Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


PATROLOGI^ 

CURSUS  COMPLEfUS 

8ITE 

BIBLIOTBBCA  UNIVBRSALIS,  INTEGRA,  UNIFORlflS,  COMMODA,  OECONOMIGA, 

OMNIUM  SS.  PATRUM,  BOGTORUM  SGRIPTORUMQUE  EGGLESIASTIGORUM 

QOI 

AB  JEVO  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII  III  TEMPORA 

floaobkdnt; 
RECDSIO  CHR0N0L06ICA 

OMMUM  QUiS  EISTITERE  MONUMENTORUM  CAT110LIC£  TRADmONiS  PER  DUODECIM  PRIORA 

ECCLESIifi  SiECULA, 

lOITi  B0ITI0IIE8  ACCUEAT18IIIIAS*  INTER  8B  COUQtJB  NONNULLIS  COD1GIB08  MANUSCRimS  COLLATAS^ 

PSRQUAM  OILIGKNTER  CA8TI€ATA; 

OIS8BBTATIONIBD8,  COM MENTARIIS  LCCTlONlBtlSQVE  TABIANTIMIS  CONT«NBNTBB  ILL08TRATA  ; 

MINIBOS  OPBBIBOS    PO»T  AHPU8SIMAS    EDITIONES  QDiS    TBIBUS  N0VIS8IM1S  SJtCOUS    DEBBNTOB  AB80L0TA8 

OBTECTIS,  AUCTA; 
IXI»ICIB0S  PABTIC0LABIB08  ANALTTICiS,  8ING0L08  8IVB  T0M08,  SITB  AUCT0BE8  ALIGOJOS  HOMBNTI 

SOBSEQOENTIBUS,   IKNIATA; 

eAPrrULIS  INTBA  IPSUM  TEXTOM  BITB  OISPOSITIS,  NECNON  BT  TITULI8  SI.N60LAB0M  PACIMABOM  HAB6INBM  80PEBI0BBH 

D18TINCUENT1BU8  SUBJECTAMQUB  MATEBIAM  8ICNIFICANTIBUS*   ADOBNATA; 

0PEBIBU8  COM  DUBIIS  TMM  APOCBYPHIS,  ALIQUA  VBBO  AUCTOBITATB  IN  OBDINB  AD  tBADITIOMBM 

bccle8IA8t;cam  POLLENTIBUS»  ampupicata; 

DOOBOS  INDICIBOS  CBNBBALIBOS  LOCUPLETATA  :  ALTEBO  SCILICBT  RERUM»  QOO  CONSOLTO,  QOIDQUID 
UNOSQOISQOE  PATBOM  IN  QUODLIBBT  THRMA  SCBIPSEBIT  UNO  INTDITU  GONSPICUTUB  ;  ALTBHO 

SCRlPtUKiC;  SACRiE,  bx  quo  lectobi  compbribb  sit  obtium  quimam  patbes 

ET  IN  QUIBUS  OPERUM  SUORUM  L0CI8  SINGULOS  81NG0L0BUH  LIBBOHOM 

SCBIPTUBiB  TBXTUS  COMMCNTATI  SINT. 

BDmO  ACeOBATlSSIMA,  CirrBBISQOB  OMNIBOS  PACILB  ANTCPONBNDA*  81  PEBPENDANTOB  *.  CBABACTBBUM  MITIDITAS, 

CMARTiB   QrALrtAS,   INTBGRITAS    TBXTUS^   PERFECTIO   GORREGTIONIS «   OPCRUM  BECU80RUM    TUM   TAUIRTAS 

TUM  NUMERUS,  FORMA  TOLUMIKUM  PEBQOAH  COMMODA  SIBIQUB  IN  TOTO  0PEB18  DECUBSU  COMSTaNTBR 

8IMILI8,  PRSTII  EXIGUITA8,  PB^SBRTIMQUB  ISTA  COLLBCTIO,  UNA,  MBTRODlGA  ET  CnBONOLOOICAt 

SBXCENTORUM    FBaGMENTOBUM    OPUSCULORUHQUB     HACTENUS    HIC     ILLIC    SPARSOBUH  , 

PRIMUM  ADTEM    IN    NOSTRA    BIBLIOTBEGA ,    El    OPBBIBOS    AO   OMNBS    JBTATES  t 

U>COS»   UMGUAS  F0BMA8QUB  PBBTINBNTIBUS ,  COADUNATCBOM. 

SERIES  SECUNDA, 

m  Wk  PRODBUNT  PATRHS,  DOCrORKS  S<:RIPTORES0UK  ECCLESIiB  LATIMiB 
A  GREGORIO  MAGNO  AD  INNOCENTIUM  111. 

ACCDRAWTE  J.-P.  MIGNE, 

MBUOTUG JB  C&BU  UMlVamSJI, 

SITB 

CtaikltJII  COMPLHTOMCJIf  Ilf  BINGULOB  SCIBlfTIJI    BCCLK81A8TICJI  EAIIOB   BDITOBB. 


rATROLOGIABINA  BDITIONB TYPIS  MANDATA  BST»  ALIA  NBMPBLATINA,AL1A  OBiBCO-LATINA,— VBNBUNT 
MILLB  BT  TRBCBNTIS  FRANCISSEXAGINTA  ET  DUCBNTA  VOLUMINA  BDITIONIS  LATlNiB;0CTINGBNTI8 
KTMILLB  TRBCBNTA  GRiBCO^LATlNiB.  —  MBRB  LATINA  UNIVBRSOS  AUCTORBS  TUM  0CC1DBNTALB8, 
TLM  0BIBNTALB8  BQUIDBM  AMPLBCTITUR ;  HI   AUTBM»  IN  BA|  SOLA  VBRSIONB  LATIMA  DONANTOB. 

'.     ')  i  i  i  iiMi^iiiii ;  i  f   i — :  '':"■' 


PATROLOGI^  ■. TOM-US  CXCIII. 

TEM.  CEMOHtlS  PRJEPOSITUS  RFJGHERSPERGENSlS.  GARNERUS  CANONICUS  S.  ViCTORlS. 


BXGUDEBATUR  ET  VENIT  APCD  J.-P.  mC.NE  EDITOREM, 
m  m  DICTA  D*AUBOISE,  PROPE  PORTAM  LUTETIiE  PARISIORUM  VULGO  DENFER  NOMINATAM, 

8BU    PBTIT>MOimOD6B. 

im 


IpD 


S^GULUM  XII 


VEN.  GERHOHI 


PBi£POSITI    REIGHERSPIRGENSIS 


R.  P.  GARNERI 


CANONICI    SANCTI    VICTORIS    PARISIENSIS 


OPERA  OMNIA 


ACCURANTE  J.-P.  MIGNE 

IBIBLIOTHBCiC  CLBRI  CnilYBRSJS 

8IVE 
CmilUUll  COMPLBTOBUM  IH  SIIfGULOS  SCIENTIiE  EGCLESUSTICJE  BAMOS  EDITOBB 


II  II.     Illl 

TOMUS  PRIMUS 


YBNBUIIT  2  ,V0LU^9IA   ^  Fi^^^GSS  OA^UGIS/ 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J..P.  MIGNE  EDITOREM 
IN m MCTA D'AMBOISEy PROPE PORTAH Ll]TETIi£ PARISIORUM VULGO DENFER  NOMINATAII 

SBO  TEnT-HOIITROOGB 

185» 


ELENCHUS 


AtJCToatni  Et  oraKUM  otn  ni  hoo  tomo  cxcm  comtiiii»tuil 


B.  P.  GAHNERUSCANONIGDS  HEGULARIS  S.  VlCTOftlS  PAftlSIENSIS. 

Gregorianum.  Col.  •  9 

VEN.  GERfiOHUS  REICfiEllSPERGENSlS  PRiEPOSlTUS. 


EpistolA. 

ComoaenUriAm  in'psal'  .«•. 


m 

61f 


•••     ••• 

•  •  •      • 

•  •  \    • 


Et  typii  MIGNE,  au  Pelil-MootroQfe« 


ANNO   DOMINI   MCLIVI 


R.  P.  GARNERI 

CANONICI  REGCLARIS  ET  SUPERIORIS  S.  VICTORIS  PARISIENSIS 

GREGORIANUM 

Hoc  est  allegoricffi  omnium  pene  rerum  in  Bibliis  contentanim  Explanationes  prompto 

ex  universis  D.  Gregorii  pap»  scrlptis,  pernecessariffi  verbi  divini  prfficonibos 

et  interpretibus,  recens  auct»  notis  Gregorianorum  scriptorum 

8TUDI0 

F.  JOANNIS  PICARDI 

CANONICI  REGULARIS  S.  YICTORIS  PAF^^ENSIS. 

(Parislis»  apnd  Carolam  Sevestrc,  via  Jacobca  e  recione  Naturiiionim ,  in-iS,  cam  privilegio  regis, 

anno  io08.) 


EPISTOLA  NUNCUPATORIA. 

Rnerettdo  in  Ckriito  Patri  et  domino  D.  Dionym  de  Coolomp,  5.  Yictori$  Parisiensii  iummo  priori  ni* 
cario  difmuimo  S, 

IntermorttMm  avomm  memoriam  reuovare^  vitamque  ab  iis  acceptam  quadantenus^  et  pro  virili  reddere^ 
nemo^  nisi  Camabas^  Ptolomeus  Philopator,  Agyrti^  ccBteraque  hujusmodi  parricidarum  impiorum  fex^  non 
asserueritdivinm  pietatis  esse.  Quidni  pietatis  diviniB  ?  Etenmy  si  vota^  sacrificia^  supplicationes^  obsecratio^ 
nes,  universaque  ad  Dei  optimi  maximi  cultum  facientia,  vocemus  divina  :  quantuium  quoque  honoris  habitum 
parentibus  nec  inique  divino  decorabis  tilulo  :  cum  et  D,  Gregorio  Theologo  (i),  pater  sit  Deus  quispiam 
mortalis  et  creatus  a  Deo  immortali  et  increato ,  liberique  eum  Dei  vice  habere  deheant.  Milto  prceclara  in 
hanc  rem  elog^  ethnicorum  (%),  ut  verba  splendido  illustrem  exemplo,  Scytharum  gentem  agrestt  fuisse  tm- 
numiiateeferatam^  vetusadagium,  c  Malus  Scytha,  >  testatur;  (3)  ferreum  tameninhumanumque  pectus^  aurea 
^ueedam  in  proavos  humanitas  sic  obsederatt  ut  Dario  Persarum  regi ,  muliebres  quotidianasque  eorum  fugas 
ei  confictus  detrectationem  exprobranti  per  caduceatorem  responderit  animose  rex  Indathursus  inter  castera : 
f  Sunt  patema  sepulcra ;  quw  age^  dum  inveneritiSy  tentate  labefactare;  et  tunc  inteUigetts}  pugnaturi  vobis' 
cum  simus  pro  sepulturis  necne  :  prius  aulem  (nisi  nos  ratio  traxerit)  tecum  praslium  non  conferemus.  > 
Sanctum  eqtudem  summeque  laudandum  barbari  principis  responsum  et  consilium^  qui  voluit  auspicari  certa- 
men  a  relifiosa  propugnatione  btutorum  avitorum^  quasi  templorum  divinis  sacratorum  numinibus^  sapien- 
ter  prospictens  exitum  beUi^  secundo  Marte  /imefufum,  cui  religio  in  parentes^  clauicum  cecinisset.  At  quanto 
animi  corporibuSy  tanto  honorarii  eorum  tumuli,  nempe  libri  ccelestibus  conferti  documentis  preestant  lapideis 
vei  marmoreis  sarcophagis  nihil  prceter  cineres  ut  plurimum  habentibus.  Uli  enim  licet  exsan^s^  nunquam 
tamen  vhiradicum  instar  marcescunt :  sed  latenti  quadam^  vivacique  divini  eloquii  gratia,  reltgiosis  cordibum 
aut  tntam  reduetmt  ccelestem^  aut  producunt.  Quidquid  igitur  studii^  benevolentice  tmmanitatisque  exhibemus 
9epuUris  paterna  servantibus  ossa^  nec  libris  videtur  denegandum.  Unde  Ricardus  Aungervileus^  AMglus,  a 
soto  natau  dictus  Buriensis^  Dunelmensium  in  Anglia  pontifex^  itisigni  in  sacra  voiumina  theologicaque 
scripta  religione  et  affectu  quam  reverenter  modesteque  tractanda  sint,  in  suo  philobiblo  his  onmino  veAis 
amnumet  clertcos  :  c  Non  soium  Deo  prcestamus  obsequium^  novorum  librorum  profparattdo  volumina; 
sed  et  sacratee  pietalis  exercemus  oficium^  si  eosdem  nunc  illcese  tractemus^  nunc  locis  tdoneis  redditos  illi' 
batee  custodice  commendemus,  ut  gaudeant  puritate^  dum  habentur  in  manibus;  et  quiescant  secure^  dum  in 
suis  cubitibus  reconduntur.  Nimirum  post  vestes  et  vascula  corpori  dedicata  Dominico^  sacri  Hbri  meren* 
tur  konestius  tractari :  quibus  toties  irrogatur  iniuria ,  quoties  eos  quis  prcesumit  attingere  manu  fceda.  i 
Idem  in  jauecedente  rubrica^  ut  eruditi  de  re  libraria  bene  mereri  certatim  gestiant  ,  titulum  postut : 
c  Qmam  sit  meritorium  novos  iibros  seribere^  et  veteres  renovare.  »  Et  comprimis  hac  ratione  suasit»  c  V«- 
rum^  quia  quod  servit  mortalibus^  per  prolapsum  temporis^  mortalitatis  dispettdium  patitur^  necesse  est  vetu^ 
stale  Utbefacta  volumina  innovatis  successoribus  itutaurari^  ut  perpetuitas^  qum  naturce  repugnat  indivuUiif 


8! 


Ad  Viialianum. 

Arisiot.  8,  Ethic.^  c.  15  et  9,  c.  2;  Plato.  u  De  legib.,  et  aliorum. 
(3)  £x  llero.  Melpom. 

patrol.  cxaii. 


^i^^ 


i1  GARNERl  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  i% 

concedatur  privileyio  speciei.  Sicut  emm  librorum  corpora  ex  commistione  contrariorum  compacta^  ium 
compositionis  continuum  sentiunt  detrimentum,  sic  per  prudentiam  clericorum  debet  reperiri  remedium^  per 
quod  liber  sacer  solvens  naturw  debitum,  hwreditarium  obtineat  substitutum ,  et  simile  umen  fratri  mortuo 
susdtetur^  verificeturifue  statim  illud  Ecclesiastici  xxx  :  c  Mortuus  est  pater  illius^et  quasi  non  est  mortuus ; 
similem  emm  sibi  rdtquit  post  se.  i  Hcec  Ricardus  post  250  annos,  in  commendandam  Hbrarite  supellectUis 
curam.  Quamquidema  te(reverende  Pater)  Garnero  nostro  impensam^  meritissimo  commemorabunt^  honori- 
ficeque  commendabunt  posteri :  tt/,  ^t  supra  quadringentos  vixerit  annos^  denuoque  in  sceculi  proxime  finiti 
principio  tenuem  quemdam  visus  stlj  duxisse  spiritum^  editionis  languidulce  operula  :nunc^  tuo  permissu^ 
istiusque  vividioris  typographice  aura^  secunda  pene  spiret  anima.  Hinc  palam  est^  quod  ad  te  longe  jucun- 
dior  redeat  et  ^ratior,  quam  Virbius  Hippolytus  Androgeusque^  Minois  filius  ad  Msculapium  :si  lamen^{ut 
Naso  vere  cectnit)  non 

Exit  in  immensum  fecunda  licentia  vatum , 
Obligat  liistorica  nec  sua  veiba  Ode. 

JUos  si(fuidcm  mortuos  brevique  morituros  restituit  vita  mortali^aut^{ut  nostri  Adami  refricem  scite  dictum^) 
morti  vttali  (i).  Garnerus  autem  tua  facultate  reductus  est  ad  lucem  ne  cimmeriis  quidem  tenebris  obnubi- 
landam,  Verum  enimvero,  vel  si  hoec  abesset  causa^  Gamerus  tibi  non  adesset  non  acceptissimus.  Cui  etenim 
perplacet  D.  Greqorius  papa^  qui  displiceant  lectiores  sfirantioresque  ejus  flores ,  per  hos  sexdecim  Gameri 
libellos^  ceu  areotas  circinati  et  dispositi  ?  Te  autem  Gregorio  familiarissime  uti,  testatur  ipsemet  in  tuis , 
iisque  accuratis  capitularibus  concionibus  subinde  productuSy  una  cum  sanctis  Patribus  tum  prioris^  tum 
tetatis  intermedias^  ita  ut  non  abs  re  quis  te  animatam  eorum  dixerit  bibliothecam^  ab  eo  facunde  fecunde^ 
aue  ad  instar  docti  scribm  evangelici  profers  de  thesauro  tuo  nova  et  vetera  {Matth.  xiii).  Sed  et  quod 
D.  Hieronymus  lugens  in  suo  prwdicavit  Nepotiano  {de  more  enim  inter  sermones  epulares  varias  priscorum 
theologorum  sententias  proferens^  asserebat  nanc  Tertulliano,  istam  Minutio^  iUam  Cypriano ,  etc).  Vt  eo- 
dem  jure^  sic  necessario  eidetn,  quin  prtBStantiorif  tibi  vertatur  laudi^  si  quis  oculatior  et  oculatius,  dicendi 
modum^  tempus,  locum^  et  quibus  dicas  norit^  composueritque.  Pene  me  prmterierat,  nec  tamen  prcetereunda 
Garneri  tibi  nuncupati  causUf  scUicet  onus  inferius  iUo^  quod  nunc  invida  quidem ,  et  invita  debiliori  natura^ 
infracto  tamen  sustines  animo.  Quam  vero  gravis  sit  adducta  causa^  demonstrat  veterum  coUatio.  Nam  /Eiius 
Lampridius  Augustos  Commodumf  Antoninum  HeUogabalum^  Alexandrum  Severum;  A^lius  Spartianus 
Adrianum^  JElium  Verum^  Didium  Juliunum^  Severum^  Pescennium^  Nigrum;  Julius  CapitoUnus^  Antoni* 
num  Pium^  Verum,  Maximinos  duos  obtulere  Augtutis^  probe  gnari  serenis  legenda  octi/ts,  ab  tts,  quibus 
cfferebant  propter  eamdem^  quam  ipsi  qerebant^  imperii  Romani  majestatem.  Taceo  scriptores  ecclesiasticos 
et  biographos  innumeros^  ne  tn  sole  meridiano  ridicule  videar  gracUem  aceendere  stipulam.  Supremo  tandem 
nec  ignobiU  nomine  Gamerus  sibi  tuam  conciUaturus  est  paternam  gratiam ,  quod  perscepe  magni  pendamut 
iUustria  proavorum  monimentaf  quin  et  tantiUa  ab  iisdem  reUcta,  utpote  quce  nobis  peroptatam  reddant  eo- 
rum  vtcfiti,  ttiMeiTifmiiit^tte  solentur  orbitatem.  Sed  vero,  si  quid  feUcissime^  longe  profecto  felicius  germa- 
niusque  prasstant  Ubri^  feliciores,  vivaciores  germanioresque  parentum  Uberi :  cum  formosiorem,  prcestmtiO' 
remque  eorumpartem,  divinam  sciUcet  animam  ingeniumque  nobile  referant.  c  Nec  enim  Uberi  solo  vuUu 
patrissant.  »  His  igfitur  de  causis  Garnerum  tua  potestaie  in  suo  Gregoriano  redivivum^  et  ad  te  redeuntem 
iuscipe ,  R.  P.  ex  ejus  manibus^  qui  est  tuus  in  Christo  fiUus  obsequentissimus ,  (ttortt m^  canonicorum 
postretnus. 

F.  Jnaunes  Picardus. 
• 

(4)  In  prosa  Octavae  Nativitutis  CiirJsti. 


CANDIDO  LECTORIS. 


i)aid  Ituic  accessissel  editioni  dcccssisselve,  fruslra  te  monendum  arliilrabar.  At,  cum  dcpreliefidissem 
"prioris  edilionis  perrara  esse  exemplaria  ,  aninium  manumque  verti.  Imprimis  ergo  scias  id  operis  aiiiea 
excosnm  mendosissime,  adeo  ut  ssepiuscule  ne  duos  quidem  versus  puros  fuisset  legere,  tibi  niinc  eina- 
eulatius  reddi.  Sed  nec  dilliteor  in  hanc  ali(]uot,  quamvis  leviuscuias  irrcpsisse  mendas ,  parlim  incogi- 
tantia,  partiui  creb^primis  lituris;  ad  quas  in  singulos  versus  suffundendas  adegerunt  me  priscorum  scri- 
barum  notae  annos  ferme  quinquaginta  retent»  a  prioribus  caicographis,  posterioribus  autem.  Platonicis 
obsciiriores  uumeris.  Insuper  cbarta  plensque  in  locis  infirmior,  atramentique  impotentior,  quod  parcc 
fuerat  infusum,  vitiosa  prodigaliiate  diffundebat  in  vicinorum  characterum  oblitterationem.  Quae  quidein 
Huiversa  in  contexlo  et  ora  libri  conglobata,  multae  fuerunt  operae  ipsis  operis.  Recentem  diix)  acc^ssio- 
uem.  lu  qua  priroas  tenet  notatio  locorum  ex  divinis  codicitMis  promptorum :  ad  quos  comperiendos, 
diversas^ibliorum4ralationes  oportuit  consulere,  ita  lamen  ut  nec  consultior  redirem,  cum  in  signatis 
locis  nou  offenderem  eadem  penitus  quae  apud  D.  Gregorium  legebam.  Interdum  enim  vocula,  aut  simplcx 
verbi  eociipositi  ponebatur  loco.  Cunique  religiosius  religioso  huic  negotio  vacarem ,  non  parum  negotii 
lecit  mihi  varietas  interpretationum,  quibus  V.  Gregorium  fuisse  usum  non  semel  adverti.  Qiia  de  causa, 
vt  sedatiori  mente  legeres,  si  quic  sententia  divina  ab  editione  vulgata  Donuihil  discrepans  proferrelur, 
designavi  apud  Septua^inta,  Au£(ustinum,Cassiodorumque  ita  haberi. 

Praeter  haec  adjeci,  m  quo  totius  operis  versabalur  cardo,  scilicet  adnotationes  ((fuarum  nonnullSk:  ab 
oculis  operariorum  alio  Tcspeclantium,  tibi  abiere  et  mihi)  librorum,  homiliarum  epistolarumque  Grego- 
rianarum,  ex  quibus  quasi  vemantibus  flosculis  et  ramis  Garnerus  noster  mysticum  stium  cumpegit  lo- 
piariura.  Quod  quidem  aegce  taiidem,  sed  confeci.  Confcci,  iiiquam,  et  aliquando  tam  aegre,  ut  iu  horas, 
et  codicem  et  stylum  jamjam  ablegaturus  essem  ad  exti-einam  residum  classem^  ni  succurrisset  iniquam 
itmtam  dlulumi  iaboris  jactunim«  ob  morosiorciu  uoius  et  altcrius  scnteutiae  ioventionem.  Quapropicr, 


15  GREGORIANUM.  —  JOAN.  PiCARW  PRiEFATIO.  II 

fii  inter  hos  emotse  fermeqiie  pnecipitaue  roentis  aestus  aliquotfariara  csespilarim,  lector,  liumana;  maxiine 
conscius  imbeciliilatis  faciiiorem  qiiaeso  des  veniam. 

Inter  signandas  Gregorii  sententias«  cum  editione  Nivelliana  fuissem  usus,  posteaque  comperissem  a 
prioribos  dissidere  ob  mutatas  sectiones  in  libris  Job,  illam  primo,  istam  secundo  expressi  numero.  In 
quibus  praeterea  illud  tibi  venit  observandum,  ne,  si  in  designato  loco,  seutentiam  aliquoties  mutilam  vel 
interdsam  repereris^  me  statim  de  falsitate  vel  oscitantia  appelles.  Garnerus  enim  plerumque  non  pauca 
missa  fecit  consulto,  quia  vel  ad  enodandam  propositae  diclionis  ambiguitatem  uihil  aut  parum  conduce- 
rent.  Adde  quod  plusquam  scmel  mutarit  orationis  Gregorianae  ordinem,  ila  ut  prima  posterius,  poste- 
riora  prius  sumpscrit.  Quae  si  aliquoties  occursarint,  marginale  scholium  praemonebiL 

In  notandis  capitulorum  Biblicorum  versiculis  secutus  sum  editionem  Lovauiensem  anni  1572.  Eorum- 
dem  versiculorum  non  infrequentem  praetermissionem  dabis  operario  aliud  in  mente  operanti;  caetera,  si 
lubet,  et  illi  et  mihi.  Nihil  enim  humani  profiteor  a  me  alienum.  Oe  hujus  vero  Gregorian<e  Anthologiae, 
fructu  et  suavitate  dicam  post  secuodam  pncfationis  partem.  Antequam  illud  te  pervelim  exoratum, 
ne,  instar  Polycratis  matrem,  me  patris  laborem  insi^niori  exornasse  titulo  causeris ;  quod  dixerim  ejus 
opiis  esse  coelestium  voluminum  studiosis  pernecessanum,  ac  ecclesiasticis.  Neque  enim  meiim,  sed  Sixti 
Seneiisis,  naris  alioqui  cmunctissimae  est  judicium.  Bene  vale,  huncque  sacrarum  copiarum  thesaurum 
imfaiide  in  ougorem  Dei  scientiarum  Domini  (ut  Anna  prophetissa  1  Reg.  ii  canit)  gloiiam,  laudem  et 
boBorem. 


ELOGIUM  DE  HDJDS  OPERIS  PR^STANTIA  ET  DTILITATE. 

Ex  libro  quarto  Bibliolhtccd  sanctoe  Sixti  Senensis. 


Garnems  (ssc  enim  v.  c.)  ctBnobii  Victorini  apud  Parisios  subprior,  vir  vitm  sanctimonia^  et  pia  erudi^ 
iione  clarus^collegit  digessitque  decentissimo  ordine  ex  omnibus  scriptis  D,  Gregorii  papce  libros  sexdecim  de 
allegoricis  typis  nominum  ac  rerum  omnium  in  sacris  titteris  conteittarum,  quos  Enucleamenta  Biblio!  in- 
scripsit.  Opus  sane  dignum^  quod  a  studiosis  divin(e  Scripturcc  obviis  exciptatur  ulnis,  Ejus  initium  est : 
«  Deus  aliquando  in  sacra  Scriptura.  i  Claruit  sub  Ruperto  Bavaro  Romanorum  rege^  anno  Domini  1^00. 

Hactenus  Sixtus.  Ex  cujus  testimonio  hsec  expungcro  verilatis  studium  coegit.  Primo  quod  vocet  Gar- 
uemm  Parisiensem,  cum  tamen  in  priroa  editione  nihil  adverterit  quod  id  afTirmet,  vel  conjectandi  fiduciam 
praebeat  vel  ansam,  nisi  forsan  quod  appelletur,  subprior  S.  Vicloris  Parisiensis.  At  quam  fridda  sit  haic 
conjectura,  ex  boc  uno,  ut  cxtera  perstringam,  elicitur,  quod  D.  Bernardus  sit  patria  ClaraevalTensis,  quia 
coenobium  Claraevallense  administrarit. 

Tituhim  Enuclamenla  Biblia,  deposui,  reposito  eo  quem  Garneri  autographum  praeferebat. 

Claruisse  anno  1400  divinans  scripsit  non  aflirmans,  nempe  qnod  cerneret  volumen  evulffatum  anno 
4518,  et  quidem  aliena  vigilantia.  Calculus  autem  meus  ducentis  et  aliquot  excedit  annis.  Nam  in  continuo 
canonicomm  nostromm  laterculo  incipiente  ab  anno  1500  deductoque  ad  nostra  tempora  nullus  bujus 
nominis  et  bonoris  occurrit.  Baleus  in  centuria  tertia  Scriptorum  Anglics  recenset  Nigellum  Wierekerium 
monachum  et  praecentorem  Cantuariensis  Ecclesiae  illustrem  anno  Christi  1200  delibasse  ex  Garneri  viri- 
dario  lib.  i  Florum  his  incipientem  verbis  :  Sublimitas  supernarum  polestatum,  Quod  quidem  reperies 
lib.  1,  cap.  5,  in  Gregoriano  Garneri  nostri. 

Absaion  nosier  canonicus  (nam  Arnoldus  Wion  sui  Ligni  vitait  pag,  885,  Benedictinis  inique  commis- 
euit,  ut  2\isLS  fosius,  si  Dominus  voliierit,  effundemus),  tandemque  abbas  canonicorum  Sprenckeirs  bacen- 
siuin  in  dioecesi  Treverensi,  Wierekerii  coaetaneus,  edidit  Breviarium  ejusdem  Garneri  serie  alphabetica 
quod  exstat  ms.  in  nostra  Bibliothcca.  Cum  igitur  quadringentos  posl  annos  duo  ilii  scriptores  relique- 
rint  posteritati  epitomen  Garneri,  liquet  eum  sub  undecimi  s^culi  auroram  protulisse  in  solem  hancce 
▼igiliam  suam. 


F.  JOANNIS  PICARDI  PRiEFATIO. 


Nescio  an  sanctorum  Patrum  quempiam  tot  scri*  A  displicuit^  ut  qui  meliora  habent^  in  minimis  occu" 

r\r€S  transtulerint,  breviarint  et  deflorarint,  quot      pentur. 
Gregorium  papam.  Translatorum  autem  princeps         Annum  redemptionis  humanae  circiter  octingen- 
fuit  Anastasius,  patriarcha  Antiochenus,  qui  Gre-      tesimum  seutuagesimum  iEIfredus  Westsaxonum 


«ori 


;orio  adbuc  spirante,  ejus  Pastorale  Graecis  auribus  rex  tum  probus,  tum  eruditus  idem  Pastorale  in  An- 

Jedit.  Quam  ob  causam  lib.  x.  Registri,  epist.^,  glicam  vertil  linguam;  aliquando  (ut  ipsemet  testa* 

modesle  conqaerens  iu  scribitad  Joannem  Ravennae  tur  in  proloauio,  quod  videbis  in  oalce  Vitae  ejusdem 

bypodiaconum  :  Quia  dileclissimtg  memorim  Anatho-  ab  Assero  dyreburnensi  episcopo  scriptae)  verbum 

ints  diaconus  quwrenti  ac  jubenti  Romano  imperatori  de  verbo  exprimens ,  interdum  autem  sensum  ex  sen- 

ii^nf«ReguUB  PasIot^Ais  dedii^  mgre  suscepi.  Quem  <u,  sicuti  egomet  didiceram  a  Peigmundo  archiepi- 

sancli99hnus  frater  et  coepiscopus  meus  Anastasius  scopo  meo  et  Assero  antistite  meo;  nec  non  a  Grim- 

Antiochenus  in  Grmcam  linguam  transtuHt.  Et  sieut  baldo  et  Joanne  mihi  a  sacris,  A  quibus  posteaquam 

fmkhi  scriptum  est,  ei  vatde  placuit;  sed  mihi  valde  librum  ita  didicisscm,  ut  penitus  perciperem  quemad* 


!5 


GARNERI  CAN.  RFXi.  S.  VICTORIS  PARIS. 


\(> 


tnodum  ad  eju$  intelligentiam  pervenire  possem^  in  A 
Anglicum  $ermonem  eum  converti^  et  ad  unamquam- 
que  epi$copii  tedem  in  regno  meo  unum  mtii,  ^uper- 
que  $inguio$  libro$  aureum  $tylum  qui  e$t  quinqua- 
ginta  mancussarum,  Fa  ego  pracipio  in  nomine  Dei^ 
ne  qui$  de  libri$  hunc  $tylum  tollat,  neqne  librum  de 
templo,  cum  $it  incertum^  quandiu  futuri  $int  tate$ 
eruditi  prmsule$  quate$  nunc  {hono$  Deo)  ubique  $unt. 
Magnificuin  equidem  vereque  regium  iElfredi  opus, 
munus  et  decretum.  Beatam  tunc  Angliam  prsedi- 
care  licebat,  cujus  rex  pbilosopliare^ur.  Ejus  autem 
versionis  ante  quingentos  prope  aniios  meminit 
Gnillelinus  Sommerset,  monaclius  el  bibliotliecarius 
coenobii  Malmesburiensis,  1.  iv  JDe  ge$ti$  regum  An- 
glorum^  cap.  4,  sub  finem. 

Annos  abhinc  trecentos  plus  minusve  eumdem 
Gallice  loquentem  Gallia  nosira  cirpit  audire.  Bi- 
bliotheca  nostra  ejiis  vcrsionis  exemplarms.  servat. 
sed  interpreiis  desideratur  nomen. 

Veniamits  ad  Dialogo$  totidem  linguis  dissonos.  b 
Etenim  Zacharias  papa  centum  et  quadraginta  post 
Gregorii  obitum  annis,  dedit  Graecis  legendos,  ut 
auctores  sunt  Joan.  Diaconiis  1.  iv.  Vitx  ejusdem, 
cap.  75;  Odo  Cluniacensis  florens  aniioChristi  9i20, 
in  sermone  de  S.  Benedicto;  Sigibertus  Chronici 
8ui  anno  7^2. 

Anglicos  fuisse  factos  a  Verefrico  prasule  Wigor- 
nensi,  rege  iElfredo  imperante  prodiderunt  Asserus 
Syreburnensis,  ejusdenr  iOlfredi  saccrdos,  Fioren- 
tius  Wigorniensis  et  Ingulpsius  abbas  Cmylandensis 
in  Chron.  Guillel.  Soinmerset  supra.  Rogerus  Hove- 
denus  priori  partc  Annal,  Anglicorum;  Mutthaeus 
Parkerus  in  Antiquitat.  Eccle$i(B  Britannicm,  Solus 
Baleus  nostri  aevi  scriptor  defert  ifllfredo  cent*  2, 
sui  Catalog.  Scripto.  Britan.  Gallico  sermone  dona- 
tos  fuisse  nec  non  quadraginta  ejusdcm  Gregorii 
liomilias  evangelicas,  duo  codices  calamo  exarati 
lidejubent  universis  nostram  bibliothecam  lustra- 
turis.  C 

Haec  autem,  maximeque  de  Dialogi$  Gregorianis 
iiotasse  operae  pretium  duximus,  quod  Garnerus 
noster  ab  lis  carpserit  noiinulia  quae  alioqui  vacii- 
lareiit  nisi  canam  eoruin  fidem  conririnaierous,  el 
4:ommentitia  quorumdam  conjectorum  refcllcreraus. 
'Sunl  enim  qui  de  auctore,  alii  qui  de  rebus  ab  au- 
<^ore  narralis  dubitant.  Huldrichus  Coccius  in  sua 
«pistola  iiuncupatoria  ejusdem  Gre^orii,  Basileae 
evuigati  anno  1511,  his  verbis  et  raliunculis  dubi- 
Xi\i\&  scribit.  De  Dialogis,  in  quibu$  Patrum  Jtalias 
miracula  recen$et,  vix  habeo  quid  pronuntiem^  ni$i 
•quod  Gregorii  e$$e  dubitem^  adeo  aenio  et  $erie^  et 
4>ratiom$  gravitatet  et  indu$tria  di$tant  a  reiiqui$ 
ejus  $cripti$.  Dubietatem  certe,  si  germcn  luerit 
simplicis  ipuorantiae,  nemo  noii  toierabit.  Sin  vero 
iiaesitationis  fucatse,  nemo  non  damnabit.  Huldri- 
chum  posteriori  laborasse  palam  est  ex  iiidice  ab 
ipsomet  composito,  in  quo  signat  Gregorium  ha- 
l)uisse  socium  Petrum  Diaconum.  Ita  enim  scribit  ^ 
in  proloquio  suorum  Diatogorum.  Ibi  itaque  cum  ^ 
ulflictu$  valde  et  diu  tacitM$  uderem^  dHectis$imu$ 
filiu$  meu$  Petru$  diaconu$  adfuit;  qui  mihi  a  pri- 
mcevo  juventuti$  flore  in  amiciiii$  famiiiariter  obstri- 
£tu$  e$t^  atque  ad  $acri  verbi  indaaationem  $ociu$. 
Pr£terea  in  eodem  indice  docet  lectorem  perpla- 
cuisse  Grefforio  seniorum  congressum.  At  Grego- 
ri«s  lib.  I  uialog.^  c.  10,  ita  fatetur :  Qmdam  luim- 
que  ad  me  deductu$  e$t  unex  pauper :  atquet  ut  mild 
$enum  coUocutio  e$$e  $emper  amabili$  $olet^  $tudio$e 
hunc  unde  e$$et^  inqui$ivi.  Huidrichus  igitur  bi  ba- 
bebat  suspe^^tos  Gre^orii  Dialogos,  cur  ex  illis  haec 
sclegit  el  in  iiidicem  collegit.  Parva  sunt,  inquies; 
fateor,  et  flocci  fjcerem,  nisi  ex  parvis  etiam  uber- 
rimi  fontes  errerum  scaturiissent  aliquaiido.  Verum 
liisce  misftis  ad  graviora  desccndo.  lii  illa  sua  epi- 
stola  nuncupatoria  testatur  se  totum  opus  D.  Gre- 
gorii  sic  legisse,  ut  doctrinae  illius  quamdam  syn- 
opsin  exhibeat  leciorL  Si  igitur  legerit,  ubi  craut 


ejus  oculi,  cum  in  Dialoijh  occtirrerunt  haec  testi- 
monia  ad  illum  ciamitantia  Dialogo$  esse  allcujus 
papae  Roniani?  Cap.  8,  1. 1,  illud  reperitur  :  Eodem 
quoque  tempore  venerandu$  vir  Ana$ta$iu$  (cuju$  su- 
periu$  memoriam  feci)  $anctas  Romauce  Ecclesim^ 
ctit,  Deo  auctore  $ervio^  notaritt$  fuit.  Lib.  iii,  cap. 
5 :  Aga:pitu$  huju$  Romance  Ecclesias  pontifex^  eui^ 
Deo  dispensante  deurvio,  ad  Ju$tinianum^  etc.  Rur- 
sus  cap.  8 :  Con$tantiu$  Aquiua:  civitati$  epi$copui 
fuU,  qui  nuper  prcedece$$ori$  mei  tempore  beatcs  mt- 
wrics  Joanni$  papoi  defunctu$  e$t.  Liori  iv,  cap.  30  : 
Julianu$  huju$  Romanrn  Eccle$ia!f^  cui  Deo  auctore 
deservioy  $ecundu$  dcfen$or^  etc.  Iterum  cap.  40  : 
Pa$ca$iu$  huju$  apo$toticas  $edi$  diaconu$^  etc.  Tan- 
dem  ex  his  eliam  Tyresiae  apparet  quenidam  papa- 
ruin  Romanorum  Dialogo$  bau/uarov/sa^c  compo- 
suisse.  Gregorium  vero  esse  genuiiinm  auctorem 
non  obscure  patet  ex  I.  n,  c.  51,  eorumdem,  ubi 
dicit  Leandrum  Ispalitanum  episcopum  diidum  sibi 
in  amiciiiis  familiariter  fuisse  junctuin.  Ei  cap.  ^i 
ibidem  addit  :  Eo  quoque  tempore  (id  est  Justiniaiii 
Augusti  temporibus,  ut  in  principio  capitis  signat) 
quo  pro  exptendi$  responsis  Eccte$i<B  ad  principem 
tran$mi$$u$  $um.  Iterumque  cap.  56  :  Dum  jussione 
pontificis  mei  in  Con$tantinopolitana!  urbi$  patatio 
re$ponsi$  eccte$ia$tici$  deservirem.  Legallonem  si- 
mul  et  amicitiam  habitamGregor.  refricat  Leandro, 
sic  proloquens  in  lib.  Job  :  Dudum  le  frater  beati$~ 
^ime,  in  Con$tantinopolitana  urbe  cogno$cen$^  cum  me 
illic  $edi$  apostoticas  re$pon$a  canstrinaerent^  et  te 
illuc  injuncta  pro  causi$  fideif  regi$  Wi$igothorum 
Legatio  perduxi$$et^  etc.  Eo  autem  tempore  et  prin- 
cipe  et  episcopo,  legalionem  Constantinopoli  quein- 

Suam  obiisse  Romanae  Ecclesise  nomine  prseter  D. 
regoriuiu  si  quis  asseveret,  alterum  iiecessario 
comminiscetur  ne  cerebro  suo. 

At,nequis  veritaiis  amantior  locupletius  desideret 
testinionium,  duabus  obsignatis  tabeilis  contendam 
rursus  cum  Huldricho.  Prior  quidem  elicitur  ex 
ejusdem  veri>is  ad  finem  circiter  suae  epistoUe  :  Ho- 
mili{e  Evangetiorum  quadraginta^  quas  Dominici$  die- 
bu$  poputo  prceteguntur^  cohtinent  non  sotum  titterof^ 
verum  ei  optimarum  rerum  ob$ervatione$  cum  $erii$ 
pii$que  adliortationibu$,  etc.  Cum  igitur  extra  omnem 
posuit  aleam  Gregorianas  homilias,  Diatogo$  simui 
exemit,  et  nobis  redemit.  Libri  siquidem  iv  historias 
cap.  14,  15,  16,  19,  27,  37,  reccnsitas  Gregorius 
aflirmat  se  in  homiliaribus  ad  populum  concionibus 
letulisse.  Primam  quidem  cap.  14  denarratam,  vi- 
delicet  servuli  paralvtici  repetit  honiil.  15;  secuii- 
dam  Romulae  et  Reuemptae  cap.  <5,  homil,  40;  ter- 
tiam  amitae  suae  Tarsillae  c.  16,  honiil.  58,  fusius; 
quartam  Stephani  abbatis  cap.  19,  prolixiud  homil. 
35.  Quintam  Theophanii  comitis  cap.  27,  aniplius 
homil.  36;  Theodori  piieri  cap.  37,  homil.  19  et 
38.  Est  enim  eadem  prorsus  historia :  quam  ciim 
recitaret  homil.  19,  adjecit  eiim  quidem  ex  mortis 
limine,  non  morbi  doloribus  revocatum.  Homil. 
vero  58  dicit  ante  biennium  post  dira  diuturnaque 
morbi  cruciamenta  decessisse.  His  connectam  septi- 
mam  et  octavam  :  quas  etsi  Gregorius  non  dicat 
percensuisse  in  homiliis,  eadem  tamen  verba,  per- 
sonae  loca,  caeteraque  historiae  lumina  perspicue  do- 
monstrant  esse  ejusdem  scriptoris.  Septima  igitur 
est  de  Chrysaorio,  alias  Chrysorio  (tam  varie  scribi- 
tur)  cap.  38,  repetita  homil.*12.  Octava  el  postrema 
de  Cassio  Narniensi  stricte  quidem  cap.  56,  sed  la- 
tissime  descripla  hom.  37. 

Altera  adversus  Huldrichum  tabella  obsi^nata  pe- 
titur  ex  epistolis  quas  Gregorio  tribuit.  Epist.  eiiim 
50,  I.  II,  inter  c^^tera  Gregorius  Maximiano  Syra- 
cusano  mandat :  Fratre$  niei  qui  mecum  vivtmt  om- 
nimodo  me  compettunt  aliqua  de  mira€uti$  Patrum 
quoB  in  Jtatia  faeta  audivtmu$^  $ub  brevitate  scribere. 
Ad  quam  rem  sotatio  ve$tr(B  charitati$  vehementer  tn- 
digeo^  ut  ea  qu<e  vobi$  in  memoriam  redeunt^  quasque 
cognovisu  vos  contigitf  mihi  breviter  indicetis.  De 


17 


GREGORIANUM.  —  JOAN.  PICARDI  PRiEFATIO. 


fS 


dommo  enim  Nonnoso  abbaUj  qui  juxta  domnum 
Anasiasium  de  Peniumis  /titl,  aliqua  relulisse  te  me- 
mim^  qwe  eblivioni  mandavi.  Et  hoc  igitur^  et  si  qua 
snnt  talia^  tuis  peto  epistolis  imprimi  el  mihi  sub  ce- 
ieritate  transmitti. 

Hocce  suo  Gregorius  scripto  palam  dicit  se  par- 
turire  dialogos,  quos  Huhtrichus  genitos  velut  spu- 
rios  abdicat.  Haximianus  Syracusanus  rescriptis  suis 
de  Nonnoso,  Auastasio,  et"  cseieris  lib.  i,  c.  7, 8,  el 
lib.  ui,  c.  36,  I.  IV,  cap.  52,  inscrtis  iatentero  Hul- 
drici  detegit  roalitiaui,  vel  crassissimam  ignoran- 
liam. 

Uuic  tandem  concertationi  dent  bravium  Paterius, 
D.  Gregorii  discipulus,  et  Faustus,  D.  Benedicti 
alumnus,  Gregorii  plane  contemporaneus.  Ille  et> 
«iiim  suadenle  eodem  Gregorio  cudit  delineatam  sa- 
erae  Scripturae  expositionero,  suorumque  scriplo- 
nim  excerplb  quasi  centonibus  concretam.  In  qua, 
ul  obiler  vidi,  Dialogos  Gregorianos  profert,  nempe 
i7,  inMatth.  70,  in  Lucam  53,  in  Joannem  42, 
iD  I  ad  Corinth.  Faustus  autem  in  Yila  S.  Mauri. 

Apage  igitur,  Uuldrichc»  calcuUim  reducito,  tibi- 
qie  recedenti  dubitatores,  aut  magis  cachinnones 
ftoceedunto.  IUi  enim  miracuJa  in  Gregorii  Dialogis 
perscripu  habent  loco  genrarum  Sicularum  et  fabel- 
Lirura.  Si  (^jicias  iliibalos  viri  roores,  rejiciunt  ni- 
miam  simplicitatem  et  credulitatem.  Belia  respoii- 
sio,  quasi  vero  universam  ethices  Chrislianae  insti- 
tiitioiiem  applane  non  didicisset,  ut  columbinse  sim- 
|)iidtatis  et  Arcadicae  stoliditatis  eum  latuerit  discri* 
meii.  Hauricio  imperatori  banc  exprobraiiti,  quid 
re-pondcrit  Gregor.  hic  le{;ant  adductum  ex  I.  iv, 
epist.  31  :  /a  serenissimis  jussionibus  suis  domino- 
rum  pietas^  dum  me  de  qmbusdam  redarguere  stur- 
duit^  parcendo^  minime  pepercit.  yam  in  eis  urbanas 
simplicitatis  vocabuloy  me  fatuum  appellat :  in  Scri- 
ptura  emm  sacra  cum  in  bona  intelfigentia  ponitur 
simplicitas^  sape  prudentioe^  aut  rectitudini  sociatur. 
Unde  etiam  de  beato  Job  scriptum  est :  c  Erat  vir 
simplex  et  rectus;  >  et  beatus  Paulus  apostolus  ad- 
monet^  dicens  : «  Estote  simplices  in  malo^  et  pru- 
denies  in  bono.  t  Et  per  semetipsam  Veritas  admo- 
netf  duens  :  c  Estote  prudentes  sicut  serpentes,  et 
simpiices  skut  coiumbas.  >  Esse  vaide  inutiie  judi- 
cans^  si  aul  simplicitati  prudeniiaj  aut  prudenliw 
stmpiicitasdesit.  Quam  igitur  fuerit  prudeiis,  quam- 

2ue  prodenti  simplicitate  cumulatus,  nenio  non  vi- 
et;  ^allem  quae  a  probato  fidelique  historico  exi^as, 
in  illo  est  rej^ire^  scilicet  diligenlissimum  verita- 
tls  stuilium,  lugeniumque  universo  eoque  peculiaii 
aflectii  exutum  ;  iiam  «juod  ad  diligentiam  tidemque 
bistori»  conducit,  nihil  diligeiUius  fideliusque  nar- 
rari  potest  <|uam  quod  in  noslra  provincia,  nostro 
aevo,  vei  noliis  aliisve  cernentibus  evem^rit.  Isthxc 
autem  minutula  quantum  fulciant  Dialogica  Gre^o* 
rii  scripla,  imprimis  liber  secundus  (idem  facit  nihii 
aliud  complectens,  quam  quae  quatuor  Benedicti 
ciiftcipuli  retuleruut.  In  reliquis  triiius,  tantum  legis 
irel  Roma^  vel  in  coenobio  Gregorii  patrala,  aut  si 
quas  paucula  externa  commiscentur,  exposuerunt 
oculati  tesles  pluris  quam  auriti  non  tantum  deceni, 
ut  placet  comico,  sed  mille.  Qua  fide  el  sedulitate, 
quid  certius,  quid  accuratius  et  conditius  exiget  le* 
€tor  nauseantissimus?  Ut  igitur  imposterum  sequiori 
penset  lance  cuncta  istis  Diaiogis  inserta,  caveat  la* 
qneum  ab  auctore  indicatum  1.  ii  in  Job  haecque 
¥erba  eiiarrante  :  Nunquid  faciem  ejus  accipitis  et 
pro  DeOy  etc.  Stuili^  inquit,  cum  prudentium  facta 
conspiciunt^  hoic  eis  omnia  repreltensibitia  esse  viden-' 
tur^  suceque  imperitias  aique  infirmitatis  obliti,  tanlo 
utuntius  de  aiienis  judicant,  quanto  sua  profundius 
igmorant.  Equidem  perbelle  Gre^orius.  Ut  enim  sce- 
lerati  nibii  nisi  non  reprehensioiie  tantum,  sed  et 
publiia  dignum  animadversione  vel  inediianlur  vel 
uerptcraut,  sic  nibil  a  viris  saiictis  gesluin  queunt 
legere  tam  integrum,  lam  solidum  tamque  inteme- 
ratum,  cui  noa  iJiligaut  genuinum  :  quautoque  im- 


A  pia  eorum  vita  dissidet,  tantoet  jiidic'»um.  Qiiapn»- 
pter,  cum  soia  mirentur  et  sapiant  terreslria,  fit  ut 
quidquid  divinam  illustret  potenliam,  ccelumque 
suspiciat,  superbo  despiciant  aiiimo.  Utinapi  ad  nes 
pervenissent  Alfrici  (qui  et  Alurieius  dictus  esl) 
Cantuariensis  archiepiscopi  qiiatuor  libri  in  totidcm 
Gregor.  Dialogos  circa  octavum  et  nongentesimum 
reparationis  bumanae  annum  perscripti.  Hiiic  abundo 
haurircmus  qux  ad  exhauriendas  Gregorio  masty- 
gum  iberas  nsenias  large  essent.  Ific  tamen  absti- 
nenduin,  ne  in  prxfatione  non  praefari,  sed  plane 
fari  coarguamur.  Istiusmodi  enim  eaque  sancta  et 
gravis  conlroversia  velitaiione  tam  levi  nequaquam 
disceptatur,  asperiori  validiorique  digna  certamine. 
Dabit  forie  aliquando  Deus  Opt.  Max.  quod  hic  prx- 
meditare  et  prospicere  coiitigit  in  serio  procinctu 
viriliter  praestare.  QuamolMrem  a  molestissimo  be- 
nigui  lectoris  praecavens  taedio,  unum  atque  alie- 
rum  jungam,   umbilicum    appositurus.  Majoribus 

B  nostris  tauto  fuerein  pretio  hi  Dialogi,  ut  singula- 
ria  sitiendae  parandaeque  sanclimouiae  iucitamenu 
hinc  sumerent,  et  solidissima  sustentaiidae  fidei 
fulcra  D.  Uldaricus  Augustae  in  Germania  praesul, 
vitae  innocentia,  litteris,  et  ^enere  pernobilis,  sic 
esuriebat  plusquam  ambrosianam  vel  nectaream 
horum  voluminum  pertractationem,  ut  pierumqm; 
convivis  suis  (inquit  Berno  Augiensis  cap.  21  \ita; 
ejusdem)  manducantibus  et  bibentibus  jejunus  ma  < 
neret.  Erat  enim  ei  cibus  aut  dulcis  Psalmorum 
suavitas,  aut  sacrarum  leclionum  assiduitas  :  inter 
quas  maxime  delectabatur  audire  ex  iv  lib.  S.  Gre- 
gorii,  qualiler  muiti  e  corporibus  exempti,  in  spi- 
ritu  rapiebantur.  Non  repeto  ex  iisdem  libris  petita 
ab  llaymone  Hallicrstatensi  (qui  claruit  anno  8d0)  et 
citala  1, 111  De  varietate  tibrorum^  cap.  9  el  10.  Gon- 
cilium  Maguntiaci  habitum  (nou  quidem  sub  Garolo 
MagiiO,  Christi  anno  815,  vel  Arnulpho  imperatore» 
aiiiio  888)  iOia/o^orum  Gregorianorum  salubri  doctum 

G  lectione,  pra^monuit  cap.  5,  de  foeditate  graviuteque 
incesli  cum  lustrica  (ilia  perpetrati,  iii  hanc  senlen- 
tiam.  Quam  detestabile  et  exsecrabiie  scelus  sit  uni- 
cuique  Cliristiano  filiolam  suam  stuprare^  testatur 
sanctus  Gregorius  papa  in  Diaiogis  suis,  ubi  refert 
quemdam  liominem  poiluisse  filiotam  suam,  Et  quia 
negiexit  pamilentiam  agere,  subito  miserabili  morbo 
correptus  exspiravil ;  et  sepuitum,  non  soium  corpus 
scd  etiam  omne  sepulcrum  ignis  invisibiiis  consum- 
psit.  Historiam  vero  summaiim  relatam  Gregorius 
inlegram  denarrat  lib.  iv  Dialog,,  cap.  52.  Porro  iu 
velusto  Pa^nitciitiali,  prsetitulaio,  Corrector  et  medi- 
cus,  ofleiidi  supenus  concilii  Magunliacensis  tesli- 
moiiium,  cum  altero,  cujus  hoc  erat  summariuin  : 
Quod  poiniteniia  possii  aboiere  peccata,  etiamsi  in  ul- 
timo  vilw  spiritu  poeniteat.  Igitur  vcl  hi  duo  caRones 
desideraulur  in  supradictis  Maguntiacensibus  cou- 
ciliis,  aut  certe  iliud  a  me  productum  necessario  di- 
versum  est,  quiii  potius  intermediuui.  Accessil  Ti i- 

D  buriensis  coiicilii  anno  895  babiti  camm  17,  ni  rii^ 
dein  calamum  pervertisset  polita  cardinaiis  Baroiiii 
manus,  qui  in  uotis  ad  x  Kal.  Jan.  Martyi  ulogii  Ro- 
mani  tot  graves  canosque  pi  oducil  auctores,  ut  Mel- 
chioris.  Cani  Gregoriomaslygis  iion  canum,  sed  plaiie 
puerile  dictum  judiciumque  esse  constet.  Ad  iinpu- 
giiandos  Catholicae  religionis  adversariosf  capitaies, 
hinc  velut  ex  instructissimo  armameutario  tda  de- 
uroinpsit  Jouas  Aurelianensis  antistes  respondens  ca- 
lumniis  Claudii  Taurinensis  iconomachi,  proferens* 
que  historiam  Judaei,  qui,  licet  infidelis,  Christiano- 
rum  tamen  exemplo,  adversus  horreiida  nociuina- 
que  daemouum  spectra  sese  impenetrabili  crucis  ar- 
muvit  pectorali,  Lantrancus  Cautuariensis,  Aigerus 
Cluniacensis,  Guilmundus  Aversanus,  ut  oblalranlis 
lierengarii  blasphemas  hiantesque  fauces  pra^roca- 
lent,  confectam  Gregorianorum  Dialogorum  verbis 
oifam  injecere;  ille  quidein  in  lib.  De  sacram,  aita- 
risy  hic  I.  iii  itidem  De  sacram.  altar.  Terlius  Algc- 
rus  L  I  De  Sttcram,^  cap.  12,  et  1.  ii,  c.  1 ,  ailcianl  au* 


19 


GARNERI  GAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


» 


ciorilates  exl.  IV  Z)ta/oo.,  cap.  59.  In  hanc  quidem 
rem  eomplura  non  infructiiose  possent  aggeri,  ni 
fructuosa,  cum  aflluunt,  pierumque  iiifruetuosa  fie- 
rent,  reluetareturque  mei  propositi  raiio.  Breviato- 
res  igitur  Spartana  succingamus  brevitate. 

Ooo,  Cluniaci  protocoenobiarcba  ,  intra  uniiis 
▼olaminis  angustias  conclusit  summam  xxx\  libro- 
rum  in  Job»  anno  ferme  920,  ut  Trithem.  in  cataiogo 
scriptoreccles.,  et  Sixtus  Scn.  1.  iv.  Biblioth,  sanctte 
prodiderunt. 

Hiipertus  abbas  Tuiticnsis  decem  libris  perstrin- 
\ii  ad  annum  1114  eadem  Moralia,  ul  ipsemet  tcr 
statur  in  epistola  nuncupatoria  sui  operis  De  di" 
vinis  officiis  inquiens :  Commentarwlum  in  Job  Ubro- 
rum  decem,  abbreviatum  ex  abundantia  sensuum 
alque  dictorum  B.  Cregorii,  elc.  Adalberus,  natione 
Anglus,  professioiie  monachus  Spaldingensiscoeno- 
bii  congregationis  Cluniacensis  (auctore  Baleo  cen- 
luria  2  Scriptor,  Briian.)^  officio  levita,  composuit 
ex  splendidioribus  Moralium  sententiis  J.  iv,  conti- 
nuata  tamen  in  illis  numerorum  nota,  nuncupavit- 
que  Speculumj  ut  ipsemet  testis  est  in  epistoia  li- 
ininari  ad  Hairmannum  presbyterum  scribens .  in- 
terea  h/>copusculum,  ob  respirandi  giatiam  lectoris, 
in  quatuor  decrevi  distinauere  libros :  Et  quia  ibidem 
humani  generit  vita  muitimoda  varietate  depinqitur^ 
ejus  tibuit  vocabuljim  appeltare  Speculuii.  Floruit 
bic  scriptor  sub  annum  1160.  Exemplar  iilius  operis 
quiescit  in  pluleis  nostrae  biblioihecue. 

Aiulfus  Tornacensis,  uionachus  Bcnedictinus , 
digessit  Collcclanea  iii  totius  Novi  Teslauieali  enu- 
clealionem  ex  scriptis  D.  Gregor.,  qnx  vidi  excusa 
Luleliae  anno  1515,  in  4.  Claruit  anno  1200. 

Aiion^Tnus  quispiam  haud  multo  post  Alulfum 
decerpsit  triginia  quinqiie  libelios  ex  inlegris  tri- 
ginta  uuinque  in  Job,  efflagitante  ncscio  quo  veiie- 
rabili  ratre,  quem  sic  pr<xfatur :  Poposcisti,  Pater 
venerabitis  et  amabiiis  valde,  qui  dignitalis  gratia  et 
excellenlia  sanclitatis  jubere  potius  quam  poscere  de- 
buisti^  quatenus  aliquas  ad  adificationem  inlerioris 
hominis  multifarie  fusas  auetoritates  ex  Bibliis  a 
sanctis  Patribus  productas  in  lumen^  vestroe  cMarita- 
tis  instinctUf  in  unum  contrahere  meditarer^  etc. 
Istam  autem  lucubratioucm  appellavilPrompluartttm 
utriusque  hominiSf  et  quidcm  a  siinili ;  nam  ut  ibi- 
dem  scribit  quemadmodum  in  promptuario  ea^  quce 
corpori  suut  necessaria^  prmparata^  ita  hoc  in  codice 
qucRcunque  necessaria  sunt  non  solum  homini  exte- 
Tiori,  quantum  ad  moreSt  verum  etiam  homini  inte- 
riori  quantum  ad  virtutes^  mente  soUicita  prceparan" 
tur,  Aiuiroillum  subdidi,  quoniam  deeo  meniionem 
facit  in  proloquio,  et  codicis  apud  nos  scripti  cani- 
ties  palam  ostendit  fuisse  Alulfo  proximum.  Ano- 
nymuin  alterum  buic  anonymo  subneciam.  Soiet 
emm  non  esse  ingrata  cognominum  viroium  socie- 
tas,-  sed  et  quia  eo  delapsa  est  oratio,  ut  seriis  lu- 
dicra  permisceam,  quod'Hobertus  Monteusis  conti- 
nuator  Sigiberti  scripsit  adannum  1175  exscribam : 
Et  ut  appareat  muUiludo  eorum  qui  interfuerunt  (lo- 
quiiur  de  priino  curiae  concessu  et  splendido  convi- 
vio  ad  quod  Henricus  secuudus  Angliae  rex  accer- 
sierat  universos  optimalles  diiionis  Normannicae  et 
Britannic«e)  cum  Wilhetmus  de  Sancto  Joanne  procu" 
raior  NofmannitB^  et  Withelmus  lilius  Hamonis  se^ 
nescaUus  Britanniis  comederent  iu  quadam  camera^ 
prohibuerunt  ne  qitis  miles  comederet^  qui  non  voca- 
retur  Willehtmus  ;  et  ejectis  atiis  de  camera  reman- 
serunt  centum  et  decem  mUites^  qui  omnes  vocaban^ 
tur  Withelmi,  exceptis  atiis  pturimis  ejusdem  nomi" 
nis  qui  comederunt  in  auta  cum  rege,  Posterior  igi- 
tur  auonymus  uoster  in  triginta  quoque  libros  cur- 
tissimos  contraxit  latissimam  Gregorianorum  Mo- 
ratium  commentationeiu,cujus  hoc  excerpsi  initium 
ex  nostro  codice  membraneo.  In  sidone  figuratur 
stabititas  in  tege  positorum^  in  mari  vita  gentilium, 

Sinion  AOlighemensis  monachus  (quod  coenobii 
in  Aiflighemio,  solitudine  Brabantini&:  loparclii», 


A  finitiroa  Fiandriae  ccepisse  anno  1083  ffuctor  esi 
Mever  iu  Cliron,  Ftand.)  eadem  Gregoriana  ethica 
collegit  in  decem  libros  trecentesimum  abhinc  an- 
num.  Porro  his  compendiis  lector  id  tantum  expfr- 
scatur  compendii  quod  longiusculum  opus  breviu»- 
cule  percurrat,  et  quidem  citra  fastidiuin,  et  quod 
damnosins  opiner,  ordinalam  certi  argumenti  per- 
tractationem,  ita  ut  esurientis  aniinae  famem  non 
compescat. 

Odoros  tandem  aetemumqu^  virides  antliologo- 
rum  flores  odoremur,  suavibusque  eorum  coloribus 
defectos  reficiamus  oculos. 

Paterius  S.  R.  E.  notarios  Gregoriique  discipulus, 
de  quo  Beda  (neque  enim  sum  nactus  antiquiorem) 
in  praifat.  I.  vii  ad  Cantica  cant.  Audivi  quod  Pa-- 
tertus^  beati  papce  Gre^orii  disciputus^  de  tota  Scri" 
ptura  sancta,  quceque  ttte  per  partes  in  suis  operibu» 
exptanavit  cottecta  in  unum  votumen  redegerit.  Si 
consulamus  amplissinios    indices  locorum  sacrae 

£  Scripturae  passim  explanatorum  rejectosque  ad 
calcem  Gregorii,  non  parva  superest  sylva  quae  ad 
reliquos  Yeteris  Instrumenti  libros,  scilicet  Eccle- 
siastem,  Ecclesiasticum ,  Sapientiam,  Propbetas, 
Macbabaeos  uberrimam  subministret  materiam.  Prae- 
terquam  quod  in  Novo  Testamento,  secunda  etter- 
tia,  Joannis  Judaeque  Epislolae  sint  inlactae.  Qua- 
propter  existiinarim  Bedae  dictum  ovvfxdoxcx^  ^^" 
cipiendum. 

iledericus  Italus,  monachus  coenobii  S.  Gre^orii 
papae,  circiter  annum  840  concinnavit  ex  scriptis 
B.  Gregor.  in  Job.  Sententiarum  1.  i,  ut  scribit  Ar- 
noldus  Wion  1.  ii.  Ligni  vit(B^  cap.  68.  D.  Isidorum 
Hispaleiisem  episcopum  ex  Moratibus  decerpsissc  ui 
libros  Senl,  Yasaeus  in  Chron,  refert. 

Taius  (sic  eniin  Y.  C.  non  Taio^  vel  Tagio^  ut  im- 
pressorum  quamplurimi ) ,  cognomento  Samuel , 
Csesar  augusiae  episcopus  reliquit  posteris  Seiuen" 
tiarum  1.  v  ex  D.  Gregorii  monimentis,  pauculis  D. 

^  Augustini  admistis,  selectarum  quos   obtulit.  Qui- 

^  rico  pra^suli  Toletano  eorumdem  exactori,  ut  con- 
stat  ex  hac  prima  dedicatoriae  epistolae  periodo :  1/e- 
mor  vestros  benignissimoe  petitionis^  nostrcsque  devO" 
tissimce  promissionisj  hujus  textum  tibetti  compertit 
sententiarum  titutis  prcenotatum^  vestrw  sanctitati 
matui  dirigendum,  Quando  autem  id  operis  cuderit, 
extra  rem  non  esse  fore  autumavi,  si  aperirem 
ejusdem  verbis,  cum  et  voiumen  insigiiis  notae,  per- 
paucorum  forulos  obsideat :  Taius  igitur,  ait  Quirico 
in  epist.  antecedente  :  Opftme  novit  beatitudo  vestia 
tempus  ittud^  quo  tortuosus  anguis  ore  pestifero^  in 
quorumdam  mentibtis  virutenta  seminum  suorum 
sparserat  zizania :  fraudutentaqtie  deceptione^  a  tra- 
mite  recti  itineris  tjressum  semoverat  mentium  perdi" 
tarum.  In  quo  qutdam  homo  pestifer  atque  insani 
cafitis  froia  tyrannidem  sumens^  adsumptis  sceteri» 
sui  perversis  fautoribus  adverstis  orthodoxum,  ma- 
gnumqtieDei  cuttorem  Beccesuinthutn  principem^frau* 

^  dutentia  prmtendens  motimina,  superbe  aduisu  Chri» 

^  stianatn  debettaturus  aggreditur  patriam,  Hujus  ita- 
que  sceleris  catua  gens  effera  Wasconum  Pyrenwi» 
montibus  promota,  diversis  vastationibus  Iberice  pa-- 
triam  poputando  grassatur.  Heu^  proh  dotor!  IHcendi 
studium  catatnilatis  intercipit  magnitudo.  Sed  imi'^ 

•  dem  veniendum  est  ad  id  quod  formidal  oralio.  In* 
noxius  ifuippe  sanguis  effunditur:  alii  ungutis^non^ 
nutti  mtssitibus^  pterique  diversis  jacuUs  sauciatitur^ 
innumerabitis  muttitudo  captivorum  abducitur^  im" 
mensa  spotia  subtrahuntur :  temptis  Dei  infatutum 
heUum  infertur^  sacra  attaria  destruuntur^  pterinue 
ex  cterieatus  officio  ensibus  obtruncantur^  atque  iit- 
humata  canibus  avibusque  exponuntur  muttorum  ca^ 
davera  ocdsorum,  elc.  Sub  hanc  igiiur  funestam 
cladem,  Taius  extenuandi  moeroris  gratia  congessit 
Sententiarum  libros  quinque,  ut  pauTo  post  indicat, 
et  quidem  circiter  annum  652.  Hic  est  Taius,  qui 
ultimo  Chindasuindi  Hiapaniae  regis  aiiiio,  et  Chri- 
sti  (TiS,  Romam  piofectus  cst  ad  perquireudos  Mo^ 


GREGORIANUM.  -  JOAN.  PICARDI  PRJDFATIO.  « 

If^f?  ^^!?^ri*?^^"?  *»*>r<>S'«*  dWiiiilus  undcmArini,  nemo  tameii  ibit   inflcias  Garnenira  eliani 


repertos  retulit  in  Hispaniam  ut  consiat  tum  ex 
narratione  mirabili  prafixa  Operibus  D.  Gregoni, 
luin  ex  fine  concil.  Tolet.  vii,  in  qua  narratione  cum 
signanter  dicatur  Taiuro  fuisse  seque  Angustini  ac 
Gregorii  studiosum,  haud  abs  re  suas  coliectos  di- 
ciis  utriusque  composuit,  quarum  hoc  legi  prin- 
cipium:  Solus  Deu$  in  umetipso  incommutabilit 
eu,  elc. 

fieda  Venerabilis  (qui  excessit  anno  734  posl 
Cantica  cant.  sex  libris  proprioque  iilustrau  lu- 
minc,  septimum  et  octavum  juxu  Trilhem.  com- 
puutionem  ( nam  codices  impressi  unicum  habent) 
^nientiosis  Gregorii  diclis  compegit.  Joannes 
Siucanpton,  Bedae  popularis,  Vintoniensis,  reiiquit 
posteris  sententias  ex  Grefforianis  Elhicis  prom- 
PUs,  serie  digesus  litteraria,  numeris  unoque  li- 
l>ro  contexUs;  quarum  hoc  principium  ponit  cen- 
luriator  Andus  Abstinenlia.  Solu$  tn  illicitis,  Ty- 
pographis  Frobenianis  Gregorium  excudentibus  b 
anno  1551  sex  libros  moraltbus  Gregorii  sermo- 
iiibus  conflatos  obtulit  bibUotheca  §.  Leonardi, 
quia  ipsissima  erant  Gregorii  verba,  fluldricus  Coc- 
cius  affirmat  se  non  temere  oniisisse.  Scilicet  ea  de 
cansa  fuerant  omittendi.  Horli  quoque  pensiles, 
silva,  viridaria,  fruteu,  roseu,  saliceu,  caeterae- 
que  locorum  amoeniuies  suo  carereiit  pietio,  quod 
consteni  iisdera  plane  rebus,  sed  aliunde  aspor- 
latis.  Doctis  quuque  nec  satis  laudatis  vetenbus 
florilegis,  vel  minimam  iiepotes  gratiam  mente 
persoherent.  quod  verbatim  collectas  selectasque 
eniditorum  seiitentias  in  varias  distribuerint  cias- 
ses,  nobisque  reliquerint :  sane  adeo  potens  est  or- 
dinis  genius,  ut  rebus,  etiam  inconcinnis  oruatam 
pariat  conciniiiutem. 

Inler  antbologos  postremas  tenet  Uubertus  Scul- 
teputaeus  canonicus  regularis  £cclesiae  Bethlehem 
dlclse  ad  muros    Lovanienses;   qui  ex  universis 


palmarium  illis  prxripuisse,  quod  studium  6t>- 
lumque  collimarit  ad  litteraruni  divinarum  splen- 
didiorem  quamdam  lucem  faciliorcni(|ue  intelli- 
gentiam  capescendam.  Quae  quidem  divmae  litterae 
quo  sunt  obscuriores,  eo  praedarior  labor  ad  di- 
scutiendam  earum  caliginem  insumptus.  Garnerus 
igiturUm  venuste  sua  disposuit,  ut  jurares  alteram 
lectoribus  addi  mentem.  Omnium  enim  propemo- 
dum  rerum  in  Bibliis  comprehensarum  mystica 
enodaturus  significaU,  commodissimum  duxit  ini- 
tium  ab  earumdem  conditore  Deo  optimo  maximo ; 
cui  et  suos  coelestcs  subjungit  spiriius,  hisque 
proxime  coelestem  machinam,  et  siiij^ulas  orbium 
mobilium  lampades,  moique  passiones  aeris  inulli- 
plices  et  infinito  mutabiliores  fabulosis  Protliec, 
Prometheo,  Yertumnp,  vel  Empusa ;  qiias  quidem, 
nec  non  et  caetera,  quia  praeposiius  capitum  iiidex 
lecturientibus  exbibet,  sileo. 

Dum  aliquando  mutuus  sererem  sermones  cum 
quopiam  insigni  theologo  de  hujus  operis  evulga- 
tione,  summariumqne  exposuissem,  respondit  Jo- 
annem  Benedictum,  Parisienscm,  theologum  pr^e- 
sUntissimura,  id  laboriosius  et  latius  anteverlisse; 
ut  qui  non  rerum  Untum  et  nominumf  sed  et  ver- 
borum  perplexa  noUssetin  concordantiis  Biblicis* 
Ad  quem  ego  :  Ingeiiue  fateor  Joannis  Bencdidi 
vigilias  esse  summe  perfectas  ingeuio,  inuliaque 
elaboratas  industria,  vcrum  non  omiies  his  posse 
celerius  juvari  cum  alius  alio  hebetioris  sit  ingenii 
tardiorisque  judicii,  ita  ut  tardius  lal)oriosiusque 
excogitet,  et  excogitata  morosius  expromat.  Imo 
frequenter  contingit  ut  recte  guis  sentiat,  sed  quae 
sentit,  polite,  expedite  et  copiose  nequeat  eloqui. 
Nihil  moror  :  possit  quispiam  permulu,  eaque  prx- 
clara,  celeri  (ingere  cogiutione,  yerumumen  nemo, 
nisi  effrons,  dixerit  haecce  Unti  facienda,  quanU 
coelestia  D.  Gregorii,  quin  magis  Spiritus    saucli 


bre  orii  viridanis  selegit,  plexuit,  serieque  distiii-  r.  effaU  ore  Gregorii  reddila.  Nara  Petrus,  ejus  dia- 


xit  lilteraria  suaveolentera  sententiaruni  fascicu- 
luni,  dum  iiitra  Lovaiiiura  receptus,  ad  vilaudam 
basreticoruin  furentium  et  ubique  Belgii  grassaii- 
yum  rabiem,  cogeretur  supersedere  ab  opere,  quod 
inchoarat,  de  Divinse  et  humanae  naturae  vera  co- 
gnitione.  lli  arutem  flores  prodierunt  uiia  cum 
ipso  Gregorio  cxcuso  Lutctiae  sumptibus  Mi- 
\eUii. 

Universis  autem  breviatoribus  ei  anthoiogis  quam 
longe  Garnerus  uoster  antecellat,  vel  hinc  potis- 
Sttoe  Uquei  quod  magnoruiu  operum  epitomaU  hoc 
sint  ingenio  saporeque  coiidita,  ut  quod  tuo  sapiat 
palato,  de^kipial  meo,  vixque  compenilium  profera- 
tur  alicnjus  dispendii  liberum. 

Super  baec,  manifesUvimus,  Gregorii  contraoto- 
res»  unicura  ejus  attigere  opus,  Garnerus,  oniuia. 
yerum  demus  eos  cuncU  pervolasse :  sunt  Unien 
ingratiora  eorum  spicilegia,  quod  aptis  et  com 


conuset  interlocutor  dialogicus  apud  Joan.  Dia- 
conum  I.  IV  Vitae  ejusdem,  cap.  69,  testatum  reii- 
quit  se  frequenter  Spiritum  sanctum  vidisse  super 
caput  D.  Gregorii  disserenlis.  Ilinc  est,  ait  idem 
Joan.  eodem  cap.,  quod  consuetudinaliter  Spiri- 
tus  sanctus  in  specie  columbae  super  Grefforii 
scribentls  caput  depingitur.  Tandem  ut  verbulo 
respondeam  meo  tbeologo  :  non  dilliteor  omnes 
posse  legere  mysticas  acceptiones,  non  Umen  posso 
reddere  um  expedite,  luculenter  et  copiose,  quam 
hic  uoster  Garnerus  ex  ore  Gregorii.  £quidem  in 
propalulo  est  coucionatores  si  in  unius  dictionis 
mysteriis  enudaudis  aliquantulura  raorae  facere  ve- 
lint,  habitiiros  cumulale,  quod  eloquantur  pro 
una  concione  ad  frugiferaiu  auditorum  erudi- 
tionem. 

Anthologis  tandem  ctsi  locum  cedamus  aliquem, 
haud  Umen  Garnero  superioreiu.  Licel  enim  qui- 


modatis  lods  minime  repjsuerint,  sed  absque  uUo  jj  busdam,  tempore,   saltem  opeiosiute  et  induslria 
ordine  (quem  luenioriae  sitius  et  scientiaium  so-      non  vincilur,  cum  ex  co  possinl  uberiores  fruclus. 
lem  roerito  vocaverisj  iapidum  insUr,  vel  gleba-      colligi,  et  ordiiialior  disciplina  pcrdisci. 
rum  coacervariut  :  et  certe  licet  composite  cura- 


GARNERI  CAN.  REC.  S.  TICTORIS  PARIS. 


R.  P.  GARNERI 

CANONICI  UEGULARIS  S.   VICTORIS   PARISIENSll 

GREGORIANI 
LIBER   PRIMUS. 


1 CAPUT  PRIMUM. 

DB    DEO. 

(4*)  DeQS  aliquando  in  sacra  Scriptura  Duncapa- 
li^e,  aiiquando  ^ero  essentialiier  dicitur.  Nuncu- 
patiYe  enim  dicilur,  sicut  scriptum  est :  Ecce  consti" 
iui  te  deum  Pharaonis  (Exod.  vii,  i).  Et  sicut  Moy- 
ses  ait :  Si  quis  hoc^  vel  illud  fecerit,  applica  illum 
ad  deos  {Exod.  xxii,  8) ;  videlicet  ad  sacerdotes. 
Qui  mrsum  dicit :  Diis  non  detrahes  {tbid.  28) ,  id 
est  sacerdotibus.  £t  sicut  Psalmista  ait :  Deus  stetit 
fft  syncgoga  deorum^  iit  medio  autem  deos  dijudicat 
(Psa/.  Lxxxi,  i).  Essentialiter  autem  Deusdicitur, 
sicut  ad  Hoysen  dicitur  :  Ego  sum  Deus  patris  tui^ 
Deus  Abraham^  Deus  Isaac  et  Deus  Jacob  (Exod. 
111,  6).  UndePaulusapostolus,  volens  nuncupativum 
Dei  nomen  ab  essentiali  discemere,  de  Redemptore 
nostro  locntus  cst,  dicens  :  Quorum  patres  sunt  et 
ex  quibus  Christus  secundum  carnem^  qui  est  super 
cmnia  Deus  benedictus  in  scecula  (Rom,  ix,  5).  Qui 
enim  nuncupative  dicitur,  Deus  inter  omnia ;  qui 
Tero  esseniialiter,  Deus  super  omnia  est ;  quia  et 
electus  quisque  vel  in  exemplo  justitiae  prserogando 
positus  dici  deus  potest,  sed  iuter  omnia,  quoniam 
nuncupative  Deus ;  Chrisius  autem  Deus  est  super 
omnia,  quia  naturaliter  Deus. 
2  CAPUT  II. 

DE  AMGELIS. 

(5)  Novem  esse  angelorum  ordines  testante  sacro 
eloquio  didicimus,  angelos  videlicet,  archangelos, 
virtutes,  potestates,  principatus,  dominaliones,  thro- 
nos,  cherubim  atque  seraphim.  Esse  namque  ange- 
los  et  arcbangelos,  pene  omnes  sacri  eloquii  pagina 
lestantur.  Cherubim  vero  atque  seraphim  saepe,  ut 
noium  est,  libri  prophetarum  loquuntur.  Quatuor 
quoque  ordinum  nomina  Paulus  apostolus  ad  Ephe- 
sios  enumerat,  dicens  :  Super  omnem  principatum^ 
et  potestatem^  et  virtutem  et  dominationem  (Ephes.  i, 
2i).  Qui  rursus  ad  Colossenses  scribens,  ait :  Sive 
throni^  sive  dominationes^  sive  principatus^  sir^e  po» 
testates  (Coloss.  i,  i6).  Dominationes  vero,  princi- 


A  patua  ac  potestates,  jam  ad  Ephesios  loquens  de- 
scripserat ;  sed  ea  quoque  Colosseosibus  dicturust 
praemisit  thronos  de  quibus  necdum  fuerat  Ephesils 
locutus.  Dum  ergo  illis  quatuor,  qux  ad  Ephesios 
dixit,  id  est  principalibus,  potestatibus,  virtutibus 
atque  dominatiouibus  conjunguntur  throni,  quinque 
sunt  ordines  qui  specialiter  exprimuntur.  jQuibus 
dum  angeli  et  archangeli,  chenibim  atque  seraphim 
adjuncta  sunt,  procul  dubio  novero  esse  angelorum 
ordines  inveniuntur.  Unde  et  tpsi  angelo,  qui  primus 
est  conditus,  per  prophetam  dicitur  :  Tu  signacu" 
lum  simHitudinis^  plenus  sapientiay  perfectus  decore^ 
in  deliciis  paradisi  Dei  fuisti  (Euch.  xxviii,  i2). 
Ubi  nolandum  quod  non  ad  similitudinem  Dei  fa- 
ctus,  sed  signaculum  similitudiuls  dicitur,  ut  quo 

^  in  eo  subttlior  est  natura,  eo  in  HIo  imago  Dei  si- 
milius  Insinuetur  expressa.  Quo  in  loco  mox  subdi- 
tur.  Omnis  lapis  pretiosus  operimentum  mum,  sar-- 
diuSf  topazius  et  jaspis,  chrysolithus,  onyx  et  beriUus^ 
sapphyruSy  carbunculus,  et  smaragdus  (ibid.  i3).  Ecoe 
novem  dixit  nomina  lapidum,  quae  profecto  novem 
sunt  ordines  angelorum.  Quibus  nimirum  ordini- 
bus  ille  primus  angelus  ideo  ornatus  et  opertus 
exstilit,  quod,  dum  cuuctis  agminibus  angelorum 
praelatns  est  ex  eorum  comparatione  darior  fuiu 
Sclendum  3  autem  quod  angelorum  vocabulum  no- 
men  est  officii  non  naturae.  Graeca  etenim  lingua  an- 
gell  nuntii;  archangeli  vero,  summi  nuiKtt  vocantur. 
Nam  sancti  illi  coelestis  patriae  splritus  semper  qul- 

Q  dem  sunt  spiritus ;  sed  seroper  vocari  angeli  ne- 
quaquam  possunt.  Quia  tunc  solum  sunt  angeli, 
cum  per  eos  aliqua  nuntiantur.  Unde  etiam  per 
Psalmistam  dicitur  :  Qui  facit  angelos  suos  spiritus 
(Psal.  ciii,  4).  Ac  si  patenter  dicat :  Qui  eos,  quos 
semper  habet  spiritus,  etiam  cum  voluerit,  angelos 
facit.  li  antem  qui  minlma  nuntiant  angeli;  qui 
vero  summa  annuntiant,  archangeli  vocantur.  Hinc 
est  enim  quod  ad  Mariam  virginem  non  quilibet  an- 
gelus;  sed  Gabriel  archangelus  mittitur  (Luc.  i,  26). 
Ad  hoc  quippe  ministerium  summum  angelum  ve- 


(V)  £x  hom.  8  in  Ezech. 


(5)  Hom.  51  in  Evang. 


» 


GREG0R1A?(UM.  -  LIB.  I. 


nire  tfignitm  fuerat,  quod  summaiD  omnium  uun-  A  pu*i  est  inlcr  reliquos  priorem  eiistere ;  domiuari 


tiabaL 

Qui  idcirco  etiam  privatis  nominibus  censeutur, 
Bt  signetur  per  irocabula  etiam  in  operatione  quid 
▼aleant.  Neque  enim  in  illa  sancta  civilate  quam  de 
irisione  omoipoteniis  Dei  plena  scientia  perflcit,  id- 
circo  propria  nomina  sortiuntur,  ne  eorum  per- 
•ome  siDe  nominibus  sciri  non  possint ;  sed,  cum  ad 
■os  aliquid  ministraturi  veniunt,  apud  nos  etiam  no- 
Biai  a  roinisieriis  trahnnt.  Michael  namque,  ^iiif  ut 
Demsf  Gal>riel  antem  forlitudo  Dei,  Rapbael  vero  di- 
cttur  medicina  Dei. 

£t  quoties  mirae  virtutis  aliquid  agitur,  Midiaei 
mitti  perhibetur,  ut  ex  ipso  actu  et  nomine  detur 
inleHigi  qnod  nuHus  potest  facere  quod  facere  pne- 


vero  est  etiam  subjecios  quosque  possidere. 

£a  ergo  angelornm  agmina  quae  mira  potentia 
praeemineut,  pro  eo  quod  eis  cstera  ad  obediendum 
subjecta  sunt,  dominaliones  vocaniur.  Tbroni  quo- 
que  illa  agmina  sunt  vocata  qiiibus  ad  frxercendum 
judicium  seroper  Deus  omnipotens  praesidet ;  quia 
enim  thronosLatino  eloquio  sedei  dicimus,  throni  Dei 
dicli  sunt  ii  qui  lanta  divinilatis  gralia  replentur,  ut 
in  eis  Domiuus  sedeat,  et  per  eos  sua  judicia  discer- 
nat.  (Jnde  et  per  Psalmistam  dicitur  :  Sedes  super 
thronum;  quijudicas  cequitatem  {Psal,  ix,  7, 5).  Gheru- 
bim  quoque  plenitudo  uientite dicilur.  Et  subliniioia 
illa  agmina  idcirco  cherubim  vocala  sunl,  quod  lanlo 
perfectiori  plena  sunt  scienlia,  quanto  clarilalem  Dei 


▼alet  Deas.  Unde  et  ille  antiquus  hostis  qui  esse  "  vicinius  coniemplantur,  ui  sccundum  creaiurae  mo- 

dumeo  plene  omnia  scianl,quo  visioniGondilorissui 
per  meritum  dignilalis  appropinquanl.  Seraphim 
5  etiam  vocanlur  illa  sanctorum  spiriluum  agmina, 
quaeex  singulari  propinquilale  Condiloris  suiincom- 
parabili  ardent  amore.  Seraphim  namque  ardentet 
vel  incendentes  vocantur  quae,  quod  ila  Deo  conjun- 
cta  sunl,  ui  inler  haec  et  Deum  nulli  alii  spiritus 
inlersinl,  lanto  magis  ardentquanlo  haec  vicinius  vi- 
denl.  Quorum  profecto  flamma  amor  est,  quod  quo 
subtilius  claritatem  divinitalis  ejus  aspiciunl,  eo 
validius  in  ejus  amore  flammescunt.  Quia  aute»r 
superna  illa  civiias  ex  aogelis  et  hominibus  con- 
stat ;  quam  tautum  credimus  humanum  genus  as- 


Deo  per  superluam  simtiis  concupivit,  dicens  :  /a 
cetlmm  canscendam^  super  astra  cosli  exaltabo  solium 
wumm  :  sedebo  in  monU  testamenti^  in  lateribus  aqui" 
iomis;  ascendam  super  altituditiem  nubium^  similie 
ero  AUi$Mno  (Isa»  xiv,  13).  Dum  in  fine  mundi  in 
sna  Tirtate  reiinquitur,  exlremo  supplicio  perimen- 
dos  com  Michade  archangelo  praelialurus  esse  per- 
hibetur,  sicut  per  loannem  dicitur  :  Factum  est 
fnreelimm  cmm  Mickaele  archangelo  (Apoc.  xii,  7),  ut 
qui  se  ad  Dei  similitodinem  superbus  exlulcrai,  per 
Michaelem  peremptus  discat  quia  ad  Dei  siroilitu- 
dinem  per  superbiam  nullus  exsurgat.  Ad  Mariam 
quoqoe  Gabriel  mitlitur,  qul  Dei  fortitudo  nomina- 


tur.  Illum  quippe  nuntiare  veniebal,  qui  ad  debel-  r  cend<^re,  qiiantos  illic  conligit  elecios  angelos  re- 

l^a&jAA    aabS^a    ^^«..^«^«^^     K.     ■..._*!!-      J; wvk«krk0ic<«A      <<i/ti<t    e/Mr>iBviiia«%    Aot     .    Vfn#a««#     t/Ufwfim^m    ^a«M 


landas  aerias  potestales  4  humilis  apparere  digna- 
tos  esL  De  quo  per  Psalmisum  dicilur  :  Tollite 
porsas^  principes^  vestras^  et  elevamini^  porta  ater- 
maiee^  et  nuroibit  rex  glorite.  Quis  est  iste  rex  gloriwl 
Dominme  fortis  et  poUns^  Dominus  potens  in  prwlio 
iPtal.  xxiu,  7,  8).  £t  rursum :  Dominus  virtutum 
ipseeU  rexgloriee  (ibid.  IO).Per  Deiergoforliludinem 
nuniiaodiis  erat  qui  virtutum  Dominus  et  potens  in 
praelio  ad  debellandas  poteslates  veniebal.  Raphael 
qooque  inlerpretatur,  ut  diximus,  medicina  Dei,  qui 
Tideiicet  dum  Tobiae  ocolos  quasi  per  oflicium  cura- 
tionis  tetigit,  caeciutis  ejus  tenebras  tersit  (Tob.  xii, 
15). 
Qoi  ergo  ad  corandom  miititur ,  dignus  videli- 


roansisse,  sicut  scriptum  esl :  Statuit  terminos  gen- 
tium  secundum  numerum  angelornm  Dei  (6)  {Deut. 
XXVI,  8,  juxia  LXX) ,  quod,  inquam,UnU  illucascen- 
sura  credilur  mullitudo  horoinum,  quanta  multilu- 
do  remansit  angelorum ;  superest  ut  ipsi  quoque 
homines  qui  ad  cceleslem  patriam  redeunl,  ex  eis 
agminibus  aliquid  illuc  reverlenles  imitentur. 

Distinclae  namque  conversaliones  hominum  sin- 
gulornm  agminum  ordinibuscongruunl,  el  in  eorum 
sorlem  per  conversationis  similiiudinero  depnUn- 
tur.  Nam  sunt  plerique,  qui  parva  capiuni,  sed  U* 
men  haec  eadem  parva  pie  annunliare  fratribus  non 
desislunt.  Isti  iUque  in  angelorum  numerum  cur- 
runt.  Et  sunl  nonnuUi  qni  divinae  largiutis  rounere 


cet  fuit  ot  Dei  medicina  vocaretur.  Virtutes  vero  vo-  D  refecti  secretorum  coelestium  summa,  el  capere  per- 


caotor  iili  nirairom  spiritos,  per  quos  signa  et  mi- 
racola  frequentius  fiunt.  PulesUtes  eiiam  vocaniur 
fai  qui  hoc  caeteris  poteniios  iu  soo  ordine  percepe- 
ront,  ut  eorum  diiioni  virtules  adversae  subjeciae 
sint,  quorom  poiesute  refrenantur,  ne  corda  bomi- 
num  untum  lenlare  praevaleant,  qaanlum  voiunt. 
Principatos  eliam  vocanior,  qui  ipsis  quoque  bonis 
aiigelorum  spiritibos  praesont,  qui  subjectis  aliis, 
ilum  quaeqiie  sunt  agenda  disponuut,  eis  ad  ex- 
pleiida  diviiia  ministeria  principantur.  Dominaiio* 
nes  autem  \ocantur,  qui  eliam  potesUies  principa- 
tuum  dissimilitudine  alla  transcendunt.  Nain  princi- 


valenl  et  nuntiare.  Quo  ergo  isti  nisi  inter  archan- 
gelorum  numerum  depuUntur?  Et  sunt  alii  qui  mi- 
ra  fadunl,  signa  valenler  operantur.  Quo  igitur  isti 
nisi  ad  supemarum  virlutum  sortem  et  uumerum 
currunt?  £t  sunl  nonnulli  qui  etiam  de  obsessis 
corporibus  malignos  spiritus  fuganl,  eosque  virtute 
oralionis  vi  acceplae  polesUlis  ejiciunt.  Quo  iUque 
isli  meritum  suum,  nisi  inter  potesUtum  coilcsiium 
numcrum ,  sortiuntur  ?  Et  sunt  nonnuUi  qui  ac- 
cepiis  virtutibus  et  electorum  hominum  mcriu 
transcenduiit ;  cumque  et  bonis  mcliorcs  sunt , 
electis  quoque  fralribus   principanlur.  Qiio  ergo 


(6)  Ibi  Planliniana  editio  habcl  constituit ,  pro  sUtuit,  elsi  Graccum  verbum  refragari  videatur. 


n 


GARNERI  CAN.  REG 


bti  sortem  soam,  nisi  inler  principatuum  nume- 
rum,  acceperunt?  Et  sunt  nonnuUi,  qui  sic  in  se- 
metipsis  cunctis  vitiis,  omnibos  desideriis  dominan- 
lur,  ut  ipso  jure  mundiiise  inter  homines  Tocentur. 
tJnde  et  ad  Moysen  0  dicitur :  Ecce  con$tUui  te  detm 
PharaonU  (Exod.  vii,  i).  Quo  ergo  isti  nisi  inter 
nuroeros  dominationum  currunt  ?  Et  sunt  nonnulli, 
qui,  dum  sibimetipsis  vigilanti  cura  dominantur , 
dum  se  sollicita  inlentione  discutiunt ,  divino  ti- 
mori  semper  inhaerentes,  haec  in  munere  virtuiis 
accipiunt,  ut  judicare  et  alios  possinl.  Quorum  pro- 
fccto  menlibus,  dum  diviua  contcmplatio  semper 
pracsto  est,  in  iis  veiut  in  tbrono  Dominus  praesidens, 
aiiorum  facia  examinat,  et  cuncta  mirabiiiter  de 
sua  sede  dispensat.  Quid  ergo  isti  nisi  throni  sui 
Conditoris  sunt?  ut  quid  nisi  ad  supernarum  se- 
dium  numeros  ascribunlur?  Per  quosdum  sancta 
Ecclesia  regilur,  plerumque  de  quibusdam  suis  in- 
firmis  actibus  eliani  clecli  judicantur.  El  sunl  non- 
nulli ,  qui  tania  Dei  ac  proximi  dileclione  pleni 
gunl,  ut  cherubim  jure  nominentur.  Quia  enim, 
ut  prsefali  sumus,  cherubim  plenitudo  scientiee  dici- 
lur,  el  Paulodicenle  :  Didicimus  quia  plenitudo  legis 
est  charitas  (Rom,  xiii,  10),  omnes  qui  Dei  el  pro- 
limi  charilaie  caBleris  amplius  pleni  sunt,  merito- 
rum  suorum  sortem  inter  cherubim  numeros  per- 
ceperunt.  Et  sunt  nonnulli,  qui  supernae  contein- 
plationis  facibus  acccnsi,  in  solo  Gondiioris  sui  de- 
siderio  auhelant,  nil  jam  in  hoc  mundo  cupiunl, 
solo  aeternitalis  amore  pascunlur ,  lerrena  qua&qiie 
abjiciunt  >  cuncta  temporalia  mente  transcendunt , 
aniant  et  ardent,  atque  in  ipso  suo  ardore  requie  • 
acunt.  Amaiido  ardent,  loquendo  et  aliosacccndunt, 
et  quos  verbo  tangunt,  ardere  protinus  in  Dei  amore 
faciunt.  Quid  ergo  istos  nisi  seraphim  dixeriiu, 
quorum  cor  iii  ignem  conversum  lucet  et  urit,  quia 
el  mentium  oculos  ad  superna  illuminant,  et  com- 
pungendo  in  fletibus  vitiorum  rubiginem  purgant  ? 
Qui  ergo  ita  ad  amorem  Conditoris  sui  inflammali 
sunl,  nonnisi  inter  seraphim  numerum  sortcm  suae 
vocationis  acceperunt. 

7  Sciendum  prceterea  est  quod  in  Scriptura  sacra 
angelorum  vocabulo  aliquando  ipse  Dominus  /e- 
susChristus  designatur,  aliquando  proicursor  ipsius 
Joannes,  aliquando  prmdicatores  sancti,  aliquando 
sanct(B  Ecclesim  prwlati ,  aliquando  Ecclesim  <a- 
cerdoies. 

(7)  Per  angelum  quippe  intelligitur  Chrislus  sic- 
ut  in  libro  beati  Job,  cum  de  afilictioue  generis  ho- 
manl  loqoeretur  Eliu,  iutulit  dicens  :  Si  fuerit  pro 
€0  angelus  loquens  unum  de  similibus^  ut  annuntiet 
hominis  (Bquiiatem^  miserebitur  ejus  {Job  xxxiii,  25). 
Qois  enim  iste  est  angelos,  nisi  ille  qui  per  prophe- 
tam  dicitur  magni  consilii  Angelus  ?  (Isa.  ix,  5,  juxta 
LXX.)  Quia  enim  Graeca  lingua  evangelizarcdicitur 
denuntiare^  semetipsum  annuntians  Dominus  Ange- 
lus  vocatur.  Et  bene  ait  :  Si  fuerit  pro  eo  angclus 


S.  VICTORIS  PARIS.  M 

A  loqttens ,  quia  sicut  ait  Apostolus  :  Ei  inlerpellat 
pro  nobis  (Rom.  viii,  26).  Sed  quid  pro  nobis  loqua* 
tur,  audiamus  tfnicm  de  similibus.  Mos  mediclnaa 
est,  ot  aliquando  similibus,  aliquando  contrarla 
coiitrariis  curet.  Nam  saepe  calida  calidis,  frigida 
frigidis;  saepe  autem  calida  frigidis,  frigida  calidis 
curare  consuevit.  Veniens  ergo  ad  nos  desoper  me- 
dicos  noster,  tantisqoe  nos  inveniens  laborlbus 
pressos,  qoiddam  nobis  simile,  et  quiddam  contra- 
rium  apposuit.  Ad  homines  quippe  homo  venit,  sed 
ad  peccatores  justus :  Concordavit  nobis  veriute 
naturae,  sed  discordavit  a  nobis  vigore  justitiae.  VI- 
tiosos  enim  homo  corrigi  non  poterat,  nisi  per  Deom. 
Videri  aotem  deboit  qoi  corrigebat,  ot  praebendo 
imitalionis  formam  ante  actae  maliliae  motaret  vitam» 

B  sed  videri  ab  homine  non  poterat  Deos.  Homo  ergo 
factos  est,  ot  videri  potoisset.  Jostos  igitur  alque 
invisibilis  Dominos  apparuit  similis  nobis  homo  vi- 
sibilis,  ut  dura  videretur  ex  simili  coraret  ex  josto ; 
et  dom  veritate  generis  concordaret  conditioni,  vir- 
tute  artis  8  obviaret  aegritudini. 

Quia  ergo  in  carne  veniens  Dominus  non  culpam 
nostram  ex  vitio,  non  pcenam  ex  uecessitate  susce- 
pit ;  nulla  cnim  labe  peccali  poUulus,  reatus  nostri 
teneri  conditione  non  potuit  :  atque  ideo  mortem 
nostram  omni  nccessiiate  calcata,  cum  voluit,  sponte 
snscenit,  recte  dicitur  quod  pro  tanto  homine,  iste 
Angelus  untim  de  similibus  loquitur,  quia  nec  ita 
natus,  ut  reliqui,  nec  ita  mortuus,  nec  ita  susciia- 

P  tus.  Non  enim  est  operaiite  coitu,  sed  superveniente 
Spiritu  sancto  conceptus.  Natus  autem  matema  vi- 
scera  et  fecunda  exhibuit,  et  incorrupta  servavit. 
Rursum  nos  omnes,  com  nolomos,  morimor,  qoia 
ad  solvendom  poenae  debitum  culpae  nostrae  condi- 
tione  coarciamur.  lUe  autem^quia  nulli  admistusest 
culpae,  nulli  ei  necessitate  succubuit  poenae,  quia  cul- 
pam  nostram  dommando  subdidit,  poenam  nostram 
miserando  suscepit,  sicut  ipse  ait :  Potestatem  habeo 
ponendianimam  meam :  et  potestatemhabeoiterumsu" 
mendi  eam(Joan.  x,  18).  Quietiam  praemisit :  Nemo 
tollet  eam  a  me,  sed  ego  pono  eam  a  meipso  (ibid.). 
Rursum  non  ut  reliqui  suscitatus  csl,  quia  nostra 
resurreclio  in  saeculi  finem  dilata  est;  illius  vero  die 
tertio  celebrata.  Et  nos  quidem  per  illum  resurge* 

D  mus;  uam  ipse  per  se.  Neque  enim  qui  Deos  erat 
sicut  nos  ab  alio,  ut  resuscitari  potoisset,  indigebat. 
In  eo  ergo  ejus  resorreclio  disut  a  nostra,  qood 
non  per  nosmetipsos  resorgimos  sicot  ipse.  Pro  eo 
euim  qood  simpliciter  bomioes  sumus,  superiori  ad- 
jutorio,  ut  resorgere  valeamos  indigemos.  Ille  au- 
tem  ejusdem  resuscitationis  vim  cum  Patre  et  san- 
cto  Spiritu  Deus  exhiboit :  qoam  tamen  solos  in 
humanitate  suscepit.  Quia  igitur  Dominus  vere  na- 
tus,  vere  mortuus,  vere  resuscitatos,  in  omnibus  ta- 
men  distat  a  nobis  magnitodine  polenliae,  sed  sola 
concordat  nobis  veritate  natorae :  onde  bene  dicitur 
quod  prc  uobis  iite  Angelus  «itKm  de  similibus  ht 


(7)  Ex  lib.  \xn  in  Job,  c.  ii. 


»  GREGOfUANUH.  —  LIB.  I.  » 

quitur.  Cum  enim  in  cunctis  operationibus  sois  im-  A  prasdicatum  e$t  gentibui,  ereditum  eU  in  hoc  mundo. 


ineiisa  nos  irirtute  transcendat ,  in  uno  lamen  a  no- 
his,  id  6st  in  formae  veritate  non  discrepet,  per  boc 
frm  Robis  Patvi  loquitur  :  per  quod  semetipsum  no* 
bis  similem  ostendit.  Loqui  quippe  ejust  Tel  inter- 
pdlare,  est  seipsum  pro  hominibus  bominem  de- 
moustrare. 

9  (8)  Per  angelum  qiioque  spiritualiter  Joannes 
firaeeursor  et  baptista  Domini  designatur,  sicul  ipse 
Dominus  in  Evangdio  de  ipso  Joanne  turbis  loquens 
tf^atur  dicens :  Quid  existi$  videre  in  de$erto  ?  Pro- 
phetmm  ?  Etiam  dico  vobi$  plu$quam  prophetam.  Jlic 
ett  enim  de  quo  $criptum  e$t :  Ecce  ego  mitto  ange- 
ium  meum  ante  faciem  tuam  qui  praparabit  viam 
tuam  ohu  te  {Matth.  xi;  7;  Luc.  yii,  25;  Malach. 


auumptum  e$t  in  gioria  {1  Tim.  iii,  16).  Qui  enim 
dispensationis  mysterium  poslquam  apparuisse  an- 
gelis  dixit,  praedicatum  esse  gentibus  subdidit,  pro- 
fecto  angelorum  nomine  praniicatores  sanctos,  id 
estveritatis  nuntios  dcsignavit.  Ilerum  quoque  an- 
gelorum  nomine  Ecclesiarum  pr%iati  desigiiantur. 
Unde  in  Apocalysi  sua  Joannes  septem  Ecclsiis  scri- 
bens,  angelis  Ecclesiarum  loquitur,  id  est  praelatis 
populorum.  Hinc  propheta  ait  :  Et  angeli  pacU 
amare  flebunt  {Ezech.  xxxii,  7). 

{i^)  Omnes  quoque  qui  sacerdotii  nonHne  cen- 
sentur,  angeli  vocantur,  prophela  Malacbia  lestante 
qui  ait  :  Labia  $acerdoti$  cu$todient  $cientiam ,  et 
legem  requirent  ex  ore  eju$,  quia  angelui  (11)  Do- 


III,  I).  Qood  eniin  Graece  aiigelus,  bic  Latine  ntcn-  "  mini  exercituum  e$t  (Maiach.  ii,  7).  Sed  et  unus- 
itiM  dicitur.  Recte  ergo  qui  uuntiare  supemum  jii- 
dioem  venerat,  angelus  vocatur,  ut  dignitaiem  ser- 
▼et  in  Domine,  quam  explet  in  opcratione. 

(9)  Rnrsum  angelorum  nomine  sancti  praedica- 
tores  exprimuntur,  sicut  in  libro  beati  Job  cum  Do- 
minas  de  antiqui  hosiis  damnalione  loqueretur,  ad- 
didit  dicens  :  Cum  $ublatu$  fuerit^  timebunt  migeli^ 
et  territi  purgabuntur  (Job  xli,  16).  Quid  enim  hic 
per  augelos,  nisi  in  extremo  tempore  supernae  pa- 
trise  nuntios  accipere  debemus?  Qui,  cum  sublatus 
fuerit  diabolus,  timebunt,  quia,  advenieute  districto 
Judice,  tanto  hinc  pondere  terroris  excutitiir,  ut 
sanctorum  et  praedicatorum  fortitudo  turbetur.  Cum 
enim  sublalus  luerit,  timebunt  angeli,  quia  cum  ju-  q 
didi  turbine  rapitur,  ii,  qui  in  corporibus  reperiri 
potuoint,  immenso  terrore  concussi  etiam  supemae 
patriae  nuntii  contremiscunt.  Quamvis  enim  jam 
forles  aique  perfecti  sint,  adhuc  tamen  quia  in  came 
sunt  positi,  in  tanti  terroris  turbine  non  possunt 
nulla  formidine  coiicuti.  Sed,  cum  Leviathan  iste 
rapitur,  cumque  omnia  in  ejus  interitu  elementa 
qualiunlur,  praedicatores  sanctus  quos,  ut  diximus, 
adbuc  in  suis  corporibus  illud  tempus  invenerit, 
spes  de  regni  propinquitate  lastiflcal,  carais  inflrmi- 
tas  de  irae  ostensione  perturbat.  Erit  ergo  in  eis  ali- 
quo  modo  tremor  laetus,  et  limor  securus,  quia  et 
coelesti  regno  remunerari  se  certi  sunt,  et  per  taiiti 
tafi>inis  metum,  pro  camis  infirmitate  contremi< 


quisque  si,  in  quantum  suflicit,  in  quantum  gra- 
tiam  superaae  aspirationijs  accepit,  a  praviiate  pro- 
ximum  revocat,  si  exhortari  ad  bene  operandum 
curat;  si  aelemum  regnuin  yel  supplicium  erranti 
denunUatv  'cu^  vstt^ba^^ffActte  ImtQtftialionis  im- 
pendit;*profef t<v  aA^elus  emitit. 

.  11 CAPUT  ,|n.  •  :  *    '\\ 

In  Sciiptura  $acra  ccelorum  nomine  aliquando  ordo 
iupemarum  pote$tatum  de^ignatur^  aiiquando  <aii- 
cta  Eccle^ia^  aiiquoHdo  anima  cuiu$libet  recli^  a/t- 
quando  C€sU$te  judicium,  aliquando  divinum  elo^ 
quium^  aliquando  $ttMimi$  vita  ^anctorum^  ali^ 
(fuando  Judaici  populi  $acerdotium,  vel  Phari$m 
vel  legi$  doctorei^  aliquando  C€ele$ti$  vita,  Quando 
autem  plurali  numero  ponitur^  aliquando  inteUi^ 
guntur  angelici  $piritu$^  aliquando  $piritualiler 
$ancti  apo$tolif  aliquando  auitibet  prtedicatore^ 
ju$ti,  aliquando  perfecti  quilihet  homine$, 

(12)  Coeti  quippe  nomine,  sublimitas  supemarum 
poteslaium  inteliigitur,  sicul  ad  bealum  Job  sub 
increpatione  Elin  loquitur,  dicens  :  Su$pice  ccelum 
et  intuere,  contemplare  cethera,  quod  altior  te  $it 
{Job  XXXV,  5).  Quae  verba  quamvis  beato  Job 
scienti  majora,  nequaquam  dici  debuerint,  vera  ta- 
men  sunt  quae  dicuntur.  In  ccelo  enim,  vel  aetbere 
supemas  possumus  potcstates  accipere  divinis  sem- 
per  obtutibus  inhaerentes.  (15)  Hoc  ergo  diceiis 
considerare  pos  admonet,  ut  cum  angclicos  spiritus 
longe  adhuc  a  uobis  distare  conspicimus,  ipsi  Crea- 


scuDt.  Qaomodo  ergo  tunc  iniquorum  conscientia  ^  toii  atque  dominatori  spirituum  quanto  discamus 

inferius  agnoscamus.  Ipsi  siquidem  12  angeli  spi- 
ritus  Creatoris  nostri  potentiam  plene  coiilemplari 
non  possunt ;  de  quibus  tamen  certum  est  quia  no- 
bis  eo  ipso  altiores  sunt  quo  lapsi  in  infimis  noo 
sunt,  ut  videlicet  coliigamus  quanto  Deo  inferiores 
existimus ;  qui  etiam  creaturis  sublimibus,  sed  longe 
illo  inferioribus  subjacemus.  Dicit  ergo  :  Su$cipe 
calumy  et  intuere,  contemptare  a!thera  quod  altior  te 
$it.  Ac  si  diccret :  Vide  qtianlum  a  divina  celsilti- 
dine  separaris,  a  cujus  polentia  etiam  iUae  potesta- 


concatitur,  quando  etiam  justoram  vita  turbatur? 
Hi  qni  oderant  adventum  judicis,  quid  facient,  si 
terrorem  tanti  judicii,  etiam  qui  diligunt,  expave- 
scant?  Sed  10  qtiia  in  sanctis  praedicatoribus  hic 
pavore  excoquitur,  si  qua  in  eis  esse  potuit  rubigo 
vitioram,  postquam  dicitur  :  Ctctn  sii^/al««  fuerit^ 
timebunt  angeli;  aple  mox  subdidit  -  Et  territi  pur- 
gabuntur  (ibid,)»  Hinc  iteruin  Paulus  ait  :  Magnum 
$$t  ptetatit  $acramentum^  quod  manife$tatum  e$t  in 
camey  justificatum  e$t  in  <ptn/ii,  appamit  angeli$^ 

(8)Hom.  6  in  Evang.  Matth.  xi,  7;  ct  Luc.  vu, 
«Set27. 
l^)  fex  lib.  XXXIV  in  Job  c.  vii,  xiv. 
(10)  Hom.  6,  in  Evang.;  l.  v  in  Job,  c.  xxviu. 


(11)  D.  Gregor.  per  angelos  posse  inlelligi,  san- 
ctos  fioctores  scribit. 
(li)  Ex  lib.  XVI  in  Job,  c.  vin. 
(15)  Haec  sunt  in  medio  capiiis. 


51  GARNCRI  CAN.  REG 

les  homUiUlecontreniiscunt,quaeteiroiiien8a  subli- 
niitate  traiisceiidunt.  Ct  ^uanto  ipso  summo  iufe- 
rior  es,  qut  inferiorem  te  etiam  inferioribus  depre- 
hendis? 

(14)  Rursum  coeli  nomine  Ecclesia  designatur 
sicut  in  Apocalypsi  de  diabolo  sub  draconis  specie 
per  loannem  dicitur  :  El  cauda  ejus  trahebai  tertiam 
partem  steltarnm  cceli^  et  misit  eas  in  terram  (Apoc, 
XI,  i).  Ocelum  quippe  est  Ecclesia  quae  in  hac  nocto 
vita;  prdesentis,  dum  in  se  innumeras  sanctoruin  vir- 
iutes  conlinet,  radianlibus  desuper  sideribus  fulget. 
Sed  draconis  cauda  in  lerram  stellas  dejicit,  quia 
illa  Satana:  extremitas  per  audaciam  assumpti  ho- 
minis  erecta,  quosdam  quos  velut  electos  Dei  in 
Ecclesia  invenit,  obtinendo  reprobos  ostendit.  Stel- 
las  itaque  de  coelo  in  terram  cadere  est  relicta  iion- 
nuUos  spe  ccelestium  iilo  duce  ad  ambitum  gloriae 
txcularis  inhiare.  Hinc  iterum  per  eumdem  Xoan- 
nem  dicitur  iFactum  e$t  gilentium  in  calo  quasi  di- 
mtdia  horalApoc^  viii,  I).  (15)  Coelum  quippe  Ec- 
clesia  el^{i$id]pn)c4uri9a9^4um  adaeterpgi  subli- 
mia  per  Vuhl^vanhmefll  *oaixte^pl|li(ttrb*4litendit, 
8urgei»Ves.ab  jn|Iniis  cogitatiouum  tumuUus^premit, 
a^Q  ji^ifaj^f  •peoy]itiMdaW$!teptiu^  ^'acit^Qpod 
quidem  siWtiunf  \^ntempbtiOnte>*qqMa^*  iocf^ita 
non  potest  esse  perfectum,  factum  dimidia  bora  di- 
citur.  Nolenti  quippe  animo,  dum  cogitatiouum  tu- 
roultuosi  strepitus  se  ingerunt,  etiam  jam  sublimi- 
bus  intendentem,  rursum  ad  respicienda  terreua 
cordid  oculura  Tiolenter  trahunt.  Corpus  entm,  f  icut 
scriptum  est,  quod  corrumpitur^  aggravat  animam, 
et  deprimit  terrena  inhabitatio  sensum  multa  cogi- 
tantem  {Sap.  ix,  15).  Bene  ergo  hoc  silentium  non 
integra,  sed  dimidia  13  hora  describitur,  quia  hic 
contemplatio  nequaquam  perticitur,  quamvis  ar- 
denter  inchoetur. 

(16)  Iierum  coeli  nomine  anima  justiaccipitur, 
sicut  sciiptum  est:  Cxlum  mihi  §ede$  e$t{ha. 
VII,  49).  Alibi  quippe  scriptum  est :  Animu  ju$ti 
$ede$  e$t  $apienti(B.  Testante  ante  Paule  :  Scimu$ 
Chri$lum  Dei  virtutem  etDei  $apientiam  (1  Cor.  i,  24). 
Quia  ergo  sapicntia  est  Deus,  si  Dei  sedes  est  coe- 
lum,  et  anima  justi  sedes  est  sapientia;,  coeium  uti^ 
que  est  anima  justi. 

(17)  CoeU  quoque  nomine  cceleste  judicium  intel- 
ligitur,  sicut  in  libro  beati  Job»  Domino  ipsum  inler- 
rogantc,  scriptum  est :  Nunquid  no$ti  ordinem  cceli^ 
€t  pone$  rationem  in  terra?  {Job  xxiviii »  35.) 
Ordinem  quippe  coeli  nosse  est  supernarum  diKposi- 
tjonum  occuitas  pnedeslinationes  videre.  Rationem 
cjus  in  tcrra  ponere  est  ante  humana  corda  taUum 
secretorum  causas  aperire ;  rationem  videlicet  cceii 
in  terra  ponere  est  supernorum  judiciorum  myste- 
ria  vel  consiJerando  discutere,  ut  loquendo  mani- 
festare.  Quod  utique  facere  in  hac  vita  possumus, 
nuUus  potest.  Ut  enim  a  parvis  ad  majora  veniamus, 

(U)  Ex  c.  XII,  Ub.  xxxii  in  Job,  115. 

(15)  Ex  lib.  X  iu  Job,  c.  xii,  \U. 

(16)  £x  c.  XV,  1.  XXIX  in  Job,  20 ;  et  Hom.  58  in 


.  S.  VICTORIS  PARIS.  32 

A  quis  inteUigat  quae  esse  ratio  secretorum  potest» 
quia  saepe  vir  rectus  a  judicio  non  solum  non  judi- 
caius,  sed  etiam  punitus  redeat ,  et  iniquus  ejus 
adversarius,  non  solum  non  punitus,  sed  et  victor 
abscedat?Quis  inteUigat  cur  vivit  alius  insidians  mor- 
sibus  proximorum,  et  moritur  aUus  qui  profulurus 
esset  vitae  multorum ;  alius  culmina  putestatis  asse- 
quitur,  qui  non  nisi  laedere  sludet;  alius  tantum- 
modo  laesos  defendere  concupiscit ,  et  tameu  ipse 
oppressus  jacet ;  alius  vacare  appetit,  et  innumeris  . 
.  negotiis  implicatur ;  alius  negotiis  impUcari  deside- 
rat  et  coactus  vacat;  alius  male  inchoans,  usque  ad 
vitae  suae  terminum  ad  pejora  protrahitur;  aUus 
hene  incipiens,  per  longitudinem  temporum  proficit 
ad  augmenla  meritorum  ;  alius  celsitudinem  liene 
^  vivendi  appetere  et  vult  et  valet ;  alius  nec  vult,  nec 
valct;  alius  vult  et  non  valct;  alius  valet  et  non 
vuUtQuis  ergo  ista  judiciorum  coeleslium  secreta 
discutiai?  Quis  intelligat  discretam  lancem  aequitatis 
occultae  ?  Ad  cognoscendos  14  <iuippe  judiciorum 
secretorum  sinus  nullus  ascendit.  Dicatur  ergo  ho- 
mini  ut  se  nescire  cognoscat ;  nescientem  vero  se 
cognoscat  ut  timeat,  iimcat  ut  humilietur,  humiiie- 
tur  ne  praesumat  in  se,  non  prxsuiuat  in  se  ut 
Couditoris  sui  auxUium  requirat,  et  qui  in  se  0- 
dens  mortuus  est,  aucloris  sui  audjutorium  appe- 
tens  vivat.  Audiat  itaque  vir  rectus  jam  quideiu  se 
sciens,  sed  adhuc  quse  supra  se  sunt  nesciens  : 
Nunquid  no$ti  ordinem  ccp/t,  et  pone$  rationem  cju$ 
^  in  terra,  id  est  nunquid  occultos  ordines  judiciorum 
'^  coelestium  comprehendis,  aut  aperire  humauis  au- 
ribus  sufHcis?  Beatus  igitur  Job  de  judiciorum  in- 
comprehensibilium  investigatione  requiritur,  ac  si 
aperte  ei  diceretur :  Cuncta  quae  pateris,  tanto  tole- 
rare  patientius  debes,  quanto  secretorum  coelestium 
ignarus,  cur  hoc  pateris  nescis. 

(18)  Kursum  coeli  nomine  divinum  eloquium  de- 
signatur,  sicut  in  Psalmo  scriptum  est :  Extendene 
ccelum  $icut  pellem^  qui  tegis  aqui$  $uperiora  eju$ 
{P$aL  ciii,  5).  Qaid  enim  coeli  nomine  nisi  sacra 
Scriplura  signatur  de  qua  nobis  et  sol  sapientiae,  et 
luna  scicniiae  et  ex  aniiquis  Patribus  stellae  exem- 
plorum  lucent.  Quod  sicut  peUis  extendUur,  quia 
per  scriptores  suos  carnis  Ungua  formatuin,  ante 
D  oculos  noslros  et  per  verba  doctorum  displicalur. 
Quid  vero  aquarum  nomine,  nisi  sanctissimi  aiige- 
lorum  signantur  chori  ?  De  quibus  scriplum  est  : 
Et  aquce  qum  $uper  c(bIo$  $unt^  laudent  nonten  Do^ 
mini  (Dan^  iii,  79;  P$aL  cxLviii,  4).  Hujus  ergo 
coeli  superiora  Dominus  aquis  tegit,  quia  alta  sacri 
eloquii,  id  est  ea  quae  de  natura  diviuitatis,  vel  de 
aeternis  gaudiis  narrat,  nobis  adhuc  iiescicntibus 
soUs  angelis  in  secreto  sunl  cognita.  Coelum  ergo 
hoc  et  coram  nobis  extenditur,  et  tamen  aquis  ejiis 
supeiiora  conteguntur,  quia  et  quaedam  sacri  elo- 
quii  jam  nobis  per  apertionein  spiritus  pateiit,  et 

Evang. 
(17)  Ex  I.  XXIX  in  Job,  c.  xviii,  52. 
(18)Hom.  9iufizecU. 


35 


CRECORIANUM. 


LIB.  I. 


34 


qiixdain,  qnx  solis  angelis  possunt  esse  maniresta,  A  cipiim  tolerare  iimuerunl,  infideliUitls  concrema- 


nobis  adhuc  servantur  occulta  (19).  Hinc  est  quod 
beatum  Job  Dominus  Interrogat,  dicens  :  Et  getu 
de  ealo  quis  genuit  ?  {Job  xxxviii,  29.)  Quid  enim 
gela  nisi  lorpor  perfldi»  exprimitur?  Coeliim  vero 
sacnim  eloquium  inlelligitur,  qiiod  nobis  diem  in- 
telligenti;je  aperiens  sole  nos  justiti»  illustrat,  15 
quod,  dum  nos  Titae  prxsentis  uox  contiiiet,  stellis 
Dobis  mandatorum  ful^^et. 

(20)  C<eli  quoque  nomine  sublimis  sanciorum 
Tita  intelligitur,  sicut  scriplum  est  :  Ascende  ca- 
Inm^ei  loquar  (Deuf.xxiii,  2,  juxta  LXX).  Non  enim 
iosenslbili,  sed  rationabili  creaturie  loquebatur.  De 
hoc  iterum  in  Job  iiiterroganle  Doroino  scriplum 
est :  Et  gelu  de  ceelo  quis  genuit?  {Job  xxxviii,  ^.) 


tione  coiisumpti  sunt.  Dicatur  ergo  :  ignis  Dei  de^ 
scendit  de  ccelo  et  tactas  oves  puerosque  consumpsitf 
id  est  a  propositorum  cordibus  flamma  invidiae 
corruil,  quidquid  boni  in  plebibus  oriebaiur  iiicen- 
dlt. 

(^)  Coeli  nomine  coelestis  vita  designatur,  sicut 
In  libro  beati  Job  de  hypocrita  dicitur  :  Si  ascende- 
rit  usque  ad  codlum  superbia  ejus^  et  caput  ejus  nnbes 
tetigeril,  quasi  sterquilinium  in  fine  perdetur  {Job  x, 
6).  Superbia  hypocriise  usqiie  ad  co^lum  asccndere 
dicitur,  quando  ejus  elatio  coelestem  agere  vilam 
videtur.  Cujus  eiiam  caput  quasi  nubps  langit, 
quando  principalis  pars,  videlicet  iniellectus  eJQS 
sanctorum  praecendeutium  cose<inari  meritis  credi'* 


Quid  enim  in  gelu  nisi  frigida  et  perfidise  torpore  ^  tur.  Sed  quasi  sterquilinum  in  fine  perdetur,  quia 

in  morte  dum  ad  tormenta  ducitur,  stercoribus  vi- 
liorum  pleuus  a  malignis  spiritibus  conculcatar. 
Gaudia  etenim  vit«  prsesentis  qiiae  iiijusli  aestimant 
roagna  bona  justi  stercora  deputant.  Unde  scriptum 
cst :  De  stercore  boum  lapidabitur  piger  {Eccli,  xxii, 
2).  Is  enimqui  sequi  Dominum  nolucrit,,ab  amore 
aeiernae  vitae  pigrescil.  Et  quoties  rernm  tempora* 
lium  damno  percotitur,  ex  his  nlroium  affligitur, 
qu%  justi  viri  velut  stercora  contemnunt.  Qui  ergo 
ex  terrenorum  percussione  atteritur,  quid  aliquld 
quam  de  boum  stercore  lapidatur?  Et  recte  hypo- 
crita  sterquilinio  similis  esse  dicitur,  quia,  dom 
temporalcm  gloriam  appetit,  modo  per  cogiiaiionem 
,  apud  semetipsum  tumet,  modo  eamdcm  glorlam 
'  aliis  invidet,  et  eliam  alios  veraciter  babente  irridet. 
Quot  ergo  vitiis  plenus  est,  quasi  tot  stercoribus  in 
conspectu  aeternl  judicis  illlus  pectus  fetet.  Dicatar 
ergo  :  Si  ascenderit  usque  ad  coelum  superbia  ejut^ 
etcaput  ejus  nubes  tetigerit ;  quasi  slerquitinium  in 
fine  perdetur.  Quia  si  coelestem  vitam  ageie  se  si- 
mulai,  17  ^^  3^  iRtellectum  suum  esse  similem 
veris  priedicatoribus  ostentat,  quasi  sterquilinlum 
tamen  in  fine  perdetur,  quia  mens  illius  pro  vitio- 
rum  fetore  damnabilur. 

(23)  Coelorum  autem  nomine  angeli  designaiitnr, 
sicut  ad  beatum  Job  ab  Eliu  per  irrisionem  dicltur : 
Tu  forsilan  cum  eo  fabricalus  es  ccelos,  qui  sotidis^ 
simi  quasi  cere  fusi  sunt  {Job  xxxvii,  18).  Quid  enim 


coDslricta  acctpiinus  corda  Judasorum?  Quid  vero 
hic  alind  coelum,  nisi  sublimis  debet  intelligi  vita 
sanciomm?  Coelum  fuit  Abraham,  coelum  Isaac,  coe- 
lum  Jacob.  Sed  quia  persecutores  Doinini  pontifices 
Judaeonim  perfidiae  torpore  frigidi  de  illorum  Pa- 
irura  progenie  proccsserunt,  quasl  de  coelo  gelu 
exilt,  quia  de  sublimi  prole  sanctorum  processit 
frigida  plebs  infidelium.  Cum  enim  de  Abraham  na- 
tus  est  Caiphas,  quid  aliud  nisi  gela  de  coelo  pro- 
cessll?  Quod  tamen  gelu  idcirco  Dominus  genuisse 
didt,  quia  Judaeos,  quos  iiaturaliler  ipse  bonos  con- 
didil,  jnsto  judicio  per  eorum  malitiam  frigidos  a 
se  exire  permisit.  (21)  Dominus  enim  auctor  est 
natune,  non  colpas.  Genuit  ergo  creando  naturali- 
ter,  quos  iniquos  permisil  vlvere  tolerando  patieu- 
ter. 

Iterum,  coeli  nomine  Judaici  populi  sacerdotes, 
Tel  Pharisaei»  seu  legis  doctores  exprimuntur,  sicut 
In  libro  beati  Job  scriptum  est  :  Ignis  Dei  descen- 
dit  de  codOy  et  tactas  oves  puerosque  consumpsit  {Job 
I,  16).  Omnes  qui  praedicatioiiis  officium  in  Syna- 
goga  teouerurit  coelum  recte  appellati  sunt,  quia  ni- 
mirum  sapere  coelestia  credebantur.  Unde  et  Moy- 
ses,  cum  sacerdotes  ac  populum  ad  verba  suae  ad- 
monitionis  excitaret,  ait  :  Attende^  cmtum^  et  to^ 
qumr,  et  audiat  terra  verba  oris  mei  {Deut.  xxxii,  1, 
juxta  LXX).  Per  coelum  videlicet  significans  ^raepo- 
ftitonim  ordinem,  per  terram  vero  subditam  plebem. 


Uoc  igitur  loco  coelum  sacerdotes,  vel  Pharisaeos,  D  per  coelos,  nisi  hi  qiii  in  coeiestibus  sunt  conditi. 


vei  legis  doctores  iioii  incouveiiienter  accipimus, 
quia  aiite  oculos  hominum,  dum  coelestibus  ofllciis 
ioservirent,  quasi  desuper  lucere  videbantur.  Sed 
qoia  summopere  in  Redemptoris  nostri  adversitale 
commoti  sunt,  quasi  ignis  16  de  coelo  cccidit,  dum 
ad  decipiendum  imperitum  populum  ab  his  eliam 
qui  vera  docere  putabantur,  flamma  invidiae  exar- 
sit.  Quid  autem  ia  ovibus  atque  in  pueris,  nisi  iii- 
Docentes  quosque,  sed  tamen  adhuc  iufirmos,  acci- 
pimus?  Qui  dom  adversitatem  Pharisaeorum  ac  priii- 


aogelici  spirilus  designantur?  De  quibus  beue  dicl- 
tur,  ^f  sotidissimi  quasi  wre  fusi  sunt,  Natura 
namque  aeris  est  rubigine  diflicile  consumi.  Et  vir- 
tutes  angelicae,  quae  in  divino  aroore  fixae  perstite- 
runt,  lapsis  superbientibus  angelis,  hoc  io  muneie 
retributionis  acceperunt,  ut  milla  jam  rubigiiie 
subripientis  culpae  mordeantur,  ut  iu  contempla- 
tione  Conditoris  sine  felicitalis  fine  permaneant,  et 
iu  hoc  quod  sunt  cooditae,  aeterna  stabiiitate  sub- 
sistant. 


(19)  Ei  c.  XT,  lib.  XXIX  in  Job,  post  medium, 

m. 

{HD)  Ib.,  paulo  post  principiuro. 


(2l)Exl.  II,  c.  XIX.  in  Job,  126. 
{"ii)  Ex  I.  x\v  in  Job,  c.  iii. 
(i5)  £x  I.  xxvii  in  Job,  c.  xxiv. 


^  GARiNERI  CAN.  REG 

(24)  Coelorum  quoque  nomine  sancti  specialiler  ^ 
apostoli  designanlur,  sicut  in  Psalmo  scriptum  est : 
Cceli  enarranl  gloriam  Dei,  et  opera  manuum  ejut 
annuntial  firmamentum  {Psal,  xviii,  i).  Unde  ite- 
niro  in  Job  scriptum  est :  Spiritus  ejui  ornavit  cos- 
/oj  {Job,  XXVI,  15).  Tunc  namque  apostolos  spiri- 
tus  ejus  ornavit,  cum  rcplevit.  Quod  Luca  refe- 
rente  didicimus,  qiii  ait  :  Factus  ett  repente  de  c^io 
sonus  tanquam  advenientit  spiritui  vehementis,  et  re- 
plevit  lolam  domum  ubi  erant  sedentes.  Et  apparue- 
runt  illis  dispertita  linguai  tanquam  ignis ;  seditque 
supra  singulos  eorum,  El  repleti  sunt  omtus  Spiritu 
sanctOj  et  casperunt  loqui  variis  linguis^  protU  Sj^ 
ritus  sanctus  dabat  eloqui  illis  {Act,  ii,  2  et  5).  Ex 
eo  ergu  acceperunt  ornamenia  virtutis,  quos  im- 
roensa  ante  possederat  foeditas  timoris.  Scimus  B 
enim  quod  ilie  apostolorum,  id  est  coelorum  primus, 
ante  acceptam  liujus  Spiritus  gratiam,  quolies  roori 
tirouit,  vium  negavit  {Matth.  xxvi,  69,  70).  Qui  non 
poenis,  non  afflictionibus,  non  terribili  potestate 
cujusquaro,  sed  unius  mancipii  sola  est  interroga- 
tione  prostratus  (Luc.  xxii,  55).  Et  quidero  manci- 
pium,  ne  scxus  flrmior  terribile  deraunstraret,  an- 
cilla  est  iiiquirente  tentatus :  ctrursus,ut  talis  sexus 
infirmitas  18  etiaro  oflicii  soi  deleclione  vilesce- 
ret,  non  ab  anciila  tantum,  sed  ab  anciila  ostiaria 
requisitus  {Joan,  xviii,  17).  Ecce  quam  vilis  est  ad 
teulandum  persona  requisita,  ut  aperte  proderetur 
quanta  eum  tirooris  inflrmitas  possideret  qui  nec 
ante  vocem  osliariae  anciliae  subsisterct.  Sed  jam  p 
hic  paulo  ante  timidus,  qualis  post  adventum  Spi* 
ritiis  exstiterit,  quanta  Dominuro  auctorilate  contra 
sacerdotes  ac  principes  praedicaverit,  Luca  testante 
didicirous.  Ille  namque  paulo  ante  timidus,  jam  lin- 
guis  loquitur,  coruscat  roiraculis,  infldelitatero  sa- 
cerdotum  ac  principum  libera  voce  increpat,  ad 
praedicaiidum  Jesum  exempluro  auctoritatero(|Ue 
caeteris  praestat,  ne  in  nomine  Jesu  loqui  debeat 
verberibus  prohibetur,  nec  tamen  compescitur  {Act» 
if,  etc.).  Sancti  enim  Spiritus  virtute  soiidatus  hu- 
jus  mundi  altitudines,  lil>ertalis  calce  dcprimebat, 
ut  in  imo  esset  cernere  quidquid  contra  Greatoris 
gratiam  altuin  tumeret.  Haec  sunt  ornamenta  coelo- 
rum,  haec  sunt  dona  Spiritus  quae  diversis  mani- 
festari  virtutibus  solent.  De  his  etiam  coelis  in  D 
Psalmo  dictum  est  :  Verbo  Domini  caUi  (irmati 
$unt  {Psal.  XXXII,  6).  De  his  quoque  omamentis  Spi- 
ritus  subditur  :  Et  spiritu  oris  ejus,  omitu  virtus  eo^ 
rum  {ibid,).  Benc  itaque  dicitur,  spiritus  ejus  or- 
navit  caioSj  quia  praedicatores  sancli,  nisi  promissa 
Paracliti  dona  perciperent,  nullo  fortitudinis  decore 
claruissent. 

(25)  Coelorum  nomine  quilibet  sancti  doctores 
designaiitur,  sicut  in  Psaimo  scribitur  :  Domtite,  m- 


S.  YICTORIS  PAR:S.  3« 

clina  ccelos  tuos^  et  descende  {Psal.  cxliii,  5).  Qaid 
enim  in  coelis,  nisi  sanctos  praedicatores  accipimusf 
Curo  enim  inciinantur  coeli,  Doroinus  descendit,  quia 
cum  eum  in  praedicatione  sua  sancti  doctores  atlra- 
hunt,  divinitatis  notilias  nostris  cordibus  infun- 
ddnt.Nequaquam  quippead  nos  Deus  descenderet,  si 
praedicatores  ejus  in  contemplationis  rigore  inflexi- 
biles  permanerent.  (26)  Si  enim  ea  nobis  praedicare 
vellentquae  capiunt,  cum  superna  coniemplattone 
debriantur,  et  noii  magis  scientiam  suam  quodam 
moderamine  et  sobrietate  temperarent ;  adboc  aa- 
guato  inldiigettUae  tiiia  illa  svpemt  fonlit  fbseaU 
qms  caperet?  laciirTantur  ergo  coeli,  ut  desceudat 
Dominus,  et  nos  in  novae  fidei  luce  nascamur. 

19(27)CoeIorumquoque  nomineperfectorum  men- 
tes  designantur.  Unde  Eliu  beato  Job  cum  irrisione 
dicit :  Tu  forsitan  cum  eo  fabticatus  es  coetos,  qui  «o* 
tidissimi  quasi  cere  fusi  sunt?  (Jo6  xxxvii,  18.) 
Possunt  uamque  per  ccelos  electorum  mentes  ex- 
primiy  a  cunctis  terrenis  contagiis  intimo  amore  su- 
spensae  :  quae,  quamvis  corpore  degant  in  inflmis,  U- 
men  iam  corde  inhaerent  sumrois,  et  veraciter  dl- 
cunt :  Nostra  conversatio  in  ccetis  est.  (Philipp.  iu» 
20).  Qui  solidissiroi  ut  aere  fusi  sunt,  quia  ab  inte- 
gritate  coeptae  fortitudinis  nulla  mutabiUtalls  rubi- 
gine  consumuntur. 

CAPUT  IV. 

DB  FIRMAMENTO. 

In  Scriptura  sacra  firmamenti  nomine  aliquando  Re- 
demptor  noster  ^  aliquando  confirmatio  angelictB 
naturag  post  ruinam  matorum  designatur, 

(28)  Firroamenli  noroine  Redemptor  noster  desi- 
gnatur,  sicut  per  Ezechielem  dicitur  :  Et  similitudo 
super  caput  animalium  firmamenti^  quasi  aspectus 
cristalli  horribitis,  Et  extenti  super  capita  eorum  de^ 
super  (Ezech,  i,  22).  Quid  cnim  per  firroaroentum, 
nisi  per  flguram  noster  Redemptor  intelligitur  verus 
Deus  super  omnia,  et  factus  inter  omnia  homo  per- 
fectus,inquonostra  natura  apudPatrem  conflrmata 
est?  De  quo  et  per  Psalmistaro  prophetando  dicitur : 
Fiat  manus  tua  super  virum  dextera  tuce^  et  super 
/f/tum  hominis  quem  confirmasti  tibi  {Psat,  lxxix,  18). 
Humana  eteniro  natura  priusquam  a  Creatore  om- 
nium  susciperetur,  terra  erat;  nam  flrmamentum 
non  erat.  Peccatori  quippe  homini  dictum  est :  Terra 
ei,  et  interram  t6ts(29)  (Gen.  iii,  19, juxta  LXX).  Ait 
postquam  assumpta  est  ab  auctore  omniuro,  atque 
in  coelis  sublevata  et  super  angelos  ducta,  firroa- 
mentum  facta  est,  quae  terra  fuit.  Sed  terra  flrma* 
menium  quod  20  aspicitur,  cujns  habeat  similitudi* 
ncm  subinfertur,  cum  dicitur,  quasi  aspectuscrystalti 
norribitis.  Crystallum  ex  aqua  congelascit,  et«robu- 
stum  fit.  Scimus  vero  quanta  sit  aquae  mobilitas. 
Corpus  autem  Redemptoris  nostri,  quia  usque  ad 


Ex  I.  XT1I  in  Job,  c.  xix. 

(25)  Conjunge  eiusdem  Greg.  explanatiouem  ad  iv 
psal.  poenit.  13.  Ex  c.  x,  I.  xxx  iu  Job. 

(26)  Uaec  sunt  ante  versiculi  notati  explicatio- 
nem. 


(27)  Ex.  1.  xxvii  in  lob,  c.   xxiv,   circa    me- 
dium. 

(28}  Ex.  hom.  7  in  Ezcch. 

(29)  Ibi  vulgo  legitur,  redibis. 


37  GREGORIANUM 

nortem  passionibus  suLjacuil,  aquse  simile  juxia  \ 
aliquitl  fuit,  qoia  uascendo,  crcscendo,  lacesscndo, 
tsuriaDdo,  sitiendo,  morieiido  asque  ad  passionem 
soam  per  momenta  temporum  mobiiitcr  decurrit. 
Cnjas  cursum  Propheta  intuens  ait  :  Exsultavii  ut 
figas  ad  currendam  viam  etc.  {PmL  xviii,  6.)  Sed 
quia  per  resurrectionis  sus  gloriam,  ei  ipsa  sna 
eormptione,  in  incorruptionis  rirtute  coirvaluit, 
quasi  crystalli  more  exaqua  duruit,  utin  illoeihaec 
eadem  natura  esset,  et  ipsa  jani,  quae  fuerat,  coi- 
mptionis  mutabilitas  non  esset.  Aqua  igitur  in  cry- 
stalluro  versa  est,  quando  corruplionis  etiam  infir- 
mitas  per  resurreclionem  suam  ad  incorruptionis  est 
irmilatem  mutata. 

CAPUT  V. 

DE  SOLE. 

Jn  Scriptura  sacra  cum  figuratesol  ponitur^  atiauando 
Dominus  intelligitur^  aliquando  persecutiOf  nJiquan- 
do  de  re  quaiibet  manife$t<B  visionis  ostensio^  a/i- 
auaudo  intelligentia  sapientium^  aliquando  fulgor 
boni  operis  vei  fervor  amoris  Dei,  aliquando  lumen 
teritatis,  aliquando  prcsdicatorum  elaritas^  a/t- 
quando  tentationis  ardor, 

(30)  Solis  DomineDominus  significatur,  sicut  pcr 
propbetam  dicilur  :  Etevatus  est  sol,  et  luna  stetit  in 
ordine  suo  (Uabae,  iii,  11,  juxta  LXX).  Elevato  enim 
soie  in  ordine  suo,  luna  statuiiur,  quia,  ascendente 
ad  coelos  Domino,  sancta  protinus  Ecclesia  in  prac- 
dicalionis  auctoritate  roboratur. 

21  Hursum  solis  nomine,  persecutio  intelligitur, 
sicut  in  Evangelio  Verilas  dicit,  quod  nata  sine  radi-  r 
cibus  semina  orto  soie  anienint  (Matth,  vui),  quia 
▼idelicet  verba  vitae  in  corde  terrenorum  hominum, 
temporaliroomento  virentiai  superveniente  pcrsecu- 
tionis  ardore  siccantur. 

Solis  uomine,  manifestx  visionis  ostensio  desi- 
gnatur,  sicut  Propheta  Dominum  cunctorum  ocuLis 
Apparentero  denuntiat,  dicens :  In  sole  posuit  taber- 
nacuiumsuum  {Psal,  xviii,  6.).  Ac  si  diceret,  hu- 
manltatis  assumptx  sacramentum  in  lumiiie  mani- 
feste  vlsionis  ostendit.  Et  sicut  eidem  prophets  di- 
Tina  Yoce  per  Nathan  dicitur :  Tu  fecisti  in  abscon- 
diio^  ego  vero  faciam  verbum  istud  in  conspectu  om- 
m$  Israel^  et  m  conspectu  solis  {II  Reg,  xii,  It), 
Quid  enim  per  conspectum  solis,  nisi  cognitionem 
i&slnaat  manifestae  visionis?  Iterum  solisnomine  sa-  D 
pieutium  intellectus  exprimitur,  sicut  in  Apocaly- 
pti  scriptumest:  Quartus  angelus  effudit  phialam 
9uam  in  solem,  et  datum  est  illi  astu  afficere  homines 
€t  igni  {Apoc,  xvi,  8).  Phialam  videlicet  in  solem  ef- 
fandere  est  persecutionis  suppiicia  viris  sapientiae 
tplendore  fulgentibus  irrogare.  Et  datum  est  illi  ut 
aflBceret  bomines  «stu  et  igni,  qula,  dum  sapientes 
viri  crudatibus  victi,  male  agendi  errore  tangun- 
lur,  morum  exemplo  persuasi  infirmi  quique  tem* 
poralibus  desideriis  inardcscunt.  Ruinae  namqiie 

(30)  Ex  hom.  29  in  Evang. 
(51)  Ex  lib.  XXII,  in  Job,  c.  iv. 
(32)  Ex  cap.  V  lib.  in  Job,  citaii  longe  post  princi* 
pium. 


.  —  LIB.  I.  58 

foniuin  argumenta  praestant  perdilionibus  infirmo- 
runi. 

(.51)  Rursus  solis  nomine  claritas  bont  opcrisde- 
signatur,  sicut  pcr  beatum  Job  dicitur:  Si  vidi  so- 
lem^  cum  fulgeret  {Job  xxxi,  26).  Sol  quippe  in  ful- 
gore  est  bonum  opus  in  manifestaiione.  Scriptum 
quippe  est :  Luceat  lux  vestra  coram  hominibus,  ut 
videant  opera  vestra  bona^  et  glorificent  Patrem  w- 
strumquiin  ccetis  est  (IfaU/r.  v,  16).  Et  rursum: 
Sint  lumbi  vestri  prmincli,  et  lucernce  ardentes,  (Luc, 
XII,  35).  Quod  enim  hoc  luco  fulgenti  sole,  hoc  in 
Evangeiio  lucerna  ardeute  designatur.  Bonum  naro- 
que  opus,  cum  in  medio  perfidorum  lucet,  iucerna 
ardet  in  nocte;  cum  vero  in  Ecciesia  resplendet, 
sol  fulget  in  die.  Bonum  opus,  si  adhuc  lale  est 
quod  soli  mali  mirentur,  lucerna  videlicet  22  >>' 
nocte  est ;  si  autem  ita  proficit,  ut  mirari  a  bonis 
ac  perfectioribus  possit,  nimirum  sol  est  iii  die.  Bo- 
num  opus  cum  per  aciivam  vitam  corporis  lucet, 
qiiasi  luccrnae  more  lumeu  ex  testa  resplendet.  Cum 
vcro  per  solam  virtutem  mentis  in  contemplatione 
attollitur,  quasi  inore  solis  de  coelo  veniens  lux  vi« 
detur,  si  vidi  solem^  cum  fulgeret,  (52)  Ac  si  aperte 
diceret :  Opus  ineum,  etiam  cum  aliis  exemplorum 
lucem  tribueret,  ad  praesumptionis  gloriam  iion  ac- 
cendi,  quia  dum  eo  extolli  timui,  ab  iniuendoeo  ocn- 
los  averti. 

(55)  Solis  nomine  lumen  veritatis  accipitur.  Sic 
Sapientise  libro  perhibetur  quod  impii  in  extremo 
dte  indieii  cognita  sua  damnalione  dicluri  sunt : 
Erravimusa  via  veritatis,  et  lumen  juslitice  non  luxit 
nobis^  et  sol  non  ortus  est  nobis  (Sap,  y,  6).  Ac  si 
aperte  dicant :  Interni  nobis  luminis  radius  non 
refulsit.  Unde  et  Psalmista  de  malignis  spiriiibus 
loquens  subdit  dicens  :  Ortus  est  sol,  et  congregati 
sunt  in  cubitibus  suis,  etc.  (Psat.  ciii,  22).  (3i)  Quia 
videlicet  veriiatis  iQinine  per  cariiem  appaiente  a- 
delium  mentibus  daemones  excussi,  quasi  ad  cubilia 
sua  sunt  reversi,  dum  sola  infidclium  corda  tenuc* 
riint. 

(25)  Rursus  solis  nomine,  praedicatorum  clnHtas 
designatur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur :  Qui  prai- 
cipit  soli^  et  non  oritur^  et  stettas  ctaudit  quasi  sub 
signacuto  {Job  ix,  7).  Quid  enim  solis  nomine,  nisi 
claritas  praedicatorum  accipitur  ?  Unde  et  per  Joan- 
nem  dicitur :  Factus  est  sol  niger,  ut  saccus  ct/tri- 
nus  (Apoc.  6,  12).  In  extrcmo  quippe  tempore  sol 
quasi  cilicinus  saccus  ostendetur»  quia  fulgens  vita 
prsedicantium  ante  reproborum  cculos,  aspera  et 
despecta  monstratur.  Qui  stellarum  quoque  cUri- 
tale  figurantur,  quia  cum  recta  peccatoribus  prae- 
dicaut,  tenebras  nostrae  noctis  illustrant.  Unde  et 
subtractis  praedicatoribus  per  prophetam  dicitur : 
Frohibitee  sunt  stettce  ptuviarum  (Jer.  iii,  5).  Quia 
vero  sol  per  dicm  fulget,  et  stellae  obscuritates  uo- 

(35)  Ex  lib.  xxiy,  in  Job,  cap.  xii. 

(54)  Ex  lib.  XXVII  in  Job,  c.  xviv. 

(55)  Ex  lib.  IX  in  Job.  c.  m. ' 


3»  GARNEHI  CAN.  REG. 

tis  irradiant,  et  plerumque  in  sacro  eloquio  diet  ap-  a 
pellatione,  aeterna  patria,  noctis  autem  nomine  prae- 
sens  viia  signatur,  prxdicatores  sancti,  ut  sol  no- 
strisoculis  fiunt,  cum  conceptionem  [a/.  contempla- 
tionem]  nobis  verae  lucis  aperiunt,  et  velut,  stelLe 
in  tene1>ris  lucent,  23  ^^^  P^^  activam  vitam  pro 
futuris  nostris  necessitatibus  tcrrena  disponuntur. 
Quasi  in  die  ut  sol  coruscant,  cum  ad  contem- 
plandam  internae  claritatis  patriam»  mentis  nostrae 
aciem  sublevanl,  ct  quasi  stelke  in  nocte  resplen- 
dent,  quia,  et  cum  terrena  agunt,  offensurum  jam- 
jam  que  nostris  operis  pedem  exemplo  suse  rectitu- 
dinis  dirigunt.  Scd,  quia  expulsis  praedicatoribus, 
non  fuit  qui  plebi  ludaicae  in  perfidiae  suas  nocte 
remanenti  resplenderet,  vel  claritatem  conceptionis 
[al.  contemplationis]  osienderet,  vei  activae  vitae  lu-  q 
men  aperirct ;  Veritas  quippe.  quse  hanc  repulsam 
dcseruil,  subtracto  praedicationis  lumine,  merito  suae 
pravitatis  excaecavit;  recle  dicitur:  Qui  prwcipit 
so/t,  et  non  orttur ;  et  stellas  claudit  quasi  $ub  st- 
gnaculo.  Oriri  quippe  ei  solem  nolult,  a  qua  praedi- 
cantium  animum  divertit.  Et  quasi  sub  signaculo 
stcllas  claudit,  quia,  dum  praedicatores  suos  per  si- 
leiitium  i.itra  semetipsos  retinuit,  caecis  iniquorum 
scnsibus  coeleste  lumen  abscondit. 

(36)  Solis  nomine  tentationis  ardor  designatur, 
sicut  per  Moysen  dicitur  :  Si  fuerit  inter  vos  homOj 
qui  nocturno  poUutus  sit  somnOf  egredietur  exlra 
castra,  et  non  reverletur  priusquam  ad  vesperam 
lavetur  aqua;  et  post  solis  occasum  regredietur  in 
castra  (Deut.  x&iii,  10,  11).  Nocturnum  quippe  ^ 
somnium  est  tentatio  occulta,  cum  tenebrosa  co- 
gitatione  lurpe  aliquid  corde  concipilur,  quod  ta- 
men  cordis  vel  corporis  opere  non  expletur.  Sed 
somnio  nocturno  pollutus,  egredi  extra  castra  prae- 
cipitur  quia  videlicet  dignum  est,  ut  qui  immunda 
cogitatione  polluitur,  indignum  se  cunctorum  fide- 
lium  sodetatibus  arbitretur  culpae  suae  meritum 
ante  oculos  ponat,  et  ex  bonorum  se  aestimatione 
despiciat.  Pollutum  ergo  extracastra  exire  est  turpi 
impugnatione  laltorantem  sese  ex  continentium  com- 
paratione  despicere.  Quid  ad  vesperam  lavaturaqua, 
cum  defectum  suum  conspiciens,  ad  poenitentiae 
lamenta  convertitur,  ut  cineribus  abluat  omne  quod 
in  animo  occulta  inquinaiio  accusat.  Sed  post  occa-  |\ 
sum  solis  ad  castra  redeat,  quia  defervescente  ten- 
tttionis  ardore  necesse  est  ut  iterum  fiduciam  erga 
bonorum  societatem  sumat.  Post  aquae  quippe  lava- 
tionem,  occumbente  sole  ad  castra  revertitur  :  24 
qui  post  poenitenliae  lamenu,  frigescente  flaroma  co- 
gitationis  illicitae,  ad  fidelium  merita  praesumenda 
reparatur,  ut  jam  se  a  caeteris  longe  esse  non  aesti- 
met  qui  munduni  se  per  obitum  intimi  ardoris 
gaudet. 

CAPUT   VI. 

DE  LUNA. 

In  Seriptura  sacra  lunm  nomine  aliquando  sancta  Ec- 

/36)  Ex  lib.  X  in  Job,  cap.  xxxi. 
(57)  Ex  iib.  XVII  in  Job,  cap.x. 


S.  VICTORIS  PARIS. 


10 


clesia,  aliquando  fama  boni  operisp  alupumdo  ttui- 
torum  mobiUtaSf  aliquando  mutabilttas  tempO" 
ralitatis  designantur, 

(57)  Lunae  nomine  sancta  Ecclesia  expriinjtur, 
sicut  per  beaturo  Habacuc  dicitur :  Elevatusestsol^ai 
luna  stetit  in  ordine  nco  (Habac.  iii,  11,  juxta  LIX). 
Elevato  cnim  sole,  in  ordine  suo  luna  statuitur, 
quia  ascendente  ad  coelos  Domino,  sancta  protinus 
Ecclesia  in  praedicationis  auctoritate  roboratur.Paal- 
mista  quoque  sanctam  Ecclesiam  conspiciens  iu 
perpetua  perfectione  mansuram  sub  appellatione 
lunae  descripsit  dicens  :  Luna  perfecta  in  mtemum 
(Psal.  Lxxxviu,  58).  Quam,  quia  ad  resurrectionis 
spem  Dominica  resurrectio  roborat,  recte  subjun- 
gilur  :  Te$tis  in  ccelo  fidelis  (ibid.)» 

(58)  Rursum  lunae  nomine  fama  boni  operis  in- 
teIIigitur,sicutperbeaturoJobdicitur  :  Sividi$olem^ 
cumfulgeret^et  lunamincedentem  c/are(Jo.6xxxi,26). 
Per  solem  quippe  fulgentem  fulgor  boni  operis;  per 
lunam  vero,  opinio  bonae  operationis  intelligitur. 
Post  praemissum  ergo  solem,  apte  quoque  inceden- 
tem  clare  lunam  subdidit,  quia  videlicet  post  opus 
bonum  fama  laudabilis  sequitur,  per  quam  celebre 
nomen  in  hac  praesentis  vitae  nocte  possidetur.  Si 
euim  verumestquod  quidam  25  putant,iunam  illii- 
strationemperoccultum  circulum  a  radio  solis  acci- 
pere,  ut  possit  lucem  nocturnis  cursibus  eihibere« 
ab  hujus  significationis  ordine  haec  quoque  suspicio 
non  abborret.  Fama  quippe  a  bono  opere  vires  ac- 
cipit  et  favoris  gratiam  quasi  claritatem  luminis  as* 
pergit.  Est  aliud  in  luna»  quod  per  similUudinem 
boiiam  spargeiili  famae  conveniat :  lux  namque  ejus 
etiam  in  tenebrarum  tempore  iter  ambolantibiis  os« 
tendit ;  quia  et  dum  de  aliena  vita,  lux  quae  iUiut 
opinione  clara  cognoscitur  ostenditur,  huic  quasi 
pergenti  in  itinere  exempli  luroen  praebetur.  Sed 
nonnunquam  opus  quod  ab  aliena  opinione  sumitur, 
minus  mundo  desiderio  in  animo  formatur.  Nam 
infirmse  roentes,  cura  bona  de  aliis  audiunt,  ali- 
quaudo  se  ad  operationero  rectaro,  non  amore  vir- 
tutis,  sed  dilectione  laudis  accendunt.  Et  profeclo 
liquetquod  sicut  natura  solisest  ut  quaeque  atligerit 
accendat  et  siccet,  ita  lunaris  ignis  est  proprium  ut 
quidquid  contigerit,  exurat  quidem,  sed  exorendo 
humidum  reddat.  Ad  vitam  igitur  bonam  alios  per 
amorem  Dei  aifectus  recti  operis,  alios  vero  amor 
laudis  inflainmat.  Sed,  cum  recti  operis  aflectu  ac- 
cendimur,  qiiasi  per  ignem  solis  a  vitiorum  humore 
siccamur.  Eum  vero  quem  ad  opus  bonum  laudis 
amor  provocat,  concupita  fama  quasi  luna  attingit, 
quia  videlicet  ejus  anirouro  et  accendit  et  resolvit« 
Accendit  scilicet  ad  exercitium  operis,  resolvit  vero 
ad  concupiscentiaro  favoris.  Plerumque  tamen  ad 
eiercenda  bona  opera  aliena  uos  uliliter  exempla 
persuadent.  Et  cum  roente  bumili  opinionis  alienae 
bona  suscipinius,  nostra  vel  ad  melius  boua  perdu- 
cimus,  vel  ad  bonum  niala  perroutamus.  Cumque 

(58)  Ex  lib.  XXII  in  Job,  cap.  v. 


41 


GREGORIANLH.  —  LIB.  I. 


oos  de  vita  proiimi,  fam»  spleador  Irradisit,  mens  A  influunt,  quasi  ad  profereudas  pluvias  iu  «oelum 


AO^rt,  Ql  praediximus,  qu»  ad  oUineodum  virtutis 
iter  se  dirigit,  qnasi  in  innae  luraeo  gressus  poniU 
Sed  sicut  ex  aliena  opiniene  proficimus,  sic  plenim- 
qae,  si  laudibus  lanue  nostrae  incendirour,  a  virtute 
vacaaroar ;  quia  dum  delectatar  animus  in  hoc  quod 
de  se  extriuseciis  baberi  considerat ,  illud  oblivi- 
sdtur  ad  qaad  iotrorsas  anlielabat.  Sed  quia  san- 
ctom  Tirum  nec  (ama  laudabilis  exlulit,  clare  ince- 
dantem  lana  minime  acceodit. 

2Q  (39)  Lunae  oomine  stultorum  inconslantia 
designatur,  sicut  per  Salomonem  dicitur  :  Sapiens 
tti  $oi  permanet,  tiultui  ut  luna  mutatur  [Ecclu 
xivii,  42). 

(40)  Iterum  luns  nomine  mutabilitas  temporali 


stellae  producunlur,  qus  sic  vitae  suae  meritrs  lu- 
ceam  ut  in  prsdicationis  scrmone  pluant.  Annon 
in  hoc  CflDlo  astrum  pluvixMoses  exdUvit,quidun 
de  supernis  emicuil,  corda  peccaiitium  quasi  iu 
arentem  inferius  terram  sancta^  cxhortationis  pluvia 
ad  tibertatem  germinis  iofuditt  Annon  Isaias  as- 
trum  plavi^  ostensus  est,  qui  in  eo  quod  luceni 
veritalis  praevidens  lenuii ,  siocliatrn)  inlidelium 
propheundo  annunlians  irrigavit  ?  Annon  Jereraias 
el  praphet«  cajteri  velul  in  coelo  positi  astra  pluvi» 
fuenint,  qui  in  praedicalionis  culminc  erecti,  dum 
pravilalera  peccanlium  libere  incr€|>arc  ausi  sunt^ 
quasi  verborum  gutlas  obcaecationis  humanae  pul- 
verem  rigando  pre»serunl,  qiiorum  videlicet  animas 


Utis  designatur,  sicut  Joaooes  io  Apocalypsi  ait :  ^  ab  hac  corruptibili  carne  susceptas,  quia  ex  pra»- 


Mulier^  amUta  ioU  et  luna  iub  pedibui  ejui  {Apoc, 
XII,  I).  lo  sole  enim  illustratio  veriutis,  in  luna 
autero, quaemenstruis  suppletionibus  deficit,  muUbi- 
iius  temporaliutis  accipitur.SaocUautemEcclesia, 
qnia  superni  lumiois  spleodore  protegitur,  quasi 
sole  vestitur.  Quia  vero  cuncu  temporalia  despicit, 
lunam  sub  pedibus  premit. 

CAPUT    VIL 

OE  STELLIS. 

In  Scriptura  iocra^  cum  itella  sinffutari  numero  po- 
nitur,  Chriitui  intelliMtur.  Cum  vero  pturali  nu- 
mero  pcnitur^  atiquanao  ipeciatiter  prophetw  anti- 
^t,  vel  apoitotiianctipreedicatorei^aliifuandoguo- 


senti  viu  superna  judicia  auferunt,  qoasi  a  coeli  fa- 
cie.  Stella;  pluviae  subtrahuntur,  et  ad  occultum 
aslra  redeunt,  dum  peractis  suis  cursibus  saocto- 
rum  animae  in  thcsauris  dispositionis  ioiimx  re- 
conduntur.  Sed  quia  terra  aresceret,  si  subductis 
steliis  pluviae  superna  funditus  fluenu  cessarent, 
recte  dicilur  :  Qui  aufert  itettai  ptuvim^  et  effundit 
imbrem  ad  instar  gurgitum,  Nam  cum  prophetas 
abstulit,  eorum  vice  Domiiius  apostolos  misit  qui 
in  similitudine  gurgiium  pluerent,  postquam,  sub- 
ductis  anliquis  Patribus,  exteriora  legis  praedica- 
roenu  Ucuissent.  Siellas  ergo  pluvia;  abscondit, 
et  ad  instar  gurgitum    imbres  (udit,  quia,  28 


Jii^l/Xr^Tr^T^^iriaT»^^  '^ue  C  """>  Pr«dicau..-es  Jegis  ad  secreta  et  i..ii„.a  retuUw 


ienebrii  tucet,  atiguando  vero  liypocritarum  ficlio 
demonitratur,  qui  bona  auw  faciunt  adpercipiendoi 
iaudes  kominibui  oitendunt. 

Stellx  nomine  Christus  designatur,  Joaniie  alte- 
stante,  a  quo  stella  spiendida  et  matutioa  vocatur. 
?ivus  oamqae  appareos  post  mortem  matutioa 
nohis  siella  factus  est,  quia  dum  io  semetipso  exem- 
plara  nobisresurrectionis  praebuit,  quae  lux  sequatur 
iodlcavit. 

(41)  Stellarum  quoqoe  nomioe  vel  propbetae  vel 
apostoli  desigoaotur»  sicut  io  libro  beatiiob  de  Do- 
mioo  27  dicitur :  Qui  aufert  iteUai  ptutiWt  et  ef- 
fuadit  imbrei  ad  imtar  gurgitum  {Job  xxxvt,  27). 
Duo  quippe  io  hac  viu  sunt  geuera  j^storum :  Uoum 


per  dicu  sequentium  uberior  \is  praedieationis  cma- 
i»avit. 

(42)  Rursum  stellarum  nomioe  quorumlibet  beoe 
viventium  animae  designantur,  sicut  in  libro  beati 
Job  scriptum  est :  Ecce  tuna  non  iptendet^  et  itettce 
non  iunt  mundee  in  conspectu  ejus  {Joh  xxv,  £i).Quld 
enim  per  lunam  nisi  cuncta  simul  Ecclesia  ?  Quid 
per  stcllas,  nisi  singulorum  bene  viventium  anunae 
disignantur,  qui  inter  pravorum  homioum  conver- 
sationes,  dum  magnis  virtutibus  eminent,  quasi  in 
teiebris  noctis  lucent  ?  Uode  per  Paulum  quoque 
discipulis  dicitur :  Inter  quos  tucelis  tanquam  /u- 
minaria  in  mundo  {Phitipp.  ii,  15).  Et  itcrum  : 
Steita  enim  ab  stelia  differt  in  ctaritate  (/  Cor>  xv« 


videlicet  beoe   viveotium  ,  sed  oulla  doceotium ;  ^41).  Luna  ergo  non  splendet,  et  stellae  noo  sunt 


a£iid  vero  recte  viventium,  et  eadem  recu  docen- 
tioro,  sicut  et  in  ceeii  facie  aliae  stellae  prodeunt, 
quas  nullae  pluviae  subsequuntur  ;  aliie  prodeunt, 
quae  arentem  terram  maghis  imbribus  infundunt. 
Igitur  quoties  in  sancU  Ecclesia.recte  quidam  vi- 
vunt,  sed  tameo  praedicare  eamdem  reaitudioem 
nesduot,  stelbe  quidem  suot,  sed  in  sicciute  aeris 
naUe,  qaia  per  exeniplum  bene  viveudi  lucem  cae- 
teris  praebeot ,  sed  praedicatioois  verbum  pluere 
oeseiaot.  Cum  vero  io  ea  quidam  et  recte  vivunt, 
et  aliis  eamdem  rectitudinem  verbis  praedicationis 

(59)  Es  lib.  XXXIV  in  Job,  cap  xii. 

(40)  Ex  lib.  XXXIV  in  Job,  cap  xii. 

(41)  £x  lib.  XXVII  in  Job,  cap.  v. 

PatroIh  CXCIU. 


roundae  in  couspectu  ejus,  quia  nec  sancU  Ecclesia 
virtute  propria  tot  miraculis  emicat,  oisi  haoc  prae- 
venientis  gratiae  duna  perfundanl  ;  nec  singulo- 
rum  bene  viventium  mentes  a  peccatorum  miracu- 
lis  muiidae  sunt,  si  remota  pietate  judicentur  quia 
apud  districti  judicis  oculos  sua  ununiqucmque  cor- 
ruptibiliUs  inquinat,  iiisi  haec  quotidie  gralia  par- 
centis  tergat. 

(43)  Item  stellarum  nomine  hypocrlurum  flctio 
designatur,  sicut  per  Joannem  de  diabolo  dicitur  : 
Misit  draco  caudam^  et  traxit  tertiam  partem  stet^ 


dium 


(42)  Ex  lib.  XVII  in  Job,  cap.  x. 

(45)  Ex  lib.   xxxu  in  Job,  cap.   xii,  circa  oie-; 


45  CARNERI  CAN.  REC.  S.  VICTORIS^PARIS.  U 

iQrum  eceiif  et  mi$it  eas  in  terra  {Apoe,  xii,  4).  Caa-  A  esse  Lucirerura  simul  et  vespenim  vidit,  per  quod  e; 


lum  quippe  est  Ecclesia,  qu^c  iu  liac  nocie  Tita;  prae- 
seiitis,  dum  iu  se  innumeras  Banctorum  virtutes 
continet,  quas  radiantihus  ilcsuper  sideribus  fulget. 
Sed  draccvuis  cauda  in  icrr:ini  stellas  dejicit,  qoia 
SatanxexiremiiaSf  per  aiid;iciam  assumpli  homi- 
nis  erecta,  quosdam,  quos  velut  electos  I>ei  in  Ec- 
clesia  invenit,  obtinendo  reprobos  ostendit.  Sielias 
iuque  de  coelo  in  terraro  cadere  est,  relicta  non- 
nullos  spe  coeleslium,  illo  duce  ad  ambitum  gloriae 
saecQlaris  inhiare.  Hinc  Daniel  sub  Antiochi  specie 
de  hac  draconis  cauda  loquitur  dicens  :  Dejecit  de 
fortitudine^  et  de  ttellis,  et  conculcavit  eas  {Dan. 
VIII,  iO).  De  fortitudine  quippe  ct  de  slellis  dejicit, 
cum  nonnnllos,  et  virtute  opcris  robustos,  et  luce 
jusiitiae  resplendentes  frangit. 

29  CAPUT  YIII. 

»B  LUCIFERO. 

In  Seriptura  sacra  Luciferi  nomine,  aliquando  uni» 
genitui  Dei^  vet  sermo  divinus^  aliquando  justi  vita 
tntelligitur. 

(U)  Luciferi  nomine  Unigeniius  Dei  designatur, 
«cut  beatus  Job  de  ipsius  incarnalione  requirit, 
dicens  :  Nunquid  produces  Luciferum  in  tempore 
^tto,  et  vesperum  super  filios  terrw  consurgere  facies  ? 
(Job  xxiviii,  52.)  Quid  enim  Luciferum  intelligimus 
»isi  Unigenitum  Dei  ?  Pater  quippe  in  suo  teropore 
Luciferum  produxit,  quia  sicut  scriptum  est :  Cum 
venit  plenitudo  temporis,  misit  Deus  Filium  suum 
natum  ex  muUere^  factum  sub  lege^  ut  eos  qui  sub 
iege  erant  redimeret  {Gat.  iv,  4).  Qui  natus  ex  Vir- 
fine  velut  Luciler^  inter  tenebras  nostne  noctis 
ipparuit ,  quia,  fugata  obscuritate  peccati,  aeter- 
iMim  nobis  mane  nuntiavit.  Luciferum  se  inno- 
luit,  qnia  dilucuio  ex  morte  surrcxit,  et  fulgors 
sni  luminis,  mortalilatis  uostrae  tetram  caliginem 
tersit. 

(45)  Potest  autem  LuciTeri  nomine  sermo  divi- 
JDUS  designari.  Unus  enim  atqne  idem  sermo  Dei  est 
in  ore  praedicantis.  Quem  dum  isti  gaudendo  au- 
4iunt,  iili  vero  iuvidendo,  clariutem  Luciferi  sibi 
in  vesperi  tenebras  vertunt.  Dum  isti  humiiiter  vo- 
ccm  sanctae  pRsdicationis   accipiunt ,  quasi   ad 


alios  ab  iniquitate   suscitari,  et  contra  alios  sopiri 
in  iniquitate  conipexit. 

(46)  Iterum  Luciferi  nomine  justi  vita  intcUigi  • 
tur,  sicut  in  libro  beati  Job  dicitur :  Et  cum  te  con- 
sumptum  putaverisj  orieris  ut  Lucifer  {Job  xi,  17). 
Et  recte  Lucifero  jusli  viia  comparatiir.  Solem 
quippe  prascurrens  Lucifer  nuntiat.  Et  quid  nobit 
sanctorum  innocentia  nisi  sequentis  judicis  dari- 
tatem  clamat  ?  In  corum  naroque  admiraiione  con* 
spicimus  quid  de  majestate  veri  hiniinis  aestime- 
mus.  Necdiim  Redemptoris  nostri  patienliam  vide- 
mus,  sed  taniura  virtutem  illius  in  electorum  suo- 
rum  moribus  admiraraur.  Quia  ergo  bonorum  vita 
in  consideralioiie   sua  oculis  nostris  vim  verilati; 

R  objicit,  quasi  clarus  ad  nos  Lucifer  ante  solcm  ve* 
nit.  Dicat  ergo  Sopliar  tenlato  homini,  etiam  quast 
desfieranti  dicat :  Et  cum  le  consumptum  putaveris^ 
orieris  ut  Lucifer  (47).  Sxpe  namque  tot  tentaroentd 
nos  obsident,  ut  ipsa  nos  corum  numerositas  pene 
ad  lapsum  desperationis  inclinet.  Unde  plerumquc 
mens  in  taedium  vertitur,  vix  ipsa  virtutis  suae 
damna  considerat,  et  tola  dolens  quasi  jam  et  a 
sensu  doioris  aliena  frangitur,  et  numerare  non  \a- 
let,  quaiito  cogitationum  lumultu  vastatur.  Ruitu- 
ram  se  per  momenta  conspicit,  eique,  ne  arma  re- 
pugnationis  arripiat,  gravius  mocror  ipse  contra- 
dicit.  Circumductos  quolibet  oculos  obscuritas  ob- 
sidet,  et  cura  visura  tenebras  semper  impediant, 

^  mens  tamen  nil  aliud  quam  tenebras  videt.  Sed 
apud  misericordem  judicem  saspe  hxc  ipsa  quae 
adnisum  quoque  orationis  aggravat,  pro  nobissub- 
tilius  justitia  exorat.  Nam  moeroris  nostri  caligi« 
nem  Conditor  conspicit,  et  subtracti  luroinis  ra- 
dios  refundit,  ita  ut  ereeta  protinus  per  dona  mens 
\igeat  quam  paulo  ante  decertantia  vitia  superbiae 
calce  deprimebant.  Mox  corporis  pondus  discutit, 
atque  ad  conteroplationis  lumen  post  periurbationis 
suae  tenebras  erumpit.  Mox  in  gaudium  profectus 
attollitur ;  et  quae  prius  ititer  teniamenta  cadere  ex 
desperatione  cogebaiur,  sine  cogitaiionis  certamioe 
prxsentia  despicit,  31  sine  dubitationis  obsiaculo 
de  ventura  retributione  conQdit.  Justus  ergo  cum 
se  consumptum  putaverit,  ut  Lucifir  oritur,  quia 


stellaeiucem,  oculos  cordis  ^periunt.  Dum  vero  illi  d  mox  ut  tenebrescere  tentationum  caligine  coeperi^ 


bene  dicenti  invident,  et  non  salutis  causam,  sed 
daUauis  gloriam  quaerunt,  prorumpente  iniquitatis 
sua^  vespere,  iii  somnum  Inortis  oculos  claudunt. 
Per  oecuUum  cr^o  judicium  is,  qui  electo  est  Lu- 
iifer^  reprobo  aiulitori  ilt  vesper,  quia  exhortatione 
sancta  qua  bofii  ad  vitam  redeunt,  pravi  deterius 
in  culpa  moriuniur.  Unde  bene  per  Paulum  dicitur : 
Chri&ti  bonus  odor  sumus  Deo  in  his  qui  satvi  fiunt^ 
et  in  bis  qui  pereunt  {U  Cor.  ii,  15,  16) :  aliis  qui- 
dem  odor  roortis  30  i"  mortem,  altis  autem  odor 
vitae  in  vitam.  Verbum  itaque  suum  auditoribus 

Ex  1.  XXIX  in  Job,  cap.  V,  17. 

Ex  edd.  1.  X,  cap.  ii. 

Cx  1.  X  in  Job»  cap.  tii,  loiige  post  nriuci; 


i 


ad  lucem  gratiae  reformatur,  et  in  se  ipse  monstrat 
diem  justiliae,  qui  casurus  paulo  ante  timuit  noctem 
culpae. 

CAPUT  IX. 

DE    PLEIADIBUS. 

In  Scriptura  sacra  Pleiadum  nomine  sancti  omnn^ 
vel  Novum  Testamentum  designatur 

(48)  Pleiadum  nomine  sancti  desiguantur :  unde 

beatum  Job  Dominus  requirit,  dicens  :  Nunquid  con- 

jungere  valebis  micantes  stetlas  Pleiades  ?  {Job  xxxviii 

51.)  Pleiades  steliae  ftiro  tou  irliuTTw^  id  est  a  plu" 

pium,  20. 

(47)  Haec  snnt  ante  praedicta. 

(48)  Ex  I.  XXIX  in  Job,  cap.  zvi,  xxviii  xxviu. 


45  GREGORIANUM.  —  LIB.  I.  45 

raiiiaU  vocaix  sunt,  ila  aulem  ?iciu£  sibi  el  divis»  A  i>so  sunt  omma  (liom,  xi,  36).  Atque  ut   unitalem 


sunt  comlitae,  ut  et  simul  sint  el  conjungi  nequa- 
qnam  possint,  quatcnus  vidnitate  quadam  conjun- 
cts  siiit,  sed  tactu  disjuncUe.  Quid  ergo  micantes 
Pleiades,  quae  et  scplero  sunt,  aliud  quam  sancios 
omnes  denunliant :  qui  inler  praesentis  vitae  tenc- 
bras  Spiritus  septirormis  grati»  nos  liimine  iilu- 
siranl,  qui,  ab  Ipsa  roundi  origine  usque  ad  qjus 
lerminum  divcrsls  leniporibus  ad  proplietanduni 
mlssi,  juxta  aliquid  sibi  conjuncti  sunt,  juxta  ali- 
quid  non  conjuncti  suni?  Stells  enim  Pleiades,  si- 
cut  supra  dictum  vicinitate  esU,  sibi  conjuiicue 
sunt  et  tacttt  disjunclae,  slroul  quidem  sit^  sunt, 
et  tamen  lucis  su£  radios  divisim  fundunl.  Ita  saii- 
cti  homines»  aliis  aique  aliis  ad  praedicandum  teni- 


poribtts  apparentes,  et  disjuncti  sunt  per  visionem  6  jungo. 


cjusdem  Trinitalis  t^^teiMlcrei  pruLitms  addidit  : 
Ipsi  gloTxa  iu  sascuin  {ihid,}.  Qui  er^^ii  non  ipsis, 
sed  ipsi  sulnlidit,  uniim  DMuraliten  itia  secundum 
personas  innetuit,quod  sitperias  Ipsitm  dixit^  Quasi 
ergo  et  uno  loco  Mei^ilcii  siia}  siijit,  quia  de  Deo 
conconliter  seiaiunt,  et  tamen  seroelipsas  non  tan- 
gunt,  quia,  sicut  dicturo  esl,  per  hujus  roundi  tero- 
poris  divorsa  patiuntur.  Quod  quia  solius  divin» 
virtutis  est  et  disjunctis  temporibus  roissos  in  lidci 
praedic^tione  cotijungere,  33  ^  dissimilibus  virtuti^ 
buspraedictos,  fulgore  intentionis  unire  rcctedicitur : 
Nunquid  conjunyere  valebis  micantes  stellas  Pleiades^ 
ac  si  dicat :  Ul  ego  qui  unus  omnia  iinpleo,  atque 
in  unitatis  sensu,  eiectoruro  nientes  implcjido  con- 


suae  imaglnis,  et  conjoncti  per  visionem  meniis. 
Simul  micant,  quia  unura  praedicaiit,  sed  non  se- 
metipsos  tangunt,  quia  iii  diversis  temporibus 
patiuntur.  Quam  diversis  temporibus  Abel,  Isaias  et 
ioanDes  apparuenint!  divisi  quidem  fiierunt  tem- 
pore,  sed  non  praedicatioiic.  Nam  Abel  Redemploris 
Dostri  passionem  signifieans  32  agnum  in  sacri- 
cio  obtulit  de  cujus  passioiie  Isaias  ait :  Sicut  agnus 
coram  tondenU  se^  obmutescet  et  non  aperiet  os  suum 
(/so.  Liii,  7j.  De  quo  Joannes  quoque  ait :  Ecce 
Agnus  Dei^eccequi  toiUt  peceala  mundi  {Joan,  i,  29), 
Ecce  divisii  quidcm  teroporibus  missi,  et  taroen 
coucorditer  de  Redemptoris  nostri  inuocentia  seii- 


(iO)  Pleiaduro  quoquc  nomine  potest  Testamcnti 
Novi  gratia  designari.  Ipsx  quippe  steliae  Pleiades, 
sicut  et  ^perius  diximus,  septem  sunt.  Tanto  ergo 
Testaroenti  Novi  gratiam  a|)ertius  indicant,  quanto 
cuncti  liquido  cernimus  quod  per  illud  fideles  suoa 
Spiritus  sanctus  scptiformis  rouneris  lumine  iliu- 
slrat.  Redemptor  autem  noster  in  carne  veniens, 
Pleiades  junxit,  quia  operationes  septiforrois  Spi- 
ritus  siroul  in  se,  et  cunclas  ct  manentes  babuit.  De 
quo  per  Lsaiain  dicitur :  Egredietur  virga  de  radice 
Jesse^  et  fios  de  radice  ejus  ascendet.  Et  requiescei 
et  super  eum  Spirilus  Domini^  Spiriius  sapieniiw  et 
intelieetus,  Spirilus  eonsHii  et  fortitudinis^  Spiritus 


tienies,  eumdem  agnum  Joannes  ostendendo,  Isaias     icientia  et  pietatis.  Ei  replebit  eum  Spiritus  timore 
providendo,  Abcl  ofierendo  locutus  est;  et  quem      Domini  (Jsa.  xi,  1,   2).   De  quo   Zacharias  ait: 


Joannes  in  ostentione,  qucm  Isaias  in  locutione, 
liunc  Abel  significando  in  manibus  tenuit.  Quia 
vero  quomodo  Piciades  stellae  de  Redemptoris  huma- 
niiate  sibi  conciiiant  diiimus  :  nunc  quomodo  in 
ostendenda  unitate  Triiiitaiis  concordiler  luceant, 
demoDSiremus.  Diversis  quippe  teroporibus  huic 
mundo  David,  Isaias,  et  Pauhis  apparuit,  sed  taroen 
iittlluseoruffi,aItcri  diversurosentit,quia  etsi  semet- 
ipsos  iion  noverant  facie,  unum  tamen  didicerant 
d  divioa  cognitioue. 

David  quippe  ut  auctorem  omnium  Deum  in  Tri- 
nitate  ostenderel,  dixit :  Benedicat  nos  Deus^Deus  no- 
aier^  benedicai  no$  Deus  (Psal  lxvi,  7, 8);  ac  ne  tertio 


Super  lapidem  unum  septem  oculi  sunt  (Zach.  iii, 
9).  Atque  iterum :  Et  in  candeiabro  aureo  lucernw 
ieptem  {Zach,  iv,  S).  Nullus  vero  horoinum  opera- 
tiones  sancti  Spiritus  simul  oinnes  habuit,  njsi  so- 
lus  Mediator  Dei  et  hominum,  cujus  est  isdem  Spi- 
ritus,  qui  de  Patre  antc  s^ula  procedit.  Bene  ergo 
dicitur :  Superlapidem  unum  seplem  ocutisuntf  buic 
enim  lapidi  septein  oculos  habere  est,  simul  oronom 
virlutum  Spiritus  septiforrois  gratiae  in  operaiione 
retincre.  Alius  namque  prophetiam,  alius  scien- 
tiam,  alius  virtutes,  alius  genera  linguarum,  alius 
iuterpretationem serroonum  (/  Cor.  xii,  8,  il),juxta 
distributionem  sancti  Spiritus  accepit;  ad  habenda 


Deum  nominans,  tres  Deos  dixisse  puiaretur,  illico  j^  vero  cuncta  cjusdem  Spiritus  munera  nemo  pertin- 


unitatem  ejusdem  Trinitatis  insiuuans  addidit  :  Et 
metuam  eum  emnes  fines  terree  (ibid,).  Qui  enim  non 
eos,  sed  eum  sobdidit,  unum,  tria  qu»  dixerat, 
intimavit.  Isaias  quoqne  cum  laudem  de  unitate 
Trinilatis  aperlret,  sernphin  voces  exprimens  ait  : 
SanctuM^  sanctus,  sanctus  {Isa.  vi,  3).  Ac  ue  tertio 
Deum  nomiiians  unitatem  divinse  substantiaescindere 
Tiderelur,  adjunxit  :  Dominus  Deus  Sabaoth  {ibid.). 
Quia  ergo  non  Domini  Dii,  sed  Dominus  Deusaddit, 
onum  existere,  quod  tertio  sanctum  vocaverat  indi- 
cavit.  Paulus  quoque,  ut  operationem  sauctae  Tri- 
oiutis  osteoderet,  ait  :  Ex  ipso^  per  ipsum  et  in 


git.  Atvero  Gonditor  noster  innrma  nostra  snsci- 
piens,  quia  per  divinilatis  sua:  potentiam  siroul  se 
liabere  omiies  sancti  Spirilus  virtutes  edocuit,  mi- 
canles  Pleiades  procul  dubio  jungit.  Audiat  itaque 
beatus  Job:  Nunquid  conjungere  valebis  micaMes 
stellas  Pleiades  T  Ac  si  aperte  diceretur :  Habere  qux- 
libet  luroina  quarumdam  virtutum  potes ;  sed  oun- 
quid  exercere  simiil  omnes  operationes  sancti  Spi  • 
ritussufiicis?  M6ergb34  eonjungeotem  Pleiades 
in  cuuctis  virtutibus  contemplare,  et  tu  de  paucis 
ab  elatione  compescere. 


(49)  £x  lib.  et  capite  citatis»  longe  post  medium. 


^7 


GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  48 

CAPUT  X.  A  pat,  quia  labores  Ecdesise  ad  reqniem  permtitat. 


DE  ARCTUnO. 

In  Scriptura  sacra^  Arcluri  namine  aliquando  tota 
simul  Ecclesia,  aliquando  vetus  lex  designa- 
iur. 

(50)  Arcturi  nomine  lota  siraul  Ecclesia  inlelligi- 
lur  :  unde  beatum  Job  Dominus  interrogat  dicens: 
Nunquid  conjungere  valebis  micantes  stellas  Peiades^ 
aut  gyrum  Arcturipoteris  dissipare  ?  (Job  xixviu,  5.) 
Arcturus  quippe  ita  nocturna  tempora  iilustrat,  ui 
in  coeli  axe  posiius  per  diversa  se  vertat,  nec  tamen 
occidat.  Neque  enim  extra  currens  volvitur,  sed  in 
•loco  situs  in  cunctis  mundi  partibus  nequaquam 
casurus  inclinalur.  In  Arcturo  crgo  qui  per  gyrum 
suum  noctuma  spatia  non  occasurus  iilustrat,  ne- 
quaquam  parliculatim  edita  viia  sanctorum,  sed 
tota  simul  Ecdesia  designatur,  quae  fatigationes 
quasUbet  patitur,  nec.tamen  ad  defectum  propril 
status  inclinatur.  Gyrum  laborum  tolerat,  sed  tameii 
ad  occasum  cur  temporibus  nonfestinat.  Neque  enim 
ad  ima  poli  Arcturus  nocturno  tempore  ducilur  ; 
sed  dum  ipse  volvitnr  nox  finitur,  quia  nimirum 
dum  sancla  Ecclesia  innumeris  tribulationibus  qua- 
tttur,  prscsentis  vitae  umbra  terminalur.  Eaque  staute 
nox  praeterit,  quia  illa  in  sua  incolumitate  perdu- 
rante  mortalilatis  hujus  vita  percurrit.  Est  autem  in 
Arcturo  quod  considerantius  possumus  intueri.  In 
septem  quippe  stellis  volvitur,  et  modo  quidem  tre» 
ad  summa  elevat,  atque  ad  iroa  quatuor  inclinat. 


B 


Tunc  et  Pleiades  plenius  jungit,  cum  gyrum  Arc- 
turi  destruit,  quia  tunc  nimirum  sancti  omnes  etiam 
sibi  visionis  specie  copulantur,  quando  in  fine  moudi 
sancta  Ecclesia  ab  his  quos  nunc  sustinet  laboribus 
solvitur.  Dicat  ergo  :  Nunquid  conjungere  valebtM 
micantes  stellas  Pleiades,  aut  gyrum  Arcturi  poteris 
dissipare.  Subaudis,  ut  ego,  ^ui  tunc  sanctorum 
vitam  etiam  per  speciem  unio,  cum  gyrum  uuiversa- 
lis  Ecclesiae  corporaliter  solvo.  Et  quis  hominum 
solius  diviiiae  hoc  esse  virtutis  ignorat?  Sed  ut  co- 
gnoscat  homo  quid  ipse  sit»  memoretur  assidue  quid 
solus  Dominus  possit. 

(51)  Potest  quoque  Arcturi  nomine  vetus  lex  in* 
telligi.  Arcturus  quippe  ex  parte  aquilonis  snrgit. 
Quacunque  autem  se  per  gyrum  Arcturus  verterit» 
Pleiades  ostendit.  Et  cum  lux  diei  jam  viclna  effi- 
citur,  stellarum  cjus  ordo  dlstenditur.  Non  imme- 
rito  ergo  per  Arcturum,  qua  plaga  frigoris  surgil, 
36  lex  designatur.  Quasi  enim  ab  aquilone  lex 
veneratur,  qu;e  tanta  subditos  rigiditatis  asperitate 
terebat.  Nani  cum  pro  culpis  suis  alios  perdperet 
lapidibus  obrui,  alios  gladii  morte  multari,  plaga 
torpens,  et  velut  a  sole  charilatis  aliena  praecepto- 
rum  suorum  plus  premebat  ex  frigore  quam  ex 
calore  nutriebat.  Nec  mirum  quod  per  Arcturi  se- 
ptem  stellas  Testamentum  Yetus  expriniitur,  quia 
et  in  veneratioue  legis  dies  septlmus  exstitit  vene* 
rabilis,  et  per  hebdomadam  iniegram  constituti  sa« 


modo  quatuor  superius  erigit,  et  tres  inferius  pre-  q  crificii  vota  tendebantur.  Quaqua  autem  se  Arcturus 


mij.  Sancta  quoque  Ecdesia  cum  modo  in  fidelibus 
Trinitatis  uotitiam»  modo  autem  fiddibus  virtutes 
quatuor,  id  est  prudentiam,  fortiludinem,  temperan- 
tiam,  justitiairi  praidicat,  quasi  rotatu  praedicalionis 
35  status  sui  speciem  quodammodo  immutat.  Nam 
cum  quibusdam  de  operibus  suis  gloriantibus  con- 
fidentiam  proprii  laboris  evacuat,et  fidem  Trinitatis 
exaliat,  quid  aliud  facit»  uisi  tres  stellas  Arcturusele- 
vai,  quatuor  incliuat?  Et  dum  quosdam  bona  opera 
non  habentes  de  sola  fide  praesumere  prohibet,  sed 
operari  enixius  quae  praecepta  sunl,  jubel  quid  aliud 
Arcturus  facit  nisi  quatuor  stellas  erigit,  tres  depo- 
iiit?  Videamus  quod  Ires  elevet,  quatuor  deponal. 
Ecce  per  Paulum  contra  fidem  de  operibus  super- 
bientibus  dicit :  Si  Abraham  ex  operibus  justificatus  ^  /»  Scriptura  sacra^  aeris  nomine^  sttcutarium  men- 


vertit,  Pleiades,  quae  Testamentum  Novum  signifi- 
cant,  ostendit,  quia  per  omne  quod  Testamentum 
Vetus  loquitur  Teslamenti  Novi  opera  nuntianlur. 
Sub  textu  enim  litterae  tegit  mysterium  propbetiae. 
Et  quasi  indinat  se  Arcturus  cl  demonstrat,  quia» 
dum  ad  spiritalem  intelleclum  flectitur,  significala 
per  illud  lux  gratiae  septiformis  aperitur.  Ei  appro- 
pinquante  diei  luce  stellarum  ejus  ordo  ostendilur, 
quia  postquam  per  semetipsam  nobis  veritas  iuno* 
tuit,  ab  obsequiis  carnalibus  litterae  praecepla  la- 
xavit. 

CAPUT  XL 

DB  AERE. 


esty  habet  gloriam,  ud  non  apud  Dominum.  Quid 
etiam  Scriptura  dicitf  Credidit  Abraham  Deo^et  rc- 
putatum  est  illi  ad  justitiam  (R<mt.  iv,  2 ;  Genes, 
XV,  6).  Videamus  quomodo  quatuor  elevet,  tres  de- 
ponat.  Ecce  per  lacobum  de  fide  contra  opera  duper- 
Llentibus  dicil :  Sicut  corpus  sine  spiritu  emortuuth 
ejl,  ita  et  fides  sine  operibus  mortua  est  {Jac.  ii,  26). 
Arcturus  itaque  vdlvitur,  quia  sancta  Ecclesia  juxta 
auditorum  suofum  mentes  in  diverso  latere  prxdi- 
cationis  arte  versatur.  Arcturus  volvitur,  quia  san- 
cta  Ecdesia  in  no^tis  hujus  tribulationfbus  rotalur. 
&e*d  hunc  Arcturi  gyrum  quandoque'Dominus  dissi- 

(50)  Ex  lib.  IX,  cap.  xui,  i7. 

(51)  £x  lib.  et  cap.  qitatis,  post  meaiur:^, 


tium  mobilitas  designatur^  sicui  ab  Eliu  diciturm 

(52)  Subito  cogitur  aer  in  nubes.  Aer  quippe  ipsa 
sua  tenuitate  spargitnr,  ut  nulla  firmitale  solidetur 
{Job  XXXVII,  21).  Nubes  aulem  tanlo  firmiores  sunt 
quanto  densiores.  Quid  ergo  per  aerem  nisi  mentes 
saecuUrium  designantur,  quae  innumeris  hujus  vitas 
desideriis  dedilae  huc  illucque  more  aeris  fluidae  di- 
sperguntur?  Sed  aer  in  nubes  cogitur,  cum  fluxae 
mentes  superni  respectus  gratia  virtutis  soliditate 
roborantur,  ut  intra  iii  sinum  cordis  recta  3(7  sen- 
tien^o  se  colligant,  et  in  vanis  cogitationibut  non 
liquescant. 

(5Si)  £x  lib.  xxvu  in  Job,  cap.  25. 


49 


CAPUT  XII. 

DE    NUDIBUS. 


Jh  Sefiptura  iaera^  nubium  Homine  aliquando  hu" 
mamilas  Christi  designatur^  aiiquando  cali^o  igno- 
ranlia,  aiiquando  $ancti  prophetw^  ahqnando 
quilibet  doctorei  ianeti^  aliquando  quiiibet  justi^ 
atiquando  mobiici  quique,  aliquando  soliditai  men- 
Ififiit,  aliquando  temporalia  bona,  aliquando  cor 
iuperbum. 


(35)  Nubis  nominc  caro  Redemptoris  accipilur 
skui  per  Psalmistam  de  ipso  dicilur:  Qui  ponit  nu- 
bem  ascemum  iuum  {Piai.  ciii,  5).  Nnbeni  quippc 
asceiisum  suuro  Domiims  posuic,  quia  is  qui  divt- 
niztc  ubique  esc,  came ad  coelesCia  ascendit* 

(54)  Nubis  nomiue  caligo  ignorantiae  deslgnatur. 
Unde   propbeta   Ezecbiel  Judaeorum   crudelitatem 


CREGORIANUM.  ~  LIB.  I.  5€ 

A  nubei  (Job  xxxvii,  11).  Quid  cnim  ekcli  quique 
sunt,  nisi  frumenta  Dei  coeiestibus  horreis  recon- 
dciida  ?  Sed  frumentum,  quousque  ad  perfectionem 
frucluum  veniat,  nubium  pluvias  exspectat  ut  cre- 
scat,  quia  bonorum  mens  praedicantium  verbis  in- 
fundiiur,  ne  ab  liumore  charitatis  desideriorum 
carnalium  sole  siccctur.  Hoc  frumentum  supernus 
agricola  in  mundo  «surgere,  et  nubes  desiderare 
conspexerat  cum  dicebat :  Meaii  quidem  multa,  ope- 
rarii  autem  pauci,  Rogate  autem  dominum  meisis 
ut  mittat  operarios  in  menem  suam  {Matth,  vii,  57). 
Qui  igiturbic  frumentum,  illic  messis;  qui  vero  hic 
nubcs,  iliic  operarli  vocantur.  Quia  nimirum  prse- 
dicatores  sancti  et  nubes  sunt  et  operarii.  Nubes 
vidclicet  per  doctrinam,  operarii  per  vitam.  Nubcs, 


coulra    Dominum  prospiciens,  ait:  Et  vidi  et  ecce^^^^^  vcrbis  Influunt ;  operarii,  quse  non  desiiiunt 

9entns  turbinii  veniebat  ab  aquiioney  et  nubei  magna 

{Ezech.  I,  4).  Quid  enim  aquilonis  nomine  nisi  dia- 

bolus  Inteliigilur,  et  quid  ventus  turbinis  nisi  ipsiiis 

lenlatio  accipitur  ?  Bene  autem  maligni  spiritiis  im- 

Biissio  ventus  turbinis  appellatur.    Turbo  quippe 

xdiriciuro  quod  tangit  concutiendo  subruit.  £t  om- 

nis  antiqui  hostis  tentatio,  quae  agitur  in   mente 

▼enlos  est  turbinis,  quia  hanc  concutiendo  per  desi- 

deria  a  slatu  suae  rectitudinis  evellit.  Ventus  ergo 

turbinis  ab  aquilone  venit,  cum  vitam  Judaici  populi 

malignus  spiritus  in  tenUitione  concussit,  ubi  et 

recte  additur :  Et  nubei  magna.  38  Q*"^  quanlo 

plQS  quisque  exarsit  in  crudeliute,  tanto  amplius 

obcsecari  metuit  ignorantiae  suae  caligine.  Redem- 

ptorem  quippe  humani  generis  quem  in  lege  ac  pro- 

pfaetis  intelUgentes   exspectaverant,  videutcs  nega- 

bant.  Uiide  actum  est  ut  eorum  mens  magna  igno- 

rantiJB  suae  uube  tegeretur,  ne  hunc  post  inquiron- 

les  agnoscerent,  quem  prius  et  denuntiare  poteranl, 

et  amare  renuebant.  Nam  cum  modo  ejus  virtut(*s 

et  miracula,  modo  autcm  passiones  aspicerent  in  in- 

fidclium  cordibus^  nubes  magna  ab  aquilone  vene- 

rat,  quia  ex  peccati  sui  frigore  propter  inlirmita- 

tem  passionis  illius  et  inter  signa  caligabant. 

(55)  Iterum  nubium  nomine  sancti  prophetaR  de- 
signantur,  sic  per  Psalmistam  dicitur :  Tenebrosa 
aqmet  in  nubibui  aeris  {PiuL  xvii,  14),  id  est  occulla 
est  scientia  in  prophetis,  qui  ante  adventum  Domini, 


dum  occultis  sacramcntis  gravidi  mystcria  immensa  D  stae  retributionis. 


agere  quod  loquuntur.  Unde  et  subdilur  :  Et  39 
nubes  ipargunt  tumen  iuum  {Job  xxxvii,  11).  Nubes 
eiiim  lumeu  suum  spargere  est  prasdicatores  san- 
ctos,  excmpia  vitae  et  ioquendo  et  agendo  di- 
latare. 

(58)  Rursum  nubium  nomine  quiiibet  jusli  de- 
signantur.  Sic  per  Isaiani  dicitur  :  Qui  iunt  isti 
qui  ut  nubei  votant,  et  quaii  eotumbee  ad  feneitrai 
iuas  ?  {lia.  Lx,  7,  8.)  Justi  namque  ut  nubcs  vo- 
lare  dicli  suiil,  quia  a  terrcnis  contag.is  suble- 
vanlur.  Et  quasi  columbae  ad  fenestras  sunt,  quia 
per  seiisus  Cwrporis  exteriora  quaeque  non  respi- 
ciunt  inteiitione  rapacitalis,  eosque  foras  non  rapit 
concupiscentia  carnalis. 

(59)  Nubium  nomine  mobiles  quique  exprimun- 
titr,  sic  per  Salomonem  dicitur  :  Qui  observat  veit- 
tum  noH  icniinat^  etqui  comiderat  nubei  nunquum 
metet  {Ecct.  xi,  4).  Yenti  quippe  noraine  ninii- 
gnus  spirilus  designatur  qui  mcnlcin  tentalionibus 
impeliit.  Nubium  vero  appellatione  peccaiorcs  ex- 
priinuntur,  quos  toties  huc  illucque  diabolus  iin- 
pellit  et  revocat,  quoties  tentationes  ejus  in  eorum 
cordibus  suggestionum  flalibus  afternal.  (60)  Qui 
observat  ventum  non  seminat^  et  qui  comiderat  nu- 
bei  nunqtiam  melet^  quia  is  qui  tcntationes  maligni 
spiritus  melucns,  et  iniquorum  lapsus  conspiciens, 
semetipsum  desperat,  nequc  nunc  exercetur  in  boni 
semine  operis,  ncque  post  reficitur  de  munere  ju- 


gesUrent,  Intuentium  oculis,  eorum  intelligentia 
caligabat. 

(66)  Iterum  nubium  nomine  sancti  apostoli  desi- 
gnantur,  sicut  per  Isaiam  de  ipsis  Dominus  dicit : 
Mandabo  nubibus,  ne  ptuani  iupeream  imbrem 
(l»«.v,6). 

(57)  Nubium  nominc  praodicatores  sancti  desi- 
gsantur,  sicut  ab  Eliu  dicitur  :  Frumentum  desiderat 

(55)  Ex  honiil.  8  in  Ezech. 

i54)  £x  hom.  21  in  EiecU.  disperse. 
55)  Ex  lib.  xxvii,  in  Job,  cap.  v. 
56)  Ibidcm. 
57;  Ex  lib.  xxvii,  in  Job.,  cap.  xix,  32, 

(58)  Ex  lib.  XXI  in  Job,  cap.  ii. 


(61)  Nubium  nomine,  soliditas  mentium  accipi- 
tur  :  sicut  per  Eliu  dicitur  :  Sic6//o  aer  cogitur  iu 
nubei  {Job  xxxvii,  21).  Aer  quippe  ipsa  sua  le- 
nuitale  aspergitur,  ut  nulla  firmiiate  solidetur. 
Nubes  autem  tanto  firmiores  sunl,  qtianto  (Ic:;sio- 
res  (02).  Quid  ergo  per  aerem  nisi  menles  soicu- 
lariuin  desigiiantur ,  quae  innumcris  hujus  viuc 
desideriis  deditas  huc  iliucque  more  aeris  fluida: 

(59)  Ex  lib.  xxvii  in  Job,  cap.  v. 

(60)  Eodcm  quideni  sensu,  sed  non  iisdem  om- 
nino  verbis  impressa  lecunt  exemplaria. 

(61)  Ex  lib.  xxvii  in  Job,  cap.  xxv. 

(62)  llaec  in  cap.  11  supra  dixit. 


5f  GARNERI  CAN.  REG. 

clispergantur  ?  Quid  per  nubes  nisi  mentis  soiidi-  A 
fas  intelligitur  ?  Aer  autem  in  nubes  cogitur,  cum 
fluxae  mentes  per  superni  respectus  gratiamvir- 
tutis  soUdilate  roborantur,  ut  intra  signam  cordis 
recta  sentiendo  se  coltigant,  et  in  vanis  cogitatio- 
nibus  non  liquescanC.  40  ^^^  Petrus  fuerat,  cum 
per  tcrrena  desideria  sparsus  eum  quasi  aura 
cransieus  pro  Tlta  camis  cura  piscationis  agiCabat. 
Aer  et  omnes  apostoli  exsliterani,  qui  jam  per 
legem  alta  didicerant ,  sed  necdum  per  fidem  fir- 
nia  sapiebant.  Subito  autera  aer  in  nubes 
'oactus  est,  quia  per  respectum  superncne  gratiae 
fluxa  corda  piscanlium  in  suI^dhaLent  vcr^a  sunt 
prsedicatorum,  ut  eorum  iiiflrmn^  cogitattones  for- 
lia  sentiendo  denscscerent,  nc  ainore  nubiiiru  aquas 
icientiae  caperent,  et  subtcrjaceitEcm  t^rraiti  verbis  B 
frasdicaiionis  irrigarenE,  peracto  miuisieno,  ad 
coBli  secreta  recurreretjt,  aifjue  ad  a^tertiam  re- 
quiem  finito  labore  pcr\'cuirent. 

(65)  Nubium  nomine  tcmporalia  bona  designan- 
tur,  sicut  per  bealum  Job  dicitur  :  Velut  nubes 
pertransut  salui  niea  (Job  xxx  ,  45).  Nubes  quippe 
in  alto  eminet,  seJ  hanc  ad  cursum  flatus  impel- 
lit.  Sic  nimirum,  sic  sunt  temporalia  iniquorum 
bona.  Velut  in  alto  quidem  per  bonoris  celsitu- 
diiiem  crigere  Yldentur ;  sed  ad  cursum  vitae  quo- 
tidie  quasi  quibusdam  mortalitatis  suae  fialibus 
impelluntur.  Salus  ergo  ut  nubes  transit,  quia  per- 
▼ersorum  gloria,  quae  aita  est,  fixa  non  est. 

(64)  Nubiura  nomine  corda  siipcrborum  desi- 
gnantur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Sicut  con-  C 
ntciftfttir  nubes  et  pertrantit,  sic  qui  descendit  ad  in' 
feros  non  ascendit  (Job  vii ,  G).  Nubes  quippe  ad 
alliora  suspcnditur,  sed  densata  a  vento  inipeUi- 
tur  ut  currat ;  calore  autem  solis  dissipatur,  ut 
evaiiescat.  Sic  nimirum  corda  fiunt  bominum,  quia 
per  accepUB  rationis  ingenium  ad  alta  emigrant, 
impulsa  aulem  maligni  spiritus  flatu,  pravisdesi- 
deriorum  motibus  biic  JllLtcquc  pt^rirahuntur.  Sed 
districto  respectu  su])efni  judicis,  qua^i  solis  ca- 
lore  liqiiefiunt,  et  scioel  toclfi  pcrmilbu!»  tradila  ad 
operationis  usum  kiltta  tiun  reJeunt.  Vtr  igitur 
sanctus,  elalionis  inenrsnin  dcfcctumquc  humani 
gcneris  expriinens,  dicnt  :  Sicut  cmmmitur  nubes^ 
et  petransit,  sic  qui  dc:^iendH  nd  h^fercfS  non  ai- 
cendet.  Ac  si  aperle  diral  :  In  ailnm  curiendo  dc-  ^ 
ticit  qui  superbiendo  ad  interitum  tendil.  Quem  si 
semel  culpa  ad  poenam  41  pcrtrabit,  misericordia 
vlterius  ad  veniam  non  re  lucit. 

CAPUT  XUI. 

DE  V£NTIS, 

In  Scriptura  sacra,  cum  ventut  singulari  numero  po- 
niiur,  adquando  diabolus,  aliquando  tentatio  dia- 
boli,  aliquando  prosperitas  transitoria^  aticjuando 
superbia^  aliquando  res  quwiibel  transilortay  ali- 
quando  concussio  distriett  judicis  designalur,  Cum 
vero  pluraliter  venti  dicuntur,  animce  sanctorum 
inteliiguntur, 
(65)  Venti  nomine  malignus  spiritus  designatur 

(65)  Ex  lib.  XX  in  Job,  eap.  xx,  22. 
(64)  £i  lib.   vui  iu  Job,  cap.  x,  114. 


S.  VICTORIS  PARIS.  5« 

sicut  de  damnatione  impii  per  beatum  Job  dicltur  ; 
Tollet  eum  ventus  urens  (Job  xxvii,  21).  Quisenini 
boc  loco  ventus  urens,  nisi  malignas  spiritus  voca- 
tur,  qui  desiderionim  flanimas  in  corde  excitat  ut 
ad  aeternitalem  suppliciorum  trahat?  Perversum 
ergoquilibetventusurens  tollere  dicitur,  qula  insi- 
dlator  malignus  spiritus  qui  vivcntem  quemque  ac- 
cendit  ad  vitia,  morientem  traliit  ad  torroeuta.  Ab 
hiijus  urentis  venti  adustione  uniuscujusque  electi 
mens  temperatur,  quando  in  ea  vitiorum  fervor  ex- 
slinguitur,  et  desideriorom  carnalium  flamma  fri* 
gescit.  Unde  et  sancta  Ecclesia  in  Sponsi  sui  lau- 
dibus  Ixta  clamat :  Sub  umbra  itlius  quem  desidera- 
bam  sedi  (Cant,  ii,  2),  impium  autem  tollit  ventus 
urens,  quia  videlicet  malignus  spiritus,  eum  qitcm 
nunc  succenderit  igne  pervers»:  concupiscentiae, 
rapit  postmodum  ad  flammas  gebenna'. 

(66)  42  ^60^1  nomine  tentatio  malignorum  spi- 
rituum  designatur,  sicul  ad  bcatum  Job  de  filiorum 
ejus  niorte  dicitur :  Fitiis  tuis  §t  filiabus  vescen" 
tibus  et  bibentibus  vinum  in  domo  fratrit  tui  primo- 
geniti,  repente  ventus  vehemens  irruit  a  reghne  de- 
serti,  et  concussit  quatuor  angutos  domus.  Qui  cor- 
ruens  oppressit  tiberos  tuos ,  et  mortui  sunt  (Job  i« 
18,19).  Regio  deserti,  immundorum  est  spirituum 
multitudo  dcrelicta ,  qu»  dum  Conditoris  sui  beati- 
tudinem  deseruit,  quasi  manum  culloris  amisit.  Ab 
bac  autem  ventus  vehemens  venit,  et  domum  sub- 
ruit,  quia  ab  immundis  spirilibus  fortis  tentatio 
subripil,  et  a  tranquillitatis  suae  statu  conscientiam 
evertit.  In  quatuor  vcro  angulis  domus  subsistit,  quia 
nimirum  solidum  mentis  nostrae  aedificium  praden- 
tia,  temperantia,  fortitudo,  justitia  sustinet.  In  qua- 
tuor  angulis  domus  consistit,  quia  in  his  quatuor 
virtutibus  tota  boni  operis  structura  consurgit.  Unde 
et  quatuor  paradisi  flumina  terram  irrigant,  quia 
dum  ils  quatuor  virtulibus  cor  infunditur  ab  omni 
dcsideriorum  carnalium  xstu  tempcratur.  Sed  non  • 
nunquam  dum  ignavia  menti  subrepit,  prudentia 
frigescit ;  nam  cum  fessa  torpet  ventnra  uon  pro- 
videl.  Nonnunquaui  duiu  nonnuHa  menti  delectatio 
surrepit,  temperantia  nostra  marcessit.  lii  quantum 
cnim  ad  delectalionem  pr.'escntium  ducimur,  in 
lantum  minus  ab  iUicitis  tcmperamur.  Nonnunquara 
se  timor  cordi  insinuat,  et  vires  nostrae  fortitudinis 
turbat :  et  eo  minores  contra  adversa  cxistimus,  quo 
quaedam  perdere  immoderatius  dilccta  formidamus. 
Nonnunquam  vero  ainor  suus  semcnti  ingerri, 
camque  latcnti  motu  a  rectitudine  justiti;i*.  divcrtit, 
et  quo  se  lotam  auctori  reddere  negligit,  eo  in  se 
justitiacjuri  contradicit.  Vcntus  ergo  vchemeiis  qua- 
tuor  angulos  domus  concutit,  duro  fortis  leniaiio 
occultis  motibus  quatuor  virtutes  quatil.  Et  qu;isi 
qiiassalis  angulis  domus  obruitur,  dum  pulsatis 
virtutibus  conscientia  turbatur.  Intra  hos  autem 
quatuor  domus  angulos  filii  convivantur,  quia  intra 
arcana  mentis,  qux  principalitcr  his  quatuor  vir« 

(65)  Ex  lib.  xviii  in  Job,  cap.  xii,  posl  medium. 

(66)  Ex  lib.  11  in  Job.,  cap.  xxvi,  in  iuilio,  5^ 


55 


GREGORIANUM.  —  UB.  I. 


54 


tuUbus  ad  suromae  rectitudinis  culroeii  erigitur,  vir-  A  percutimur.  Sed  quasi  obdurtti  cognoseiroos  cui 


tuCes  caeterae  quasi  quaedam  cordis  soboles  se  in- 
viGeoi  pascunt.  Douum  quippe  spiritus,  43  Q^^^ 
in  subjecta  roenle,  ante  alia,  prudentiam,  teiuperan- 
tlaro,  fortitudin^ro,  justitiam,  format  eamdero  roen- 
tem  ot  contra  singula  quxque  tcntaroenta  erudiat, 
tn  septem  mox  virtutibus  teroperat,  ut  contra  stul- 
tltiam  sapientiaro,  contra  hebetudinero  intellecturo, 
cootra  praecipitationero  consiiium,  contra  timorero 
fortitudioero,  contra  ignoranliam  scientiaro,  contra 
ioperbiam  det  tiroorero. 

Sed  nonnunquaro  duro  roens  nostra  tanti  muneris 
pleoitodine  atqueubertate  fuidtur,  si  continuo  in 
bis  securitate  perfruitur,  a  quo  sibi  hxc  siiit  obii- 
Tiscitur,  seque  a  se  haliere  putat  qiiod  nunquam  sibi 
abesse  coosiderat.  Unde  tit  ut  aliquando  se  haec  ea- 
dem  gratia  utiliter  subtrahat,  ei  prsesumenli  roenti 
quanturo  in  se  inOrroetur,  oslendat.  Tuiic  enim  vcre 
cognoscimus  bona  nostra,  unde  sint,  quando  baec 
quasi  amitleudo  sentirous  quae  a  nobis  servari  non 
possunt.  Ad  hoc  itaque  intiroandae  huroilitalis  roa- 
gisteriuro,  fit  pleruroque  ut  irruente  tentationis  ar- 
ticulo,  tanta  stultitia  sapientiaro  nostraro  feriat,  ut 
tiirbata  mens,  qualiter  roalis  iroroinentibus  obviet» 
^el  contra  tentationem  quoroodo  se  pneparet  ignoret. 
Sed  liac  ipsa  stultitia  cor  prudenter  eruditur ;  quae 
unde  aJ  rooroentura  desipit,  eo  post  verius,  qiio  et 
bumilius  sapit,  et  sapieniia,  unde  quasi  amittitur, 
inde  certius  possidetur.  Aliquando  dum   subli;nia 


pietatis  habitae  dona  triboarous,  et  pietas  veriu» 
velut  exstincta  recipitur,  dnro  quasi  aroissa  et  aro- 
plius  aroatur.  Aliquando  duro  subjecturo  se  divinae 
forroidini  animus  gaudet,  repente  superbia  tempe- 
rante  rigescit;  sed  tamen  valde  mox  tiroens,  quia 
iion  timet,  ad  humilitatem  iteruro  se  festinus  inlle* 
ctit,  et  tanto  hanc  solidius  recipit,  quanto  ejus 
virtutis  pondus  quasi  aroittendo  pensavit. 

Eversa  igitur  doroo  moriunlur  filii :  quia  turbata 
in  tentatione  conscientia  ad  ntilitatem  propriae  co- 
gnitionis  rapiuntur  in  rooroento  teniporis,  obruun- 
tur  genitae  in  corde  virtutes.  Qui  profecto  filii  iiitus 
per  spiritum  vivunt,  dum  exterius  rame  rooriuntur, 
quia  videlicet  et  virtutes  nostrae  tentationis  teropore, 
etsi  in  momento  turbatae  ab  status  sui  incolumi- 
tate  deficiuut,  per  intentionis  tamen  perseverantiam 
integrae  in  mentis  radice  subsistunt.  Gum  quibus 
etiam  tres  sorores  occumbunt,  quia  in  corde  non- 
nunquam  per  flagella  turbatur  charitas,  per  formi- 
dinem  coiicutitur  spes,  per  quaesliones  pulsatur  ^ 
dcs.  Siepe  enim  quasi  a  Conditoris  amore  torpesoi* 
mus,  dum  ultra  quam  nobis  congruere  credi- 
mus,  fiagello  fatigarour.  Saepe  dum  plusquaro  ne- 
cesse  est  mens  formidat,  fidociaro  sibiroet  spei 
debilitat.  Saepe  duro  immensis  quaestionibus  ani- 
nius  tendilur,  perturbata  fides,  quasi  defectura 
faiigatur.  Sed  tamen  vivunt  filiae  quae  domo  con- 
cussa  moriuntur,  quia  etsi  intra  conscientia  spem. 


intclligendo  in  eiatione  se  animus  erigit,  in  rebus  q  fidem,  charitatem  occurobere  perturbatio  ipsa  45 


imis  et  vilibus,  gravi  hcbetudine  pigrescit,  ut  re- 
pente  sibi  etiam  ima  dausa  videat  qui  pemix  summa 
lienetrabat.  Sed  ha^  ipsa  hebetudo  intellectum  no- 
bis,  dum  subtrahit,  servat,  quia  duro  ad  momen- 
tum  cor  huroiliat,  verius  ad  subliroia  Intelligenda 
confirroat.  Aliquando  duro  cuiicta  nos  agere  con- 
s.lii  gravitate  gauderous,  pulsante  caosae  eroergentis 
articulo  praecipitatione  subita  rapirour,  et  qui  nos 
seroper  disposite  vixisse  credidirous  repente  iiitima 
confusioiie  vastanior.  Sed  taroen  ejusdem  confusio- 
nis  eruditione  discirous,  ne  nostris  viribus  consilia 
iiostra  tribuarous,  et  tanto  maturius  ad  gravitatem 
restringiraur,  quanto  ad  hanc  quasi  amissaro  redi- 
nios.  Aliquando  duro  roens  adversa  fortiter  con- 


renuntiat,  bas  tamen  ante  Dei  oculos  vivas  per- 
severantia  rectae  intentionis  servat.  Unde  et  puer  qoi 
hoc  nuntiat,  solus  evadit,  quia  roentis  discretio 
etiara  inter  tentaroenta  iucolurois  perroanet.  Agitque 
puer,  flt  Job  filios  flendo  recipiat,  dum  discretione 
nuntiante  dolens  animus  vires  quas  quasi  amlttere 
coeperat,  plenitudo  conservat.  Mira  autem  hoc  no- 
biscum  agitur  dispensatione,  ut  mens  nostra  culpae 
nunquam  pulsatione  feriatur.  Nam  esse  se  roagna- 
rum  virium  homo  crederet,  si  nullum  unquam  ea- 
rumdem  virium  defecluro  intra  mentis  arcaiia  sen- 
tiret.  Sed  dum  tentatione  irruente  quatitur,  et  quasi 
iiltra  quam  suflicit  fatigatur,  eicontrahostis  sui  insi- 
dias  munimen  humilitatis  ostenditur,  et  uiide  se  perti« 


ttmiiit,  subortis  adversitatis  eventibus  hanc  roetus  ^  mescit  enerviter  cadere ,  inde  acdpitur   forliter 
vebemens  44  percutit.  Sed  per  hunc  concussa  di-      sUre. 


scit  cui  tribuat  quod  in  quibusdam  fortiter  stetit, 
ei  Uiito  post  validius  fortitudinem  relinet,  quanto 
hanc  repente  irruente  formidine  sibi  jam  quasi  ela- 
psara  videi.  Aliquando  dura  magna  nos  scire  gau- 
demus,  repcntinae  ignorantiae  caeciute  torpescimus. 
SeJ  quo  ignorantia  mentis  oculus  ad  roomenturo 
cbuditur,  eo  post  ad  scientiaro  verius  aperitur,  ut 
niAiiruni  flagello  suae  caedutis  emditus  scire  ipsura 
a  quo  habeat  sciat.  Aliquando  dum  religiose  cun- 
cu  disponimus,  dum  pieutis  viscera  nlene  nos  ha- 
bere  graiulamur,  quadam  mentis  duritia  irruente 

(67)  Exlib.  XX  in  Job,  cap.  xxiv,  in  iuiliOi  25. 


(67)  Venti  nomine  prosperitas  transitoria  osten- 
dilur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Etevasti  me, 
et  quaii  $uper  ventum  ponent  elisisti  me  valide 
{Job  XXX «  22).  Qoid  enimper  ventum  nisi  transeuo^ 
tis  vitae  prosperius  designatur?  Sed  quia  praesentis 
vitae  gloria,  quasi  in  alto  cernitur,  et  uuUa  subili^ 
Ute  solidatur,  elevatus  vdut  super  ventum  ponitur, 
qui  prosperiute  transitoria  laeUtur,  quando  ad  boc 
soluro  hunc  fugitivae  feliciutis  aura  sublevat,  ut 
repente  deterius  in  infirois  sternat.  Quia  eniro  san« 
cla  Ecclesia,  quae    per  beaturo  Job  designatur. 


55 
cauctis  io 


GARNERI  CAN.  REG.  S.  YICTORIS  PARIS. 


5G 


boncFre  est ,  iuflriui  quique  in  ea  qui  A  animae  sanctorum  siguari,  sicot  per  Psalmist»m  de 


transitoriis  successibus  ketantur,  qoo  nisi  super 
Tentom  positi  videntur  elevati?  Quia  sobsequenti 
persecotionis  tempore  dom  prosperitatis  aura  per- 
transit,  eomm  proUnos  elevatio  corruit,  et  repente 
cadentes  discunt,  qoia  elevaii  prius  in  vento  sede- 
runt  (68).  Qoae  viddicet  verba  etiam  beati  /ob  per- 
son«  specialiter  congrount,  non  ad  id  quod  erat, 
sed  ad  id  quod  esse  Tidebator.  Neque  enim  mentem 
illius  prosperitas  fogitiva  elcvaverai ,  quam  inter 
tot  rerum  aflfuentias  miro  semper  virtutis  pondere 
46  premebat.  3ed  juxta  boc  quod  exterius  videri 
potuit,  qui  in  suis  bumilis,  in  abenis  oculis  elevatos 
fuit,  quasi  super  ventum  positus,  elisus  est  valide, 
qula  rebus  exterioribos  fultus  unde  aestimabatur 


Deo  dicitur  :  Qmi  ambulat  iuper  pennai  venicrum 
{P$ai.  cm,  3),  id  est  qui  transgreditor  virtutes  ani- 
marum.  Hinc  iterum  a  beato  iob  dicitur  :  Qtii  fecU 
tentis  pMdui  (J^b  xiviii,  25).  Yentis  namqoe  Do- 
minus  pondus  fecit,  quia,  dom  soperna  sapientia 
replet  animas,  eas  matoritate  indita  graves  reddit» 
non  iUa  gravitate  qoa  dicitur  :  FUii  haminum  tu- 
^equogravi  corde?  {Psal,  iv,  3.)  Aliud  namqne 
est  gravcm  esse  per  consiiiom ,  aliod  per  peccatum. 
Aliud  est  gravem  esse  per  constantiam,  aliod  per 
culpam.  Ista  enim  gravitas  pondus  hibei  oneris, 
iUa  virtotis.  Pondus  ergo  accipiunt  animae,  ot  ab 
intentione  Dei,  non  jam  levi  motu  dissUiant,  sed 
in  eum  flxa  constautiae  gravitate  consistant.  Adhoc 


surgere,  inde  videbatur  cecidisse.  Quem  videlicet  ^  iUe  populus  leviter  movebatur,  de  quo  per  prophe- 


casum  sanctos  vir  in  mente  non  pertulit,  quia 
nuila  adversitas  dejicit  qoem  prosperitas  nuUa  cor- 
rumpit.  Qui  enim  veritati  inliaRret,  vanitati  nullo 
modo  soccumbit.  Quia  dom  forti  pede  cogitatio- 
nis  intus  intentionem  flxerat,  omne  quod  foris 
motabiliter  agitur,  ad  areem  mentis  minimeper- 
tingit. 

(69)  Venti  nomine  superbise  tumor  inlelligitur 
sicut  de  malitiosis  hominibus  per  prophetam  dici- 
tur  :  Traxerunt  ventum  quasi  dracones  {Jer,  xiv,  6). 
Qoid  enim  draconum  nomine  nisi  malitiosi  homi- 
nes  designantur  ?  Yenti  vero  nomine  superbiae  in- 
flatio  intelligitur.  Perversi  ergo  Tcntum  quasi  dra- 


tam  dicitur :  Abiit  vagus  in  viam  eordis  $ui  {i$a. 
Lvii,  17,  18).  Viam,  ejus  vidi,  et  dimisi  eum. 
Grave  autem  consiUum  eordisomncm  inconstantiam 
vagationis  expeUit.  Et  qooniam  sont  animap  qoae 
levi  moto,  nonc  ista,  nonc  iila  desiderent,  omnipo- 
tens  Deus,  quia  ipsas  leves  fluctoationes  mentiom 
non  leviter  pensat,  vagationem  cordis  reUnquendo 
dijodicat.  Sed  cnm  per  gratiam  respicit,  vagam 
mentem  in  consiUi  stabilitatem  flgit.  Recte  ergo 
Bunc  dicitor  qui  fecit  venlis  pondos,  qoia  com  le- 
ves  motus  animi  inisericorditer  dignator  asplcjere» 
honc  protinos  ad  constanti»  matoritatem  format. 
Vcl  certe  Tcntis  pondus  facere  est  concessam  hic 


teroperare. 


48  CAPUT  XIY. 

DE  AUSTRO. 


cones  trahunt,  cum  per  malitiosa  superbia  iiiflan-  q  electis  de  Tirtotibiis  gloriam  permista  infirmitate 
tur. 

(70)  Venti  nomine  qosdibet  res  transitoria  deai- 
gnator,  sicut  a  beato  Job  sob  persona  inflrmoruni 
dicitur :  Abstulisti  quasi  ventus  desiderium  meum 
(Job  XXX,  15).  Qiiid  venti  nomine  nisi  res  transitoria 
accipitur?  Ventus  ergo  desiderium  tolUt,  cuin  res 
quailibet  transitoria  aeteniitatis  appetitum  destruit 
(71).  Fidelis  se  pati  denuntiat,  qood  eos  quos  dili- 
git  pati  dolet.  Qui  dcspectis  supemis  promissioni  • 
bos  terrena  dcsiderant;  et  si  qoando  in  eorum 
mente  aliquid  de  appetitu  aeterniiatis  oritur ,  sub* 
orta  citius  transitoria  dclectalionc  dissipatur. 

(72)  Venti  nomine  concussio  extremi  judicU  in- 
teUigitur,  sicut  propheta  Ezechiele  testante  didici  - 


Jn  Scriptura  sacra  austri  nomine  aliquando  SpiritU9^ 
sanctus  ,  aliquando  Judcea  ,  aiiquando  vita  re- 
missa^  aliquando  quilibet  fervens  sviritu  desi- 
gnatur, 

(74)  Austri  nomine  Spiritos  sanctos  inteUigitor» 
aicotin  Canticis  canticorom  dicitiir  :  Surge,aquUo; 
et  veitf ,  auster^  perfla  hortum  meum^  et  ftumnt  aro^ 
mata  iUius  {Caut,  iv,  16).  Per  aqoilonem  quippe 
maUgnus  spiritus  iuteUigitur.  Per  auslrum  vero, 
qui  nimirom  caUdos  ventos  est,  non  immerito  Spi- 
ritus  sanctus  designatur,  quo  quisqoe  dum  tao- 


rous,  qui  ejusdem  JodicU  terrorem  contemplans,  D  gitur,  ab  iniquitatis  suae  torpore  liberatur.  Aquilo 


ait :  Et  vidi^  et  ecce  ventus  turbinis  veniebat  ab  aqui- 
hne  {Ezeeh.  i,  4).  Venti  namque  nomine  perturbatio 
vltimi  judicii ;  aquilonis  vcro  nomine  peccatorum 
frigiditas  designator.  Venlus  ergo  turbinis  ab  aqui- 
lone  venit,  quia  47  nimirum  causa  peccatorum 
exigit  ot  districti  jodicii  concossio  omnia  simol 
elemeiita  pertorbet. 
(73)  Velocitate   ac  sobUmitate  ventomm  solent 


autem  jubetor  ot  sorgat,  ot  nimirum  is  qui  inorta- 
Uum  corda  restringit,  adversarius  spiritus  fugiat. 
Auster  venit  et  hortum  perflat,  ot  ejns  aromata  de- 
floant,  quia  per  adventom  sancti  Spiritus  dum 
mens  hominom  repletor,  ex  ea  mox  opinio  virto- 
tom  aspergitor,  ut  jore  jam  sanctorom  Ungoa  quasi 
hortiis  austro  perflatus  dicat :  CArtilt  6oiiici  odor  su- 
mus  Deo  {II  Cor,  ii,  15). 


(68)  AI.  tit  ventum  u  dederunt.  Sic  accep.  Greg. 
impressa. 

(69)  Ex  lU).  XX  in  Job,  cap.  xxix,  28. 

(70)  Ex  Ub.  X  in  Job,  cap.  xx,  22. 

(71)  Haec  sunt  in  explicatione  verborum  :  Redactus 
ium  in  nihilum  (Job  xxx,  I?>). 


(72)  Simile  quid  habct  Greg.  sub  finem-Iioro.  18» 
iii  Ezech. 

(73)  Ex  lib.  XIX  in  Job,  cap.  iv,  in  initio. 

(74)  Ex  Ub.  xxvii  in  Job,  cap.  xxiii,  24.  Et  Ub. 
IX,  cap.  XV,  16  eodem  srnsu  pone,  sed  aliis  verbis 
idem  scribitur. 


51  GKOGOKIARLM.  —  Ufi.  1.  ^ 

(75)  Austri  nomine  Judsea  intelligitur  sicut  per  A  mdiscrete  desenriunt,  ad  ca  sxpe  per  affectnm  co- 


Isaiam  de  gentium  conversitHie  loquens  Dominus 
dicit :  Dicam  aquiloni :  Da;  et  auitro  :  NoU  prohi» 
bere  {I$a,  xLiii,  ti).  Sicut  enim  per  aquilonem  gen- 
tililas,  sic  per  austrum  Judaea  signatur,  qux  quasi 
meridiaoo  sole  incaluit,  quia  Redomptore  in  came 
apparente  ferrorem  fidei  prima  suscepit.  Aquiloni 
ergo  dicitur,  da,  cum  ofierte  Deo  suae  fidei  munera 
geutilius  imperatur  (76;.  Et  quia  conversis  ad  fl- 
dem  geniibus  primum  Judsea  contradixil,  et  ad  prae- 
mionim  retributionem  ccelestium  designabatur  sus- 
cipere  eos  qui  dudum  fuerant  cultores  idolorum  : 
unde  et  post  conversionem  gentium  Petro  49  dici- 
tar  :  Quare  introitti  ad  virot  priBputium  habentet  et 
someditti  cum  tit  {Aet.  xi,  4).  Ideo  austro  jubetur 


gnationum  redeunt  quae  jam  proprio  despectu  sube- 
gerunt.  Cumque  plusquam  necesse,  est  carnis  pro« 
pinquos  diligunt,  retracti  exterius  a  cordis  parente 
dividuntur.  Nam  ssepe  quosdam  vidimus,  quantum 
ad  proprium  studium  spectat,  jam  prxsentis  vitae 
desideria  non  habere  et  muudum  opere  et  profes- 
sione  reliquisse;  scd  tamen  pro  inordinatis  aflecti- 
bus  propinquorum  pra^loria  irrumpere,  tcrrcnarum 
rerum  jurgiis  vacare,  iibcrtatcm  intimae  quielis  re* 
linquere,  et  mundi  in  se  studia jam  dudum  dcstiucta 
reparare. 

Quo  itaque  isti  nisi  in  rete  ambulant,  quos  a 
praesenti  saecuio  inchoata  jam  vitae  perfeciio  solve- 
rat,  sed  inordinatus  amor  terrenae  cognationis  li- 


probibeat,quiaHebraeisinfideconsistentibusprae- ^  gat?  Qui  enim  districto  studio  et  non  dissolutis 


dpitur  ne  vitam  gentium  repellendo  condemuent. 

(77)  Austri  nomine  vita  remissa  designatur,  si- 
cut  Job  dicitur :  Contiderate  temitat  Theman,  ift- 
nera  Saba^  et  extpectate  pautitper  {Job  vi,  19).  The- 
man  quippe  autter^  Saba  autem  rete  interpretatur. 
Qaid  ergo  per  austrum ,  qui  afllata  lorporibus  mem- 
bra  dissolvit,  nisi  fluxa  vivendi  remissio?  quid  p^T 
rete  nisi  actionis  obligatio  demonstrator?  Qui  enim 
dissoluta  meute  ea  quae  terrena  sunt  appetunt,  nec 
gresso  libero  ad  Deum  pergunt,  ipsi  se  suis  inordi- 
natis  conatibus  ligant.  Gumque  fluxis  cogitationis 
aoae  actibus  implicantur,  quasi  remansuros  iii  retis 
▼incolis  pedes  ponunt.  Sicut  enim  quidam  ad  de- 


gressibus  aelernae  promissionis  praemium  sequun- 
tur,  sicut  semetipsos  pro  diviuo  amore  despiciunt, 
sic  cuncta  quibus  se  sentiunt  praspediti  postponunt.; 
et  cuffi  pro  Deo  necesse  est,  ut  quibus  valcnt  inser- 
viant,  pro  Deo  privata  obsequia  etiam  propinquis 
Bcgant.  Sed  indiscret»  mentes  hanc  vivendi  rcgu- 
lam  nesciuot,  et  quo  vias  Dei  dissolute  appctuot, 
eo  ad  mundi  itinera  stoUe  replicaotur.  Recte  ergo 
vir  sanclus  posl  Tlieman  semitas,  Saba  itiiiera  me- 
morat,  quia  quos  auster  reprol>i  teniporis  solverit, 
hos  nimirum  rete  implicationis  tenet.  Benc  autem 
pravorum  iacta  describens  cunsiderare  haec  admo- 
net  noSt  ^ui^  perversa  agendo  diligimus,  scd  haec 


victas  jaro  culpas  per  aperu  quaedam  et  non  devicta  q  visa  iii  aliis  dijudicamus,  et  quae  in  nobis  minus 


retrahuiitur,  ita  nonnulU  ad  ea  quae  reliquerant 
redeunt,  per  quaedam  quae  vel  honestatis  no- 
mioe  vel  laudis  honore  palliantur.  Nam  sunt  pleri- 
qne  qui  jam  aliena  non  appetunt,  alque  ab  hujus 
maodi  jurgiis  iochoato  quictis  amore  dividiintur, 
emditi  sacris  eloquiis  sitiunt,  vacare  supemis  con- 
templationibus  coocupiscunt  :  nec  tamcn  perfecti 
animi  libertate  teriam  rerum  familiarium  deserunt, 
eoi  saepe  dum  licite  serviunt,  etiam  cum  illicitis 
hojas  mundi  jurgiis  Implicantur.  Gumque  terrenas 
res  studiose  toeri  desiderant,  cordis  reqoiem  desO' 
ront  qoam  qoaerebant ;  et  cum  subslantia  fugiens 
continua  provisione  protegitur,  concepius  in  animo 
divin»  scientiae  sermo  dissipatur,  quia  juxta  veri- 


dijudicaoda  credimus,  quam  siiit  turpia  io  aliorum 
actione  cognoscimus  :  sicqiie  fit  ut  ad  semetlpsam 
redeai  mens,  et  agere  quod  reprehendit  erubescat, 
et  quasi  a  speculo  fceda  facies  displicet,  dum  mens 
a  vita  simili  in  se  ipsa  quod  adversetur  videt.  Ait 
ergo  :  Considerate  temitat  Theman,  ilinera  Saba^ 
et  extpectate  pauUtper.  Ac  si  aperte  diceret :  Damna 
alieni  temporis  attendite,  et  tunc  spem  de  aeternis 
firmius  snmilis,  si  recto  cordis  oculo  quod  iii  aliis 
displiceat  videtis. 

Bene  autem  dicltur  :  Extpeetate  pauUtper.  Saepe 
enim  dum  vitae  praesentis  brevitas  quasi  diu  perse- 
veratura  diligitur,  ab  aeterna  spe  aiiimus  frangitur, 
et  51  delectatus  praesentibus,  desperationis  caligine 


tatis  sententiam,  obortum  semen-  spinae  opprimunt  D  reverberatur.  Cumque  loogum  puiarit  quod  ad  vi- 


cam  verbum  Dei  a  memoria  importunae  terrenarum 
rerum  sollicitudines  expellunt  {Mallh.  xiii,  7;  Luc, 
VIII,  U).  Dissolutis  itaque  gressibus  in  rete  ambu- 
lant  qui  dum  mundum  perfecte  noii  dcserunt,  se- 
metipsos  gradiendo  obligant  ne  gradiantur.  Et  sont 
nonooUi,  qul  non  solum  aliena  non  appetunt,  ve- 
ram  etiam  cuncta  quae  possident  in  mundo  dere- 
lioqouut,  semetipsos  abjiciuot,  nuUam  praesentis 
vitae  gloriam  quaerunt,  ab  hujus  mundi  se  actioni^ 
bus  separant,  et  pene  quidquid  prosperitatis  arri- 
serit,  calcant;  sed  tamcn  adhuc  vinculo  camaUs 
cognatioDis  50  obUgati,  dum  amori  propinquitatis 

(75)  Ex  lib.  xxvii  in  Job,  cao.  26. 
,  (76)  Hom.  18,  in  Ezechiel. 


vendi  sibi  spatium  restat :  repente  vitam  deserens, 
aeteraa  inveuit  quae  vitare  jam  oeque^it.  Recte  ita- 
que  dicitur  exspectare  pauUsper,  quia  immeosum 
est  quod  sioe  termioo  sequitur,  et  parum  quidquid 
fioitor.  Loogumqoippe  oobis  videri  non  debet  quoiil 
cursu  soi  temporis  teodit  ut  noo  sit. 

(78)  Austri  nomine  quiUbet  fervens  spiritu  desi- 
gnatur,  sicut  per  Ezecbielem  dicitur:  Et  eduxii 
me  ad  viam  auttraiem,  et  eece  porta  qua  retpiciebat 
ad  auttrum  {Ezech.  xl,  24).  Sicut  aquilonis  frigore 
peccatores,  sic  per  aiistralem  viam  ferventes  spiritu 
designantur,  qui  calore  sancti  Spiritos  accensi,  ve- 

(77)  Ex  lib.  VII  in  Job,  cap.  xiv,  in  priucipiOt  17^ 

(78)  Ex  Hom.  19,  in  Ezech. 


59  GARNERI  CAN.  REG 

Idt  in  maridlana  luce  virtutibus  excrescunt.  Notan- 
dum  yero  quia  in  spirituali  xdilicio  alter  aditus 
ad  orientem,  alius  ad  aquilonem,  atque  alius  ad 
austrum  patet.  Per  orientero  quippe  inchoautes, 
per  aquilonem  lapsi,  per  austrum  ferventes  spiritu 
designautur.  Porta  ergo  ad  orientcm  est  fides,  quia 
per  ipsam  lux  vera  nascitur  in  mente.  Porta  ad 
aquilonem  est  spes,  quia  unusquisque  in  peccatis 
positus,  si  de  venia  desperavit,  funditus  perit.  Unde 
necesse  est  ut  qui  per  suam  iniquitatcm  exstinctus 
est,  per  spem  misericordiae  reviviscat.  Porta  vero 
ad  meridiem  est  cliaritas,  quia  igne  amoris  ardet. 
In  meridiana  enim  parte  sol  in  altum  ducitur,  quia 
per  charitatem  lumen  fidei  in  Dei  et  proximi  dile- 
ctione  sublevatur.  Paiet  ergo  porta  ad  orientem,  ut 
hi  qui  sacramenta  fidei  bene  inchoaverunt,  et  in 
nullam  postmodum  vitiorum  profunditatem  demersi 
sunt,  ad  gaudia  secreta  pervcniant.  Patet  porta  ad 
aquilonem,  ut  hi  qui  post  inchoationem  caloris  et 
luminis  peccatorum  suorum  frigore  et  obscuritate 
dilapsi  sunt,  per  compunctioncm  poenilenlix  ad 
veniam  redeant,  et  quae  sit  internx  retributionis 
vera  laetitia  cognoscant.  Patet  porta  ad  mcridiem, 
ut  hi  qui  sanciis  desideriis  in  virtuiibus  fervent, 
spirituali  intellectu  quotidie  interni  gaudii  mysteria 
penetrent.  Inter  52  ^^c  aulem  qua^ri  potcst  cur 
quatuor  mundi  partes  sint,  cur  in  hoc  »dificio  non 
quatuor,  sed  tres  port^^  esse  memorantur.  Quod 
recte  quaerendum  fuerai,  si  propheta  uon  spirituale, 
sed  corporale  aedificium,  vidisset;  sancta  enim  Ec- 
clesia,  id  est  speciale  aniificium  ut  ad  secrela  gau  • 
dia  pertingat,  tres  solummodo  portas  habet,  vide- 
licet  fidem,  spem  et  charitatem.  Tribus  igitur  Un- 
tum  portis  ad  interius  atrinm  tenditur;  quia  per 
lidem,  spem  atque  charitatem  ad  gaudia  secrela 
pervenitur. 

CAPUT  XV.      • 

DE    AQDILONB. 

ln  Seriptura  sacra  aauiionis  nomine  aliquando  ma- 
lignui  spiritus^  aliquando  gentilila$ ,  aliquando 
peccatorum  frigiditas  designatur, 

(79)  Aquilonis  nomine  malignus  spiritus  intelligi- 
tur,  sicut  beatus  Job  de  Domino  et  eodem  diabolo 
loquens,  dicit :  Qui  exlendit  aquiionem  super  vacuum 
(Job  XXVI,  7),  pro  eo  namque  quod  ventus  aquilo 
constringit  in  frigore,  non  incongrue  aquilonis 
nomlne  torpor  maligni  spiritus  designatur.  Quod 
Isaias  quoque  tesutur,  qui  dixisse  diabolum  de- 
nuntiat,  dicens  :  Sedebo  in  monte  testamenti  in  la- 
iere  aquiionis  (Isa.  xiv,  13)«  Malignus  enim  spiritus 
montem  testamenti  tenuit,  quia  Judaicum  populum 
qui  legem  acceperat  sibi  per  perfidiam  subjuga- 
vit.  Quando  enim  corda  doctorum  tenet,  monti  te- 
stamenti  diabolus  praesidet ;  qui  etiam  in  lateribus 
aquilonis  sedct,  quia  mentes  hominum  frigidas  pos- 
sidet.  Bene  ergo  superextendi  diabolus  dicitur,  quia 

/ 

f79)Ex  lib.  XVII  in  Job,  eap.  xiv;  ct  maximc  lioin. 
E/.«^eh. 

(80)  Ex  lib.  xxvii  in  Job,  cnp.  xxm. 


.  S.  YICTORIS  PARIS.  «0 

A  illa  corda  possidet  quae  divinl  amoris  gratia  boii 
replentur. 

(80)  Aquilonis  nomine  gentilitas  designatur,  sicot 
in  libro  beati  Job  ab  Heliu  dicltur  :  Ab  aquilone  atc • 
53  ^^  veniel  (Job  xxxvii,  22).  Quid  enim  per 
aquilonem  nisi  peccati  frigore  constricu  gentiiitas 
designatur?  Quid  vero  auri  nomine  nisi  animae  fi- 
deles  exprimuntur?  Undeper  Jeremiam  de  quibus- 
dam  a  bono  tcpescentibus  dicitur  :  Quomodo  obscu^^ 
ratum  est  atimm,  nitt^adci  est  color  optimus  (Thren. 
IV,  1).  Aurum  quippe  obscuratum  doluit,  quia  in 
quibusdam  claritatem  innocentiae  versam  in  culpae 
nigredinem  vidit.  Ab  aquilone  ergo  aurum  venire 
dicitur,  quia  per  respectum  graliae  Redemptorls  a 
gentiliute  dudum  perfidiae  torpore  frigida  In  sancta 

B  Ecclesia  pretiosa  Deo  vita  fidelium  multiplicatur. 
Ab  aquilone  etenim  aurum  venit,  cum  ab  Ipsis 
idolorum  cultoribus  vera  in  Domino  fides  clarescit. 

(81 )  Aquilonis  nomine  peccatorum  frigiditas  desi* 
gnatur,  sicutEzechiel  propheUultimum  judicium  ad 
feriendum  peccatores  agendum  conspiciens  ait : 
Et  vidi^  et  ecce  ventus  turbinis  veniebat  ab  aquilone 
(Ezech.i^i),  Quid  enim  ventus  turbinis  aliudaccipi- 
tur,  nisi  perturbatio  judicii  ?  Quid  vero  aquilonis 
nomine  nisi  peccatorum  frigidiUs  inteliigitur?  Ven- 
tus  autem  turhinis  ab  aquilone  venit,  quia  nlmirum 
causa  peccatorum  exigit  ut  districli  judicii  cou- 
cussio  omnia  simul  elementa  perturbet.  Terror  enim 
pcrturbationis  ultimae  indc  venire  dicitur  unde  ge- 
neratur.  Nam  quia  ad  feriendas  frigidas  peccatorum 

^  menles  judicium  perturbationis  ultimae  agitur,  recte 
ab  aquilone  ventus  turbinis  vcnire  perhibetur.  Quae 
vidclicct  concussio  apte  veiitus  turbinis  esse  dicl- 
tur,  quia  in  illo  die  cunctorum,  qui  essc  in  carne 
moruli  inventi  fuerint,  in  pavore  iiimio  corda  com- 
movebuntur. 

54CAPUTXYI. 

PE  rULGURE. 

In  Scripturd  sacra  fuiguris  vet  fulminis  nomine  011» 
quando  exsecratio  superni  timoris^  aiiquando  mi- 
racula  sanctorumf  aliquando  extremi  judicii  sen- 
tentim  signantur, 

(82)  Fulguris  nomine  exciutio  divini  terroris  in- 
tclligitur,  sicut  per  Ezechiclem  dicitur  :  Et  licec  erat 

j^  tisio  discurrens  in  medio  animaiium^  spiendor  ignis, 
et  de  igne  fuigur  egrediens  (Euch,  i,  15).  Ignis  enim 
nomine  sancius  Spiritus  signari  solet.  De  quo  in 
Evangclio  Dominus  dicit :  IgMm  veni  mittere  in 
terram,  Et  quid  voto  nisi  ut  accendatut  f  {Luc,  xii, 
49.)  Cum  enim  carnalis  mens  Spiritum  sanctuni  a<>< 
.  cipit,  spiritali  amore  succensa  malum  plangit  quod 
fecit.  Et  terra  ardet,  quando  accusante  se  conscieii- 
tia  cor  peccatoris  uritur,  atque  in  dolore  poenitenti« 
crcmatur.  Fulguris  vero  nomine  terror  divinus  de- 
signatur.  Sanctus  ergo  Spiritus  in  mcdio  animalium 
splendor  ignis,  et  de  Igne  fulgur  egrediens  discur- 

(81)  Ex  hom.  II, In  Ezech.  i,in  exposit.  horum  ver- 
I  oriini :  Et  iu  medioejussimilitudofiuatuoranimalium* 
(9i)  Ex  hom.  v,  in  Ezech. 


61 


GRKGORIANUM. 


LIB.  I. 


63 


rere  dicilur,  quia  utiiversam  Ecrlcsiam  replens,  in  A  <t(tim  Jesum  {ibid,^  12;  13),  et  paulo  posl :  Cujus 


eledortim  cordibus  ex  seipso  flammas  amoris  pro- 
)icii ;  ut  corusci  more  per  lerrorem  reriat,  ct  ad 
anaorero  iiuum  corda  torpentia  accendat.  (85)  Splen- 
dor  ignis,  et  de  igne  fuigur  egrediens  inler  pennata 
Mimalia  discurrit,  quia  Spiritussanctus  simul  sin- 
f^uUs  atque  omnibus  praesto  flt,  et  tnceudlt  quos 
contigerit,  et  illuminat  quos  incendit,  ut  post  fri- 
gu8  pristinum  accensi  ardeant,  et  per  ignem  amoris 
quem  acceperiot,  flammas  eiemplorum  reddant. 
Fulgar  qnippe  de  boc  igne  egrediens  torpentes  men- 
les  percutity  eas  percutiendo  excitat  et  inflammat, 
ut  post  amorem  illius  ardentes  pariter  et  lucentes 
ciirrant. 
55  (^)  Fulgurum  nomine  miracula  sanctorum 


nos  testes  snmust  et  in  fide  nominis  ejus  hunc  quem 
56  videlih  et  nostis^  eonfirmavit  nomen  ejus^  et  pdes 
qum  per  eum  estdedit,  integram  sanitutemistam^ 
in  eonspectu  omnium  vestrum  (ibid,^  15,  16). 
Id  ergo  fulgur  cum  Petrus  miraculum  facit 
redit,  cum  non  sibi  tribuit  quod  facit.  Vaduul 
itaquc  fulgura,  cum  praedicatores  sancti  mira  opert 
ostcndunt,  sed  revertendo  dicunt,  adsumus,  cum 
in  eo  quod  faciunt  ad  potcutiam  auctoris  recur- 
ruiit. 

(86)  Fulminum  nomine  tremendae  extremi  judicii 
senlentiae  exprimuntur,  sicut  ad  bcalum  Job  dedia- 
boli  damnalione  Dominus  loquens,  ait :  Mittet  contra 
eum  fulmina,  ct  ad  locum  alium  non  ferentur  (Job 


designantur,  sicutadbeatum  Joba  Dominodicitur:  B  XLi,  14).  Quid  enim  fulminum  appellatione,  ni&t 


Nunquid  mittes  futgura^  et  ibunt^  et  revertentia  di-- 
ceni  iibi:  Adsumus?{Job  xxxviu,  55.)  Quid  enim 
per  fulgura,  nisi  sanctorum  praedicatorum  miracula 
exprimuntur  ?  Ful*;ura  quippe  ex  nubibus  exeunt, 
frlcut  roira  opera  ex  sanctis  prnedicatoribus  osten- 
duntur  :  qui  idcirco  nubes  vocari  solent,  quia  et 
coruscant  miraculis  et  pluunt  verbis.  Et  quia  bu- 
mana  corda,  postquam  per  praeJicationem  mota 
non  fuei  iiit,  istis  miracitlorum  fulgoribus  contur- 
bautur,  propbeta  attestante  didicimus,  qui  ait :  Fut- 
gura  muttiptieabisy  et  conturbabis  eos  {Psat,  xvii,  15). 
(85)  Ac  si  diceret :  Dum  vcrba  praedicationis  tuse  non 
audiunt,  per  praedicantium  miracula  conturbantur. 


tremendae  illae  extremi  judicii  sententiae  designan- 
tur?  Quae  idcirco  fulmina  vocantur,  quia  nimirum 
eos  quos  feriunt,  in  perpetuum  incendunt ;  fulmen 
namque  super  diabolum  venire  Paulus  aspexeral, 
cum  dicebat :  Qucm  Dominus  Jesus  interficiet  spi- 
ritu  oris  sui^  et  destruet  ittustratione  adventus  sui 
{II  Thess,  II,  8).  Haec  antem  quae  in  eum  mittentiir 
fulmina,  ad  locum  alium  non  ferentur,  quia  justis 
gaudentibus  solis  tunc  reprobos  feriunt.  Nam  posl 
trituram  vitae  praesentis,  in  qua  nunc  triticum  sub 
paleis  geniit,  ita  illo  extremi  judicii  ventilabre  inler 
triticnm  paleasque  discernilur,  ul  nec  in  tritici 
borreum  palcae  transeant,  nec  in  palearum  ignem 


Oicitur  ergo  ad  beatum  Job  :  Nunqnid  mittes  fut-  q  borrei  grana  delabantur.  Illa  ergo  fulmina  locum 


0iira,  et  ibunt :  et  revertentia  dicent  titi:  Adsnmus  ? 
Subaudis,  ul  mihi.  Vadunt  enim  fulgura,  cum  prae- 
dicatores  miraculis  coruscant,  et  superna  reverten* 
tia  auditorum  corda  Iransfigunt.  Revertentia  vero 
dicunl :  Adsumus,  cum  non  sibi,  sed  Dei  viribus  Iri- 
bttunt  quidquid  se  fortiler  egisse  cogiioscunt.  Quid 
esl  enim  Deo  dicere,  adsumus  ?  Quoddam  namque 
in  boc  veii)o  declaratur  obsequium.  Revertentes 
itaque  prsdieatores  sanctos  dicere,  adsumus,  esl 
illi  laudein  tribucre  gratiae  a  quo  se  accepisse  sen- 
tiunl  vicloriam  pugnae,  ne  sibi  tribuant  quod  ope- 
rantur.  Ei  ire  quidem  ful^^ra  operando  possunt, 
sed  reverti  superbiendo  non  possunt.  Videamus  ful- 
gur  vadens.  Claudo  cuidam  ait  Petrus  lAr^fftdim 
et  aurum  non  est  mihi ;  quod  autem  habeo^  hoc  tibi  D 
do.  In  nomine  Jesu  Christi  Nazareni  surge  et  am- 
tuta.  Et  apprehensamanu  ejusdextera,  attevavit  eiim,. 
et  protinus  consotidatce  sunt  bases  ejus^  et  ptantcv^  et 
ejsitiens  stetit  et  ambutabat  {Act,  iii,  6,  7).  Sed  ciim 
de  hoc  facto  Judaeorum  turba  fuisset  commota,  vi- 
deamus  nunc  fulgur  redlens  quod  ait :  Viri  Israe- 
tita^  quid  admiramini  in  hoc^  aut  nos  quid  intuemini 
quasi  nostra  virtute  aut  potestate  fecerimus  hunc 
ombutare?  Deus  Abraham,  et  Deus  Isaac^  et  Deus 
Jacob^  Deus  patrum  nostrorum  gtorificavit  puerum 

(85)  Haec  habentur  paulo  post  superiora. 
{M  Ex  lib.  XXX  in  Job,  cap.  xxi., 
(85)  Hunc  locum  omnes  versiones  legunt,  v.  15, 
io  pnpsenti  perfecti,  persona  tertia. 


alium  neqiiaquam  tangunt,  quia  videlicel  igne  suo 
non  grana,  sed  paleas  inccndunt. 

57  CAPUT  xvu. 

DE  TONITRCO. 

In  Scriptura  sacra  tonitrui  nomine  atiquando  inear* 
natus  Dominus  Jesus  Cfiristus,  atiquando  prwdica- 
tio  supemi  terroris  accipitur. 

(87)Tonitrui  nomineincarnatusDominus  intelligi- 
tur,qui  exantiquorumPatrnm  convenientcprophetia 
ad  nolitiam  nostram  quasi  ex  nubium  concursione, 
prolatus  est,  qui  iiiter  nos  visibiliter  npparons,  ea 
quae  super  nos  erant  terribiliter  sonuit.  Unde  et  ipsi 
sancti  aposioli  de  ejus  gratia  generati,  Boanerges, 
id  est  filii  tonitrui  sunt  vocati. 

(88)  Tonitrui  nomine  pnedicatio  superni  terroris 
accipitiir,  undo  beatum  Job  Dominus  interrogal 
dicens  :  Quis  dedit  vefiementissimo  imbri  cursumt  et 
viam  sonantis  tonitrui  {Job  xxxviii,  i5).  Imber  enim 
vehementissimns  esl  vis  immensa  praedicationis. 
Tonitrui  verovia,  praedicaiio  superni  terroris  accipi- 
tur.  Quem  terrorem  diim  percipiunt  humana  corda, 
quatinntur.  Sed  quia  quilibet  praedicator  verba  au^ 
ribiis  dare  potest,  corda  vero  aperire  non  potcst ;  d 
nisi  per  Internam  gratiam  solus  omnipotens  Dcus 
praedicantium  verbis  ad  conJa  audientium  iuvisiblli- 

(86)  Ex  lib.  XXXIV  in  Job.  cap.  v,  15. 

(87)  Ex  lib.  in  Job,  xxix,  cap.  xiii,  15,  post  me» 
dium. 

(88)  Ex  loco  nunc  signalo. 


tz 


GARNERI  CAN.  HEG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


M 


tcr  aditain  prxstct,  incassum  praedicatio  aure  au-  A  in  tempui  ho$ti$  et  in  diem  pugnw  et  belli  ?  (Job 


dientis  percipitur,  quae  penrenire  ad  intima  surdo 
corde  probil^etur.  Se  Dominus  vebementissimo  imbri 
cursum  et  viam  sonantis  tonitrui  dare  asserit»  qui 
cum  praedicationis  verba  tribuit,  per  terrorem  corda 
compungit.  Hanc  vlam  Paulus  praedicalor  egregius, 
dum  superna  mysteria  terribililer  intonai^et,  se  a  se 
babere  non  posse  conspiciens  discipulos  admone- 
bat,  dicons  .  Orante$  $imul  et  pro  nobi^,  ut  Deu$ 
aperiat  nobi$  o$tium  verbi  ad  loquendum  mysterium 
Christi  (Col.  iv,  5).  58  Q^^i  ^^^^  loquebatur  mysteria, 
sed  in  corde  audieuiium  eisdem  mysteriis  a  Domino 
aperiri  ostium  precabatur,  babebat  jam  quidem 
tonitruum,  sed  dari  ei  desuper  viam  quxrebat.  Hanc 
viam  nirsum  quis  daret  inlimabat,  dicens  :  Neque 


ixxTiii,  22).  Quid  enim  aliud  in  nive,  vel  grandine^ 
nisi  frigida  ac  dura  intelligenda  sunt  corda  pravo- 
rum  ?  Sicut  enim  fervore  charitas,  sic  solet  in  sacro 
eloquio,  frigore  malitia  designari.  Scriptum  namque 
est  :  Sicut  frigidam  facit  cistema  aquam^  $ic  facii 
animam  malitia  $ua  {Jer,  vi,  7).  Et  rursum  :  Abun- 
dabit  iniquita$^  et  refrige$cet  charita$  mullorum 
(Matth.  ixiv,12).  !n  frigore  ergo  nivis,Telin  duritia 
grandinis,  quid  accipi  aptius  potest  quam  viuprayo- 
rum,  qua  et  per  torporem  frigescit,  et  per  duriti» 
malitiam  perculit?  Quorum  tamen  vitam  Dominus 
tolerat,  quia  eos  ad  justorum  suorum  probationem 
servat.  Unde  apte  subjunxit :  Qurn  prteparavi  in  tem-* 
pu$  ho$ti$  et  in  diem  pugnop  et  beliiy  ut  cum  adversa- 


qui  plantate$t  aliquid^  neque  qui  rigat;  $ed  qui  incre-     nus  noster  diabolus  tentare  nos  nititur,  eorum  mo- 


mentum  dat  Deu$  (1  Cor.  iii,  7). 
CAPUT  XVIII. 

DB  NIYE. 

In  Scriptura  $acra  nivi$  nomine  atiquando  candor 
vita:  c(Ble$ti$,  aliquando  frigida  corda  prnvorum^ 
aliquando  subiimia  corda  $anctorumj  aliquando 
animadver$io  $uperni  judicii  de$ignantur. 

(89)  Nivis  nomine  candor  vit»  coolcsiis  designa- 
lur,  sicut  per  Jeremiam  dc  Nazarxis  dicitur  :  Can- 
didiore$  Naxarmi  €ju$  nive^  nitidiore$  lacie^  rubicun- 
diore$  ebore  antiquo^$apphiro  pulchriore$  (Thren.  iv). 
Quid  enim  Nazarasorum  nomine,,  nisi  abstinentium 
et  continentium  vita  desigiiatur ,  quae  nive  et  lacte 


ribus,  quasi  suis  cx)ntra  nos  armis  utatur.  Per  ipsos 
quippe  nos  saeviens  cruciat,  sed  nesciens  purgat. 
Peccatis  namque  nostris  ipsi  ilagellum  (iunt,  de  quo- 
rum  tali  vita  dum  percutimur,  ab  aetema  morte 
liberamur.  Unde  agitur  ut  electorum  vitas  proHciat 
et':am  perdita  vita  reproborum,  et  utilitaU  nostne, 
dum  illorum  perditio  militat,  mira  dispensatione 
fiat,  quatenus  electis  Dci  non  pcreai  etiam  omne 
quod  pcrit. 

(90)  Nivis  nomine  sublimia  corda  sanctorum  de- 
signantur,  sicut  per  Eliu  dicilur  :  Qui  prcecipit  nivi 
«I  de$cendat  in  lerram  (Job  xxxvii,  6).  Quia  Psal- 
■lista  ait : Lavabis me^etsuper  nivemdeaibabor(P$,h), 


candidior  diciiur?  Nix  eniin  ex  aqna  congelascit  q  Quidboc  locoper  QO^^^^i^vi^i^^P^clucem  justiti» 


quae  desuper  venit.  Lac  autem  ex  carne  exprimitur, 
qu»  in  inferioribus  nutritur.  Quid  ergo  per  nivem, 
nisi  candor  vita:  coelestis;  quid  per  lac  nisi  tempo- 
ralis  dispensationis  administratio  demonstratur  ? ' 
£t  quia  plerumque  continentes  viri  in  Ecclesia  tam 
mira  opera  faciunt,  nt  ab  eis  multi,  qui  coelestem 
Titam  tenucrunt,  mulli  qui  terrena  bene  dispensa- 
Terunt,  superari  videantur,  et  candidiores  nive  et 
nitidiores  lacte  refcruntur.  Qui  etiam  quia  per  fer- 
▼orem  spirilns,  antiquorum  ac  fortium  Pairum 
nonnunquam  vincere  vitam  videntur,  recte  adjun- 
gitur  :  Rubicundiore$  ebore  antiquo.  Dum  enim  ru- 
boris  nomen  imprimitur,  sancti  dcsidcrii  flamma 
signatur.  Ebur  vero  esse  os  magnorum  animalium 


candida  accipimus  corda  saoctoruin?  Aquaeautem 
ductae  in  superioribus  constipantur,  ut  nives  fiant* 
Sed  cum  bae  ipsae  nives  ad  terram  veniunt,  in  aqua* 
rum  iterum  liquorem  vertuntur.  Aqu;£  igitur  sunt 
prxdicalorum  mentes,  quae  dum  ad  contemplanda 
superna  se  erigunt,  alliori  intellectu  solidantur. 
Cumque  in  summa  consideratione  rapiuntur,  virtu- 
tem  confirmationis  accipiunt.  Sed  quia  in  terris  ad- 
huc  fraterna  dilectione  retinentur,  semetipsas  ab 
alto  intcllcctu  modificant  :  et  infirmis  humiliter 
praedicantes,  more  nivium,  corda  arentium  liquatse 
rigant.  Nives  ergo  ad  terram  de  coelestibus  veuiunt, 
cum  sublimia  corda  sanctorum,  quae  jam  solida 
contemplatione  pascnntur,  pro  fraterna  cbarilatc 


non  ignoramus.  59  Ebore  itaque  antiquo  rubicun-  ^  ^^  humilia  praedicationis  verba  descendunt.  Sicut 


diores  sunt,  quia  s%pe  ante  bumanos  oculos  non- 
^nullis  praeccdentibus  Patribus  studii  ferventioris 
cxistunt.  Dequibus  ut  totum  simul  ostendatur,  ad- 
]ungitur:Sapp/rtro  pu/cArtores.  i£therei  quippe  coloris 
lest  sapphirus.  Et  quia  praecedentes  multos,  atque 
ad  supema  teudentes,  per  coelestem  conversationem 
Tidentur  yincere,  narrantur  sapphiro  pulchriores 
exstitisse. 

Nivis  vel  grandinis  nomine,  frigida  pravorum 
corda  designantur,  sicut  ad  beatum  Job  Domino  in- 
terrogante  dicitur  :  Nunquid  ingre$$u$  e$  the$auro$ 
nivis,  aut  the$auro$  grandini$  a$pexi$tif  qu<e  paravi 


enim  nix  terram,  cum  jacet,  operit;  cum  vero  li- 
quatur,  rigat ;  ita  sanctorum  virtus  pcr  firmitatero 
suam  apud  Deum  vilam  peccatorum  protegit,  et  per 
condescensionem  suam  quasi  liquefacta  arentem 
terram,  ut  fructus  proferat,  infundit.  Et  quia  aqua 
prius  ab  inferioribus  trahitur,  nt  post  a  superioribus 
sparsa  reddatur,  sancti  quique  etiam  cum  in  virlutis 
arce  consistunt,  unde  elevati  sunt,  considerant,  ne 
alienae  infirmitatis  abjecta  contemnant.  Quasi  ergo 
aquae  ad  terras,  de  quibus  sublevatx  sunt  redeuni, 
dum  condescendentes,  justi  peccatorihus,  reminisd 
non  desinunt  quod  fuerunU  Certe  aqua  terris  adhuc 


(89) Ex lib.  XXXII  in  Job,  cap.  ivn,postmedium, 25         (90)  Ex  lib.  xxvii  in  Job,  cap.  xiv,  (7. 


65  CRECORIANUM.  —  LIB.  11.  GS 

Paulns  fuerat,  cum  legcm  carnaliter  sapiebaf.  Sed  A  iram  coelitus  susUnet.  Illc  peccalorum  suorum  con- 

8cius,  ea  quae  possidct  indigentibus  jam  largiri  dc- 
siderat ;  sed  tamen  ne  datis  rcbus  egeat  ipse  formidat. 


ductns  ad  coblestia,  in  uivcm  versus  est,  quia  quod 
pnus  infirmum  sapuit,  ad  soliditatem  verae  intelli- 
genttae  comroutavit ;  et  tamen  condescendens  fratri- 
bas,  quasi  nix  ima  repetiit,  qiiia  post  virtutum  cul- 
mina,  quam  fuerit  indignus  agnoscit  dicens  :  Qui 
prius  fui  btasphemu$  el  perucutor^  el  contumetio$u$; 
ted  misericordiam  con$ecutu$  «iim,  quia  ignoran$ 
feci  m  incredutitate  (/  Tim,  i,  i3,  U),  Ecce  quam 
clementer  suae  imbecillitatis  reminiscilur,  ut  alio- 
rom  aequanimiter  infirma  patiatur.  Quasi  enim  ad 
terram,  de  qua  sumpta  fuerat,  post  coelum  aqua 
rediit,  dum  sux  tanta  coniemplalionis  arcana  pec- 
catorem  se  Paulus  meminit,  ut  prodcsse  humiliter 
peccatoribus  possit. 

Yideamus  ilaque  aqua  baec  in  nivis  Ql  solidita-  ^ 
Cem  vertenda,  qualiter  trabatur,  ad  summa,  ait : 
SMte  mente  excedimus  Deo  (II  Cor.  v,  15).  Yideamus 
qualiter  ad  ima  nix  redeat,  ut  dum  liquatur,  infuii- 
daL  Ait :  Sive  $obrii  $umus  vobis  (ibid.)  Videamus 
qua  manu  ducitur,  ut  et  jacens  elevari  valeat,  et 
sublevatus  revocari.  Ait :  Charita$  Chri$ti  urget  no$ 
{ibidem,^  14).  Quia  igitur  charitas  Christi,  quae 
sanciorum  mentes  ad  superna  sublevat,  eas  pio 
moderamine,  pro  fraterna  dilectione,  etiam  ad  bu- 
niUtatem  condescensionis  format,  recte  dicilur : 
Qui  pnecipit  nivi  ut  de$cendat  in  terram, 

(91)  Nivisiiomine,  animadversio  superni  judicii 
exprimitur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Qui  (t- 
ment  pruinam^  irruet  $uper  eo$  nix  {Job  vi,  16). 
Qaid  enim  per  pruinam  nisi  .teinporalis  adversitas, 
quid  per  nivem  nisi  de  supernis  veniens  aeterua  tri- 
bubtio  siguatur  ?  Pruina  quippe  inferius  gelascit, 
nix  autem  de  superioribus  ruit.  Et  saepe  nonnulli, 
dum  temporalia  adversa  pertimescunt,  distriction 
aeteruae  janimadversionis  se  objiciunt.  De  quibus 
beiie  per  Psalmistam  dicitur  :  Itlic  trepidaverunt 
timore,  nbi  non  erat  timor  {P$al.  xiii,  5).  Iste  nam- 
que  veriutem  jam  libere  defendere  appetit ;  sed 
tamen  in  ipso  suo  appetitu  trepidus  indignationem 
potestatis  human;e  pertimescit*  Cumque  in  terra  ho- 
coDtra  veritatem  pavet,  ejusdem  veritatis 


Cumque  carnis  subsidia  reservando  trcpidus  pne- 
parat  ab  alimentis  misericordiie  animam  necat;  et 
cum  pati  in  tcrra  inopiam  metuit ,  aeternam  nbun- 
dantiam  sibi  superuae  ^refectionis  abscidit.  Recte 
ergo  dicitur  :  Qui  liment  pruinamy  irruet  $uper  eo$ 
ittx,  quia  qui  coiiculcaiida  in  infimis  mctuunt, 
a  summis  metuenda  patiuntur ;  et  cum  transire  no- 
lunt  quod  calcare  potuerant,  indicium  de  supemis 
excipiunt  quod  tolcrare  ncquaquam  possunt. 

62  CAPUT  XIX. 

DE  GRANDINE. 

In  Scriptura  $acra,  granditti$  nomine  atiquando  in» 
tettigitur  sanctorum  increpatio^  aliquando  dura  el 
frigtda  corda  pravorum. 

(9i)  Crandinis  nomine  sanctorum  increpatio  de- 
signatur ,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Prce  ful- 
gore  in  conspeclu  eju$  nube$  tran$ierunt^  grando  et 
carbones  ignis  {Psat.  xvii,  13).  Pra  fulgore  enim 
nubes  traiiseuut,  quia  praedicatores  sancti  universa 
mundi  spalia  miraculorum  claritate  praM^urrunt. 
Qui  cliam  grando  et  carbones  ignis  vocati  sunt» 
quia  et  per  correplionem  feriunt,  et  per  flammain 
charitalis  accendunt.  Ipsa  quippe  iibera  sanctorum 
increpatio  natura  grandiois  convenienter  expiimi- 
tur.  Crando  enim  veniens  percutit,  liquata  rigat. 
Saucti  auteni  viri  corda  audientium,  et  tereutes  fe« 
rlunt,  et  blandientes  infundunt.  Nam  qucmadmo- 
dum  feriant,  idem  Psalmista  testatur  dicens :  Vtr/u* 
tem  terribitium  tuorum  dicentf  magniludinem  tuam 
narrabunt  {Psat.  cxLiv,  6).  £t  quemadmodum  Llan- 
dientes  rigent,  secutus  adjunxit :  Memoriam  abuu" 
dantiw  $uavitati$  tuw  eructabunt  et  ju$titia  tuaexiul» 
tabunt^^ibid,,  7). 

Crandinis  quoque  nomine,  dura  et  frigida  corda 
pravorum  designautur,  sicut  in  prsecedenti  capituio 
dedarat  quod  de  nive  posuimus  :  Nunquid  ingre$$u$ 
e$  the$auro$  Ntvti,  aut  lhe$tturo$  grandini$  a^pt" 
xi$ti  ?  {Job  xxxviii,  22.) 


«^INCIPIT  LIBER  SECUNDUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

PE  AVIBUS. 


D  sicut  in  Job  Judaico  populo  dicilur  :  Semitam  ignif^ 
ravit  avi$  {Job  xxviii,  7).  Quis  enira  hoc  ]oco  avis  m>- 
mine,  nisi  ille  signatur  qui  corpus  carneum  quod 
assumpsit,  ascendendo  ad  aithera  libravii?  Cujus 
semitas  perfidusJudseorumpopuIusignoravit,  quia 
humilitatis  ejus  vias  quibus  nos  ad  alta  sublevavit» 
considerare  noluit. 
64(^^)^^>s"0°^i"^*^'^^^^^®^'Sn^^(ir,sicutde 
(93)  Avis  nomine  Redemptor  noster  designatur,     ipso  per  Dominum  ad  beatum  Job  dicitur  :  Nunquid 


/n  Scriptura  $acra  avium  vel  votucrum  nomine^ 
miando  $ingulari  numero  ponunlur  ^  aliquando 
BedemptOT  no$ter  de$ignatur^  atiquando  diabotu$, 
aliquando  men$  humana;  quando  autem  pturaliter 
ponunlur^  aliquando  de$ignanlur  aerias  pote$tale$^ 
aliquando  mente$  $pirituaiium  vtroriim,  atiquando 
tuperboTum^  aliquando  leve$  eogitatione$. 


/91)  Ex  1.  Yii  in  Job,  cap.  x,  115. 

(92)  Ex.  I.  xxix'in  Job,  cap.  x. 

(95)  £x  1.  xtui  iQ  Job;  cap.  iv  19,  paulo  ante 


finem. 
(94)  Haec  disperse  ex  1.  xxxiii  in  Job,  cap.  xit* 


67  GARNERl  CAN.  lieG. 

illud§$  $i  quasi  avi  {Job  xl,  24).  Avis  siqoidem  A 
dictus  est  humani  generis  adversarias  propter  subti- 
lis  naiune  levilatem.  Avis  est,  quiade  naturaesu» 
subtiliute  superlte  extoUitur.  Avis  est,  quia  non- 
nunquam  per  indomitam  superbiam  se  etiam  lud$ 
angelum  simulat.  Cui,  quasi  avi  Dominus  iilusit, 
dum  ei  in  passione  unigeuiti  Filii  sui  ostendit  escam 
carnis,  sed  laqueum  abscondit  diviniutis  (95).  Vi- 
dit  enim  quod  ore  percipcret,  sed  non  quod  vidit 
guttur  teneret.  Unde  quasi  avis  illusus  divinitatis 
ejus  laqueum  pertulit,  dum  kumanitatis  ejus  escam 
roomordit. 

(96)  Avis  nomine  mens  bumana  accipitur,  sicut 
in  lib.  beati  Job  scriptum  est  :  Homo  ad  laborem 
nasciiur,  et  uvi$  ad  volatum  (Job  v,  7).  Quid  enim 
bominis  nomine  nisi  exterior  noster  liomo,  id  est  " 
caro,  et  quid  avis  appellatione,  iiisi  interior  homo, 
id  est  menSf  signatur  ?  Homo  ergo  ad  laborem  na- 
scitur,  et  avis  ad  volatum  :  quia  in  eo  quod  caro 
flagellis  afficitur,  roens  ad  appctenda  alliora  suble- 
vatur,  Paulo  attestante,  qui  ait :  Et  licel  ii  qui  forii 
€$t  no$ter  homo  corrumpitur  :  tamen ,  i$  qui  intu$ 
e$t  renovatur  de  dte  in  diem  (11  Cor,  iv,  16)  (97). 
Uomo  ergo  ad  laborem  nascilur,  el  avis  ad  volatum : 
quia  inde  mens  ad  summa  evolat,  unde  caro  in  iiV 
fimis  durius  hiborat. 

(98)  Volucrum  iiomine  aeri^e  potesUles  desi- 
gnantur  bouorum  studiis  advcrsae  :  sicut  Veriuiis 
ore  in  Evangelio  dicitur  quoniam  semen  quod  secus 
viam  eecidit ,  venerunt  volucres  et  comederunt  q 
!Ilud  (Matth.  xiii ,  4 ;  Marc.  iv,  4) ,  quia  nimirum 
maligni  spiritus  hunianas  mentes  obsidentes,  dum 
cogiUliones  noxias  ingerunt,  verbum  vitae  a  memo- 
ria.evellunt.  Hinc  rursum  cuidam  diviti  superba  sa- 
pieiiti  dicitur :  Vuipe$  foveas  habent,  et  volucre$  caii 
tiido$  :  FHiu$  antem  tiomini$  non  habet  ubi  caput 
$uum  reciinet  {Matth.  viii,  20 ;  Luc,  ix,  58).  Vulpes 
valde  fraudulenta  sunt  aiiinialia,  quae  in  fossis  vel 
specubus  abscoiiduiitur.  Cuinque  apparuerint  nun- 
quam  rectis  itineribus  scd  tortuosis  anfractibus  cur- 
runt.  Volucres  vero,  ut  novimus,  alto  volatu  se  in 
aera  sublevant.  Ndmine  ergo  vulpium  dolosa  atque 
Q5  fraudulenu,  nomiue  autem  volucrum  baec  ea- 
dem  superba  daemonia  designantur,  ac  si  dicat : 
Fraiidulenu  et  eiau  daemouia  in  corde  nostro,  id  f) 
est  in  cogiutione  superbiae  inveniunt  habiutionem 
suam ;  Filius  autem  hominis  non  habet  ubi  caput 
suum  redinet,  id  est  humilitas  mea  reqniem  in  su- 
perba  mente  veslra  non  invenit. 

(99)  Yolucrum  nomine  mentes  spiritualium  de- 
ftignantur,  sicut  in  Evangelio  Dominus  cum  simili- 
Cudinem  rcgni  ccelestis  ex  grano  sinapis  denuntia- 
ret,  dixit :  Cui  $imile  e$t  regnum  Dei,  et  cui  $imile 
a!$timabo  iliud  ?  Simiie  e$t  grano  $inapi$  quod  ac- 


i95)  Haec  habentur  sub  flnem  cap. 
r 


(96)  Ex  lib.  IX  in  Job,  cap.  vii.  Potius  juxU 
D«  Gregorii  sensa  quam  verba. 

(97)  Sunt  h^ec  translaU  ex  iioUto  Greg.  loco,  ad 
crbuffl. 


S.  VICTORIS  PARIS.  6S 

uptum  homo  miiit  in  liortum  $uum  et  erevit ;  et  /o- 
ctum  e$t  in  arborem  magnam,  et  voiucre$  cceli  requMt^ 
verunt  in  rami$  eju$  {Luc.  xiii»  18, 19).  Ipse  est 
granum  sinapis,  qui  in  borti  sepultura  planuius  ar* 
bor  magiia  surrexit.  Granum  namque  fuit  cum 
moreretur ,  |arbor  cum  resurgeret.  Granum  per 
humiliutem  carnis,  arbor  per  polentiam  majesUtis. 
Granum,  quia  vidimu$  eum  et  non  erat  a$pectu$ 
{I$a.  Liii,  2) ;  arbor  autem  :  qiiia  $pecio$u$ 
forma  pras  fHii$  hominum  {P$al.  liv).  Hiijus  arboris 
rami  sancti  praedicatores  sunU  Ei  videamus  quam 
late  tendaiitur.  Quid  de  eis  dicilur  ?  In  omnem  ter-» 
ram  exivit  ionui  eorum,  et  in  fiae$  orbi$  terrm  verba 
eorum  {P$ai,  xviii).  In  istis  rarois  volucres  reqaie- 
scunt,  quia  sanctae  animae,  quae  quibusdara  virtu* 
tum  penuis  a  terrena  cogiutione  se  sulilevaiit,  in 
eorum  dictis  atque  cousolationibus  ab  hujus  riUe 
fatigalione  respirant. 

(100)  Volucruni  nomine  superborum  mentes  de- 
signantur,  sicut  in  libro  beali  Job  ab  Eliu  dicitiir  : 
Qui  docet  no$  $uper  jumenta  terrce,  et  $uper  voiucret 
eceli  ertidit  no$  {Job  iii,  11).  Jumenta  terrae  sunt 
qui  usu  vitae  carnalis  ima  appelunt.  Volucres  coeli 
sunt,  qui  superbae  curi^siutis  studio  sublimia  per- 
scrutantur.  Illi  vivendo  se  deponunt  infra  quam 
sunt ;  isti  inquirendo  se  elevant  ultra  quam  possant. 
Illos  in  innmis  voluptas  dejicit  carnis,  istos  quasi 
in  supcrioribus  erigit  libido  curiosiutis.  Illis  per 
sacra  eloquia  dicitur .  Noiite  fieri  $icutequu$  et  mu- 
lu$,  quibui  non  eit  intellectui  {Piai.  xxxi,  9) ;  isto- 
rum  superbus  labor  inorepatur,  cum  dicitur  : 
Aitiora  te  ne  ^QqMo^ierii,  etforliora  te  ne  icmtatut 
fuerii  {Eccli,  iii,  12).  lllis  dicitur :  Mortifieate  mem» 
bra  veitra,  qu<e  iunt  iuper  terram^  fomicationem  , 
immunditiam,  libidinem,  concupiscentiam  maiam,  et 
avaritiam  quce  eit  idolorum  iervitui  {Coloa.  iii,  15). 
Istisdicitur:  Nemo  vo$  decipiat  per  phiio$ophiam  et 
inanem  fallaciam  {Colo$$,  ii,  8).  Docet  ergo  nos 
Deus  super  jumenta  terrae,  et  super  volucres  coeli 
erudit  no$,  quia  dum  hoc  quod  sumus  agnoscimus, 
nec  carnis  uos  inlirmitas  dejicit,  nec  superbiae  spi- 
ritus  elevat.  Nec  defluendo  imis  subjicimur,  i^  su- 
perbiendo  de  sublimibus  inflamur.  Qui  enim  labi- 
tur  carne,  jumentorum  appetitu  prosternitur ;  qui 
vero  extollitur  mente,  moie  volucrum,  quasi  levi- 
Utis  penna  sublevatur. 

,  (101)  Avium  nomine  cogiutiones  designantur. 
Unde  Abraham  cum  ad  occasum  solis  sacrificium 
oflerret,  iusistentes  aves  pertulit,  quas  studiose  iie 
oblatum  sacriflcium  raperent  abegit  {Geti,  xv,  11). 
Quid  enim  per  aves,  nisi  pcrversas  cogitationes  ac- 
cipimus?  Saepe  enim  etiam  corda  justorum  subor- 
tae  cogiUlioncs  polluunt,  terrenaruin  rerum  de- 
lecUtiones  Ungunt,  sed  dum  ciiius  manu  sanctaB 

(98)  Ex  lib.  XIX  in  Job,  cap.  i. 

(99)  Ex  loco  supra  nouto. 

(100)  Ex  1.  XXVI  in  Job,  cap.  xiii,  11. 

(101)  Ex  I.  XVI  in  Job,  cap.  xix,  20. 


GREGORIANUM.  —  LIB.  II. 


70 


dktrictionis  abiguntur,  festine  agitur  ne  cordis  fa-  A  evangelisiam  recte  conTcniant,  dum  alius  human» 


dem  caligo  operiat,  qux  banc  jam  ex  illicita  de- 
lectatione  tangebat.  Nam  saspe  in  ipso  orationis  sa- 
crificio  importunae  se  cogitationes  ingerunt,  quse 
hoc  rapere,  vel  maculare  valeant,  quod  In  nobis 
flentes  immolamus.  Sed  nos  cum  in  ara  cordis  sa- 
criilcium  Deo  offerimus,  exemplo  Abrahae  hoc  ab 
immundis  volucribus  custodiamus,  ne  maligni  spi- 
ritus  et  perversae  cogitationes  rapiant  quod  mens 
Dostra  offerre  se  Deo  utiliter  sperat. 

67  CAPUT  U. 

DE  AQUUa. 

Jn  SeripiuTa  sacra  aquiim  nomine  aliquando  nui/t- 
ffniipirittu^  aliquando  prcBsentii  taculi  potestates^ 
aliquando  vero  sjnrituaiiter  Joannes  Evangeiista  vel 
in^matus  Dominus^  aliquando  digmtas  kumancB  B 
€mdilionis^  aliquando  subtilis  sanctorum  intelti' 
gentia,  aiiquando  ekctorum  animcB  designantur. 

(i02)  Aquilarum  nomine  maligni  spiritus  eipri« 
muntur,  Jeremia  attestante  qui  ait :  Velociores  fue" 
ruHtaquUis  eceli  persecutores  nostri  (Tkren.  iv,  19). 
Persecutores  enim  nostri  aquilis  coeii  velociores 
sunt,  cum  tadla  contra  nos  maligni  spiritus  faciunt 
ut  ipsas  etiam  aerias  potestates  inventionibus  ma- 
litix  praeire  videantur^ 

(105)  Aqullae  vocabulo  potestas  figuratur  terrena 
sicut  per  Ezechielem  dicitur  :  Aquila  grandis,  ma- 
gnarum  alarum^  longo  'membrorum  ductu^  plena  p/u* 
mis  et  varietate^  venit  ad  Libanum,  et  tulit  medul- 
lam  cedri «  et  summitatem  frondium   ejus  evulsit 


naiiviuiis  ordinem,  alius  per  mundi  sacrificit  mac- 
taiionem  quasi  vituli  mortem,  alius  potestatis  forti« 
tndinem  quasi  leonis  clamorem  insiuuat,  alius  na- 
tivitatem  Verbi  iniuens,  quasi  ortum  solis  aquila 
aspectat,  possunt  taroen  haec  quatuor  animalia, 
ipsum  suum  caput,  cujus  sunt  membra  signare* 
Ipse  namque  et  homo  est,  quia  naturam  nostram 
veraciter  suscepit ;  et  viiulus,  quia  pro  nobis  pa- 
tienter  occubuit ;  et  leo,  quia  per  divinitatis  suae 
forliludinem  susceptae  mortis  vinculum  rupit ;  et 
ad  cxtremum  aquila,  quia  ad  coelum  de  quo  vene- 
rat  rediit.  Homo  ergo  nascendo,  vitulus  moriendo, 
leo  rcsurgendo,  aquila  ad  coelos  ascendendo  voca- 
tus  est. 

Aquilae  noroine  dignitas  humanse  conditionis  ex- 
primitur,  sicut  per  beatum  Job  dicilur :  Dies  mH 
pertransierunt  sicut  aquila  volans  ad  escam  (Job  ix, 
25).  Aquila  eienim  alto  valde  volatu  suspenditur, 
et  anuisu  prsepcti  ad  aethera  libratur,  sed  pcr  ap- 
petitum  ventris  terras  expetit,  seseque  a  sublimi- 
bus  repente  deorsum  fundit.  Sic,  sic  humanum  ger 
nus  in  parente  primo  ad  ima  de  sublimibus  corruit. 
Quod  nimh*um  conditlonis  suae  dignitate  in  rationit 
celsiludine,  quasi  in  aeris  libertaie  suspenderat : 
sed  quia,  contra  praeceptum,  cibum  ^  vetitum 
contigit,  per  ventris  concupiscentiam  ad  terras  ve- 
nit,  et  quasi  post  volatum  camibus  pasciiur,  quia 
llhi  liberae  contemplationis  inspiracula  perdidit  et 


{Eseck.  XVII,  5,  4).  Qua  videlicet  aquila,  quis  ^  deorsum  corporeis  volupUtibus  laeutur.  Sicutergo 


alins  quam  Nabuchodonosor  rex  Babyloniae  desi 
gnatur  ?  Qui  pro  immensltate  exercitus,  magnarum 
alarum  ;  pro  diutumitate  temporara,  longo  mem- 
broram  ductu ;  pro  multis  vero  dlvitiis,  plena  plu- 
mls ;  pro  innumera  autem  terrenae  gloriae  composi- 
iione,  plena  varletate  describitur  ?  Qui  venit  ad 
Libanum,  et  tulit  meduUam  cedri,  et  sumroitatera 
frondiumejusevulsit,  quia  Judaeae  celsitudinem  pe- 
teos,  nobilitatem  regni  ejus,  quasi  cedri  medullam 
abstulit.  Et  dum  tenerrlmam  regum  prolem  a  regni 
sui  CS  culmine  captlvando  sustulit,  quasi  summi- 
tatem  frondium  ejus  evulsit. 

Aquilae  nomine,  spiritaliter  Joannes  Evangellsta, 
Tel  incaraatus  Dominus  exprimitur.  Unde  Ezechiel 


aquiia  volans  ad  escam  dies  nostri  vcloclter  trans- 
eunt,  quia  quo  ima  petimus,  eo  subsistere  in  viu 
prohibemur. 

(104)  Aquilae  nomine,  subtilis  sanctoram  intelll- 
gentia  designatur,  sicut  ad  beatum  Job  a  Doroino 
sub  interrogatione  dicltur  :  Nunquid  ad  prceceptum 
tuum  eletabitur  aquila^  et  in  arduis  ponet  nidvm 
sibi?  {Jobxixix,  30.)  Quid  enim  per  aquilam  nisi 
subtilis  sanctoruro  intelllgentia ,  ct  sublimis  eorum 
contemplatio  figuratur?  Cunctaram  quippe  avium 
visum  acies  aquilae  superat,  iia  ut  solis  radius  fixos 
in  se  oculos  ejus  nulla  lucis  suae  coruscatione  re- 
verberans  claudat.  Ad  praeceptum  autem  Dei  eleva- 
tur  aquila,  duni  jussionibus  diviuis  obteroperans  in 


dum  sub  anlroalium  specie  evangelistas  quatuor  se  D  supernis  suspenditur  fidelium  viU.  Qi^ae  et  in  arduis 


▼idisse  describeret,  in  eis  sibi  hominls,  leonis,  bo- 
vis,  et  aquilae  faciem  apparuisse  tesutur  {Exech.  i, 
14, 10) ,  quartum  procul  dubio  animal  Joan^em 
per  aquilam  significans,  qui  volando  lerram  dese- 
rait,  qnia  per  subtilem  intelligenliam  interna  my- 
sleria  verbis  vivendo  penetravit.  Cui  niroirum  pro- 
pheticae  seutentiae  Ipse  quoque  Joannes  in  revela- 
lione  sua  de  semetipso  non  dissonat ,  dicens : 
Ammai  jMtm«m,  simiie  ieoni;  secundum  animaly  si- 
miie  vitulo  ;  tertium  animai^  kabens  quasi  faeiem 
AomtAfj,  et  quartum  animal  simiie  aquiice  voianti 
(Apoc.  tTy  7).  Et  quamvis  singuia  ad  unumquemque 

/102)  Ex  i.  XXXI  in  Job,  c.  xix,  33. 
(103)  Ex  superioribtts  comment.  in  Job. 


nidum  ponere  dicilur,  quia  desideria  terrena  despi- 
ciens  spe  jaro  de  ccelcstibus  nutritur.  In  arduis  ni- 
duro  ponit,  quia  habiutionem  mcntis  suae  in  abjecta 
et  Infima  conversatione  non  construit.  Interrogat 
ergo  Doroinus  beatum  Job,  dicens  :  Nunquid  ad 
prceceptum  tuum  eievabitur  aquUa,  et  in  arduis  ponet 
nidum  suum?  kc  si  diceret.  Ut  ad  meum,  qui  quod 
exterius  praecipio,  hoc  intrinsecus  gratia  occultae 
largiutis  inspiro. 

(105)  Aquiiarum  nomine,  electoraro  aniroae  intel- 
Uguntur,  sicut  de  egredientibus  fidelium  animabus 
in  Evangelio  Teritas  tesUtur«  dicens  :  Vbicunqua 


(lOi)  Ibidem  1,  2,  3.  dist 


1.  XXX  io  Job,  cap.  xxii,  37. 


7i 


GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


1% 


fuerit  earpui,  illU  congregabuntur  et  aquila  (Matth.  A  gura  nostri  sacriftcii  secari  guUur,  cl  non  poniui» 


xiiY,  2»;  Luc.  XVI,  57).  Ac  si  aperte  dical.  Qui 
coelesli  sede  incarnalus  Redemplor  vesler  praesideo, 
elcciorum  quoque  animas,  cum  earne  solvero,  ad 
coeleslia  sublevabo. 

70  CAPUT  III. 

bE  COLLIIBA. 

Jn  Scriptura  sacra  columba:  nomine  atiquando  man- 
snetndo  Domini  inteltigilur,  aliquando  Chri$tus 
lotus,  id  esi  caput  cum  corpore,  aliquando  Spiri-- 
tus  sanctus^  aliquando  sancla  Ecctesia. 

(lOG)  Columbse  nomine,  niansuctudo  Domini  in- 

.  tclligitur,  sicut  per  propbctam  dicitur  :  Deserta  facta 

cst  terra  a  facie  irce  columbee,  et  a  facie  iras  furoris 

Domini  {Jer.  xxvi,  58).  Quod  iram  columbse  prae 


abscindi  jubetur  (Levit.  i,  46),  iu  u«  post  mortem 
caput  corpori  inbaereat.  Quis  enim  caput  nostnim 
est,  nisi  Redemptor  generis  huniani?  De  quo  scri- 
ptum  est :  Ipsum  caput  dedit  supra  Ecctesiam,  quof 
est  corpus  ipsius  (Ephes.  i,  ^).  Quem  cum  Judael 
persequerentur,  nemcn  ejus  delere  de  lerra  conaU 
sunt.  Cumque cumcruciGxum et sepultum  viderent^ 
bunc  se  ab  amore  omnium  divisisse  crediderunt. 
Sed  caput  columbae  vel  turturi^  et  incisum  cst,  et 
tamen  a  suo  corpore  divisum  non  est,  qui  ex  eo 
quod  Mediator  Dei  et  hominum,  id  est  caput  om- 
nium  nostrum,  et  verae  mundatiouis  bostia  pro  no- 
bismortem  pertulit,  omncs  nos  sibi  verius  in  ipsa 
sua  morte  conjunxit.  Et  per  hoc  quod  se  nostris 


dixeral  lioc  furorem  Domini  subjunxit.  Columba  »  «««l*»»  visibiliter  subtraxit,  nostris  se  mentibus  in- 

visibiliter  radicavit.  Post  sectionem  igitur  caput 


namque  valde  simplcx  cat  oiiim.il»  EL  qnia  iii  Di>o 
nulla  furoris  inaequalit.^s  serpilf  rurorcm  Donuiiif 
Iram  columbae  nominaviL  Ul  mm  dhin^  distri- 
ctionit  vim  in  Dco  inipLTairbabilcin  d^monslrarei, 
et  irani  dixit,  et  colunihiu.  Ac  ^i  {jp«^^^^^^  diccrcL  : 
Dislriclum  judicium  iiicoiicussus  cif  ril,  qui  perma- 
neus  uiaiisuelus  punit.  Unde  et  in  extremo  judicio 
in  semetipso  incommutabilis  manens  nulla  vicissi- 
tudiiie  ac  mutabilitate  variatur,  sed  tamen  eleclis 
ac  reprobis  ncquaquam  sub  specie  cjusdem  incom  • 
mulabilitatis  ostenditur,  quia  tranquillus  justis,  et 
iratus  parcbit  injustis.  Teste  enim  conscientia,  intra^ 
semetipsos  deferuutur,  unde  et  eorum  mentes  aeque 


turturis  vel  columbae  suo  corpori  inhaeret,  quia 
Cbristum  ab  Ecclesia,  nec  mors  interveniens  divi- 
dit.  Persecutorcs  igilur  peregerunt  boc  quod  perni  - 
ciose  moliti  sunt,  72  iutulerunt  mortem,  ui  ab  co 
abscinderent  fidelium  devotionem ;  ^ed  inde  fides 
crevit,  unde  se  banc  iiifideiium  crudelitas,  exstin- 
guere  credidit.  Cumque  se  aestimant,  ejus  miracula 
pcrsequendo  absciiidere,  hoc  nimirum  compulst 
sunt  nesciendo  dilatare.  Caput  ergo  columbae  vel 
turturis  incisum  inhaesit  corpori,  quia  pro  nobis 
quidem  Redemptor  noster  passus  est,  sed  a  nobis 
per  passionem  separatus  non  est. 
Columbae  nomine  Spiritus  sanctus  designatur. 


unam  respiclant    scd  non  «q,.aliter  modificenlur.  c  ^^^^  perMaUhasum  evangclisum  dicilur  :  Baptna- 


quia  et  istis  eum  benignum  ostcndil,  anteacta  jusll 
tia,  ct  illis  terribilcm  culpa.  Hoc  ilaque  loco  furor 
Domini  non  perturbatio  divinx  substaniiac,  sed  su- 
pcr  pcccalores  male  sibi  conscios  examiuatio  justa 
vindictae.  Quamvis  enim  eum  tranquillum  in  judicio 
videaiit,  quia  tainen  feriendos  se  ab  illo  non  dubi- 
lant,  cum  suis  moribus  perturbatum  putant.  71  ^<^ 
nimirum  quotidie  in  usu  vitae  praeseniis  agitur,  ut 
de  qualitale  venturi  judicis  niortalium  corda  do- 
ccanlur.  Nam  cuin  duo  ad  judicium  pergunt,  alius 
innocenliae  sibi  coiiscius,  alius  culpae,  ante  prola- 
tam  senteutiam  adliiic  taceiitem  judicem  ntrique 
sustiuent;  ct  tamcii  culpae  debitor  gravcin  contra  se 


tus  autem  Jesus  confestim  ascendit  de  aqua,  Et  ecce 
aperti  sunt  ei  co^li,  et  vidit  Spiritum  Dei  descenden^ 
lem,  sicut  columbam,  et  manentem  super  se  (Matth, 
III,  16).  Unde  et  ipse  Joannes  Baptista  ait :  Quia 
vidi  Spiritum  descendentem  quasi  columbam  de  ccelo 
et  mansit  super  eum  (Joan.  i ,  52).  Bene  autem  spi- 
ritus  reconciliator,  in  coluniba,  quae  multum  siin- 
plex  est  avis,  apparuit,  ut  su£  et  videlicet  naturae 
simpliciutem  per  hujus  speciem  animalis  ostende- 
ret;  spiritus  enim  saiictus  disciplinae  effugietfictum 
(Sap.  i,  5),  et  eum  in  quem  descendit  mansuetum, 
mitemque,  ac  misericordix  supernae  praeconem  mi- 
nistrumque  doceret  mundo  e<»t  futurum  :  simul  et 


Iramhocipsumjudicis  silcntiumsuspicaiur.Quam^roneg  qui  ^^^  ^^^^i^  essent  lenovandi  simplices 


iram  sibi  non  deiiuuliat  perturbatio  judicis,  sed 
rccordatio  pravitatis.  Quia  etsi  adhuc  foris  reum 
scntentia  non  clamat,  intus  jam  graviter  conscieniia 
accusat.  At  contra  juslitiae  amicus  dccernentis  vul- 
luin  conspicit,  sed  intus  de  testimonio  bonae  recor- 
daiiunis  Iiilarescit,  et  quo  apud  se  quod  metuat  non 
habet  omnc  quo  apud  scmetipsum  est  blanduni 
yidet. 

CAPUT  IV, 

DE   TVRTVRE. 

(107)  Columoae  nominc,  Christus  totus,  id  est 
€aput  cum  corpore  suo,  quod  est  Ecclesia,  desi- 
gnatur.  Uiide  per  Icgem  turturi  vel  columbx  in  tt- 

^IOC)  Ex  I.  xxxii  in  Job,  cap.  vii,  G,  paulo  post 
initium. 


ac  mundi  cordes  admoneret  ingre^i,  juxta  quod 
scriptum  est :  Sentite  de  Domino  in  bonitate  et  sim^ 
pticitate  cordis;qucerite  iltum^  quoniam  in  malivolam 
animam  non  introibit  sapientia,  nec  habitabit  in  cor^ 
pore  subdito  peccatis  (Sap.  i,  1).  Bene  ergo  supcr 
Dominum  Spiritiis  sanctus  in  columba  apparuit, 
qui  non  veniebat  ut  peccata  jam  per  selum  percu- 
teret,  sed  idhuc  per  inansueludinem  tolerareu  Qtiis 
enim  ejus  justitiam  ferret,  sl  priusquam  nos  per 
mansuetudinem  coUigeret,  culpas  nostras  per  zclum 
rectitudiiiis  examinare  voluisset?  Iionio  ergo  pro 
bominibus  iactus,  mitem  se  hominibus  praebuil ; 
noluit  peccatores  ferire,  sed  colligere.  Prius  voluit 
(107^  £x  I.  VI  in  Job,  c.  xii,  longius  ante  fiuem, 


CREtiORIAMM.  —  LIB.  11. 


n 


mnsaeie  corrigere,  ut  liaberet  quos  post  mundum  A  iransit.  Qu.ne  tamon  proreclo  nullalonus  sumniis  con- 


in  judicio  salvaret. 

73  Columte  uomine  saucta  Ecclesia  sive  qux- 
libet  clecta  anima  designatur,  sicut  eidem  vel  Eccle- 
nae  vei  animse  veri  luminis  diem  quasi  tempus  ver- 
nale  pra*slolauti  per  sponsi  vocem  dicitur :  Surge, 
fropera^  amica  mea^  columba  mea,  formosa  mea^  et 
um ;  jam  enim  hiems  transiit,  imber  abiit^  et  reces- 
$itf  fiores  apparuerunt  in  terra  nostra.  Sive  enim 
sancu  Ecdesia »  sive  unaqua^que  electa  anima , 
coelestt  &ponsoest  amica  per  amorcm,  columba  per 
spiritum,  formosa  pcr  niorum  pulchritudinem.  Quae 
cnm  jam  de  curruptione  carnis  educilur,  ei  procul 
dabio  bienis  transiit,  quia  prxsentis  vilae  torpor 
abscedit.  Iniber  quoque  abiit,  et  recedil,  quia  cum 
ad  contemplandum  in  sua  substantia  omnipoten- 
tem  Ueum  educitur,  jam  verborum  guttx  necessa- 
riae  non  erunt,  ut  pluvia  del>eat  praedicationis  in- 
fundi  :  nam  quod  minus  audire  potuit,  amplius  vi- 
debk.  Tuac  apparent  flores  in  terra,  quia  cum  de 
aetemae  bealitudinis  vita  quxdam  suavitalis  primor- 
dia  praegustare  aiiima  coeperit,  quasi  jam  in  floribus 
od^rala  exit.  Quo  post([uam  egiessa  fuerit,  in  fiu- 
cta  uberius  babebit. 

CAPUT    T. 

DE  GALLO. 

in  Scriptura  sacra  galli  nomine  sanctus  prcedicalor 
designatur, 

Galli  nomiiie  praedicator  sanclus  desigiiatur,  sicut 

per  Salomonem  dicitur :  Tria  qum  bene  gradiuntur^ 


gnieret,  nisi  cani  cantanli  ^allo,  id  est,  pra»dicanti 
doctori  ipsc  summorum  condilor  niinistrarct.  lulel- 
iii:;entiam  quoque  gallus  acoipit,  ut  prius  nocturni 
tcinporis  horas  discutiat,  et  tuuc  denuim  voceni  ex- 
citationis  eniittat,  quia  videlicet  sunctus  quisquo 
pi-xdioator  prius  iii  auditoribus  siiis  qualilalcm  viUe 
coiisiderat,et  tunc  demuin  ad  erudieiiduni  congruaiu 
voceni  pixMJicationis  format.  Qiiasi  eniin  boras 
iioctis  disccrnere  cst  |)eccal(»rum  merila  diju- 
dicare.  Quasi  hoias  noclis  disceriiere  est  actio- 
iiuni  tenebras  apta  iiicrepationis  voce  corriperc. 
Gallo  itaqiie  inielligenlia  desuper  tribuitur,  quia 
doctori  veritatis,  discretionis  virtus,  ut  noveril  qui- 
Ihis,  quid,  qirandii,  \e\  tiuomnJo  inferat  diviuitns 
B  minisLratur.  Non  enim  uiia  cademque  cunctis  ex- 
horlalja  a>nveriit,  quJanec  cuncios  par  morum  qua- 
lilas  asUingii*  Sa^pe  quipiye  alils  officiunt  quas  aliis 
jirosuul.  rS;un  et  pleruinquc  htrbae  qua  ha;c  ani- 
inulia  rcliciuni,  ^Vm  oeeidunU  £t  levis  sibilusequos 
uiiligai»  calub^  iusLigat.  Et  niedicamentum  quod 
liunc  uiorLMitu  iinminuit,  nUei  i  vires  jungit.  Et  pa- 
uh,  i[\\\  \iLini  fmiiuiu  robtiial,  parvulorum  necat. 
l*ro  qualitale  iiodicuUiim  forinari  debet  sermo  do« 
cloruuif  ut  ad  sna  ^inguli^  75  congrual,  et  tam^n 
a  conimuiiisr  :ud.Lir;}lioiM^  aric  nunquam  recedat. 
Quid  enim  sunt  iutenlae  mentes  auditorum  ,  ni:»! 
quasi  qusedam  in  cithara  tcntationes  strictae  [al, 
stratae]  chordarum  ?  Quas  tangendi  artifex,  ut  noo 
semetipsis  dissimile  canticum  faciat ,  dissimiliter 


et  quartum  quod  incedit   feliciter,  Leo  fortissimus  ^  pulsat.  £t  idcirco  cbordae  consonam  modulationem 


bestiarum  ad  nuUum  pavebit  occursum,  Gallus  suc- 
cineius  lumbos  et  aries ;  nec  est  rex  qui  resistat  ei 
{Prov,  XXX,  29,  50).  Ilinc  beatum  Job  Dominus  in- 
terrogat,  dicens  :  Quis  posuit  in  visceribus  hominis 
sapientiam^  jset  quis  dedit  gallo  intelligentiam  ?  (Job 
xxxviiiySG.)  Sapientia  quippe  divinitus  inspirata  in 
yisccTibus  bouiiuis  ponitur,  quia  nimirum  quan- 
tuin  ad  electorum  numel^um  spectat,  non  in  solis 
7i^  Tocibus,  sed  eliam  sensibus  datur,  ut  juxta 
quod  loquitur  lii.gua,  vivat  conscientia,  et  lux  ejus 
taoto  clarius  respleodeat  in  superGcie,  quanto  ve- 
rius  inardescit  in  corde.  Magni  aulem  iaboris  est 
boc  quod  addilur  :  Quis  dedit  guUo  inteUigentiam, 
suluiiiori  adhuc  exposilione  discutcre. 

Qui  nauique  hoc  loco  ahi,  nisi  prxdicatorcs  san- 
cti  designantur,  qui  inter  tenebras  vit»  pnesentis 
student  venturam  lucero  praedicando  quasi  cantandn 
noutiare  ?  Dicuiit  enim  :  Nox  prascessit,  dies  au- 
tem  appropinquttvit  {Rom,  xui,  12).  Qui  vocibus  suis 
bomoum  nostri  corporis  excutiunt  clamantes  :  Hora 
esi  jam  nos  desomno  surgere  {ibid,,  11).  Et  rursum  : 
Efngilate^  justi,  et  noUte  peccare  (I  Cor,  xv,  54).  In- 
teiligentia  autem  doctorum  tanto  esse  subtilior  de- 
bel,  quanto  se  ad  penetranda  invisibilia  exercet, 
quaolo  nibil  materialu  discutit,  quanto  et  per  vo- 
corporis  loquens    omne  quod    est  corporis 

(108)  Circa  inedium  capilis  iv  hsec  leguntur. 
Patbol.  CXCill. 


redduni,  quia  uno  quidem  plectro,  sed  non  uno 
impulsu  fcriuntur.  Unde  el  doctor  quisque,  ut  in 
una  cunctos  virtute  charitalis  aedificet,  ex  una  do- 
ctrina,  non  una  eademqiieexhortalione  tangerecorda 
audieniium  dcbet. 

(lOS)  Habemus  vero  aliud,  quod  de  bujus  galli 
inteiligentia  considerare  debeamus.  quia  profundio- 
ribus  horis  noctis  valentiores  ac  producliores  edere 
cantus  solet ;  cum  vcro  inatutinum  jam  lempus  ap* 
propinquat,  leviores  et  minuliores  omnimodo  voces 
fonnat.  In  quibus  galii  hujus  inielligentia,  quld 
nobis  insinuat  considerata  prsedicatorum  discretio 
demonstrat,  qui  cum  iniquis  adhuc  mentibus  pne** 
0  dicaiit,  altis  ct  inagnis  vocibus  aeterni  judicis  ter 
rores  inlimant,  quia  viilelicet  quasi  in  profund;e 
nociis  tenebris  clamant.  Cum  vero  jam  auditorum 
suorum  cordibus*veritatis  lucem  adesse  cognoscunt, 
clamoris  sui  magnitudincm  in  levitatem  dulceiu 
vertunt,  et  nnn  tam  illa  quae  sunt  de  poenis  ter- 
ribilia,  quam  ea  qu£  suiit  blanda  de  prsemiis  pro- 
ferunt.  Qui  etiam  tunc  minutis  vocibus  cantant, 
quia  propinquante  mane  subtiiia  quaeque  de  my- 
steriis  praedicani,  ut  sequaces  sui  eo  minutioia 
quaeque  coelestibus  audiant,  qiio  luci  veritatis  ap- 
propinquant,  et  quos  dorinicntcs  loiigus  galli  cla* 
mor  excitaverat,  vigilantes  succisior  delectet,  qua- 


75  GARNERl  CAN.  REC.  S.  VICTORIS  PARIS.  76 

lenus  conccto  ciiilibet  cognoscere  de  regno  subiili-  A  tre,  ptenum  graticB  et  verUaih  [Joan,  i,  U),  ul  sub 
ter  dulcia  libeat,  qul  prius  de  jndicio  adversa  for-      alis  ejus  speremus. 


midabat. 

(109)  Est  adhuc  aliud  in  gallo  solerter  intuendum, 
quia  cum  jam  edere  cantus  parat,  prius  alas  ex- 
culit,  et  semetipsum  feriens  vigilanliorem  reddit. 
Quod  patenter  cernlmus,  si  sanctorum  praedicato- 
rum  vitam  vigilanter  videamus.  Ipsi  quippe  cum 
verba  pr^dicationis  movent,  prius  se  in  sanctis  actio- 
nibus  eiercent :  ne  in  semelipsis  torpcnles  opere, 
79  alios  excitent  voce  ;  sed  antc,  se  per  sublimia 
facta  excutiunt,  et  tunc  ad  bene  ageiidum  alios  sol- 
licitos  rcddunl.  Prius  cogitationum  alis  semetipsos 
feriunt,  quia  quidquid  in  se  inutiliter  torpct  solli- 
cita   investigatione  dcprehendunl  ,   districta   ani* 


78  CAPUT  vn. 

DE  couvo. 

In  Scripura  sacra  corvi  nomine  aliquando  genlililM$ 
inteiligilur,  aliquando  plebs  Judaica,  atiquando 
quilibet  prosdicator. 

(1 10)  Corvi  nomine  gentilitas  inteHigilur  :  Unda 
ad  beatum  Job  Domino  interrogante  dicilur  :  Qui* 
prceparat  corvo  escam  suam^  qnando  pulti  ejus  ad 
Dominum  ciamant  vagantes,  eo  quod  non  fiabeant  ei- 
bos?  (Job  xxxviii,  41.)  Quid  enim  corvi  pullorum- 
que  ejus  nomine,  nisi  peccatis  nigra  designalur 
gcntilitas  ?  De  qua  per  Prophetam  dicitur  :  Qui  dal 
jumentis  escam  ipsorum^  et  puitis  corvorum  invocan^ 


madversione  corrigunt.  Piius  sua  punire  fletibus  B '<^V4  ^«''^  (^<^^*cxlvi,9).  Jumentaquippe  escam  ac* 


curant,  et  tunc  qiix  alimum  stint  pufiiem[;i  dpniin- 
tiani.  Prius  ergo  alis  iiisonant  qiiam  c»iilus  Mnit^ 
tant,  quia  antequam  vrrL  a  riihoriaiiotii!^  {irofiTjmi, 
omne  quod  locuturi  fiiini  (^pr  libns  cUiui.iiK,  Ei  cuni 
pcrfecte  in  semetipsis  viglkini,  tune  drjrmit^iii.s 
alios  ad  vigilias  vocant.  SeiJ  nni>c  Jiapc  lariu  lEo- 
ctori  intelligemia,  ut  ti  stbi  pcvtVcle  rjgilrl  ,  fl 
dormienles  ad  vigiiia^  sub  q[*ibitsdani  ckimoiis 
prufectibus  vocet,  ut  c-t  peccalorum  liULeLrfis  piju:» 
caule  discutiat,  et  disirete  postmoduni  lucein  [nx- 
dicationis  ostendat,  utisingulis  juxta  modum  et 
tempora  congruat,  et  simul  omnibus  qiix  illos  sc- 
quantur  oslendat.  Unde  ad  tanta  et  tam  subtili* 
ter  tenditur  ;  iiisi  intrinsccus  ab  eo  a  quo  est  con- 


cipiunt,  dum  sacrx  Scripturae  pabulo  mentes  dudum 
brutae  satiantur.  Pullis  vero  corvorum,  lilii^  scilicet 
gentium  esca  datur,  cum  eorum  desiderium  nostra 
conversalione  relicitur.  Isle  corvus  esca  fuit,  duni 
ipsum  sancta  Ecclesia  quaereret ;  sed'  nunc  escani 
accipit,  quia  ipse  ad  conversationem  alios  exquirit. 
Cujus  videlicet  pulli,  id  est  praedicatores  ex  eo  editi, 
non  in  se  praesunuint,  sed  in  viribus  Redemploris 
sui.  Unde  bene  dicitur  :  Quando  puiii  ejus  ad  Do- 
minum  ciamant.  Nihil  enim  sua  virtute  possc  sc 
sciunt,  et  qiiamvis  animarum  lucra  piis  votis  esu- 
riant,  ab  illo  tamen,  qui  cuncta  intrinsecus  opera- 
tur,  haec  fieri  exoptant.  Vera  enim  fide  comprehen- 
dunt :  Neque  qui  ptantat  est  altquid  neque  qui  rigat^ 


ditus,  doceatur?  Quia   ergo  laus  tantse  intdligen-  C  sed  qui  incrementum  dat  Deus  (JCor.  iii,  7). 


ti»,  non  praidicatoris  virtus  est,  scd  auctoris,  rc- 
cie  pcr  eumdem  auctorcm  dicitur.  Quis  dedit  galio 
intelligenliam  ?  ac  si  diceret^  nisi  ego,  qui  do- 
ctorum  mentes,  quas  mire  ex  nihilo  condiJi,  ad 
intelligeuda  quae  occulta  suiit  mirabiiius  instruxi. 
77  CAPUT  VI. 

DE   GALLINA. 

In  Scriptura  sacra  gallince  nomine  atiquando  sapieH' 
tia  Dei  denolatur, 

Gallinse  nomine  sapientia  Dci  designatur,   sicut 

per  ipsam  in  Evangelio  dicitur  :  Jerusaiem^  Jerusa^ 

iem  quce  occidis  proptietas,  quoties  votui  congregare 

filios  tuos  quemadmodum  galtina  congregat  puilos 

tuos  sub  aias  et  noluisti  ?  (Mattii.  xxiii,  57.)  Non 

esi  injuriosum  nomen  galiinse.  Atlendite  cxteras 

aves.  Multse  aves  ante  nos  fctant,  calefaciunt  pul  • 

los  suos  :  nulla  sic  avis  infirinalur  cum   puHis  quo- 

modo  gallina.  Hirundines,  anseres,  et  ciconias  vi- 

dcmus  extra  nidoe  suos,  nec  cognoscimus  utriim 

feius  habeant.   At  vero  gallinain  cognoscimus  in 

intirmitale  vocis,  el  in  relaxalioue  plumarum.  Tota 

mutatur  alTectu  puUorum  ;  quia  iniirmi  sunt,  inQr- 

mamsefacit.  Quiaergo  et  nos  intirmi  eramus,  in- 

lirmam   se  fecit  sapientia  Dei,  quia  ut  scribitur  : 

Verbum  caro  (actum  est^  ei  habitavit  in  nobis»  Et 

ridimus  gtoriam  ejus,  gtoriam  quasi  Unigenili  a  Pa- 


Quod  vcro  dictum  est,  vagantes  eo  quod  non  ha- 
beant  cibos^  in  hacvagatione  nihil  aliud  quam  icstii- 
antium  pra&licatorum  vota  signantur,  qui  duin  in 
Ecclesiie  sinum  recipcre  populos  ambiunt,  magno 
ardore  succcnsi,  nunc  ad  hos,  nunc  ad  illos  cAolli- 
gendos  desiderium  mittunt.  Quasi  quaedam  i|uippo 
vagatio  est  ipsa  79  cogitalionis  acstuatio.  Ei  veiut 
ad  loca  varia  mutatis  nutibus  transeunt,  duin  pro 
adunandis  animabus  in  modos  innumeros,  in  partes 
diversas  esuriente  mente  discurrunt. 

Potest  corvi  nomine  nigra  per  inlidelitatis  meri« 
lum  plebs  Judaica  designari.  Nam  pulli  ejus  ad  Do- 
minum  clamare  referuntur,  ut  eideni  corvo  a  Do- 
minoesca  prasparetur,  quia  nimirum  sancti  apostoli 
plebis  Israeliticae  carne  genexati,  dum  pro  gcnte  sua 
preces  ad  Dominum  fundunt ,  quasi  pulli  corvoruni 
eum,  de  quo  carnalitcr  editi  sunt,  spirituali  intelli* 
gentia  parenlem  populum  paraverunt.  Igilur  dum 
pulli  ejus  clamant,  esca  corvo  pneparatur,  quia  dam 
apostoli  exorant,  plebs  dudum  perUda  ad  cognitio- 
nem  fidci  ducitur,  et  ex  prauiicatione  filiorum  quasl 
ex  pullorum  voce  satiatur.  Illud  tamen  in  hoc  versu 
debemus  solerter  intueii,  quod  huic  corvo  dicitur 
esca  primum  pullis  clamantibus ,  et  postrooduin  va* 
gantibus  praeparari.  Clamantibus  namque  pullis 
corvo  esca  praeparata  est,  cum  praBdicantibus  apo« 


(109)  Iljec  sub  fincm  capitis. 


(llO)Exlib.  XXX  in  Job,cap.  xviii,in  principio  12. 


^  r.REGOUIANUM.  -  LIB.  U.  .3 

lanlo  niiiius  iribuit,  quanio  illos  peccala  praeteriia 


miUibas,  modo  in  quiuque  uiiUihus  spirituaU  esl  in- 
leUigenlia  saliala.  Sed  cura  per  reproborum  muUi- 
todioem  ,  crudelilaiem  suain  contra  praedicantes 
exercerel,  et  qiiasi  pulloium  vilam  necaret ,  iidem 
paUi  in  universa  mundi  parte  sunt  dispersi.  Undeei 
eisdcm  carnaiibus  patribus  spirituali  praedicalioni 
resislenlibus  dicunt  :  Vobis  oportebat  primum  loqui 
wrbumDei;  sed  quia  repellitis  illud,  et  indignos  tos 
judicalis  astenm  vitis,  ecce  cotwertimur  ad  gen- 
us  {Act.  xui,  46),  scientes  profecto  quod  postquam 
gentiUus  crederel,  etiam  Judaea  ad  fidem  veniret. 
Unde  scriplum  esl :  Donec  plenitudo  gentium  ia- 
troiret,  et  sic  onmis  Israel  salvus  fieret  (Rom.  11,  25, 
26).  Quia  igitur  suramopere  sancti  aposloli  el  stu- 


rainus  dignedeflerc  cognoscit.  Exspcctat  quippe  at- 
que  admonet,  ul  a  niiore  vil«  pnescntis  prius  per 
pcenitenlia  lamenla  nigrcscaiil,  et  tunc  deinum  con- 
grua  praedicalionis  subtnissime  nutiimonta  perci- 
piant.  Corvus  in  pullis  ora  inliiantia  81  respicit, 
sed  ante  in  eis  pennarura  nigiedine  indui  corpus 
quaerit.  Sic  et  discretus  doctor  interna  niysteria  eo- 
rum  sensibus  non  ministrat.  quos  adbuc  ab  byc  s;c- 
culo  nequaquam  se  abjecisse  considerat. 

Quanto  igitur  discipuli  exterius  per  cultum  vit» 
pr«sentis  minus  quasi  iiigrescunt,  tanto  per  cibum 
verbi  interius  miiius  replentur.  £t  quo  se  a  corpo- 
rali  gloria  non  cvacuant,  eo  a  spirituali  refectione 


-        -        f---  ««..vv.  apudiuii  fi  biu-      '""  6*"iirt  iiuii  fvacuani,  eo  a  spirituaU  refectiom 

daerumpnusaudienlibuspKBdicarcelpostmodum  ^  j*^junant.  Si  vero  in  confcssione  vitaj  prjeterila  la 


resisieciibus  exempla  convers»  gentilitatis  osleii- 
dere,quasiesurientcspulUhuiccorvo  escam  suara 
€i  prius  clamando,  el  postmodiim  vagando  quaesie- 
ninl.  Unde  enim  vaganUir  pulli,  inde  escam  corvus 
mvenu.  quia  dum  per  laborem  prjedicauUum  con- 
Tersam  ad  Dominum  gentilitaiem  gQ  Judaicus  po- 
pulus  respicit,  ad  extreraum  qiiandoque  stultitiam 
swecnibescit  infideUuUs  :  et  lunc  Scriptune  sacr» 
senieDtias  inteUigii,  cum  priusquam  sibi  eas  geuii- 
Iws  innotuisse  cognoscil,  a^ue  expleta  vagaiione 
puJIonim,  ad  percipienda  sacra  eioquia  os  cordis 
aperit,  quia,  peractis  iti  muiidum  cursibus  aposlo- 
liTam,  ea  seit)  spiriUialiter  percipit,  a  quibus  diu 


menti  sui  gemiius  velut  nigrescentes  plumas  profe- 
runt,  iUico  in  contemplalionem  doctor  ad  escam  de 
subUiuibus  defercudara  quasi  pullorum  refeclionem 
cogitans  corvus  volat.  Qui  eis  hiantibus  in  ore  ci- 
bura  revocat,  dura  ex  ea  inieUigeniia  quam  coepe- 
nt,  esurientibus  discipulis  aliraenta  viiae  Ioi|uendo 
subrainistral.  Quos  taiiio  ardenUus  de  supernis  re- 
ficit,  quanto  verius  a  raundi  iiiiore  nigrescere  poBni-. 
tenUaBlainentaiionecognoscit.  PuIIi  autem  dum  ni- 
gro  se  pennarum  colore  vestiunt,  de  se  etiam  vola- 
tum  pioraittiiut,  quia  quo  magis  discipuU  abjecta  de 
se  sentiunl,  quo  niagis  scse  despicientes  affligam,  eo 
aniplius  speiu  provectus  sui  in  alliora  poIUcentur. 


perfldu  sc  sirmgenie  jejunavii.  Qna,  quia  omnia  so-  ^  ^nde  el  cural  docior  fcsUnaniius  alere.  quos  i,m 
liosdivinz  poienliae  virlus  ooeraiiir  rnrf«  a:.; ^  n.r  ,...».,1,™  i..H:„i, -.^ .     ''"°®  J"" 


littsdivinaepotenli*  Tirtus  operatur,  recUj  dicitur  . 
Qi:iM  prj^aratit  corvo  escam  suam,  quando  pulli  ejus 
ad  Dcfmnum  clamant  vagantes,  eo  quod  non  habeant 
cibosT  subaudi,  nisi  ego,  qui  infidelem  populura  (i- 
Uis  suis  exborUnUbus  lolero ,  et  pnedicanUbus 
parco,  a^ue  ad  alia  vagantibus  convertcndum  in 
tiiie  susUnco. 

(III)  Est  adhucaliud,  quod  dc  corvo  moraliter 
possil  intclligi.  EdiUs  namque  pullis,  ut  fertur, 
cscani  plenam  praeliere  dissiroulat,  priusquam  plu- 
mescejido  nigrescant.  Eosque  inedia  aflici  patiiur 
^uoadusquc  in  illis  per  peiinarum  nigredinem  suJ 
wniliuido  videatur.  Qui  huc  illucque  vagantur,  in 
iiido^el  ciborum  expeiuni  aperlo  ore  subsidium.Ai 
cHm  I ' 

meou  ardeiiUus  requiril,  quanto  ilios  alerediutlus 
distulil.  Conrus  profeao  esl  doctus  qiiique  pr«dica- 
lor.qui  niagna  voce  clamat,  dum  peccatorura  suo- 
nuD  memoriara  atque  cognitionem  infirmitatis  pro- 
pria  quasi  quaindam  coloris  nigredinem  portat.  Cui 
qu^dem  aascuntur  iu  fide  discipuli,  sed  fortasse  ad- 
huc  coiisiderare  infirmitatem  propriam  iiesciuiu, 
fortasse  apcccalis  pnetcriiis  memoriara  avertunt,  ei 
pcr  hoc  eam  quam  assumi  oportet,  contra  hujus 
Buindi  gloriam,  humUitatis  nigredinem  nou  oslen- 
tiuni.  Hi  \clutad  accipiendasescasosaperiunl.cum 
doceri  de  secretis  subUmibus  quaeruiit.  Sed  eis  do- 

\\\il  f  *  l'.*^'  ^^^  '"  ^»^'  cap-  v"i. 

(112;  fcx  lib.  xvni  in  Job,  cap.  «ix,  aliquando 


per  quiedara  indicia  providot  posse  et  aUis  prodesse. 
Illnc  cnim  Timotbeum  Paulus  admonet  velut  plu- 
mescentes  puUos  soIIiciUus  nutrire,  dum  dicit ;  Quw 
audisti  a  me  per  multos  testes,  hmc  commenda  fide- 
Itbus  hominibus,  qui  idonei  erunt  et  alios  docere  (II 
Tim.  II,  2).  Quae  doctrinae  discreUo  dum  caute  a 
praedicatore  custoditur,  ei  divinitus  largior  copia 
pi-aedicaUonis  datur.  Dura  eiiim  percharilaiem  com- 
paU  aflUcUs  discipulis  novit,  dum  per  discrctionem 
congruum  doctriiiae  terapus  intelligit,  ipse  non  so- 
lum  pro  se,  sed  etiam  pro  eis,  quibus  laborissui 
studia  impendil,  majora  intelligentiae  muiiera  perd- 
pit.  Unde  hw  aperte  dicilur  :  Quis  prwparat  corvo 
escam  suam,  quando  pulli  ejus  ad  diem  cCamant,  tjo- 


.Ugrescer^  cceperint,  tanto  eis  pnebendo  ali-  D  gantes  eo  quod  non  habeant  cibos    CuZZl^^^^^^ 
a  ardentius  reouirii  nnaitti^  ;iu^  «1«-^  j:-..:.._      ...  »^.i .  um  cuim  pum 


ut  satientur  clamant,  corvo  esca  prajparatur,  quia 
dum  vciiium  Dei  boni  auditores  esuriunt,  pro  reficien- 
dis  eismajora  doctoribus  intelUgenUae  dona  iribuun- 
tur. 

82  (ii2)  Corvorum  nomine  sancii  praadicaiores 
designantur,  sicutper  Salomonem  dicitur  2  Oculum 
quisubsannat  patrem,  et  qui  despicit  partum  matris 
su(B,  effodiant  iUnm  corvi  de  torrentibus  (Prov.  xxx, 
17),  Perversi  quique  dum  divina  judicia  reprehen- 
dunl  subsannant  Patrem.  Et  quilibet  haeretici  dum 
sanctae  Ecclesiae  pi-aedicaiionem,  fecundiutem  iUius 
deridendo,  contemnunt,  quid  aUud  quam  parlum 
post  principium  xviii. 


„  GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  «« 

...    .  „,,    Af  |.anira  gtnithi'0  raris  penni»  Induilur,  el 

.at.isdcspiciu„ttQuan,noni.™e^toeorumq«^^^^  ^^  ^P^.,  ,^,.^  ^^^,^ 

ipsa  pennanim  paucilas  molcm  lanti   corporis  in 


que  inalrem  dlcinius,  quia  de  ipsa  exeunt.  qui  con 
tra  eam  loquuntur,  Joai.ne  atiestante  qui  a.t :  A 
nobis  exiermit ,  ud  non  erant  ex  nobis.  Nam  ttfutt- 
ienl  cs  nobii,  perman«s«ent  ulique  nobiuum  (I  Joan. 
i,  19).  Coivi  vcro  de  torrentibus  veniunt,  cum  pra- 
dicaiores  viri  ad  defcnsionem  sai.clie  Ecclesia  a  sa- 
crorum  librorum  nueniis  procedunt.  Qui  recte  et.am 
eorvi  vocali  sunt.  quia  nequaquam  de  jusiiti»  luce 
supcrbiunl,  sed  pcr  bumilitatis  graUam.  peccatorura 
in  se  nig.edinem  conlltenlur.  Undeetiam  ab  cl^cto- 
rum  Ecclesiadiciiur  :  mgraium,  tedformoia  (Canl. 
1. 5).  El  Joannes  ail  :  Si  dixerimui  quia  peccatum 
tton  habemut,  no«  ipios  ieducimus  (Joan.  i,  8).  Qui 
videlicet  corvi  subsannanlis  oculum  effodiunl.  quia  ^ 
pravoium  ac  perlinacium  horoinum  intentionem  vin- 
cuni. 

CAPUT  Vlll. 

DE  STRUTHIONE. 

J»   Scrivlura  $acra  ttrulMonis  uomine  aliquando 

qSthypocrita,  aliquando  S,jHagoga,al,qua„do 

gentiliiat,aliquando  hypocrms  datgnatur. 

(M3)  Struthionis  nomine  hypocrita  deslgnatur. 

sicut  voce  Domi..ica  ad  beatu.n  Job  dicilur  :  Penna 

itrulhionit  timitit  ett  penn<e  herodii  et    acctptlnt 

(Job  XXXIX).  Quisherodiometaccipiircm  nesciataves 

roliquas,  quanta  volalus  sui  velociiate  83  l^a-f*"" 

dani»  Strutbio  veio  pennaj  eorum   simil.tudinem 

habel    sed  volalus  eorum  celeriutem  non  habct 


aera   non  suspendal.  Bene  in  herodio  ct  accipi- 
tre   electorum   persona  signatur,  qui  quandiu  in 
iiac  vita  sunl,  sine  quaniulocunque  culpae  conti- 
gio  esse  non  possunt.  Sed  cum  cis  parura  quid 
inest  quod  dcprimit,  multa  virius  bona  aaiOEis 
suppelii,  qua  illos  in  supema  sustoUit.  Al  contra 
hypocrita  ,  etsi  facil  pauca  qu»  elevent,  perpe- 
irat  inulia  quae  gravenl.  Neque  enim   nulla  loiia 
agit  hypocriia,  sed  quibus  ea  ipse  dcprimal  niulla 
perversa    committit.    84  ^^^^  «■'«^  P^""*  ®' 
corpus  slruihionis  noii  sublevant,   quia   parvum 
bouum  hypocritae  multiludo  pravae  actioiiis  gravat. 
Hac  quoque  ipsa  struthionis  penna  ad  pennas  he- 
rodii  cl  accipiiris  similitudinem  coloris  habet,  vir- 
luiis  vero  simililudincm  non  habet.  lllorum  nam- 
que  conclusae  et  lirmiorcs  sunt,  et  volalu  aerem 
premere  virtuie  suae  solidilatis  possunt.  At  con- 
tra  struthionis  pcnnae  dissolulae  eo  volatum  su- 
mere  nequeunl,  quo  ab  ipso  quem  premere  debue- 
rant  aere  traiisccnduntur.   Quid  ergo  In  his  aspi- 
cimus,  nisi  quod  electorum  viitutes  solidae  volant, 
ut  ventos  humani  favoris  premant  ?  HypocriUrum 
vero  actio  ,  quaralibet  recta  videatur,  volare  non 
sufficit,  quia  videlicet  fluxic  virlutis  pennam  hu 
manae  laudis  aura  pertransii.  Sed  ecce  cum  unum 
eumdemque  bonoruin  malorumque  habitum  cenii- 


habet,  sed  volatus  eorum  ^^^f  J^^^^^^  .  „,us.  cuin  ipsam  in  electis  ac  rcprobis  professionis 

Alerra  quippe  elcvan  non  valet,  ^^  ^^*^  ^"^;,  'J  ^         •  ^  ^^^^  intelligenl.a^  noslr^  sup- 


Yolaium  specictenus  erigit,  sed  tamen  nunquam 
se  a  terra  volando  suspendit.  Ita  nirairum  sunt 
omnes  hvpocrilaj,  qui,  dum  bonorum  vitam  s.inu- 
lanl,  imitalioncm  sancue  conversationis  habent, 
sed  veriiatem  sanctae  actionis  non  habenl.  Ha. 
bent  quippe  volandi  pennas  per  speciem,  sed  m 
lerra  rcpunt  pcr  aclioncm,  quia  alas  per  figuram 
sanciitaUs  exte.iduni,  sed  causarum  saK^ulanum 
pondere  pr^gravali  nullatenus  a  terra  sublevan- 
uir  Uadeetspeciem  Pharisajorum  reprobans  Do- 
minus  quasistruthionispennam  redarguU,  qua  in 
opere  aliud  eiercuit.  et  in  colore  aliud  oslendit 
d^ens  :  Vof  vobis.  ScribiB  el  Phamm  hypocrUw. 
nuia  smilei  esiis  seputcris  dealbaiis,  quiB  forts  qut- 


speciem  videmus,  unde  inleHigenlias  noslra  sup- 
peial.  ul  eleclos  a  reprobis,  et  a  falsis  vcroscom- 
inehendendo  discernat.  Quod  tamen  citlus  asnosci- 
mus,  sl  intemeraia  in  meraoriam  Pracccploris  no- 
slri  verba  signamus,  quia  ail :  Ex  fructibut  eorum 
cognotcetis  eot  (Malth.  vii,  20). 

(114)  Potestautfem  stn.ll.ionis  nomine  Synagoga 
designari,  quae  alas  legls  habuit,  sed  corde  in  Inli- 
mis  repens  nunquam  se  a  terra  sublevavit.  Per 
herodium  vero  el  accipilrem  antiqui  Palres  expn>- 
muniur,  qui  ad  ea,  quae  ii.telligcndo  potueruut  per- 
spicerc,  valuerunt  eiiam  vivcndo  volarc.  Pcnna  igi- 
tur  slruthionis  similis  est  iwniise  herodii  et  accipi- 
tris,   quia  Synagog*  vox  prioniin  doctiinam  lo- 


^ia  timilet  ettit  tepulcrit  dealbalit,  quce  fortt  qut-  .    i      J  ^^^,^.^.^     ^^^^  ,  j^^. 

L  apparent  Itominibut  ^^^^^^-^^-^^T  ' ZTlZ^^  Pop«Ios  de  Pharis.is  ac _Scrihi, 


«letiaottibut  mortuorum.  Ita  ettot  apparettt  ho- 
linibut  jutti,  interiut  autem  pUni  ettit  ataritta  et 
i„iquitate(Matth.  xx.u.i7).  Ac  si  dicerel  :  SuMevare 
vos  videtur  species  penn«  sed  in  inOmis  vos  de- 
primit  pondus  vitai.  De  quo  pondere  per  Prophc 
umdicitur  :  VilH  hominum,  utquequo  gravt  corde. 
jPtai  IV,  3.)  Habemus  adhuc  quod  in  coi.s.dera- 
lione  struthionis  l.ujus  de  accipitrc  et  herodio 
a.teniius  perpendamus.  Accipitris  qu.ppe  et  hero- 
dii  parva  sunl  corpora.  sed  pennis  dens.onbus 
fulta  :  ct  idcirco  curo  celeriutc  transvolanl  quia 
i„  eis  paruro  est  quod  aggravat.  roultum  quod  le- 

M15)  Ex  lib.  XXXI  in  Job.  cap.  v,  6. 

[lUj  Exlib.  XXX.  in   JA  c.  X.  med.ura   c.r- 


dem  Synagogae  populos  de  Pharisaeis  ac  Scribis 
Veritas  adraonet  dicens  :  Super  cathedram  Moysi  «e- 
deruni  Scriba:  et  Phariscei  :  omnia  qno!  dicunt  vobU 
facile;  secundum  opera  vero  eorum  nolite  factre 
iHatth.  xxni,  2). 

(Ii5)  Strnlhionis  nora  nc  gentilitas  designaiur, 
sicut  conversurura  se  eara  Dominus  pollicetur,  cum 
per  prophcum  dicerei :  Glorificabit  me  bestia  agn, 
dracones  et  struthiones  (Isa.  xliii,  20).  Bestia  nain. 
que  agri,  id  est,  dracones  et  struthiones  Domi- 
num  glorificant,  cum  (idem  qua  85  ««  iUoes^ca 
quae  in  hoc  mundo  dudum  membrum  diaboU  fue- 


cifer.  * 

(ilo)  E%  lib. 


\x\i  in  Job,  cap.  v,  0. 


81 


GREGORIANUM.  —  LIB.  II. 


Si 


rai,  gentiUtas  Cfxallat.  Quam  el  propler  malUiam  A  ler  expandit  alas  suas  ad  ausirum.  Alas  quippe  uo- 


«bacoaum  nomine  exprobrat,  et  propler  liypocri- 
sun  Tocabulo  struthionum  vocat.  Quasi  enim  pen- 
uas  accq>it  gentilitas,  sed  volare  non  potuit  quae 
et  nataram  rationis  babuit,  et  aclionem  rationis 
ifnoraTiC. 

(116)  Strutbionum  nomine  ipsa  bypocrisis  desi- 
gnatur.  Unde  bene  contra  perversam  menlem  sub 
Jadaese  specie  per  Isaiam  dicitur :  Eril  cubiie  draco- 
num,  ei  pauua  siruthionum  (ha.  xxiiv,  30).  Quid 
namqoe  per  dracones»  nisi  roalitia,  et  quid  struthio- 
nuDi  nomine,  nisi  bypocrisis  designatur  ?  Struthio 
quippe  speciem  volandi  habet,sed  usum  volandl  non 
habel,  quia  hypocrisis  cuuctis  intuentibus  imagi- 
nem  de  se  sanctitatis  insinuat,  sed  tenere  vitam  san- 


siras  ad  austrum  expandere  est,per  adveulumsanctt 
Spiritus  nostras  confiteudo  cogilationes  aperire  ut 
jam  non  libeat  dcfendcndo  nos  tegere,  sed  accusan- 
do  publicare.  Tunc  ergo  accipiter  plumescit,  cum 
alas  suas  ad  austrum  expanderit,  quia  tunc  se  unus- 
quisque  virtutum  pennis  induit,  cum  sancto  Spiri- 
tui  cogitationes  suas  confitendo  substernit.  Qui  enim 
vetera  fatendo  non  detegit,  nov»  vit;e  opera  mini- 
me  producit ;  qui  nescit  lugere  quod  gravat,  non  va- 
let  proferre  quod  sublevat.  Ipsa  namquc  compun- 
ctionis  vis  poros  cordis  apcrit  et  plumas  virlutum 
fuudit*  Gumque  se  sludiose  mens  de  pigra  vetustale 
redarguit,  alacri  novitate  juvenescit.  Dicatur  ergo 
beato  Job  :  Nunquid  per  sapientiam  tuam  plumescit 


ctitatis  ignorat.  lo  perversa  igitur  mente  draco  cu-  ^  accipiter  expaudens  aias  suas  ad  austrum  ?  Id  est, 


bat.  et  struthio  pascitur,  quia  iatens  malitia  callide 
tcgitur,  et  intucntium  oculis  simulatio  bonitatis  an- 
tefenur. 

CAPUT IX. 

DE    ACCIPITRE. 

/n  Scriptura  sacra  accipitris  nomine  aliquando 
sanctus  quilibet  inteliigitur, 

Accipitris   nomine  sanctus  quilibet  dcsignatur. 

Uiide  beatus  Job  Dominica  voce  interrogatur,  cum 

dicitur :  Nunquid  per  sapientiam  tuam  ptumescit  ac- 

cipiUr^  expandens  aias  suas  ad  austrum  ?  (Job  xxxix, 

^.)  Quia  per  aniios  singulos  pennam  veterem  acci- 

pitcr  nova  nascente  projiciat,  ac  sine  intermissione 

plomescat,  pene  nullus  ignorat.  Non  autem  hic  illud 

plunue  tempus  dicitur  quo  in  nido  vestitur,  quia 

tuoc  nimirum  adhuc  videlicet  pullus  ad  austrum  alas 

expandcre  non  valct,  scd  illa  annua  pluma  descri- 

bitur,  quse  laxata  vetere  89  penna  renovatur.  Et 

quidem  domesticis  accipitribus  quo  melius  plumes- 

cere  debeant,  munita  ac  tepentia  loca  requiruntur. 

Ajn^tibus  vero  moris  est,  ut  flante  austro  alas  ex- 

pandant,  quatenus  eorum  membra  ad  laxandum 

peiiiiam  veterem  venti  tepore  concalescani.  Gum  ve- 

ro  ventus  deest  alis  contra  radium  solis  expansis  at- 

que  percnssis,  tepentem  sibi  auram  faciunt.  Sicque 

aperUs  poris  vel  veteres  exsiliunt,  vel  novae  succre- 

scunt.  Quid  est  ergo  accipitrem  in  austro  plumesce- 

re,  nisi  quod  unusquisque  sanctorum  tactus  Hatu 

sancti  Spirilus  concalescit,  et  usum  vetustae  conver-  j) 

sattonis  abjiciens,  uovi  bominis  formam  suroit? 

Quod  Paulus  admonei  dicens  :  Exspoiiantes  vos  ve^ 

Urem  kominem  cum  aetibus  suis  et  induentes  novum 

{Cotou.  III,  9).  Et  mrsum  :  Licet  is  qui  foris  est  no- 

sler  homo  corrumpitur^  tamen  is  qui  intus  est,  reno- 

vatur  dedie  m  dtem  (//  Cor.  iv,  16).  Vetustam  au- 

tcro  pennam  projicere  est  inveterala  studia  dolosae 

actioniaamittere;  et  novam  pennamsumere  est  mi- 

tero  ac  simplicem  bene  vivendo  sensum  tenere.  Pen- 

ita  namque  veteris  conversationis  gravat,  ct  piuma 

novac  immutaiiouis  sublevat,  ut  ad  volatum  tanto 

leviorem,  quanto  noviorem  reddat.  Et  bene  accipi- 


nunquid  cuilibet  electo  tu  inteUigentiam  contulisti, 
ut  flante  Spiritu  sancto  cogitationum  alasexpandat, 
quatonus  pondera  vetustse  conversationis  abjiciat,  ct 
virtutumS7  plumas  in  usum  iiovi  volatus  sumat? 
Ut  hinc  videlicet  coHigat,  quia  vigilantiam  scnsus  in 
semetipso  ex  se  non  habet  qui  hanc  cx  sc  conferro 
aUis  nequaquam  valet. 

CAPUT    X. 

DE    UEAOOIO. 

In  Scriptura  sacra  herodii  nomine  eiectorum  persona 
inteiiigitur, 

Ilerodii  nomine  vel  accipitris  electorum  persona 

intelligitur.  Unde  ad  bcaluin   Job  a  Domino  dici- 

C  tur :  Penna  struthionis  similis  est  pennw  herodii  et 

accipitris  (Job  xxxix,  15).  Accipitris  quippe  et  he- 

rodii  parva  suntcorpora,  sed  pcnnis  densioribus  ful- 

ta.  Idcirco  cum  cclerilate  transvolant,  quia  eis  pa- 

rura  inesl  quod  gravat,  multum  quod  levat.  Bene 

ergo  in  hcrodio  et  accipitre  electorum  persona  si- 

gnatur ;  quia,  quandiu  in  hac  vita  sunt,  sine  quaii- 

tulocunque  culpae  conlagio  esse  non  possuiit.  Sed 

cum  eis  parum  quid  inest  quod  deprimit,  multa  vir- 

tus  bouae  actionis  suppetit,quae  illos  in  supema  sus- 

tullit.  Herodii  namque  et  accipitris  pennae  conclu' 

sae  firmiores  sunt,et  ideo  volatu  aerem  premere  vir* 

tute  suse  solidiiatis  possunt :  sic  et  electorum  virtu- 

tcs  solidae  volant.  ut  ventos  humani  favoris  pre- 

mant. 

88  GAPUT  XI. 

DE    MILVO. 

In  Scriptura  sacra  miivi  nomine  diabolus  inteiiigitur, 
Milvi  nomine  diabolus  desigiiatur  :  quod  Zacha- 
ria  propheta  testaiite  cognoscimus,  qui  visionem 
suam  describens  ait :  Et  ievavi  ocuios  meos^  et  vidi : 
kt  ecce  duoe  muiieres  egredientes,  et  spirilus  in  aHs 
eamm,  et  habebant  aias  quasi  aias  milvi  (Zach.  v, 
9).  Quid  enim  in  duabus  mulieribus  accipimus,  ni- 
si  duo  principalia  vitia,  superbiam  videlicel,  et  va- 
nam  gloriam  ,  qu»  impietali  absque  ulla  dubitatio- 
ne  conjnnctae  suiit.  Quic  el  in  alis  suis  spiritum  h»- 


(116)  £x  Ub.  tn  inlob,  cap.  xii,  longius  ante  finem. 


rS  GAUNERI  CAN.  RKG.  S.  VICTORIS  PARIS.  84 

bere  irarranlur,  quia  in  aclibus  suis  Salanae  volun-  A  nos  morie  liberavit.  Ille  ergo  perfidus  Judacorum 

populus  mortaiem  vidtt,  sed  quomodo  morte  sua» 


lali  descrviunt.  Ipsumquippe  prophela  spirilumap- 
peliat,  quo  Salomon  ait:  Si  spiriius  poteslalem  ha- 
bentis  ascenderit  super  te,  locum  tuum  ne  dimiseris 
(Eccle.  X,  4).  Et  de  quo  in  Evangelio  Dominus  di- 
cit :  Cum  immundus  spirilus  exierit  ab  homine,  ambu- 
lat  per  loca  arida  et  inaquosa  (Matth.  xii,  45).  Spi- 
ritus  ergo  in  alis  earum  C!>C,  quia  superbia  et  ina- 
nis  gloria  per  omnc  quod  agunt  SaUnse  voluntati 
famulantur.  Et  habebant  alas  quasi  ulas  miln,  Mil- 
vus  semper  natur»  «tudet  insidiari  pullorum.  Istai 
ergo  muUcres  alas  liabeiit  quasi  alas  milvi,  quia  actio- 
nesearum  diabolo  procul  dubio  sunt  similes,  qui  in- 
sidiatur  semper  vitae  parvulorum. 

89  CAPUT   XII. 

De  PASSERE. 

In  Scriptura  sacra  passeris  nomine  Christus  iutel- 
ligitur, 

Passeris  nomine  Christus  intelligilur,   sicut  per 

Psalmista m  dicitur :  £<enim  passer  iuvenit  sibido- 

rnum,  et  turtur  nidum  suum  ubi  reponnt  puUos  suos 

(Psal.   Lxxxiii,  4).   Quis  eniro  alius  per  passerem 

nisi  Redcmptor  noster,  et  quid  pcr   turiurcin  nisi 

sancta  Ecclesia  exprimitur?  Jam  autcm  passer  sibi 

invenit  domum,  quia  selernum   coeli  babitaculum 

Redemptor  noster  iiitravit.  Ei  turtur  invenit  niduin, 

quiasancta  Ecclcsia  amore  Conditoris  afiecla,  crc- 

bris  gemitibus  utitur ;  et  velut   nidum  sibi,  id  est 

pacatissimam  fidci  quietem  construit,   in  qua  cre- 

scentes  (ilios  quasi  plumcscentes  pullos,  quousque 


mortem  nostram  destrueret,  minime  attendit.  Con- 
spexil  quidem  vulturem,  scd  oculos  vulturis  non 
aspexil  :  qui  dum  humililatis  cjus  vias,  et  quibus 
iios  ad  alta  sublevavit,  considerare  noluit,  semitam 
avis  ignoravit.  Neqne  enim  pensarc  studuit  quod 
cjus  nos  huroilitas  levarei  ad  coelestia  et  roortis 
ejus  intentio  reformarel  ad  vitam.  Semitam  igitur 
ignoravit  avis,  nec  intuitut  est  oculos  vulturiSy  quia 
etsi  vidit  cum  quem  in  morte  tenuit,  videre  noluit 
quanta  vitic  iiostrx  gloria  de  cjus  morte  seque- 
rctur. 

CAPUT    XIV. 

DE  MUSCA.  ; 

///  sacra  Scriplura  muscarum  nomine  insolentes  eurtg 
designantur. 

Muscarum  nominc  insolentes  cune  desideriorum 

carnalium  designantur,  sicut  scriptum  est :  Muscm 

morientes  perdunt  suavitatem  unguenti  (Eccle,  x,  1), 

quia  nimirum  superfluae  cogitationcs ,  quse  assidue 

in   aninio  carnalia  cogitante  el  nascuntur  et  deti- 

ciunt,  cam  snavitalem  qua  unusquisquc  intrinsccus 

pcr  spirilum  uncttis  est,  perdunt,  quoniam  integri- 

tale  cjus  pcrfrui  noii  pcnnittuntur.  Hinc  est  quod 

iEgyptus  mullitudiiie  muscaruin  percussa  icgitur. 

Quo  contia  Israeiiticns  populus  custodiam  Sabbati 

acccplt  iii  n.unerc  (Exod,  viii,  24).    Quid  cnim  in 

hac    vita    laboriosius    quam    terrcnis    dcsideriis 

xstunre?  Aut  quid  hic  91  quietius  quam   hujus 


ad  superiora  evolent,   charitatis  gremio  calefactos  ^  sieculi  nihil  appetcre?  Popuius  ergo  qui  Deum  se- 


lovet. 

CAPUT   XIII. 

DE   VIXTURE. 

In  Scriplura  sacru  vuUuris  nomtne  Chrislus  intel- 
Ugitur. 

Vulluria  nomiu '  Redemptor  nosler  intelligitur, 
sicut  per  beaturo  Job  de  Judseorum  populo  dicitur  : 
Semitam  ignoravit  avis^  nec  intuitus  est  oculos  vul- 
turis  (Job  xxviii).  Quis  eniro  hoc  loco  avis  noroine 
iiisi  ille  signatur,  qui  corpus  carneuro  quod  assum- 
psit,  ascendendo  ad  aethera  libravit  ?  Qui  apte  quo- 
que  eliam  vulturis  appcllallonc  expriroitur.  Vultur 
quippe  dum  volat,  si  jacens  cadaver  conspicit,  ad 


quitur,  accepit  Saltbatum,  id  cst  rcquiem  mentis, 
ut  nullo  in  hac  vita  dcsideriorum  carnalium  ap- 
pelitu  fatigetur.  iEgyptus  vero,  quar  hujus  muiidi 
speciem  lenet,  muscis  percutitur.  Musca  enim  ni- 
mis  insoicns  et  inquictum  cst  animal,  in  qua  quid 
aliud  quam  insolentcs  curae  desideriorum  carna- 
lium  designantur?i£gyptus  ergo  muscis  perculitur, 
qiiia  corum  corda  qui  terrenam  vitam  diligunt,  de- 
siderioruro  suorum  Inquietudiiiibus  feriuntur,  tur- 
bis  cogitatiouum  carnalium  ad  ima  dcpressa  sunt, 
ut  ad  quietis  iutiroae  dcsidcrium  non  leventur.  Unde 
cum  mira  ope  pictatis  ad  cor  verilas  venit,  prius 
ab  eo  cogitationum  carnalium  aeslus  cjicit,  et  post 
esum  se  cadaveris  deponit.   Et  plerumque  sic  in  ^  in  eo  virtutum  dona  disponit.  Quod  bene  nobis  sa- 


inorte  capitur,  dum  ad  mortcum  animal  de  sum- 
inis  venit.  Rectc  <  r^o  90  Medialor  Dei  ethominum, 
Redemptor  iiostcr,  vulturisappcllatione  signatur,qui 
roanens  in  allitudine  divinitatis  sua;,  quasi  quodam 
volatu  sublimi  cadaver  mortalitatis  noslra*  conspc- 
xil  in  infimis,  et  sese  dc  coeiestibus  ad  iina  subnii- 
sit.  Fieri  quippe  propter  nos  homo  dignatus  est. 
Et  dum  morluum  aniinal  pctiit,  mortem  apud  nos 
qui  apid  se  ernt  immorlalilas  iiivcnit.  Sed  hujus 
vuUuris  oculus,  luit  ipsa  inicnlio  noslnc  resurrc- 
ctionis,   quia  ipse  ad  Iriduum  morlua-j    al»  xtcrna 


cri  Evangelii  historia  innuit,  in  qua  dum  ad  resu- 
scitandam  filiam  invitatus  Doroinus  duceretur,  pro- 
tinus  additur  :  Et  cum  ejecta  isset  turba^  intravitet 
tenuit  manumpueUce,  et  surrexit  pueUa  (Matth,  ix,  25). 
Foras  ergo  turba  cjicitur,  ut  puella  suscitetur,  quia 
si  noii  priiis  a  secrctioribus  cordis  expcllitur  ini- 
portuna  saeculariuni  niultitiido  curaruro  ,  aniroa, 
quae  intrinsecus  jacct,  roortua  non  resurgit.  Nam 
duro  se  per  innumeras  terrenorum  desideriorum  co* 
giiationes  spargii,  ad  consideralionem  sui  nullate* 
iiiis  colligit. 


SB 


GREGORIANUM.  ^  LIB.  lir. 


U 


»2  INCIPIT  LIBER  TERTIUS 


CAPIT  PRIMUM. 


DE  JUMENTIS. 


1«  Scrtpiura  $acra  jumentorum  nomtne^  aliquando 
saneia  Kccieua,  vel  fidelis  anima^  aliquando  qui- 
libei  $ub  disciplina  positus^  aliquando  carnalesho- 
mines,  aliquando  mentes  dudum  bruta^  sed  con- 
terscp,  atiquando  s(ecuU  implicamentaf  aliquando 
umu  tardiores  mteiiiguntur. 

(117)  Jumenti  nomine  sancla  Ecclesia,  vel  fidelis 
anima  designatur.  Unde  Redemptor  noster  in  ju- 
roento  sedens  Jerusalem  tendit.  Salvator  enim  no- 
ster  jumento  sedens  Jerusalem  tendit,  cum  sanctae 
Ecclesix  universaliter  prxsidet,  eamque  in  supernx 
pacis  dcsiderium  accendit.  Jumento  etiam  sedens 
Jerusalem  tendit,  quando  uniuscujusque  lidelis  ani- 
mam  regens,  videlicet  jumentum  suum,  ad  pacis 
iiitiniae  visioncm  ducit. 

(118)  93  Jumenli  nomine  quilibet  sub  disciplina 
positus  designatur,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  : 
Ct  jumentum  factus  sum  apud  te^  et  ego  semper  te- 
cum  {Psal.  Liiii,  23).  Quamvis  insensatis  bomo 
longe  sit  roelior,  boc  tamen  plerumque  bomini  non 
Ucet  quod  brutis  animalibus  non  licct.  Qua^  enim  ad 
aliud  servaniur,  moius  corum  procul  dubio  nequa- 
quam  sub  discipliiia  restringuntur.  Homo  autem 
qoia  ad  sequenlem  vitam  ducilur,  neccsse  cst  pro« 
fecto  ut  in  cunctis  suis  motibus  sub  disciplinae  dis- 
posilione  religetur,  et  quasi  domesticum  animal 
loris  vinctum  servial,  atque  aeternis  disposilionibus 


A  (119)  Jumentorum  nomine  mentes  dudum  brutS3 
designantur,  sicut  per  pr»plietam  dicitur  :  Qui  dat 
jumentis  escam  ipsorum  :  et  puiiis  corvorum  invocan* 
tibuseum  (Psai,  cxlvi,  95).  Jumenta  quippe  escam 
accipiunt,  dum  sacrae  Scriptur»  pabulo  mentes  du- 
dum  bruts  satiantur. 

94  Jumentorum  quoque  nomine  saecHli  implica- 
menta  designantur.  Unde  apud  Noysen  tilii  Rubeiv 
et  Gad,  et  dimidia  tribus  Manasse  muUa  pecor»  et 
jumenta  possidentes  dum  exira  Jordanem  ea  qu:e 
viderant  campcstria  coucupiscunt,  dixerunl :  Terra 
quam  percussit  Dominns  in  conspectu  fiiiorum  Israei 
regionis  uberrimce  est  ad  pastum  animaiium^  et  nos 
urvi  iui  Itabemus  jumenta  piurima  :  precamurqu$ 

|.  si  invenimus  graliam  coram  le,  ut  des  nobis  famuiit 
tuis  eam  in  possessionem,  nec  facias  nos  transirt 
Jordanem  {Num,  ixxii,  i,  5).  Qui  igitur  jumenta 
plurima  possident,  Jordanem  transire  refugiont, 
quia  quos  multa  inundi  implicamvnta  occupant, 
babitaiiouem  coelestis  patriai  non  requirunt. 

Jumentorum  nominc  sensu  tardiores  iQtelliguii- 
tur,  sicut  beatus  Job  dicit :  Interroga  jumenta^  et 
docebunt  te;  voiatiiia  caii^  et  indicabunt  ttbi;  ioquere 
tcrroi  et  respondebit  tibi^  et  narrabunt  pisces  maris 
iJob  XII,  7,8).  Quid  per  jumenta,  nisi  sensu  tardio- 
res?  quid  per  coeli  volatilia,  nisi  summa  atque  su- 
Miniia  sapientes  inteiligcre  debeinus?  De  jumentis 
namque ,  id  est  sensu  pigrioribus  scriptum  est : 
Animaiia  lua  liabitabunt  in  ea  {Psai.  Lxvii,  il).  Et 


rcstrictum  vival.  Qui  vcro  implere  cuncla  quae  desi-  q  quia  sublimia  sapientes  in  verbis  nostri  Redemptoris 

cvolant,  scriptum  est  :  Ita  ut  voiucres  cosii  vtniant, 
et  habitent  in  ramis  ejus  {Matth.  xiii,  52).  Quid  vero 


derat  per  efiTrenatara  libertatem  quaerit,  quid  aliud 
qaaiu  agresti  animali  esse  similis  concupiscit,  ut 
disciplloa;  bunc  lora  non  teneant,  sed  audenter  va  • 
gits  per  silvam  desidcriorum  currat?  Siepe  autem 
diviiia  miseratio,  quos  prodire  in  effrenationem  illi- 
citae  liberlatis  conspicit,  objeclione  prosperae  adver- 
sitatis  frangit,  quatenus  elisi  discant  quam  reproba 
erectione  tuniueraniy  ut  jam  flagelli  experiineniis 
edomiti,  quasi  jumenta  domcstica  praeceptorum  loris 
mentis  colla  subjiciant,  ct  vitae  praesentis  itinere  ad 
nulum  praesidcntis  pergant.  Quibus  bene  loris  liga- 
tum  se  noverat,  qui  dicebat  :  Ut  jumentum  faclus 
sum  apud  te^  el  ego  semper  tecum,  Unde  cl  saevus 
ille  pcrseculor,  ab  agro  pcrOdx  voluplalis  ad  do 


per  teiTam,  nisi  terrena  sapieiites  accipimus  ?  Unde 
et  primo  bomini  coelesiia  deserenti  dictum  cst . 
Terra  es,  et  in  terram  ibis  {Gen.  iii,  19,  juxta  LXX). 
Quid  per  pisces  maris,  nisi  curiosos  bujus  saeculi 
debcmus  accipere?  de  quibus  Psalroista  ait :  Pisces 
maris,  qui  perambuiant  semitas  maris  {Psai.  viii, 
9).  Qui  in  niagnis  rerum  inquisitionibus,  qiiasi  in 
abditis  fluctibus  lateut.  Quid  autem  cuncta  baec  in- 
quisiu  doceant,  adjungit  dicens  :  Quis  ignorat^  quod 
omnia  liac  manus  Domini  fecerit  ?  (Job  xii,  9.)  Ac 
si  apcrte  dicat  :  Sive  sensu  tardiores,  seu  sublimia 
sapienies,  sive  terrenis  actibiis  deditos,  seu  liujus 


mum  fidei  deductus,  rectoris  sui  calcaribus  punctus  ^  mundi  occupatos  inquisitionibus  requiras,  cuncta 


audiebat  :  Durum  est  tibi  cantra  stimuium  calcitrare 
{Aci.  IX,  6). 

Jumentorum  nomine  carnales  homines  designaii- 
tar,  sicut  per  propbetam  dicitur  :  Computruerunt 
pswtenta  iu  stercoresuo  {Joel.  i,  17).  Jumcnta  quippc 
io  stcrcore  suo  computrescere  est  caniales  homincs 
fetore  luxuriae  vilain  fiuire. 


(117)  Ex  liom.  17  in  Rzccb. 

(118)  £x  I.  x  in  Job,  cap.  i, 


15. 


ba  c  Greatorem  omnium  Deum  fatentur,  et  dc  pote- 
state  cjus  coiicorditer  sentiunt,  quamvis  sub  ea  non 
concorditer  vivant.  Quod  euim  justus  quisque 
cliam  vivendo  loquitur,  boc  injustus  plerumque  de 
Dco  vcl  sola  voce  compcllitur  faleri ;  fitque  ut  mali» 
auctori  95  oranium,  cujus  opcribus  resistunt,  at- 
testalione  faraulentur,  quia  quem  impugnare  mori- 

(119)  Ex  I.  x\x  in  Job,  c.  viii,  12. 


»7  GARNERl  CAN.  REG. 

nus  ausi  sunt,  Crealorem  omniuin  negare  non  pos- 
Biint. 

CAPUT  11. 

DE  EQIO. 

/m  Scriptura  sacra  equi  nomine  aliquando  lubrica 
.  vita  pravorum^  aliquando  dignitas  temporalit^  ali- 
quando  hoc  ipsum  prcesens  steculum^  aliquando 
pr(£paratio  rectos  intentionis,  aliquando  quilibet 
sanctus  prcedicator^  aliquando  eiectorum  corpora 
designantur, 

Eqoi  nomine  lubrica  pravorum  vita  signalur,  sic- 
ut  scriptum  est  :  Nolite  fieri  sicut  equus  et  muius^ 
quibus  non  est  intcltectus  (Psal.  ixxi,  0).  Et  sicut 
per  prophetam  alium  dicitur  :  Equi  amalores  et 
emissarii  facti  sunt^  unusquisque  ad  uxorem  proximi 
sui  liinniebat  {Jer.  v,  8;. 

Equi  nomine  dignitas  temporalis  accipitur,  Salo* 
mone  attestante,  qui  ait :  Vidi  servos  in  equis,  et 
principes  ambutantes  quasi  servos  super  terram  {Ec- 
cle.  X,  7).  Omnis  quippe  qui  peccat,  servus  est 
peccati  (Joan.  viii,  34).  Et  ser^i  in  equis  sunt,  dum 
peccatores  praesentis  vita)  dignitatibus  cfferuntur. 
Principes  vero  quasi  servi  ambulant,  cum  multos 
dignitate  virtutum  pienos  nulius  honor  erigii,  sed 
sununa  hic  adversitas  velut  indignos  deorsum  pre- 
mit.  Hiiic  rursum  dicitur  :  Dormitaverunt  qui  ascen^ 
derunt  equos  {Psal.  lxxv,  7).  Id  esl  in  mortem  ani- 
ins  mentis  oculos  a  veritatis  iuce  clauserunt,  in 
praesentis  vike  honore  confisi  sunL 

Equi  iiomine  boc  ipsum  prsesens  sxculum  desi- 
gnatur»  sicut  Jacob  dicitur  :  Fiat  Dan  coluber  in 
96  vtd,  cerastes  in  <emt/a,  mordens  ungulas  equi^ 
ut  cadat  ascensor  ejus  retro  {Gen.  xux,  17).  Quo 
in  testlmonio  quid  equus  significet,  melius  osten- 
derous,  si  et  ea,  quae  circumstant,  paulo  subtilius 
exponamus.  Nonnulli  enim  de  tribu  Dan  venire  An- 
tichristuro  ferunt,  pro  eo  quod  hoc  loco  Dan  et 
cohiber  asseritur.  Unde  iion  immerilo  Israeliticus 
populus  dum  terras  in  castrorum  partitionem  susci* 
peret,  primiis  Dan  ad  aquiloiiein  caslra  metatus  est 
(Num.  II,  25),  signans  eum,  qui  in  corde  suo  di- 
xerat  :  Sedebo  m  monle  testamenti  in  lateribus  aqui^ 
loniSy  ascendam  super  altitudinem  nubium^  similis 
•  ro  Altissimo  {Isai.  xiv;  13).  De  quo  et  per  prophe- 
taitl  dicilur  :  A  Dan  auditus  est  fremitus  equortm 
ejus  {Jer.  viii,  16).  Qui  non  soluro  coiuber,  sed 
etiam  cerastes.Ccrasta  eniin  GraRce  cornua  dicuntur, 
serpensque  hic  cornutus  esse  perhilietur,  per  quem 
digne  Antichristi  adventus  asseritur,  quia  contra 
fldelium  vitam  cum  mursu  peslifcrae  pr^edicalionis 
armatur  etiam  corntbus  potestaiis.  Quis  autcm  ne- 
sciat  seroitam  angustiorcm  esse  quam  viam?Fit 
ergo  Dan  colul)er  in  via,  quia  in  prseseiitis  vitx  lati- 
todine  eos  ambulare  provocat,  quibus  quasi  parendq 
blauditur.  Sed  iii  via  mordet,  quia  eos,  quibus  li- 
bertatem  tribuit,  erroris  sui  veneiio  consumit.  Fit 
cerastes  in  semita,  quia  quos  (ideles  reperit,  ct  sese 
ad  praecepti  coelestis  angusta  itinera  constringcutes 


S.  VICTORiS  PARIS.  88 

A  non  solom  nequitia  callid»  persuasiouis  impetit,  sed 
etiam  terrorepoteslatis  premit;  et  in  persecntionis 
angoie  post  bcneflcia  ficlae  dulcedinis  exercct  cornua 
pott^statis.  Quo  in  loco  equus  hunc  mundum  insi- 
nuat,  qui  per  elationem  suam  in  censu  labentium 
tcmporum  spumat.  Et  quia  Anticbristus  extreroa 
muiidi  apprehendere  nititur,  cerastes  iste  equi  mt- 
giilas  roordere  perhibetur.  Ungulas  quippe  eqoi 
inordere  est  extrenia  saeculi  feriendo  contingere.  Ut 
cadat  ascensor  ejus  retro.  Ascensor  eqiii  est,  quis- 
quis  extollitur  in  dignitatibus  niundi.  Qui  retro  ca- 
dere  dicitur,  et  non  in  faciem  :  sicut  Paulus  ceci- 
disse  memoratur  {Act.  ix,  i).  In  faciem  enim  cadere 
est  in  hac  vita,  suas  unumqueroque  culpas  agnos- 
cere,  easque  poenitendo  dcflere.  Retro  veru  quo 
non  vidctur  cadere  est  ex  hac  vita  repente  deci- 
dere,  et  ad  quae  supplicia  ducatur  ignorare.  £t  quia 
Judaea  erroris  97  ^ui  laqueis  capta  pro  Chri- 
sio  Antichristum  exspectat,  bene  Jacob  eodem  loc# 
rcpente  in  electorum  voce  conversus  est  dicens  : 
Salutare  luum  exspectalfo,  Domine  {Gen.  xlix,  18). 
Id  est  non  sicut  infldcles  Anticbristum,  sed  cum, 
qui  in  redemptionem  nostram  venlurus  est,  verum 
crcdeiido  fldeliter  Christum. 

Equi  iiomine  praeparalio  rectae  intentionis  accipi- 
tur,  sicut  scriptum  cst :  Equus  paratur  in  diem  belli^ 
sed  Dominus  salutem  tribuit  {Prov.  xxi,  31).  Qoia 
contra  teiilationem  quidcm  se  animus  prasparat  , 
«cd  nisi  adjuvetur  desuper  salubritcr  non  certat. 
Q  Equi  noniinc  sanctus  quilibct  praedicator  accipi- 
lur,  prophcla  attcstante  qui  ait  :  Misisti  in  mare 
equos  tuos  turbanles  aquas  multas  {Isa.  xviii»  2). 
Quietae  quippe  aquae  jacuerunt ,  quia  humanae 
iiientes  sub  vitiorum  suorum  torpore  sopitae  sunt. 
Sed  equis  Dei  roare  turbaturo  est,  quia»  missis 
sanctis  praedicatoribus,  omne  cor  ,  quod  pesti* 
fera  securitate  torpuit,  impulsu  salutiferi  timorift 
expavit. 

Equorum  noroine  electororo  corpora  desiguantort 
unde  et  Joannes  apostolus  in  Apocalypsi  Dominum 
contemplatiis  ait  :  Et  exercitus^  qui  sunt  in  rcr/o, 
sequebantur  eum  in  equis  albis  {Apoc.  xix,  14)  (120). 
Multitudinem  quippe  sanctorum,  quae  in  hoc  roany- 
rii  bello  sudaverat,  recte  exercitum  vocat.  Qui  id- 
^  circo  in  equis  albis  sedere  referuntur,  quia  nimiruio 
eorum  corpora  et  luce  justitiae,  et  «astimonia^  can- 
dore  claruerunt. 

98  CAPUT  III. 

DC  ASINO. 

In  sacra  Scriptura  asinorum  nomine  allquando  stul- 
torum  pigritia  ,  aliquando  luxuria  ,  aliquando 
simplicitas  gentilium ,  aliquando  qucelibet  fidelis 
unima ,  vet  sancta  Ecclesia,  atiquando  is  qui  alio- 
rum  necessitates  sustentat^  aliquando  mala  vita^ati' 
quando  caro  nostra  designatur, 
(121)  Asinorum  nomine  stultorum  pigritia  figura- 
tur,sicut  per  Moysem  dicitur  :  Non  arabis  in  bovest 
asino  {Deut»  xxh,  10).  Ac  si  diccrct :  Faluos  sapicn^ 


(120)  Ex  I.  XXXI  in  Job,  c.  ix,  12. 


(121)  Exl.  I,  iu  Job;  r.  vr. 


8f  GREGORIAmm.  ~  LtB.  III.  90 

tlbtts  In  pnedicationc  non  socies ,  ne  per  eum  qui  A  respuit,  ea  jani  agendo  proferal  qux  Dei  sacriAcio 
implere  rero  non  Talet  et  illi  qui  pneralel  obsi-     imponat. 


stas. 

(139)  Ilem  asinorum  appellalione  immoderala 
petobntium  luxuria  expriroitur,  propheta  teste 
qni  alt :  Quomm  caine$  suntf  ut  carnes  a$inoruni 

(123)  Asinoruro  nomine  simplicitas  genliiium  de- 
signator.  Undc  Jerusalem  tendens  Dominus,  asellum 
sedlsse  perbibetur  (Matth,  xxi,  7).  Quid  est  euim 
sedendo  asiuum  Jerusalem  venire,  nisi  gentiiitatis 
simplicia  corda  possidendo,  ea  ad  Tisionem  pacis 
regendo,  et  prsesidendo  perducere?  Unde  rursum 
scriptum  est :  Cognovit  bos  posie$sorem  suum,  et  asi- 
mn  preesepe  dominisui  (Isa,  i,  2,  5).  Quis  enim  bos 


(Ii6)  Asini  nomine  caro  noslra  designatur,  sicul 
in  iibro  Judicum  dicitur :  Axa,  fiiia  Caleb^  sedens  super 
asinum  suspiravit.  Cui  dixit  pater  ejus  :  Quid  ha* 
bes?  100  ^^  <^'^  respondit :  Da  mihi  benedictionem 
quia  terram^  arentem  dedisti  mt/if ,  junge  et  irriguam. 
Dedit  ei  pater  irriguum  supertus,  et  irriguum  in» 
ferius  {Jud,  i,  15-15).  Quid  per  asinom  nisl  corpus 
nostrum  acciplmus  ?  Aia  autem  super  asinum  sedet, 
cum  irrationabilibus  carnis  suae  motibus  jam  anima 
praesidet.  Quae  suspirans  a  patre  terram  irriguam 
petit,  quia  a  Creatore  nostro  cum  magnogemita 
quaerenda  est  lacrymarum  gratia.  Sunt  namque 
nonnuili  qui  jam  in  dono  perceperunt  libere  pro 


ntslJodaicus  popnlus  exstitit,cujus  cervicem  juguni  ^  jusiitia  eloqui,   oppressos  tueri,    indigentibus  pos« 

scssa  tribucre,  ardoreni  fidei  liabere  ;  sed  hnbere  la- 
cryniarum  gratiam  non  habent.  Hi  niuiirum  lerram 
australem  et  arentem  babent;  sed  adbuc  irrigua 
indigent,  quia  in  bonis  operibus  positi,  quibus  ma- 
gni  atque  lerventes  sunl,  oportet  ut  aut  timore  sup- 
pIicii,autamore  rcgni  coelestis  mala  etiam  quaeantea 
perpetraveruni,deplorent.Sed  quia  duo  sunt  conipun- 
ctionis  genera,  quia  Dcum  videlicct  sitiens  nnima 
prius  timore  conipungitur,  post  amore,  dedit  ei  Patcr 
suusirriguum  superiuset  irriguum  inferius.Irriguum 
quippe  superius*accipit  anima,  cum  sese  iu  lacryuiis, 
regni  coeiestis  desiderio  aiiligit ;  irriguum  vero  iu- 
ferius  accipit,  cum  inferni  supplicia  flcndo  perti- 
,  mescit.  Ci  p:  ius  quidem  ei  inferius,  ac  post  irri- 
'  guum  superius  datur.  Sed  qoia  conipunctio  amoris 
dignitate  pra^minet,  necesse  fuit  ut  prius  irriguum 
superius,  etpost  irriguum  inferius  commemorari 
debuisset.  Duoautem,  ut  dixi,  compunctionis  ge- 
nera  sunt  :  quia  prius  timore  anima  compungitur, 
post  ainore.  Prius  enim  sese  iii  lacrymis  afncit»  quia 
dum  nialoriim  suorum  recolit,  pro  bis  perpeti  sup- 
plicia  sterna  pertimescit.  At  vero  cum  longa  moero- 
ris  anxielate  fuerit  formido  consuinpta,  quaedam 
jam  de  praesumptione  veniae  securitas  nascitur,  et 
in  amore  cieiestium  gaudiorum  animus  inflamma- 
tur;  et  qui  prius  timebat  iie  ducerclur  ad  suppli* 
cium,  postmodum  flere  amarissime  incipil  quia  dif- 
fertur  a  regno.  Sicque  fit  ul  perfecta  compunctio 


)egisattrivit?Ct  quisasinusnisi  gentilis  populus  fuit, 
qoem  qnilibet  seductor  reperit,  quasi  brutum  ani- 
mal,  et  nulla  ratione  renitens,  quo  voluit  errore 
substravit  ?  Bos  ergo  possessorem  suum,  et  asinus 
09  presepe  domini  cognovit ;  quia  et  Ilebraicus 
populus  Deum  quem  colebat ,  sed  iguorabat  repe- 
rit :  et  gentilitas  legis  pabulum  quod  non  habebat, 
accepit. 

Potest  quoque  per  asinum  quaelibet  fidelis  anima, 
Td  sancta  universalis  Eccicsia  designari.  Unde 
Redemptor  noster  in  asello  sedens  tendit  Jeru- 
salem. 

(Ii4)  Asini  nomine  is  qui  aliornm  neccssitates 
■astentat,  designatur,  sicut  pcr  beatum  Jobde  hae- 
reticts  dicitur  :  Asinum  pupillorum  abegemnt  {Job 
xxnr,  3).  Quid  enim  per  pupillos  accipimus,  nisi 
dectos  Dei  in  mentis  teneritudine  positos,  qiii  ma- 
gna  lidei  gratia  nutriuutur,  et  patris  sui  jam  pro 
se  roortoi  faciem  necdum  videiit?  Et  suntplerique 
io  felcdesia  qui  quosdam  conspiciunt  coelestia  appe- 
tere,  terrena  omnia  despectui  habcre  ;  et  qiiamvis 
ipsi  In  hujnsroundi  laboribus  insudent,  eos  tanien 
qoos  ad  coelestia  anhelare  conspiciunt,  de  rebus 
quas  in  boc  mundo  possident  hiijus  vitae  adjuto- 
n«ro  ferunt.  Et  quamvis  ipsi  agere  spiritalia  ne- 
qiieant,  ad  suroma  tamen  tendentibus  subsidia  roi- 
nistrant.  Portare  eniro  asinus  onera  hominum  solet. 
Qnasi  ergo  qoidam  asinus  electorum  est  qui  tcrre- 


IV. 


nis  rebus  deserviens  deportat  onera  usibus  homi-  f)  formidinis  tradat  animum  compuiiclioni  dilectio- 
nom.  Et  ssepe  cum  haeretici  qucmiibet  talero  a  saii-     nis 
ctae  Ecdesiae  gremio  avertunt,  quasi  pupillorum 
aslnuro  abigunt,  quia  cum  ad  perfidiam  suam  per- 
trahont,  a  ministerio  bonorum  repellunt. 

(115)  Asini  nomiiie  mala  vita  designaiitur,  sicut 
per  Moyscn  dicitur  :  Primogenita  asini  mutabis  ove 
€Kxod,  XIII,  13).  Per  asinum  quippe  immunditia, 
per  ovem  vero  innoccntia  designatur.  Asini  ergo 
primogeoita  ove  muiarc  est  imroundae  vitae  priinor- 
dia  lu  innoceniiae  simplicitatcm  convertere,  ut  post- 
qoaro  iila  peccator  egit,  quse  uti  immunda  Dominus 


(122)  Ex  l.  1,  in  Job,  c.  G,  posl  mcdium. 

(125)  Ibid. 

(Ii4)  Lib.  ei  1.  xvi  in  Joh,  c.  xxi,  22. 


101  CAPLT 

DE    ASINA. 

In  Scriptura  sacra  asinarum  nomine  aliquando  qui' 
libet  simpliciter  viventes^  atiquando  motus  cordis 
lascivientes^  aiiquando  simpiices  cordis  cogita^ 
tiones,  aliquando  caro  nostra  designatur, 

(127)  Asinarum  appellatione  quilibet  simpliciter 
vivente^  et  alienis  oneribus  portandis  dediti  acd« 
piuntur,  unde  scriptum  est  :  Boves  arabant^  et 
asinw  pascebantur  juxta  eos  (Job  i,  14).  Quid  eniro 

(125)  Ex  I.  xxvii  in  Job,  c.  ii,  15. 
(I2G)  £x  lib.  iiiDialog.  c  54. 
(127)  Ex  I.  II  in  Job,  c.  avii. 


0»  CAnNEUl  CAN.  HEG.  S.  VICTORIS  PARIS.  9t 

aliud  pcr  figuram  boves  quam  bene  operantes,  cl  A  que  talus  abjicil,  inflrmiialis  mcmoria   reformal. 


quid  asinas  quara  quosdam  simpliciter  viventet 
accipimus?  Qui  dum  in  subtiliori  intellectu  currere 
iion  valent,  quod  quasi  pigrius  ambulant,  eo  fra- 
terna  onera  mansuetius  portant.  Quae  bene  juxta 
boyes  pasci  rcferuntur,  quia  mentes  sjmplicium 
etiam  cum  alta  capere  non  possunt,  eo  magis  vi« 
cin»  sunt,  quo  et  fraterna  bona  sua  per  cUarita- 
tem  credunt.  Cumque  invidere  alienis  sensibus 
licsc.unl,  quasi  in  pastu  se  minime  dividunt.  Simul 
ergo  se  asin»  cum  bobus  reficiunt,  quia  pruden- 
tibus  conjuncli  tardiores,  eorum  inteliigentia  pa- 
Bcuntur. 

(128)  Asinarum  nomine  moius  cordis  lascivientes 
designaiitur,  sicut  de  beato  Job  dicitur  :  Quod  in 
possessioiu  quingentas  asinas  habuerit  (Job  i,  5). 
Asinas  quippe  possidemus,  cum  lascivienles  cordis 
inolus  rcsiringimus  :  et  quidquid  in  nobis  carnale 
exsurgere  appetit,  spiritali  cordis  dominatu  refre- 
namus. 

(129)  Asinarum  quoque  nomine  simplices  cordis 
cogitatioaes  accipimus  juxla  iilud  :  Boves  arabant 
et  asina:  pascebantur  juxta  eos ;  et  irrnerunt  Sabai 
102  ttdcrunlque  omnia  (Job  i,  14,  15).  Quid  cnim 
pasccntes  asinas  nisi  simplici^s  motus  cordis  intelli- 
gjmus?  quos  dum  sludiose  a  duplicilatis  errore 
coinpesciums,  quasi  in  campo  liberae  puritatis  enu- 
trimus.  Scil  ecce  dum  boc  agimus,  hostis  noster 
pascentes   asinas  subti-ahit,  quia  plerumi{ue  dum 


ut  aiiimus,  qui  extra  sc  in  elalionem  ducitur,  ez 
percussa  quam  sustinct  cariie  memoretur.  Sed  hujiis 
correptionis  donum  idcirco  Balaam  non  obtinuit,  * 
quia  ad  malcdicendum  pergens  vocem,  non  inentero 
mutavit. 

103  CAPUT  V 

DE  CAMELO. 

In  Scriplura  sacra  camelorum  nomine  aliquando 
ipse  DominuSf  aliquando  gentilis  populus ,  aii- 
quando  Samaritanornm  vita^  atiquando  terrena- 
rum  rerum  dispositiones  ^  aliauando  distort(B  et 
tumido!  cogitationesm 

Cameli  nomiiie  Dominus  designatur,  sicut  ab 
eodem  Domino  Judaeis  adversantibus  dicitur :  Lt- 
quantes  culicem^  camelum  glutientes  (Matth.  xxiii, 
ii).K  Culex  namque  susurrando  vulnerat,  camelus 
autem  sponte  se  ad  suscipienda  onera  inclinat.  IJ- 
qiiavcrunt  ergo  JiidaBi  culicem,  quia  seditiosuro 
Intronem  dimitti  pelierunt.  Camelum  vero  gluti- 
veruut,  quia  eum  qui  ad  suscipienda  nostrae  mor- 
talitatis  onera  sponte  dcscemlcrat,  exstinguere  cla- 
mando  conaii  sunt. 

(150)  Cameli  nomine  gentilitas  designatur.  Utide 
et  Rebecca  ad  Isaac  veniens  dorso  cameli  dedu- 
citur  (Cen.  xxiv,  6-4)  :  quia  ad  Christum  ex  gen- 
tilitate  Ecclesia  propcrans  in  tortis  viliosisque  vilse 
vcteris  conversalionibus  invenitur.  (131)  Qu»  Isaac 
viso  descendit,  quia^  Domino  cognito,  viliasuagcn- 
tililas  deseruil,  et  ab  crectione  cclsitudinis  ima  hu- 


molus  cordis  simplices  videt,  sublilia  invcntionura  q  militalis  petiit.  Quie  et  ver»5cuiidata  pallio  velatur 

(ibid.^  55),  quia  el  coram  illo  ex  anteacta  vita  con- 
fuiiditur.  Unde  el  per  Paulum  eisJcm  gcntibus  di- 
citur  :  Quem  ergo  fructum  habuistis  tunc  in  i7/m,  tii^ 
quibus  nunc  erubescitis?  (Rom.  vi,  21.) 

(132)  Potcst  ctiam  per  camclos,  qui  commune 
sunt  aniinal,  Samaritanorum  vita  signari.  Cameli 
namque  104  ruminant,  sed  nequaquam  ungulain 
rindunl.  Samarilani  quoque  quasi  ruminant,  quia 
cx  pate  legis  verba  recipiunt,  et  quasi  ungulam 
noii  (inilunl,  quia  pro  parte  contemnunt :  Qui  etiam 
gi-ave  onus  in  dorso  nienlis  tolcrant,  quia  id  omne 
quod  faciunt,  sine  spe  aelernitalis  elaborant :  fidcra 
qiiippe  rcsurrcctionis  nesciunt.  Et  quid  esse  gravius 
alque  onusiius  potest  quam  afllictionem  practcreun- 


acumina  osteiidit,  ut,  dum  laus  dc  siibtilitate  quae- 
ritur,  purilalis  simplic\tas  amittatur.  Et  si  usqu^  ad 
opus  pi  avum  pertraherc  noii  valct,  teniando  tainen 
l;onorum  cogitalionibus  subrepcns  nocet,  iit,  cum 
turbare  bona  mcntis  agnoscitur,  ea  quasi  funditus 
absiulisse  videuiur. 

Asint^e  nomiiie  caro  nostra  designatur,  unde 
scriptum  est  quia,  cum  Balaam  ad  maledicendum 
pergeiet,  ab  asina  cui  inbidebat  corripilur.  Balaam 
i^aiuque  pervenire  ad  propositum  tendit;  sed  ejus 
votuni  animal  cui  prxsidct  prsepedit.  Proiiibilione 
quippe  immorala  asina  angelum  videt,  quem  hu- 
mana  mcns  non  vidct,  quia  plerumque  caro  pcr 
mnleslias  tarda  flagello  siio  menti    Deum    iiidicat. 


qucm  mens  ipsa  carni  praesidens  iioii  videbat :  iu  ^  lis  saeculi  perpeli  et  nequaquam  ad  revelatiouera 


ut  aiixictatem  spiritus  prellcere  in  hoc  mundo  cu 
pientis,  velut  iter  tendeiilis  impediat,  doiiec  ei  in- 
Yisibilem  qui  sibi  obviat  innotescat.  Unde  ct  bcne 
Pelrus  dicit  :  Correptionem  habuit  sum  vesanite 
SHbjugale  mutum  animal  hominis  voce  loquens  pro- 
phttce  prohibuit  insiptentiam  (II  Petr*  ii.  16).  Insa- 
nns  quippe  homo  a  subjugali  muto  corripitur,  quan- 
^lo  mens  elata  humilitatis  bonum  quod  tenere  de- 
beatabaflliclacarne  memoratur.Considerandum  est 
ego  quanta  salus  cordis  sii  molestia  corporalis« 
qiae  ad  cognitionem  sui  mcntem, et quam  plcrum* 

(128)  Exl.  in  Job,  c.xili,  50. 

(U9)  Ex  1. 11  in  Job,  c.  xxiv,  53,  in  medio. 

(150)  Ibidcm. 


iiientis  gaudia  remuncrationis  sperare  I 

(135)  Possunt  quoque  non  inconvenienter  pcr 
camelos,  qui  ungulam  ncquaquam  findunt,  sed  tt- 
men  ruminant,  terrenarum  rcrum  bonae  dispensa- 
lioiies  intelligi :  quse  quia  aliquid  hal)ent  «eculi,  et 
aliquid  Dci,  per  commune  eas  necesse  est  aiiimal 
dcsignari.  Neque  cniin  terrena  dispensatio,  quain- 
vis  aeternae  utililati  scrviat,  sine  p<^rlurbatione  men- 
tis  valct  exhibcri.  Quia  igitur  pcr  hanc  et  ad  pra- 
scns  mens  confunditiir,  et  iii  perpetuum  mcrces 
paratur ,  quasi  commune  animal  ct  aliquid  de  lcse 

(151)  Lib.  XXXV  in  Job,  c.  xi ,  id  rcpctit. 

(152)  Job,  loco  citato. 

(153)  Ex  lib.  1  in  Job,  cap.  xiii,  29. 


f3 


GnEGOmANUM.  -  LIB.  III. 


94 


habel,  et  aliquid  non  habct.  Ungulnm  quippe  non  A  inerccdis  prxmia  requircnles.  Nam  reptilia  toto  et 


findit,  quia  non  se  penitus  anima  ab  omni  terreno 
operedisjungit;  setl  tamen  ruminat,  quia  bene  di- 
spensando  temporalia  per  ccrliludinis  fiduciam 
oodeslia  sperat.  Terrenae  igitur  dispensalioncs,  quasi 
camelorum  raore,  capite  legi  concordanl,  pede  dis- 
erepant,  quia  et  coeli  sunt  qu*  juste  viveules  ap- 
petuni,  et  hujus  mundi  sunt  ea  in  quibus  operc 
Ycrsanlur. 

Possunt  ctiam  per  camelos  tortuosum  videlicct 
animal  dislortx  el  tumidse  cogitationes  inteliigi. 
Unde  bcne  beatus  Job  camelos  in  possessione  ha- 
huisse  perhibeiur  (Job  i,  3).  Camelos  quippe  pos- 
sidenius,  si  quod  altum  sapiinus  humililer  depona- 
nius.  Camelos  piocul  dubio  possidemus,  cum  cogi- 


corporc  terr?e  inhaerciit;  animalia  autcm  ventre  a 
terra  suspcnsa  sunt;  appetitu  tamen  gulae  ad  terram 
scinper  inclinanlur.  Replilia  itaque  sunt  iiiter  pa- 
rictem,  quando  cogitationes  volvuntur  in  incnte  quae 
a  terrenis  desideriis  nunquam  levanlur.  Animalia 
quoque  sunt  intra  paiietcm,  quando  ct  si  qiiu*  jam 
justa,  si  qua  hoiiesia  cogitantur,  appetcndis  tamen 
lucris  tem|)oralibus  honoribusque  dcserviunl ;  et  pcr 
senictipsa  quidem  quasi  a  terra  suspcnsa  sunt,  sed 
adhuc  per  ambitum  quasi  gulae  dcsiderium  scse  ad 
ima  submiltunt. 

(158)  Animalium  noniine  irralionabilcs  aiiim» 
molus  designanlur  :  Vnde  filu  Ritben  et  Cad  et  di^ 
midia  tribus  Bfanasse  inlroductis  fmis  Israel  in  ter^ 


taliones  nostras  ad  infirmitatis  fraternae  compassio-  ^  ram  repromissionis  ad  campestria  redeunt  (  Num. 
nem  flecUmus,et  vicissim  oiicra  nostra  portantcsalie- 
iiae  infirmitati  compati  condescendendo  noverimus. 
105  CAPUT  VI. 

DE    ANiaiALlBVS. 

Im  ScriptHra  sacra  animalittm  nomine  aliquando 
sancii  evangelistte^  aliquando  justi^  aliquando  sim- 
plices  in  sancta  Ecclesia ,  aliquando  cogitaliones 
aliauantulum  a  terra  suspensw^  aiiquando  irratio- 
naoiies  animiB  motus. 

(154)  Animalium  noniine  sancti  cvangclistae  desi- 
gnantur,  sicut  per  Ezechiclem  dicitur  :  Et  in  medio 
ejus  simililudo  quatuor  animalium  (Ezech,  i,  5). 
Qeid  eiiim  per  quatuor  animalia,  iiisl  quatuor  evan- 
gelistx  signatur? 

(l3oj  Animalium  nomine  justi  dcsignantur,  sic-  C 
ut  pcr  Ezechielcra  dicitur  :  Et  audivi  voccm  alarum 
auimalium  percutientium  alteram  ad  alteram  {Ezech, 
ni,  !5).  Quid  namque  alas  animalium,  nisi  virtutes 
dcbemus  senlire  sanclorum?  Qui  dum  tcrrena  de- 
spiciunt  ad  coelestia  volando  sublevantur.  Sed  vo- 
laulia  animalia,  al  s  suis  se  vicissim  feriuiit,  quia 
saDCCoruro  roentes  iii  co  quod  superna  appetunt, 
consideratis  invicem  allcrnis  virtutibus  excitantur. 
Ala  enim  soa  mc  pcrcutit,  qui  excmplo  sanctilatis 
prupriae  me  ad  melius  accendit.  Et  aia  mea  viclnum 
aninial  ferio,  si  aliquando  opns  bonum  quod  imitc- 
tur  osfendo. 

(156)  Animalium  nominc  simplices  in  sancta  Ec-* 
desia  designaulur,  siciit  dc  eadem  sancta  Eci  lesia 
per  Psalmistam  dicitur  :  Animalia  tua  liabitubunt  D 
tn  ea  (Pm/.  lxvh,  11),  quia  videlicct  simplicem  qui- 
qae  in  sancta  habet  Ecclesia. 

106  (^^^)  Animalium  nomine  cogitationes  ali- 
quantnlam  a  terra  suspcnsae,  sed  adlmc  terreniemer- 
cedis  praemia  requirenles  de^ignantur,  sicut  per  Eze- 
clrfeieiii  dicitur :  Et  ingressus  vidi :  Et  ecce  omnis  simi- 
Himlo  reptilium  et  animalium  abominatio  {Ezech. 
viii,  10).  In  reptilibus  quippe  rx)gitationes  omiiiiio 
terreiue  signantur ;  in  animalibus  vero  jam  quidcm 
aliquantuluro  a  teira  suspensae,  sed  adhuc  tcrrenae 


^KU)  Ex  bom.  %hi  Ezcch.,  post  mcdium. 
fj^o)  Ex  I.  XXIV  in  Job,  c.  vi,  post  mcdium. 
(K)6^  Ex  i.  XXXV  in  Job,  c.  xi. 
(117)  Ex  I.  XXVI  in  Job,  c.  v. 


xxxt,  55),  quia  ab  allis  cacuminibiis  montium  quasi 
ab  spe  ccelcslium  delabuiitur,  ut  extra  proinissiunis 
terrain  brota  animalia  nutriant,  quia  ad  pascendos 
variis  desideriis  irrationabiles  animae  inotus  elabo- 
rant :  quia  selerna!  lucis  quanta  sit  claritas  nesciunt 
qui  iransitoriis  occupaiionibus  excsecanlur,  et,  duni 
de  terrcnis  rcbus  superbiunt,  coclostis  sui  luminis 
aditum  claudunt. 

107  CAPUT  YII. 

DE  BOVE. 

In  sacra  Scriutura  bovis  nomine  aliquando  Judaicus 

populus,  aliquando  luxuriosorum  dementia^   ali- 

quando  labor  ]}rcedicatoris^  aliqaando  sapiens^  ali- 

quando  doctorum  mansuetudo,  aiiquando  diaboius, 

aliquando  bona  operatio  designantur. 

Bovis  iiomine  Judaicus  populus  designatur,  sicut 

pcr  pruphetam  dicitur  :  Cognovit  bos  possessorem 

suum^  et  asinus  prtBsepe  domini  {Isa.  i,  5).  Require 

in  capilulo  De  asino  c.  5,  supra. 

(159)  Quod  autem  bovis  nomine  per  comparatia- 
nem  luxuriosorum  dementia  desigiietur,  Salomon 
iiidicat,  qui  cum  male  suadcnlis  mulieris  petulan- 
tiam  praemisisset,  acljunxit  :  Stutimque  sequituream 
quasi  bos  ductus  ad  victimam  {Proc.  vii,  ^). 

(UO)  Bovis  nomiiie  labor  prsedicationis  exprimi- 
tur,  sicut  legis  verba  testantur,  quibus  dicitur  : 
Kon  ailiqabis  os  bovi  trituranti  (I  Tim.  v,  18).  Ac 
si  aperte  diceret :  Praedicatorem  verbi  ab  stipendio- 
rum  suoruin  perceplione  non  prohibcas. 

Rursum  bovis  nomine  sapicns  quilibet  designa- 
tur,  sicut  scriptum  est :  Non  junges  bovem  et  asi- 
num  {Deut.  xxv,  i),  id  est  sapientem  cum  stulto  iii 
praidicatione  non  sociabis. 

Boum  nomine  doctorum  mansuetudo  designatur, 
sicut  scripium  est.  Quia  in  vasis  templi  inter  coro- 
nas  ei  plcclas  bovcs,  ct  lconcs  uc  cherubin  exscul- 
pta  sunt  {Deut.  xxii,  10).  Coronae  quippe  signum 
sunt  victoria;.  Plcctas  108  autcm  concordiae  una- 
nimitatcm  signant.  Chcrubin  \cro  plenitudo  scientias. 
Per  boves  quoquc  mansueludo,  per  lcones  vcro  sc- 

(158)  Ex  I.  xxvii  in  Job,  c.  vii,  medium  circiler. 

(159)  Ex  lib.  XXXV  in  Job,  c.  ii. 
(140)  Ex  lib.  ct  cap.  supcr. 


$5  GARNEHI  CAN.  REG. 

reritas  accipitur.  Sacerdoies  crgo  alque  doclores  A 
inter  coronas  et  plcctas,  id  est  iuter  fortitudiuem 
Loni  operis»  quo  ad  victoriam  ourrunt,  et  charilatis 
concordiaro,  qua  a  se  vicissim  non  discrepant,  per 
boves«  et  leoues  atque  cherubim  designali  sunt, 
quia  in  pleiiitudine  scientise  quam  habent  necesse 
est  ul  et  bouin  mansuetudinem  teneanl,  et  fervorem 
leonum,  quatenus  in  discipiina,  quam  praedicant,  et 
ex  sancto  zclo  accensi  sunt,  et  ex  patema  dulce* 
dine  tranquiili. 

Bovis  nomine  diabolus  designatur,  sicut  per 
Isaiam  dicitur  :  Leo  sicut  bos  comedel  paleas  {Isa. 
XI,  7) ;  et  sicut  de  eodem  voce  Dominica  ad  l)eatum 
Job  dicilur  :  Fenum  sicut  bos  cotnedet  {Job  xl,  10). 
Quid  cnim  leonis  nomine  nisi  diaboius,  quid  palea- 
rum  vel  feni  nomine,  nisi  camaiium  vita  signatur?  B 
Sed  quid  est  quod  iii  comestione  palearum  vei  feiii 
diabolus  non  equo,  sed  bovi  comparatur?  Hoc  au- 
tem  citius  agnoscimus,  si  in  utrisque  animalibus 
quae  sit  nutrimentoruin  distantia  perpendamus.  Equi 
namque  fenum  quamlibct  sordidum  comedunt, 
aquam  vero  non  nisi  mundam  bibunt.  Boves  autem 
aquam  quainiibet  sordidam  bibunt,  sed  feno  non 
iiisi  mundo  vescuntur.  Quid  est  ergo  quod  lK>vi, 
qui  mundo  pabulo  vescitur,  diabolus  comparatur, 
nisi  hoc  quud  de  ipso  per  prophetam  alium  dicitur : 
Esca  ejus  electa  {iU)  (Habac.  i,  i6,juxt.  LW). 
Neque  enim  eos  se  gaudet  rapere,  quos  protervis, 
ac  sordidis  aclionilius  impiicatos  in  imis  secum 
voluntarie  respicit  jacere.  Feimm  ergo  sicut  bos 
comedere  appclit ,  quia  suggestionis  suae  dente  ^ 
conterere  mundam  spiritalium  vitam  quaeril. 

(142)  Bovis  nomiiie  bona  operatio  designatur, 
sicut  pcr  Moyseni  dicitur  :  Non  arabis  in  primoge' 
nito  bovis  {Deut,  xv,  15).  Quid  enim  per  primoge- 
nitum  bovis,  nisi  boiiam  operationem  accipimus? 
Primogenitum  autem  bovis  intelligimus  in  iiifirma 
aetate  primi  nosiri  temporis  libnam  operaiionem  :  in 
quo  tamen  arandum  non  est,  quia  cum  prima  sint 
nostra  adolescentiae  vcl  juventutis  109  tempora, 
aJliuc  nobis  a  prsedicatione  cessandum  est,  ut 
vomer  liiiguae  nostra^  proscindere  non  audeat  ter- 
rani  cordis  alieni,  quoad  usque  enim  infirmi  su- 
mus,  continere  nos  iutra  nosmetipsos  debemus,  ne, 
dum  tenera  bona  cilius  ostendimus,amittamus,  quia  ]) 
et  arbusta  planlata,  si  prius  in  terra  radicata  non 
fuerint,  manu  tacta  citius  arescunt,  at  si  semel  ra- 
dicem  (Ixerint,  manus  tangit,  et  tamen  nihil  oQicit, 
venti  impellunt,  nec  tamen  impellentcs  lasduni.  Et 
constructi  parietes,  si  impelluiitur,  eruuiilur,  nisi 
prius  a  suo  fuerint  humore  siccati.  Mens  itaque 
quousque  humore  pravitatis  suae  non  fuerit  per- 
fecte  exsiccata,  aliens  linguae  manu  tangi  non  dc- 
bet,  ne,  priusquam  plene  percipiat»  perdat  solidita- 
tcm  suam,  ne  impulsa  ruat,  ne  vclut  arbustum  sine 
radicibus,  dum  plusquam  valet  tolerare  concutitur, 

(141)  Ibi  ^ulgat.  edit.  habet  cibus  ejus  electus. 

(142)  Es  buinil.  2  in  Ezech.,  haud  procul  ab 
initio. 


S.  VICTORIS  PARIS.  86 

flatibus  arescat.  Ad  exemplum  ergo  non  sunl  ostcn- 
denda,  nisi  quae  firma  sunt.  Prius  enim  convaie- 
scere  debet  mens,  atque  ad  utilitatem  proximorum 
postmodum  demonstrari,  cum  jam  nec  per  laudem 
elata  corruat,  nec  per  vituperationem  percussa  con' 
tabescat.  Nam  et  si  Timotheo  dicitur :  Pracipe  hcee 
el  doce,  nemo  adolescentiam  tuam  contemnat  (/  Tim. 
IV,  11,  12),  sciendum  est  quia  ei  adolescentia  in  an- 
nis,  non  in  rooribus  fuit,  quarovis  in  sacro  eloquio 
nonnunquam  adolescentia  juventus  vocatur.  Unde 
scriptum  est:  LwtarCy  juvenis^  in  adolescentia  tua 

{Ezech.  II,  9). 

CAPUT  VIII. 

DE  VACCA. 

In  Scriplura  sacra  cum  vacca  singulart  numero  po- 
nitur,aliquando  infirmitas  incarnationis  Dominica^^ 
aliquando  caro  nostra  accipitur.  Cum  vero  plura' 
liter  vaccas  dicuntur,  mentes  intelliguntur  fidelium. 

110  Vaccae  nomiiie  uiflrmitas  incarnationis  Do- 
minicae  designatur,  sicut  Moysi  a  Domino  dicilur  : 
Proscipe  filiis  Israel  ut  adducant  ad  te  vaccam 
rufam  oitatis  integrte ,  in  qua  nuUa  sit  mn" 
ctc/a,  nec  portaverit  jugum.  Tradesque  eam  Eleaiaro 
sacerdoti^  Qui  eductam  extra  castra  immolabit  in 
conspectu  Domini,  et  intinget  digitum  in  sanguine 
ejuSf  aspergens  contra  fores  tabemaculi  septem  vici' 
bus ;  comburetque  eam,  cunctis  videntibus ;  tam  pel- 
iem  quam  camem  ejus,  ac  sanguinem  ac  fimum 
fiammm  tradetis  {Num.  xix2-5).  Quid  pervaccam,  nisi 
assumpta  ad  sacrificium  infirmitas  incarnationis 
Dominicae  figuratur?  De  quo  scriptum  est  quia  et 
ipse  mortuus  (143)  est  ex  infirmilate ,  sed  vivit  ex 
virtute  Dei?  {II  Cor.  xiii,  4.)  Bene  autem  vacca  haec 
etiam  rufa  dicitur,  quia  videlicet  ejus  humanitas 
rubra  per  cruorem  passionis  fuit.  Unde  et  in  Can- 
ticis  canticorum  a  sponsa  describitur  diceute  : 
Dilectus  meus  candidus  et  rubicundus  [Cant.  v,  10) ; 
candidus  videlicet  ex  divinitate,  rubicundus  ex 
sanguine ;  candidus  per  justitiam  vilae,  rubicundus 
cx  cruore  passionis. 

^latis  integrcB  in  qua  non  sit  macula,  i£tas  hu- 
manitalis  Doiniui  integra  est,  omnis  ejus  operatio 
perfecta.  In  qua  videlicet  humanitate  macula  iion 
fuit,  quia  et  veraciter  de  eo  scriptum  est :  Quia 
peccatum  non  fecit,  nec  inventus  dolus  in  ore  ejus 
(/  Petr.  II,  22).  Bene  autem  subdilur,  nec  portavil 
jugum.  Scriptum  quippe  est :  Omnis  qui  peccat  ser- 
vus  est  peccati  {Joan.  viii,  35).  Quia  Dominus  nuUi 
peccato  succubuit,  jugum  minime  portavit.  Sequi- 
tur  :  Tradesque  eam  Eieazaro  sacerdoti :  qui  eductam 
extra  castri  immoiabit  in  conspectu  Domini.  Quid 
est  quod  haec  vacca  ad  immolandum  traditur  saccr- 
doti,  nisi  quod  incarnatus  Dominus,  qui  pro  re- 
demptione  nostra  sacrificium  semctipsuro  fecit,  in 
Judaici  populi  mauibus  datur?  Qui  etiam  extra  ca- 
stra  immolatus  est  in  conspecto  Domini,  quia  vid^ 
licet  extra  portam  passus  est,  Unde  et  dicit  Paulus : 

(143)  Ibi  nostra  edit.  pro  mortuus  legU  cruei* 
fixus 


w 


CRECORIANUM.  -  LIB.  III. 


98 


Exeamus  ad  eum  exlra  eastra  impn>perinm  eju$  por-  A  duin  per  Spirilum  saiictum  iiilelligentiae  ignc  con- 


Umles.  JesuM  enim  ut  sanctificaret  per  sanguinem 
suum  poputum^  extra  portam  passus  est.  Non  enim 
habemus  hic  manentem  civitatem,  sed  futuram 
iaquirimus  {Hebr.  xiii,  15).  Idcirco  enim  cxlra 
portam  passus  est,  ut  a  conversalione  nos  vitas 
H\  praesentis,  quasi  a  civitate  foras  duceret,  et 
a  lerrena  inhabitatione  cor  nostrum  evellere  per- 
fiuaderet.  Bene  autem  dicitur  immolabit  in  conspectu 
Domini.  Redemptor  enim  noster  in  conspectu  om- 
nium  quasi  exsiinctus  est,  sed  in  conspectu  Patris 
immolatus,  quia  quod  ante  oculos  hominum  pcena, 
hoc  anle  oculos  Patris  sacriQcium  fuit.  Et  intinget 
digiium  in  sanguine  ejus.  Quid  per  digilum  nisi 
discretio  nostrae  operationis  accipitur  ?  In  sanguine 
▼ero  vaccse  digitum  intiiigere  est  in  i>assione  incar- 
nationis  Dominicse  nostra  opera  consecrare,  ut  pas- 
sionem  ejus  quem  cognoscimus  imitemur,  sicut 
scriptnm  est :  Christus  passus  est  pro  nobis,  nobis 
relinquens  exemptum  ut  sequamini  vestigia  ejus  {1 
Petr.  II,  2).  Eleazar  autem  et  immolal,  et  in  san- 
gnine  cjus  digitum  intingit,  quia  videlicet  piebs  Ju- 
datca  ex  reproborum  parte  bumilitaleiu  Domini 
usque  ad  passionem  persecuta  est;  ex  electorum 
Tero  parte  operationem  bumilitas  ejus  imitata  esl : 
Et  asperget  contra  fores  tabemaculi.  Quid  boc  loco 
tabernaculum,  nisi  toia  simul  Synagoga  accipitur  ? 
Qui  ergo  tinxerit  in  sanguine  ejus  digitum,  eumdem 
sanguinem  contra  fores  taliernaculi  aspergat,  id  est 


sumpia  suiit.  Possumus  tanien  in  eailem  vacca,  iJ 
est  in  ipsa  inOrmitate  incarnationis  Dominicx  car- 
nem,  pcllcm  ac  sauguinem  et  limum  singula  ejus 
opera  accipere.  Quid  enim  per  carnem  et  pellem, 
nisi  exterior  operalio  designatur  ?  Quid  per  sangui- 
nem,  uisi  sublilis  inlernaque  virtus  exteriora  acta 
viviiicans?  Quid  per  limum,  nisi  lassitudo,  sitls, 
esuries,  et  timor  mortis  et  quaeqiie  ex  buinUilale 
suscepta  pati  voluit,  designantur?  Quod  eiiiin  ex 
defectu  iiostrae  morialitatis  habiiit,  qiiasi  in  eo  abji- 
ciendum  fuit.  Quae  tamen  omnia  qu»  ex  nostra  in- 
firmitate  suscepit,  quia  pro  nostra  redemptione  ex- 
hibuit,  igne  concremanda  suiit,  id  est  juxta  virtui- 
tem  sancti  Spiritus  intelligenda,  ut  quaM)ue  ab  eo 
corporaliter  gesta  sunt,  per  incorporeum  ejus  diviui- 
tatis  spiritum  disposita  senliantur. 

Poiest  quoque  per  vaccam  caro  nostra  signari. 
Vaccam  ergo  mactauius,  cum  carneiu  a  lascivia 
suae  voluptatts  cxstinguimus.  Sed  quia  carnis  ma- 
ceralio  siue  fide,  spe  et  charitate  inutilis  reputatur» 
dum  vaeca  in  sacrificio  mactatur,  cum  hysso|>o  li- 
guoque  cedriiio  ac  cocco  bis  tincto  offerri  praecipi- 
tur.  Quid  enim  per  hyssopum,  iiisi  fides?  quid  per 
lignum  cedrinum,  nisi  spes?  et  quid  per  coccum, 
nisi  charitas  designatur?  Hyssopus  quippe  iuterna 
iiostra  inundare  cousuevit.  Et  per  Peirum  dicitur  : 
Fide  mundans  corda  eorum  {Act.  xv,  9).  Liguum 
quoque  cedrinum  nulki  putredine  deficit,  quia  spcm 


quisquis  passionis  ejus  vias  imitatur,  Synagogse  uon  q  coelestium  terminiis  nou  consumit.  Unde  et  per  Pe- 


cadenti  ef  resistenti  per  exempla  bona,  per  opera- 
tionem  rectam  signum  l»ene  vivendi  praebeat.  Con- 
tra  fores  enim  tabernaculi  vaccae  sanguinem  asper- 
gere  est  resistenti  plebi  Judaicae  per  praedicationem 
rectam  et  per  sancta  opera  passioiiis  ejus  exempla 
moustrare.  Bene  autein  dicitur  ut  digitus  ejus  in 
sauguine  scpiem  vicibus  iiilingatur  et  aspergatur. 
Iii  septenario  enim  nufnero  perfeclio  acc!pitur« 
Unde  ct  septein  diebus  iiniversuin  tempus  impletur, 
et  saiictus  spiritus  septiformis  vocatur.  Septem  vero 
vicibus  in  sanguine  digltum  intingere  est  per  perfe- 
ctam  opeiationem  ministerium  passionis  ejus  inii- 
uri.  Et  septem  vicibus  contra  Synagogam  aspcrgere 
estperfecta  praedicatione  sacramenta  incarnalionis 
ac  passionis  ejus  infidelibus  denuntiare  : 

Comburetque  eam  cutulis  videntibus  extra  castra  : 
iam  peliem  ac  carnes  ejus^  quam  sanguinem  et  fi- 
num  flammm  tradelis.  Quid  per  carnem  et  pellem, 
quid  per  sanguinem  et  fimum  vaccae,  nisi  carnalia 
sacrificia  in  Testamento  Veteri  habita,  quae  infirmi- 
latem  112  Domtni  denuntiabant,  figurantur  ?  Qna: 
oronia  postmodiim  a  Patribus  specialiter  intellecta 
jttxta  exterius  ministerium,  slercora  sunt  vocata. 
UndePauIus  cumdesacrificiis  carnalibus  loqueretur 
disit :  Propter  quem  omnia  detrimenlum  feci  et  ar- 
bitr9rutstercora(PhiUpp.  iii,8).Quae  flammaetradun- 
tur,  quia  qiiaij^fai  carnaliter  priiis  cxhibita  postmo- 


trum  dicilur  :  Regeneravit  nos in  spem  vivamper  fie • 
surrectionem  Jesu  Christi  ex  mortuis^  in  hceredita» 
tem  incorruptibilem^  et  incontaminatam  et  immar» 
cessibilem  {I  Petr.  i,  9).  Coccus  autem  rul)eo  co- 
lore  flammescit,  quia  quem  implet  charitas,  etiain 
incendit.  Unde  in  Evangelio  113  Veritas  dicit  : 
Ignem  veni  mittere  in  terram  {Luc.  xii,  49).  Sed  bia 
tinctus  coccus  offerri  praK^ipilur,  ut  vidclicet  ante 
intemi  judicis  oculos  charitas  noslra  Dei  et  pro- 
ximi  dilectione  coloretur,  quatenus  conversa  mens 
nec  sic  pro  amore  Dei  quictem  diligat  ut  curam 
proximi  utilitatei.que  postponat,  nec  sic  pro amoro 
proximi  occupationi  serviat  ut  quietem  funditus  de* 
serens  ignem  in  se  superni  amoris  exstinguat.  Vac** 
^  cam  ergo  ciim  hyssopo,  lignoque  cedrino  ac  eocco 
offerimus,  dum  cum  maceratioiie  carnis  sacrificium 
fidei,  spei  et  charitatis  adolcmus.  Quisquis  igitur 
semetipsum  Deo  jam  sacrificium  obtiilit,  si  perfecta 
desideral,  curct  necesse  cst  ut  non  soluin  se  ad  op«  • 
rationis  latitudinem,  verum  etiam  ad  culmiiia  con- 
templationis  extendat. 

(144;  Vaecarum  nomine  mentes  fidclium  dcsi- 
gnantur.  Unde  cum  de  terra  Pbilisthim  arca  Domiui 
ad  lerram  Israd  rediret,  plaustro  superimposiu 
est,  el  vaccae  plauslro  subjunclae  sunt.  ^uae  fetae 
fuisse  memorantur,  quarum  vitulos  clauscrunt  domi. 
Jbant  autem  indirectum  vaccce  per  viam  quas  duclt 


(144)  £x  bom.  37  in  Evang.,  longius  ab  iiiitio. 


99  GARNERl  CAN.  REG. 

Beihsami$;  uno  Uinere  gradiebanlur,  pcrgenle$  ei  A 
mugieniei ;  et  non  declinabant  nequead  dexieram  neque 
ad  sinistram  (/  Reg,  vi,  7).  Quidcnini  vacca^,  nisi  fi- 
deies  quosque  in  Ecclesia  designant?  Qtii  cuni  san- 
cti  eloquii  pripcepta  cofiservant,  quasi  super  impo- 
sitain  Doinini  arcam  portant.  De  quibus  boc  est 
ctiam  notandum  quodfet^v  fuisse  memoranlur,  quia 
sunt  plciique  qui  in  via  Dei  intrinsecus  positi  foris 
carnalibus  aflectibus  iigantur.  Sed  noii  deciinant  a 
recto  itiiiero,  qui  arcam  Dei  porlaiit  in  niente.  Ecce 
autein  vacca;  Betbsamis  pcrgiint.  Betbsamis  quippe 
domus  interprctatur.  Et  Propheta  ait :  Vobis  autem, 
qui  timetis  Doininum,  orielur  soi  jtistitiio.  Si  igi- 
tur  ad  xleriii  stdis  babitationem  tendimus,  dignum 
prorectocsi  ut  de  Dei  itinerepro  carnaiibus  aflecti- 
bus  non  declinemns.  Tola  cniin  mciite  pensandura  " 
est  quod  vaccae  Dei  piauslro  suppos.lai  pergunt  et 
gemunl;  dant  ab  intiinis  mugilus,  el  tainen  de  Dei 
itinere  non  detorqnent  giessus.  Amorcm  quideni 
per  conipassioncm  sentiunt,  sed  coiia  postcriiis  non 
deflectunt.  Sic  nimirum,  sic  prasdicalores  114  ^^^* 
sic  fldcies  qiiique  esse  intra  saiictam  Eiclesiam  de- 
bent,  ut  et  compatiantur  proxiinis  per  cbaritalem, 
et  tamen  de  via  Dei  non  exorbitent  per  compassio^ 
nem.  Arcam  quippc  piaustro  superpositam  Betbsa- 
mis  pergere  est  cuin  superna  scientia  ad  internae 
lucis  babitacuium  propinquare.  Scd  tunc  vere  Betii- 
samis  teiidimus,  ctiin  viam  rectitudinis  gradientcs 
ad  vicina  erroris  laiera  nec  pro  affvCtu  pignoriim 
decliiiarous.  Sic  namque,  sic  nea*sse  est  ut  ince-  r 
dere  debeant  qui*sacr;e  legis  jtigo  suppositi,  jam 
per  internam  scienttam  Dei  arcain  portant.  Per  lioc 
quod  propinquorum  nccessitalibus  condolent,  ac- 
cepto  rectitudinis  itiiiere  non  deciinent.  Quorum  ni- 
inirum  gratia  mentem  nostram  tenere  del>ct,  sed 
deflectere  non  debet,  ne  haec  eadem  mens,  aut  si 
affectu  non  tangitur,  dura  sit ;  aut  plus  tacta,  si  in- 
flectitur,  remissa. 

CAPUT  IX. 

DE  VITULA. 

(145)  Vitulae  nomine  niens  carnalis  designatur 
quod  bene  sub  Ephraim  specie  Osee  propheta  describit 
qui  ait :  Ephraim  viiula  docta  diligere  iriiuram  {Ose, 
X,  il).  Vituia  enim  triturae  laboribus  assueta  re- 
iaxata  pieruroque  ad  eumdem  iaboris  usum  etiani  D 
non  compulsa  revertitur.  Ita  pravorum  mens  bujus 
inundi  servitiis  dcdita,  et  rerum  temporalium  fati- 
gationibusassueta,  etiam  si  sibi  libere  vacare  liceat, 
kiibesse  tamen  terrenis  sudoribus  festinat,  et  usu 
miserae  conversationis  trituram  laboris  quserit,  ut  a 
jugo  mundunae  servitutis  cessare  non  iibeal,  etiain 
si  licet.  Quod  videiicel  jugum  Doroinus  a  discipuio- 
ntm  cordibus  solvebat,  curo  diceret :  Aiiendiie  vobis 
nc  graveniur  eorda  vesira  crapula  ei  ebrieiaie  (Luc. 
XXI,  34) :  iiiicoadjunxit  ei  curis  hujus  vitw,  ei  super^ 
veniat  in  vos  repeniina  dies  ilia  (ibid,).  Et  rursum  : 
Y^iie  ad  me^  omnes  qui  laboraiis  ei  oneraii  esiist  ci 

(145)  Ex  lib.  XX  in  Job,  cap.  16,  ante  roedium. 


S.  VICTOUIS  PARIS.  100 

ego  reficiam  vos,  Toiliie  jugum  meum  super  vos ;  et 
discite  a  me,  qnia  miiis  sum,  ei  humilis  corde  (Maith 
XI,  29).  Quid  est  enim  Domino  mitcm  se  in  magiste- 
rio  atque  bumiieiu  dicere,  nisi  relictis  exercendae 
elationis  115  difliculiatibus,  piana  quasdam  bene 
vivendi  itinera  demonstrare?  Sed  quia  pravorum 
menies  pius  per  aspera  elationis  quam  per  blanda 
humilitatis  ac  mansuctudinis  delcctantur,  esse  sub 
seiitibus  delicias  putant.  Dura  enim  pro  amore  sae- 
culi  quasi  quaedam  roollia  ac  delectabilia  ferre  pa- 
rati  sunt,  duni  in  hac  viu  rerum  culmioa  appre- 
hendere  conantur.  Cessationem  Dominus  a  niuiidi 
iaboribus  iniperat,  sanctas  quietis  dnlcedinero  per- 
suadet ;  et  tamen  vesana  iniquorum  mens  plus  se 
assequi  aspera  carnaliter  quam  spiriialiter  gaudet. 
PIus  acerbitate  faligationis  quam  quictis  dulcedine 
pascilur. 

CAPUT  X. 

DE    TALRO. 

/;i  Scriptura  sacra  taurorum  nomine  oliquando  iniel* 
liguntur  Patres  Veteris  Testanienti,  uiiquando  su- 
perbi. 

(146)  Taurorum  nomine  Patres  Velcris  Testa- 
menti  designantur,  sicut  in  Evangelio  a  Domino  dl- 
citiir  :  Ecce  prandium  meum  paravi ;  iuuri  mei  ei 
aitilia  occisa  sunt,  ei  omnia  parata,  venite  ad  uupt$a$ 
{Matth,  XXII,  4).  Quid  in  tauris  vci  allilibus,  nisi 
Noviac  Vcteris  Testanienti  Patres  accipimus?  Alti- 
lia  cnim  sagiiiata  dicimus.  Ab  eo  enim  quod  csl 
alere,  aitiiia  quasi  alitilia  vocamus.  Cum  vero  in 
lege  scriptum  sit :  Diiiges  amicum  tuum^  et  odio  ha  • 
bebis  inimicum  tuum  {Maiih.  v,  45),  accepta  tunc 
justis  licentia  fuerat,  ut  Dei  suosque  adversarios 
quanta  possent  virtute  comprimerent,  eosque  jiiro 
gladii  ferirent.  Quod  in  Novo,  procul  dubio,  Testa- 
roento  coropescitur  cum  per  seroetipsaro  Verilas 
praedicat,  diceiis  :  Diiigite  inimicos  vesiro$y  bene  fa* 
cite  hi$  qui  oderunt  vo$  (tHd.,  44).  Quid  ergo  per 
tauros  nisi  Patres  Testaroenti  Veteris  significantur? 
Naro  duro  ex  permissioiie  legis  acceperant  quatenus 
adveisarios  suos  odii  reiributioue  percuterent,  ut 
ita  dicam,  quid  aliud  quam  tauri  erant,  qui  iniroi- 
cos  suos  116  virtiitis  corporeae  cornu  feriebant? 
Quid  vero  per  aiiilia,  nisi  Patres  Testaroenti  Nori 
ligurantur?  qui  dum  gratiam  pinguedinis  iiiternae 
percipiunt,  a  desideriis  terrenis  innitentes  ad  subii* 
niia  contemplationis  suse  peunis  sublevantur.  In  imo 
quippe  cogitationem  ponere,  quid  aliud  quam  quae- 
dam  ariditas  mentis  est?  Qui  autem  intellectu  coeie- 
stium  jam  per  sancta  desideria  de  supernis  deiecta- 
tionis  intimae  cibo  pascuntur,  quasi  largiori  alimento 
pinguescunt.  Hac  enim  pinguedine  saginari  Psaimi- 
sta  concupivit,  qui  dicebat :  Sicut  adipe  et  pingue- 
dine  repieaiur  anima  mea  (Psai,  Lxii,  6).  Quia  igi- 
tur  praedicatores  Dominicae  Incarnationis  missi..  per- 
secutionem  ab  iiiOdelibus,  et  prius  prophetae  et  post- 
modum  sancti  apostoli  pertulerunt,  invitatis  et  ve- 

(146)  Ilom.  58  in  Evang. 


iOl 


GREGORIARUM.  —  LIB.  III. 


m 


Dlre  DoleDtibtis  dicitur  :  Tauri  mei  et  aUilia  occisa  A  taioen  haec  quatiior  animalia  ipsum  suum  caput,  cu* 


fjtjff,  ei  0mnia  parata  sunL  Ac  si  apertius  dicalur : 
Patmni  praecedentium  mortes  accipite,  et  remedia 
TiUe  nostne  cogitate. 

(147)  Taurorum  nomine  cervix  siiperbiae  designa- 
tur,  sirut  amicis  beati  Job  a  Domino  dicilur  :  Su^ 
mite  vobis  septem  tauros,  et  scptem  arietes^  et  ite  ad 
serwum  meum  Job^  ei  offerei  hoiocaustum  pro  tobis 
(Job  xLii,  8).  Per  tauros  cenix  superbiae,  per  arie- 
tes  vero  docatus  exprimilur,  qui  ab  haereticis  pcr- 
soasis  plebibus,  quasi  seductis  gregibus  agilur.  De 
haereticis  namque  superbientibus  dicitur,  qui  inOr- 
morum  mentes  male  suadcndo  corrumpunt  :  Comi- 
lium  taurorum^  inier  vaccas  populorum  (Psal,  lxvii, 
31).  Et  qiiia  sequentes  se  populos  vdut  grcges  tra- 


jus  sunt  membra,  signare.  Ipse  namqoe  et  homo 
est,  quia  naturam  noslram  veraciter  siiscepit;  et 
vitulus,  quia  pro  nobis  paticnter  occubuit;  et  Ico, 
quia  per  divinitatis  fortitudinem  susccptoi  118 
mortis  vinculum  rupit;  etad  extremum  aquila,quia 
ad  coelum  de  quo  venerat  rediit.  Homo  ergo  na- 
scendo,  vitulus  moricnido,  leo  resurgendo,  aqoi.a 
ad  ccelos  ascendendo  vocatus  est. 

(U8)  Vituli  nomine  sanclus  pncdicator  dcsigna- 
tur,  sicut  per  Ezechielem  dicitnr  :  Planta  pcdis  eo^ 
rumy  quasi  planta  pedis  vituti  (Ezech,  i,  7).  In  san- 
ctis  quippe  praedicalorihus  planta  pedis  est  ut  plaula 
viluli,  scilicel  mature  iiicedcns,  et  fortis  et  divisa. 
Quia  unusquisque  prsedicator  et  venerationem  ha- 


hunt,  arietes  aliquando  nominantur;  greges  scilicet     bet  in  niaturitale,  ct  rortiludinem  in  opcre,  et  divi 


arietes  ducunt.  Unde  per  increpalioiieni  Jereinias 
ait  :  Principes  iui  velut  arietes  {Thren.  i,  G).  Quia 
Igitor  haeretici,  cum  ad  sanctam  Ecclesiam  redeunt, 
supcrbiam  elationis  deserere,  et  nequaquam  jain 
quasi  sequentes  greges  popnlonim  cuncos  ad  inte- 
ritom  docunt,  amici  beati  Job  ofTerre  tauros  el  arie- 
tes  jubentur.  Tauros  enim  et  arictes  in  sacrilicio 
oflerre  est  superbum  ducatum  in  conversionis  hu- 
mililafe  mactare,  ut  edomita  cervice  suporbiae  di- 
scant  obediendo  sequi  qui  duduin  prseire  conaban- 
tur.  Recle  quoque  117  han:  eorum  superbia  se- 
ptem  sacrificiii  expiatur,  qiiia  haeretici  ad  Ecclesiam 
revertentes  per  humilitatis  hosliam,  dona  Spiritiis 


sioiiem  ungulae  in  discretione.  Non  enim  facile  prav 
dicalio  ejus  accipitur,  si  Icvis  in  moribus  esse  vi- 
dcatur.  Et  nulla  erit  maluritalis  ostensio,  si  contra 
adversa  omnia  non  sifTuerit  operis  fortitudo.  Virtu- 
tis  autem  meriluin,  ipsa  forliludo  oueris  amittit,  si 
discretio  in  inlcllcctu  non  fuerit. 

CAPUT  XII 

DE  CANIBUS. 

In  Scriptura  sacra  canum  nomim  aliquando  san- 
cti  pradicatores^  aliquando  adutatores^  atias  haf- 
retici,  alias  Juda^i^  atiquando  geniites  intettigun" 
tur, 

(149)  Canum  nominc  sancli  prsedicatores  desi'* 


gratiae  septiformis  accipiunl,  ut  qui  elationis  sua  C  8^^"^""^'  ^]^^^  '"  Evangelio  scriplum  esl  :  Sed  ei 

vetustatc  tabuerant,  novitate  graliae  reformentur. 

Dicatur  fgitur  :  Sumile  vobis  septem  tauros  et  septem 

eirietes^  ei  ite  ad  servum  meum  Job^  et  offeret  Iwto- 

eausium  pro  vobis.  Ac  si   haereticis  redeuntibus 

aperte  diceretnr.  Universali  vos  Ecclesiae  per  humi- 

litatem  poenitcntise  jungite,  atque  eam  qua  per  vos- 

inetipsos  digui  non  estis  veniam  ejus  a  me  prccibus 

obtiiiete,  qui  cum  per  hanc  veraciter  saperedisci- 

tis,  prioris  apud  me  vestrae  sapientiae  stultitiam  de- 

letis. 


CAPUT   XI. 

DE  VITULO. 

/r  Scripiura  sacra  vituti  nomine  atiquando  Cliristns 
rel  Lucas  evangelista^  aiiquando  sanctus  pradica- 
tor  inietligitur, 

Yituli  bomine  Christus  vel  Lucas  evangelista  de- 
«gnatur,  sicut  per  Joannem  evangelistam  in  Apoca- 
lypsi  de  quatuor  animalibus  dicitur  :  Animai  pri- 
mum  simite  leoni,  secundum  animat  simile  viluto^ 
tertium  animat  habens  faciem  quasi  hominis^  el  quar- 
tmmanimai  simite  aquitce  votanti  {Apoc,  iv,  7).  Ubi 
qoamvis  singnla  ad  unumquemque  evangelistam  re- 
cte  coDveniant,  dum  aliiis  humanae  nativilatis  ordi- 
nan,  alios  per  mundi  sacriflcii  mactationem  quasi 
▼ftofi  mortero,  alius  potestatis  fortiludincm  quasi 
feerf^  clamorem  insinuat,  alius  nativitatem  Verbi 
iotudiis  quasl  ortum  solem  aquila  aspcctal,  possent 

(147)  Ex  lib.  XXXV  in  Job,  c.  7. 

(148)  £x  hom.  3  in  Ezech. 


canes  veniebant  ei  lingebani  utcera  ejus  {Lur,  xvi, 
21).  Quid  enim  per  canes  nisi  pra^dicaiorcs  intelli- 
gimus?  Canum  elenim  lingua  vulnus  dum  lingit, 
curat  :  quia  et  doctorcs  sancti  dum  in  confcssionc 
peccati  noslri  nos  instruunt,  quasi  vulnus  mentis 
nostrae  per  linguam  tangunt.  Et  quia  nos  loqueiido 
a  peccalis  eripiunl,  quasi  tangendo  vulnera  ad  sa* 
lulein  reducunt.  Quia  enim  canum  nomine  pra*dl- 
catorum  119  lingua  signalur,  bene  per  Psalmistaiu 
Domino  dicitur  :  Lingua  canum  tuorum  ex  inimicis 
ab  ipso  {Psat.  lxvu,  24).  Ex  Judxis  quippe  infideli- 
bus  sancli  prxdicatores  elccli  sunt,  qui  assertione 
veritatis,contra  furcs  latroncsquc  venienles  niagnos 
pro  Domiiio,  ut  ita  dicam,  latratus  dcderunt.  Quo- 
D  modo  contra  de  quorumdam  reprobatione  dicilur  : 
Canes  ntuti  non  vatentes  tatrare  (Isa,  lvi,  iO).  Qiiia 
igitur  praedicalores  sancli  peccala  damnant,  con« 
fessionem  vero  peccatorum  approbant,  dicenles  : 
Confitemini  atterutrum  peccata  vestra,  ei  orate  pro 
invicem  ut  satvemini  (Jac,  v,  16),  ulcera  Lazari  ca- 
nes  lingunt  :  sancti  etenim  do<  tores,  dum  gentilium 
confcssiones  accipiuiit,  nicntium  vulnera  saluti  re- 
stituunt.  Unde  et  Lazarus  intei  pretalur  adjutus, 
quia  ipsi  hunc  ad  ereptionem  jiivant  qui  ejus  vul- 
nera  per  linguse  correptionem  curant. 

Potest  aulem  per  linctioncm  canum,  lata  adu- 
lanlium  lingua  signari.  AduIaniiLus  etcnim  vulnera 

(149)  Ex  hom.  40  in  Evang. 


105  GARNERI  CAN,  RGG. 

nostra  lingere  est»  quod  plerumque  solent,  etiam  A 
ipsa  maia  quae  in  uobis  reprehendimus  improbo  fa- 
vore  laudare. 

Canum  nomine  liaeretici  designantur,  sicut  scri- 
ptum  est :  Sicut  cams  revertUur  ad  vomitum  suum^ 
sic  slultus  ad  stultitiam  suam  (Prov,  xxvi,  11). 

Canum  nomine  Judaei  Dominum  persequentes 
designantur,  sicut  a  Domm(f  per  Psaimistam  dici- 
tur,  Circumdederunt  me  canes  muUi  (Psal,  xxi,  17). 

Canum  nomine  gentiles  designantur,  sicut  in 
Evangelio  Dominus  mulieri  Cliananae»  dicit  .  Non 
est  bonum  sumere  panem^  et  mittere  canibus  (Matth, 
XV,  26).  Ac  si  dicerct :  Non  est  bonum  ut  doctriu» 
panis  a  filiis,  id  est  Judaeis  qui  ab  initio  Dominum 
coiuei  unt  et  adoraverunt,  subtrabatur  et  vobis  gen- 
tibus,  qu£  multis  spurcitiis  et  idolis  deservislis, 
detur. 

120  CAPUT  xm. 

DE  AR1ET1BU8. 

In  Scriplura  sacra  arietum  nomine  aiiquando  sa- 
eerdotes,  aliquando  rationaUs  spiritus^  aliquando 
ducatus  sequentium  populorum  designantur, 

Arietis  nomine  primus  intra  Ecclcsiam  ordo  sa- 
cerdotum  designatur,  sicut  per  Salomonem  dicitur : 
Tria  sunt  qum  bene  gradiuntur^  et  quartum^  quod 
incedil  feUciter,  Leo  fortissimus  bestiarum  ad  nul- 
Uus  pavebit  occursum^  gaUus  succinctus  lumbos^  et 
aries ;  nec  est  rex  qui  resistat  ei,  Ipse  quippe  hoc 
loco  ponitur  leo,  de  quo  scriptum  est  :  Vicit  leo 
de  triba  Juda.  Qui  fortissimus  esse  perhilietur,  C 
quia  in  hoc  ipso  quod  infirmum  est  Dei  forlius  cst 
hominibus  (/  Cor.  i,  25).  Qui  ad  nuUius  pavel  occur- 
sum,  Dicit  enim  :  yenit  princeps  hujus  mundi  et  in 
me  non  habet  quidquam  (Joan.  xiv ,  30).  CaUus 
succinctus  lumbos^  id  est,  prsedicatores  saneti  inter 
hujus  tencbras  noctis  verum  mane  nuntiantes.  Qui 
succincti  himbos  sunt,  quia  a  membris  suis  luxuriae 
fluxa  restringunt.  lu  lumbis  quippe  luxuria  est. 
Uiide  et  eis  a  Domino  dicitur  :  Sint  iumbi  vestri 
prcscincti  (Luc.  xii,  55).  Et  aries.  Nec  est  rex  qui 
resistai  ei,  Quem  alium  hocloco  arictem  accipimus 
nisi  primum  intra  Ecclesiam  ordinem  sacerdotum  ? 
Pe  quibus  scriptum  est :  Afferte  Domino  fiiios  ariC'» 
ium  (Psai.  xxviii,  1).  Qui  per  exempla  sua  gradien- 
tem  ^popuhim  quasi  subsequentem  ovium  gregcm  ^ 
irahunt.  Quibus  spiritaiiter  recteque  viventibus 
nullus  rex  suflicit  omnino  rcsislere,  quia  quilibet 
persecutor  obviet,  intentionem  eorum  iiou  valet 
prspedire.  Sciuiit  enini  ad  eum  quem  desiderant  et 
aiixie  currere  et  rooriendo  pervenire.  Ponitur  ergo 
piimus  leo,  secundus  gallus,  tertius  aries.  Appa- 
rtiit  enim  Cbristus,  deinde  prsMiicatores  sancti 
a|K>stoIi,  et  tuiic  demum  spirituales  121  Patres 
Ecclesiarum  praepositi ,  videlicet  duces  gregum , 
quia  doctores  sequentium  populoruro.  Sed  quia 
post  hoc  Antichristus  apparebit,  boc  illi  quartum 
sulKiens  dicit :  Et  qui  sluitus  appamit,  poslquam 
eievatus  est  in  subiime.  Si  enim  inteiiexisset^  ori  suo 
imposuissei  manum  (Prov.  xxx,  32).  Ipse  quippe  in 


S.  VICTORIS  PARIS  %U 

sublime  elevabitur,  cum  Deum  se  esse  roentleiur* 
Sed  elevatus  in  sublime  stultus  apparebit,  quia  iii 
ipsa  elevatione,  per  adveutum  veri  judicis  deliciet. 
Qui  si  intellexisset,  ori  suo  imposuisset  manum, 
id  est,  si  supplicium  suum  cum  superbire  exorsos 
est  praevidisset,  beiie  aliquando  conditus  in  tantam 
jactalionem  superbiie  non  fuissel  eiatus*  De  quo  ne- 
quaquam  moveat,  quod  superius  dictum  est :  Quar- 
tum  quod  incedit  feliciter,  Tria  quippe  bene  iiicedere 
dixit,  et  quartum  feliciter.  Non  enim  omne  qiiod 
feliciter  bene ;  neque  in  hac  viia  omne  quod  bene, 
incedit  feiiciter.  Nam  leo,  gallus  et  aries  bene  ince« 
dunt,  sed  non  hic  feliciter,  quia  persecutioiiuni 
l)ella  patiuntur.  Quartum  vero  feliciter,  et  non  bene 
incedit,  quia  in  faliacia  sua  Antichristus  gradilur, 
sed  juxta  hreve  tempus  vitae  prsesentls  Ipsa  illi  fal- 
lacia  prosperatur,  sicut  de  eo  sub  Antiochi  specie 
per  Danielem  dictum  est :  Robur  datum  est  ei  con- 
tra  juge  sacrificium  propter  peccata^  et  prosternetur 
veritas  in  terra^  et  faciet  et  prosperabitur  (Dan,  viii, 
12).  Quod  ergo  Salomon  ait,  incedit  feliciier,  hoc 
Daniel  dicit,  prosperabitur. 

Arietum  nomine  raliouabiies  spiritus  designan- 
tur,  sicut  per  Moysem  dicitur  :  Toiiens  Jacob  oirgas 
popuieas  virides  et  amygdaiinas^  et  ex  piatanis^  e* 
parte  decorticavit  eas,  Detractisque  corticibus  in  his 
qua  spoliatw  fuerant^  candorapparuit,  liics  vero  qum 
integra  erant,  virides  permanserwit,  atque  in  hunc 
modum  coior  effectus  est  varius,  Igitur  quando  as- 
cendibanl  oves,  ponebat  eas  in  canalibus  aquarum^ 
ante  ocuios  arietum  et  ovium  ut  in  earum  contem- 
piatione  conciperent  (Gen,  xxx,  57-38).  Quid  est 
eiiim  virgas  virldes  amygdaliiias  et  ex  platanis  ante 
oculos  gregum  pouere,  nisi  per  Scripturae  sacne 
seriem  antiquorum  Patrum  vitas  atque  sententiam 
in  exemplum  populis  prxbere?  Quae  nimiruro,  quia 
juxta  rationis  examen  rectae  sunt,  virgae  nominan- 
tur.  Quibus  ex  parte  corticem  122  subtrahit  ul  ixi 
bis,  quae  exspoliantiir,  candor  iniimus  apparcat,  et 
ex  parte  corticem  servat,  ut,  sicut  fuerant  exterius 
in  viriditate  permaiieant.  Variusque  virgarum  color 
ciScitur,  dum  cortex  ex  parte  subtrahilur,  et  ex 
parte  retinetur.  Ante  considerationis  eiiim  nostr» 
oculos  pnecedentium  Patrum  sententiae,  quasi  vir- 
gai  variae  ponuntur,  in  quibus,  dum  plerumque  iii- 
telleclum  htterac  fugimus,  quasi  corticem  subtrahi- 
mus ;  et,  dum  plerumque  inteileclum  littcrae  se- 
quimur,  quasi  corticem  i^eservamus;  dumque  ab 
ipsis  cortex  litterx  subducitur,  allegoriae  candor 
interior  demonstratur ;  ct  dum  cortex  reiinquitur, 
exterioris  intelligentiae  virentia  demonsirantar 
exempla.  Quas  beueJacob  in  aquae  canalibus  posuit, 
quia  et  Rederoptor  iioster  in  libris  sacrae  scientiae, 
quibus  nos  intrinsecus  infundinius  fixit.  Has  aspi* 
cientes  arietes  cum  ovibus  coeunt,  quia  rationabiles 
nostri  spiritus,  dum  in  earum  inlentione  defixi 
sunt,  singulis  quibusque  actionibus  permiscentur 
ut  lales  fetus  operum  procreeiit ,  qualia  exciiipla 
pnpcedentium  in  vocibus  prseccptorum  videut.  Et 


*» 


GREGOBIANUM.  —  liB.  UI. 


106 


^ivemra  cM^ltm  tproles  bpni  op^ris  habet  qultk  x  bwes  univenas,  imuper  et  pecora  campi  (PsaLviu, 


H  iioiuiiimiuaia  sublrado  Ull^ro:  CQnlce,  ac(us  in- 
lonia.CQoaiderat*  et  r^ervaio  nQnnuuqiiain  bi^torise 
u^ine  se  uk  exlerioribus  format- 

Arieium  i^ominedaqaius.sequ^niiuui  populorum 
desjgRtUir.  Uude  adamiQos  be:|li  J^qb  a  Doroino 
dic|iur :  SumiU  ifQbisuptem  tauros  ^t  ^epUVf^  arietes, 
ei  iie  ad  ^rvum  vu»m;  et  plferel  UqlocapMum  pro 
wuis  {Jab  xui«8).  Quxrein  c^tuIoUeiauro. 
laa  CAPUT  XIV. 
DE  oytBus. 
im  Srriptura  sacra   cum  singulariter  ovis  pomtur, 
Christi  patieutin  intelligitur;  cum  vero  pluraVtter 
oves  dicuntur^  aliquando  fideles  ex  Judais  acciptun- 
tur^  atiquando  cegitatipnum  innocentiaf  aliquando 
simplices  quique. 


8j.  Hinc  iteruDi  per  eumdem  Psalmistam  dtcilur: 
Nos  autem  populus  ejus  st  oves  pascum  ejus  (Pso/. 
Lxxviii,  13).  Neque  enim  qui  servare  innocentiam 
ncgligunt,  illa  intorn;£  pascus  refectione  satianlur. 
CAPUT  XV. 

DE   AG.NA. 

152)  Agnainomine  acliva  vila  designatur,  sicut 
pcr  Moyscn  de  eo  qui  juramentum  protnlit,  nt  vel 
uiale  quid»  vel  bene  faccret»  atque  hoc  ipsuni  obli- 
vione  transcendit,  dlciiur  :  Ojjerat  agnam  de  gregi- 
bus  stve  capram  (Levit,  v,  6).  Juiamentum  namque 
proferre  est  voto  nos  diviiiaB  servitutis  alligare.  Ct 
rum  bona  opera  promittimns,  bene  nos  facerc  s||Nm- 
dcmus.  Cu(n  vero  abstrnentiam  cruclatumque  car- 


aSO)  Ovium  nominc  fideles  ej^JuJjeisdesignautur,  B  nis  nostrpe  voverimus,  male  ad  prjescns  nos  nobis 


sicut  de  beato  Job  in  Uguea  dicitur :  £l  (tttl  pos- 
seuif^  ejus  septem  milUa  ovium  el  tria  millia  camelo- 
mm  {Job  1,  3).  Quui  enim  sepiem  millibus  ovium, 
nUi  perfectam  quorumdam  Jud;eorum  iouoceatiam 
«s^MDit,  qui;adper(ect)Ouis.gratiam  ex  legis  ,pa- 
s^^iiis  yenitT.Quidveroiu  tribusmillibuscamelprum, 
nisi  ad  pleQiMidi<l6m  Gdei  veniens  tota  genfilium 
vitiositas  desijspatur?  Sicut  per  oves  Bebrsos  a 
pascuis  legis  ad  .fi^m  venientes  accipimus,  ucuii 
obsiat  ut  per  ^melos  tortos  moribus  atque  Duu^tos 
idolonim  culiibus  gentilium  populos  sentiamus. 
Quia  euim  a  semetipsjs  $ibi  invenerunt  Deos  quos 
colcrent,  quasi  a  semetipsis  eis  onus  in  dorso  ex- 
creverat  quod  ppr^re^t.  ^  quja  ini^arpe  Domi- 
Bos  appareiis,  et  Hel^ra^rum  populum  .p^fe^tionis 
gratia  iroplevit,  ctgentium  quosdam  ad  c^vgnitiooem 
fidei  mira  operaostentendo.produxit,  dicatur  recte 
de  um^a,  quae  verilatem  exprioieret,  xiuod  et 
septem  millia pviumet  tria milUa camelorum possi- 
deret. 

Possiini  autem  per  ov^  morallter  cogitationum 
iuiioceDtia,  per  camelqs  distortae  cpgitatioiies.desi- 
gnari.  Servata  quippe  veritate  histprise^  imitajri^jt^ 
s[Hntaliler  possumus  quod  cajrnaliter  audi^us.  Ovium 
enim  septem  millia  possidemus,  cum  pogitaiiones 
innocuaii  perfecta  cordis  munditia  inter  nosmetip- 
sos inquisito  veritatis  pabulo  ^pascimus.  Eruntque 
nobis  in  possessionem  etiam  tria  millia  camelo- 


facere  juramus.  Sed  quia  nuHus  in  hac  viu  ita  per- 
foctus  est  ut  quanilibet  Deo  devotus  sit,  inter  ipsa 
quantulumcunque  pia  vota  npn  peccet,  pro  peccaio 
agna  oOerri  de  gregibus  siye  capra  prjXcipilur.  Quld 
enim  per;ignam  nisi  activae  viue  innocentia?  quiJ 
per  capraro,  quae  in  summis  eilremisque  rupibus 
pendens  pascitur,  nisi  coutemplativa  \f^^  vita  si- 
gnatur?  Qui  ergo  se  coospicit  promissa  ac  prapo- 
sita  non  implesse,  ad  sacrifioium  Dei  sipdiosius  sese 
debct,  vel  innocentia  bonioperis,  vel  ^uljiini  pas.u 
contemplalionis  accingere.  Et  bene  agna  de  gregi- 
1)VS,  capra  vero  oflerri  de  gregibus  non  jubctur, 
quia  activa  vita  multoruni  c$t  contemplativa  paucu- 
ruiu.  Et  cum  bsec  agimus  qu;e  multos  ageie  atque 
'  cgisscconspicimus.quasi  agoam.  dc  gregibus  dainus. 
CAPUT  X\l. 

DE  BE^Tll.S. 

in  Scriptura  sacra  cum  ungulariter  besiia  pomiurt 
aliquaiido  difiholus,  aliqtiando  turba  prwdicutorum 
Antichristit  aliqnando  tnens  irrationabiiis:  cum 
xeroplufaliter,  aliquando  dwmones^  aliquando  tnd- 
tt/iscaxnis  des^gnantur. 

(153)  Bestiae  npmine  anliquus  hostis  accipitur 
qui  d^peiptioi^em  primi  hpmiiiis  s«evus  impetiit,  et 
iniegritatepd  vitae  illiiis  male^^ad^fido.lariiaviu  Cou- 
tra  quem  propbe^»  vp^bvs  de  sancia  electorura  Ec- 
clesia  in  antiquum  statum  restauranda  praemittilur  : 
Et  mala  bestia  non  transibit  per  eam  (Isa.xxxy,  9). 
IKnc  ilerum  in  libro  beati  Job  scriptum  est :  /ii^re» 


rum,  si  omnequod  in  nobis  altum  ac  tortuosum  est  D  4i^tur  bestia  latibt^lum  suumf  et  in  antro  suo  mora- 


rationi  fidei  subdimus,  et  sub  cpgnitione  Trjnitatis 
sponte  in  appetitu  burailiLatis  inclinamus.  CamclQS 
qgippe  possldemus,  si  quod  altum  sapimus  humili*- 
ter  deponamus.  Camelos  possidemus,  cum  cogita- 
tiooes.  nostras  ad  infirmitatis  fratcrnse  compassio- 
nsiD  jfectimus,  et  vicissim  onera  nostra  portautcs, 
aUenae  iofirmitati  compati  condescendendo  noveri> 

IDIIS. 

(I5l)0viam  noiDJfie,s'iinplices  qatqueet  innocentes 
^les^BaiHiir,  sicutper  Psalmistam  Patri  dc   Filio 
Ttihmua  s»bjecisU  sub  pedibus  ejus^  oves  et 


(f6VKxlib.iinJob,  0.V1. 
(15jj  £x  lib.  XXXV  in  Job,  c.  xi. 
'i5S9*Ex.Hb.  xxKii  in  Job,  c.  iv. 

Patbol.  CXCIil. 


bitur  {Job  xxxvii»  8).  C^m  enim  in  iUe  mundi 
illum  homitiem  damnatum  qui  ABticbristus  voca- 
tur,  invaserit,  quid  aliud  quam  laUbulum  suum  in- 
greditur,  utin  antro  prppriodemoretur?Vas  quippe 
iliud  diaboli  antrum  ac  latibulum  bestifie  est,  ut  in- 
sidians  bominibus  viam  hujus  viue  carpentibus» 
in  jUo  et  per  signa  lateat,  ct  pcr  .malitiam  oc- 
cidat. 

(151)  Bcstia;  iiomine  tur)>a  prasdicatorum  Anti- 
christi  designatur.  Unde  sjmulaMonis  ip^o^um  maii* 
tiam  126  Joannes  in  Apocalypsijirevi  desci^iptione 

(153|  Ex  lib.  xxvii  in  Job,  c.  xvii,  18. 
(154)  Ex  lib.  xxxiii  in  Job,  c.  xxvi. 


f07 


GARNERl  CAN.  REG 


-comprcliendens  dicil :  Vidi  aUam  besiiam  aicenden- 
tem  de  terra,  habentem  comna  duo  similiaagni^  et  lo- 
quebaturutdraeo{Apoc,  iiii,  11).  Priorem  quippebe- 
stiam,  id  esl  Aatichristom  superiore  jam  descrip- 
tione  narraverat ;  post  quem  etiam  liaec  alia  bestia 
ascendisse  dicilur,  quia  post  eum  multitudo  prae- 
dicaiorum  illius  ex  terrena  potestate  gloriatur.  De 
terra  quippe  ascendere  est  terrcna  gloria  super- 
bire.  Quae  habet  dao  cornua  similia  agni,  quia  per 
hypocrisim  sanctitatis,  eani  qnam  in  se  veraciter 
Dominus  habuit  singularem  sibi  inesse  et  sapien- 
tiam  mentitur  et  vitam.  Sed  quia  sub  agni  specie 
auditoribus  reprobis  scrpentinum  virus  infundit, 
recie  illic  subditur :  Et  loquebatur  ut  draco.  Ista 
enim  bestia,  id  estpraedicantium  muUitudo,  si  aperte 
utdraco  loqueretur,  agno  similis  non  appareret; 
sed  assumil  speciem  agni.  ut  draconis  exerceat  ope- 
ralionem. 

(155)  Bestiae  nomine  mens  irrationabiiis  designa- 
tur,  sicut  per  Moysen  dicitur  :  Bestia^  si  teliyerit 
montem^  tapidabitur  {Exod.  xix,  12).  Mons  quippe 
est  allitudo  contemplationis ;  bestia  vero,  mens  irra- 
tionabilis.  Bestia  ergomontem  tangit,  cum  mens  ir- 
rationabilibus  desideriis  subdita,  ad  contemplatio- 
nis  alia  se  erigit.  Sed  lapidibus  perculitur,  quia 
summa  non  sustinens  ipsis  superni  ponderis  icii- 
bus  necatur. 

Bestiarum  nomine  daemones  signantur,  sicut  Job 
dicit  ex  ore  Domini:  Omnes  bestias  agri  ludent  ibi 
{Job  XL,  15).  Quid  enim  per  bestias,  nisi  immundi 
spiritus?Et  quid  per  agrum,  nlsi  prae&cns  saeculum 
designatur  ?  Agri  autem  bestiae  ibi,  id  est  in  herbis 
montium  ludunt,  quia  projccta  de  superioribas  in 
hoc  mundo  daemonia  pravis  superborum  operibus 
delectantur.  Bestiae  in  herbis  ludunt,  cum  reprobi 
spiritus  bumana  corda  ad  illicitas  cogitationes  per- 
trahunt.  Au  non  immundis  spiritibus  ludere  cst 
mentes  hominum  ad  Dei  imaginem  coiiditas  modo 
ficta  promissione  decipere,  modo  vacuis  terroribus 
irridere,  modo  eis  transitoria  127  gda<ii3  quasi 
mansura  imprimcre,  modo  mansuras  poonas,  quasi 
transitorias  levigare? 

(156)  Bestiarum  nominemotuscamisdesignanlur, 
sicut  beatus  Job  dictt:  £<  bestiw  terrte  pacificm  erunt 
tibi  {Job  V,  25).  Quid  enim  per  bestias,  nisi  nio- 
tus  carnis  inteUiguntuii^  quae,  dum  mentem  nostram 
irrationabilia  suadcndo  lacessunt,  contra  nos  be- 
stialiter  insurgunt?  Sedcurocor  divina  lexdeprimit, 
etiaiu  camis  incentiva  detumescunt,  utet  si  tentando 
submurmurant,  nequaquam  tamen  usque  ad  effec- 
turo  operuro  quasi  ad  aperti  morsus  rabiem  eisur- 
gunt.  Quis  enim  in  hac  adhuc  corraptibili  carnc 
positus  has  terrae  bestias  plene  edomat,  cum  ilie  ad 
tertium  coelum  raptus  egregius  praedicaior  dical : 
Yideo  aiiam  Ugem  in  membris  meis  repugnantem  legi 
mmtis  mecff  et  captwantem  me  in  lege  peccati  qu(e 


.  S.  VICTORIS  PARIS.  lOS 

A  est  in  membris  meis  f  {Rom.  vii,  25.)  Sed  aliad  est 
has  bestias  in  campo  operis  s»vientes  aspicere» 
aliud  iutra  cordis  caveam  frementes  tenerc.  Redactae 
namque  intra  claustrum  continentiae,  et  si  adhue 
tentando  mgiunt,  usque  ad  morsuin  tainen,  ui 
diximus,  actionis  illicitae  non  excedunt.  Pacificae 
itaque  sunt  terrae  kestiae,  quia  raotus  caniis  etsi  per 
desideria  palpitent,  aperta  nos  tamen  contra  di- 
ctione  operis  non  impugnant.  Pacem  ergo  uobis 
terrae  bestiae  faciunt,  quia  motus  cariiis,  dum  nos 
tentando  laccscunt,  ad  amorem  quietis  intiro»  im- 
pellunt. 

128  OAPUT  XVII. 

DE  LEONE. 

/n  Scriptura  sacra  cum  leo  ^singulari  numero  ponitur^ 
^  aliquando  Christus  intelligitur,  aliquando  Marcus 
evangelistOf  aiiquando  diabolus,  aliquando  cvjus- 
libet  justi  securitas,  aliquando  Antichristus^  ff/i- 
quanao  quilibet  raptor;  cum  vero  pluraliter  Uones 
dicuntur^  aliquando  doctorum  severitas^  aliquando 
daemones  signantur. 

Leonis  nomine  Christus  intelligitnr,  sicut  scri* 
ptum  est  :  Leo  fortissimtis  bestiarum  ad  nuUius  pa^ 
vebit  occursum  {Prov,  xxx,  56).,Qui  jure  fortissimas 
bestiarum  dicitnr,  quia  in  hoc  ipso  quod  infirroum 
est  Dei,  fortius  est  hominibus  (/  Cor.  i,  25).  Qui  ad 
uullius  pavet  occursum ;  dicit  enim  :  Venit  princeps 
mundi  hujus^  et  in  me  non  habet  quidquam  {Joan.  xiv, 
50).  Sed  alibi  dicitur  :  Yidt  leo  de  tribu  Juda 
{Apoc.  V,  5). 
Q  (157)  Leonis  nomine  Marcus  evangelista  designa- 
tur,  unde  Ezechiel  propheta,  cum  sanctos  evangeii- 
stas  sub  figura  quatuor  animulium  describeret,  ait : 
Similitudo  vultus  eorum  facies  hominis^  tt  facies 
leonis  a  dextris  ipsorum  quatuor;  facies  autem  bovis 
a  sinistris  ipsorum  quatuor^  et  facies  aquiloi  desuper 
ipsorum  quatuor  [Ezech.  i,  20).  Quod  enim  haec 
quatuor  pennata  animalia  quatuor  evangelistas  desi- 
gnent,  ipsa  uniuscujusque  libri  evangelici  exordia 
testantur.  Nam  quia  ab  humana  generatione  coepit» 
jure  per  hominem  Malthaeus ;  •quia  per  claroorem  in 
deserto,  recte  per  leonem  Marcus;  quia  129  ^ 
sacrificio  exorsus  esl  bene  per  vitulum  Lucas ;  quia 
vero  a  divinitate  Verbi  coepit,  digne  per  aquilam 
signittcatur  Joaniies,  qui  dicit  :  In  principio  erat 
D  Verbum,  et  Yerbum  erat  apud  Deum^  et  Deus  erat 
Verbum.  Qui  dum  in  ipsa  diviniiatis  substantia  in- 
tendit,  quasi  mure  aquilae  oculos  in  solem  fixit. 

(158)  Leonis  nomine  d!aboIus  designatur,  sicut 
per  primum  Ecclesiae  pastorem  fidelibus  dicitur : 
Adversarius  noster  diubolus  tanquam  teo  rugiens  eir- 
cuit  quosrens  quem  devoret  {I  Pelr.  v,  8).  Hinc  iterum 
per  Isaiam  dicitur  :  Leo  stcut  bos  comedet  pateas 
{Isa.  XI,  7). 

Leonis  nomine  justi  viri  securitas  designalur, 
sicut  per  Salomonem  dicitur  :  Justus  quasi  leo  con- 
fidens  absque  terroreerit  {Prov.  xxviii,  1).  In  occur- 


ii55)  Ex  lib.  VI  in  Job,  c.  xvii. 
156)  £x  lib.  VI  in  Job,  xvi. 


(151)  Ex  hom.  i  in  Ezech.,  in  principio. 
(158)'Ex  hom.  19  in  Ezech. 


m  GREGORIANUM.  --  LIB.  Ul. 

9Bmqiil]ipebesUanimidcirco  leouon  Irepidat,  quia  A  habeni,  necesse  esi  ul 
praeralere  se  omDibus  non  ignorat.  Undc  jusli  viri 
seconias  re€ie  leoni  coroparaiur,  qui  contra  se  cum 
qttodibetinsurgcre  conspicit,  ad  roenlis  su»  conll- 
demiam  redit.  Et  scit  quia  cunctos  adversantes  su- 
perat,  quia  illum  solum  diligit  quem  invltus  nuilo- 
nodo  amitlat.  Quisquis  enim  eiteriora  qus  nolenti 
SBbtrahiiotur»  appetit,  sua  se  spoute  extraneo  timori 
snbsliaTiit.  Infracta  autem  virtus  est  concupiscentia 
nat  aetenue,  terren»  conteroptus,  quia  et  in  aito 
meiis  ponitur,  cum  a  rebus  infimis,  spei  sua:  judicio 
sableTaCur,  atque  cunctis  adversanlibus  lanto  minus 
attingitor,  quanto  in  supemis  sita  lutius  munitur. 
(159)  Leonis  nomine  Antichristus  exprimitur  per 


110 
et  boum  mansuetudiiieci 
leneant  et  fervorem  leonum,  quatenus  in  disciplina 
quam  praedicant  et  ex  saiicto  zelo  accensi  sint,  et 
ex  paterna  dulcedine  tranquilli.  Quibus  subler  se  lora 
dependeanl,  ut  disciplinae  sux  retinacula,  quibus 
ipsi  ligati  sunt,  etiam  subjeclis  suis  solUcile  im- 
pendani*  Subter  eos  lora  dependere  esl  cuslodiae 
vincula  subditis  tenere.  Quae  tunc  recte  scrvanlur, 
cum  nec  ooum  roansuetudo  in  zeli  fervore  131 
amittitur,  nec  leonum  terror  in  mansuetudine  dc- 
cliualur.  Taiita  qiiippe  debel  esse  discretiu,  ut  ncc 
disciplina  nimia,  nec  misericordia  sit  remLssa,ne  si 
inordinate  culpa  dimittitur,  is  qui  est  culpabilis  in 
reatu  gravius  astringalur;  etrursum  si  culpa  im* 


Psalmistam  dicentem :  iMtdiatw  in  occulto  ncut  leo     moderate  retiuetur,  tanto  qui  corrigiiur  deterior 


i  CMbili  suo  (Psal.  ix,  9).Recte  etenim  Aiitichristus 
et  leo  insidians  dicitor,  insidians  per  miraculorum 
tpedem,  leo  per  fortitudinem  saecularem.  Ad  aper- 
lam  namqoe  potentiam  suffecisset  ut  leo  esset, 
etiamsi  insidians  non  fuisset.  Rursum  ad  occultas 
versutias  suffecissei  ut  iusidiaus  subriperet,  etiamsi 
ka  non  esscL  Sed  quia  hic  ahtiquus  hostis  in 
cunctis  suis  viribus  cffrenatur,  saevire  per  utraque 
permittitar,  ut  contra  electos  in  certamine  et  fraude 
et  virtote  laxetur  :  virtute  per  potenliam  130 
Iraude  per  sigoa.  Non  enim  tunc  sola  potestale  eri- 
gitur,  sed  etiam  signorum  ostensione  fulciiur.  Ut 
enim  eos  qui  aperte  iniqui  sunt  pertrahat ,  saecula- 
rem  potenUam  ostentat.  Ut  autem  viros  justos  fallal. 


flat,  quanto  erga  se  nil  ex  benignitatis  gratia  agi 
considerat.  Exhibenda  itaque  pravis  est  asperitas  iu 
ostensione,  charitas  in  mente,  ut  et  dura  ostensio 
delinquentem  coerceat,et  charilatis  custodia  merce- 
dem  mansuetudinis  non  amittat  Ecce  hoc  est  roa^ 
gisteriuro  disciplinae,  ut  culpis  doctor  et  discrete 
noverit  parcere,  ct  pie  resecare. 

(162)  Leonuro  nomine  eminentioris  potestatis 
da^raones  designantur,  sicut  in  Psalroo  scriptum 
est  !  Posuisli  tenebras  et  facta  est  nox ;  in  ipsa  per^ 
traiuierunt  omnes  bettim  sHvos,  catuU  leonum  rugien" 
teSy  ut  rapiant  et  qucsrant  a  Deo  escam  sibi  {P»aL 
ciii,  20).  Tenebras  quippe  Domiiius  ponit,  cum 
peccatis  judiciarepeiideiis,  lumen  suae  inielligentise 


signissanctiUtemsiroulat.IUiseninisuadetelationero      subtrahit.  Et  nox  eflicitur,  quia  pravorum  mentes 
magnitudinis,  istos  decipit  opinione  sanctitatis.  ignorantiae  suae  erroribus  csecantur.  In  qua  orones 


magnitudinis,  istos  decipit  opinione 

(160)  Leonis  nomine  quilibet  raptor  designatur, 
fticat  de  infidelium  couversione  per  Isaiam  promit- 
titar  qui  ait :  VituluSf  et  leo  et  ovis  simul  morabun- 
fsr  (/m.  xl,  6).  Quid  enim  per  vituium,  nisi  is  qui 
se  per  cordis  contritionem  Deo  immolat?quid  per 
konem,  nisi  is  qui  alios  cruciat?  et  quid  per  ovem, 
nisi  simplex  et  innocens  designatur  ?  Sed  etiam  vi- 
tohiSy  et  leo  ei  ovis  simul  commorantur,  quia  is  qui 
per  eontritum  cor  ad  quotidianum  Deo  sacrificium  se 
praeparat,  et  alius  qui  tauquam  leo  ex  crudditate 
scviebat,  et  aller  qui  velut  ovis  innocentiae  suae 
simp^taie  perdurat,  in  caulis  sanctae  Ecclesiae 
coovenerunt. 


ignorantiae 

bestiae  silvae  pertranseunt,  dum  maligni  spiritus  sub 
opacitate  fraudis  latentes  in  reproboruro  corda  pra- 
vitates  suas  explendo  percurrunt.  In  qua  et  catuli 
leonuro  rugiunt,quia  nequissiroirum,  sed  taroen 
eminentium  potestatum  miuislri  spiritus  iroportunis 
tentationibus  insurgunt.  Qui  taroeu  a  Deo  escaro  ex- 
petuiit,  quia  nimiruro  capere  animas  nequeunt,  nisi 
justo  judicio  praevalere  divinitus  permittantur. 
132CAPUT  XVllI. 

DE  LC/ENA. 

In  saera  Scriptura  teeena!  nomine  aliquundo  saiicia 
Ecclesia^'  aliquando   Babylonia,  aliquando  niens 
humatia  designatur. 
(165)  Leaenae  uoroine  pro  eo  qiiod  contra  adversa 


(16l)Leonisnoroinedoctoruroseyeritas  accipitur.  d  ^ndax  est,  Ecclesia  designatur,  sicut  per  beatum  Job 


Gnde  scriptum  est  quia  in  vasis  templi  iiiter  co- 
rmias  et  plectas,  boves  et  leones  cberubim  exsculpta 
soBt,  et  subter  boves  et  leones  lora  dependentia. 
Coroase  quippe  signum  victoriae,  plectae  autem  con- 
cordiae  unanimitatem  signant.  Cherubim  vero  plenitu- 
dtfidcaiiirdicuntur.  Sacerdotes  autematquedoctores 
inter  coronas  et  plectas  (///  Reg.  vii,  29),  id  est  in- 
ter  fonitadinem  boni  operis,  quo  ad  victoriam  cur- 
nmt,  H  ebarilatis  concordiain,  quia  se  vicissim  non 
^Krepaot,  per  boves  et  leones  atque  chenibim 
designalft  Bunt,  quia  io  plenitudiiie  scientiae,  quam 

(159)  Ex  lib  xxxii  in  Job,  c.  xiv. 

(160)  Ex  Imm.  16  in  Ezech. 

(161)  Ex  lioro.  21  in  Esech. 


de  Judaeae  reprobatione  dicitur:  iVoii  calcavemnt  eam 
filli  institorunif  nec  pertransiit  per  eam  lewna  {Job 
xxviii,  8).  Institores  negotialores  dicimus,  quod  eo 
exercendo  operi  insistunl.  Omnes  ergo  qui  fidelium 
roores  inslituunt,  spiritale  negotiuro  gerunt,  ut  cum 
praedicationero  suis  auditoribus  praebent,abeis  fidem 
et  opera  recta  percipiaiit,  sicut  de  sancta  Ecclesiu 
scriptum  est :  Sindonem  fecit  et  vendidit  {Prov,  xxxi, 
24  ).  De  qua  paulo  post  illic  dicitur  :  Vidit  quod 
bona  est  negotialio  ejus  (ibid.,  18).Quid  ergo  insti- 
tores,  nisi  prophetae  sancti  vocati  sunt,  qui    Sy- 

(162)  Ex  lib.  xxvii  in  Job,  c.  xvii,  19. 
^165)  Ex  1.  xviii  in  Job,  c.  xx. 


fll  GARNERl  CAN.  BEG..S.  YICTORIS  PARIS. 

nagog»  mores  ad   fidem    instmere   prophetando  a  vocancur.  Sieut    enim  Sion  tota   siroul 


curaTerunt?  Quorum  nimirum  fiiii  saiicli  apostoli 
nuncupantur,  qui  ut  Deum  bominero  crederent, 
ad  eamdem  fidem  ex  eonim  sunt  praedicatione 
generati.  De  quibus  Ecclesiae  per  Psalmistam  di- 
citur  :  Pro  palribus  tui$  nati  sunt  tibi  fitii;  conMH" 
tues  eos  principes  super  omnem  terram  (Psal.  xlit, 
17).  Sed  quia  repulsi  apostoli  a  Synagogss  finibus 
sunt  egressi ,  recte  nunc  dicitur  :  Non  catcaverunt 
eam  filii  institorum.  Calcareut  quippe  eam  instilo- 
rum  niii,  si  pr^icatores  sancti  ejusdem  Synagoga; 
vitia  calce  virtutis  premerent.  Si  autem  institores 
eosdem  Ecclesiaa  praedicatores  accipimns,  institorum 
filios,  pastores  et  doctores,  qui  apostoloruro  vitaro 
secuti  sunt,  nil  obstat  intelligi.  Qui  Synagogam  mi- 


fll 

Ei6cle8ia 

didtur,fiiii  autem  Sion  sanctorum  quique  ftin- 
guli  memorantur,  itaet  tilli  Babylonis  singuli  I34 
quique  reproborum,  et  eadem  Babylonia  siroiii 
omnes  reprobi  vocantur.  Sed  sancti  viri,  quamliu  in 
bac  vita  sunt ,  semetipsos  sollicila  eircumspedione 
custodiunt,  ne  leo  circumiens  insidtando  subripiatY 
id  est  antiquus  bostis  sub  allqua  imagine  virtutis 
occidat.  Ne  leaenae  vox  auribus  (^trepat,  id  est  ne 
Babylonis  gloria  sensum  ab  amore  patriae  ceelestis 
avertat,  ne  catulorum  deiites  mordeant,  id  est  ne  re- 
proborum  persuasio  in  corde  convalescat.  At  conim 
baeretici,  quasi  de  sanctitate  seculi  sunt,  quia  vit« 
snae  meritis  cuncta  se  snperasse  suspicantur.  Unde 
recte  nunc  dicitur  :  Rugitus  leoms,  et  vox  lemno!  : 


nime  calcaverunt ,  quia  dum  eorum  Patres,  id  est  ^  dentes  catutorum  leonum  eontriii  sunt.  Ac  si  aperte 


apostoliy  ab  illa  repulsi  sunt,  ipsi  quoque  ab  ejus 
vocatione  cessaverunt,  per  quam  videKcet  133 
Synagogam  leaena  non  pertransiit ,  qnia  sancta  Ec- 
clesia  coUectioni  geniium  dedita  nequaquam  sc  ad 
illum  Judaese  populum  diulius  occupavit.  Recte  au- 
tem  Ecclesia  leaena  nuncupatur,  quia  male  viventes 
in  vitiis  ore  sanctae  praedicationis  interficit.  Unde  et 
ipsi  primo  pastori,  quasi  bujus  leaenae  ori,  didtur  : 
Macta  (164)  et  manduca  (Act,  x,  13).  Quod  macta- 
tur  a  vita  occidliur.  Id  vero  quod  comeditur,  in  co- 
medeutis  corpore  commutatur.  Macta  ergo  et  roan- 
duca  dicitur,  id  est  a  peccato,  eos  in  quo  vivunt  in- 
terfice,  et  a  seipsis  illos  in  tua  roembra  converte.  Et 
quia  haec  Ecclesia  corpus  est  Domini,  ipse  etia« 
Dominus  Jacob  voce  leo  voc&tur  ex  se;  leaena  vo- 
catur  ex  corpore,  dum  ei  sub  Judae  specie  dieitur  : 
Ad  pradam,  fili  mi,  asctndisti ,  requiescens  accu» 
buisli  ut  ieo^et  quasi  leana  (Gen.XLix,  9).  Quis  susei- 
tabit  eum  ?  Haec  igitur  leana  nequaquam  dicitur, 
quia  per  Judaeam  transivit;  scd  non  perlransivii. 
Apostolis  quippe  praedicantibus  prius  ex  illa  tria 
millia,  postmoduro  quinquemillia  crediderunt.Ec* 
clesia  itaque  per  Synagogam  transiit,  sed  non  per- 
transiit,quia  ex  illa  ad  finem  paucos  rapuit;  sed  ta- 
men  illum  populumaperfidia  funditus  non  exstinxit. 
(165)  Leaenae  nomine  Baltylonia  designatur,  sicul 
per  Eliphat  sub  llebra^orum  figura  adversus  tieatum 
Job  dicitur  :  Rugitiis  ieonis,  et  vox  iecnue  et  denUs 


diceretur  :  Nos  ideo  nullis  flagellis  atterimur,  quia 
virtutem  antlqui  hostis,  et  cupidilatem  terrenae  glo- 
riae,  et  persuasiones  Teproborum  oottiium  vilae  me- 
ritis  ealcando  superamus. 

Leeenae  nomine  mens  bumana  designatur,  sioiC 
per  beatum  Job  didtur  :  Et  propter  superbiam^  qwsH 
iemnam  capies  me  (Job  x,  16).  Supema  dispensaUo 
idcirco  nos  tota  sui  Intentione  servientes ,  camis 
nostrae  peraiittit  impugnationibus  ooncuti,  ne  mens 
nostraiu  superbiam  praesamptione  suae  securitatis 
audeat  elevari,  ut  dum  pulsata  trepidat ,  in  solo  au- 
ctoris  adJHtorio  spei  pedem  robustius  pooat.  Uiid« 
benedicitur :  Et  propter  superbiam^  quasi  iemam  ra* 
,  pies  me  (166).  Leaena  quippe  cum  escam  catuUs  re- 
'  quirit,  inhianter  iu  foveam  capiionis  ruit.  Sicut 
enim  ex  quibusdam  regionibus  fertur ,  fit  in  ^us 
iiinere  fovea,  in  quam  pecus  deponitur,  ut  iUiic  se 
e}us  appetitu  projicere  le^na  provocetur :  qnaett* 
gusta  simul  et  ^ praeparatur,  ut  ineara  ambiento 
ruere  t aleat,  sed  hanc  saliendo  nullomodo  evadat, 
Alia  quoque  fovea,  qu;e  priori  cohaereat,  effioditur  : 
qua:  taroen  ei  iu  qua  pecus  est,  eactremae  panis 
apertione  conjungitur.  In  qua  Dirainun  cavea.poni- 
tur,  utleaena  corrttens,qaia  desuper  terronlms  ur- 
getnr,  cam  quasi  in  secretiori  parte  foveae  occultare 
se  aj^it,  caveam  volons  intret.  Cujus  jam  saevitia 
minime  perttmescitur,  quia  clausa  in  caveam  ieva- 
tur.  Quae  enim  sua  sponte  in  foveam  comiit,  ad 


catulorum  teonum  conttUi  sunt  {Job  iv,  10).  Leonls  d  superiores  partes  135  <^>rcu«septa  veciibus  redit. 


quippe  nomine  antiquus  hostis  intelligitur,  ledenae 
vero  nomine  hnjus  mundi  civitas,  id  est  Babylonia 
exprimitur,  quae  contra  vitam  iimocentium  immani- 
tate  crudelitatis  effrenatnr.  Quae  antiquohosti  quasi 
saevissimo  leoni  sociata  perversae  persuasionis  ejus 
semina  concipit,  et  reprobos  ex  se  fiiios  ad  aimilitu- 
dinem  illius  quasi  crudeles  eatuios  gignit.  Gattili  au- 
tem  leouum  sunt  qnilibet  reprobi  ad  iniquam  vitam 
malignonnn  spirituum  errore  generati.  Quiet  snnul 
omnes  universam  mundi  civitatem  quam  praedixi- 
mus  Babyloniam  faciunt,  et  tamen  iidem  singuli 
Babyloniae  filff^nasi  non  lesena,  sed  leaena^  catuli 

(164)  Ibi  vulgo  pro  macta,  legilur  occide. 

(165)  £x  lib.  V  iu  Job,  c.  xvi. 


Sic,  sic  nimirum  humana  mens  capta  est,  quee  in 
libertate  aH>itrii  condita,  dum  nutriie  desideria 
carnis  appetiil,  ^uasi  leaena  catulis  escam  quaesivil, 
aique  in  deceptionis  suae  foveam  ceeidit :  quae  sua- 
dente  boste  ad  cibum  prohibiuun  manum  tetendit. 
Sed  in  fovea  protinus  caveam  invenit^  quia  sponle 
ad  mortem  venieus  corruptionis  suae  mox  carcerefli 
perlulit,  alque  ad  auras  libepas  gratia  intervenieiUe 
perduoitur.  Sed  eum  niolta  agere  conatur,  etnoa 
valet,  ejusdem  corruplioois  suae  obstaculis  quasi 
caveas  vectibus  ligatur.  Jam  quidem  eam  in  qua  ce- 
dderat  damnalionis  foveam,  evasit ,  quia  secuturae 
(I6G)  Ex  lib.  IX  in  Job,  c.  xxxiu. 


IIS  GREGORIANUM 

aorcis  sapplkiuiii  nuiiiu  Redeinpioris  adjuia,  ad  x 
vmlam  redeundo  superavil.  Sed  tainen  coarctata 
caveam  tolerat,  qnia  supernas  quoque  disciplln» 
nexibos  cingiiur,  ne  per  camis  desideria  vageiur. 
Qoae  ergo  spouie  sua  in  fovam  cecidit,  ad  auras  li- 
beras  daasa  redit,  quia  et  per  liberutem  arbitrii  in 
calpftin  eomiit ;  et  tamen  a  suis  motibus  Gondito- 
ris  gratia  coactam  nolentemqoe  restriogit.  Fost  fo- 
nam  iiaque  caveam  patitur,  qusn  erecta  ex  aeterno 
Mpplioio  a  prarae  voluntatis  motibus  sub  codestis 
artificis  dispensatione  religatur.  Recte  e^o  dicitur : 
Et  propter  superbiom  qua$i  lemnom  capiei  me,  quia 
ei  liber  homo  per  cibom  sibi  mortem  intulit,  et  re* 
ductos  ad  veniam,  sub  disciplina  melius  clausus  vi- 
vit.  Quasi  leaena  ergo  propter  suporbiam  captus  est, 
qoia  noDC  iode  eum  disciplina  su»  corruptionis  R 
dqnimit»  unde  transgressiooem  praecepti  non  timeiis 
aodader  io  foveam  salturo  dedit. 

Sed  si  parnm  per  obtutum  mentis  a  culpa  primi 
pareniis  averlimus,  nos  adhuc  quotidie  ut  leasiia  ca- 
pi  per  ¥ilium  elationis  invenimus.  Saepe  namque 
homo  acceplis  virtutibus  iii  audaciam  suae  prae- 
somplioois  erigitur,  sed  mira  dispensatione  pietatis^ 
anlc  ejus  oculos  res  quselibet,  in  qua  corruat  ordi- 
Bator.  Dumque  per  culpam  aliquid  appetit,  quid 
alio4  ipum  praedam  in  fovea  concupiscit?  Sua  sponte 
iohlaos  cadit,  sed  suis  viribus  surgere  non  valet. 
Qui  cum  se  nil  ex  se  esse  considerat,  discit  pro- 
col  dobio  cujus  adjutorium  requirat.  Quem  tamen 
sopema  mlseratio  captu  quasi  136  ^  ^^^^  evehit,  ^ 
qoia  bonc  infirmitate  cognita  ad  vcniam  reducit. 
Leanueitaque  more  propter  superbiam  ad  superiores 
partes  m  cavea  remeat  qui,  de  virtute  cum  exlolli- 
tor,  lapsus  ad  desideria  in  bumilltate  religatur. 
Qub  enim  prius  propria  praesumptlone  perierat 
mira  foetate  agilor,  ut  infirmitatis  suae  jaiu  noliiia 
clausus  vivat.  Qood  quia  sanctus  vir  crebro  bomi- 
■ibus  aocidere  conspicii,  nostri  in  se  periculi  vo- 
cem  somil  ut  cum  nos  ejus  fletus  agnoscimus,  quae 
10  uobis  sont  flenda  dlscamus. 
CAPUT  XIX. 

DE  TIGRIDE. 

Im  Scripiura  sacra  ti§ridi$  nomine  aliquandaquilibet 
kfpocrita^  aliquando  diabolut  designatur, 

(16?)  Tigridis  nomiiie  hypocrita  quilibet  designa-  D 
tor.  Unde  Eiipbas  beatum  Job  tanqoam  macults  si- 
nolaUonis  varium  arguens  dicit :  Tigri$  periit^  eo 
qmod  non  hmberet  pradam  (Job  iv,  il).  Quem  nam- 
qoe  nomine  tigridis,  nisi  bcatum  Job  nota  varietatis 
sigoat,  Tel  aspersum  maculis  simulationis  ?  Omnis 
namqne  simulator  iu  eo  quod  vidcri  rectus  appetit, 
roondum  se  per  omnia  ostendil,  quia  dum  virtutes 
qoasdam  per  bypocrisim  assumit,  et  occulte  sc- 
meCipsum  vitiis  subjicit,  quaedam  latentia  viiia  re- 
penie  In  fadem  enimpunt,  et  superductae  siniulaiio- 
nis  qoosi  visionis  corium  ex  admistioiie  sua  variuin 
osSendunt,  ut  plerumquc  mirum  sit  cur  houio,  qui 


(IG7)  Ex  lib.  V  in  Job,  c.  vi,  16. 
( 108)  Ex  c.  xvii  ejusd.  1. 


.  —  LIB.  UJ.  lU 

lanlis  virtutibus  pollere  cemitar,  etiam  tam  repro* 
bis  actibus  inquinelur.  Sic  nimirum  omnis  hypo- 
crita  tigris  cst,  quia  dum  mundus  eolor  dissiinula- 
tione  ducitur ,  vitioruni  nigrediue  interrumpente 
vaiiatur.  Saepe  enim  dum  de  casiitatis  niunditia 
cxtollitur,  sorde  avariliai  foedatur.  Saepe  dum  de  vir- 
tute  largilatis  speciosus  oslenditur,  luxuriae  maculis 
inquHiatur.  Saspe  duro  caslitalis  atque  hrgitalis 
137  decore  veslitur,  velut  ex  zelo  jusliiiae  crude- 
litaiis  atrocitate  fuscatiir.  Saepe  largitate,  castitate, 
pietate  ex  pulcbra  visione  induitur,  sed  interfusa 
obscuritate  superbiae  notalur.  Sicque  fit  ut  iiiter- 
mistis  viiiis  dum  mundam  m  se  speciem  hypocrita 
non  ostendit,  quasi  unum  colorem  tigris  babcrc  nc- 
quaquam  possit.  Quae  videlioet  tigris  rapit^prxdaiu, 
cum  humani  sibi  favoris  usurpat  gloriam.  Qui  eniui 
rapta  laude  extollitur,  quasi  praeda  satiatur.  Bene 
autem  bypocrilarum  iaus  praeda  dicitur.  Praeda 
quippe  est,  cum  aliena  violenler  auferunlur.  Oninis 
autem  hypocrita,  quia  vitam  justitiie  simuUns  ju- 
storum  sibi  laudem  arripit ,  alienum  profccto  cst 
quod  tollit.  Eliphas  itaquc,  qui  bealum  Job  iucolu* 
iniiatis  suae  tempore  laudanda  egisse  cognovil  per- 
cussione  subsequente  hoc  ilium  tenuisse  per  hypo- 
crisim  credidit,  dicens  :  Tigri$  periit ,  eo  quod  non 
haberet  proedam,  Ac  si  aperte  dicat.  Varietas  tuae 
simulationis  exsUncta  est,  quia  cl  adulalio  laudis 
ablata,  et  jam  tua  hypocrisis  praedam  non  habct, 
quia  percussa  divinitus  humanis  favoribus  caret. 

(168)  Potest  autem  tigridis  noniine  diaboliis  dc- 
signari.  Unde  Eliphas  sub  persona  haerelicorum  de 
sanctitale  vitae  elaius  dicit  :  Tigri$  perxit^  $o  qnod 
non  liaberet  prwdam.  Satan  quippe  pfoptor  multi- 
formis  astuti»  varieiatem  non  incongrue  tigris  vo- 
catur.  Modo  namque  se,  sicut  est  perditus,  huinaiiis 
sensibus  objicit,  modo  quasi  angelum  lucis  ostcndit, 
modo  stultorum  mentes  blandiens  persuadet,  nio;Io 
ad  culpam  terrendo  pertrahit  modo  suadere  vitia 
aperte  nititur  modo  in  suis  suggcstionibus  sub  vir- 
tutis  speni  palUalur.  Quia  ergo  tanta  varieiate  res 
peragitur  jure  diabolus  tigris  vocatur.  Haereiici 
namque  quia  de  sanclitatis  praesumplione  super- 
biunt  quasi  exsultantes  dicunt :  Tigri$  periit^  eo  quod 
non  liaberet  prosdam.  Ao  si  aperle  dicant :  Yetustis- 
simus  adversarius  in  nobis  praedam  non  habet, 
quia,  quantUDi  ad  nostra  studia,  jani  victus  jacoi. 

138  CAPUT  XX. 

DE    PARDO. 

(169)  Pardi  nomine  peccalorum  maculis  varius 
desigiiatur,  sicut  per  Isaiam  de  convertendis  pecca- 
loribus  dicitur  :  Pardu$  hmdo  accubabit  {I$a.  n,  (i). 
Quid  enim  per  pardum  ,  nisi  peccatis  variis  asper- 
sum  ?  et  quid  per  baedum,  nisi  eum,  qui  ae  peccato- 
rem  bumilitcr  cognoscit,  accipimus  ?  Pardus  autem 
cum  haedo  accubat,  cum  is  qui  peccatorum  sqorum 
maculis  varius  fuit,  cum  eo  qui  se  despicit  et  pec- 
catorem  fatetur,  huiniliareconsentit. 

(169)  Ex  hom.  16  in  Ezcch.  longiuscule  a  priu- 
cipio. 


115  GARNERI  GAN 

GAPUT  XXI. 

DE  LUPO. 

In   Scriptura  $uera  Inpi  nomine  aliquando  raptor 


B 


quilibett  aliquando  diabolus  intelligitur, 

(170)  Lupi  noroine  raptor  quilibel  designatur, 
sicut  per  Isaiam  dicitur  :  Habitabil  lupu$  cum 
agno  (Isa,  ii,  6).  Quid  enim  per  lupum  nisi  rapinis 
inliiantem,  et  quid  per  agnum  nisi  mitem  quem- 
libet  intelligimus  ?  Lupus  aulem  cum  agno  habitat, 
quia  per  sanctse  charitatis  viscera  ii  qui  in  saeculo 
raptores  fuerunt,  cum  mansuetis  ac  mitibus  in  pace 
conquiescunt.  Hinc  in  Eyangelio  scriptum  est . 
Mercenarius  autem  et  qui  non  est  pastor^  cujus  non 
sunt  oves  proprias,  videt  lupum  venientemf  et  dimiltit 
oves  et  fugit  (Joan.  x,  12).  (171)  Mercenarius  et  non 
pastor  vocatur  qui  non  pro  amore  intimo  oves  Do- 
minicas,  sed  ad  temporales  mercedes  pascit.  Mer- 
cenarius  quippe  esl  qui  locum  quidem  pastoris  te* 
net ,  sed  animarum  lucra  non  quaerit ;  terrenis 
comniodis  inbiat,  bonore  pnelationis  gaudet,  tem- 
poralibus  curis  pascitur,  impensa  sibi  ab  bominibus 
reverentia  Iseiatur.  Istae  sunt  enim  mercedes  mer 
cenarii,  ut  pro  eo  ipso  quod  in  regimine  laborat  : 
139  hic  quod  quaeril  inveniat  et  ab  bxreditate  gre- 
gis  in  posterum  alienus  existat.  Utrum  vero  pastor 
sit  an  mercenarius,  cognosci  veraciter  non  polest, 
si  occasio  necessitatis  deest.  Tranquillitatis  enim 
tempore,  plerumque  ad  gregis  custodiam,  sicut  ve- 
tus  pastor,  sic  et  mercenarius  stat.  Sed  lupus  ve- 
nions  indical  quo  quisqne  animo  super  gregis  cu-  Q 
stodiam  staJi)au  Lupus  etenim  super  oves  venit,  cum 
quilibet  injustus  etraptoV  fidelos  quosque  atquc 
bumiles  opprimit.  Sed  is  qui  pastor  esse  vidcbatur, 
none  rat;  reliquitoves  et  fugit,  quia  duro  sibi  ab  eo 
periculum  metuit,  resistere  ejus  injustitiae  non  prae- 
sumit.  Fugit  autem  non  mutando  locuro,  sed  sub- 
Irahendo  solatium.  Fugit,  quia  injustitiam  vidit  el 
tacuit.  Fugit,  quia  se  sub  silentio  abscondit.  Quibus 
bene  per  prophetam  dicitur  :  Non  ascendistis  ex  ad- 
versOy  neque  opposuistis  vos  murum  pro  domo  Israel, 
ut  staretis  in  prcelio  in  die  Domini  (Ezech,  xiii,  5). 
Ex  adverso  quippe  ascendere  est  quibuslibet  pote- 
statibus  prave  agentibus  rationis  libera  voce  contra- 
ire.  Et  in  die  Domini  pro  domo  Israel  in  pr^elio  sla 


REG.  S.  VIGTORIS  PARIS.  11« 

A  dis  ketatur.  Lupus  rapit  et  dispergit  oves ,  cum 
alium  ad  luxuriam  pertrahit,  aliuro  ad  avtritiam 
attendit ,  alium  in  superbiam  erigit,  alium  per  Ini-- 
cundiam  dividil;  hunc  invidia  stimulat,  iUum  falla- 
cia  supplantat.  Quasi  .ergo  gregem  lupus  dissipat, 
cum  fidelium  populum  diabolus  per  tentationes 
necat.  Sed  contra  hoc  mercenarius  nullo  zelo  acceo- 
ditur,  nullo  fervore  diiectionis  excitatur,  140  ^I^^^ 
dum  sola  exteriora  comrooda  requirit ,  ioteriora 
gregis  damna'  negligenter  patitur.  Unde  et  mox  ad- 
jungitur  :  Mercenarius  autem  fugit^  quia  mercenarius 
est^  et  non  pertinetad  eumdeovibus  (ibid,^  13).  Sola 
ergo  causa  est,  ut  mercenarius  fugiat ,  quia  mer« 
cenarius  est.  Ac  si  aperte  diceretur  :  Stare  in  pe^ 
riculo  ovium  non  potest,  qui  in  eo  quod   ovibus 


Qra^st  ,  non  oves  diligit  ,  sed  lucrum  terrenum 
quaerit.  Dum  enim  honorem  amplectitur ,  dum 
temporalibus  commodis  laetaiur ,  opponere  se  con- 
tra  periculum  trepidat ,  ne  hoc  quod  diligit  amit- 
tat. 

CAPUT  XXII. 

DE   ONAGRO. 

Ih  Scriptura  sacra  cum  onager  singulari  numero  pa- 
nitur,  aliquando  juslus  quilibet  solitarius,  aliquan- 
do  incarnatus  Dominus^  aliquando  is  qui  cuncta 
qucB  agit  considerat^  aliquando  gentiiis  popuhis , 
aliQuando  is  qui  in  campo  fidei  positus  nullius 
officii  loris  ligatur;  cum  vero  pluraliter  onagri  di- 
cuntur^  aliquando  hwretici  exprimuntur,  aliquando 
Judcei, 

(175)  Onagri  norolnesolitariusquilibet  designatur, 
sicut  Dominica  voce  ad  beatum  Job  dicitur  :  Quis 
dimisit  onagrum  liberum^  et  vincuta  ejns  quis  sot" 
vit?  (Job  XXXIX,  8.)  Onager  enlm  qui  in  solitu- 
dine  commoratur,  non  incongrue  eorum  vitam  si- 
gnificat  qui  remoti  a  turbis  popularibus  coiiversan- 
tur.  Qui  apte  etiam  liber  dicitur,  quia  roagna  est 
sev.vitus  saecularium  negotiorum ,  quibus  mens  ve- 
hementer  atteritur,  quamvis  in  eis  sponte  desudetur. 
141  Gujus  servitutis  conditione  carere  est  in  mun- 
do  jam  nihil  concupiscere.  Quasi  enim  quodam  ju- 
go  servitutis  premunt  prospera  dum  appetuntur, 
premunt  adversa  dum  formidantur.  At  si  quis  se- 
mel  a  dominatione  desideriortjm  temporalium  colta 
menlis  excusserit,  quadam  etiam  iu  hac  vita  liber- 


mus  ac  murum  opponimus,  si  fideles  innocentes  ^  tate  perfruitur ;  dum  uuilo  desiderio  felicitatis  affi 


contra  pcrversorum  injustitiam  ex  justitta^  auctori- 
tate  vindicamus.  Quod  quia  mercenarius  non  facit, 
cum  venientem  lupum  viderit  fugit. 

(172)  Est  autem  alius  lupus  qui  sine  cessatione 
quotidic  non  corpora,  sed  mentes  dilaniat,  maliguus 
videlicet  spirilus ,  qui  caulas  fideliuin  insidiando 
circuit,  et  roortem  animarum  quierit.  De  qiio  lupo 
dicitur  :  Et  lupus  rapit^  et  dispergit  oves  (Joan.  x, 
12).  Lupua  venit,  etmercenarius  fugii,  quia  malignus 
spiritus  mentes  fidelium  in  lentationc  dilaniat,  et 
is  qui  locum  pastoris  tenet,  curam  soUicitudinis  non 
habet.  Animse  percunt,  et  ipsc  dc  terrenis  commo- 

(170)  Ex  ead.  hom. 

(171)  Ex  hom.  llin  Evang. 


citur,  nullo  adversitatis  terrore  coarctatur.  Hoc 
grave  jugum  servitutis  Dominus  vidit  saecularium 
cervicibus  impressum,  cum  diccret :  Venite  ad  me, 
omnesqui  laboratis  et  onerati  esliSf  et  ego  reficiam 
vos.Tollile  jugum  mevm  super  vos,  et  discite  a  mequia 
milis  sum  et  humitis  corde^  et  invenietis  requiem  ani- 
mabus  vestris  :  Vugum  enim  meum  suave  est ,  et  onus 
mcum  teve  (Matth,  xi,28, 29).  Asperum  quippe  juguni 
et  durx ,  sicut  diximus ,  scrvitutis  cst  pondus  sub- 
esse  temporalibus,  ambire  terrcna,  relinere  laben- 
tia,  velle  stare  in  non  stantibus,  appetere  quidem 
transcuntia,  sed  cum  transeuiitibus  nolle  traiisirc. 

(172)  Ex  eadein  hom. 

(175)  £x  1.  XXX  iu  Joh,  c.  xii. 


117 


GREGORrANUM.  —  LIB.  III. 


lir 


Dun  enini  t-onlra  TOtuni  cuncta  fugiunt  qui  prius  j^  onager  incarnatum   Dominum  designare.  Agreste 


mentem  ex  desiderio  adeptionis  aiHixerant,  post  ex 
pavore  amissionis  prerount.  Liber  ergo  dimittitur, 
qui  caloUis  terrenis  desideriis  ab  appetitione  rerum 
temporalium  secuiitate  mentis  exoneratur.  Solvun^ 
tur  vero  uniu&cujusque  vincula ,  dum  divino  adju- 
lorio  intema  desideriorum  oanialium  rctinacula  dis- 
nimpuntur.  Cum  enini  pia  intentio  ad  conversio- 
nem  vocat,  sed  adliuc  nb  hac  intentione  carnis  in- 
irmitas  revocat ,  quasi  quibusdam  vincuiis,  anima 
ligala  praepeditur.  Multos  enim  ssepc  videmus  vitam 
quidem  sanct^  conversationis  appctere»  sed  ne  hanc 
assequi  valeant,  modo  irruentes  casus,  modo  fu- 
tnra  adversa  formidare.  Qui  incerta  mala  dum 
quasi  cauti  prospiclunt,  in  peccatorum  suorum  vin- 


quippe  est  animal  onager,  et  quia  incamatus  Do- 
minus  gentilitati  magis  quam  Judaese  profuit,  ani- 
niaie  corpus  assumcns  quasi  non  in  domum ,  sed 
potlus  in  agrum  venil.  De  quo  agro  gentilitatis  pei 
PsalmisUm  dicitur  :  Species  (17^)  agri  mecum  e$t 
(P$ai.  xLix,  li).  Incarnauis  itaque  Dominus,  qui  in 
forma  Dei  sequalis  est  Patri,  in  forma  servi  minoi 
cst  Patre,  qua  minor  est  etiam  seipso.  Dicatur  crgo 
a  Patre  de  tilio  secundum  formam  servi :  Quis  di- 
misil  onagrum  liberum  et  vincuia  ejus  quis  soivll  ? 
(Job  XXXIX ,  8.)  Omnii  guippe  qui  peccat,  servus 
est  peccali  (Joan.  viii,  34).  Et  quia  incamalus  Du- 
minus  nostrae  particeps  143  ^actus  est  natunc,  non 
culpae,  liber  dimissus  dicitur,  quia  sub  peccati  do- 


eulis  ioeauti  retinentur.  Multa  namque  ante  ocu-  R  minio  non  tenetur.  De  quo  alias  scriptum  est 


los  ponunt,  qu£  si  eis  in  conversatione  eveniant, 
subsistere ,  se  non  posse  formidant.  De  quibus  be- 
ne  Salomon.  ait  :  Iter  pigrorum  quasi  sepes  spina- 
rum  (Prov.  xv,  19).  Nam  cum  viam  Dei  appetunt, 
eos  >elut  spinae  obstantium  sepium ,  sic  formidi- 
num  suarum  oppositae  suspiciones  pungunt.  QuoJ 
quia  electos  impedire  non  solet ,  bene  illic  seciitus 
adjufixit  :  Yia  justorum  absque  offendicuio  (ibid,). 
Jusli  quippe  in  conversatione  sua  142  quodlibet 
eis  adversitatis  obviaverit ,  non  iropinguunt,  quia 
temporalis  adversitatis  obstacula  aeternae  spci  elin- 
temae  contemplationis  saltu  transcendunt.  Ait  ergo  : 
Qmisdimisitonagrum  iiberum^  et  vincuia  ejus  quis 
solvii  ?  Subaudis ,  nisi  ego.  Solvit  itaque  Domi« 
nus  onagri  vincula ,  quando  ab  electi  uniuscujus- 
que  animo  intirmamm  cogitationum  nodos  rumpit, 
el  procinus  dissipat  omne  quod  illeclam  mentem  li- 
gabal. 

(174)  Potest  autem  onagri  nomine  incarnatus 
Domintis  designari.  Nec  indignum  quis  judicet  per 
tale  tnimal  incarnatum  Dominum  posse  (igurari, 
dum  coostat  omnibus  quod  per  significationem 
quanulam  inScriptura  sacra  et  vermis  et  scarabaeus 
ponatur ,  sicut  scriptum  est :  Ego  aulem  sum  ver- 
misp  et  non  homo  (Psai,  xxi,  47).  Et  sicut  apud  LXX 
Interpretes  per  Prophetam  dicitur  :  Scarabceus  de 
ligno  clamavit.  Cum  ergo  tam  abjectis  ct  vilibus 
rebus  figuratur,  quid  de  illo  contumeliose  dicitur 


Inter  mortuos  liber  (Psai.  lxxxvii,  5).  Dimissus  di- 
citur ;  quia  naturam  nostraro  siiscipiens,  iniquilalis 
jugo  nuUo  modo  tenetur.  Quem  quamvis  macula 
nostrae  culpae  non  afttigit,  passio  tamen  nostrae 
mortalitatis  astrinxit.  Unde  et  post  gratiam  liber 
dimissus  dicitur,  recte  de  illo  adjuiigitur  :  Et  vin- 
cuia  ejus  quis  soivit  ?  Vinciila  quippe  ejus  tuuc 
soluta  sunt,  cuim  iniirmitates  passionis  illius  in 
resurrectionis  sunt  gloiiam  commutatae.  De  qui- 
bus  vinculis  Petrus  apostolus  attestatur  diccns  : 
Quem  Deui  suscitavit  solutis  doioribus  infenii  , 
juxta  quod  impossibiie  erat  teneri  iiium  ab  eis  (Act. 
»,  44). 

(176)  Ouagri  nomine  is  qui  cuncta  qu«  deside- 
'  rat  agit  designatur,  sicut  de  vano  viro  per  Sophar 
dicitur  :  Et  quasi  puiium  onagri,  iiberum  senatum 
putat  (Job  XI,  12).  Per  puUdm  quippe  onagri  omne 
agrestium  genus  exprimitur,  quod  naturae  dimis- 
sum  motibusy  loris  dominantium  non  tenetur.  Ona- 
gri  namque  siint  in  libertate,  et  ire  quo  appetunt, 
et  quiescere  cum  lassantur.  Et  quamvis  insensatis 
animalibus  homo  longe  sit  melior,  hoc  tamen  ple- 
rumque  homini  non  licet  quod  bmtis  animalibu& 
licet.  Quae  enim  ad  aHud  minime  servantur,  eorura 
motus  procul  dubio  nequaquam  sub  disciplina  re- 
striugitur.  Homo  autem  quia  ad  sequenlem  vitam 
ducitur,  necesse  est  profecto  ut  in  cunctis  suis 
motibus  sub  discipUnae  dispositione   et  quasi  do- 


de  qao  constat  proprie  nihil  dici?  Yocatiir  etenim  n  mesticum  animal  lorisvinctum  serviat,  atque  aeternis 

dispositionibus  vivat.  Qui  ei^o  implere  cuncta  quae 
desiderat  per  effrenatam  libertatcm  quaerit,  quid 
aliud  quam  puUo  onagri  esse  simiUs  concupiscit,  ut 
discipUnae  hunc  lora  uon  teneant,  sed  audenter  va- 
gus  per  silvam  desideriomm  currat  ? 

(177)  Onagri  iiomine  gentilis  populus  designatur, 
sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Nunquid  rugiet  ona- 
ger  cum  fiabuerit  tierbam  aut  mugiet  bos  cum  ante 
prmepe  pienum  steteril?  (Job  vi,  5.)Quid  namque 
per  onagrum,  id  est  agrestem  asinum,  nisi  gentiU& 
populus  designatur.  Quem  ficus  natura*  extra  sta* 

autem  in  Psalterio  lcffit  ut  Gregor. 

(176)  Ex  1.  X,  in  Joo,  c.  xv. 

(177)  E\  lib.  VII,  in  Job,  c.  iv. 


Agnos,  sed  propter  innoceniiam.  Vocatur  leo ,  sed 
propler  poientiam.  Aliquando  ciiam  serpenti  com- 
paratur,  sed  propter  mortem  vel  sapientiam.  Atque 
ideo  per  haec  omnia  dic*  figuralitcr  potest,  quia  de 
bis  omnibus  aUquid  credi  essentialiter  non  potest. 
Si  enim  unum  horum  quodlibet  essentialiter  exis- 
terel,  altemm  jam  dici  non  posset.  Nam  si  Agnus 
proprie  diceretur,  leo  jam  dici  non  posset.  Si  leo 
proprie  diceretur,  per  serpentem  signari  non  posset. 
Sed  baec  omnia  in  illo  dicimus,  tanto  latius  in 
li^ra ,  quanto  longius  ab  essentia.   Potest   ergo 

(174)  Ex  I.  XXX,  iii  Job,  c.  xv,  non  ila  lOnge  a  pnn- 
cipio. 
4175)  Ibi  nostracdit.  haU't  puiclmtudo.  Cassioilor, 


119  GARNERI  CAN.  REG.  S.  VlCTOUIB  PARIS.  fiO 

Ma  di^ipliine  edidit,  iia  vagus  144^1^  Tolaplatum  A  onageF  nigit.  Alius  quoqae  liecessltatem  sosoepl^ 


aaafam  campo  permansit.  Quid  enim  per  bovem, 
nl^  plebs  JoJaica  tiguratur?  quse  jugo  dominationit 
stipeniae  supposita,  ad  spem  proselytos  coUigeus, 
per  corda  quae  Taiuit,  vomerem  legis  traxit.  Sed 
beali  Job  vita  atte^stante  cognosclmus,  ut  exspc- 
ctasse  Redemptoris  adtentum  multos  etiam  ex  geo- 
tibus  credamus.  Ct  nasceiite  Domino,  Simeone  in 
spiriltt  in  teropiiimTe.iienfedidicimus,  quanto  desi- 
dcrio  ex  plebe  Israelitfca,  sancti  viri  incarnalionis 
ejtis  mysieriam  \idi  re  cu|:le:ina.  (Jnde  et  per  eum- 
dein  Redemptorem  discipulisilicitbr :  Dico  vobh  quod 
muUi  reges,  et  prophdtc  et  jutti  voluerunt  videre 
qum  videtis,  et  nonvldemnt  {Lue.  x,  2^).  Herbaergo 
ouagri  ot  fcnum  bovis  est^  bsec  ipstt  Mediatoris  in 


ordinis  tolerffns  in  labore  praedicationls  exsadat,  et 
per  aetemam  jam  contemplatiokiem  reflci  appelft. 
Sed  qoia  Redemptoris  sui  speciem  necdom  cortspi- 
dt,  quasi  bos  ad  praesepe  vacuom  ligatos  gemit. 
Qnia  enim  longe  ab  intema  sapientia  pOsiti,  acternae 
viriditatis  haeredilatem  non  cemimus,  vehit  bruta 
animalia,  a  desiderata  lierba  jejunaraus.  De  qua 
dimirum  herba  dicilur :  Per  me  si  qnis  introierit  sal- 
vabitur,  et  ingredietur  et  egredietur,  et  pascua  inve- 
niet  {Jomi,  x,  9). 

(178*)  Onagrofom  nomine  liaBrelicus  quilibet  desi- 
gnatur,  sicut  scriplom  est :  .4/tf  quosionagri  in  deserta 
egrediuntur  ad  opus  suum  {Job  xxiv,  10).  SunVnonnuIll 
haeretfci,  qni  populrs  admisceri  refugiunt,  sed  seces*- 


carnatio,  per  quam  simul  gentilitas  et  Juddfea  satia-  ^  sum  vitae  secretioris  petunt.  Qui  plerumqne  eo^ 


tur.  Quia  etenim  per  prophetam  dicitur  :  Omnis 
caro  fenum  {ha,  xl,  0),  uniV^rsilalis  Conditor  ex 
nostra  substantia  carnem  stimens,  fenniti  fieri  vo- 
Itiii,  ne  nostra  in  perpetuUm  fenum  caro  remaneret. 
Tonc  ergo  onager  licrbam  invenit,  cum  gcntilis 
populus  gratiaim  dtvinae  incaraationis  accepit.  Tunc 
losvacuum  pfsesepe  non  habuit,  cuiit  plebiJudai- 
cae,  ejus  curnem  lex  exhibuit,  quenidiu  exspecfanti 
prophetavit.  Ulide  et  natus  Dnminus  in  praesepe 
ponitur,  ut  videlicet  signaretur,  quta  sancta  ani* 
malia,  quie  jejuna  diu  apod  legcin  inv^nta  sunt, 
incdinationis  ejus  feno  satiaretitur.  Praescpe  enim 
natus  implevit,  qui  cibum  semetipsum  meiitibur 
mortalium  praebuit  dtcens  :  Qtit  mahdttedt  carnem 


quos  inveniunt  co  amplins  peste  sitae  persuasionls 
inficiiiht,  qiio  quasi  ex  vitae  meritis  reverentiores 
videntur.  De  quibus  nunc  dicitur  :  A/il  quasi 
onagri  in  deserto  egrediuntur  ad  opus  smum:  Onalgei^ 
enim  agrestis  est  asinus.  Etrecte  in  hocloco  onagiis^ 
comparantur  haeretid,  qiiia  in  suls  voloptatibu!^ 
dimis^i  a  vinculo  stmt  ratiOnis  fidet  alicni.  Unde 
scriplnm  est :  Onager  assuetns  in  solitudine  in  desi- 
derio  animas  suai  attraxit  ventum  oris  sux  {Jer. 
II,  24).  Onager  quippe  in  solitudine  assuetus  est, 
quia,  dum  cordis  sui  disciprinae  virtutem  excolit, 
ibi  habitat,  uhi  fructus  non  est.  Qui  in  dciidcrio 
aniihae  suae  ventum  oris  sui  attrahit,  quia  ea  qnae  ct 
desiderio  sciehtiae  in  mente  14G  ^o^^^P^^^il*  itiilare 


r ^„.    ^ *-vw r- 

,  et  bibit  sanguinem  meum,  in  me  manet  et     praevalent,  nbn    aedlficarie.  Coiitfa  ([do^  dicitilT  : 


meam 

ego  in  eo  {Joan.  vi,  56).  Sed  qiiia  diu  et  geniilium 
dectorum  vota  dilata  suot,  et  ex  Hebraico  popuio 
sancti  quiquelongo  teinpore  redemptionem  suam 
exspectando  gemuemtitj  bene  beatus  Xob  propliiette 
mjsteria  narrans,  ex  uiraque  natione,  causas  afHi- 
ctionis  insinuavit  dicens  :  Nunquid  rugiet  onager 
cum  li^buerit  herbam^  aul  mugiet  bds,  cmn  ante  pra:" 
sepe  ptenum  sieteritT  Ac  si  aperte  dicat  :  IJcirco 
gei^tiiilas  gemit,  quia  eam  nccJtim  Redemptoris  sui 
graiia  reflcit;  atque  ideo  Jud.-ea  mugitus  dilatat, 
quia  legem  tenens,  sed  legis  anctorem  non  vic!ens, 

145  (*"^)  T*'i^sunt  atiterti  onagri  nomiitc  dcsi- 


Scientia  inflat,  eharitas  osdificat  (I  Cor.  viir,  4). 
Unde  hic  quoqoe  congruc  infertur  :  Egrediuntnr  ad 
opus  suum.  Noii  enim  Dei,  sed  opus  suuin  pera- 
gunt,  dum  nbh  rccta  dogiriata,  sed  propria  desiJc- 
ria  sequontur.  Scriptuin  quippe  est  :  Ambalans  in 
via  immacutatd,  hic  mihi  ministrabat  {Fsal.  c.  6). 
Qni  orgi)  noH  iti  \iA  imniauuLuuaiiibulnt,  sibi  mugis 
qinini  Domina  nuni^sitnitH^ 

(170)  Onagiorujn  iHiiniiTe  Jiii!;cidesigitantur,  sicut 
per  Jeremiam  dicilur  :  Onn^ri  steteTuni  in  rupibuSt 
traxermtt  ventoi  qumi  dracones.  Defererum  oculi  eo- 
rumf  quia  nan  erat  iictbn  [Jer.  iiv,6}.  \i\M  cninl  per 
onagros  vcl  drocimcs  nisi  superLi  :vc  nequissimi 
gnari  lii  qni  in  canipo  Iktei  pbsiti  nullius  officii  lo-  0  Smhvi  dcsignaiUur?  IpKi  quippc  onngri  pro  meritis 


rls  ligantiir,  Bovi.;  quoqiio  significatio  illos  etprimit, 
quos  141  tra  sanctaro  l^rdesiam  ad  praedicaiionis  of- 
ficium  siusccpli  nrdinis  jugum  premit.  Herba  vero 
oiiagri  ct  pabuUiiTi  bmis  est  nccessnria  refectio  po- 
jniii  fidelis.  Aiii  ]t:iiiif]uc  morebovis  intra  Ecclesiani 
&asce|>ti  otiicii  JoriH  tcncntur  ;  ulii  more  oiragri  sa- 
crt  ordinis  sialHib  nesHunt ,  et  campo  pfopriae  vo- 
luntati!^  df^gunt.  ^cil  cum  quis  ex  vira  s.xculari 
visionis  internae  desldcrio  aestuat,  cum  refcctionis 
intlmae  pabulum  conriipiscit ,  cnm  jejvnum  se  iii 
peregrinationis  hujus  caecilate  coiisiderans  quibus 
valet  fletibus  reficit,  quasi  non  inveniens  hcrbara 

(178)  Gx  ejusdem  lib.  cap.  vi. 

(178*)  Ex  prineipio  cap.  xxxii,  lib.  xvi  in  Job 


claliotiis,  ipsi  dracones  pio  virulcnta  cogitatione 
vocaii  sunt.  Qui  steierunt  in  rupihus,  quia  noii 
Dco,  scd  in  summis  polcstalihus  liujus  muridl  coii- 
lisi  %nuU  difCniL^s :  ymt  httbemu»  regem  nisi  Cdfsa- 
rem  [Jom.  \i%,  15),  Ti-axcrMnl  \euim,  quasi  draco- 
nes,  quia  spirim  cbtsoTiisi  tuflati  superhia  malitiosa 
I  iiiiuerujtL  DcfmTuni  ocuU  **nrurii,  i]ula  sciliceC 
sjies  corum  ab  co  qund  inlendfbai  corrilit,  quia 
It^uiporalia  diligCNS^  pncsiiolari  jctenia  ncglcxit;  et 
lerrcna,  idco  quia  Deo  privpnsuii,  amisiL  Dixerant 
cnmi  :  Si  tfimittimu^  enm  ^ic,  omnci  cndent  ineum. 
Et  venient  Romani^  et  tollent  nostrum  locum  et  gen- 

(179)  Ex  lib.  XXIX,  in  Job,  c.  xviii 


itl- 


GREGORIANUH.  —  UB.  III. 


m 


tam  (Joan.  xi,  iS).  Ttmueruiit  ne  locum  non  ooctso  A*  cUur  :  Quid  $up€rbU,  terra  et  cinU  f  {Ecctu  i,  9.)  In 

ipsis  vero  iniliis  nascentis  Ecclesiae^  duni  coulra 
illam  divilum  se  polestas  exiollei-et,  iitquc  m  ejus 
necem  immensilate  tant»  crudcliiatis  anbelarel, 
dum  tot  cruciatibus  aniia ,  tot  perseculionibus 
pressa  succumberel,  quis  tunc  credere  potuit  quod 
illa  erecia  cl  a^pera  sibi  colla  superborum  subjice- 
ret,  et  jugo  sancti  timoris  ctlomita  mittbus  fidei  lo- 
ris  ligarentur?  Diu  quippe  in  eiordiis  suis  rbinoce- 
rotis  bujus  cornu  venlilala  et  quasi  funditus  interi 
menda  percussa  est.  Sed  divina  gratia  dispensante, 
et  ilia  morieudo  vivificata  convaluit,  et  cornu  suum 
rbinoceros  iste  feriendo  lassatus  inclinavit :  quodqve 
impossibile  bomknbus  fuit,  Deo  diflicile  non  fuit; 
qui  poteslales  bujus  raundi  rigidas,  non  verbis,  sed 


DoiDiDO  perderent ,  et  taraen  occiso  perdidemnt. 
Sed  cur  ista  iniseris  eveneriut,  subdat,  Quia  non 
$nu  herba,  id  est  quia  eorum  cordibus  defuit  «ter- 
Bitatis  seientia,  el  millo  eos  refecil  pabulo  viriditatis 
imero^e  doctrina; 

CAPUT  XXUI. 
DE  onoce:itai'ro. 
(I8#)0fioeen(aurorum  nomine  lubrici  et  elali  desi- 
gitaiHiir,  sieol  contra  perversam  mentem  sub  Judaeae 
specie  per  Isaiam  dicitur  :  Ecce  cubik  draconmm 
ef  pateuet  slrtf/ROnam,  et  daimonid  onocemauris  oc^ 
eurrent  (Isa.  xiiiv,  13).  Quid  enim  per  dracones, 
nisi  roalitia,  et  quid  per  slruthtones  147  ^^^^  ^^Y' 
pocrisis  designatur?  In  perversa  igitur  inente  draco 


cubat  dpascitnr^quiaetlaUinsmalltiacalKdetejfi-Bmiraculisfregit.  Ecce  enim   quotidie  rbinocerotes 


lar,  et  Intuentitim  oculis  simiilatio  bonitaifs  ante- 
fertur.  Qnid  vero  onocentaurorum  nomiiie,  nisi 
firiind  figuranturet  elatl?  Gra^o  quippe  eloqoio 
natt  ashias  dicltur ;  et  asim  appellatione  hiiuria 
fignntar  Propheta  attestante,  qul  alt :  Ut  earnu  an- 
uamm  camet  eorum  (Ezeeh'.  inn^  90);  Taori  autem 
Tocabuh)  cervix  superbTa&  deniotfstratur,  sieut  foce 
Dominiea  de  Judaeis  superblentibus  per  Psalmistam 
^citur :  Tauri  pingues  obsederunt  me  {Psat,  Ixi,  iSr). 
Onbceiltauri  ergo  sunt  qul  s!ib}ectl  luxurlsp  vitiis, 
inde  cervicem  eriguitr,  unde  humiliari  debuerunt. 
Qul  camls  sus  vohiptatibus  servlentes ,  eipulsa 
longe  veT^cuudia  non  solum  se  aimttere  rectitudi- 


servire  agnosciinus,  dum  potentes  bujus  mundi,  qui 
viribus  suis  fatua  dudum  fuerant  elalione  confusi, 
Deo  sulxiitos  jam  videmus.  Quasi  de  quodain  indo- 
mito  rbinocerote,  Dominus  loquebatur,  cu*m  diceret: 
Dives  difficile  intrabit  in  regnum  coelorura  (Maiih, 
XII,  23).  Cui  cura  responsum  esset ;  Quis  poierit 
salvus /ieri?  (Ibid.,t&.)  Mco  adjuniit  :  ilptid  /lo- 
mines  impouibile  est ;  apud  Deum  autem  omnia  pos- 
<i6i7ta  sttnl  (t6t(/.,  26).  Ac  si  diceret :  Rhinoceios' 
iste  buniauis  viribus  mansuescere  non  potest,  sed 
tamen  divinis  subdi  roiraculis  potesU  (185)  Unde  hic 
quoque  apie  bealo  Job  sanctae  Ecclesiai  typum  te* 
nenti  dicitur.  Nun§uid  volet  rhinoceros  servire  tibi  ? 


nem  non  dolent,  sed  adhuc  etiam  de  opere  confu- ^  S"*^*"^H"'' "l  »"»••  ^^^  e""*  <1»*»*^«»  P^^^i^^^^^ 
uonis  gairdent.0noceniadri5  autem  dtemonia  occur-     bominum  diu  resistere  pertuli ;  sed  lamen  cuu  re- 


fiint,  quia  maligni  spiritus,  valde  eis  ad  votum 
desertiont,  quo^  de  his  gaudet^e  conspicinnt,  qu8& 
ifere  dd>uerunt. 

CAPCT  XII V. 

DE   RHINOCEROT  E. 

Ju  Scriptura  sacra  rhinocerotis  nomlne  aliquando 
patens  in  hoc  saculo,  atiquando  superbus  Judaicus 
papuius  intelligitur. 

(Itl)  Rhiiiocerotis  nomine  potentes  liujus  sseculi 
desigoaBlmr,  sicut  voce  Dominica  ad  beatum  Jub 
ificitur :  Nunquid  toiet  rhinoceros  servire  tibi  ?  (Job 
xxxii,  12.)  Abitioceros  enim  indomitac  omnino  na- 
tnrae  est,  ila  ut  si  quando  captus  fuerit,  leneri  nul- 
bteinis  posstt.  (182)  Impatiens  quippe,  ut  fertur,  il-  ] 
Kco  moritur.  Ejus  vero  nomen  Latioa  lingua  inter- 
preutam  sonat  in  nare  cornu.  Et  quid  aliud  in 
Bare,  nisi  fatuitas,  quid  in  cornu  uisi  elatio  desi- 
gBamir?  Quid  ergo  in  rhinocerote  hoc,  nisi  poten- 
tes  bujas  saeculi  designantur,  vcl  ipsae  in  eo  summae 
priodpatuam  potestates,  qui  typo  fatusejactationis 
148cl>^9  <Inm  falsisexteriusinflantur  bonoribus^ 
wis  mis«riis  interius  inanescuul?  Quibus  bene  di- 

il80)  Ex  lib.  VII,  in  Job,  c.  12,  ante  tinem. 
181)  Ex  lib.  XXXI  in  Job.  c.  i. 
(182)  Ifunsterus  tamen  lib.  v  Cosmographix  im- 
tat  fuisse  ex  India  vivuni  unum  adductuin  anno  15i3 
ad  Emmanuelem  Portugalliie  reg.  eumdemquti,  anno 
1515,  exhilioisse  moiiomachiam  clt^pbanti  cum  rhi- 
ooceiote  io  urbe  Ulis^ipona. 


pente  volui,  mirtculis  stravi.  Ac  si  apertius  dicat : 
Nnnquid  hi  qui  fatua  elatione  superbiunt,  sine  meis 
adjutoriis  tu»  praedicationi  subdunlur  ?  Per  queni 
itaque  pnevaleas  considera,  et  in  omne  quod  pr£- 
valeas,  sensum  elationis  inclina. 

(184)  Potest  autem  rhinocerotis  nomine  superbus 
Judaicus  populus  designari.  Rhinoceros  enim  qui  ct 
monoceros  in  Grsecis  exemplaribus  nomiiiatur  , 
tant^e  esse  fortitudinis  dicilur,  ul  nulla  venantium 
virtute  capiatur.  (185)  Sed  sicul  bi  asserunt,  qui 
describendis  animalium  148  n^luris  laboriosa  in- 
vestigatione  sudaverunl,  virgo  ei  puella  proponitur, 
qu»  venienti  sinum  aperit ;  in  quo  ille  omni  feroci- 
\  tate  postposita  oaput  deponit.  Sicque  ab  eis,  a  qui- 
bus  capi  quaeritur^  repeote  veiul  enervis  invenitur. 
Buxei  quoque  coloris  esse  describitiir.  Qui  ctiam 
cum  elephantis  quando  certamen  aggrcditur,  eo 
CQrnu  quod  in  nare  singulariter  gestat,  vcntrem  ad- 
versantium  lerire  perbibelur,  ul  cum  ea  quae  mol- 
iiora  sunt  vulnerat,  impugnantes  se  facile  sternat. 
(186)  Potest  ergo  per  rhinocerotem,  vel  cerie  mo- 
uocerotem,  scilicet  unicomem  ille  populus  intelligi» 

(183)  Ex  cap.  II,  llb.  super. 

(184)  Ex  lib.  XXII  in  Job,  c.  xi. 

(185)  Philesius  et  alii  recenliorcs  id  scribunt. 

(186)  Rhinocerotem  el  monocerotein  esse  diversa 
animalia,  et  ipsa  notatio  ct  Scaliger  eiercit.  205; 
Gesnerusque  I.  i,  Dc  quadrupcdibus  iu  litiera  os- 
tendunt. 


m  GARNERI  CAN.  REG. 

qui  duin  de  accepta  lege  non  opera,  sed  solam  inter  A 
homines  elalionem  sumpsit,  quasi  inier  cseleras  be- 
stias  cornu  singulare  gestavit.  Unde  passioriem  suam 
Dominus^Proplietacanente,  pronunlians,'ait :  Libera 
me  de  ore  ieonis^  et  a  €ornibu$  unicornium  humili" 
tatem  meam  {PsaL  xxi,  ^).  Tol  quippe  in  illa  gente 
unicornes  vel  certe  rhinoceroies  exstiterunt,  quot 
contra  praedicamenta  veritntis,  dc  legis  operibus 
singulari  et  fatua  olationc  confisi  sunt.  Bcato  igilur 
Job  sanctae  Ecclesix  lypum  tenenti  dicitur :  Nunquid 
volet  rhinoceros  servire  iibi?  Ac  si  apertius  dicatur: 
Nunquid  ilium  populuni  quem  superbire  in  nece  fi- 
delium,  stulta  sua  elalione  consideras,  sub  jure  tuae 
praedicatiouisinclinas?  subaudis,  ut  ego  qui  etnie 
illuin  singulari  cornu  extolli  conspicio,  et  tamen 
luihi  cum  voluero,  p  otinus  subdo.  B 

CAPUT  XXV. 

DE    BEHEIIOTH. 

(f  87)  Behemoth  nomine  diabolus  designaiur,  si- 
cut  voce  Domini  ad  beatum  Job  diciiur :  Ecce  Be- 
htmoth  quem  feci  tecum  (Job  xl,  10).  Quem  namque 
8ub  Behemoth  nomine  iiisi  antiquuro  hostem  insi- 
iiuai?Qui  quidem  Behemolh  interpretatur  latine 
animal,  Cujus  dum  inferius  malitia  subditur,  pa-* 
tenter  persona  monstratur.  Sed  cum  de  Deo  scri^ 
ptumsitquia  fecilomnia  simul (Ecc/t.  xviii,!),  cur 
hoc  aniroal,  cum  hoinine  fecisse  se  indicat,  dum 
cun€ta,quia  siroul  fecerit,  constal?  150  ^ursum- 
que  quxrendiim  est  quoroodo  siniul  Deus  cuncta 
cundidit,  duro  Moyses  ex  dierum  mutatione  variante  ^ 
dislinctc  creata  describit  ?  Quod  tameu  citius  agno- 
scimus,  si  ipsas  causas  originuro  subtiiiter  indaga- 
mus.  Reruin  quippe  substantia  simul  creata  est,  sed 
simul  species  formata  iion  est.  Et  quod  simul  ex- 
st  tit  per  substaiitiam  materiae  iion  simul  apparuit 
per  speciem  formse.  (188)  Sed  quia  simul  omnia  per 
substantiam  creata  dicirous  quae  prodire  alia  ex  aliis 
invenimus,  quo  pacto  cum  beato  Job  Behemoth 
factus  asseritur  cum  neque  una  sit  substantia  an- 
geii  et  hominis,  neque  homo  ex  angelo,  neque  an- 
gelus  exhomine  proferatur?  Si  vero  propter  hoc 
factus  Behemoth  cum  beato  Job  dicitur.  quod  crea- 
tura  omnis  ab  auctore,  qui  iii  actione  sua  nequa- 
quam  temporis  prolelatione  distenditur,  siinul  con- 
dita  non  dubitatur,  cur  de  Behemoth  spiritualiter  D 
dicitur,  quod  habetur  comroune  curo  crcaturis  om- 
nibus  generaliier.  Sed  si  rerum  causas  subtili  dis- 
cussioiie  pensamus,  simul  factum  angelum  ho- 
minemque  cognoscimus :  simul  videiicet  non  unitate 
temporis,  sed  cognitione  ratiouis.  Siroui  per  accee 
ptaro  iroaginem  sapientiae,  sed  non  simul  per  con- 
junctam  substantiam  formae.  Scriptum  namque  est 
de  horoine:  Faciamus  hominem  ad  imaginem  et  «i- 
miiitudinem  nostram  {Gen.  i,  26).  Et  per  Ezechie- 
lem  ad  Satan  dicitur :  Tu  signaculum  similitudiniSf 
pUnus  sapientia  et  perfectus  decore  in  deliciis  para- 

(187)  Ex  lib.  xxxii  in  Job,  c.  x. 

(188)  Maec  ab  antecedcntibus  disjuncta  sunt  iiiter- 
positis  aliis. 


S.  YICTORIS  PAR1S.  \U 

disi  Dei  fuisd  (Exech,  xxyiii,  12).  In  cuncta  igitur 
creatura  homo  et  angelus  simul  conditus  exsiitit, 
quia  ab  omni  natura  irrationablli  distinclus  proces- 
sit.  Quia  ergo  in  cuncta  conditione  rerum,  nuUum 
rationale  auimal  nisi  angelus  et  homo  est,  quidquid 
ratione  uti  non  potesi  cuni  hominc  factuni  noii  est. 
Dicatur  itaque  de  homine,  dicatur  de  angelo,  qui  et 
si  potentiaro  sublimitatis  perdidit,  subtilitatem  ta- 
men  naturae  rationalis  minime  atnisit:  Ecce  BehC' 
mothf  quem  feci  tecum,  ut  dum  homo  eum,  qui  in 
ratione  secum  factus  est  perisse  considerat,  vicinum 
sibi  casum  superbiae  ex  ipsa  proximi  sui  perditioiie 
pertimescat. 

151  CAPUT  XXVI. 

DE  SERPENTE. 

(189)  Serpentis  noinine  diaboius  designatur,  sicut 
per  Isaiam  dicitur :  Siiper  Leviathan  serpentem  vectem, 
et  super  Leviathan  serpenlem  tortuosum  in  terram 
{Isa.  XXVI,  1).  Leviatban  quippe  interpretatus  dici- 
tor  additamentum  eorum.  Quorum  scilicei  nisi  ho- 
roinum  ?  Recte  autem  additamentum  eorum  dicitur, 
quia  postquam  priroam  culpam  suggestione  intulit» 
hanc  quotidie  augere  gravioribus  persuasiouibus 
non  desistit.  Vel  certe  per  exprobrationem  Leviathaa 
vocatus  est ,  id  est  additamentum  hominuro.  Eos 
naroque  in  paradiso  iromortales  reperit,  sed  divini- 
tatem  imroortalibus  promittendo,  quasi  eis  aliquid 
ultra  quam  erant  se  addere  spopondit.  Sed  dum 
blande  non  habita  se  daturum  perhibuit ,  caliide  et 
habiu  subiraxit.  Levialhan  itaque  iste  in  eo  quod 
se  addere  homini  spopondit,  tortuosis  ad  eum  si- 
nibiis  irrepsit,  quia  dum  falso  impossibilia  proroit- 
tit,  vere  et  possibilia  sustulit.  Quaerendum  vero  no* 
bis  est  cur  quero  serpentero  dixerat,  tortuosuroque 
illico  subjungens  interposuit,  vectem :  nisi  forte  quod 
in  serpentis  fortitudine  fluxa  roollities,  in  vecte  au- 
tero  est  duritiae  rigiditas.  Ut  ergo  hunc  et  durum  si- 
gnaret  et  mollem,  etvestem  nominat  et  serpentem. 
Durus  quippe  est  per  inalitiam,  mollis  per  Idandi- 
mentiim.  Vectis  ergo  dicitur,  quia  usque  ad  necem 
pcrcutiL;  serpciiji  aukMii,quia  soni|ier  iti^ittius  mol- 
lilcr  irifundii. 

152  CAPIT  XWll. 

ISE    JJK.il^OXE. 

lii  Scriptura  sarra  dTacouum  nomine  aiufttando  Ait- 
iichrihtUK^  alitfnando  nin/ifii,  niifiuamio  uHtiquus 
hosiis  ,  aiiquitndo  nequmimi  Jud^orum  princi^ 
pes^aliffiwudo  deemonvs^  ati(fuiindif  apeyte  muli  vel 
ge  u  itic»  dm  itju  ant  n  r. 

(100)  Dia<^ouiini  nomine  AiaicTirisius  designatur, 
situt  f**r  Joannciu  \a  Apocalypsi  didlur  :  Misit 
draco  caudam,  ci  traiit  terttam  parttm  steUarum 
(Aiwc.  xh,  5),  QuhI  iiamt|ue  dr:icouts  uomlne  nisi 
Aiiiitliristus,  qiiid  \n  cauda  qus,  uisi  e^imiia  ip- 
siiis  pt^rsuasio  iulelUgiuir?  Quid  vero  sU^llaruiu  no- 
mine,  uisi  hvpocrit^initn  liciio  demunhiralur  ,  qui 
bona  quae  faciunt  ad  percipiendas  laudes  bomini- 

(189)  Ex  lib.  IV  in  Job,  cap.  xiii. 

(190)  Id  partiin  ex  lib.  iv,  c.  xiv  ;  et  lib.  xixii,  e. 
XII,  p.  nuin.  58.  raiherii  diac.  in  Apoc. 


IS5  GREGORIANUM. 

bas  ostefidunt  ?  Draconis  ergo  cauda ,  steUanim  A 
pars  ifi  terram  trabitur»  tfaia  extrema  persuasione 
Antlcbristi  qnidam  qui  videntur  lucere  ra|)ientur. 
Sceilas  namque  in  terram  trabere  est  eos  qui  viden- 
tiir  studio  Yitae  eoelestis  inbaerere,  ex  amore  terrejio 
iniquitate  aperti  erroris  inTohrere. 

(191)  Draconis  noroine  roalitia  designatur,  sicut 
eontra  penrersam  mentejn  sub  Judae»  specie  per 
balam  dicitur  :  Eril  cubile  draeomm  et  patcua  slm- 
tU&mum  (Isa.  xxiy,  15).  Quid  namque  per  dracones, 
Btsi  malitia?  qutd  Tero  strutbionum  nomme  nisi 
bypocrisis  designatur?  Struthio  quippe  spedem  yo- 
landi  hal)et,  sed  usum  volandi  non  liabet  :  et  quia 
hypocrisis  cunctis  intuentibus  imagincm  de  se  san- 
ctitatis  insinuai,  sed  tenere  vitam  sanctitatis  ignorat. 
In  perversa  igitur  153  uiente  draco  cubat ,  et  " 
strulhio  pascitur  :  quia  et  latens  malltia  callide  te- 
gitur ,  et  intuentium  oculis  siniulatio  bonitatis  ante- 
fcrtur. 

(19S)  Draconis  nomine  antiquus  bostisdesignatur, 
ticut  per  Joannem  in  Apocalypsi  dicitur :  Vidi  ange* 
him  detcendeniem  de  coslo  hubentem  clavem  abys$iy 
ef  catenam  magnam  in  manu  sua^  et  apprekendit 
draconem  serpentem  antiqumn  qui  e$t  diabotus ,  et 
Smtan^  et  iigavit  eum  per  annos  mille^  et  misit 
emminakifuum  {Apoc*  xx,  1)!  Quem  Umen  inmun- 
di  fioe  ad  apertiora  certamina  revocat,  et  totum  con- 
tra  nos  in  suis  viribus  relaxat.  Unde  illic  rursum 
tcriptum  est :  Cum  completi  fuerint  miUe  iinnt,  so/ve- 
tuT  Satanas  {Apoc.  xx,  7).  Q 

Draconum  nomine  nequissimi  Judaeoruni  princi- 
pes  signat  Jeremias  dicens  :  Onagri  steterunt  in 
rupibus  ,  traxerunt  ventum  quasi  dracones  { Jer. 
XIV,  6). 

(193)  Draconum  noraiiie  daemones  designantur  per 
propbetam.  In  cubilibus  in  ^ut^ifs  dracones  prius 
habitabant,  orietur  viror  caiami^  et  junci  {Isa,  xxxv» 
7).  Quid  enim  per  calamum  nisi  praedicatores  ?  quid 
per  juncum,  qui  juxta  aquae  semper  bumorem  nas- 
citor,  nisi  posilli  ac  teneri  auditores  sacri  eloquii 
dMlgnantur?  Quid  per  dracones  nisi  daemonum 
malitla  exprimitur?  In  draconum  ergo  cubilibus 
viror  calami  et  junci  orietur,  quia  in  eis  popuiis  , 
quos  antiqui  bostis  malitia  possidebat ,  et  do- 
ctomm  scientia,et  auditorum  obedienlia  coacervatur.  D 

(194)  Draconum  nomine  aperte  mali  vei  gentiles 
designantar  :  sicut  per  proplietam  Dominus  de  eo- 
mm  conversione  pollicendo  dicit  :  Clorificabit  me 
bestiaagri,  draconesetstruthiones(I$a.  xliu,20).  Quid 
enim  in  draconum  nomine,  nisi  iu  aperto  maliliosse 
mentes  exprimuntur,  quae  per  terram  semper  in  in- 
fimis  cogitationibus  repunt?  Quid  vero  per  stra* 
thionum  nomen ,  nisi  bi  qui  se  bonos  simulant 
deslgnantur  ?  Qui  sanctitatis  vitani  quasi  volatus 
peiiiiara  per  speciem  retinent,  sed  per  opera  non 
exerceot.  Glorilicari  itaque  Dominus  154  ^  ^^' 

(191)  fix  lib.  VII  in  Job,  c.  xii. 

(192)  Ex  lib.  rv  in  Jdb,  c.  xiii. 

(195)  Ex  lib.  XXIX  in  Job,  r .  xiv,  ante  flnem. 


—  LIB.  111. 


m 


cone  vel  struthione  asserit,  quia  et  ^perte  malos» 
et  Gcte  bonos,  plerumque  ad  sua  obsequia  ex  in  - 
tima  cogitatione  convcrtit.  Yel  certe  agri  bestia 
Dominum ,  id  est  dracones  strutiiionesqiie  glorlfi- 
cant ,  cum  fidem  qu»  in  illp  est ,  ea  qu«  iii  boc 
mundo  dudum  niembrum  diaboli  fuerat  gentilitas 
exaliat.  Quam  et  propter  malitiam  draconum  no- 
mine  exprobrat,  et  propter  liypocrisim,  vocabulo 
strutbionum  nolat.  Quasi  enini  pennas  accepit  geii- 
tiiitas,  sed  volare  non  potuil,  qua^  naturam  ralionis 
ignoravit. 

CAPUT  XXMll. 

DE  COLUBRO. 

In  Scriptura  sucra  coiubri  nomine  atiquando  diabo^ 
lu$^  aliquando  Antichri$tu$  intelUgitur. 

(195)  Colubri  nomine  Anticbristus  signalur  per 
beatum  Job  dicentem  :  Et  ob$tetricante  manu  eju$ 
eductu$  e$t  coluber  tortuo$u$  {Job  xxvi,  45).  Quis 
enim  colubri  nomine  appellatur  nisi  bostis  anii- 
quus,  lubricus  et  tortuosus  :  qui  decipiendo  bonii- 
ni ,  colubri  ore  loculus  esl?  de  quo  et  per  proplie- 
tam  dicitur  :  Leviathan  serpentem  tortuosum  (l$a. 
XXVII,  1).  Qui  idcirco  loqui  serpentis  ore  permissiis 
est,  ut  ex  ipso  vase  ejus  cognosceret  bomo  qualis 
esset  qui  intus  babitaret.  Serpens  autein  non  so- 
lum  est  tortuosus,  sed  eliam  lubricus.  Quia  autcm 
in  veriutis  rectitnirme  non  stetlt,  tortiiosum  ani- 
roal  intravil;  quia  vero  suggestioni  ejus  si  primo 
non  resistitur,  repentc  totus  ad  interna  cordis,  dum 
noH  sentitu^  illabitar,  verba  ad  boininem  per  ani- 
mal  lubricum  fecit.  Cavernae  autem  bujus  colubri 
corda  fuerant  iniquorum.  Quae  quia  ad  pravitatem 
propriam  traxlt,  qoasi  in  eorum  babiutionc  requie- 
vit.  Sed  obstetricante  manu  Domini,  tortuosus  co- 
luber  de  propriis  cavernis  expulsus  est ,  quia  dum 
nobis  divina  gratia  medetur,  is  qui  nos  tenuerat 
155  sntiquus  a  nobis  bostis  ejicitur,  sicut  incar- 
nata  Yeritas  dicit :  Nunc  princep$  huju$  mundi  eji" 
dtur  foras  {Joan.  xii,  5i).  Unde  jam  iiunc  orones 
sanctos  non  tenendo  possidet,  sed  tentando  persc- 
quitur.  Nam  quia  non  in  eis  intrinsecus  regnat , 
contra  eos  pugnat  extrinsecus ;  et  quia  intus  domi- 
nium  perdidit,  bella  moUitur  foras ;  ille  enim  cum 
de  camalibus  bominum  cordibus  eum  expulit  qol 
propter  bomines  ad  incamationem  venit,  dumque 
corda  infidelium  tenuit ,  quasi  manum  ad  latibu- 
lum  *serpentis  misit.  Beiie  igitur  obstetricante 
manu  Domini  tortuosus  coluber  in  cavernis  quas 
teniierat  babitare  perbibetur;  nam  victus  a  fidelium 
cordibus  exiit,  qui  super  baec  antea  sceptro  perfidiae 
regnavit. 

(196)  Colubri  nomine  Anticbristus  designantur, 
sicut  Jacob  voce  dicitur  :  Fiat  Dan  coluber  in  via^ 
cerastes  in  semita  mordens  ungulas  equi,  ut  cadaias- 
censor  ejus  retr  (Cen,  xlix,  17).  Require  in  capitulo 
deequo. 

(i9i)  Ex  lib.  XXXI  in  Job,  c.  v. 

(195)  Ex  lib.  XVII  in  Job.  c.  xviii 

(196)  Supra,  c.  ii,  hujus  libiL 


127 


GARNERII  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS 
CA^UT  XX IX .  A  157  C APUT  XXX. 


m 


DK  REGULO. 

In  Scriptura  tacra  cum  regulus  singuluri  numero 
pomlur,  aliquando  diabotus,  aliquando  Aniickri' 
sius  intettigiiur;  cum  vero  phiraltter  reguli  dicuw 
tur,  dtemones  signantur, 

(197)  Rcguli  noniine  dialioliis  clesignaliir,  sicol 
per  prophelam  dteitor  :  Delectabitur  infans  ab  ubere 
super  foramine  aspidis;  et  in  caverna  reguiij  qui  abta" 
ctatus  fueritf  manum  suam  mittet.  Non  nocebunt^ 
neque  occident  in  umverso  sancto  monte  meo  {Isa,  xi 
8).  Queni  namque  inranteni  ab  ubere  vel  cum 
ablactatus  rnerit,  nisi  Dominiini  appellat?  Qiiid  vero 
forainine  aspidis,  cavernis  reguli,  nisi  corda  signa- 
vit  iniquorum?  Et  antiquus  hostis  dum  156  ^olum 
se  in  eoium  consensum  contulit,  qnasi  in  forainlne 


BE    VIFERA. 

/fi  Scrtptura  saera  eum  vipera  singulari  nnmero  po- 
Ikilttr,  atiquaudo  subita  et  violenta  diaboli  tentatio 
intettigitur,  atiquando  \per  contrarium  tenis  et 
diuturna  ejusdem  te/italio;  cum  vero  pluratiler 
viperce  dicuntur^  pravi  humines  exprinmntur, 

{WQ)  Viperae  nomine  violenta  vel  lenis  el  diu- 
luma  tentatio  diaboli  designatur,  sicut  per  beaiun» 
Job  de  bypocrita  dicitur.  Caput  aspidmni  suget^  ei 
oceidek  eum  lingua  viperag  (Job  xx,  16).  Aspis  par- 
vus  est  serpens,  vipera  vero  prolixioris  est  corpo-* 
ris.  Et  aspides  ova  gignunt,  atque  ex  ovis  eorum 
filii  procreantur.  Vipera*  aulem  cum  conceperinl, 
filii  earum  in  venire  saeviunt  (201.  Qui  rnptis  late- 
ribus  matrum,  ex  earum  venlre  procediinl.  Unde 


proprio  torluosus  sinus  astutiae  colligendo  glome-  B  ei  vipera  eo  quod  vi  pariat,  nominantur.  Vipera 

itaque  sic  nascitur,  ut  violenter  exeat,  et  curo  ma- 
tris  suae  exstinctione  producatur.  Quid  ergo  per 
aspides  parvos,  nisi  latentes  suggestiones  immun-> 
dorum  spirituum  figurantur,  qui  cordibus  borai- 
num  parva  prius  persuasione  subrcpunt?  Quid  veru 
per  liDguam  viperae,  nisi  violenta  diaboli  lentalio 
designalur?  Prius  enim  leniter  subripit,  postmodun» 
vero  etiam  violenter  (202).  Caput  itaque  aspiduui 
sugit  hypocrita,  quia  initium  suggestionis  occultse 
parvum  prius  in  corde  nascitur,  sed  occidit  eum 
lingua  viperae,  quia  postinodum  capta  mens,  ac- 
neno  violentae  tentationis  necatur.  Primuin  suUi- 
libus  consiliis,  ad  cor  bominis  immundi  spiriuis 
loquuntur,  qui  dum  leniter  persnadent  quasi  vene- 
num  aspidum  fundunt.  Unde  scriptum  esl :  158 
Ova  a$pidum  ruperunt^  et  telas  aranew  texuerutU, 
Qui  comederit  de  ovis  eorum  morietur^  et  quod 
confotum  est  erumpet  in  regulum  {Isa.  lix,  5).  De 
hoc  ita  hypocrita  dicitur  :  Caput  aspidum  suget,  et 
oecidet  eum  Imgua  viperte^  quia  cum  iniquam  sug- 
gestienem  antiqui  ho$lis;libenter suscipit,  violentis  se 
postmodumejustentationibusdevictus  iradet.  Unde 
el  in  paradiso  quoque  stanti  homioi  verba  bland» 
persuasiouis  intulit,  sed  quein  semel  rapuU  ad  consen^ 
sum,jamnuncetiam  renitenlem  trabUetcorruptionis 
suaedelectationibusdevictum  pene  violeoterinterficil. 
(205)  Sed  fortasse  ba^c  ipsa  intelligere  eliam  per 
contrariam  interpreiationera  valemus.  Nam  quia 


ravit.  Quem  et  aspidis  appellat  nomine  occulte  sae- 
vientem  ct  reguli  aperte  ferieniem.  Manum  ergo 
suam  Dominus  in  foramine  regnli,  atque  aspidis 
misit,  quando  iniquorum  corda  divina  potestate  t '- 
nuit,  et  compreheusum  exinde  aspideni,  vel  regu- 
lum ,  id  est  captivum  diabolum  traxit,  ut  in  monte 
sancio  ejus,  qui  est  Ecclesia  electis  fidelibus  non 
noceret. 

(198)  Roguli  uomine  Anticbristas  dosignalur,  si- 
ciit  de  pravis  quibusdam  scriptum  est :  Ova  aspidum 
ruperuntf  et  tetas  aranete  texuerunt.  Qui  comederit 
de  ovis  eorum  morietur;  et  quod  confotum  est,  erum- 
pet  in  regulum  {Isa.  lix,  5).  Ova  quippe  aspidum 
pravis  bominibus  riin»pcre  est  malignorum  spiri- 
tuum  consilia  quae  in  eoriim  cordibus  latent,  per- 
versis  operibus  apei  ire.  Telas  quoque  araneae  texe- 
-re  est  pro  hujus  rauodi  concupiseentta  temporalia 
qtjj.0iLj4?L  iipoinri  :  qiiae  dum  nulla  stabilitate  soli- 
d;iifi  ^unt,  cu  prucul  dubio  ventus  vitae  mortalis  ra- 
|iic,  Benc  autt-iii  additur  :  Quicomederit  dt  oviseo- 
rum  morUtut^  quiii  qui  immundorura  spirituura 
consiHa  r<?spic)t,  vilain  in  se  ainmae  occidit.  Et  quod 
eonfotum  esi^  erumpet  in  regulum,  quia  coHsilium 
miiligtii  spLriius  qui>d  corde  tegitur  ad  plenam  ini- 
quitatem  nutritur,  regulus  namque  serpentum  rex 
dicitur.  Quis  vero  reproborum  caput  est^  nisi  Anti- 
chrislus?  Qood  ergo  confotum  est  erumpet  iii  regu- 
lum,  quia  is  qui  in  se  nutrienda  aspidis  consilia  re- 


ceperii,  membrum  iniq|ii  capilis  factus,  in  corpus  d  veneno  suo  aspis  concite,  vipera  auiero  lardius  oc- 


Antichrisli  accrescit. 

(199)  Regulorum  noraine  dsmones  designanlur. 
Unde  el  bene  irasceos  peccatis  praecedeniibus,  de 
his  quos  in  manu  antiqui  hostis  deserit  per  prophe- 
tam  Domious  dicll  :  Immitlam  vobis  serpentes  regu-- 
tos,  quibus  non  est  ineantatio  {Jer,  viii,  17).  Ac  st 
diceret :  Justo  judicio  Ulibos  immuodis  spirilibus 
(radam,  qui  a  vobis  excuii  exhortatieoe  praBdican* 
tium  quasi  incantantium  sermone  non  valeanl. 


M97)  Ex  lib.  xvii,  in  Job,  c.  xx 
il98)  Exlib.  XV,  in  Jo!),  c.  ix. 
ri99)  Ex  lib.  XXXIV,  in  Job.  c.  x. 
200)  Exlib.  XV,  in  Job,  c.  \ii. 
(201)  Vide  Arisl.  lib.  v,  De  bisl.  aniraal.,  cap. 


cidit,  per  aspidem  violenta  el  subita,  per  viperam 
lenis  et  diuturna  tentatio  designalur.  Uiide  et  illi 
raors  in  suctione  capitis,  viper»  autem  in  [lingna 
esse  perbibetur,  quia  repentina  tentatio  saepe  ino- 
pinalaro  raentem  mox,  ul  surgit,  inlerficit ;  longa 
vero  tentatio,  quia  prava  diutius  persuadendo  sug- 
gerii,  velut  ex  lingua  vipera  occtdit. 

(204)  Viperarum  nouiine,  pravi  bomines  desi- 
gnantur,  sicui  per  Joannem  BaptUlaui  Judxis  dici* 

54;PIin.  lib.  X,  cap.  62. 
(202)  Ex  cap.  vni. 

(205)  Ex  ilsdein,  lib.,  et  c.  viit. 
204)  Ex  liom.  20  iii  Evang. 


IM  GREr,ORIAM]M.  -  LID.  III.  I5ft 

tar  ;  Gemmma  mperarum^  iptu  vobU  ostendU  fugere  A  mitUiU  pervenire  ad  fulura.  Si  eoiiD  praesens  yita  le 


m  veutura  iraf  (Luc.  iii,  7.)  Ventura  enim  ira  esl 
aBimdytfsio  ultioiiis  exlrem»,  quam  tunc  (ugere 
peccator  non  valet,  qui  nunc  ad  pceoitentix  lamenta 
oon  recurrit.  Et  notanduro  quod  mabp  soboles,  ma- 
lonim  parentum  actioucs  imiiantes  geniroina  ripe- 
ranim  yocantur,  quia  per  boc  quod  l)onis  invident, 
eo6que  persequuotur,  quod  quihusdam  roala  retri- 
buunt,  quod  kesiones  proximis  exquirunt,  quoniam 
iu  bis  omnibus  priorum  suorum  carnaUum  vias 
scqnantur,  quasi  venenati  lilii  de  veneoatis  paren- 
tibiis  nati  suut. 

159  CAPUT  XXXI. 

DE  ASPIDE. 


delectat ,  aurtro  in  lerra  posuisti.  Si  tuis  pneterilis, 

et  jam  retro  labentibus  deleclaris,  aiirem  de  cauda 

obturasli.  Debes  ergo  ire  in  lucem,  exire  de  tene- 

Lris,  ut  jam  in  luce  ambulans  et  exsultans  dicat 

qux  rctro  sunt  oblitus,  in  en  qu«  aiite  sunt  exten- 

tus  :  Non  dixit,  qux  letro  oblitus,  et  ex  proesenti- 

bus  delectatus ,  cura  dixit,  quse  retro  oblitus  non 

obturavit  aurem  de  cauda.  Cum  dixit  in  ea  qu» 

ante  sunt  extentus,  is  ct  praescntibus  non  obsur** 

duit,  aurem  in  terra  non  posuit. 

Aspidum  nomiue  latentes  et  blandae  suggestiones^ 

vel  fortes  et  subitae  immundorum  spirituum  tenta- 

tiones  designantur,  sicut  a  beato  Job  dc  hypocrita 

,    ^    ._  ...  .       I-  j'  L         dicilur :  Caput  aspidum  suget  (Job  xx,  4({).  Require 

/M  Scnptura  sacra  asptdts  nomtrte  altquanao  dtabo-  -^  .         .    ,     ,      .  »     /     ^ 

I—  Zii^,„^j..  i.  -..;«•.,/.*.. «^./...^  fi-;  A^Ai^^^,  D  in  capitulo  dc  vipera. 

CAPUT  XXXII. 


isf,  aliquando  is  quiaudtreverbum  Dei  dedignatur^ 
aliquatido  bianda  ei  latens  suggestio  inteiligitur, 

Aspidis  noroine  diabolus  designatur,  sicut  pro- 
phota  dicit .  Deleciabitur  infans  ab  ubere  super  fo- 
ramine  aspidis,  et  in  caverna  reguli  {Isa,  xi,  8).  Kc- 
quire  in  capite  Dc  regulo. 

Aspidis  nomine,  signiiicaturis  qui  audire  verbum 
Dei  dedignatur,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Fu- 
ror  illie  secundum  similitudinem  serpentis.  Sicui 
aspidis  emrdie  et  oblurantis  aures  «imm,  quas  non  ex- 
audiet  vocem  incantantium  (PsaL  Lyii,  5).  Aflpis 
aim  conceperit  pati  incantatorem  marsum  qui  eam 
quibosdam  carminibus  propriis  evocat,  sicut  sUYit 
multa  etiam  m^gica,  aodile  quid  faciat.  Amando 
tenebras  suas,  -quibus  se  involuta  occultare  dicitor, 
cum  exire  voluerit,  recusans  tamen  audirc  illas 
voces,  quibus  se  cogi  sentit,  allidit  unam  aiirem 
terne,  et  de  cauda  obturat  alteram  :  atquf"  ita  ilbis 
voces,  quautum  potcst,  evitans,  non  exit  ad  incan- 
tantem.  Uuic  «imiics  ^lixil  ^pirilus  Dei,  quosdam 
non  audientes  verbum  Dei  non  soluro  non  facientes 
sed  omnino  ne  faciant :  audire  volentes.  An  forte 
qosremus  aliquid  in  eo  quod  dicitur  aspis  ita  aures 
claudere,  ut  unam  carum  preroat  in  terram,  alte- 
ram  cauda  oppiletur?  Quid  sibi  vult  hoc?  In  cauda 
iuque  posteriora  intelliguntur.  Ergo  in  prseterila 
jam  tergiim  oportet  ponere,  ut  in  ea  quiB  nobis 
promittuntur  intendarous.  Ergo  nec  ex  praeseiiti 
delectari  debemus,  hoc  euim  monet  Apostolus  di- 


OE  REPTILIBUS. 

(205)  Keptilium  nomiiie  cogitatioues.lerrenae  de- 
signautur,  sicut  per.Ezcchiclem  prophclam  dicftur? 
Et  itigressus  vidi,  et  ecce  omnis  siniilitudo  reptiiium 
et  anitnalium  abomiuatio  (Ezech.  viii,  1).  In  repti- 
libus  quippe  cogilationes  omnino  terreno;  signan- 
tur ;  in  animalibus  vero,  jaro  quidem  aliquantuluin 
a  terra  suspensae,  sed  adbiic  terrenae  mercedis  pra*- 
mia  requirentes.  Nam  reptilia  qiiidem  toto  corpore 
terrae  inhaerent,  aninialia  aulem  venlre  a  terra  su- 
spcnsa  sunt,  appetitu  tamen  gule  ad  terram  sem- 
per  inclinantur.  Replilia  itaque  sunt  intra  Id 
parietem,  quando  cogiialiones  volvuntur  in  niente, 
quae  a  tcrrcnis  desideriis  nunquam  lcvantur.  Ani- 
malia  quoque  sunt  intra  parietenl,  quando  et  si 
qua  jam  justa,  si  qua  honcsta  cogilantur,appetei)dis 
tamenlucris  teroporalibus  honoribusqu*^  deserviunt, 
ul  per  semetipsa  quidero  jam  quasi  a  terra  suspcnsa 
siut,  sed  adhuc  per  ambiium,  quasi  per  gulae  dcside- 
rium  sese  ad  ima  submiliunt. 

CAPUT  xxxni. 

DE   VERMlfiUS. 

In  Scriptura  sacra  cum  vermis  singulari  numero 
ponilur,  aliquando  Christus,  aliquando  hominis 
progenies  imeiiigitur ;  cttm  vero  pluralUer  vermes 
diamtur,  aliqtumdo  cogitatioues  inauietce  ^  aH- 
quando  curtB  carnales  exprimtuiltir 

(i06)  Vennis  nomine  Christus  designatur»  sicut 


cens  :  Quem  ergo  fructum  JtabtUstis  in  quibus  nune  d  per  Psalmistam  dicitiir  :  Ego  autem  sum  vermis^  et 


erukescitisf  (Rom.  vi,  21.)  Revocat  ad  sc  rccor- 
dant^  cum  delecutioiie  100  ^  prseteritis,  et  com 
qnadam  concupiscentia  fruendi,  ne  rcdcainus  corde 
in  Egyptam.  Quid  de  praesentibus  quoniodo  jubet 
etiam  jpsa  contemni.  Non  recipietitibus,  inqiiit,  quce 
tidentur,  sed  qute  tion  videntur.  Quce  enim  videntur 
temporalia  sioU,  quce  autem  tton  videntur  astemaXII 
Cor.  nr,  18).  Igilur  depraesenti  vita  dicit :  Si  inhac 
vita  tantum  in  Christo  sperantes  sumus,miserabiliores 
sumus  omnibus  hominibtts.  Obliviscere  ergo  praeter- 
ita  quibus  male  vixisti,  contemne  praesentia  quibus 
lemporaliter  vivis,ne  te  alligando  praesentia  non  per- 

(205)  Ex  lib.  XXVI  in  Job.,  c.  v. 
(i06)  £x  fib.  XXX  in  Job,  c.  xv. 


iioit  homo  {Psal.MU  7).  (207)  Verroisjioroine  caco 
designatur,  sicut  per  ibealuro  Job,  de  luxurioso 
quolibetdicilur:/)ii/cedo  HliuSyVermis  (Job  xxiv,20). 
In  quibus  verbis  luxuriosi  cujusUbet  et  carnis  vo- 
luptatibus  dediti,  quanta  sit  caecitas  deroonstratur, 
cum  dicilur  :  Dulcedo  illius  vermis.  Quid  namque 
caro  nisi  putredo  ac  vermis  est  ?  Et  quisquis  ca^r 
nalibus  desideriis  anbelat,  quid  aliud  quam  ver- 
roemaroat.  Quae  enim  caniis  sit  substantia,  testan- 
tiir  sepulcra.  Quis  parenlum,  quis  amicoruro  fide- 
liuro  quainlihet  dilecti  sui  tangere  scaturientem 
verroibus  162  carnem  potest  ?  Caro  iuque  cuia 
(207^  Ex  li^.  XV  in  Job,  c.  xxiv,  20. 


131  GARNERI  CAN.  REG. 

concuplscUur,  penseiur  quid  sit  exanimis,  et  tuiel-  A 
ligitur  quid  amatur.  Nil  quippe  sic  ad  edomandum 
desideriorum  camalium  appetitum  valel,  quam 
unusquisque  hoc  qiiod  vivuni  diligit,  quale  sit  mor- 
luum  penset.  Gonsiderala  etenim  corruptione  car- 
nali,  citius  cognoscitur,  quia  cum  illicite  caro  con- 
cupiscitur,  tabes  amatur.  Bcne  ergo  de  luxuriost 
mente  dicitur,  Dnlcedv  Ulius  vermis^  quia  is  qui  in 
desiderio  carnalis  corruplionis  exaestuat,  ad  fetorem 
putredinis  anhelat. 

(208)  Vcrmis  iiomine  hominis  progenies  desi- 
gnatur  sicut  in  libro  beati  Job  per  Baldad  dicitur  : 
E€ce  ima  non  ipteudel^  et  stetla:  non  sunt  mundos  in 
eonspeclu  ejus.  Quanto  magis  homo  putredo,  et  filius 
hominis  vermis!  (Jo6xxv,5.)Qutdenim  per  lunani, 
nisi  cuncta  simul  Ecciesia,  quid  per  stellas,  nisi  ^ 
singulorum  beiie  viventium  animai  designantur? 
Luna  ergo  non  splendet,  et  stdls  non  sunt  mundx 
in  conspectu  ejus ,  quia  nec  sancta  Ecdesia  virtute 
propria,  lol  miraculis  emicat,  nisi  lianc  prcvenien- 
tis  gratise  doiia  perfundant ;  nec  singulorum  bcne 
viveutiuni  meutes  a  peccatorum  maculis  mundsc 
sunt,  si  remota  pietate  judicentur,  quia  apud  di- 
strictijudids  oculossua  unumquemque  corruptibi- 
lilas  inquinat,  nisi  hunc  quotidie  gratia  parceutis 
tergat.  Electorum  quippe  mens  prodire  ad  libertatem 
justiti;e  nititur,  sed  adbuc  compede  infirmitatis  te- 
netur,  ct  culpas  quidem  subigere  perfecte  desiderat, 
sed  qtiousque  corruplione  carnis  astringitur,  ejus 
vinculis,  ctiam  cum  non  vult,  ligatur.  Hinc  itaque  q 
colligai,  quanto  peccatorum  pondere  pressi  sunt, 
qui  contra  haec  decertarc  negligunt,  si  plene  cul- 
pam  nec  illi  superanl  qui  contra  hanc  utiliter  pu- 
gnant.  Unde  et  postquam  dictum  est»  ecce  lunu 
non  sptendet,  et  stettce  non  sunt  mundm  in  conspectu 
ejuSf  protinus  subditur,  quanto  magis  homo  putrc' 
do^  et  fitius  hominis  vermis  f  Ac  si  aperte  diceretur  : 
Si  ipsi  qiioque  esse  sine  contagio  non  valent,  qui 
inter  vil^  praesentis  tenebras  virtutibus  lucent, 
quaiito  reatu  163  iniquitatis  obstricti  sunt,  qui  ad- 
kuc  carnaliter  vivunt?  Si  a  peccato  liberi  esse  ne- 
queunt  qui  jam  in  coelestibus  desideriis  conversan- 
tur,  quae  peccatorum  pondera  tolerant  qui  carnis 
susR  volupUtibus  dediti  adhuc  putredinis  jugum 
portant?  Hinc  Petrus  ait  :  Sijustus  vix  satvabitur^  D 
tmpttii  et  peccator  ubi  parebunt  ?  (I  Pet.  tv,  18.) 
Notandum  vero  in  sermone  suo  quantum  Baldath 
ordinem  conditionis  nostrae  tenuit  et  nativiutis,  qui 
homiiiem  non  vermem  sed  putredinem ,  filium 
vero  hominis  vermem  vocat.  Primus  namque  hu- 
mani  generis  parens,  homo,  non  filius  hominis. 
Ex  quo  quisquis  prodiit,  non  solum  homo,  sed  li- 
lius  quoque  hominis  fuit.  Sicut  ergo  ex  homine 
fiiius  hominis,  ita  ex  putrediue  nascitur  verniis. 
Unde  recte  homo  putredo,  filius  vero  homiiiis  ver- 
mis  vocatur.  Primus  quippe  honio  putredo,  non 
vermis,  quia  etsi  per  mortem  putruit,  non   umen 

(208)  Ex  lib.  XVII  in  Job,  c.  ix. 

(209)  Ex  lib.  xiii  in  Job,  c.  xvii. 


S.  VIGTORIS  PARIS.  151 

ex  putredine  per  nativiutem  venit.  Qui  autem  fL^- 
lius  est  hominis,  vermis  dicitur,  quia  jam  ex  mor- 
talium  corponim  corrupUone  propagatur. 

(209)  Vermium  nomine  cogitationes  iiiquieUede- 
signantur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Putredini 
dixi :  Pater  meus  es^  mater  tnea,  et  soror  mea  ver- 
mibus  {Job  xvii,  14).  Quid  est  quod  dixit,  putredini^ 
pater  meus  es^  nisi  quod  omnis  homo  ab  originc 
jam  vitiaU  descendil?  Undeet  additur,  mater  tnea^ 
et  soror  mea  vermibus,  quia  videlicet  ab  ipsa  putre- 
dine  et  cum  ipsa  in  hunc  mundum  venimus.  Quan- 
tum  ad  materiam  quippe  corruptibilis  carnis,  ma- 
ter  nostra  et  soror  vermes  sunt,  quia  et  de  putre- 
diiie  processimus,  et  cum  putredine  venimus  quam 
porumus.  Quod  si  intelligi  spiritualiter  potest,  et 
mater  natura,  et  coiisuetudo  non  immerito  soror 
vocatur,  quia  ab  illa  cum  ista  sumus.  Quae  videli- 
cet  matcr  et  soror  vermes  sunt,  quia  exnatura  cor- 
ruptibili  et  consuetudine  perversa  cogimur,  ut 
quasi  quibusdam  vermibus  sic  inquietis  cogiutioiii- 
bus  in  menle  fatigemur.  Garnis  enim  natura  vitiaU 
et  consuetudo  perversa,  iniiumeras  curas  in  corde 
infirmiutis  nostrae  generant,  bene  mater  et  soror 
vennes  164  ^ocantur.  Mordent  animum  carae» 
dam  inquieuut.  Non  enim  ccssant  justi  viri  vel  sol- 
licite  cogiUre  et  perlracure  quid  agant,  vd  provide 
inspicere  quo  post  praesentem  vium  ducendi 
sint. 

(210)  Vermium  nomine  curae  camales  designan- 
tur,  sicut  per  beatum  Job  dicilur  :  Iste  moritur  ro- 
bustus  et  sanus,  dives  et  fetix.  Viscira  ejus  plena 
sunt  adipe^  et  meduttis  ossa  iltius  irrigantur.  Atius 
vero  moritur  in  amaritudine  animos  suof  absque  ultii 
opibus.  Et  tamen  simul  dormient  m  pulvere^  et  ver- 
mes  operient  eos  {Job  xxi,  23,  24).  Hoc  si  quis  for- 
siun  acdpere  per  allegoriam  velit,  explere  breviter 
possumus.  Didtur  uamque  de  iniquo  divite :  Vt- 
scera  ejus  ptena  sunt  adipe.  Sicut  ex  abundanti  cibo 
adeps,  iu  ex  abundantia  renim  superbiae  nascitur, 
quae  impinguat  mentem  divitis  dum  elevatur  ani- 
mus  superbientis.  Superbia  quippe  cordis  quasi 
quapdam  pinguedo  est  crassiludinis.  Unde  quia  ple- 
rique  ex  abundantia  peccau  perpetrant,  per  Pro- 
pheUm  dicitur  :  Prodiit  quasi  ex  adipe  iniquitas  eo- 
rum  (Pia/.  lxxii,  7).  Amatores  autem  hujus  sae- 
culi  quasi  ossa  habent,  quia  in  hoc  mundo  fortitu- 
dinem  digniutum  possident.  Sed  si  in  exleriori  di- 
gniute  desint  terrenae  domesticae  divitiae,  quantum 
ad  jadicium  suum  ossa  quidem  habent,sed  medullts  in 
ossibus  non  habent.  Quia  ergo  sic  iste  amator  hiijus 
saeculi  exteriore  potestate  fuldtur  ut  eiiam  interiorl 
et  terrena  domus  abundantia  sagiiietur,  dicitur. 
Et  meduitis  ossa  ittius  irrigantur.  Vel  certe  ossa 
sunt  hujus  divilis  pravae  et  durae  consuetudines; 
medullae  vero  in  ossibus  sunt  ipsa  desideria  male 
vivendi,  qui  neque  ex  pravitatis  satisfactione  sa- 
tiantur.  Quae  medullae  quasi  ossa   irrigant,  cum 

(210)  Ex  lib.  XV,  r.  xxxiii  in  Job  xxv. 


155 


GAEGORIARUM.  —  LIB.  111. 


m 


pnrfz  desideria  pervems  consuetudines  suas  in  A  ^dificavit  sicut  tinea  domum  suum^  el  $uut  cusioi 


voluputem  deleciatione  conservant  (211).  Et  sunt 
iionuuUi  qui  in  boc  mundo  divitias  non  liabent,  sed 
babere  concupiscunt.  Elati  esse  appctunt,  quamvis 
ID  boc  muodo  quod  cupiunt  obtinere  non  possunt. 
Etenim  cum  nullis  rebus  vel  bonoribus  fulti  sint, 
per  niala  tamen  desideria  in  conspectu  interni  ju- 
djcis  reos  conscientia  addicit.  Talis  etenim  quis- 
qae  165  plf^iumque  ideo  affligilur,  quia  diiesce- 
re  ac  superbirc  non  pnevalct.  De  quo  et  subditur  : 
Alius  vero  montur  in  amaritudine  animue  absifue 
uUis  operibus,  Ecce  unde  dives  superbo  corde  iu- 
anitcr  gaudet,  inde  pauper  alius  superbo  corde  in« 
anis  aflligitur.  Bene  autem  de  utrisque  dicitur  :  Et 
lamen  simulinpulveredormient  et  vermes  operient  eos. 
In  pulvere  enini  dormire,  est  in  terrenis  desideriis  ^ 
oculos  daudere  nicntis.  Unde  unicuique  peccanti  in 
sua  cuipa  dormienti  dicitur :  Surge  qui  dormis^  et 
exsurge  a  mortuis^  et  iUuminabit  te-Christus  {Ephes, 
T,  14).  IPermes  vero,  qui  de  carne  nascuntur,  eos 
simul  operient,  quia  sive  divitis ,  sive  pauperis  su- 
perbientis  aoimum  curae  carnales  premuut.  In  re- 
bus  enim  terrenis,  pauper  et  dives  reprobus,  quam- 
vis  non  pari  prosperitate  fulciantur,  pari  tamen  an- 
xietate  turbantur,  quia  quod  ille  jam  cum  metu  ba- 
bet,  iste  jam  cum  anxietate  appetit.  Sed  quia  ba- 
bere  non  valet  et  dolet  dicatur,  simul  in  pulvere 
dormient,  et  vermes  operient  eos^  quia  et  si  non  si- 
mul  rebus  temporalibus  sublevantur,  simul  tamen 


fecit  umbraculum  (Job  xxvii,  18).  Tinea  sibi  do- 
mum  cornimpendo  aedittcat.  Nocmelioripotuitcom- 
paratione  bxreticus  demonstrari ,  qui  locum  suae 
perfidiae  non  nisi  in  menlibus  quas  corruperit  facit. 
Qui  etiam  sequaces  suos  ab  astcrno  igne  et  liberos. 
Spondet  quippe  eis  refrigerium  quietis  xternae.  Scd 
verba  ejus  soliditatem  non  habent,  quia  plenitudinc 
veritatis  carent.  Unde  subjungitur  :  Et  sicut  custos 
fecit  umbraculum,  Umbraculum  namque  cuslodis 
nullo  fundamento  solidatur,  sed  tenipore  mox  trans- 
eunte  destruitur.  Et  promissa  ab  bxreticis  requies 
cum  tempore  destruitur,  quia  post  banc  vitam  nul- 
latenus  invcnitur. 

167  CAPUT  XXXV. 

DE   ERrCA. 

(2U)  Erucas  nomine  luxuria  desi^nalur,  sicut 
Joel  propbeta  dicit :  Residuum  erucce  comedit  locu- 
sta^  et  residuum  locustas  comedit  bruchus,  et  resi» 
duum  bruchi  comedit  rubigo  (Joel,  i,  i).  Saepe  mens 
misera,  quid  jam  transierii  in  se  peccati,  videt;  sed 
ubi  adhuc  retineatur,  uon  videt.  Gaudet  de  quibus- 
dam  vitiis,  quia  eis  jam  subjecta  non  sit,  et  prax^a- 
vere  ac  gemere  negligit,  quia  eorum  vice  successe- 
runt  alia  quibus  fortasse  nequius  succumbit.  Sic- 
que  iit  ut,  dum  alia  vitia  Iranseunt  ct  semper  alia 
succedunt,  a  diabolo  cor  reproborum  sine  intermls- 
sione  teoeatur.  Bene  ergo  dicitur  :  Besiduum  erucce 
comedit  locusta^  et  residuum  locustm  comedil  6rii- 


incurarerum  temporalium  mentis  torpore  sopiun-  ^  chus^  et  residuum  bruchi  comedit  rubigo.  Quid  enim 


Uir.  Simulque  eos  vermes  operiunt,  quia  vel  istum 
nt  concupita  babeat,  vel  illum  ne  habita  amitlat 
eamales  cogilationes  premunt. 

CAPUT  XXXIV. 

DE  TIMEA. 

iii  Scripiura  sacra  tineas  nomine  aliquando  earms 
lenlalto,  atiquando  hceretica  pravilas  inteltigitur, 

(il2)  Tineae  nomine  carnis  tentalio  designatur, 

fticut  In  persona  tentati  hominis  per  beatum  Job  di- 

citQr  :  Qui  quasi  putredo  consumendus  sum,  et  quasi 

testinuntumquod  comeditur  a  tinea  (Job  xiii,  i8).  Ho- 

mo  enim  quasi  pu(reda.consumitur,  166  dumcar- 

nis  suae  corruptionc  conteritur.  Gui  quia  immunda 

teotatio  non  aliunde,  sed  de  semetipso  nascitor, 


per  erucam,  quae  toto  in  terram  corpore  repit,  nisi 
luxuria  designatur,  quae  cor  quod  teiiet  ita  poliuit 
ut  in  superioris  niunditiae  surgere  amorem  nequeau 
Quid  per  locustam,  quae  saltibus  evolat,  nisi  inanis 
gloria  exprimitur  quae  se  vanis  praesumplionibus 
exalut  ?  Quid  per  bruchum,  cujus  pene  totum  cor- 
pus  in  ventre  colligitur,  nisi  edendi  iugluvies  ligu- 
ratur  ?  Quid  per  rubiginein,  quae  dum  tangit  incen- 
dit,  nisi  ira  innuilur  ?  Residuum  ergo  erucas  tocusta 
comeditf  quia  saepe  cum  Iiixuria!  vitium  a  inente  re 
cesserit ,  inanis  gloria  accedit.  Nam  quia  jam  per 
amorem  carnis  non  sternitur,  quasi  sancta  ex  casti-* 
tate  gloriatur.  Et  residuum  tocusim  comedit  bruchus^ 
quia  saepe  cum  inani  gloriae,  qu£  quasi  ex  sancti- 


moretineaecarnem  tenutio,quasivestemdequaexit,  D  tate  veniebat  resistitur,  vel  ventri,  vel  quibuslibet 


consuniit;  In  semetipso  quippe  homo  habel  unde 
tentetur.  Qiiasi  ergo  tinea  vestem  consumit  quae  ex 
vesie  eadcm  processit.  Sciendum  quoque  quod  ti- 
nea  sine  sonitu  perforat  vestimcntum :  et  plerum- 
que  cogHalio  ita  transGgit  menlem,  ut  mens  ipsa  non 
aentiat,  nisi  postquam  fuerit  ejus  aculeo  tran&fixa. 
Bene  ergo  dicitur  quod  homo  tanquam  vestimen- 
tom  a  linea  consumitur,  quia  nonnunquam  tenu- 
tiooum  nostrarum  vulnera  non  agnoscimus,  nisi 
postquam  ab  eis  confossi  in  mente  fuerimus. 

(215)  Tineaenomine  hxretica  praviUs  designatur, 
s.cut  per  beatum  Job  de  haeretico  quolibet  dicitur : 

(211)  Ex  c.  XXXIV,  l.iup. 
{±\t)  £x  I.  XI  in  Job.,  c.  xxv. 


ambitionis  desideriis  immoderatius  indulgetur.  Meu» 
enim  Dei  nescia  unto  alrocius  ad  quemlibet  anibi- 
tum  duciiur,  quanto  nullo  vel  humanaelaudis  amore 
refrenatur.  Residuum  vero  bruclii  rubtgo  consunUl^ 
quia  dum  veiitris  ingluvies  per  abstinentiam  restriii- 
gitur,  irae  impatientia  acrius  domiiiatur.  Quae  raore 
rubigmis,  quasi  exurendo  messem  comedit,  quia 
virtulum  168  fructus  impatientiae  flamma  Ubescii. 
Dum  ergo  vitiis  vitia  succedunt,  agrum  mentis  alia 
pestis  devorat,  dum  alia  relinquit.  Bene  autem  illic 
subditur  :  Expergiseimini.  e6ni,  et  ftete  (Joet,  i,  5). 
Ebrii  quippe  vocati  suut,  qui  bujus  muiidi  amore 

(215)  Ex  1.  xvni  in  Job,  c.  xi,  sub  finem. 

(2U)  Ex  I.  xxxiii  in  Jub,  cap.  xxvii,  ad  medliuu. 


135  GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  136 

coiifusi,  mala  non  scntiunl,  qu«  paliunlnr.  Quid  a  siationc  cordis,  lol  sibi  succcdcnlibus  vitionim  pe- 
etit  ergo  dicerc  :  Expirgisciminu  ebrii,  et  flete,  nisi      giibus,  vigilantibus  lamcnUs  obviate. 
souum  vestne  inscnsibtlitatis  excutitc,  et  in  deva- 


les    INCIPIT  LIBER  QUARTUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

DR   nOMIBIE. 

In  Scriptura  sacra  hominis  nomine  tmando  singuiari 
numero  ponitur,  aliquando  Deus  Pater^  aliquando 
Verbum  incarnatum,  aliquando  Judaicus  populus, 
aliquando  sensus  rationis^  aliquando  diabolus^  uli- 
quando  caro  inlelUgitur^  aiiquundo  per  naturam 
ponitur^  aliquando  per  culpam^  flliquanio  per  in- 
firmilatem  ;  cum  vero  pluralv  numero  ponitur,  spi' 
rituales  virt,  aliquando  carnales  quilib^t  accipiun- 
tur 

(215)  llorainis  nomineDeusPatcr.accipiiur,  si- 
cut  iii  Cvangelio  dicitur :  Simiie  esi  regnum  cmlorum 
homini  regi,  qui  fecit  nupiias  fiiio  suo  (MaUh,  xxii, 
2).  Quis  enim  alius  est  liomo  iste  fez,  regis  filii 
pater,  nisi  iUe  eui  PsaWnista  ait:  Ikusjudicium  tuum 
regi  da :  Etjustitiam  tuam  filio  regis  (Psai,  lxxi,  i). 
Qui  fecit  nuplias  filio  suo,  Tunc  enim  Deus  Pater 
DeoFitio  nuptias  fccit,  quando  hiinc  in  uiero  Virgi- 
nis  humanoe  natune  conjunxit,  quando  Deum  ante 
saKnila  fieii  voiuit  170^^^*11^'^''''''"^  saeculorum. 
Vel,  ut  apertius  atque  securius  dicatur,  iti  hoc  Dcus 
Pater  regi  Filio  nuptias  fecit,  quo  ei  per  Incarnatio- 
nis  mysterium  sanctam  Ecdesiam  sociavit.'Uterus 
autemgenitricis  Virginis,  biijussponsi  Ihalamus  fuit. 
LndedicitPsalmista  :  in  soie  posuit  tabemaculum 
sunm^ etipse  tanquam  sponsus  procedens  de  thaiamo 
sno  (Psai,  xviii,  6).  Tanquam  sponsus  quippe  de 
thalamo  suo  processit,  qui  ad  conjungendam  sibi 
Ecclesiam  incarnatns  Deus  de  incormpto  oicro  Vhr- 
ginis  cxivit. 

<216)  Hominis  nomine  Verbum  incarnaium  in* 
tcUigiiur,  sicut  per  prophetam  dicitur  lEt  homo  est^ 
tiqtds  cognoscet  iiium  ?l]n^e  ctiam  in  Evangelio 
6crtptum  est:  Homo  quidam  peregre  proficiscens^  ro- 
cavit  servos  suos^  et  iradidii  iiiis  bona  $ua  {Matth, 
xxv).  Quis  enimiste  est  homo  qui  peregre  profici- 
«citnr,  iiisi  Redemptor  noster,  qui  in  ea  carne  quam 
assumpserat  abiii  in  ccelum  ?  Camisenim  locus  pro- 
prie  terraest;  quae  quasi  peregrina  duciiur,  cura 
perRederoptorem  nostrum  in  coelo  collocatur. 

{317)  Mominis  nomine  Judaicus  populus  designa- 
iur,  sicut  in  Evangelio  de  divite  epulone  notanter 
Lucas  dicit:  Uomo  quidam  eratdites  qui  tnduebatur 
purpuraet  bysso^  et  epuiabatur  quotidie  tpiendide,  Et 
trat  quidam  mendicuSy  nomine  Lazarus  (iju,  xvi). 
Quem  namque  dives  iste,  qui  induebatur  purpura 
ct  bysso  et  epulabatur  quotidie  splendide,  nisi  Ju- 

(215)  Ex  hom.  38  in  Evang. 
<il6)  £x  hom.  9  in  Evang. 
iM)  E&  bom.  ii  in  Evang. 


daicum  popukim  signat,  quicultum  \\i»  exterius 
habuit,  qui  accepUe  legis  deiiciis,  ad  nilorem  usus 
est,  non  ad  utilitatem?  Quem  vero  Lazaros  ulccri- 
l)us  plenus,  nisi  geBtilem  populum  figiiraliter  expri- 
mit?  Qui  dum  conversus  ad  Dominum  peccata  con- 
fiteri  non  erubuit,  huic  vulnus  in  cute  fuit.  Sed  La- 
zarus  vulneratus  ciipiebat  saturari  de  micis  quaeca- 
dcbant  de  mensa  divitis,  et  nemo  ilii  dabat;  quia 
genlilem  quemque  ad  cognitionem  legis  admitiere 
superbus  ille  populus  despiciebat.  Qui  dum  ductri- 
nam  legis  non  ad  cbariiatem  habuit,  sed  ad  ela^ 
iioiiem,  quasi  de  acceptis  opibos  tumuii.  Et  quia  ei 
verba  defluebant  de  scientia,  ouasi  micae  cadcbaiii 
de  meiisa. 

~17'1  (SIB)  Hominis  nomine  sensus  rationis  inid- 
ligitur,.sicut  ad  beatum  Job  a  Domino  dicitur :  Qui$ 
dedit  teiiementissimo  imbri  cursum,  et  viam  sonantis 
tonitrtii  ut  piueret  super  terram  alsque  homine  in 
deserto^  ubi  nultus  mortalium  commoratnr,  ut  fm- 
pleret  inviam  et  desolatam^  et  produceret  Iterbas  vt- 

C  rentes  f  (Job  xxviii,  ^«27.)  Siini  enim  plerique  ad 
terba  Dei  valde  insensibiles,  qui  fidei  quidem  nomhM 
ceiisentur,  verba  vitae  auribiis  audiunt,  sed.ea  irans- 
ire  usquc  ad  intcrna  cordis  'minime  permittunt.  Hi 
aliud  quam  deserta  terra  «uni  ?  Quae  scilicet  terra 
bomioem  non  babet,  quia  eorum  mens  sensu  ralio- 
nis  carcL  Et  nnllus  mortalium  in  hac  terra  commo- 
raiur,  quia  et  si  quando  in  eonim  conscientia  raiio- 
nabilium  scnsuum  cogitationes  veniuiit,  non  per- 
sisiuni.  Prava  enim  desideria  in  conim  cordibui 
sedem  inveniuni,  recta  vero  si  quando  vencrint, 
ac  si  impellantur,  decurrunt.  Sed  cum  miscricors 
Deus  imbri  suo  cursum  et  sonanii  tonitruo  viam, 
id  est  praedicationi,  liberiatem  dare  dignatur,  com- 

I)  puncti  per  internam  gratiam  verbis  vita^.  aurcs 
cordis  aperiunt,  ci  impletur  terra  invia,  quia  dum 
praebei  audiium  verbo ,  cumulatur  mysterio.  Et 
producit  herbas  virentes,  quia  per  graliam  coiu- 
ponctionis  infusa  praedicationis  verba  non  soluin 
libenter  recipit ;  sed  ctiam  ubertim  reddit  ui  quod 
audire  non  poteral,  jam  loqui  concupiscat,  ct  qux 
non  audiendo  etiam  intrinsccus  aruerat,  jam  lo- 
quendo  quae  sancta  sunt,  viriditate  sua  quoslibet 
esurientes  pascai. 

(219)  Uominis  nomine  diabolus  designatur,  sicui 
in  Evangeliodicitur :  Inimicushomo  hoc  ^ecit  {Malth. 

(il8)  Ex  I.  XXIX,  ih  Job,  cap.  xiv,  ante  finem« 
(219)  Ex  lib.  xiii  in  Job,  c.  xii. 


157  CREGORIANUM.  —  LID.  IV.  ISd 

xiu,  28).  Ila  quippe  unum  corpus  sunl  diabolus,  el  A     qnnndo  perfecti  t  iri,  aViquando  scx  <etate$  $aietUi 
omnes  iniqui,  ul  plerunique  nomine  captlis  censea- 


tar  corpus»  et  plerumque  nomine  corporis  appeU 
lelar  caput.  Nam  capitis  nomine  censetur  corpus, 
cum  de  pervorso  homine  dicitur  :  Ex  vobi$  unu$ 
diabolu$  e$t  (Joan.  ti»  70).  Et  rursum  iiominc  cor- 
poris  appellalur  caput,  cum  de  ipso  aposlata  hoc, 
quod  jam  prsediximus  dicilur  :  lnimicu$  homo  hoc 
feeit. 

(^iO)  llominis  nomine  caro  designatur,  sicut  in 
libro  beati  Job  dicitur :  Homo  ad  taborem  nascilur,  et 
ans  172  ^^  volatum  (Job  v,7).  Ad  laborem  quippe 
bomo  nascitur,  quia  nimirum  is  qui  accepta  est 
praedltus:  ralione,  consideral  quod  valde  sibi  sit  im- 
possibile,  ut  hxc  peregrinalionis  suse  tempora  sine 


designantur, 

(225)  Viri  nomine  Christus  inteliigitur,  sicut  de 
ipso  per  Ezechielem  dicitur  :  Vir  quoque  unus  de 
medio  eorum  vestitu$  lineis  et  atramentarium  $cripi0' 
ri$,  ad  rene$  ejus  (Ezech,  ix).  Quid  enim  per  virum 
nisi  medialor  Dei  et  hominum  homo  Christus  Jesus 
intelligitur  ?  Qui  quoniam  de  sacerdotali  tribu 
juxta  carnem  parenies  habere  dignatus  est,  vestitus 
lineis  venire  perhibetur.  Vel  certe,  quia  linum  de 
terra,  non  autem  sicut  laiia  de  corruplibili  carn6 
nascitur,  qui  iitdumentum  sui  corporis  ex  matr^ 
Virgine,  non  autem  ex  corruptione  commistionis 
sumpsit,  profecto  ad  dos  vestitus  liiieis  venit.  Et 
quoniam  ipse  Deus  postquam  nobis  mortuus  est^ 


labore  cvaJal.  Unde  bene  Paulus,  cum  tribulaliones  ^  et  resurrexil,  et  ascendit  in  coQlum,  tunc  Testa- 


suas  discipulis  annuntiarel  adjunxit  :  Ipsi  enim  sci- 
ti$  quod  iu  hoc  positi  $umu$  (I  The$$.  iii,  5).  Sed 
ID  eo  quod  caro  flagellis  afiicitur,  mens  ad  appe- 
tcfida  aliiora  sublevatur,  Paulo  attestante,  qui  ait  : 
£t  licet  M,  9111  fori$  est,  no$ter  homo  corrumpatur, 
tameii  i$  qui  intus  est  renovatur  de  die  in  diem. 
Hamo  ergo  ad  taborem  nascitur,  et  avis  ad  volatum 
{11  Cor.  iT,  16),  quia  inde  mens  ad  summa  etolat, 
unde  caroin  infimis  durius  hborat. 

(221)  Uomo  per  naturam  ponitur,  sicut  scriptum 
est :  Faeiamus  hominem  ad  imuginem  et  similitu- 
dinem  nostram  (Gen.  i).  Ilomo  per  culpam  diriiur, 
sicut  scriptum  est :  Ego  dixi :  Dii  eslis,  et  /i/tt  Ex- 


mentum  Novum  per  apostolos  scripsit,  vir  iste, 
atramentarium  ad  rcnes  habult.  In  renibus  nam- 
que  posterior  corporis  pars  est.  Quia  ergo  scri- 
pturam  Testamenti  Novi,  postquam  discessit,  con- 
didit,  atramentarium  quasi  a  tei^o  porlavit. 

(22i)  Rursum,  aliquando  angelus  dieilur  Daniele 
prophela  testante,  qui  ait:  Ecce  vir  Gabriel(Dan.nf 
21).  Viri  nomine  quilibet  perfectus  designatur,  sicut 
ad  beatum  Job  a  Domino  dicitur:  Accinge  $icut  vir 
lumbos  (Mos  (/o6  xxxviii,  3).  174(^^5)  Virumnam- 
que  Scriptura  sacra  vocare  coiisuevit,  qiii  nimirum 
vias  Domiui  fortibus  et  non  dissoluiis  gressibus  se-^ 
quitur.  Unde  per  Psalmislam  dicitur  :  Viriliter  agi' 


rdst  omnes  :  Vo$  autem  $icut  homine$  moriemini      te, etconforteturcorve$trum(P$al. xiL\i,\i).Lumhos 


(Psa/.  Lxxxi).  Acsi  apertedicat :  sicul  dclinquentes 
^bitis  :  Unde  et  Paulus  ait :  Gum  sit  inter  vo$  ze- 
Im  et  eotttenliOf  nonne  carnates  e$tisy  et  secundum 
k^minem  ambuiatis  ?  (I  Cor.  iii).  Ac  si  dicat  :  Qui 
discordes  roentes  ducitis,  nonne  adhuc  ex  reprehen- 
sibili  humanitate  peccatis  t 

Homoperinfinnitatemdicitnr,  sicut  scriptum  est: 
MaUdictu$, «  ui  $pem  sttam  ponit  in  homine  (Jer, 
xvu,  5).  Ac  si  dicat  in  inflrmitale. 

flominum  nomine  spirituales  viri  designantur, 
sicnt  per  prophetam  quibusdam  Doiniiius  dicit : 
Vos  autemgrege$  pa$cucB  mew  homines  estis  (Ezech. 
xxxiv).  Quia  illos  nimirum  Dominus  pascil  quos 
voluptas  carnis  inimicorum  non  more  alfieit. 


vero  accingcre,  est,  vel  in  opere  luxuriam,  vel  iii 
cogitatione,  laudis  appetilum  refreuare.  Deiectatid 
namqiie  carnis  in  lumbis  est.  Unde  et  sancds  pne- 
dicaloribus  dicitur :  Sint  lumbi  vestri  prwcincti,  et 
Iticernte  ardentes  (Luc.  xii,  55).  Per  lumbos  enim 
luxuria  ;  per  lucemas  aulem,  bonorum  pperum 
claritas  designatur.  Jubenlur  ergo  lumbos  accin- 
gere,et  lucernas  tenere.  Ac  si  aperte  audianl :  Prius 
in  vobismetipsis  luxuriam  restringite  ,  et  tune 
de  vobis  aliis  bonorum  operum  exempla  mon- 
strate.  Sed  cum  beatum  Job  tanta  praedilum  casti- 
tate  novcrimus,  cur  ei  post  tot  flagella  dicitur  : 
Accinge  sicut  vir  lumbos  tuos.  (Jt  qui  prius  luxu<- 
riam  corruptionis  vicerat,  nunc  luxuriam  reslringat 


(222)  Uominum  quoque  iiomine,  carnalia  sapien-  j^  elalionis,  ne  de  patientia  vel  castitate  superbiens 


tes  dcsignanlur,  sicut  ait  Apostolus  :  Cum  enim  sit 
inter  vo$  zelu$  et  contentio,  nonne  carnates  e$ti$  (i 
Cor.  111,  5.)  Et  paulo  post  subjicit  dicens :  Nonne 
tiemines  e$ti$  ?  (!bid.,  4.) 

173  CAPUT  II. 

DE   VIRO. 

/«  Seriptura  $aera  eum  $ingutari  numero  vtr  dicitur^ 
aUguando  Chri$tu$,  atiquando  angetu$^  atiquando 
qtdUbtt  perfutut^  atiquando  ho$ti$  antiquu$  intet- 
HgUur*  Cum  vero  pturatiter  ponuntur  virt,  ati- 

(220)  Ex  1.  VI  In  Job,  c.  vii. 

i221)  Ex  1.  IV  in  Job,  c.  xv. 
222)  £x  I.  xviii  in  Job,  c.  xlii. 
225)  Ex  1.  xxti  in  Job,  c.  xiii. 

Patbol.  GXCill. 


tanto  pejus  intus  ante  Dei  oculos  luxuriosus  exi- 
stercl,  quanto  magis  ante  oculos  hominum  et  pa- 
tiens  et  castus  appareret.  Unde  et  per  Moysen  di- 
citur  :  Concidite  praputia  cordis  vestri  (Deut,  x^ 
16),  id  est  postquam  luxuriam  a  carne  exstinxistis, 
etiam  superflua  cogitationum  resecate. 

(i26)  Viri  noniine  antiquus  hostis  designatur^ 
sicut  Jeremias,  cum  pra^dicationem  suam  cernerei 
audientium  diflicultate  praepediri,  maledicens  dixit : 
Maledictu$  vir  qui  annuntiavit  patri  meo  dicem  : 


224)  Ex  I.  xxvn  in  Job,  c,  n. 

'225)  Ex  I.  xxviii  in  Job,  c.  iv. 

226)  £x  I.  IV  in  Job,  c.  ii,  in  princlp.  et  med^ 


13  CARNEKl  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 

Jfatus  e$l  tibi  puer  masculus  (Jer.  xx,  15).  Quid  A  5).  Dicat  ergo  :  Memento 


m 


est  quod  a  proplieta  maiediciionis  seiitentiara  i\t 
ille  accepit ,  qui  nativitatem  iliius  patri  nuntia- 
vit  ?  Hoc  nimirum  tanto  intriusecus  majori  mysterio 
plenum  est,  quanto  extrinsecus  humana  ratione 
vacuum.  Nam  si  quid  exterius  ralionabile  fortasse 
sonuisset,  nequaquam  nos  ad  studium  interioris 
Hitellectus  acccnderet.  Eo  ergo  plenius  nobis  ali- 
quid  intus  innuit,  quo  foris  rationabile  nil  osten- 
dit.  Si  enim  ex  matris  suae  utero  in  mundo  pro- 
pheta  affligendus  prodiit,  .nativitatis  ejus  nuntius 
quid  deliquit  ?  Quid  ergo  in  propbetse  persona  flu- 
ctuantis,  nisi  per  poeii»  merituin  veuiens  humani 
generis  mutabilitas  designatur  ?  Et  quid  per  patrem 
175  ipsius,  nisi  de  quo  nascimur,  mundus  expri- 


quod  jgnioret  opus  ejn$ 
176  ^^  1^^  cecinerunt  viri.  Ac  si  aperte  dicat :  De 
quo  fortes  quique  locuti  sunt,  ejus  opera  tuae  men- 
tis  oculis  absconduntur,  quia  mensuram  tuae  noti- 
tiae,  eo  ipso  quo  bumanitaie  circumscriberis  traiis- 
eunt. 

(S28)  Virorum  nomine  «tates  sex  sxculi  desi» 
gnantur,  sicut  per  Ezecbielem  prophetam  dicitur  : 
Ecce  sex  viri  veniebant  de  via  portas  superioris,  qute 
respiciebat  ad  aquilonem  :  et  uniuscujusque  vas 
interitus  in  manu  ejus  {Ezech,  ix,  2).  Quid  enim 
aliud  in  sex  viris  venlentibus  nhi  sex  aetates  bu- 
mani  generis  designanlur  ?  Qui  de  via  portae  supe- 
rioris  veniunt,  quia  a  conditione  paradisi  sicut  ab 
ingrcssu  niundi   ac    superioribus    generationibut» 


mitur  ?  Et  quis  est  ille  vir,  qui  nalivitaiem  noslrain  B  evolvuntur  :  Quae    poria,   ad  aquilonem  rcspicit, 

patri  annuntiat,  nisi  antiquus  hostis  ?  Qui  cum  in 

oogitatione  nos  fluctuarc  considerat,  nialorum  men- 

tcs,  qui  ex  auctoritate  hujus  mundi   praeeminent, 

ad  persuasionem  nostrae  deceptiouis  instigat.  Cum- 

que  nos  agere  infirma  perspexerit,  ea  quasi  fortia 

favoribus  exiollit,  et  quasi  nalos  masculos  lo;;ui- 

tur,  cum  corruptores  veri ,  per  mendacium  nos 

exstitisse  gratulatur.  Patri  ergo  masculum  natum 

denuiitiat,  quando  huic  mundo,  eum  quem  persua- 

serit,  factum  innocenti;e  corruptorem  demonstrat. 

Nam  cum  cuilibet  peccanti,  ac  superbienti  dicitur  : 

Fecisti  sicut  vir:  quid  aliud  quam  iiatus  mascu- 

lus  in  muiido  perhibetur  ?  Jure  ilaque  vir  ,   qui 

masculum  natum   nuntiat,  maledicilur,  quia  ipso 

ejus  nuntio  reprobnm  gaudium  nostri  operis  indi- 

catur. 

(ii7)  Virorum  nomine  perfecti  viri  exprimuntur, 
sicut  in   Proverbiis  Sapientia   loquitur  dicens :  0 

virit  ad  vos  clamilo  {Prov.  vin,  5).  Ac  si  aperle  di- 

ceret.  Ego  non  feiuinis,  sed  viris  loquor,  ii  qui  fluxa 

mente  sunt,  mea  verba  pcrcipere  nequaquam  pos- 

sunt.  Hinciterum  ad  beatumJobab   Eliu   dicilur  : 

Memento  quod  ignores  opus  ejus  de  quo  cecinerunt 

viri  {Job  xxxvi,  24).  De  Domino  namque  canuut 

viri,  cum  ejus  nobis  potentiam,  vel  superni   spiri- 

tus,  vel  perfecti  quique  doctores  innotescunl.    Sed 

lamen  opus  ejus  ignorant,  quia  nimirum  judicia  il- 

lius,  ipsi  etiam  qui  hunc  praedicant,  impenetrata 

venerantur.  Et  sciunt  ergo  quem  praedicant,  et  ta- 

men  ejus  opera  ignorant,  quia  cognoscunt  per  gra- 

tiam  eum  a  quo  facti  sunt :  sed  ejus  judicia  com- 

prehendere  nequeunt,  qus  ab  illo  etiam  super  ipsos 

ttunt.  Quod  enim  omuipoteiis  Dcus  perspicue  in  sua 

actione  non  cernilur,   Psalmista  testaiur  dicens  . 

Qttt  posuit  tenebras  latibulum  suum  (Ps,  xvii,  1i). 

Ct  rursum  :  Judicia  tua  abyssus  multa  (Ps.  xxxv,  7). 

Atque  iterum  :  Abyssus  sicut  pallium  amictus  ejus 

(Ps,  ciii,  2)«  Uhde  bene  etiam  p^r  Salomonem  di- 

ritur.  Sicut  ignoras  qute  sit  via  spiritust  et  qua  ra- 

tione  compingantur  ossa  in  ventW  prcegnantium,  sic 

nescis  opera  Dei^quifabricator  est  omnium  (Eccle.  ii. 


(^7)  Ex  I.  xxvii,  in  Job,  c.  ii. 

('228}  Ex  1.  xxii)  iu  Job,  c.  xiii,  ante  finem. 


quia  videlicet  mens  huniani  generis  vitiis  aperta, 
nisi  calorem  charitalis  dcserens,  torporera  mentis 
appeteret  :  ad  hanc  monalitatis  laliludinem  noa 
exinset.  Et  uuiuscujusque  vas  interitus  in  maiiu 
ejus,  quia  unaquxque  generatio  singulis  quibusqua 
aeCatibus  evoluta,  aiite  Redemptoris  adventura  sua 
operatione  habuit,  unde  poenam  damnationis 
sumpsit. 

CAPUT  HI. 

DE   IICLIERE. 

/n  Scriptura  sacra  cum  mulier  singulariter  ponitnr^ 

aliquundo  sapientia  Dei^  aliquando  impietas  desi' 

gnatur^  aliquando  etiam  pro  sexu   vonitur^  ali-' 

quando  pro  inftrmilaie ;  cum  vero  pluraliter  rft- 

Q      cunlur  mulieres^  aliquando  menies  carnalium,  ah' 

quando  vitia  designantur, 

(229)  Mulieris  nomine  sapienlia  Dei  inteUigitur, 

sicut  in  Evangelio  dicilur  :  Aut  qucs  mulier  habens 

drachmas  decem^  etsi  perdiderit  drachmam  unam^ 

nonne  accendit  lucernamy   et  evertit  domum   177 

et  qucerit  diligenter  donec  inveniat  illam  ?  (Luc,  xv,  8.) 

Quid    enim   per   mulierem ,    iiisi   ille  Dei   virtus 

et  Dei   sapientia  Christus    inteUigitur?  Quid  per 

drachmam  nisi  humana  natura   designatur  ?  Quia 

enim  imago  expnmitur  in   drachma,    rccie    per 

drachmam  homoqui  ad  siniililudiiiem  Dei  factus 

fuerat  intelligitur.  Mulier  autem  drachmam  pordi- 

dit,  qiiando    liomo    peccando   a  simililudine    sui 

conditoris  recessit.  Sed  accendit  mulier  lucernain, 

D  quia  Dei  sapientia  apparuit  in  humanitate.  Lucerna 

quippe  lunien  in  tesia  est.  Lumen  vero  in  tesla  est 

diviiiitas  in  carne  .  de  qua  videlicet  testa   sui  cor- 

poris  dicit  ipsa  Sapientia  :  Exaruit  velut  testa  virtus 

mea  (Psai.  xxi,  G).  Quia  enimtesta  in  ignesolidatur» 

ejus  virtus  sicut  testa  aruit,  quia  assumptam  car- 

nem  ad  resurrectionis  gioriam,  ex  passionis  tribu- 

latione  roboravit.  Accensa  autem  lucerna   everiit 

domum,  quia  mox  ut  ejus  diviuitas,  per  carncin 

claruit,  omnis  se  nostra  conscientia  concussit.  Do- 

mus  namque  everritur,  cuni  considcratione  reatus 

sui  humana  conscientia  periurbatur.  Eversa  autein 

dorao  invenitur  drachma,    quia  cura  perturbatiti 

(229)  Ex  horo.  54  iii  Evang. 


Ul 


GREGOHIANUM.  ^  LIB.  IV. 


m 


eoRScienlia  homifiis,  rcparatur  in  liomine  siroili-  A  tium  occasio  Yiriuiis  sit,  ct  virtus  infirmonun  oo- 


Uido  conditoris. 

(230)  Mulieris  noroine  impietas  designatur,  sicut 
in  Zacbaria  scriptum  est :  Jfjeva  ocutos  luos,  et  vide. 
Quid  e$t  hoc  quod  egredilur  ?  Et  dixi :  Quidnam  e$t  f 
Et  dixit  :  Hmc  €$t  amphora  egredien$^  Et  dixit  : 
Hite  est  oculu$  eorum  in  UHiver$a  terra.  Et  ecee  ta- 
lentum  plumbi  porlabatur.  Et  ecce  mulier  una  $eden$ 
in  medio  amphorce^  et  dixit  :  Hwc  e$t  impieta$,  Et 
projecit  eam  in  medio  ampherw,  et  misit  massam 
ptumbi  in  os  eju$  (Zach,  v,  5-8).  Yoleus  Deus  os- 
tendere  prophet^e  hunianum  genus,  ex  qua  ab  eo 
maxiiue  culpa  delebatur  per  imaginem  amphone 
quasi  patens  os  avaritise  designavit.  Avarilia  quip- 
pe  velut  amphora  est,  quae  os  cordis  in  ambitu 
apertum  tenct  :  Multos  autem  obtusi  sensus  homi- 
iies  esse  cernimus  :  ct  tamen  eos  in  malis  actibus 
astutos  videmus,  propbeta  teslante  qui  ait :  Sapien- 
les  $unt  ut  faciant  malay  bene  autem  facere  nescie- 
runt  (Jer.  iv,  2i).  Ui  itaque  sensu  torpent,  sed  in 
iis  quae  appetunt,  avaritix  stimulis  excitantur.  Et 
qul  ad  booa  videnda  cxci  sunt,  excitantibus  prse- 
iiiiis,  ad  peragenda  178  ^^^^  vigilantes  fiunt  : 
Unde  recte  de  hac  eadem  avaritia  dicitur  :  Hasc  e$t 
eorum  oculu$  in  univer$a  terra,  Et  ecce  lalentum 
plumbi  portabatur,  Quid  est  talentum  plumbi,  nisi 
«X  eadem  avaritia  pondus  peccati  ?  Et  ecce  mulier 
una  $eden$  in  medio  amphorce,  Quam  mulierem  ne 
Ibrtasse  qu2e  esset  dubitare  possemus  ilUco  ange- 


casio  peccati. 

Mulieres  dicuntur  mentes  camalium.  Unde  bea- 
tus  Job  male  suadenti  conjugi  respondit  dicens  : 
Qua$i  una  ex  $lulti$  mulieribu$  locuta  e$  (Job  ii, 
10).  Quid  enim  in  mulieribus  nisi  carnales  intelli- 
gimus  ?  Quia  enim  eleclis  dicitur  :  Viriliter  agite^ 
et  confortetur  eor  ve$trum  (Psal.  xxx,  25),  179 
roentes  camalium,  quae  fluxa  Deo  intcntione  de- 
serviunt,  non  immerito  mulieres  vocantur. 
!  Mulierum  nominenonnunquam  vitiadesignantur. 
Unde  Zacharias  propheta,  de  avaritia  sub  applica- 
tione  amphor»  loquens,  adjecit :  Et  levavi  oculos 
meo$^  et  vidi :  et  ecce  dum  muliere$  egrediente$^  et 
j.  $piritu$  in  ali$  earum,  Et  habebant  alas  quasi  alas 
milvif  et  levaverunt  eam  inler  terram  et  ccelum  (Zach. 
T,  9).  Quid  enim  aliud  in  his  duabus  roulieribus  ac- 
cipirous,  nisi  duo  principalia  vitia,  superbiam  vide- 
licet  et  inanem  gloriam,  quae  impietati  absque  uUa 
dubitatione  conjuncta  sunt?£l  levaverunt  eam  inter 
terram  et  ccelum  (251).  Superbia  quippe  et  vana  glo- 
ria  habent  boc  proprium,  ut  eum  quem  infecerint, 
in  cogitatione  sua  super  cxteros  horoines  extollant. 
£t  roodo  per  ambituro  rerum,  et  modo  per  deside- 
riam  dignitatum  quem  seroel  captum  tenuerunt, 
quasi  in  honoris  altitudinem  elevent.  Qui  autem  in- 
ter  coeluro  et  terraro  est,  iroa  deserit,  et  superiora 
miniroe  pertingit.  Levant  ergo  istx  roulieres  ampho- 
ram  inter  ccelum  et  terraro,  qula  superbia  et  inanis 


lus  iunotuit  dicens  :  Hwc  e$t  impieta$.  Et  projecit  ^  ^y^^.^  ^^^^^  ^^  avaritiaro  honoris  captam  ita  Ic- 


eam  iu  medio  amphorde,  impietas  in  medio  am- 
pbors  projicitur,  quia  nimirum  in  avaritia  semper 
impietas  tenetur.  Et  mi$it  mas$amplumbi  inos  ejus. 
Massa  plumbi  iu  os  roulieris  roittitur,  quia  scilicet 
impietas  avaritise,  peccali  sui  pondere  gravatur.  Si 
cnim  ad  ea  .qiue  deorsura  sunt  non  arobiret, 
^TffL  Dettm  ae  pfoximum»  impia  nequaquam  exis- 

MuUer  pro  sexu  ponitur,  sicut  scripturo  esl : 
Misii  Deu$  Filium  $uum  factum  ex  muliere^  faclum 
sub  Uge  (Gai.  iv,  4). 

MuUer  pro  infirmitate  ponitur,  sicut  per  quem- 
dam  sapieiitem  dicitur :  Blelior  est  iniquitas  viri, 
^uam  benefacien$  mulier  ?  (Eccli.  xlii,  6.)  Yir  ete- 
iiim*  fortis  quilibet  et  discretus  vocatur.  Mulier  ve-  ^ 
ro,  mens  intirma  vel  indiscrela  accipitur.  Et  saepe 
contingit,  ut  eliam  discretus  quilibet  subito  laba- 
tur  in  culpa,  atque  indiscretus  aUus  et  infirmus  bo- 
nam  exhibeat  operalionem.  Sed  is  qui  indiscretus 
et  iofirmus  est,  nonnunquaro  de  eo  quod  bene  ege- 
rit,  implius  elevatur,  atque  gravius  in  culparo  cadit. 
DiscreUis  Tero  quiUbet  etiaro  ex  eo  quod  roale  se 
€gisse  inteUigit,  ad  districtionis  regularo,  arctius 
se  reducit,  et  inde  altius  ad  jusUtiam  proficit,  unde 
md  lempus  a  justitia  cecidisse  videbarur.  Qua  in  re 
recte  dicitur  '  Melior  e$t  hiiquitas  rtri ,  quam  bene- 
factenM  muiier^  quia  nonnunquam  etiain  culpa  for- 

(230)  Ex  I.  xiv,  in  Job,  c.  xxvi. 


vant,  ut  quosUbet  proximos  despicientes,  quasi  ima 
deser^nt  et  alta  gloriantes  petant.  Sed  tales  quiquo 
dum  superbiunt,  et  eos  menle  transeunt  cuin  qui- 
bus  sunt,  et  superioribiis  civibus  minime  junguntur. 
Bene  crgo  amphora  levata,  inler  coelum  et  terram 
dicitur,  quia  avari  quique  per  superbiam,  atque 
inaueni  gloriaro  et  proxinios  intra  se  dcspiciunt,  ct 
superiora,  qua;  ultra  ipsossunt,  nullatenus  appre- 
hendunt.  Inter  terram  itaque  et  coelum  feruntur, 
quia  nec  sequalitatem  fratcrnitatis  in  infimis  per 
cbarilatem  tenent,  nec  ad  suroma  pertingere  sese  ex- 
toliendo  prsevalent. 

180  CAPUT  IV. 

DE   CXORE. 

In  Scriptura  sacra  uxoris  nomtne  aiiquando  bona 

operatiOy   aliquando    camalis    cogitatio  designa- 

tur. 

Uxoris  nomine  bona  operalio  inieUigitur,  sicut 
per  Moysem  dicitur :  Si  emeris  servum  Hebrasum^ 
$ex  anni$  $erviet  tibi,  in  $eptimo  egredietur  liber  gra- 
ti$.  Cum  quati  vesle  intraverit,  eum  tali  eseat.  Si  ha- 
bens  uxorem,  et  uxor  egrediatur  simul  (Exod.  xxi, 
%  3).  Require  in  capitulo  De  senario  numero. 

Uxoris  noroine  carnalis  cogitalio  designatur,  sic- 
ut  in  librobeali  Job  legitur :  Dixit  autemilli  uxorsua: 
Adhuctupermane$  in$implicitatetua.  Benedic  Domiuv 
el  morere  (Job.  ii,  9).  Sciendumeslquiainprosperis 

(231)  Ex  1.  XIV  in  Job,  c.  xxvi. 


m 


GARNSRl  CAN.  REG. 


plerumquc  importuna  tentaiione  mens  tangitur,  et  A 
tamen  aliquando  adversa  cxterius  patimur,  et  intus 
tentatiouis  impulsu  fatigamur,  ut  et  caniem  fiagella 
crucient;  et  tamen  meniera  carnalis  suggestio  inun- 
det.  Unde  posttotbeati  Jobvulnera,  adhuc  subjun- 
cta  sunt  male  suadentis  uxoris  verba.  Uxor  quippe 
nialc  suadens  est,  carnalis  cogitatio  mentem  laces- 
scns.  Saepe  eienim  ut  diximus,  ct  foris  flagellis  at- 
terrimur,  ct  intus  carnali  suggestione  fatigamur. 
llinc  est  enim  quod  Jeremias  deplorat,  dicens  :  Fo- 
ris  inlerficit  gladius,  et  domi  mors  similis  est  {Thren. 
1,  20).  Foris  enim  interBcit  gladius,  cum  nos  exle- 
vlus  feriens  vindicla  configit.  Sed  domi  mors  similis 
est,  quia  ct  flagella  quidem  sustinet,  et  tamen  intus 
conscientia,  a  tentationis  sordibus  munda  non  est, 
hinc  David  ait  :  Fiant  tanqnam  putvis  ante  faciem  B 
ventiy  ct  angelus  Domini  coarctans  eos  {PsaL  xxxi  ,  5). 
Qui  enim  in  corde  suo  aura  tenlationis  rapitur, 
quasi  anle  faciem  venti  pulvis  eievatur.  Kt  cum  in- 
ter  hsec  divina  districtio  percutit,  quid  aliud  quam 
angelus  181  Domini  aflligit?  Sad  haec  aliier  agun- 
lur  in  reprobis,  aliter  in  electis.  lllorum  namque 
corda  ita  tentanlur ,  ut  conseniiant;  istorum  vero 
lenlationes  quideni  suscipiunt ,  sed  repugnant.  IIlo- 
rum  mentes  dclcctabiliter  capiuniur ,  et  si  ad  tem- 
pus  quod  male  suggeriiur,  displicet ;  sed  poslmo- 
dum  per  deliberationem  libet.  Isli  vero  sic  tentatio- 
nuni  jacula  excipiunt,  utsemper  resislendo  fatigen- 
tur  :  et  si  quando  usque  ad  dcleclationem  tenlala 
mens  rapitur,  ipsam  tamen  citius  subreptionem  suse 
delectationis  erubescunt,  et  forti  censuraredarguunt 
<}uidquid  intra  se  exsurgere  carnale  deprehen  jant. 
IJnde  et  bene  mox  subditur  :  Quasi  una  ex  stultis 
mulieribus  lecuta  es.  Si  bona  suscepimm  de  manu 
Dominif  mata  quare  non  sustineamus  ?  {Job.  ii,  10.) 
Dignum  quippe  est  ut  sancta  mens  spirituali  corre- 
ptione  comprimat  quidquid  apud  se  carnale  insolen- 
ter  immurmurat,  ne  caro  aut  loquens  aspera  ad  im- 
patientiam  pertrahat,  aut  loquens  blanda  ad  libidi- 
nis  fluxa  dissolvat.  Censura  igitur  virilis,  illicitae 
togitationis  suggestionem  redargueus,  dissolutam 
dcprimat  turpitudinis  mollitiem  dicens  :  Quasi  una 
ex  stultis  muUeribus  locuta  es.  Et  rursum  considera- 
tio  munerum,  cogitationis  asperas  impaiientiam  re- 
fr.cnct  dicens  :  Si  bona  suscepimus  de  manu  Domini,  D 
mala  quare  non  sustineamus  ? 

CAPUT  V. 

DE   VIDUA. 

In  Scriplura  sacra  vidua  nomine  aliquando  auima, 
aliquando  saneta  Ecctesia,  aliquando  plebshitretica 
pravitate  infecta  intelligitur. 

Viduae  nonline  anima  intelligitur,  sicut  de  iniqno 
quoIiI)et  per  beatum  Jol>  dicitur  :  Pavit  sterilem,  et 
iju(g  non  parit ;  et  viduc^  bene  non  fccil  {Job.  xxiv, 
21).  Quae  enim  hoe  loco  sterilis,  nisi  caro  nnncupa- 
tur?  Quse  dum  \S2  ^ola  praesentia  appetit,  bona 
gignere  cogitatiouis  nescit.  Quae  autem  vidua  nun- 
c^upatur,  nisi  anima  ?  Quam  quia  sibi  conditor  con- 
jungere  voluit,  ad  Ihaiamum  uteri  virginalis  veuit, 


S.  VICTORIS  PARIS.  lU 

Psalmista  atteslantc,  qui  ait :  Et  ipse  tanquam  spon* 
sus  procedens  de  thalamo  suo  (Psal,  xviii,  6).  Quas 
recte  vidua  nuncupatur,  quia  ejus  vir  pro  ea  mor- 
tem  pertulit,  et  nunc  in  coeli  penetralibus  ab  ejut 
oculis  occultus  quasi  in  parte  alterius  regionis  vivit. 
Iniquusergo  sterilem  pascit,  et  Tiduss  benefacere 
negligit,  quia  carnis  desideriis  serviens  curam 
animae  vitamque  coniemnit.  Tota  namque  intentione 
omnique  studio  cogitat  quomodo  sine  ullis  necessi- 
tatibus  caro  moritura  subsistat,  et  curare  animae  vi- 
tam  negligit,  quae  vel  in  morte,  vel  in  Leatitu  Ji:e 
procul  dubio  in  perpetuum  vivit.  Recte  autem  cura 
diceretur  :  Pavil  steriiem,  protinus  adjungitur  :  Et 
qna:  non  parit.  Quasdara  namque  ex  sacra  historia 
feminas  novimus  steriles  cxstitisse,  sed  tamen  in 
tcmpore  exlremo  peperisse.  Caro  autem  non  solum 
sierilis,  sed  eliam  quae  non  parit  dicitur,  quia  sub 
sensu  bonascogilationesgignere,  nec  in  ultimis  va- 
let.  A  vigore  enim  jam  proprio  dcG(  it,  et  tamen 
adbuc  transitoria  concupiscere  non  desislil.  Jam^ue 
a  pristino  robore  lassata,  pene  ab  ipso  quem  diligit 
mundo  repellitur,  et  tamen  adhuc  adnisu  improbo 
oblinere  tcmporalia  conatur.  Agere  jam  perversa 
non  sufljcit,  sed  tamen  cogilare  vel  qu»  non  agit, 
nequaquam  desistit.  Recte  ergo  non  soluiri  sterilis, 
sed  etiam  non  pariens  dicitur,  quia,  suo  sensu,  ut 
diximus,  ad  l)onae  cogitationis  prolem,  nec  cum  in- 
lirmala  fuerit,  fetatur. 

Viduae  nomine  sancta  Ecclcsia  designatur.  Unde 
et  hoc  ipsum  de  haereticis  intclligi  potest.  Unusquis- 
que  enim  praedicator  erroris,  dum  plebem  extra 
unilatem  Ecclesiae  positam  docet,  profecio  sterileiii, 
et  eam  quae  parcre  non  valet  pascit,  quia  et  ei  usum 
sui  laboris  impendit,  quae  spintuales  fructus  nequa- 
quam  reddit.  Bciie  autem  \iduv.  non  facit,  quia  vi- 
delicet  sanctae  universali  Ecclesiae,  cujus  vir  advcrsa 
mortis  pertulit,  vivere  ac  deservire  contemnit.  Vi- 
duae  enim  benefacere  est  in  ejus  quaemoriui  viri  suS 
183  amore  conteritur,  consolatione  laborare.  Unde 
et  Psalmistae  voce  haec  eadem  vidua,  videlicet  san^ 
cta  Ecdesia  qucritur,  dicens  :  Co'nsolantem  me  quos- 
sivietnoninveni  (iVa/ium.  iii,  7).  Tunc  soluiu  quippe 
consolantem  inveuit,  cum  ex  ea  morte  quam  vir 
ejus  pertulit,  multos  iutra  semetipsam  surgere  ad 
vitam  cernit. 

Viduarum  nomiiie  plebes  baeretica  pravitate  intel- 
ligimus  :  sicut  item  per  beatum  Job  de  haeretico  di- 
citur  :  Et  viduce  illius  non  plorabunt  (Job.  xxvii, 
15).  Quas  enim  haeretici  viduas  accepimus,  nisi  sub- 
jectas  plebes,  morte  illius  feliciterdestitutas?  Sa^pe 
iiamque  dum  praedicator  erroris,  ad  aeterna  suppli- 
cia  rapitur;  subjectae  plebes  illius,  ad  cognitionis 
ver^  gratiam  revertuntur.  His  eiiim  plebibus  per- 
versus  praedicator  quasi  maritus  praefuit ,  quia 
roale  ejus  conjuncius  inhaeserat  cort*uptor  mentis. 
Nequaquam  ergo  viduae  vel  destitutae  ptorant,  quia 
morte  pravi  doctoris  viam  veritatis  inveniunt,  es 
cujus  interitu  afiligi  posse  videbantur.  Vel  cer4e  non 
plorant  viduae,  quia  in  suo  errorc  remaueQtes  duio 


L.n 


145  GREGORUNDM 

sanrtum  fuisse  acstimant  praedicatorem  suum,  spe  x 
Calsa,  De  lugeaiit  consolantur. 

CAPLT  VI. 

DE     INFANTE. 

Iiifanlis  nomine  Dominus  inteliigitur ,  sicut  per 
propbetam  dicitur :  DeUetabUur  infans  ab  ubere  super 
foramine  aspidi$  {ha.  xi»  8j.  Require  in  capitulo  De 
regulo,  1.  III,  c.  t9. 

Itifantls  nomine,  qnilibet  regeneralus,  ye\  noviter 
conversus  designalur  :  sicut  quibusdam  conversis 
pcr  Petnim  dicitur  :  Sicut  modo  yeniti  infantes  ra- 
iionabile  $ine  dolo  lac  concupiscite^  ut  in  eo  cre&eatis 
in  ialulem  (1  Petr,  ii,  2). 

184  GAPUT  YII. 

DE  PITERIS. 

im  Scriptura  sacra  puerorum  nomine  aliquando  hi 
qui  c€eie$libu$  mandutii  in^ervinnt,  aiiquando  te- 
neritudo  adhuc  inchoaniium^  tUiquundo  innocentet 
quique^  $ed  adhuc  in/irmi^  aliquando  circumspe^ 
ctione$  mentis  designantur. 

Puerorum  nomine  hi  qui  coeleslibus  mandatis 
Inserviunt  designantur,  sicut  per  beatum  Job  dici- 
tQf  ex  persona  Ecclesiae  in  afllictione  posit^e  :  Quan- 
do  erat  Ommpotens  mecum^  et  in  circuitu  meo  pueri 
tnei  {Job.  xiii,  5).  Pueri  sciiicet  vocantur,  qui  coetes^ 
Ubus  mandatis  inserviunt.  Unde  per  prophelam  Do- 
minus  dicit :  Ecce  ego  et  pueri  mei  quo$  mihi  dedit 
Dem*  {l$a,  viii,  18).  Et  rursum  in  Evangelio  Domi- 
Bus  diclt :  Pueri,  numquid  pulmentarium  habetis  ? 
{loan.f  xxt,  5.)  Nunc  ergo  in  cirruituEcclesix  sunt 
pueri,  quia  in  cunctis  fere  gentibus  repcriuntur,  r 
qui  ccelestia  mandata  custodiunt,  et  spiritualis  do- 
ctrinae  regulis  obsequuntur.  Qui  profecto  tunc  ad 
obseqnium  pueri  deerunt,  quando  pravi,  qui  reper- 
tt  fuerint,  spirituaiia  ejus  mandata  contemnunt. 

Puerorum  nomine  leneritudo  adhuc  incboantium 
designatur,  sicul  ad  beatum  Job  per  nuntium  dici- 
tor  :  Bo9e$  arabant^  et  a$inei  pa$cebantur  juxta  eo$^ 
€t  irmeruttt  Sabm^  tulerunlque  omnia,  et  puero$  per* 
cusserunt  gladio^  et  eva$i  ego  so/m,  ut  nuntiarem  libi 
(Job.  I,*  14, 15).  Quid  enim  aliud  per  Gguram  bo- 
ves  quam  bene  operantes?  quid  aliud  per  asinas 
qoam  quosdam  sirapliciter  viventes  accipimus? 
Qoae  beoe  juxta  boves  pasci  referuntur,  quia  mentcs 
siipiilictum  eiiam  cum  alia  capere  non  possunt,  eo 
magna  vicioae  sunt,  qiio  et  fraterna  1S5  ^^"^  ^ua  D 
per  eharitatem  credunt :  Cumque  inv^ere  alienis 
seBsibus  oesciunt,  quasi  in  pastu  se  minime  divi- 
duDt.  3imul  ergo  asina^  cum  bobus  reficiuntur,  quia 
pmdeiitibus  conjimcti  tardiores  eorum  intelligentia 
pascutor.  Sabaei  autem  captivantes  Interpretanlur. 
£t  qui  alii  captivantium  nomine,  nisi  immundi 
spiritns  designantur,  qui  cuncios  quos  sibi  subji- 
ciunt  in  inPdelitatem  caplivos  ducunt?  Qui  et  pue- 
ros  gladio  feriuut,  quia  eos  tenlationis  suae  jaculis 
graviter  volnerant,  quos  necdum  juvenilis  constan- 
lia  iiberos  servat.  Qui  bene  quidem  bona  incipiunt, 

(S52)  Ex  c.  xviii,  1.  supcr. 


.  -^  LIB.  IV.  146 

sed  in  ipsa  adhuc  ineboationis  su(c  leneritudine, 
captivitaiitibus  immundis  spiritibus  subsiernuntur. 
Hos  gtadio  hestis  porcutit,  quia  aeternitatis  despe* 
ratione  transOgit.  Quid  esl  autem  quod  nuntius  ve- 
nit,  qui  diceret :  Evasi  ego  $qIu$  ?  (232)  Quis  est 
iste  nuntius,  qui  aliis  pereuntibus  solus  evadit,  nisi 
propheticus  sermo,  qui  dum  fiuni  roaia  omnia  qu» 
praedixit,  quasi  sanus  ad  Dominum  solus  vediit? 
Dum  eniin  vera  dixisse  de  perditorum  casu  cogno- 
scitur,  quasi  inter  monuos  vixisse  monstralur.  Hinc 
est  quod  ad  Rebeccain  in  isaac  conjugio  deducen- 
dam  puer  mittitur,  quia  videlicet  ad  desponsaudam 
Ecclesiam  Domino  interposila  prophetia  famulalur, 
Saba^is  ergo  irruentibus,  solus  puer,  qui  nuntiaret 
evadit,  qula  malignis  spiiitibus  infirmorum  mentes 
in  captivitatem  ducentibus,  sententia  prophetiae  con- 
valiiit,  qu£  camdcm  caplivitatem  praenuntians  dicit : 
Propterea  captivus  ductu$  e$i  populus  meu$t  quia  noh 
habuit  $cientiam  {l$a.  v,  15).  Prophetia  ergo  quasi 
salvatur,  dum  captivitas  quam  praedixil  ostcnditur. 

Puerorum  nomine  innocentes  quique,  sed  adbuc 
infinni  dcsignantur,  sicut  itero  ad  l)eatum  Job  di- 
citur  :  Igni$  Dei  deuendit  de  ccelo^  et  tacta$  ove$^ 
puero$que  con$ump$it;  et  effugi  ego  $olu$  ut  nunlia- 
rem  tibi  {Job.  i,  16).  Bequire  in  capitiilo  De  igne» 
lib.  II,  cap.  1). 

Puerorum  nomine,  circumspectiones  mentis  de« 
signanlur.  Unde  et  hoc  ipsum  moraiiter  intelligi  poh 
tes^.  Quid  enim  per  oves,  nisi  cogitationum  inno- 
centia?  186^"^^  P^^  pueros,  nisi  bonorum  cor- 
dium  munditia  designatur?Ca;lum  vero  aerem  dici, 
paulo  anle  docuimus.  Unde  et  aves  coeli  nomina- 
mus.  £t  scimus  quod  immundi  spiritus,  qui  de 
coelo  aelhereo  lapsi  sunt,  in  bujus  coeli  terraeque^ 
medio  vagantur.  Qui  tauto  magis  corda  bominum 
asceiidere  ad  coelestia  invident,  quanto  se  a  coele- 
stibus  per  elatiouis  suae  immunditiam  projeclos  vir 
dent.  Quia  ergo  ab  aeris  potestatibus  contra  cogi- 
tationum  nostrarum  rounditiam  flamma  livoris  ir- 
rui|,  de  coelo  ignis  ad  oves  venit.  Saepe  enim  mun-  ' 
das  cogitationes  mentis  nostrae,  ardore  libidinis  ac^ 
cendunt,  et  quasi  oves  concremant,  dum  castos  nio« 
tus  aniroi,  luxuriae  tentalione  perturbant.  Qui  ignls 
Dei  dicitur,  quia  etsi  non  faciente,  tameu  perroit- 
tente  Deo  generatur.  Et  quia  iropulsu  subito  ipsas 
nonnunquam  circumspectiones  mentis  obruunt, 
quasi  custodes  pueros  gladio  occidunt.  Sed  tamea 
unus  incolumis  fugit,  dum  omne  quod  mens  paii- 
tur,  persevcrans  discretio  subtiliter  respicit;  sola- 
que  mortem  gladii  evadit,  quia  etiam  perturbatis 
cogitaiionibus  discretio  non  succumbit,  ut  darona. 
sua  aniroo  renunlict,  ct  quasi  Doroinum  ad  lamen^ 
tuin  vocet. 

CAPUT   YIIF. 

DE  REGE. 

/n  Scriptura  ^acra  regi$  nomine  cum  $ingulariter  par 
ntiur,  aiiquundo  Deus  pater,  aliauando  RedempfoT 


147 


GARNERl  CAN.  REG. 


noster  Christtts,  aliquando  anliquus  hostis  desigrta'  A 
tur;  cum  pluraliter  reges  pominlur,  ali(juando  oji- 
aelici  spiritus,  aliquando  sancti  apostolt,  vel  (fuili'^ 
iet  sancti  prmdicatoresy  aitquando  sanctiviri  tnte/- 
liguntur, 

187^^Sis  noniine  Deus  Pater  intelligitur  sicut  in 
Evangelio  dicitur  :  Simile  est  regnum  ccelorum  hO' 
mini  regi^  qui  fecit  nuptias  filio  suo  {Malth.  xxii,  2). 
Require  in  capitulo  De  homine. 

Regis  nomine  raediator  Dei  et  hominum  homo 
Chrislus  Jesus  designatur,  sicut  per  Psalinislam 
Deo  Patri  de  Filio  dicitur  :  Deus  judicium  tuum 
regi  da,  et  justitiam  tuam  filifl  regis  (Psal.  lxxi,  i). 
Hinc  per  beatum  Job  ex  persona  ejusdem  Re- 
demptoris  noslri  dicitur  :  Cumque  sederem  quasi 
rex,  circumstante  exercitu^  eram  tamen  mosrentium 
consolator  (Sob  xxix,  25).  Quasl  enim  rex  Domi-  B 
nus  sedet  in  corde ,  quia  circumstrepentes  regit 
animorum  motus  in  nostra  cogitatione.  In  mente 
namque  quam  inhabitat,  dura  torpentia  excitat, 
inquieta  frenat,  frigida  acceodit,  accensa  mo^lerat, 
emollit  rigida,  fluxa  restringit :  ex.ipsabac  diversitate 
C9gitationum,quasi  quidam  ilkim  exercitus  circum- 
sla' .  Sive  certe  quasi  rex  sedet  circumstante  exercilu^ 
quia  praesidenlem  iUum  mentibus  clectorum  circum- 
stat  turta  virtuium.  Qui  etiam  roo&rentium  consola- 
tor  est  ea  promissione,  qua  dicit :  Beati  qui  lugent 
nunCf  quoniam  ipsi  consolabuntur  (Matth.  y,  5).  £t 
rursum  :  Videbo  vos,  et  gaudebit  cor  vestrum ;  et 
gaudium  vestrum  nemo  tollei  a  vobis  (Joan.  xvi^ 
82).  C 

Regis  nomine  antiquus  hostis  designatur,  sicut 
de  ipso  sab  Leviatban  nomine  ad  beatum  Job  voce 
Domini  dicitur  :  Omne  sublime  videt^  et  ipse  rex  est 
super  omnes  filios  Isuperbice  (Job  xli,  25).  Omne 
enimsublimevidet,  Id  est  cunctos  infra  se  positos 
quasi  de  subliml  respicit,  et  quia  dum  per  intentio- 
nem  contra  auctores  nititur,  aestlmare  sibi  quemti-* 
bt:t  sirailem  dedignatur.  Et  notandum  quod  mali- 
gnus  spiritus,  qui  per  corpoream  bestiam  designa- 
tur,  sublime  videre  describitur,  quia  videlicet  cor- 
dis  superbia,  cum  exterius  usque  ad  corpus  exten- 
ditur,  prius  per  oculos  indicatur.  Jpsi  quippe  per 
fastum  tumoris  inflati,  quasi  ex  sublimi  respiciunt^ 
et  quo  se  deprimunt,  altius  exlollunt.  Nisi  enim  su- 
perbia  per  oculos  quasi  per  quasdam  fcnestras  188  ^ 
se  ostenderet,  nequaquam  Psalmista  Deo  dixisset : 
Populum  humilem  salvum  facies^  et  ocutos  superbo- 
rum  Immiliabis  (Psal.  xvii,  28).  Nisi  se  superbia 
per  ocalos  funderet,  Salomon  quoque  de  Judea; 
elatione  non  diceret  :  GeneratiOy  cujus  excelsi  sunt 
oculi,  et  palpebrce  ejus  in  alta  subrectce  (Prov.  xxx, 
43).  Quia  ergo  per  corporeum  animal  antiquus^ho- 
tis  signatur,  et  superbia  usque  ad  corpus  prodiens, 
apertius  oculis  principatur,  quasi  de  sublimi  omnes 
videre  describitur.  Sequitur  :  Et  ipse  est  rex  super 
omnes  filios  superbia.  Ut  antiquus  hostis  in  tanta 
vala  caderet ,  sola  se  superbia  perculit.  Neque  enim  ^ 


S.  VICTORIS  PARIS.  US 

per  tot  vitiorum  ramos  aresceret ,  nisi  per  haiic 
prius  in  radice  putruisset.  Scriptum  namque  est  : 
Initium  omnis  peccati  superbia  (Eccli.  x,  14).  Per 
hanc  enim  ipse  succubuit,  per  hanc  sequentem 
homlnem  stravit.  Eo  etenim  teio  salutem  nostr» 
immortalitatis  Impetiit,  quo  vitam  suae  beatitudi- 
nis  exstinxit.  Sed  idcirco  hanc  tini  sux  locu- 
tionis  Dominus  inseruit,  ut  cum  post  omnia  mala 
antiqui  hostis  superbiam  diceret,  quid  esset  malis 
omnibus  deterius  indicaret.  Quamvis  etiam  per  hoc 
quod  omnino  postponitur,  vitiorum  radix  esse 
roonstratur,  sicut  enlm  inferius  radix  tegitur,  sed 
ab  illa  rami  extrinsecus  expanduntur,  ita  superbia 
intrinsecus  celal,  sed  ab  illa  protinus  aperta  vitia 
pullulant.  NuIIa  quippe  mala  ad  publicum  prodirent, 
nisi  ha^c  mentem  io  occulto  constringeret :  bsec  est, 
quae  antiqui  hostis  sensum,  sicut  oNam  fervescere 
facit.  Unde  et  humanas  mentes  quodam  fervore  iu- 
saniae  concutit,  sed  per  aperta  opera,  qualiter  con- 
cussi  animum  evertat,  ostendit.  Intus  namque  prius 
ebullit  in  elatione  quod  postmodum  foris  spumat 
in  opcre. 

Regum  nomine  angeliei  spiritus  designanlnr,  sicQt 
per  beatum  Job  dicitur  :  Nunc  enim  dormiem  sile^' 
rem,  et  somno  meo  requiescerem  cum  regibus,  et  con- 
sulibus  terrx  (Job  iii,  15).  (255)  Ad  hoc  iii  para- 
diso  homo  positus  fuerat,  ut  si  se  ad  conditoris  sut 
obedientiam  Yinculis  diaritatis  constringeret ,  ad 
coelestem  angelorum  patriam,  quandoque  sine  car- 
nismortc  transiret.  Sic  namque  immortalis  est 
conditus,  ut  tamen  si  peccaret,  mori  posset ;  et  sic 
mortalis  est  conditus,  ut  si  non  peccaret,  18d 
etiam  non  mori  posset ;  atque  ex  merito  iiberi  arbi- 
trii,  beatitudinem  illius  regionis  attingeret,  in  qua 
vel  peccare,  vel  mori  non  posset.  Ubi  Igitur  post 
redemptionis  tempus,  carnis  roorte  interposita, 
electi  transeunt,  illuc  procul  dubio  parentes  primi, 
si  iu  conditionis  suae  statu  perstitissent,  etiam  sine 
roorte  corporum  transferri  potuissent.  Dormiens 
ergo  simul  et  somno  suo  homorequiesceFet,dum  ad 
aiternae  patriae  requiem  ductus  quasi  secessuin 
quemdam  a  clamore  hoc  inflrmiiatis  humanae  inve- 
niret.  Post  peccatum  namque  quasi  clamans  vigllat, 
qui  contentionem  carnis  propriae  repugnans  portat. 
Uoc  quietls  silenllum  jam  homo  conditus  habuit, 
cum  contra  hostem  suum,  liberuro  voluntatis  arbi- 
trium  accepit.  Cui  quia  sponte  sua  succubuit,  mox 
de  se  quod  contra  se  perstreperet,  invenlt ;  ,mox 
in  certamine,  infirmitatis  tiimultus  reperit,  etquam- 
vis  in  pacis  silentio  ab  auctore  fuerat  conditus, 
hosti  tamen  sponte  substratus  clamores  de  pugna 
toleravit.  Ipsa  enlm  carnis  suggestlo  quasl  quidam 
clamor  est  contra  quietem  roentis  :  quam  aute 
transgressionem  homo  nonsensijt,  quia  nimirum, 
quod  de  mflrmitate  posiet  tolerare,  non  babuit. 
Postquam  vero  se  sponte  hostl  subdldit,  astrictus 
culpae  suae  vincuiis,  in  quibusdam  etiam  el  nolens 


(235)  Ex  I.  IV  in  Job,  c.  xxv. 


U9 


GREGORIANUM.  -  LIB.  IV. 


)S(^ 


serritv  et  clanioresin  menle  patilor,  cum  carospi-  Aclesiae,  in  praesenlla  spiritus  contemplari,  quipost- 

quam  de  corporibus  exeunt,  nequaquam  perj  mo- 
rarum  spalia.sicutantiqui  Patres,  a  coelestis  patris 
perceplione  differuntur.  Mox  quippe  ui  a  carais 
coliigalione  transeunt,  191  in  ccelesti  sede  re- 
qjiiescunl,  Paulo  altestanle,  qui  ait :  Scimus  quo- 
niam  si  terrestris  nostra  domu$  hujns  Itnbitationis  di«- 
sohatur^  quod  wdificationem  ex  Deo  habemus,  domum 
non  manufactam,  aternam  in  cwlis  (II  Cor.  v,  1). 
Prius  autem  quara  Kedemptor  nos^er  morte  sua 
tiumani  generis  poenain  solverct,  eos  cliam  qni 
coelestis  patria;  viam  sccuti  sunt,  posl  egressum 
carnis  inferni  claustra  tcnuerunt,  non  ut  poena 
quasi  peccatores  plecteret,  scd  ut  eos  in  locis  re- 
motioribus  quiescentes,  quia   nondum  intercessio 


ritui  reluctatur.  An  non  clamorcs  intrinsecus  au- 
diebat,  qui  pravae  contra  se  legis  verba  tolerabat  di- 
cens  :  Video  aliam  legem  in  membris  meis  repu^ 
gnantem  legi  mentis  mew,  et  captivum  me  ducentem 
in  lege  peccati,  quce  est  in  membris  meis  {Rom.  vii). 
Cootempletnr  ergo  sanctus  in  quanta  cordis  pace 
requiesceret,  si  serpentis  verba  suscipere  homo  no- 
luisset,  et  dicat  :  Nunc  enim  dormiens  sHerem,  et 
scmno  meo  requiescerem,  id  est  intra  secrclum  men- 
tis  ad  conditoris  contemplationem  secederem,  nisi 
nie  extra  me  tentationum  tumultibus,  consensus 
priroae  culpse  prodidisset.  Hujus  autem  quietis  gau- 
diis,  cnm  quibiis  etiam  sociis  perfrueretur  adjungit 
dteens  :  Cum  regibus  et  consulibus  terrce  (254).  Re- 


bu8  insensibiltbus  discimus,  quid  de  sensibilibus  et  B  Mediatoris  advenerat ,  ab  ingressu  regni,    reatus. 
intelligibilibus  sentiamus.  Terra  namque  aere  fe-      primae  culpae  prohiberet. 


cundatur,  aer  autem  ex  coeli  qualitate  disponitur. 
Sic  jumentis  190  homines,  hominibus  angeli,  ar 
changeli  vero  angelis  praesunt.  Nam  quod  jumentis 
boinines  praesint,  et  usu  cernimus,  et  Psalmislae 
verbis  docemur,  qui  ait  :  Omnia  subjecisti  sub  pedi-. 
bus  eJMS,  oves  et  boves  universas^  insuper  et  pecora 
campi  (PsaL  viii,  8).  Quod  vero  angeli  hominibusi 
pnesint.  per  prophetam  testatur  angelus  dicens : 
Prineeps  regni  Persarum  restitit  mihi  (Dan,  x,  13). 
Qaod  vero^  angcli  a  superioruin  angetorum  potesla 
tibus  dispensantur,  Zacharias  propheta  perhibet, 
qui  ait  :  Ecee  angelus  qui  loquebatur  in  me,  egre  - 


'  Unde  juxta  ejusdem  Redemptoris  nostri  testimo- 
niumdivesqui  apud  inferos  torquetur,in  sinu  Abra- 
hse  Lazarum  rc«uiescere  contemplatur  (Luc.  xvi, 
23).  Qui  profecto  si  adhuc  in  imis  non  essent,  hos 
ille  in  tormenlis  positus  non  videret.  Unde  et  idem 
Redemptor  noster  pro  culpae  nostrae  debito  occum- 
bens,  inferna  penetrat,  ut  suos,  qui  ei  inhaeserant, 
ad  coeleslia  reducat.^Sed  quo  nuitc  homo  redem- 
ptus  ascendit,  illtic  profecto  si  peccare  noluisset, 
etiam  sine  redempiione  pertingeret.  Consideret  ergo 
vir  sanctus  quia,  si  non  peccasset,  illuc  etium  non 
redemptus  ascenderet  ad  quod  prxdicatores  sanc- 


dsebatur;  et  angelus  alius  egrediebatnr  in  occursum  r  tos  post  redemptionem  neccsseest  cum  magno  la- 

^jus,  et  dixit  ad  eum  :  Curre  et  loquere   ad  puerum 

islum,  dicens  :  Absque  muro  habitabitur  Jerusalem 

{Zach.  II,  3).  Si  enim  in  ipsis   officiis  sanctorum 

spiriluum  nequaquam  potestates  summae  minimas 

disponerent,  nullo  modo  hoc,  quod  homini  diceret^ 

angelus  ab  angelo  cognovisset.  Quia  igitur  cuncto- 

nim  conditor,  omnia  per  semetipsum  tenet,  et  ta- 

IDCD  ad  distinguendum  pulchrae  universitatis  ordi- 

nero,  alla  aUis  dtspensantibus  regit,  non  immerito 

reges,  angelorum   spiritus   accipimus,  qui  quo  au- 

ctori  omnium  familiarius  serviunt,  eo  subjecta  po- 

leniius  regunt.  Cum  regibus  ergodormiret,  quia  nimi- 

rum  cum  angelis  homoquiesceret,  si«persuasoris  lin- 

guaiD  sequi  noluisset.  Qui  bene  etiani  consules  vo- 


bore  pervenire,  et  cum  quibus  jam  uunc  quiesceret, 
insinuet  dicens:  Cum  regibus  et  consulibus  terrw. 
Reges  quippe  sunt  sancti  praedicatores  Ecclesiae, 
qui  et  commissos  sibi  recte  disponere,  el  sua  bene 
regerecorporasciun:,quta,dum  desideriorum  motus 
in  se  teniperant,  super  subjectis  cogitationibus  lege 
virtutis  regtiant.  Qui  bene  etiam  lerrae  consules  vo- 
cantur.  Reges  enim  sunt,  quia  sibimetipsis  praesi- 
dent :  terrae  autem  consules  sunt,  quia  exstinctis  pec-- 
catoribus,  vitae  consultum  pracbent;  reges  sunt, 
quia  semetipsos  regere  sciunt;  terrae  sunt  consules 
quia  terrenas  mentes  per  exhortationis  suae  consir 
lium  ad  coelestia  pertrahnnt.  An  terrae  consul  non 
eral  qui  dicebat :  De  rirgimbus  prwceptum  Domini 


cantor,  quia  spiriluali  reipublicae  consulunt,  dum  ^  non  habeo^  consilium  autem  do  (/  Cor,  vii,  25).  Et 


nos  sibi  ad  regnum  socios  jungunt.  Bene  consules 
vocantur,  quia  dum  ipsis  nuntiantibus  voluntatem 
conditoris  agnoscimus,  in  eis  procul  dubio  con- 
sttltum  ab  hac  augustia  nostra^  tribulationis  iuve- 
Dimus. 

Regum  quoque  nomine,  possunt  non  inconve- 
nienter  sancti  apostoli,  et  quilibet  sancti  praedica- 
tores  in  his  verbis  inteliigi.  Quia  enim  beatus  Joh 
sancto  aeternitatis  spiritu  tmpleiur;  ct  fuisse,  vei 
Cutiirum  esse  aeternitas  non  habet,  cui  nimit^um  nec 
praeterita  transeunt,  nec  futura  veniunt,  quia  cuncta 
per  praesens  videt,  potest  futuros  praedicatores  Ec- 


rMTsnm:  BeatiorerltfSi  sic  permanserit  secundum 
meum  consilium  [ibid.^iO). 

Regum  nomiiie  quilibet  sancti  virl  designantur,  ^ 
sicut  in  libro  beali  Job  per  Eliu  de  Domino  di- 
citur:  192  ^^^  auferl  a  justo  ocutos  suos,  et  reges 
in  solio  coUocat  in  perpetuum,  et  iUic  eriguntur. 
(Job  XXXVI,  7).  Abslulisse  eiiim  a  juslis  oculos 
suos  fortasse  Dominus  creditur,  quia  injustorum 
crudelitatibus  hic  sine  vindicta  lacerantur.  Sed 
famulossuos  tuncmagisterrespicit,  cum  injusteeoi. 
nequitia  persequentis  afDigit.  Videns  enim  quid  hie 
hurailiter  tolerent,  nimirum  jam  praividet  quid  ii^r 


(^34}  Ex  c.  xxvi,  I.  sup. 


<5i 


GARNERl  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


152 


eis  miscricorditer  rccompcnset.  Non  ergo  aufert  a 
justo  oculos  suos.  Eccc  isto  humililer  ingemiscit,  ille 
superbitet  nequiterfloret.  Iste  corconterrt,  ille  se  de 
gloria  iniqui(atis  extollit.  Horum  ergo  quis  divinis 
pbtutibds  longe  est,  qui  injuslitiam  pertulit,  an  qui 
eam  patienti  irrogavit  ?  qui  supernam  gratiam  inter 
moeroris  tenebrastenuil,  an  qxii  inter  eiteriora  gau- 
dia  lumen  justitiae  intus  amisit  ?  Bene  autem  sancti 
viri  Scripturse  sacrae  testimonio  regesvocantur,  quia 
praelati  cunctis  motibus  carnis,  modo  luxuriaeappe- 
\\i\im  frenant,modo  aestum  avaritix  temperant,  mo- 
do  gloriam  elationis  inclinant,  modo  suggestiones 
livoris  obruuut,  modo  ignem  furoris  exstingunt.  Re- 
ges  ergo  sunt,  quia  tentationum  suarum  moiibus, 
non  consentiendo  succumbere,  sed  regendo  praeesse 
noverunt.  Quia  igitur  ab  hac  potestatc  regiminis, 
|id  polestatem  transeunt  retributionis,  dicatur  recte  : 
ft  Reges  in  $olio  coUocat  in  perpeUium,  Semetipsos  enim 
regendo,  ad  tempus  faligati  sunt,  sed  in  regni  ere- 
ctionis  aeternae  solio  in  perpeluum  collocantur.  Et 
eo  illic  accipiaut  aiios  dignc  judicare,  quo  hic  ne- 
sciunt  sibimetipsis  nequiter  parcere.  Hincenimalias 
dicitur  :  Donec  justilia  convertatur  in  judicium 
(PsaL  xciiii).  Paulus  namque  de  se  suisque  con- 
sortibus  dicit:  (Jt  no$  ef/iceremur  justitia  Dei  in  ip$o 
(11  Cor.  T,  21).  Justitia  ergo  in  judicium  convertitur : 
quia  hi  qui  nunc  juste,  atque  irreprehensibilitcr 
vivunt,  tunc  judicandi  potenliam  nanciscnntur. 
Hinc  Laodicea!  Ecclcsix  Dominus  dicit :  Qui  vicerit, 
dabo  ei  $edere  mecum  in  throno  meo^  $icut  et  ego 
vici,  et  $edi  cum  Patre  meo  in  throno  eju$  (Apoc. 
Ui,  21).  Dicatur  ergo :  Rege$  in  $olio  cottocat  in 
perpetuum.  Apte  autem,  inperpetuumsubdit,  aperte 
qnid  dicat,  insinuat.  Si  enim  de  tcrreni  regni  solio 
diceret,  nullatenus  in  perpeluum  subdidisset,  quia 
qulque  illud  arripiunt,  profecto  non  in  ^o  in  perpe- 
^um,  sed  temporaliter  collocantur. 
193  CAPUT  IX. 

OE  CONSDLIBUS. 

Consulum  nomine  angelici  spiritus,  vel  sancti 
praedicatores  designantur,  sicut  per  beatum  Job  di- 
citur  :  Nuncenim  dormien$  $ilerem^  etc.  (Job  iii,  15.) 
Ilequire  supra  in  capite  De  rcgibus. 
CAPUT  X. 

DE  DrCIBUS. 

/ft  Scriptura  $acra  ducum  nomine  aliquando  errorum 
auctore$f  alia$  principalia  vitia  de$ignantur. 
Ducuin  iiominc  errorum  auctores  designantur,  si- 
cut  pcr  beatum  Job  ex  persona  Ecclesiae  dicilur : 
Vocem  $uam  cohibebant  duc€$,  et  lingua  eorum  gut- 
turi  $uo  adhwrcbat  (Job  xirix,  iO).  Qui  enim  hoc 
loco  alii  duces  intelligi  possunt,  nisi  hserctici  pra- 
vitatis  auctorcs?Sed  in  tempore  pacis  Ecclesiae  vo- 
cem  suam  cohibent  duces,  quia  nimirumhiqui  post 
se  errantes  populos  traherc  ad  se  conantur,  ne  loqui 
nunc  perversa  audeant  et  auctoritalum  frenantur 
pond^re  et  virtute  rationis.  Quorum  lingua  suo 
gutturi  adhaeret,  quia  ctsipeiversaloqui  libera  voce 
Qon  audcnt,  intus  tamen  apud  se  contegunt   cuu- 


A  cta  quae  conira  veram  Odem  proponere  falsa  mo- 
liuntur. 

Ducum  nomine  principalia  vitia  designantur,  si- 
cut  voce  Dominica  ad  beatum  Job  de  sancto  viro 
sub  equi  appellatione  dicitur :  Procul  odoratur  bei* 
/Mtn,  exhortationem  ducumf  et  utulatum  exercitut 
{Job  XXXIX, 25).  Bellam  namque  procul  odorari  est ex 
causis  praecedentibus  194  Q"^  vitiorum  pugnae  sub- 
sequantur  agnoscere.  Quia  enim  odore  res  non  visa 
cognoscitur,  belium  quoque  procul  odorari  est,  si- 
cut  flatu  narium,  sic  provisu  cogitationum  nequi- 
tias  latentes  indagare.  De  quo  odoratu  Dominus 
recte  inEcclcsiae  suae  laudibos  dicit:  Na$u$  tuu^^i" 
cut  turri$  quce  e$t  in  Libano  (Cant.  vii,  4).  Per  na- 
sum  quippe  odores  fetoresque  discernimus.  Et  quid 
per  nasum  nisi  provida  sanctorum  discretio  desi- 
gnatur?Turris  vero  speculationis  in  altum  ponitur 
ut  hostis  veniens  longe  videatur.  Recte  ergo  nasus 
Ecclesiae  turri  in  Libano  similis  dicitur,  quia  san- 
ctorum  provida  discussio,  dum  sollicite  circumqua- 
quc  conspicit  in  altum  posita,  prius  quam  veiiial 
culpa,  deprehendit:  Eamque  quo  vigilanter  prao- 
notat,  eo  forliter  declinat.  Hinc  Habacuc  ait :  Stc- 
per  cu$todiam  meam  $tabo(Habac.  ti,  i).  llinc  unius- 
cujusque  electi  animam  admonet  dicens :  Statue  tibi 
$peculamfpone  tibiamaritudine$  (Jer.  xxxi,2i).  Spe- 
culam  quippe  sibi  statuere  est  ventura  vitiorum 
certamina  ex  alta  consideratione  praeno^cere.  Sibi- 
que  elecli  mens  amaritudines  ponit,  quando  et  vir- 

p  tutum  pace  constituta,  dum  mala  insidiantia  con- 
spicit,  secura  quiescere  non  consentit.  Primo  autem 
nemala  quaelibet,  secuiidovero  loco  considerat  ne 
bona  incuuie  faciat.  Et  postquam  prava  subegerit, 
ipsa  etiain  sibi  sul)jicere  recta  contendit,  ne  a\  meii- 
lis  dominium  transeat,  inelationisculpam  vertantur. 
Quia  enim  pleriunque  ex  bonis  per  incuria;  viiium 
mala  nasciintur,  vigilanli  studio  contemplatur,  quo- 
modo  ex  doctrina  arrogantia,  ex  justitia  crudelitas, 
cx  pietate  remissio,  ex  zelo  ira,  ex  mansuetudine 
torpor  oriatur.  Cumque  bona  haec  agit,  quod  hi  con- 
tra  se  hostes,  per  haec  exsurgere  valeant,  conspicit. 
Nam  cum  adipiscendis  doctrinae  studiis  elaborat, 
mentem  sollicite  contra  certamen  arrogaiitiae  prae- 
parat.  Cumculpas  delinquentium  justeulciscidesi- 

D  derat,  sagacissimc  evitat,  ne  modum  juslitiae  crude- 
litas  vindictae  transcendat.  Cum  pietate  servare  se 
nititur,  solerter  prospicit,  ne  qua  disciplinae  dissolu- 
tione  vincatur.  Cum  se  recti  zeli  stimulis  excitat, 
sunimopcre  pnevidet  ne  plusquam  necesse  est,  irae 
seflamma  succendat.  Cum  magna  maiisuetudinis 
tranquillitate  se  temperat,  vigilanter  observat  ne 
torpore  frigcscat. 

195  Q"^^  ^1*^0  spiritualis  militis  cogitatione 
omne  vitium,priusquam  subrepere  possit,  aspicilur, 
recte  de  equo  Dei  dicitur  :  Procul  odoratur  bellum. 
Perpendit  etiam  quae  turba  iniquitatum  proruat,  si 
multa  ad  se  ingredi,  vel  pauca  permittat.  Unde  se- 
quilur  :  Exhortationem  ducum  et  ululatum  exercitu$. 
Tentantia  quippe  vitia,  quae  invisibili  contra  no& 


i53  GREGORIANUM 

praelio  regnanu  super  se  superbke  mintant  ,*  alia  A 
nore  dacura  praeeunt,  alia  more  exercilus  subse-* 
quunUir.  Neque  enim  culpx  omnes  pari  accessu  cor 
occupant.  Sed  dum  ms^ores  et  paucs  neglectam 
mentem  praBTenitmt,  minores  et  innumerae  ad  iilam 
se  catervatim  fundunt.  Ipsa  namque  vitiorum  regina 
superbia,  cum  deriaum  plene  cor  ceperit,  mox  illud 
Beptem  principalibus  vitiis ,  quasi  quibuadam  suis 
dncibus  dcTastandum  [tradit.  Quos  videlicet  duces 
exercitus  sequitur,  quia  ex  eis  procul  dubio  impor- 
lunae  Titiorum  multitudines  oriuntur.  Quod  melius 
osteodimus,  si  ipsos  duces,  atque  exercilum  specia*- 
liteTt  ut  possumus,  enumerando  proferamus.  Radix 
qnippe  cuncti  mali  est  superbia.  De  qua  Scriptura 
lestante  dicilur  :  InUium  omnis  peccati  e$t  superbia 
{Ixcli.  x,  14).  Primae  aulem  ejus  soboles  septem  B 
nimirum  principalia  vitia  de  hac  virulenta  radice 
proferuntar,  sciiicet  inanis  gloria,  invidia,  ira,  tri- 
Sitilia,  avaritia,  Tentris  ingluvies,  iuxuria.  Nam  quia 
lits  septem  superbiae  Titiis,  nos  caplos  doluit,  idcirco 
Bedemptor  noster  ad  spirituale  liberationis  prae- 
fium,  Spiritu  septiformis  gratiae  plenus  Tcnit.  Sed 
kabeot  contra  nos,  baec  singula  exercitura  suum. 

Oe  inani  namque  gloria,  iuobedieutia,  jaclantia, 
bypocrisis,  contentiones,  pertinaciae,  discordiae,  et 
noTitatuni  praesomptiones  oriuntur. 

De  iuTidia,  odium,  susurratio,  detractio,  exsultatio 
in  adTcrsis  proximi,  afllictio  autcm  in  prosperis  nas- 
dtur. 

De  ira,  nxae,  tumor  mentis,  contumeliae,  clamor,  ^ 
iodignalio,  blaspbemiae  profcrunlur. 

De  tristitia,  rancor,  pusiilanimitas ,  despcralio, 
torpor  circa  praecepta,  Tagatio  mentis  erga  iilicita 
nasdtar. 

De  aTaritia,  prodilio,  fraus,  fallacia,  perjuria,  in- 
quietudo,  19C  violentix,  et  contra  misericordiam 
obdorationes  cordis  oriuntur. 

De  Tentris  ingluTie,  inepta  laetitia,  scurrilitas, 
immuoditia,  multiloquium,  hebetudo  scnsus  circa 
intelligentiam  propagatur. 

a  De  Inxuria,  caedtas  mentis,  inconsideratio,  incon- 
stantia,  praecipitatio,  amor  sui,  odium  Dei,  aiTectus 
praesentis  saeculi,  borror  autem  tcI  despcratio  fu- 
turi  generatur. 

Quia  ergo  septem  'principalia  Titia  tantam  de  se  D 
Titionim  multitudinem  proferunt :  cum  ad  cor  tc- 
niftot  quasi  subsequentis  exercitus  catervas  tra- 
bunt* 

Ex  quibus  videlicet  septem  quinque  spiritalia, 
dooqoe  carnalia  sunt.  Sed  unum  quodque  eorum 
lanla  sibi  cognatione  jungilur,  ut  non  nisi  unum  de 
aliero  proferatur. 

Prima  namque  superbiae  soboles  iiianis  est  gloria» 
qaae  dum  oppressam  mentem  corrumpii,  mox  invi- 
diam  gignit.  Quia  nimimm  dum  vani  nominis  po- 
teotiaro  appetit,  ne  quis  hanc  alius  adipisci  valeat, 
tabesdt.  Invidia  quoque  iram  generat,  quia  quanto 
iniemo  liToris  Tulnere  animus  sauciatur ,  tanto 
^li^  mansuetudo  tr^nquillita^s  ^mittitur.  Et  quia 


—  LIB.  IV. 


154 


quasi  dolens  membrum  tangitur,  idcirco  oppositae 
aciionis  manus  velut  gravius  prcssa  sentitur. 

£x  ira  quoque  trislilia  oritur,  quia  turbata  mens, 
quo  inordinate  se  concutit,  eo  addicendo  confundit; 
etcum  dulcediuem  tranquillilatis  amiserit,  nihilbanc 
nisi  ex  perturbatione  subsequens  moeror  pasdt. 

Tristitia  quoquc  ad  avaritiafn  derivatur ,  quia 
dum  coiifusuu)  cor,  bonum  la^itiae  in  semetipso  in- 
tus  amiserit ,  undc  consolari  foris  debeat,  quaerit. 
£t  tanto  magis  exteiiora  [bona  adipisci  desiderat, 
quanlo  gaudium  uon  habet,  ad  quod  intrinsecus  re- 
currat. 

Post  haec  vero  duo  carnalia  vitia,  id  est  ventris 
ingluvies  et  luxuria  supersunt.  Sed  cunctis  liquet, 
qnod  deventris  ingluvies  luxuria  nascitur,dum  ipsa 
distributione  membrorum  ventri  genitalia  subncxa 
videantur.  Unde  dum  unum  inordinate  rcGcitur, 
aliud  procul  dubio  ad  contumelias  excitatur.  Bene 
autem  duces  cxhortari  dicti  sunt,  exercitus  uluiaret 
quia  prima  197  vitia  deceptae  mentis  quasi  sub 
quadam  ratione  se  inserunt;  sed  innumera  quae 
sequuntur,  dum  hanc  ad  omnem  insaniam  pertra* 
bunt,  quasi  l)estiali  clamore  confundunt. 

Inanis  namque  gloria  dcTictum  cor  quasi  ex  ra- 
tione  solet  exhortari ,  cum  dicit :  Debes  majora  ap- 
petere,  ut  quo  potestate  Talueris  multos  excedere» 
eo  etiam  Taleas  pluribus  prodesse. 
r  Invidia  quoque  devictum  cor  quasi  ex  ratione  so- 
let  exhortari  cum  dicit :  Iii  quo,  illo  vel  illo  minor 
es  ?  Cur  ergo  aniualiter,  tcI  superior  non  es?  Quanta 
Tales  quae  ipsi  non  Talent?  Non  ergo  sibi  aut  supe- 
riores  esse,  aut  etiam  xquales  debent. 

Ira  etiam  devictum  cor^quasi  ex  ratione  solet  ex« 
hortari,  cum  dicit :  Qu»  erga  te  aguntur,  xquani- 
miter  ferri  non  possiint :  imo  baec  patienler  tolcrare 
pcccatum  est,  quia  si  non  eis  cuin  magna  exaspcra- 
tione  resistitur,  contra  te  deinceps  sine  mensura 
cumulantur.  ^^    f 

Tristitia  quoque  devictum  cor  quasi  cx  ratioiie 
solct  exhortari,  cum  dicit :  Quid  habes  unde  gaii- 
deas,  cum  tanta  mala  dc  proximls  portas?  Perpende 
cuni  quo  moerore  omnes  intuendi  suiit,  qui  in  tanto 
contra  te  amaritudinis  felle  revertuntur. 

Avariiia  quoque  devictum  animum  quasi  ex  ra- 
tione  solct  exhortari,  cum  dicit :  Valde  sii^e  culpa 
est,  quod  quaedam  habenda  concupiscis,  quia  non 
mulliplicari  appetis ,  sed  egere  pertimescis,  et  qued 
male  alius  relinet,  ipse  melius  expendis. 

Ventris  quoque  ingluvics  devictum  cor  quasi  .ex' 
ratione  solet  exhortari,  cum  dicit ;  Ad  csum  Deus 
rounda  omnia  condidit ;  et  ^ui  satiari  cibo  respuit, 
quid  aliud  quam  muneri  concesso  contradicit? 

Luxuria  vero  devictum  cor  quasi  ex  ratione  solet 
exhortari,  cum  dicit :  Cur  te  in  Toluptate  tua  non 
dilatas  :  cum  quid  te  sequatur,  ignoras?Acceptum 
tempus  in  desideriis  perderc  non  debcs,  quia  quam 
citius  pertranseat,  nescis.  Si  enim  misceri  Deuar 
hominem  in  Toluptate  coilus  nollet,  in  ipso  human! 
gener|s  exordio  mascuium  et  feminam  non  fecissct. 


1^5  GARNERl  CAN.  REG. 

Haee  est  ducum  exlionatio,  qu»,  dum  incaute  ad 
198  secretum  cordis  admittilur,  familiarius  iniqua 
persuadet.  Quam  videlicet  exercitus  nlulaus  sequi- 
tur,  quia  infelix  anima ,  semel  principalibus  vitiis 
capta,  dum  muUiplicatis  iniquitatlbus  iu  insaniam 
veriilur,  feriali  jam  immauitate  vastatur.  Sed  miles 
Dei  quia  solerter  praevidere  vitiorum  certamina  ni- 
titur,  bellum  procul  odoratur,  quia  mala  praeeun- 
tia,  quid  menti  persuadere  valeant,  cogitatione  sol- 
licita  respicit,  exhortationem  ducum,  naris  sagaci- 
tate  deprebendit,  et  quia  longe  prxsciendo,  subse- 
quenlium  iniquilalum  confusionem  conspicit,  qua<- 
fti  ululatum  exercitus  odorando  cognoscit. 
CAPUT   XI. 

DE   PRINCIPIBCS. 

(235)  Principuni  nomiue,  Iii  qui  maguo  consilii  ju- 
dicio,  suis  cogitalionibus  principantur,  designantur, 
sicutper  Lealum  Job  de  Domino  dicilur  :  Effundit 
despectionem  super  prijicipest  et  eos  qui  oppressi  fue- 
rant  relevat  {Job.  xii,  21).  Principes  etenim  non 
inimerilo  vocantur,  qui  niagno  consilii  judicio  suis 
semper  cogitalionibus  principantur  ,  omnesque 
stultos  motus  polcstate  sapientiae  comprimunt.  Sed 
saepe  contingit  ut  in  occulto  animus  de  ipsa  sapien- 
tia  in  elationis  fastum  sublevetur,  et  sub  eis  vitiis 
corruat  de  quibus  se  victorem  fuisse  gaudebat.  Recte 
ergo  dicitur :  Effundit  despectionem  super  principes, 
Sed  quia  nonnunquam  hi,  qui  in  vitiis  latere  viden- 
tur,  ad  poenitentise  lamentum  currunt,  seque  contra 
culpas,  quibus  subjacebant  erigunt,  apte  subjungi- 
tur.  Et  eos,  qui  oppressi  fuerant,  relevat.  NonnuIII 


S.  YICTORIS  PARIS.  KS 

A  enim  superno  illustrati  munere  aspiciunt  i)[i  quanta 
peccatorum  turpitudine  jacent,  factorum  maculas 
lacrymis  lavant,  et  sub  se  postmodum  carnis  suas 
metus  deprimunt,  a  quibus  ante  prcmebanlur.  Quod 
nimirum  magna  omnipotentis  Dei  dispensatione 
agitur,  ut  videlicet  in  hac  vita  habeantur  iccerta,  et 
nullus  ex  habita  castitate  superbiat,  quia  eilundit 
despectionem  super  prineipes,  et  nullus  ex  vitiorum 
suorum  depressione  desperet,  quia  eos,  qui  oppressl 
fuerant,  rclevat. 

199  (^^^)  Pfincipum  nomine  hierelicae  pravitatis 
auctoresdestgnantur,  sicutperbeatum  Jobexpersona 
Ecclesiae  dicitur  :  Principes  cessabant  loqui,  et  digi- 
tum  supponebant  ori  suo  {Job  xxix,  9).  Qui  enim  hoc 
loco  alii  principes  intelliguntur,  nisi  bxrcticx  pra- 

''  vitatis  auctores?  De  quibus  per  Psalmislam  dicitur  r 
Effusa  est  conlemptio  super  principes,  et  errare  fecil 
eos  invio  et  non  in  via  {Psal,  cvi,  40).  Ipsi  dum  dis- 
pensationem  Dei  perverse  interpretari  noii  metuunt, 
profecto  plebes  subditas,  non  in  eam  viam  quaa 
Cbristus  est,  sed  in  invium  trahunl.  Super  quos 
recte  quoque  effusa  contemptio  dicitur  quia  sibi  vi- 
cisstm  allegationibus  contradicunt  (257).  Sancta 
ergo  Ecclesia,  ultima  tribulatione  deprebensa,  prio- 
ris  auctoritatis  suae  reminiscens  dicat :  Principes 
cessabant  loqui^  et  digitum  superponebant  ori  suOi 
Ac  si  aperte  dicat :  Cum  prxdicare  mihi  voce  pu< 
blica  licuit,  omnis  qui  veritati  mex  non  foit  subje^ 
ctu<:,  expavit.  IIIo  namque  tempore  cum  sancta  Ec- 

Q  clesia  adversitate  premitur,  pravis  quibusque  praHli- 
catoribus  licentia.  locutionis  datur. 


200  INCIPIT  LIBER  QUINTUS- 


CAPUT  PRIMUM. 


DE  SPIRITU. 


Jn  Scriptura  saera  spirilus  nomine,  atiquando  anima^ 
aliquando  effectus  spiritalis,  aliquando  suverbiof 
tumor,  aliquando  interna  cogitatio,  aliquanao  ven- 
tus  intelligiiur. 

(258)  Spiritus  nomine  anima  designatur,  sicut  de 
Spsocapitenostroscriptum  Mi  Inclinato  capite  tradi- 
dit  spiritum  {Joan.  xix,  30).  Si  enim  aliud  spiritum, 
quam  animam  Evangelista  diceret,  exeunte  utique 
spiritu  anima  mansisset.  Pars  uominis  effectus  spi- 
ritus  intelligitur,  sicut  per  Psalmistam  de  Domino 
dicitur  :  Qtit  facis  angelos  tuos  spiritus  et  ministros 
(Bebr^  t,  7).  Angeli  quippe,  id  est  nuntii  in  sacro 
ploquio  nonnunquam  prsedicatores  vocantur,  sicut 
per  prophelam  dicitur  :  Labia  sacerdotis  custodiunt 
scientiam^  et  iegem  requirent  ex  ore  ejus^  quiu  angelus 
Domini  exercituum  esf  {Malqch.  ii,  7).  Omnipotcns 

(*2.55)  Ex  I.  XI  in  Job,  c.  x. 

(i36)  Ex  I.  XIV,  in  Job,  cap.  xi,  post  med- 


ergo  Deus  angelos  suos  spirituales  facit,  quia  pne- 
dicatores  suos  spirituales  efiicit. 

201  Spiritus  nomine  superbia  designalur,  sicut 
per  Psalroistam  de  humiliatione  elatorum  Domino 
dicitur  :  Auferes  spiritum  eorum  et  deficientet  ifipul' 
verem  suum  revertentur  {PsaL  ciii,  29).  Quis  enim 
eorum  spiritus,  nisi  spiritus  superbi.ne  nominatur? 
D  ToIIatur  ergo  spiritus  eorum,  ut  dellciant,  id  est 
subducto  superbiae  spiritu  nihil  se  de  se  esse  cogno- 
scant,  et  revertantur  in  pulverem,  id  est  humilientur 
ex  infirma  conditione. 

Spiritus  nomine  inferna  cogitatio  designatur,  sicut 
ab  Eliu  de  homiiie  dicitur  :  Si  direxerit  ad  eum  cor 
sttum,  spiritum  iUius  et  statum  ad  se  trahit  {Job 
xixiv,  14).  Curvum  cor  est,  cum  ima  appetit,  diri- 
gitur,  cum  ad  superna  sublevatur.  Si  ergo  homo 
cor  suum  ad  Dominum  dirigit,  spiritum  ct  flatum 
illius  Dominus  ad  se  trahit.  Spiritum  videlicel  pra 

(257)  Hujus  sciit.  exenipia  Greg.  habct  ibidcm. 
(238)  Ex  l.  XI,  in  Job  c.  ui. 


157 


GREGORIANUM. 


LIB.  V. 


m 


ioternis  cogitationibus,  flatum  vero  qiii  per  corpus  A  quae  priusquam  se  in  actione  exerceat,hoc  jam  quod 


trahitur,  pro  externis  actionibus  ponit.  Deum  ergo 
spirilum  homiais  et  flatum  ad  se  trahere,  est  ad 
conversionem  sui  desiderii  interiora  nostra  etexte- 
riora  commutare,  ut  nihii  jara  exterius  menti  libeat; 
nlhil  caro  iuferius  vel  si  appetit,  adipisci  conetur. 
Sed  ofnne  qnod  homo  est,  ad  eum  yidelicet  a  quo 
esi,  et  interius  desiderando  ferveat  et  exterius  se 
edomando  constringat. 

CAPUTIL 

DE   ANIMA. 

/it  Scriplura  sacra  animce  nomine  aliquando  id  quod 
chariu$  amatur^  aiias  mentis  intentio  intelligitur, 
Auima   pro  eo,  quod  charius  amatur,  ponitur, 

fticut  voce  Dominica  ad  Satan  pro  Redemptore  nostro 


appetit,  contemplatur.  £t  quid  appellatione  corporis 
designatur,  nisi  unaquaeque  actio,  quae  intentib- 
nem  suam,  quasi  intuentem  oculum  sequitur?  Lu- 
cerna  ergo  corporis  est  oculus,  quia  per  bonse  in- 
tentionis  radium  merita  illuslrantur  actionis.  Et  si 
oculus  fuerit  simplexy  totum  corpus  lucidum  erit, 
quia  si  recle  intendinius  per  simplicitatem  cogita- 
tionum,  bonum  opus  efllcitur,  eliam  si  minus  esse 
videatur.  Et  si  oculus  nequam  fuerit,  tenebrosum  erit^ 
quia  cum  perversa  inlenlione  quid  vel  rectum  agi- 
tur,  et  si  splendere  coram  hominibus  cernitur,  apud 
examen  interni  judicis  obscuratur.  Ubi  recte  sub- 
jungitur  :  Vide  ergo  ne  lumen  quod  in  te  est  tenebr(B* 
sint.  Si  lumen  quod  in  te  est  tenebrce  sunt,  ipsa:  te- 


sub  beati  Job  nomine  dicitur  :  Ecce  in  manu  tua  ^  nebrce  quanta:  erunt?  (ibid.,  23).  Quia  si  hoc  quod 

est,  verum  tamen  animam  itlius  serva  (Job  ii ,  6). 

Quid  enim  aliud  per  animam  Christi,  nisi  electorum 

>itam  quam   chare  diligit  accipimus?  Quia  enim, 

cum  recte  diligimus,  202  i^i^i^  ^"  rebus  conditis 

anima  nostra  charins  amamus ;  et  sicut  animam 

nosiram  eos  diligere  dicimus,  quibus  amoris  nostri 

exprimere  pondus  conamur^   non   incongrue  per 

Cbristi  auimam  electorum  vita  signatur.  Cum  ergo 

ad  feriendam  Redemptoris  "carncm  Saian  permitti-^ 

lur,  ab  anima'  separatur,  quia  cum  corpus  ad  pas  • 

sionem  accipitur,  electos  ejus  a  jure  suae  poteslatis 

amittit.  Cumque  illius  caro  per  crucem  moritur, 

borum  mens  contra  tentamenta  solidatur.  Dicatur 

crgo  :  Ecce  in  manu  tua  est,  verumtamen  animam  g 

iUius  serva,  Ac  si  aperte  audiat :  Licenliam  contra 

eorpus  ejus  accipe,  et  ab  electis  ejus  quos  apud  se 

a&te  saecula  praescieus  possidct,  jus  pravae  domina- 

tionis  perde. 

Anims  nomine  mentis  intentio  intelligitur,  sicut 
per  beatum  Job  dicitur  :  Quamobrem  elegit  suspen- 
dimm  anima  mea,  et  mortem  ossa  mea?(Job  vii,  45). 
Quid  antem  per  animam  nisi  mentis  intentio,  quid 
perossa  nisi  carnis  forliludo  designatur  ?  Omne  au- 
tem  quod  suspemiitur,  procul  dubio  ab  imis  eleva- 
tnr.  Aoima  ergo  suspendium  eligit  ut  ossa  morian- 
lor,  qnia,  dum  mentis  intentio  ad  alta  se  sublevat, 
omnem  in  se  fortitudinem  vita^  exterioris  necat. 
Sancti  enim  viri  certissime  sciunt,  quia  habere  in 
hac  viu  requiem  nequaquam  possunt.  Et  idcirco  D  ris  exprimilur,  qui  iii  carne  apparens  caput  rasil. 


t)ene  agere  nos  credimus,  ex  mala  intentione  fusca-. 
nius,  quanta  ipsa  mala  sunt  quse  mala  esse  etiam. 
cum  agimus  non  ignoramus?  Et  si  ibi  nil  cernimus, 
ubi  quasi  discretionis  lumen  tenemus,  qua  csecitale 
in  illa  oflendimusquse  sine  discretione  perpetramus? 
Vigilanli  igitur  cura  per  ciincta  opera  intentio  nobis 
DostrSi  pensanda  est,  ut  nil  temporale  in  his  quae- 
agit  appelat,  sed  totam  se  in  soliditate  seternitatis 
igat,  ne  si  extra  fundamentum  actionis  nostrae  fu- 
brica  ponitur,  terra  dehiscente  solvaiur  :  et  eo  fiat 
pravum  quod  in  opere  sequatur,  quod  non  ex  recta 
cogitationis  intentione  generatur. 

CAPUT  iV. 

DE    CAPITE* 

In  Scriptura  sacra  capitis  nomine  aliquando  summa 
sacerdotii  Judaici,  aliquando  principalis  pars  hc^ 
minis,  aliquando  rei  cujuslibet  initium  desi' 
gnatur. 

204  Capitis  nomine  summa  sacerdotii  Judaici 
exprimitur,  sicut  de  Redemptore  nostro  sub  bcati 
Job  nomine  dicitur  :  Et  tonso  capite  corruens  in  ter^ 
ram  adoravit  (Job,  i).  Quid  eniin  per  capillos,  nisi 
sacraiiientorum  subtilitas  ?  quid  pcr  caput  nisi 
summa  sacerdotii  Judaici  designatur?  Undc  ad  E/e- 
chielem  prophetam  dicitur  :  Tu^  fili  hominis^  sume 
tibi  gladium  acutum,  radentem  capillos^  et  assumes 
eum  et  duces  super  caput  tuum  et  barbam  (Ezech,  v). 
In  quo  videlicei  prophetae  facto  judicium  Redempto- 


mspemlium  eligunt,  quia  nimirum  terrena  desideria 
deierentes  ad  alta  animum  tollunt.  Suspensi  autem 
mortem  suis  ossibus  inferunt,  quia  amore  supemae 
patriae  in  virtatum  studiis  accincti  hoc,  quod  fortes 
prius  iu  mundo  fuerunt  vinculo  humililatis  inse-r 
quaiUur. 

CAPUT  III. 

DE  CORPORC. 

Corporis  nomine  quxlibet  nostra  actio  designa- 
tor,  sicut  in  Evangelio  veritatis  voce  dicitur  :  Lu-r 
cerm  corporis  tui  esi  ocuius  tuus,  Si  ocuius  tuus  fue^ 
rit^quam^  totum  corpus  tuum  tenebrosum  erit. 
(Mauk.  Ti,  i2).  Quid  enim  per  oculum  exprimilur, 
^1(12  oisl  opus  suqm  prsevcnicns  cordis  intentio,. 


quia  a  Judaico  sacerdotio  praeceptorum  suorum  sa- 
cramenta  abslulit.  Barbam  rasit,  quia  regnum 
Israeliticum  deserens,  decorem  virtutis  ejus  ampu- 
tavit.  Quid  vero  hoc  loco  per  terram,  nisi  peccatrix 
gentilitas  designatur?  Nam  cum  justam  Judaea  se  cre- 
deret,  constat  quam  reproba  de  gentilitate  sentiret» 
Paulo  attestante.  Nos  natura  Judcei,  et  non  ex  gen- 
tibus  peccaiores  (Gal.  ii,  15).  Mediator  igilur  nostcr 
quasi  detonso  capite  in  terram  corruit,  quia  Judaeam 
deserens,  dum  sacranienta  sua  ab  ejus  sacerdotio 
abstuiit,  ab  notiliam  gentium  venit.  Capillos  enim 
a  capite  rasit,  quia  sacramenta  iegis  ab  illo  primo 
suo  sacerdotio  sustulit.  In  terram  corruit,  quia  sal- 
vandis  sese  peccatoribus  dedit.  Dumque  eos  qui  sibi 


159 


CARNERl  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


160 


jusli  videbanlur,  dcseruit,  eos  qixi  sc  injustos  e:  no-  A  antiquus  hostis  insequitur,  206  ^^  videlicet  lioc 


vcrant  et  fatebantur  assumpsit.  llinc  et  ipse  in 
Evangelio  dicil  :  In  judicium  e^o  in  hunc  mundum 
veni,  ut  qui  non  vident,  videanl ;  et  qui  vident^  cwci 
fiant  {Joan.  ix,  59).  Qinc  ct  columna  nubis  quae  in 
eremo  populum  praeibat  splendore  ignis  non  in  die« 
sed  nocte  r^diabat  (Exod,  xiii,  21),  quia  videlicet 
Redemptor  nostcr  su^e  conversationis  exemplo  du- 
catum  seqiientibus  prxstans,  de  justitia  sua  conU- 
dcn:ibus  nul!a  luce  claruit;  peccatorum  vero  suo- 
rum  tenebras  cognoscentibus  igne  sui  amoris  inful- 
Kit.  Nec  quod  corruere  Job  dicitur,  dignum  roens 
boc  signincatione  Redemptoris  arbitretur.  Scri- 
ptum  namque  e<it  :  yerbum  misit  Dominus  in  Ja- 
eob  et  cecidit  in  Israel  {Isa.  ix,  8).  Jacob  quippe  st/p- 


quod  rectum  coram  hominibus  agitur,  in  aaerui 
judicis  conspectu  vitietur.  Aliquando  namque  in 
bono  opere  intentionem  poUuit,  ut  omne  quod  in 
actione  sequitur,  eo  purum  mundumque  non  exeai 
quo  hoc  ab  origine  turbat.  Aliquando  vero  inteu- 
tionem  boni  operis  vitiarc  non  praevalet,  sed  iu  ipsa 
actinne  quasi  in  itiuere  laqueos  opponit,  ut  cum 
propositum  meiitis  securior  quisque  egreditur,  sub- 
juncto  latenler  vitio  quasi  ex  insidiis  perimatur. 
Aliquando  vero  nec  intentionem  vitiat  nec  in  itinere 
supplantal,  sed  opus  bonum  ui  flne  illaqueat.  Quan- 
toque  vel  a  domo  cordis  vel  ab  ilinere  operis  lon- 
gius  reccssisse  se  siroulut,  tanto  decipiendum  bonae 
actionis  terminum  astutius  exspeclal;  et  quo  incau- 


plantator^  Israel  vero  vir  vidcns  Dominum  dicitur.  ^  tum  quemque  quasi  recedendo  securum  rcddidit,  eo 


fA  quid  per  Jacob  nisi  Judaicus  populus?  quid  per 
Israelnisi  gentilis  popuhis  designatur?  Quia  quem 
205  Jacob  pe;*  carnis  mortem  supplantare  studuit, 
hunc  uimirum  per  oculos  fidei  gentilitas  Deum  vi- 
dit.  Ad  Jacob  ergo  missum  Verbum  in  Israel  ceci- 
dit,  quia  quein  ad  se  veiiientem  Judaicus  respuit 
populus,  huiic  repcnte  con(ilens  populus  gentilis  in- 
venit.  De  sancto  quoque  Spiritu  in  Actibus  aposto- 
lorum  scriptum  est.  Cecidit  super  eos  spiritus  Domini 
{Aet.  X,  44).  Idcirco  autem  vel  Verbum  Dei,  vel  ^piri- 
tus  in  Scriptura  sacra  cadere  dicitur,  ut  inopinatus 
ejus  adventus  e^primatur.  Quod  enim  ruit  vel  cadit, 
ad  ima  repente  vciiit.  Mediatori  ergo  in  terram 
quasi  corruissse,  est  in  nullis  signis  prxcedentibus 
iDopinate  ad  gentes  venisse.  Bene  aulem  dicitur, 
quod  corrucns  adoravit,  quia  dum  ipse  humiltta- 
tero  camis  susccpit,  in  se  credentibus  vota  humili- 
tatis  ir.fudit.  Fecit  eniin  quod  fleri  docuit  sicut  dc 
ejus  spiritu  dicitur :  Ipse  spirit^s  postulat  pro  nobis 
gemitibus  inenarrabitibus  (Rom,  viii,  26).  Neque 
enim  petit  quia  xqualis  cst,  sed  postulare  dicitur, 
quia  nimirum  quos  repleverit,  postulantes  facit 
quamvis  hoc  et  iu  seroetipso  Redcmptor  noster  os- 
fendit,  qui  Patrem  et  dum  passioni  propinquarel 
exoravit.  Quid  enim  mirum  si  in  fo^ma  servi  exo- 
l^ndo  se  Patri  subdidit,  in  qua  etiam  roanus  pec- 
cantium  usque  ad  inortis  extrema  toleravit? 
Capilis  nomine  principalis  pars  hominis,  id  est 


illum  nonnunquam  repentino  vulnere  durius  insa- 
nabiliusque  transfigit.  Intentionem  quippe  in  bono 
opere  polluit,  quia,  cum  facilia  ad  decipiendum 
corda  hominum  conspicit,  eorum  desideriis  auram 
tiansitorii  favoris  appoiiit,  ut  in  liis  qux  recta  fa- 
ciunt,  ad  appctenda  ima  tortitudiue  intentionis  in- 
clinentur. 

Unde  sub  Judaes  specie  de  unaquaque  aniroa  la- 
queo  roiserse  intentionis^capta  per  Jereroiam  dicitur  : 
Facti  sunt  hostes  ejus  in  capite.  Ac  si  aperte  dice- 
retur:  Cum  bonum  opus  non  bona  intentione  su- 
mitur,  hinc  adversautes  spiritus  ab  ipso  cogitatioiiis 
exordio  principanlur,  tantoque  earo  plenius  possi- 
dent,  quanlo  et  per  initiuro  dominantes  tenent.  Cura 
vero  intentionem  vitiare  non  praevalent,  in  via  posi- 
tos  laqueos  tegunt,  ut  in  eo  qiiod  bene  agitur,  cor 
exaltans  se  ex  latere  ad  vitium  derivetur,  quatenus 
quod  inchoans  aliter  proposuerat,  in  actione  longe* 
aliter  quam  coBperat  percurrat.  Sxpe  enim  bono 
operi  dum  laus  humana  obviat,  roentero  operantis 
iromutat,  quae  quarovis  quxsiia  non  fuerat,  tameu 
oblata  delectat.  Cujus  delcctatione  curo  roens  beiie 
operantis  resolvitur,  ab  oroni  intentionis  intimae  vi- 
go^e  dissipalur.  Saepe  se  bene  mchoatae  nostrae.ju- 
stitiae  ex  latfire,  ira  subjungit,  et  dum  zelo  rectitu- 
dinis  immoderatius  mentero  turbat,  cunctaro  quietis 
intirosB  salutem  sauciat.  Saepe  gravitaiem  cordis 
quasi  suhjuncta  ex  latere  207  Iristitia  sequitur« 


mens  designatur,  sicut  per  Psalmistam  dicitur :  /m-  j)  atquc  omne  opus  quod  mens  bona  intentione  in- 


pinguasti  in  oleo  caput  meum  {Psal.  xxii,  5).  Ac  si 
aperte  diceretur  :  Arentero  in  suis  cogitationibus 
roentem  meam  charitatis  unctione  rigasti.  Unde  et 
aliis  dicitur :  Oleum  de  capite  tuo  non  deficiat  (Eccle. 
IX,  8).  Oteuin  quippe  in  capite  est  charitas  in  roente. 
k  capite  autero  oleum  deficit,  cum  charitas  a  men- 
te  disccdit.  Nec  imrocrito  pcr  caput  meus  designa- 
fur,  quia  sicut  capite  reguntur  menibra,  ita  cogita- 
tiones  mente  disponuntur. 

Capitis  Domine  rei  cujuslibet  vitiaro  designatur, 
sicut  per  prophc^t^m  Jercmiam  sub  Judae^  specie 
de  upaquaque  anima  laqueo  miserae  intentioois 
capta  dicitur :  Facti  sunt  hosles  ejus  in  capite  (Thren, 
li  5).  Scicndum  cst  quod  boua  nostra  tribus  roodis 


choat,  hacc  veiamine  rooeroris  obombrat.  Quae  et 
onnunquam  tanto  tardius  rep^litur,  quanto  et 
pressae  mcnii  quasi  securior  famulatur.  Saepe  se 
bono  operi  laetilia  immoderata  subjungit ;  cumque 
plus  menlem,  quam  decet  bilarescere  exigit,  ab  ac- 
tione  l>ona  omne  pondus  gravitatis  repellit.  Quia 
enim  bene  in  inchoanlibus  subesse  in  itinere  laqueos 
PsaUnisU  conspexerat,  recte  prophetico  plenus  spi- 
ritu  dicebat  :  In  via  hae  qua  ambulabam,  absconde^ 
runt  laqueum  nUhi  (PsaL  cxli,  4).  Cum  vero  anti- 
quus  hostis  neque  in  exordio  intentionis  ferit,  neque 
in  itinere  actionis  intercipit,  duriores  in  fine  la- 
queos  tendit.  Quem  tanto  nequius  obsidet,  quanto 
soluro  sibi  reroansisse  ad  decipiendum  videt.  Uos. 


161  GREGORIANUM.  —  LIB.  V.  161 

naniqae  Oni  suo  oppositos  hqueos  Prophela  conspe-  A  ^^^^  <^''<>  ^^^^  ^^  ^^^^  po$Ui  stimus  (/  The$$.  iii,  3). 


icral,  cum  dlcebat :  Ipsi  calcaneum  tneum  obseT' 
rcbant  {P$al.  lv,  7).  Quia  enim  in  calcaneo  fliiis  est 
corporis,  quid  per  bunc  nisi  terminus  actionis  si- 
gBatar?  Svre  ergo  maligni  spiritus,  sive  pravi  qui- 
que  bomines  illorum  superbiffi*sequaces  caicaneum 
observant,  cum  actionis  finem  vitiare  desiderant. 
Uode  et  eldem  serpenti  dicilur :  Ip$a  tuum  obser' 
mAH  caput^  et  tu  ejn$  caUaneum  [259]  {Gen.  iii,  15). 
C%pat  quippe  serpenlis  observare  est  vilia  suggestio- 
pis  f jus  aspicere,  et  maua  sollicitae  considerationis 
a  cordis  aditu  funditus  exstirpare.  Qui  lamen  cum 
ab  initio  deprebenditur,  percutere  calcaneum  mo- 
liiur,  quia  etsi  prima  suggestione  non  percutit,  de- 
cipere  iiifine  teiidit.  Si  autem  scincl  cor  in  inten- 


Ac  si  eis  nperte  dicat :  Quid  in  buc  (einpore  vuluera 
nostra  209  miramini,  qui  si  a^terna  gaudia  quae* 
rimus,  huc  ad  hoc  veninius,  ut  feriamur  ? 

(240)  Ccrvicis  nomine  snperhia  designatur,  sicut 
per  bealum  Job  pravis  quibuslibet  dicitur :  Et  re- 
tligentur  in  lutum  cervice$  ve$trtB  (Job  xiii ,  i2). 
Sicut  pcr  oculum  visus,  sic  pcr  cervicem  solet  su« 
perbia  designari.  Cervix  itaque  in  lutum  redigitur, 
cum  superbus  quisque  humiliatur  in  morte,  et  elata 
caro  tabescit  in  putredine.  Intueamur  enim  qualia 
in  sepulcris  jaceant  divitum  cadavera,  quse  illa  in 
exstincta  carne  sit  imago  mortis,  quse  tabes  cor- 
ruptionis.  Et  certe  ipsi  erant,  qui  extollebantar 
honoribus,  habitis  rehus   tumebaut,    despiciebant 


tione   corrumpitur,  scquentis  actionis  inedietas  et  B  caeleros,  et  quasi  soios  se  esse  gaudebanl.  El  dum 


terminas  ab  hoste  callido  secure  possidelur,  quo- 
niam  lotam  sibi  arborem  fruclus  ferre  conspicit, 
qoam  veneni  dente  in  radice  vitiavit.  Summa  ergo 
cura  Tigilandum  est,  nc  bouis  operibus  serviens 
mens  reproba  intenlione  polluatur. 
20ft  CAPUT  V. 

DE     CE  RVICE. 

lu  Scriptura  $acra  cervici$  nomine  aliquando  liber- 
talis  erectiOy  aliquando  $uperbia  designatur, 

Cervicis  nomine  libertatis  erectio  designatur,  si- 

cnl  po'  beatum  Job  in  persoua  Ecclesiae  dicilur:  Te- 

wmit  cenicem  meam,  confregit  me  et  po$uit  $ibi  qua$i 

imsi^mtm  (Job,  xvi,  13).  Sicut  in  inalis   cervix  su- 

perbiam,  sicio  bonis  libertatis  erectioiiem  significat. 


non  perpcndcrent  quo  tendehant,  ncsciebant  quld 
erant.  Sed  in  lulum  cervix  rcdacla  cst,  quia  despe- 
cti  jacent  in  putredine,  qui  tumebant  in  vanitate. 
In  lulum  cervix  redigitur,  quia  quantum  carnis 
poientia  valeat  tabes  corruptionis  probat. 
CAPUT   VI. 

DE  VEHTfCE. 

In  Scriptura  $acra  vertici$  nomine  atiquando  Chri'* 
$lus,  aliquando  fide$  intetligitur, 

(241)  Verticis  nomine  Chriilus ,  caput  viJelicet 
sanctae  Ecclesiae  designatur,  sicut  in  beati  Job  pas« 
sione,  in  figura  ejusdem  Redemploris  nostri  dicitur: 
Egre$su$  igitur  Satan  a  facie  Domini  percu$$it  Job 
vulnere  pes$imo  a  planta   pedi$   usque  ad   verticem 


lode  Doununquam  ipsa  quoque  superbia  pro  ere-  C  (j^^  ,^  7j,  Q^ij  enjn,  Ecclesia   vertex,  nisi   Re- 


ctionis  auctoritate  ponitur,  sicul  per  prophelam  Do- 
Biaas  sanctae  Ecclesiae  pollicens  dicit :  Ponam  te  in 
superbiam  $ceculorum  (l$ai,  lx,  15).  £t  quia  perse- 
cotiouis  tempore  iufirnn  quidam  vera  quas  sentiunt 
praedicare  libere  non  praesumunt,  recte  de  hoc  hoste 
didtar;  Jenmit  cervicem  meam,  confregit  me,  For- 
tasse  aatem  bi  cervicis  appellatione  signati  sunt, 
qii  pads  ejus  tempore  plusquam  decet  eriguntur, 
ct  sub  occasione  defendendse  rectitudinis  vitio  descr- 
vmot  elationis.  Qui  persecutionis  tempore  idcirco 
plos  adversa  sentiunt,  quia  de  prosperis  extolluntur. 
Deqoibus  benedixit :  Tenuil  cervicem  meamy  confre- 
pt  Me,  id  est  datioiiem   iii  iiitirmis  habui,   distri- 


demptor  noster  iutelligitur?  Quid  per  plantam  po- 
dis,  nisi  priinus  sanctus.Alkel  accipitur?  Nullus  au- 
tein  in  hac  vita  electorum  venit,  qui  iiim  antiqui 
hostis  advci  sa  sustinuit.  Membra  autem  Redcmpto- 
ris  nostri  exstilcrunt,  et  qui  ab  210  ip^^  mundi 
exordio  dum  pie  vivuut,  crudelia  passi  sunt.  An 
uou  hujus  membrum  Abel  se  esse  pcrhibuit,  qui 
ejus  mortem,  de  quo  scriptum  est :  Sicut  agnu$  co^ 
ram  tondente  $e  obmutescet,  et  non  aperiet  os  $uum 
(I$a.  Liii,  7;,  nou  soiuin  placens  in  sacrificio  sed 
etiam  moriens  tacendo  designavit  ?  Ab  ipso  itaque 
mundi  exordio  Redemptoris  nosiri  corpus  expu- 
gnare  conatus  est.  A  planla  ergo  pcdis  usque  ad 


percussionis  indinavit.   Et  po$uit  $ibi  ^  verticem  vulnus  intulit,  qula  piius  ab  bominibus 


ctioae  suae 

fBcsi  tn  signum.  Constat  nimirum  quia  idcirco  si- 
fBooi  poDitur  ut  sagittaruin  emissione  fcriatur.  f'i- 
defis  itaque  populus  in  signum  hosti  suo  est  pusitus, 
qoia  eum  semper  suis  ictibus  iinpetit,  cum  suis  per- 
secmioaibas  affligit.  Qui  enim  in  hac  vita,  assidua 
nala  tolerat,  vdut  in  signum  positus  ictus  suscipit 
ferieotis.  Uode  et  praedicator  egregius  cum  perse- 
cotioaaai  mala  toleraret,  atque  sub  persecuiione 
adversarioram  gemeret ,  teneram  diocipulorum 
de  suis  alHiclionibus  consolans  ait:  Ip$i 


(259)  Ambr.  lib.  De  fuga  $ceculi  cap.  7  ;'Chrysost. 
mi.  soper  iilud:  lntmicitia$  ponam  inter  te  et 
muHerem ;  C^ pr.  iib.  i  adver^us  Judxos,  c.  ii,  ita 
■ ^  ^  ^  ^^  ^^^  habcret  tp%e. 


incboans,  usque  ad  ipsum  caput  .Ecclcsiac  saiviendo 
pervenit. 

(242)  Verticis  nomine  fidcs  designatur,  sicut  ad 
Judieam  per  Jeremiain  dicilur  :  Eiiii  quoque  Mem* 
pheo$  et  Taphneo$  con$tnpraverutit  te  u$que  ad  verti  • 
cem  (Jer.  ii,  16).  Quid  eniin  in  vertice  aliud  quam 
fidei  subliiuitas  intelligitur  ?  NoiuiuIIi  quippe  fideni 
mcduUilus  tenciit,  sed  vivere  fideliter  nullatenus 
curant.  Insequunlur  enim  moribus  quod  credulitate 
venerantur.  Quibus  divino  judicio  saipe  contingil 

(240)  Ex  I.  II  in  Job,  c.  xiv. 

(241)  Ex  l.  III  in  Job,  c.  xi,  posl  med. 

(242)  Ex  L  XXV  in  Job,  c  aiite  med. 


165  OARNERl  CAN.  REG. 

ut  pei-  hoc  quod  nequiter  vivunt,  et  iliud  perdunt 
quod  salubriter  credunt.  Incessanter  naroque  .se 
pravis  actionllNis  poUuunt,  et  super  Iioc  vindictam 
justi  judicii  retribui  posse  •  diffidunt.  Etsxpe  cum 
bene  vivere  negligunt,  etiam  persequente  nullousque 
ad  perfidiam  dilabuntur.  Nam  qui  imniinere  distri- 
ctum  judiciom  non  credunt  qui  inulte  se  peccare 
suspicantur,  quo  pacio  vel  esse  vel  dici  fldeles  pos- 
sunt  ?  Fidem  quippe  perdidisse  est  incorrectis  ope- 
ribus  malis  digna  reddi  posse  supplicia  non  credere. 
Quia  ergo  fldei  opera  servare  contemnunt,  et  fidem 
perdunt  quam  tenere  videl)antur,  bcne  ergo  talibus 
sub  Jud^eae  specie  per  propbelam  dicilur,  Filii 
Mempheos  et  Taplineos  consiupraurunt  te  usque  ad 
terticem.  Usque  ad  verticem  quippe  consluprari 
est  post  malse  opcrationis  usum  etiam  ipsam  fldei 
sublimitatem  corrumpi.  Cum  enim  nequissimi  spi- 
ritus  uniuscujusque  animam  in  pravis  volvunt,  sed 
integrilatem  fldei  vitiare  non  possunt,  quasi  adliuc 
inferiora  membra  polluunl,  sed  ad  verticem  non  per- 
tingunt.  Quisquis  autem  in  flde  corrumpitur,  jam 
usque  ad  verticem  conslupratur.  Malignus  enim  spi- 
ritus  quasi  ab  inferioribus  membris,  usque  ad 
sumroa  211  pertingil,  quando  aclivam  vitam 
poUuens  castaro  fidei  celsitudinem  diffidentiae  morbo 
corrumpit. 

CAPUT  VII. 

DE   CAPILLIS. 

In  Scriptura  sacra  capiliorum  nomine  aliquando  de- 
(luenies  animi  cogitalioneSy  nliquando  superabun" 
dans  terrena  substantia  intetligtlur. 

(243)  Capiliorum  nomen  animi  cogitationes  de- 
signal,  sicut  de  sancto  viro  dicilur  :  Et  tonso  capite 
corruens  in  terram  adoravit  {Job,  i).  Qiiid  enim  mo- 
laliter  pcr  capillos  nisi  defluentes  animi  cogilatio- 
nes  accipimus?  Unde  cl  alias  sponsae  dicitur  :  St- 
cut  vitia  coccinea  labia  tua  sponsa,  et  eloquium  tuum 
dulce  (Gant.  iv,3).  Vitta  quippe  crines  capilis  astrin- 
{,iL  Labia  ergo  sponsae,  sicut  vilta  sunl,  quia  exhor- 
fationc  sanctaB  Ecclesiae,  cunctae  in  auditorum  men- 
tibus  difl^usaD  cogitationcs  ligantur,  nc  remissae  de- 
fluaiit,  ne  sese  per  illicita  spargant,  ne  sparsae  cor- 
ilis  oculos  deprimant,  sed  quasi  ad  unam  se  inten- 
tionem  colligant,  dum  viita  eas  sanctae  praidica- 
tionis  ligat.  Quam  recte  et  coccineam  asserit, 
quia  sanctorum  praedicatio  soh)  cbaritatis  ardore 
flammescit.  Quid  vero  per  caput,  nisi  quae  princi- 
pale  cujusque  actionis  est,  mens  ipsa  signatur? 
Caput  ergo  detondere  est  cogitationes  superfluas  a 
menle  resecare.  Et  tonso  capite  in  terram  corruit, 
quia,  lepressis  praesumptionis  suae  cogitationibus, 
quam  iu  semetipso  infirmus  sit  humilitcr  agnoscit. 

Et  DOtandum  quod  in  terram  corruens  adoravit. 
Ille  enim  veram  Deo  orationem  exhibet,  qui  semet- 
ipsum,  quia  pulvis  sit  humiliter  vidct  qui  nihil 
sibi  virtutis  tribuit,  qui  bona  quae  agit  esse  de  mi- 
scricordia  Conditoris  agnoscit. 

{2iZ)  Ex  1.  II,  in  Job,  c.  xxvii,  post  med. 

(244)  £x  hom.  35  iu  Evang. 


S.  VJCTORIS  PARIS.  164 

A  Capillorum  nomine  superabundans  terrena  sub- 
stantia  designatur,  sicut  in  Evangelio  de  Blaria 
212  Magdalene  scripluro  est :  Stans  relro  secus 
pedes  Dominij  iacrymis  cospit  rigare  pedes  ejus  et  ca" 
pilUs  suis  tergebat  (244).  Quid  namque  pedes  Domi  - 
ni,  nisi  ultima  ejus  membra  accipimus  ?  Lacrymis 
ergo  mulier  pedes  Domini  rigat,  quod  nos  quoqtie 
veraciter  agimus,  si '  quibuslibet  ultimis  membris 
Domini  per  compassionis  aflectum  inclinemus,  si 
sanctis  ejus  in  tribulalione  compatimur,  si  eorum 
tristitiam  nostram  putamus.  Capiliis  mulier  pedes 
quos  rigavit  tersit.  Capilli  autem  superfluunt  cor- 
pori.  Et  quid  abundans  terrena  substantia,  nisi  ca- 
pillorum  speciem  tenct?  Qua:  dum  ad  usum  necessi- 
talis  superfluit,  eliam  abscissanon  sentit.   CapiUi^ 

B  ergo  pedes  Domini  tergimus,  quando  sanctis  ejus, 
quibus  et  ex  charitate  compaiimur,  etiam  cx  hit 
quae  nobis  superfluunt  miseremur,  quatenus  sic 
mens  per  compassionem  doleat,  ut  etiam  larga  ma- 
nus  affectum  doloris  ostendat.  Rigat  namque  la- 
crymis  Redempturis  pedes,  sed  capillis  suis  noii 
tergit,  qui  utcunque  proximoruro  dolori  coropa- 
lilur,  sed  curo  eis  ex  his  quae  sibi  superfluunt  uon 
miseretur.  Plorat,  et  non  tergit,  qui  verba  quasi 
doloris  tribuit;  sed  non  ministrando  quae  desunt  vim 
doloris  miniroe  abscindit. 

CAPUT  Vlll. 

DE   CINCINNO. 

(245)  Cincinni    nomine;  collectio  cogitalionum 
^  dcsigiiatur  sicut  per  Ezechielem  propheiam  dicitur  : 

Et  emissa  similitudo  manus  apprehendit  me  in  cin- 
cinno  capitis  mei,  et  elevavit  me  spirilus  inier  ter- 
ram  et  coslum,  et  adduxil  me  in  Jerusalem  in  visione 
Domini  justa  ostium  interius  quod  respiciebat  ad 
aquilonem  ubi  erat  statutum  idolum  xeli  ad  pro- 
vocandam  (Bmulationem  (Ezech,  viii,  3).  Juslorum 
mens,  quia  per  ctts!odiam  disciplinae  a  cunclorum 
visibilium  fluxo  appetitu  constringiiur,  collecta  apml 
semetipsam  inlrinsecus  integratur,  qualisque  Deo, 
vel  proximo  esse  debeatplene  conspicil,  quia  nihil 
suum  exterius  derelinquit :  El  quanto  exterioribus 
abstracta  compescitur,  tanto  aucta  in  intimis  iii- 
flamroatur.  Et  quo  magis  ardct,  eo  ad  comprehen- 
D  c!enda  213  ^^^i^  amplius  lucet.  Ilinc  est  quod 
sancti  viri  dum  se  iiitra  semetipsos  colligunt,  mira 
ac  penetrabili  acie  occulta  etiam  aliena  dclicta  de- 
prehendunt.  Unde  bene  nunc  pcr  Ezcchielem  di- 
citur  :  Emissa  similitudo  manus  apprehendit  me. 
CAPUT  IX. 

DE  PILIS. 

(246)  Pili  superfluas  humanae  corruptionis,  vel 
vitae  veteris  cogitationes  designant,  sicut  Eliphas 
dicit  !  Cum  spiritus  me  prcesenle  \  transiret  tnAor- 
ruerunt  pili  carnis  mete  (Job.  iv,  15).  Nobis  prae- 
scntibus  transit  spiritus,  quando  invisibilia  co- 
gnoscimus',  et  tamen  hxc  non  solide ,  sed  raptim 

(245)  Ex  lib.  xxxi,  in  Job  cap.  vii,  post  mcd. 

(246)  £x  iib.  V  in  Job,  c.  xxiii. 


165  GREGORIANUM.  —  LIB.  IV.  156 

Tidemus.  Nequc  enim  in  suavitate  conlemplalionis  A  vim  aperit,  quia  ejus  imrocnsitas  humanas  vires 
iniinuB,  diu  mens  figitur,  quia  ad  semeiipsam  im-     »»«^5  subievausque  transccmlit. 


mensitate  luminis  reverberata  revocalur.  Cumque 
internam  duicedinem  degustat,  amore  aesluat,  ire 
saper  semelipsam  nititur;  sed  ad  infirmiiatis  suae 
tenebras,  fracla  relabitur,  et  magna  virtute  profi- 
dens,  videt  quia  videre  non  possit  hoc  quod  ar- 
denterdiligit;  nec  tam  ardenter  diiigeret,  nisiali- 
quatenus  videret.  Non  ergo  stat,  sed  transit  spiri- 
tus;  quia  supernam  lucem  uostra  nobis  contem- 
platio,  et  inhiantibus  aperit,  et  mox  infirmantibus 
^bseondit.  £t  quia  in  hac  vita  quantalibet  quis  vir- 
tute  proiecerit,  adhuc  tamcn  corruptionis  sus  sti- 
mulum    sentit.    Corpus   quippe  quod  corrumpitur 


215  CAPUT  X. 

DE  OCCLO. 

Jn  Scriptura  sacra  ctim  oculus  tingulari  numero  pO' 
nitur^  aliquando  cordis  intentio,  atiquando  is  qui 
docendo  iUuminat,  aliquando  contemptativa,  vel 
activavita,  aliauandoperfecta  Deicognitio;  cumvero 
pluraliter  oculi  dicuntur^  atiquando  pravi  consitia- 
rtt,  aliquando  spes,  aliquandopravi  pralati,  atiquan- 
dolii  qui  in  sancta  Ecctesia  lumen  veritatis  habentf 
atiquando  operatienes  sancti  Spiritus  designantur. 

(^8)  Oculi  nomine  cordis  intentio  designarur,  si- 
cut  per  beatum  Job  dicitur :  Verbosi  amici  mei,  ad  Do- 
minum  stitlat  oculus  meus  (Job.  xvi).  Saepe  contingit 
ut  ipsa  quoque  in  nobis  bona  opera,  ab  incautis  he- 


aggravat  animam^  et  deprimit  terrena  inhabiiatio  ^  minibus  reprehendantur.  Sed  qui  testem  in  coelo  ha- 

bel,  reprehensiones  hominum  roetuere  non  debet. 
Unde  bene  nunc  dicitur  :  Verbosi  amici  mei,  ad 
Dominum  stittat  ocutus  meus.  Quid  enim  per  ocu- 
lum,  nisi  cordis  intentio  dcsignatur?  Unde  et  in 
Evangelio  scriptum  est :  Si  oculus  tuus  fuerit  sim^ 
plex^  totum  corpus  tuum  lucidum  erit  (Matth.  vi,^^)* 
Quia  videlicet  cum  bona  intentione  quid  agiiur, 
ejus  intentionis  ^ctio  apud  Dominum  minime  fusca- 
tur.  Cum  ergo  amici  verbosi  sunt,  id  est  cum  et 
ipsi  derogant  qui  in  ilde  sociantur  ad  Dominum» 
necesse  est  ut  oculus  stillet,  ^ uatenus  noslra  in- 
tentio  tota  in  amoris  intimi  compunctione  defluat, 
et  Unto  subtilius  se  ad  216  interiora  erigat, 
quanto  per  eiteriora  opprobria  repulsa,  intus  redire 


sensum  multa  cogitantem  (Sap.  ix,  15).Recte  subdi- 
tur  :  Jnhorrueruntpilicamis  mece  (247).  Pili  etenim 
camis  sunt  quaelibet  superflua  humanae  corruptionis. 
Pili camis  dicuutur  vitas  veteiis  cogitationes,  quas 
sic  a  mente  abscindimus,  ut  de  amissione  earum 
nullo  dolore  fatigemur.  Unde  bene  per  Moysen  di- 
citur  :  JjevitiB  radant  omnes  pitos  carnis  suce 
(Xmm.  VIII»  7).  Levita  quippe  assumptus  vocatur. 
Oportei  ergo  levitas  omnes  pilos  carnissuae  ra- 
dere,  quia  is,  qui;  in  obsequiis  divinis  assumitur, 
debet  anle  Dei  oculos  a  cunctis  carnis  cogitationi- 
bus  mondus  apparere,  ne  illicitas  cogitationes  mens 
proferat,  et  pulchram  animse  spnciem,  quasi  pilis 
fnilicantibus  deformem  rcddat.  Sed  quantalibct,  ut 


214  diximus,  quempiam  virtus   sanctse  conversa-  C  cogitur,  ne  foris  evanescat. 


tkmis  evexerit,  adhuc  lamen  ei  de  vetustate  nasci 
tor  quod  tolerctur.  Unde  et  ipsi  Levitarum  pili  prse- 
eeplisunt  radi,  et  non  evelli.  Rasis  etenim  pilis  in 
came  radices  remanent,  et  crescunt  iterum  ut  re- 
cidantur.  Quia  magno  quidem  studio  superfluae 
cogitationes  amputandae  sunt,  sed  tamen  amputari 
fonditos  nequaqu^m  possunt.  Semper  enim  caro 
superOoa  generat,  quae  semper  spiritus  ferro  solli- 
cilodiois  reddat.  Sed  hxc  in  nobis  tunc  subtilius 
cognoscimus,  cum  speculationibus  alta  penetramus. 
Unde  recte  nunc  dicitur  :  Cum  spiritus  me  prcesente 
tnauirel^  inhorruerunt  pilicarnis  me<e.  Humana 
denim  mens,  cum  contemplalionis  arce  sublevaiur, 
lanto  semetipsam  durius  de  superfluis  cruciat, 
quanto  nimis  sublile  conspicit  esse  quod  amat.  Cl 
com  pulchrnm  hoc  quod  intuetur,  super  se  appctit 
districtejudicat  quidquid  in  se  prius  infirmum  tran- 
qaille  tolerabat.  Tr||j^eunie  ergo  spiritu  pertime- 
scont,  qoia  ante  compunctionis  vim  cogitationes  su- 
perfliue  fogiunt,  ut  nil  fluxum,  nil  jam  remissum 
libeat,  qoia  afflictam  mentem  etiam  contra  semet- 
ipsan  visiutionis  intimae  severius  inflammat.  Cum- 
qie  boc  quod  in  corde  illicitum  nascitur,  continua 
digtrictione  resecatur,  fit  plerumquc  ut  vegetata 
mens,  paulo  altius  radio  su?e  spcculationis  inhae- 
reat,  et  pene  tigat  spirilum  qui  transibat.  Nec  ta- 
I  ipsa  liaec  contemplationis  mora  diviniutis  plene 

(Wi)  Ex  cap.  XXIV. 

(24S)  Ex  lib.  xiii  in  Job,  cap.  ix. 


(^9)  Oculi  nomine  is  qui  docendo  illuminat  de- 
signalur,  sicut  per  bealum  Job  de  sancta  Ecclesia 
dicitur.  Ocutus  fui  cceco  et  pes  claudo  (Job  xxix,  15). 
Ca;cus  quippe  est  qui  adhuc  quo  pergat  non  videt. 
Claudus  autem  est  qui  non  potest  ire,  quo  videt. 
Sancta  itaque  Ecclcsia  oculus  est  caeco,  quia  i»er 
verbum  lucei;  ipsa  pcs  csl  claudo,  quia  per  adjulo- 
riuni  conlinet;  caecos  vero  pracdicando  illuminal, 
claudos  vero  opitulando  sustentat.  Crchro  namque 
peccatum  aut  ignorantia,  aut  infirmitate  perpetra- 
tur,  ut  vel  nesciat  homo  quid  velle  debeat,  vel  non 
omne  quod  voluerit  possit.  Quo  contra  per  Psal- 
mistam  recte  dicitur  :  Dominus  ittuminatio  mea  et 
salus  mea(Psal.  xxvi,  1).  Quia  enim  Dominus  cl 
scientiam  et  virtutem  praebet  et  contra  ignoran- 
tiam  illuminatio,  ct  contra  infinnitatem  salus  voca- 
tur.  Hinc  etiam  de  iniquis  dicitur  per  euindcm  : 
Fiat  via  ittorum  tenebr(B  ct  lubricum  (Ps,  xxxvi), 
ut  scilicet  per  tenebras,  quo  ire  debent  nonvideant : 
qui  etsi  recta  viderent,  in  eis  Umen  per  lubricum 
stare  non  possent.  Isti  itaque  per  lubricum  intcr 
bona  claudicant,illi  per  tencbras  qux  bonascquun- 
tur  ignorant. 

(250)  Oculi  dextri  nomine  contemplativa  yiu, 
sinistri  vero  activa  vita  signalur.  Unde  in  EvangeHo 
dicitur  :  Si  ociitus  tuus  dexter  scandatizat  te^  erue 
eum  et  projice  abs  te.  Bonum  est  tibi  uno  ocuto   in 

(249)  Ex  lib.  XIX,  cap.  iv,  posl  med. 
{ibO)  Ex  lib.  vi,  in  Job,  c.  xvu. 


161  GARNERI  GAN.  REG. 

vitam  intraref  quam  duo$  oculos  habentem  mitti  in 
gehennam  igni$  (Matth,  v,  29).  Sclenduin  namque 
inagnopere  est  quia  valde  luter  se  sunt  diversae 
conspiraliones  animorum.  Nonnuili  namque  homi* 
nura  ila  otiosse  mentis  sunt,  ut  si  eos  labor  occupa- 
tionis  excipiat,  in  ipsa  operis  inchoatione  succum- 
bant ;  et  nonnuUi  ita  inquieti  sunt,  ut  si  actionem 
laboris  non  habuerint,  gravius  laborent.  Quia  tanto 
deteriorcs  cordis  tumultus  tolerant,  quanto  eis  li- 
centius  ad  cogilationes  vacat.  (Jnde  necesse  est  ut 
nec  quieta  roens  ad  eiercitationem  immoderati 
operis,  nec  inquieta  ad  studium  conteroplationis 
angustet.  Saepe  enim  qui  Deum  coutemplari  quieti 
poteraiit,  occupationibus  pressi  ceciderunl;  et  ssepe, 
qui  occupali  bene  humanis  usibus  viverent,  gladio 
217  su^  quietis  exstincti  sunt.  Hinc  namque  est 
qiiod  nonnuUi  inquieti  spiritus  duro  plus  exquirunt 
contemplando,  quam  capiunt,  usque  ad  perversa 
dogmata  eruropunt :  et  dum  veriiatis  discipuli  hu- 
niiliter  negligunt,  magistri  errorum  fiunt.  Quibus 
recte  hoc  quod  praefati  sumus,  per  semctipsaro  ve- 
ritasdicit  :  Si  oculus  tum  dexter  $candalizal  te ; 
erue  eum,  et  projice  ab$  te,  Bonum  e$t  tibi  uno  oculo 
in  vitam  inirare  quam  duo$  ocuio$  hatentem  mitti  in 
gehennam  igni$.  Duae  quippe  vilse,  activa  videlicet 
et  contemplativa  dum  conservantur  in  meiite  quasi 
duooculi  habentur  in  fai:ie.  Dexter  namque  oculus 
contemplaiiva  vita  est,  sinister  aciiva.  Sed  sunt 
nonnulii,  ut  diximus,  qui  discrete  intueri  summa 
et  spiriluaiia  nequaquam  possunt,  et  tamen  alta 
conlemplatioiiis  assumuut :  adque  idcirco  in  per- 
lidiae  foveam,  intellectu  pravi  erroris  delabuntur. 
Hos  itaque  vita  contemplativa  ultra  vires  assuropta, 
cogit  a  veritate  cadere,  quos  in  statu  suae  rectitu- 
dinis  huroiliter  poterat  sola  activa  custodire.  Beiie 
ergo  eis  dicitur  :  5i  oculu$  tuu$  dexter  ^canda- 
lizat  te.  etc.  Ac  si  aperte  dicat  :  Cum  ad  conlem- 
phitivam  vitam  idonea  discretione  noii  sufficis,  so- 
lam  secutus  activam  tene.  Cuinque  in  hoc  quod  pro 
magno  eligis,  deiicis,  eo  contentus  esto  quod  pro 
roiniroo  attendis,  ut  si  per  conteroplativam  vitam  a 
veritat;.s  coguitione  compelleris  cadere,  regnum 
coflorum  per  solam  activam  valeas  saltem  luscus 
intrare. 

(!^1)  Oculus  Dei  perfecta  ejus  cognitio  iutelligi- 
tur  sicut  de  eo  propheta  ad  Israelitas  dicit  :  Qui 
tetigerit  vo$,  tangit  pupiUam  oculi  mei  (Zach.  ii,  8). 
Constat  nimirum  quod  natura  sua  oculum  Deus 
iion  habeat.  Sed  quia  nos  per  oculum  cernimus, 
Deus  eo  quod  omnia  vidct,  oculum  habere  pcrhibe- 
tur. 

(252)  Oculorum  nomine  pravi  consiliarii  desi  • 
gnantur,  sicut  de  hoste  antiquo,  voce  Dominica  di- 
cilur  :  Oculi  eju$  ut  palpebra:  diluculi  (Job  xli,  9)- 
Per  oculos  quippe  qui  inhaerentes  capili  utilitati  vi- 
sionis  serviunt,  non  immerito  consiliarii  Antichristi 
designantur,  qui  dum  perversis  roachinationibus 

(•J51)  Ei  lib.  XXXII,  in  Job,  c.  vi. 
(252)  £x  lib.  xxxiii  in  Jub.  c.  xx« 


S.  VICTORIS  PARIS.  I6t 

A  quae  qualiter  agenda  sunt,  praevident,  malignis  ejos 
operariis  quasi  ostensum  pedibus  218  i^^  praebent. 
Qui  recte  palpebris  diluculi  comparanlur ;  palpebris 
namque  diluculi  extremas  noctis  horas  accipimus, 
in  quibus  quasi  nox  oculos  aperit,  dum  venturae 
iucis  jam  initia  ostendit.  Prudentes  igitur  saeculi  roa- 
litiae  Antichristi  perversis  consiliis  inhaerentes,  quasi 
palpcbrae  sunt  diluculi,  quia  fidei  quam  in  Christo 
invciiiunt,  quasi  erroris  noctero  asserunt,  et  vene- 
rationem  Antichrisli  verum  esse  pollicentur.  Spon« 
dent  euim  se  tenebras  repellere  et  veritatis  lucem 
signis  clarescentibus  nuntiare,  quia  nec  persuadere 
qu»  volunt,  possunt,  nisi  exhibere  se  meliora  fa- 
teantur.  Unde  serpens  ipse  in  paradiso  primis  ho- 
roinibus  loquens,  in  eo  quod  se  melius  aliquid  pro^ 

^  videre  simulavit,  quasi  palpebras  aperuit,  quando 
in  innocentibus  mentibus  huroanitatis  ignorantiam 
reprehendit  et  scientiam  divinitatis  promisit.  Quasi 
ignorantiae  cnim  tenebras  repeliebat  et  aeternae  scien- 
tiae  divinum  mane  nunliabat,  dicens  :  Aperientur 
oculi  ve$trij  et  eriti$  $icut  Dii^  $cientei  bonum  et  ma* 
lum  (Gen.  iii,  5).  Ita  in  illo  tunc  damnato  homiiie 
veniens,  ejus  oculi  palpebris  diluculi  comparantur, 
quia  sapientes  illius  simplicitaiem  verae  Odei  quasi 
transactae  noctis  tenebras  respiciunt,  et  ejus  si- 
gna  mendacia  quasi  exsurgentes  solis  radios  osten- 
dunt. 

Oculorum  nomine  spes  designatur,  sicut  per  Je- 
remiaro  dicitur  :  Onagri  $teterunt  in  rupibu$^  traxe^ 

Q  runt  vento$  qua$i  dracone$ ;  defecerunt  oculi  eorum^ 
quia  non  erat  herba  (Jer.  xiv,  6).  Require  in  capite 
De  onagro,  lib.  iii,  cap.  22. 

(253)  Oculorum  nomine  pravi  praelati  ddslgnan- 
tur,  sicut  per  Psalmistam  de  pravis  doctoribus, 
praeuuntiantis  studio,  non  autem  roaledicentis  dici- 
tur  voto  :  Ob$curentur  oculi  eorum  ne  videakt^  et 
dor$um  eorum  $emper  incurva  (P$al,  lxviii,  24). 
Oculi  quippe  sunt  qui  in  ipsa  honoris  suroma  facie 
positi,  providendi  itineris  officium  susceperunt. 
Quibus  nimirum,  qui  subsequenter  inhaereut,  dorsa 
nominantur.  Obscuratis  ergo  oculis  dorsum  flecti- 
tur,  quia  cum  lumen  scientiae  perdunt,  profecto  ad 
portaiida  peccatorum  onera  curvantur  qui  sequun- 
tur.  Ait  ergo  :  Ob$curentur  oculi  eorum  ne  videant^ 
219  ^^  dor$um  eorum  $emper  incurva,  Ac  si  di- 
cat :  Qui  humanae  vitae  actionibus  quasi  praeviden- 
dis  itineribus  praesunt,  veritatis  lucein  non  ha- 
beant,  ut  qui  sequuutur  subditi,  iniquilatum  sua* 
rum  oneribus  incurvati,  omuem  statum  rectitudi- 
nis  amiitant.  Quod  factum  procul  dubto  in  Ju- 
daea  noviinus,  cum  in  ipso  Redcmptoris  nostri 
adventu  Pharisaeorum  turba  atque  sacerdotum  a 
vero  lumine  oculos  clauait,  et  per  praepositorum 
exempla  gradiens  ui  infidelitatis  tenebris  popultis 
erravit« 

(254)  Oculorum  nomine  el^tio  superl)iap  designt-" 
tur,  sicut  per  Eliphas  dicitur  :  Qui  humiliatue  fue* 


(253)  Ex  lib.  xxv  in  Job,  c.  xvi. 

(254)  fixl.xviiaJob,  c.  x^li. 


m  GnEGORlANlJtt.  -  LIB 

nt  erii  im  giorla^  ei  qni  ineUnaveni  oculos  suoi,  ipu  \ 
iolvMiur  (Job  xxii,  29).  Qiue  nimirum  senteiK^a  a 
^eriuiis  ore  noa  discrepat^  qux  ait  :  Omnit  ^mi  $e 
txaliai^  kumfiiabiiur  :  ti  qui  $e  liumiiiai^  ^diabr- 
tur  (Lue.  xrv).  tJiide  et  per  Salomonem  dlciiur  t 
Aaiequam  conterutur^  exdiatur  tor  hom\mi ;  «t  onto^ 
fvaffi  glorieiur^  iiumiliaiur  (Prov.  xviii).  Recte  au- 
lem  dtcitur,  iftti  mciinaterii  ocuiot  $uo$^,  ip$e  soita- 
hiiur^  quia,  quantum  per  membnMlim  ministerium 
deprebendi  potest,  ptima  superbiae  extensio  esse  in 
oculis  solet.  Hiuc  enim  scriptum  est  :  Oeuio$  ^w- 
perkorum  immiiiabi$  (P$ai.  xyih,  12).  Hinc  de  ipso 
sitperbienCium  capite  dicilur  x  Omne  $ubUme  viitei 
{lob  xLi,  2o).  tttiic  de  iHa  quse  ei  per  infidelitatem 
idhaesit,  scriptum  est :  Generaiio  euju$  excei$i  $unt 


V. 


17» 


CAPUT  XI. 

t»B  PALPftBRIS. 


inScriptUra  $acra  paipebrarum  nomine  aiiquando 
pmlati  Eccie$i(e,  tUiquando  prudente$  iiuju$  mv- 
m/i,  aliquando  divina  juditUi  de$ignaniur. 

(i&l)  Palpebramm  nomine  praetati  signant«r,  slc- 
ut  per  beatum  lob  in  persona  Ecclesiae  dldtttr  t 
Palpebrw  mem  caligaveruni  (Job  xvi,  17).  t^alpi^Mras 
enim  recte  appellati  sunt,  qui  ad  providenda  pe^ 
dnm  ilinera  vigilant^  Sed  cuni  occulia  Dci  jndici^ 
prsepositi  vigilanles  221  intelligunt,  palpebne  san* 
ctae  Eeclesise  caligant. 

Palpebrarum  nomine  prudenles  saeculi  perversif 
Antichristi  consiliis  inhsrentes  designantttP,  dcut 
de  diabolo  vo«^  I>omiu'ca  ab  beatum  Job  dicitur  : 
ooc/i,  ei  palpebrm  eju$  in  alium  $ubrectm  (Prov.  xxx,  g  Oculi  eju$^  dt  palpebm  dHucuii  (Job  XLf,  0).  Re- 
t3).  Oculos  ergo  indiiiare  est  nullum  respiciendo     quins  in  capite  praecedenti. 


d^picere^  sed  se  minorem  atqde  imparem  cunctis> 
quiiS  aspicil  aestimare^  Salvabitur  itaque  qui  oculos 
incIiBat,  quia  qui  falsum  superbiae  verticera  deserit, 
Teritatis  altitudinem  ascendit% 

<^5)  Ocnlonini  nomine  hi  qui  in  ^ncta  Ecde- 
sia  iumen  veritatis  habent  designantur,  sicut  voce 
electi  membri  sui,  scilicel  beati  Job,  eadem  sancta 
Ecdesia  conquentur  dicens  :  Caiigavit  ad  indigna-- 
Honem  ocuiu$  meu$t  et  membra  mea  qua$i  in  ntAt- 
ium  redacta  $utti  (Job  xvii,  7).  Ad  indignationem 
nauHiae  oculus  caiigat,  quando  ipsi  quoque,  qui  in 
Domioico  corpore,  id  cst  in  Ecclesia,  lumen  verita- 
tis  habent ;  dum  se  diutius  a  pravis  despici  ac  de- 


(258)  Palpebrarum  nomtne  divina  judiciii  desi- 
giiantur,  sicut  per  Psalmisum  de  Domino  didtur : 
Paipebne  eju$  interrogani  fHio$  fiominum  {P$ai.  x» 
h).  Tribus  quippe  modis  nos  Conditor  interrogare 
tonsuevil,  cum  aut  flagelli  nos  dictrictione  percutil» 
et  quanta  nobis  inslt  vd  desit  patientia  oitendit; 
aut  quaedam,  quse  ndumus  praedpit,  et  nostram 
nobis  obedientiam  vel  inobedientiam  patefodt ;  aut 
aliqua  nobis  occiilta  aperit»  et  aliqua  abscoa^ 
dit,  et  mensuram  nobis  nostroe  humilitatis  innole^ 
scit.  Fkigello  namque  interrogat,  cum  mentem  sibi 
bene  per  tranquiliitatem  subditam  afflictionibus 
pulsat :  sicut  beatus  Job  et  taudatur  attestatione  Ju*- 


digiiari  censpiciunt^  de  occulti  220  jodicii  admi-  q  diciSi  et  tamen  ictibus  conddit  percussoris,  nt  ejus 


raiione  turbantur,  et  secretum  Dei  penetrare  ne- 
queunt»  cur  praevalere  perversi  contra  bonos  per- 
mittuntur.  Quis  etenim  non  obstupescat^  cum  He- 
rodiadis  filiae  saltatus  apud  regero  temulentum  ob- 
lind^  «t  caput  amici  sponsi^  prophetse  et  plusquam 
prophetft  anie  om  convivantium  deferatur?  Sed 
com  isti  ad  indignationero  caliganl,  inflrmi  ple- 
rumqve  usque  ad  infirroitatem  corruunt.  Unde  ei 
sobditur  :  Ei  membra  mea  qua$i  in  nihilum  redatta 
$umi.  Membrorum  qulppe  noroine  teneritudo  infir- 
iBoruBi  exprimilur.  Qui  dnm  perversos  prospi- 
donl  florere  justosque  cruciari>  ad  hoc  nonnun* 
quara  pervcniunt ,  ut  se  bona  inchoasse  poeni- 
leant,  atque  ita  ad  agenda  mala  citias  accedunt 


patientia  tanto  verius  claresceret,  quanto  inquisita 
durius  fuisset.  Praedplendo  autem  dura  nos  Domi- 
nus  interrogat,  slcut  Abraham  terram  suam  jubo- 
tur  egredi,  et  pergm  qub  ncsciebat^  in  montem 
unicum  filium  ducere>  et  quem  ad  consolationem 
senii  acceperat  iromolare^  Cui  niroirum  ad  interro- 
galionem  bene  respondenti,  id  esl  ad  jussionem 
bene  obedienti^  dfcitur  :  Nune  tognovi  quod  timea$ 
3ominum  (Gen,  xxii,  12)»  vel)  sicut  scriptuin  cst : 
Tentat  vo$  Dominu$  Deu$  ve^ier^  ui  $ciai  $i  diltgati$ 
eum  (Deut*  xiii,  3).  Tentare  quippe  Dei  est  magnis 
nos  jussionibus  interrogare.  Scire  quoque  ejus  est 
nostram  obedientiam  nosse  nos  facere.  Aperiendo 
aulero  nobis  quaedam,  atque  claudendO)  nos  inter-^ 


ac  si  eorum  vitae  nocuerit  bonuro  quod  inchoavc-  D  rogat  sicut  per  hoc  Psalmislae  testimonium  quod 

supra  posuirous  declaralur  :  Pulpebrw  eju$  interro» 
gant  filio$  hominum;  palpebris  quippe  apcrtis  cer- 
nimus,  clausis  nihil  videmus.  Quid  ergo  per  palpe- 
bras  Dd,  nisi  ejus  judicia  accipirous  ?  Quse  juxta 
aliquid  dauduntur  horoinibus,  el  juxta  aliquid  re* 
serantur,  ut  homines,  22S  4"i  ^^  nesciunt,  sibl'* 
metipsis  innotescant,  quatenus  dum  quaedam  in* 
leliigeAdo  comprehendunt,  quaedam  vero  cogno- 
scere  omnino  non  possunt,  eorum  corda  se  lalin* 
ler  inquirant>  si  illos  divina  judicia  vel  clausa  stl» 


rant. 

(156)  Ocolorttm  noroine  opcraliones  sancti  Spiri- 
tos  designantur,  sicui  pcr  Zadiariam  prophetain 
de  Rcdemptore  noslro  sub  flgura  kpidis  dicilur  : 
Super  iapidem  unum  $eptem  ocuU  $unt  (Zach. 
ni,  9).  QuUI  enim  per  oculos  nisi  sancti  Spiri- 
lus  dona  signantur?  Require  in  capituld  de  Pleia- 
dilws. 


Ex  I.  tin  in  Job,  c.  xiii,  iS. 
(i56)  Lib.  1,  c.  IX. 


(257)  Ex  I.  xiii  in  Job,  c.  vii. 

(258)  Ex  I.  XXVIII  in  Job,  c.  v. 


PATROt.  CXCIII. 


f7r  CARXEIll  CAN.  REC.  S.  VICTORIS  PARIS.  m 

m^iilanl,  vcl  aperla  non  iuflaiu.  Ilac  eiiim  Paulus  A  in  errorem  pogsunt,  aul  cur,  si  Geri  potcrit,  quasi 
inlerrogalione  probatus  est,  qui  post  perceptam  in- 
iernam  sapientiam,  post  aperta  claustra  paradisi, 
post  asccnsum  coeli  tertii,  post  supcrnse  locuiionis 


inysteria  dicit  :  Ego  me  non  arbitror  comprehefi^ 
disse  (Philip.  iii,  13).  Et  rursum  :  Ego  sum  mini' 
tlio^,  qui  non  sum  dignus  vocari  apostolus  (1  Cor», 
XV,  9).  Ht  rursum  :  Non  quia  suffuicientes  sumus 
cogitare^liqiiid  ex  nobis,  tanquam  ex  nobis;  scd  suf- 
licientia  neslra  ex  Deo  est  {11  Cor.  iii,  5).  Apertis 
ergo  palpebris  Dei  interrogatus  Paulus  recte  respon- 
dit,  qui  superna  secreta  attigit,  et  tamen  in  bumi- 
litate  cordis  sublimiter  stetit.  Qui  rursum,  cum  se- 
creta  Dei  judicia  de  repulsione  Judaeorum,  et  voca- 
lione  gentium  discuteret,  atque  ad  ea  pervenire  non 
posset,  quasi  clausis  Dei  palpebris  interrogatus  est. 
Sed  rectuin  valde  responsum  reddidit,  qui  Deo  se  in 
>psa  ignorantia  scientcr,  inclinavit  dicens :  0  ahi' 
tiido  sapientiw  et  sclentise  Dei,  quam  incomprehensi- 
bilia  sunt  judicia  ejus^  et  investigabiles  vi(e  ejus ! 
Quis  enim  cognovit  sensum  Domini,  aut  quis  consilia- 
vius  ejus  f.M?  (Rom,  xi,  33.)  Ecce  enim  absconsis 
mysteriis,  quasi  clausis  palpebris  inquisitus,  placita 
acrecta  respondit,  qui  secreti  aditum  pulsans,  quia 
per  cognitionem  intromitti  ad  interiora  non  valuit, 
per  coufessionem  ante  januas  stetit  bumiiis,  et 
quod  intus  comprehendere  non  potuit,  foris  timendo 
laudavit. 

CAPUT  XIL 

DE    NASO. 

(259)  Nasi  nomine  discretio  designator,  sicut 
Toce  Dominica  in  laudibus  Ecclesiae  dicitur  :  Nasus 
iuus  sicul  turriSf  qum  est  in  Libano  (Cant.  vii,  4). 
Aequire  in  c.  De  ducibus. 

223  CAPUT  XIII. 

DE   NARIDUS 

in  Scriptura  sacra  mrium  nomine  aliqumido  exha* 
lantes  insidio!  ^  atque  instigatio  antiqui  hostiSf 
altquando  praiscientia  designalur, 

(^60)  Narium  nomine  eibalantes  insidiae  atque 
insligalio  antiqui  bostis  accipitur,  sicut  voce  Do- 
minica  ad  bealum  Job  de  diabolo  dicilur  :  De  na- 
ribus  ejus  procedit  fumus  (Job  xli,  II).  Oculorura 
qnippe  acies  fnmo  saticiatur.  Fumus  ergo  de  na- 


ex  dubietate  subdilur,  cum  quid  facicndum  sit 
Dominus  omnia  pra^ciens  pnestoiatur.  Sed,  quiaf 
dectorum  cor  trepida  cogiiatione  concutitur,  el 
tamen  eorum  constantia  non  roovetur,  una  hac 
sententia  Dominus  ulrumque  complexus  cst  di* 
cens  :  Ita  ut  in  errorem  inducantur,  si  fieri  potest^ 
etiam  elccA,  Viuasi  enim  jam  errare  est  in  cogi- 
tatione  titubare.  Sed  protinus  si  fieri  polest  sub- 
jungitur,  quia  proculdubio  fieri  non  potest  ut  iu 
errore  plene  electi  capiantur.  Hinc  ergo  pcnsat-e 
compellimur  per  hoc  quod  de  iiaribus  ejus  fumus 
procedere  224  dicitur,  etiam  priusquam  apertu» 
appareat,  quid  quotidie  in  humanis  cordibus  fumo 
pestifene  exhalationis   operatur.  Quia  enim  sicut 

^  superius  diximus,  fumo  oculorum  acies  iniirma- 
tui*9  non  immerito  de  ejus  naribus  procederc  fu-» 
mus  asseritur,  cujus  noxiis  inspirationibus  praTa> 
in  humanis  cordibus  cogitatio  nascitur,,per  quani 
acies  mentis  obtunditur,  ne  lux  videatur.  Quasi 
euim  flatu  narium  caliginem  cmittit  qui  in  repro-* 
borum  cordibus  insidiarum  suarum  aspiralionibus 
ex  amore  vita^  temporaliter  aestuin  congerit  multi'^ 
plicium  cogitationum.  Et  velut  fumi  globos  multi- 
plicat  qui  inauissimas  vits  praeseutis  curas  in  ter- 
renorum  hominum  mente  coacervat.  Iste  fumus 
ex  ejus  naribus  prodiens,  aliquando  ad  tempus 
etiam  electorum  oculos  tangit.  Ilunc  naoiquefu- 
mum  intrinsecus  patiebatur  Propheta  cum  diceret : 

P  Turbatus  est  ira  oculus  meus  {Psal.  vi«  8).  Hiijus 
inundalione  preinebalur  dicens  :  Cor  meum  eon^ 
turbatum  est  in  me  et  lumen  oculorum  meorum  non 
est  mecuvi  {Psal.  xxxvii).  In  sudibus  perforabit  na" 
res  ejts  {Job  xl,  19).  (261)  Quid  enim  aliud  su^ 
des,  id  est  pallos  accipimus^  qui  videlicet  exacuun- 
tur  ut,  figantur,  nisi  acuta  sanctorum  consUia  ? 
Qvtx  hujus  Behemoth  nares  perforant,  dum  saga- 
cissimas  ejus  insidias  et  vtgilando  circiHnspiciunl, 
et  superando  transfigtint.  Por  nares  vero  odor  tnn 
hitur,  et  ducto  flatu  hoc  agitur^  ut  res  etiam  qus 
longe  est  posita,  cognoscatur*  Naribus  vero  Behc'^ 
moth  calltdse  ejus  insidiae  designantury  per  quas 
sagacissiine  nititur  et  occulta  cordis  nostri  bona 
cognosccre,  et  hsc  pessima  persuasione  dissipare^ 


ribus  ejus  proccdere  drcitur,   quia   de  miraculo-  D  In   sudibus  itaque  Doniinus    nares  antiqui  hoslis 


ruiu  ejus  iiisiJIis  ad  momcnlum  caligiuosa  dubie- 
tas  etiam  in  electorum  cordibus  generatur.  De  le- 
viathan  naribus  fumus  exit,  quia  ex  ejus  prodigiis 
mendacibus,  etiam  bonarum  mentium  oculos  tre- 
pidationis  caligo  confundit.  Tunc  namque  in  ele- 
ctorum  cordibus,  conspectis  terribilibus  signis,  ob- 
scura  cogilatio  conglobatur.  Unde  Yeritatis  ore 
per  Evangelium  dicilur  :  Surgcnt  pseudochristi  et 
pseudoproplieKe,  et  dabunt  signa  magna^  et  prodigia 
ita  ut  in  errorem  inducantur,  si  fieri  potest,  etiam 
tUcti  {Matth.  xxiv,  24).  Qua  iii  re  valde  quaren- 
dum  est  quomodo  aut  hi  qui  elccti  suat,  induci 

(259)  S-.ipra  I.  iv,  c.  x. 

(i(>U)  Lx  I.  xxxiu,  in  Job.  c.  xxvii. 


perforat,  quia  callidas  ejus  insidias  acutis  sancto^ 
rum  seiisibus  penelrans  euervat. 

(2G2)  Narium  quoque  nomine  praescientia  desi  • 
gnatur,  sicut  per  prophelam  dicitur  :  Quiescite  ab 
homine,  cnjus  spiritus  est  in  naribus  ejus^  quia  ex- 
celsus  reputatus  est  ipse  {Isa,  ii,  22).  S^jepe  enim 
quas  non  vidimus,  odore  comprehendimus,  ka  ut 
nonnuUx  rcs  ctiam  cum  longe  jaceant  fragran- 
tia  nobis  suae  qualitatis  innoicscant;  dumque  per 
narcs  spiriium  ducimus,  plerumque  et  invisa  pne- 
scimus.  Rcdemptoris  ergo  nostri  spiritus  225^^ 
in  cjus  naribus  dicitur,  ubi  videlicet  scientiam  il* 

(261)  Ex  I.  su.  c.  VIII. 

(2G2)  Ex  lib.  iii,  in  Job,  xxi. 


{:%  t^aECOtllANliM.  —  LIB.  V.  17-4 

Kiis  esse  in  pnescieniia  <lesignetiir,  quia  qu^coii- A  manu  operaiio,  in  ore  locutio  sotet  intelligi.   Bfa-' 


que  se  in  natura  humanitalis  innotuit  scire,  hscc 
Dimlniin  ante  saecula  ex  divinitate  praescivit.  Qui 
Bnde  splritum  in  naribus  faabHcrit  mox  propheta 
sobjtingil^  diccns:  Quia  excelws  reputaius  est  ipse 
{isa.  id.).  Ac  si  diceret  :  In  inferioribus  ven- 
tura  desaper  pra^scivit,  quia  ad  ima  de  coelestibus 
vemt.  Sancti  etitm  viri,  quia  ab  illo  audita  cre- 
dideninty  ipsi  quoque  jam  ventura  praesciunt; 
damqQe  ejus  fidcliter  praeceptis  inserviunt,  advea- 
tuiu  iHius  spe  certa  praestolantur^ 

€APUT  XIV. 

DE  ORE. 

Seriptitra  sacra  oris  nomine  nliquan(to   eortHs 
<ogitatio,  aliquando  locutiOy   aliquando  prtBdica' 


num  crgo  super  os  ponere  est  virtute  boni  ope-^ 
ris  culpas  tegere  incautae  locutionis*  Ouis  enlm 
inveniri  potest  qui  quamlibet  peifectus  sit^  de  olioso 
tamen  sermone  non  peccct,  Jacobo  attestante»  qui 
ait :  Nolite  plures  magistri  fieri.  In  muUis  enim 
offendimus  omnes?  {Jac.  iii,  l^  %0  Et  rursum  :  Lin-^ 
guam  nuUus  hominum  domare  potest  {Ibid.,  8).  Cujus 
culpas  redarguens  per  semetipsam  Veritas  dicit : 
Dico  autem  vobis  quia  omne  verbum  otiosum^  quod 
locuti  /uerint  komines,  reddent  de  eo  rationem  in 
die  judicii  {Matth.  xii,  56).  Sed  sancti  viri  ante 
oculos  Domini  student  culpas  linguae  tegere  meri^ 
tis  yitae,  student  pondere  bonorum  operum  premero 
immoderata  verborum.  UhJc  et  in  sancta  Eccle- 


tor  sanciu^  aliquandoVnigenHus  Dei,  atiquando  B  sjj^  ^g^^g  ^,  ^^  ponitur,  dum  in  electis  ejus 

prttdteatores  Anitchrtstt,  aliquandodoctorumstten' 
ha,   aliquando  suggestiones    antiqui  hosiis  deH- 


gnantur. 

(i63)  Oris  nomine  cordis  cogiutio  designatur, 
sicut  per  Sopbar  de  hypocrita  dicitur  :  Cum  dtUce 
fkerit  in  ore  ejus  malum^  abscondit  illud  sub  lingua 
ma  {Job  XX,  12).  1n  ore  hypocritae  malum  dulce 
est,  quia  ei  est  iniquitas  suavis  in  mente.  Os  quip- 
pe  cordis  cogilatio  est,  de  qua  scriptura  est ;  Labia 
dolosa  in  corde  et  corde  locttta  sunt  mala  {PsaL  xi, 
5).  Sed  hoc  malum  quod  in  ore  hypocritae  est, 
64ib  llngua  ejus  absconditur,  q\iU\  asperitas  ma- 
liti^e»  quap  latct  in  mente,  sub  tegmine  blandae  lo  - 
cationis  opcritur.  Malum  namque  in  lingua  esset. 


quotidie  otios.-e  locutionis  vilium  virtute  bonae  ac- 
tionis  operltur  :  sicut  scriplum  est  :  Beati  quorum 
remissw  sunt  iniquitaieSf  et  quorum  tecta  wnt  pet» 
cuta  {PsaU  XXXI,  i).  Sed  rur$um,eum  scriplum  stl: 
227  Omnia  nuda  et  aperta  sunt  oculis  ejus  {Uebr^ 
vi).  Quomodo  tegi  possunt»  quae  ejus  oculiS)  cut 
cuncta  nuda  suut,  abscondi  nequaquam  possunt? 
Sed  quia  boe  quod  tegimus,  inrerius  ponimaS)  at* 
que  hoc  unde  tegimus  nimirum  superducimuSf  at 
quod  est  subterpositum  tegamus,  tegere  peccata 
dicimur  quae  quasi  subter  ponimus  dum  abdica- 
inus.  Eisque  aliud  superducimus,  dum  t)onae  actionls 
opus  ad    hoc  post  eligimus,  ut  praeferamus.   Qul 


€i  noD  sab  iingua,  si  loquens  hypocriia  malitiain  ^  ergo  opera  mala  deserit,  et  bona  posterius  facit,  pcr 

hocqiiodaddit  transactam  neqiiitiam  tegit  ul  boni 
operis  merita  siiperducat^ 

(26a)  Orisnominepraedicator  sancius  desigfiatur, 
sicut  per  prophetam  OominUs  dicit :  Si  separaveris 
pretiosum  a  vili,  quasi  os  tneum  tris  {Jer,,  xvii,  19)« 
Scicnduro  magnopere  esl  quia  tantum  unaquaeqiie 
ahima  fit  pretiOaior  ante  oculos  Dct,  quantopro  amore 
verilatis  fuerit  despectior  ante  oculos  suos.  Hinc 
ad  Saul  dicitur:  Nonne^  cum  parvulus  esses  in  ocii» 
lis  tuiSf  caput  te  constiluiin  tribubus  Israel?  {t  Rej* 
XV,  17.)  Acsi  aperte  dlceret ;  Magnus  mihl  fuisli, 
quia  despeclus  tibi  es^  factus  es  despectus  roihi« 
llnde  per  prophetam  dicitur  :  Yai  qui  sapientes  esti4 
iu  oculis  vestris,    et  coram    vobismetipsis  prudentes 


suae  pravilatis  aperiret.  Sed«  sicut  plerique  justo 
rom,  cum  quosdara  agere  pcrverse  226  ^^i' 
•iuDt,  qiii  duris  suiit  increpationlbus  feriendi  In 
liiigoa  asperilaiera  sumunt,  sed  sub  lingua  menlis 
hu-B  benlgnilatem  contegunt.  iJnde  sanctae  Eccle- 
wt  Sponsi  voee  dicitur  :  Md  el  lac  sub  iingua  tua 
{Cant.  4,  11).  Qui  enim  roentis  suae  dulcedinem 
aperire  iDfirmis  nolunt,  sed  loquentes  quadam  eos 
asperitite  fer|unt,  emittuiit  quaedam  blanda  et 
dulcia  quibus  contristata  mens  in  eis  possit  ex  be« 
nignitate  rcfoveri.  Ita  perversi  quique  noa  in 
lingtia,  sed  sab  liHgiia  habent,  qui  sermonibus 
Mm  proeleadaiit,  et  eogttalioiiibtts  perversa  mo- 
liuDtur.  Iflinc  est  eniro  quod  Joab  Amasae  mentnm 


dextcra  tenuit;  sed  sinistram  ad  gladium  latenter  D  {ha.  v,  %i).  Tanloergofitquisque  viliorDeoquanto 


roitlens,  ejus  visccra  cfi^udit.  Dextera  quippe  men- 
tum  tenere  est  quasi  ex  benignilate  blandiri.  Sed 
«oislram  ad  gladium  miltit,  qui  iatenter  cx  malitin 
pcrcutit.  Ilinc  de  ipso  quoqiie  capite  eonim  scri  - 
ptam  est  :  Sub  lingua  ejus  labor  et  doior  {Psal.  ix, 
jnxu  Hebr.).  Qui  non  aperte  mala  quse  cogitat 
ostendU,  bborem  et  dolorem  eorum  quorum  mor- 
lccn  appctit,  non  Jn  lingua  exerlt,  sed  sub  lingua 
prcroit. 

(:264)  Oils  noknine  locutio  designalur,  sicut  per 
beatom  Job  dicitur  :  Manum  tuam  ponam  super  os 
muum  (Job   xxxix,  54).  Usu  enim  sacri  eloquii  in 

^^3)  Ex  I.  XV,  in  Job,  c.  v,  ante  finem. 
(i6i)  Ex  I.  xxxii,  in  c.  ii. 


preliosior  sibi ;  tanto  preliosior  Dco,  quanto  proptof 
eum  vilior  sibi,  quia  humilia  tespicil^  et  alta  a 
longe  cognoscit  {Psai.  cxxxvli,  6)»  Bene  ergodicitur : 
Si  separaveris  pretiosum  a  vHi,  quasi  os  meum  eris. 
Yilis  quippe  Dco  est  mundus  pfaesens,  prctiosa  est 
ei  animd  humana.  Quia  ergo  pretiosum  a  vili  sepa-' 
ratur,  quasi  os  Domini  tocatur,  quia  per  euni 
Doroinus  suA  verba  exerit,  qui  ab  amorc  saeculi, 
loquendo  quae  potest  humanam  animam  evenit. 

(266)  Orls  nomine  Unigenilus  Dei  dcsignatur^ 
sicut  per  Eliu  dicitur  r  Attdiet  audiiionem  in  terroru 
vocis  ejuSf  et  sonum  de  ore  iliius  {Job  xxxvii,  8)# 

(265)  Ex  I.  XVIII  in  Job,  c.  xx. 

(266)  Ex  1.  XXVII  in  Job,  cap.  x,  15. 


175  GARNERI  CAN.  REG.  «  TICTORIS  PARIS.  m 

Mos  sacri  eloqQii  est,  Ql  t^um  aodiri  aliquid  per  A     Oris  nomine  doctorum  scientia  dcsignalur,  sicot 


auditum  insinuat,  audiri  cumdem  audilum  dicat» 
»icu(  ilabacucfa  ait :  Dominef  audivi  audittttn  tuum^ 
et  kimui  {Habac.  iii,  2).  Unde  hic  quoque  dicitur : 
Audiet  auditiofiem  in  terrore  vocis  eju$,  Ore  Dei  po« 
test  unigenitus  designari  Filius,  qui,  sicut  bracliium 
ejus  228  dicitur,  quia  per  eum  cuncta  operalur 
de  quo  Joannes  drcit:  £i  omnia  per  ipsum  facta 
iMi*l  (Joan,  I,  5),  tta  eliam  o»  ejusdicitur.  Hinc  est 
enim  quod  propheta  ait :  Os  Domini  iocutum  est 
hcec  (Psal,  lviii,  14).  Per  quem  nobts  omnia  loqui- 
lur,  ae  si  oris  nomine  patenter  diceretur  verbvm. 
Sicut  nos  quoque  pro  yerbis  dicere  linguam  sole« 
mus,  ut  cum  Grxcam,  vel  Latinam  lingutm  dici- 
mus,  Latina  vel  Graeca  lingua  verba  monstremus. 


Os  ergo  Demini  n#n  immerito  ipsum  accipimus.  B  rctro  sunt,  exallant. 


de  praedicateribus  Antiehrlsti  sub  equorum  nomincy 
in  Apocalypsi  dicitur :  Potestas  equorum  in  ore^  et  in 
caudis  erat  eorum  (Apoc.  ix,  19).  In  ore  namque 
doclorum  scientia,  in  cauda  vero  saecularium  po- 
ienlta  ttguraturv  Per  caudara  quippe,  quae  retro  est» 
hujos  saecufi  postponenda  temporalitas  designatur» 
De  qua  Paulus  apostolus  dicit :  Unum  auUm  quce 
fetro  sunt  oblilus,  ad  ea^  quce  ante  sunt  exientus 
(Philipp.m,  15).  Retro  enim  omnequod  Iranslt: 
ante  vero,  omne  quod  veniens  permanet.  Istis  ergo 
eqtiisi  id  est  iiequissimis  preedicatoribus  ubique 
carnali  impulsu  currentibusi  in  ore  et  in  cauda  po- 
testas  est,  quia  ipsi  perversa  seadendo  praedicant, 
sed  temporalibus  potestatibus  fulti,  per  ea  qux 


Unde  et  ei  spensa  In  CMtticis  canlicorum  dicit: 
Osculelur  me  oscuto  oris  sui{Cant.  i,  i).  Ac  si  dicat: 
Tangat  me  dulcedine  praesentiae  unigeniti  Filii  Re- 
dcinptoris  mei.  Pcr  sonum  vero  oris  potest  ejitsdem 
Dei  Doniini  Spiritus  sanclus  designari.  Undeetalias 
in  ejusdem  spiritus  significatlone  scriptum  est: 
Phctus  est  repente  de  ccelo  sonus  tanquam  advenien- 
tis  spiritus  vehementis  {Act,  ii,  2).  Sonus  ergode  ore 
Domini  procedit,  cum  substantialis  ei  Spiritus  ad 
nos  per  Filium  veniens,  surditatem  nostrae  insensi* 
bilitafis' rumpit,  sicut  de  eodem  sono  incircum- 
scriplo  atqiieincorporeo  os  Doroini  loquitur,  dicens : 
De  meo  accipiet^  et  annuntiabit  vobis  (Joan.  xvi,  14). 


Oris  nomine  stiggestiones  antiqoi  hostis  desi' 
gnantur,  sicut  de  ipso  ad  beatom  Job  voce  Domi- 
nica  dieitur  iln  mediumoris  ejus  quisintrabitl  {Job 
XLi,  4.)  In  medium  oris  ejus  iutrare  est  calliditatit 
ejus  verba  penetrare,  ot  neqoaquam  pensel  quod 
resonanty  sed  quo  intendani.  Botium  namque  vide- 
turproniittere;  sed  ad  perditum  finem  trahunt.  In- 
trare  Adam  in  medium  oris  ejus  voluit,  quando  in- 
teiitionem  persuasionis  illius  catiie  pensare  negle^ 
xit.  Diviiiitatein  quippe  se  per  iHum  accipere  cre- 
didit,  et  immortalitatis  gratiam  amisit :  et  onde  ab 
intellectu  verborum  ejus  incaute  exterius  stetil,  inde 
se  ori  illius  devorandom  fouditns  praebuit.  Quia 


Potest  ergoper  lerrorem  vocis,  vis  fortitudinis ;  et  ^  ergo  antiquus  hostis  fidelium  mentes  Corrompere 


per  sonum  oris,  dulcedo  consolationis  inteliigi,  quia 
quos  Spiriius  sanctus  replet,  prius  eos  de  terrena 
actione  lerrificat,  et  postmodum  spe  coelestium 
consolatur,  ul  tanio  post  confidendo  de  primis  gao- 
deant,  quantoprius  sola  sopplicia  conspiciendo  me- 
toebant.  Hinc  est  enim  quod  de  Unigeniti  spiritUy 
quaside  bocoris  sono  Paiilus  dicat:  Non  enim  ac- 
cepistis  Spirilum  servitutis  iterum  in  timore,  Sed  ac- 
cepistis  spiritum  adoptionis  filiorum  in  quo  clama^ 
mus:  Abba  Pater  (Rom,  vni,  15}.  Hinc  per  semet- 
ipsam  Veritas  dicil:  Acctpf/e  Spiritum  sanctum  ^quo" 
rum  remiseritis  peccata^  remittuntur  eis;  et  quorum 
relinueritiSf  retenta  sunt  {Joan.  xx,  25).  Ecce  con- 
versorum  terror  verlitur  iii  potestatem,  quia,  dum 


aliquando  ostensione  sua,  aliquando  suggestione  co- 
nator  (agit  enim  modo  opere ,  modo  persoasione) 
rectedicitur:  Etin  medium  orisejus  quis  intrabit? 
Subaudis  nisi  ego  qui  per  discrelas  230  electorum 
mentes  suggestionum  ejus  verba  discutio,  etnonita 
baec  esse,  ut  sonuerint,  maniresto. 
CJiPHT  XV, 

DE  LINGUA. 

In  Scriptnra  saera  linguw  nomine  atiquando  apertn 
iocutio,  aliquando  falsitatis  doctrina^  aliquando 
Spiritus  sanctus  designatur. 

(268)  Linguae  nomine  aperta  locutio  designator, 
sicut  per  beatum  Job  amicis  suis  dicilur  :  Loquentu 
idquodjustum  est  judicate :  et  non  invenietis  in  /tn- 


mala  sua  poenitendo  piiniunt,  usque  ad  esercendum  ^  gua  mea  iniquitatem^  nec  in  faucibus  mels  stultitia 


judicium  asceudunt,  ut  nic  in  Deo  posse  accipiant, 
quae  prius  de  Deo  ipsi  meluebant.  Judiees  qtiippe 
iiiiiit,  qui  supenium  Judicium  perfecle  timue- 
ruDt,  ii  aliena  jam  incipiunl  peccata  dimittere, 
qui  prius  formidaverunt  ne  retinerentur  sua. 

229  {^^'^)  ^^^^  nomine  praedicatores  Antichrisli 
designantur,  sicut  voce  Dominica  de  ipsa  ad  beatum 
Job  dicitur :  De  ore  ejus  lampades  procedunt  {Jot 
xLi)«  Sicut  qui  provident,  oculi,  sic  qui  praedicaiit, 
0$  vocantur.  Sed  de  hoc  ore  lampades  exeunt,  quia 
mentes  audieniium  ad  amorem  perfidiae  aecendunu 
£l  onde  quasi  per  sapientiam  luceul,  inde  procul 
4ubio  per  neqoitiamconcremanl. 

(267)  CxK  xxiii  in  Job,  c.  xxvi. 


personabi:  {Job  vi).  Is  namqoe  qui  loqtiitur, 
dum  de  verbis  suis  auctoris  sentenliaro  exspectat, 
quasi  cjus  judicio  supponitur  a  qoo  aodltur.  Qul 
igilur  in  diclis  suis  rcprobari  metuU,  Ipse  priu» 
debet  examinare  quod  dicil,  quatenos  Inter  cor  cl 
linguam  aequus  districtusque  arbiier  sedeat ,  subti- 
liter  pensans  si  recta  verba  cor  afferal,  quae  uiiliter 
suscipiens  in  auditorum  judicium  Mngua  perdueat* 
Bealus  igitur  Job  coiitra  amicos  ageiis,  sed  contra 
haerelicos  nostra  denuntiaiis,  praecipilalionem  lo- 
quentium  deprehendat,  atque  ad  eorum  mentem 
verba  recolat  dicens  :  Loquentes  id  quod  justum  es/, 
judicate.  Ac  si  aperie  dicerel :  Si  in  eo  quod  ad  nos 
(268)  Ex  I.  viii  in  Job,  c.  it. 


177 


GREG0R1AN13M.  —  LIB.  Y. 


178^^ 


per  egressuiu  loeutionts  c\itis,  rcprehcDdi  non  vul-  A  permanet,  in  solo  reprobonim  corie  dissipatur.  Hoe 


tis,  intus  justiii»  Ubram  lenete,  ut  lanto  foris  quod 
dicitur,  ex  veritatis  pondere  placeat,  quanto  hoc 
luteritislrutina  discretionis  pensat. 

£t  non  iuTenietis  in  lingua  mea  iniquitatem,  nec 
in  faucibus  meis  stultitia  personabit.  Ac  si  apertius 
diceret :  Si  subtiiius  vestra  perpenditis,  verius 
aLlena  pensatis ;  el  cum  rcctum  coeperit  esse  quod 
UicitiSy  justum  cognoscetis  quod  auditis;  nequa- 
qoam  quippe  mea  vobis  lingua  stultitiam  resouat, 
sl  a  vestraconscientia  231  non  procedat.  Si  sancta 
Ecdesia  studet  prius  assertiones  hostium  falsas 
ostcndere,  et  tunc  prsdicamenta  vcritatis  aperire, 
quia,  cum  recta  se  tenere  aestimant,  recta  quae  au- 
dlnnt,  contumaciter  impuguant.  Anle  ergo  necesse 
esl  ut  errorem  suum  hxretici  sentiant,  ne  auditae  " 
Terilaii  contradicant ;  quia,  etsi  camporum  sentes, 
si  arator  vomeris  scissione  non  eruit,  terra  accepta 
temina  insegetem  non  producit,  et  cum  putredincm 
wedlcus  vulneris  apertione  non  ejicil,  nequaquam 
in  loco  putredinis  sana  caro  coalcscit.  Prius  ergo 
^rversa  destrucns,  dicat :  Loquentes  id  quodjmlum 
9$ijudica!e.  Post  autem  recta  insinuans,  subjungit: 
£t  non  invenietis  in  lingua  mea  iniquitatem.  Solenl 
autem  h»reti(  t  alia  aperle  dieere»  alia  in  occultis  te* 
nere.  Per  linguam  aperta  locutio,  per  fauccs  vero, 
occulta  Iractatio  designa*ar.  Sanctae  ergo  Ecclesiae 
nec  In  lingua  iuiquitas,  ncc  in  faucibus  stuUitia,  re- 
sonaty  quia  ea»  quae  per  pub|ieam  locutionem  prae- 


itaque  loco  funis  neminc,  sive  peccatum,  sive  fldera 
nil  obstat  intelligi.  Incamalus  etenim  Dominus  n<;r- 
ster  fune  levialban  linguam  ligavit,  qui  iii  simili- 
ludine  carnis  peccati  apparuit,  et  omnia  erroruin 
ejus  prsdicameiita  damnavit.  Unde  Paulo  teslaute 
dicitur  :  Et  de  peccato  damnavil  peccatum  (/2om. 
VIII,  5).  Fune  ergo  linguam  ligavit,  qui  per  similitu- 
dinem  carnis  peccati,  ab  dectorum  suorum  cordibus 
cuncta  ejus  facile  argumenla  destruxit.  Ecce  enim 
apparente  in  carne  Domino  leviatham  lingua  ligata 
est,  quia  verilate  eju&  cognita»  illae  £adsitatis.doctri- 
nae  lacuerunt.  Guncta  jam  erroris  doctrina  conticuit« 
quia  leviatham  linguam  Dominus  incarnationis.sua 
fune  conslrinxil. 

(iOO)  Linguae  nomine  Spirilus  sanctus  designa- 
lur,  sicut  in  Aaibus  apostolorum  lcgitur,  quia  idem 
Spiritus  sanctus  super  discipulos  in  igneis  linguis 
descendil  (Act.  ii,  3).  Bcne  namque;  In  igne  appa- 
ruit  Spiriius,  quia  ab  omni  corde  quod  replet,  tor« 
porem  frigoris  exculil,  el  in  desiderium  su»  aeter- 
nitatis  hoc  accendit.  In  igneis  autem  linguis  m4>a- 
slraius  est,  quia  idem  Spiritus  coaeternus  est  Fllio» 
et  habel  cognationem  maximam  lingua  cum  vcrbo. 
Yerbum  quippe  Patris  est  Fiiius  :  el  quia  una  esl 
spiritus  subsUntia»  idem  Spiritus  monstrari  debuil 
in  lingua.  Vel  cerle  quia  per  liuguam  procedit  ver- 
bum,  ia  linguis  apparuit  Spiritus»  quia  quisquis 
Spiritu  sanclo  tangitur,  Dei  Yerbum,  id  est  unige- 


dical^eliamper  intimamfldemservat;  necin  aperto^  nitum  Filium  confitetur.  El  negare  Dei  Verbum 


tliud  docel,  sed  quod  sentil  loqueiido  docet,  et  quod 
ioquitur  vivendo  custodit,  ac  de  sapientiae  superiiae' 
convivio,  qnidquid  per  linguam  praedicat,  emanat ; 
per  fauces  laclue  exspectalionis  degustat. 

(^*)  Linguae  nomiiie,  falsitatis  doctrina  designa- 
lur,  sicul  voce  Dominica  ad  beatum  Job  dicitur  sub 
nomine  leviatban :  Et  fune  Ugabis  iinguam  ejus 
{Job  XL»  20).  Scriptura  enim  sacra  fune  aliquand# 
dimenslonum  sorles,  aliquando  peecala,  aliquando 
autem  fidem  designare  consuevit.  Nam  propter 
llamdilarlas  divisionum  sortes  dicitur :  Funes  ceci^ 
derunt  tn  prceclaris^  et  kaireditas  prwctara  est  mihi 
{P$at.  XV»  6).  Funes  quippe  in  pneclaris  caduul, 
dum  per  humilitatem  viue,  sortes  nos  melioris  pa 


non  valet,  quia  jam  sancti  Spiritus  linguam  habet. 
Vel  certe  in  liuguis  igneis  apparuit  Spiritus  sanctuSt 
quia  quos  repleveril,  ardentes  pariter,  et  loqucntea 
facil.  Linguas  namque  igneas  doctorcs  habcnt,  quia, 
dum  Deum  amaiidum  praedicant,  corda  audientium 
iiiflammant.  Nam  oliosus  sermo  doctoris  esi»  si 
praebere  non  valel  Incentivum  amoris. 
233  CAPUT  XVL 

^  DE  DENTIBUS. 

(i6f*)  Dentium  nomine  sancti  aposloli  designan* 
lur,  sicut  per  beatum  iob  in  persona  nostri  Redem- 
ptoris  dicitur  :  Derelicta  sunt  tantummodo  labia 
circa  dentes  meos  (Job  xix«.  20).  Quid  euim  per 
labia,  nisi  locutio?  quid  per  dentes,  nisi  sancii 


Irise  exc:piunt.  Rursum,  quia  funepeccata  siguantur,  D  apostoli  flgurantur?  Ipsi  quippe  in  Ecdesiae  corporo 


per  prophetam  dicitur  :  Yw  qui  trahitis  imquitatem 
tn  funicuiis  vanitatis  {Isa,  v,  i8).  Iniquitas  namque  in 
foniculis  vanitatis  trahiturdura  per  augmentum  culpa 
]^rolelatur.  Unde  et  per  Psalmistam  dicitur  :  Funes 
peecatorum  circumplexi  sunt  me.lPsaL  cxvui,  61)« 
Qoia  enlm  funis  addendo  torquetur,  iit  crescat,  non 
immerilopeccatum  in  fune  flguratur,  quodperversa 
corde'  sa^pc ,  dum  defenditur,  232  multiplicatur. 
Rursum  fune  fides  exprimitur,  Salomone  aUestautc,. 
qul  ait :  Funicuius  triplex  difficile  rumpUur  {Eccle.. 
IV,  12),  quia  fiJes,  videlicet  qux  de  coguitione  Tri- 
»italis  ab  ore  prxdicanllum  texitur,  furtis  in  clectis 

(268*)  Ex  I.  xxxiii  in  Job»  c.  ix, 
(ifi9)  Gx  bom.  XXX  iu  Evang. 


sunl  positi,  ut  vitam  carnalium  correptione  mor- 
deant,  eamque  a  suas  pertinaciae  duritia  confrln- 
gant.  Unde  el  primo  apostolorum  quasi  denti  ln 
ejus  eorpore  posito  dicitur  :  Macta  et  manduca 
^ct.  x).  Sed,  quia  passionis  Ghristl  lempore  isti. 
dcntes  prae  tiitiore  mort  s  amiserunt  fiduciam  ro- 
boris,  amiseriuil  flduciam  omnimodae  operalionis». 
ita  ut  duo  ex  illis  ambuiantes  posl  ejus  mortem  ad 
resurrectionem»  in  via  loquerentur  et  dicerenl  s 
Nos  sperabanius  quia  ipse  esset  redempturus  Israel 
{Luc^  xxiv^  21) ;  recte  nunc  dicitur  :  Et  derelicta, 
aunl  tantummodo  labia  mea  circa  dentes  meos.  Coii-> 
(269*)  Ex  ).  XIV  in  Job.  cap,  xxiii,  xxnr. 


4T9  GARNEW  GAN.^  REG. 

fsibuhbiRfitur  quipp«  adhuc  de  itlo,  sed  |ain  in  illujn  A 
ininime  credebant.  Tantummodo  ergo  labia  circa 
deotes  ejus  remanserant,  quia  Tirtutem  bonae  opc- 
rationf^  amiserant,  et  sola  de  ilto  confabulationis 
verba  retinebant.  Perdiderunt  morsum  correptionis, 
el  babebant  motum  tocutionis.  Labia  itaque  tan- 
tumiqodo  circa  dentes  rcKcta  sunt,  quia  adhuc 
quMem  cenfabulari  noverant,  sed  praedicare  ]a.m 
eum,  aut  mordere  infidcKum  vitia  formidabant. 

(270)  Dentium  nomiue,  generaliter  sancti  praedi- 
eatores  designantur,  sicut  sanctae  Ecclesiae  sparsae 
de  ipsisdicitur :  Z>e/t(e«  tui  sicut  greges  tonsarum,  quas 
asewderunt  de  tavacro  (€ant.  iv,  ^).  Quid  euim 
dentes  Ecclesioe,  nisi  praedicatores  sanctos  accipi* 
mus,  qui  praedicationibus  suis  peccautium  duritiam 
conterunt?  Qui  non  immerito  detonsis  ac  lotis  ovi-  R 
bus  comparautur,  quia  innocuam  vitam  sumentes  in 
lavacro  baptismaiis,  conversationis  pristinae  veliera 
vetusta  posuerunt. 

234  (270*^)  Dentium  nomhie  interni  seusus  desi- 
gnantur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Quare  la^ 
cero  cames  meas  dentibus  meis  et  animam  meam 
porto  in  manibus  meis  ?  {Job,  xiii.)  Per  dentes  ete- 
uim  cibus  frangitur,  ul  glutiatur.  Unde  non  immc- 
rito  m  denlibus  internos  sensus  accipimus,  qui 
singula,  qua»  cogitant,  qnasi  mandunt  et  commi- 
nuunt,  atque  ad  ventrem  memoriae  transmittunt. 
De  qulbus  prophcta  Jeremias  queritur  dicens: 
Fregif  ad  numerum  dentes  meos  (Thren.  iii,  i6). 
Dentes  namque  ad  numerum  fhanguntur,  quia  juxta  ^ 
mensuram  uniuscujusque  peccati,  intelliguntiae  caei- 
eitas  generatur  in  sensibus»  et  secundum  quod 
quisque  egit  ex.terius,  in  eo  obstupescit  quod  de 
internis  atque  invisibilibus  inteHigere  potuit.  Unde 
et  recte  scriptum  est :  Omn\s  homo  qui  comederjt 
uvam  acerbam,  obstupescent  dentes  ittius  (Uier. 
XXXI,  29).  Quid  autem  uva  acerba  nisi  pcccaium 
est?  Uva  quippe  acerba  est  fructus  ante  tempus. 
Quisquis  aulem  praesentis  vitae  delectationibus  sa- 
tiari  desiderat,  ante  tempus  comcdere  festinat.  Qui 
igitutr  uvam  acerbam  comedit,  deiites  ejus  obstu- 
pescunt,  quia,  qui  pnesenUs  mundi  delectatioiie 
pascitur,  interni  ejus  sensus  tigantur,.  ut  jain  spiri^ 
tualia  mandere»  id  est  intelligere  nequeant,  quia 
unde  in  exterioribus  delectati  sunt,  inde  in  iiiiimis  d 
obstupescunt.  Et,  dum  pcccato  anima  pascitur,  ps^- 
nem  justitlae  cdere  non  valet,  quia  ligati  dentes  ex 
peccati  consuetudine,  justum  quod  intus  sapit, 
edere  nequaquam  possunt.  Quare  tacero  carnes 
meas  dentibus  meis.  Ac  si  patenter  dieat :  Gum  in- 
ternis  sensibus  carualia,  si  qua  fuerint  in  me  faata, 
discutio,  si  meis  spectatoribus  prodesse  non  pos- 
sum  ?  Yere  et  apte  subditur :  Et  animam  meam 
forto  in  manibus  meis.  Aniroam  in  manibus  portare 
est  intentionem  cordis  in  operatioqe  ostendere. 
Habent  namque  justi  hoc  proprium,  ut  per  omnc 
Quod  dicunt,  aut  omne  quod  agunt,  Don  solum  pro- 

(270)  Ex  1.  II  in  Job,  c.  xv,  xviii. 
(W)E«Iib.,elc.  super 


S.  VICTORIS  PARIS.  IM 

fectum  suum,  scd  et  proximorum  aedific^tioiiem 
quaerajU.  Et  aliquando  in  quibusdam  scmetipsos 
dijudicant,  ut  pigros  auditoces  ad  considerandos 
scmetipsos  revoceut.  AUquando  bona  opera  ostci>- 
dqnt,  ut  si^ctatores  eorum  erubescant  non  imitai  i 
quod  vident.  Scriptum  namque  est  :  Videant  opera 
vestra  6oiia,  et  glorificent  Patrem  235  v^strum  qui  in 
ccelis  est  (Maith.  v,.16).  Qui  igiturintentionem  suaoi 
per  oper^  insiiiuat,  animam  suam  in  manibus  por- 
tat.  Sed,  cum  justus  quisque  nec  se  dijudicandQ, 
nec  bona  opera  ostendeiido  utilitati  proximorum 
proficit,  per  hoc  quod  egerit,  ad  verba  doloris  re- 
dit.  Unde  recte  nunc  dicitur :  Quare  lacero  carnes 
meas  dentibus  meis^  etc»  idest  cur  me  vel  districtjti' 
coram  hominibus  dijudico,  vel  quid  appetam  i{i. 
operibus  ostendo,  si  utilitati  proximorum  nec  mala. 
dijudicando^  nec  bona  ostendendo  proficio? 

(27i)  Dentium  nomine  aperti  pcrsecutores  bona- 
rum  designantur,  sicut  per  beatum  Job  dioitur : 
CoUegit  furorem  suum  in  me^  et  comminans  miki 
iufremuit  contra  me  dtntibus  ;  hosti^  meus  terribili-^ 
bus  oculis  me  i/ituitus  est  (lob  xvi,  iO).  Quid  aliud 
omnes  iniqui,  quam  membra  sunt  diaboli?  IpSjC 
itaque  per  eos  agit  quidquid  in  eorum  cordibus  ut 
agere  debeant  immittit.  Habet  autem  nunc  diabolus 
coiitra  Ecclesiam  furorem,  sed  sparsus  ejus  furor 
est,  quia  occultas  tentationes  per  singulos  movet^ 
Cum  vero  contra  eam  in  aperta  persecutione  pro- 
rumpit,  furorem  suum  in  eam  colligit,  quia  in  afifli- 
clione  illius  tota  se  intenlione  constringit.  Membra 
9utem  ejus  hoc  pacis  tempore  idcirco  contra  ele<* 
ctos  collectum  furorcm  non  babent,  quia  malitiaii» 
suam  minus  se  sentiunt  possc  implere,  quam  vo«^ 
lunt.  Cum  vero  sibi  suppetere  licenliam  pravitatis 
aspexerint,  tanto  hanc  audacius  feriunt,.  quanto  et 
contra  illam  ex  unanimitate  glomerantur.  RectjS 
itaque  nunc  dicitur  :  CoUegit  furorem  suum  in  me^ 
Cujus  adhuc  furor,  ut  latius  exponatur,  diciliir : 
Et  comminans  mihi  fremuit  contra  me  dentibus  suis, 
De  quo  et  subditur  :  Hostis  meus  terribilibus  cculif 
me  intuitus  est.  Ille  quippc  antiquus  hostis  Ecclesia^ 
contra  banc  dentibus  fremuit,  eamque  terribilibu^ 
oculis  intuetur,  quia  per  alios  crudelia  exercet, 
et  per  alios  quae  exerceat,  providet^  Dentes  namquQ 
hujus  hostis  sunt  bonorum  persecutores  atque  car- 
oifices,  qui  ejus  membra  taniant,,  dum  electos  illiu^ 
sujs  persecuUonibus  aflQigunt.  OcuU  vero  hujus 
hostes  suut,  qui  contra  eam  provident  mala  qua^ 
faciant,  sqisque  consUiis  ]>ersecutorum  ejus  23Q 
crudeUtates  infiammant.  Antiquus  ergo  ejus  adver- 
sarius  fremit  contra  eam  dentibus  suis,  dum  per 
crudeles  reprobos  in  ea  insequitur  vitam  bonorum, 
Intuelur  hanc  terribilibus  oculis,  quia  pravorum 
consiUis  non  cessat  mala  exquirere,  iu  qujbus  han<; 
semper  deterius  aflligat. 

(271*)  DeniLum  nomine  pravae  siiggestiones  de^ 
sigiiantur,  sicut  per  Eliphas  haerelici  gloriantes  dh 

(27i)  Ex  Hb.  xHi  in  Job,  c.  v,  6. 
(271*)  LU).  tu,  c.  XYUi* 


181 


GREGORIANLM.  —  LIB.  V. 


idS 


ciinl :  Rugihis  konis,  et  tox  lcancc,  et  dcntes  catu-  A  Usquequo  non  parcis  milii,  ncc  dimitlis  me  ut  glu* 


hrnm  leonum  contriii  sunt  (Job  iv,  10).  Rcquire 
in  capil.  De  Uucna. 

(272)  Deiitiuni  i:omine,  pravi  pncdicalores  desi- 
gnaniur»  sicut  voce  Doniinica  ad  i>catum  Job  de 
Antichrislo  dicilur :  Per  gyrum  dcntium  ejus  for- 
mido  (Job  ili).  Perversi  etcniin  pnedicatores  dcntes 
suDt,  quia  eos,  quos  in  errorem  capiunt,  a  verilatis 
soJiditate  coufringunL  Sicut  enim  sanctx  dcclesias 
dentes  accipimus  eos,  qui  praedicationibus  suis 
peccantium  duriiiam  conterunt,  unde  ei  per  Salo- 
monem  dicitur  :  Ikntei  tui  sicut  grex  tonsarum 
usctndentium  de  lavacro  [Cant.  it,  2).  Ilaque  den- 
tibus  Antichristi  errorum  magistri  figurantur,  qul 
reproborDm  vilam  mordendo  dilaniant,  et  eos  a 
Teritatis  inlegri!ate  subductos,  fn  sacriticio  falsita- 
tis  mactant.  Quorum  quidem  praedicatio  facile  de- 
€pici  ab  aaditoribus  poterat,  sed  hano  ante  humana 
judida  adjunctus  et  potestatum  saecularium  terror 
eialtat.  Recte  ergo  dicitur  :  Per  gyrum  dentium 
ejus  formido;  id  est  praedicatores  Antichristi  per- 
rersae  bujus  sxculi  potestates  proiegunt.  Nam  quos 
illi  appetunt  loqueudo  seducere,  miiUi  potentium 
stadenl  sseTiendo  terrere.  Per  gyrum  ergo  dentium, 
ejus  formido  est  :  ac  si  apertc  dicerctur :  Idcirco 
penrersl  prxdicatores  aliquos  suadentes  conterunt, 
quia  sunt  circa  ipsos  alii,  qui  iufirmorum  mentcs 
lenreotes  alQigunt. 

(2Ti')  Deutium  nomine,  apcrta  jam  colpae  perpe- 


tiam  saiivam  meam  (Job  vii,  19).  Saliva  in  os  e\ 
capite  delabitur,  ab  ore  vcro  ad  ventrcm  delabitiHr 
cum  gluUtur.  Quid  itaque  est  caput  noslrum,  ui«l 
divinilas  per  quam  essendi  priucipium  sumimus,  ut 
creatura  simus,  Paulo  altestante,  qui  ait  :  Capu$ 
viri  Christus  :  caput  autem  Christi  Deus  est  (I  Cou 
%iy  5).  Quid  autem  venter  noster  est,  nisi  mens  quae» 
dum  cibum  suum  supernum,  videiicct  intelicctum 
suscipit,  refecta  procul  dubio  omnium  membr(k 
actionum  regit?  Nisi  enim  sacra  eloquia  meuteni 
nomine  ventris  exprimerent,  Salomon  utique  nou 
dixisset :  Lucerna  Domini^  spiraculum  hominis^  quq^ 
investigat  omnia  secreta  ventris  (Prov.  xx,  27).  Quist 
nimirum  238  ^^^^  ^i^s  gralia  supemi  respectu». 
*  iliuminat,  cuncta  etiam  mentis  nostrae  nobis  ab- 
sconsa  manifesiat.  Quid  ergo  salivae  uomine  nisi 
sapor  intimai  contemplaliunis  accipitur,  quse  ad  os 
a  capile  defluit,  quia  de  claritate  Conditoris  adhue 
in  bac  vita  nos  positos  vix  gustus  revclationis  taur 
git?  Unde  et  Redemptor  veniens  saiivam  luto  mi* 
scuit,  et  caeci  nati  oculos  reparavit  (Joan,  i.x),  quia 
stiperna  gratia  carnalem  cogitationem  nostram  pejr 
admistionem  suae  contemptationis  irvadiat,  et  ab 
origina]i  caecitate  hominem  ad  intetiectum  refor* 
mat.  Nam,  quia  a  paradisi  gaudiis  expulsuro,  ia 
hoc  jam  exsilio  natura  ediUit,  quasi  a  nativitato 
bomo  sine  oculis  processit.  Sed,  sicut  sanctus  vir 
ilisinuat^  \mc  saliva  ad  os  quidcm  labitur,  ut  vcrQ 


tratio  designatur,  sicut  per  bcatum  Job  in  figura  ^  usque  ad  ventrem  perveniat  non  glutitur,  quia  di 


Eccleslae  dicitur  :  Conterebamquondam  motas  iniqui^ 
et  dentibus  illius  auferelfam  prccdam  (Job  xxix,  17). 
Quis  namque  Iniquus  dlcl  potest  verius  quam  dia- 
bolns?  Cuju$  molas  conterlmus  quotles,  237 
disserendo  conlra  ejus  iusidlas,  occulta  illius  ma- 
cbinamenta  monstramus,  ac  sic  de  ejus  dentibus 
praedam  tollimus,  quia  mentem,  quam  jam  ad  pec- 
catum  frangendo  momorderat,  ad  salutem  vitae 
couvertendo  revocamus.  Per  molas  quippe  occultae 
ejtts  iosidix,  per  dentes  vero,  aperta  jam  culpae 
perpetratio  demonstratur.  De  qulbus  nimirum  mo- 
lis  et  dentibus  per  Psalmistam  scribltur :  Deus  con- 
ieret  dentes  eorum^  in  ore  ipsorum  molas  leonum 
coHfringet  Dominus  (Psat,  lvii).  Sed  sanctus  vir 


vinitatis  contemplatio  sensum  tangit,  sed  pleno 
meutcm  non  rcOcit,  quoniam  pcrfcctc  alius  conspir 
cere  noo  valet,  quod  adhuc,  quia  caligo  corruptionis 
praepedit,  raptim  videt.  Ecce  enlm.eleclorum  mens 
jam  terrena  desideria  subjicit,  jara  cuncla  quae  con- 
siderat  piaeterlre  transcendit,  Jam  ab  exteriorum 
delcctalionc  suspenditur,  et  quae  sunt  bona  iuvisi* 
bilia  rimatur.  Atque  hoc  agens  plerumque  in  dul» 
cedinem  supernae  contemplationis  rapitur,  jamque 
de  intimis  aliquld  quasi  per  caliginem  conspicit,  et 
ardenti  desiderio  iiiteresse  spiritualibua  angelorum 
mysteriis  conatur,  gustu  incircumscripti  luminis 
pascitur,  et  ultra  se  erecta  ad  semetipsam  relabi 
dedignatur.  Sed,  quia  adbuc  corpqs  quod  corrum* 


ante  se  asserit  molas  conterere,  utpost  de  dentibus  D  pitur  aggravat  animam  (Sap,  u,  13),  inhairere  diu 


potuisset  praedam  auferre,  qula  tunc  veraciter  prae- 
dam  de  ejus  deniibiis  tollimus,  cum  prius  molas 
iilius  conterere^sclmus.  Prius  enim  necesse  est  oor 
culta  consjiiorum  machinament^  prodere,  ut  audL- 
torts  nostri  animam  valeamus  poslinodum  ab  apertq 
lapso  revocare. 

CAPUT  XVU. 

DE  SALIVA. 

In  Scriptura  sacra  salivce  nomine  aiiquando  sapop 
coHiemplationiSf  aliquando  sapienlia  intelligitur. 

(275)  Salivae  nomlne,  intimae   contemplationis 
lapor  designatur,  slcut  per  l)eatum  Job  dicitur ; 

(i7i)  Ex  lib.  iti,  in  Job,  c.  xxiii. 
<,i74-j  Ei  lib.  IX,  c  XV,  24, 


luci  non  valct,  quam  raptim  videi.  Ipsa  quippo 
carnis  inOrmitas.transcendentem  se  animam  retra- 
hit,  atque-ad  cogitanda  Ima  atque  necessaria  suspi- 
rantem  reduck.  Saliva  ergo  ex  capite  defluens  os 
tangit,  sed  ad  venirem  minime  pervenit,  quia  U^ 
qitore  supernae  contemplationis  jam  quidem  int^N 
lectus  noster  Infunditur,  sed  nequaquam  mens 
plene  satiatur.  In  ore  enim  gustus  est,  In  ventr^ 
satietas.  Salivam  itaque  glutire  non  possumus, 
quia  supernae  claritatis  dulcedine  satiari  uou  per« 
mitlimur,  quod  adhuc  extremitate  gustamus.  Sed, 
quia  hoc  ipsum,  quod  utcunque  jam  super  nos  cot. 
(273)  E\  lib.  VIII  in  Job,  c.  xviii. 


fgS  GAnNERI  GAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  iS« 

gnosclmut,  ex  pietate  parceiilit  est;  quod  vero  hoc  A  Ecdesias  sunt  spirituales  Palrcs,   qui  uunc  in  ea 

miraculis  coruscant,  et  velut  in  ejus  facie  venera- 


239i^^ip^f  ^  perfecte  non  possumus,  adhuc  ex  poena 
Tctustae  damnationis  recte  nunc  dicitur  :  Viquequo 
uon  pareis  mihi  nec  dimitti$  me  ut  ghttiam  sa/toom 
wuam  T  Ac  sl  ^rte  diceretur :  Tunc  homioi  plene 
pards»  cmm  hominem  ad  perfeetionem  to»  «mmh 
templationis  admiseris,  ut  chiritatem  tuam  raptua 
inlerius  videat,  et  e«m  camis  suae  corruptio  exte" 
fius  noa  repellat.  Tunc  permittas  ut  saHvam  glu- 
tiam»  cum  me  sapore  tuae  daritatis  usque  ad  abun- 
4antiam  satietatis  iufuderis,  ut  nequaquam  jam 
per  indigeniiam  giftstu  oris  esuriam,  sed  in  te  soli- 
datus  irrigato  mentis  ventre  svbsistam. 

(274)  Salivaenomine  sapientia  dedgnatur,  sicut  in 
Evangelio  legitur  ^  Quia  Dominui  expuens  tetigit  /tit- 
guam  muti^  et  statim  soiutum  est  vinculum  Hngufe 
ejus^  et  loquebatur  recte  (Marc,  vii,  55).  Quid  enim 
est  quod  expuens  linguam  ejus  tetigit,  nisi  quod  sa- 
liva  noliis  est  ex  ore  Redemptoris,  accepta  sapien- 
ita  in  doquio  divinoTSaliva  quippe  ex  capitedefluit 
i»  ore.  Ea  ergo  sapientia  qua^  ipse  est,  dum  lingua 
Bostra  tangitor,  mox  ad  pnBdieatio»ia  verba  for- 
luatur* 

€APBT  XVra. 

BE  MAXILLIS. 

(275)  Maiillaram  nomine,  praedioatores  sancti 
4esignanlur,  sicnl  sub*  ludsese  ^>ecie  per  Jeremiam 
4idtur :  Phrans  ptoravit  in  nocte^  et  lacrymas  ejus 
in  maxiUis  eju$  (TAreii.  i,  2).  In  adversitate  quippe 


biles  apparent.  Cum  enim  videmus  muTtos  min 
agere,  ventura  prophetare,  mundum  perfecte  relin- 
quere,  coelestibus  desideriis  ardere,  sicut  cortex 
mali  panici,  sitnctae  Ecclesiae  genae  rubent.  Sed 
quid  est  istud  orone  quod  miramur  in  iilius  rei  coni- 
paratione  de  qua  scriptum  est :  Quod  oculus  non 
viditf  nee  anris  audhitf  nee  in  eor  hominis  ascendit 
qum  prcfparavit  Deus  diligentibus  se  (Isai,  lxiv,  4). 
Bene  ergo  cnm  miraretur  genas  Ecclesiae,  subdidit, 
absque  occuttis  tuis^  ac  si  aperte  dtceret :  Ea  quidem 
qw.  in  te  non  latent,  magna  sunt ;  sed  illa  valde 
iueiKibilia  quae  latent. 

241  CAPUT  XX, 

I»B  PACIE« 

Jn  Scriptura  sacra  faciei  nomine  aliquando  mens, 
aliquando  mentis  intentio^  aliquando  auilibet  Ec^ 
clesias  prtelatus^  aliquando  cognitio  diaboli^  ati" 
quando  rei  prwsentia^  aliquando  animadversioni$ 
ultio  designatur. 

Faciei  nomiue  mens  designatur,  sicut  per  Sopbar 
didtur  :  Si  iniquitatem,  quce  est  in  manu  tua^  abstu^ 
(eris  a  l#,  et  non  manserit  in  tabernacnlo  tuo  injusti" 
Ha,  Ittfic  elevare  poteris  faciem  tuam  absque  macuta^ 
et  eris  stabilis,  et  non  timebis  {Job  xi,  14, 15).  Omne 
peccatum  aut  sola  cogitalione  committitur,aut  cogi- 
tatione  simul  et  opere  perpetratur.  Iniquitas  ergo  iu 
manu  est,  culpa  in  opere ;  injustitia  vero  in  tabema* 
culo,  iniquitas  in  mcnte.  Mens  quippe  nostra  noa 


ficdesiae  illi  amplius  plangunl,  qui  vitam  camalium  q  incongme  vocatur,  in  qua  apud  nosmetipsos  abs 


eonfringeie  praedicando  uovemnt.  Per  ipsos  nam 
que  saACta  Eociesia  iniquos  a  vitiis  conterit,  et  quasi 
fluliens  iu  sua  membra  convertit.  Unde  ipsi  quo- 
que  primo  pastori  velut  maxillse  Ecclesise  didtur  : 
Maeta  et  manduca  (Act.  x,  |5).  Hinc  est  etiam  quod 
Samsoa  et  maxUIam  assRi  tenuit,  et  hostes  peremit 
{Judie.  xv),  quia  Bedcmptor  noster  simplidtatem, 
alque  ^tientiAm  praedicantium  sus  manu  virtutis 
lenens,  a  vitiis  suis  camales  interfedt..  Et  maxilla 
In  tenam  postnK>dum  aquas  fiidit,  quia  dala  morti 
praedicalonun  corpora,  magna  populis  monbtravere 
niracula.  240  ^ode  beati  membri  sui  Job  voce 
sancta  Eeciesia  couqueritur  dicens :  Percusserunt 
wtaxUlam  meam^  satiati  sunt  pmie  meis  (Job  xvi). 


condimur,  cum  foris  in  opere  non  videmur.  Sophar 
itaque,  quia  justi  viri  amicus  est,  novit  quid  dicat; 
sed,  quia  justnm  iocrepat  hsereticoram  tenens  spe* 
dem,  proferre  recte  etiam  quae  novit  ignoral.  Sed 
nos,  calcantes  hoc  quod  ab  eo  tumide  dicitor,  pen* 
ficmus  verba  ejus  quam  vera  sint,  si  recte  diceren* 
tur.  Prius  enim  a  manu  iniquitatem  subtrahi,  el 
post  a  tabemaculo  monel  injustitiam  abscindi,  quia 
quisquis  jam  prava  a  se  opera  exterius  resecat,  ne^ 
cesse  profecto  est  ut  ad  semetipsum  rediens,  soler- 
tersese  in  mentis  intentione  disccmat,  ne  culpa 
quam  in  actione  non  hal)el,  adbuc  in  cogitatione 
perduret.  Unde  l)ene  etiam  per  Salomonem  dicitur  i 
Prespara  foris  opus  tuum,  et  diligenter  exeree  agrum 


MaxiUam  namque  Ecdesiu;  perversi  feriunt,  cum  D  iMtim,  ut  posUa  cedifices  domum  tuam  {Prov.  xxiv. 


boQospraedicatores  iusequuiilur  :  et,  quia  tunc  re- 
probi  graude  aiiquid  fecisse  se  aestimant,  cum  vitam 
praedicatorum  neeant,  posi  percussionem  maxilke 
apte  subjuiigitor :  Saturati  sunt  pmnis  meis.  llla 
quippe  eos  peena  satiat,  quae  mentem  Ecdesiae  prae- 
dpue  castigat. 

CAPUT  XIX. 

»e  CENIS. 

(976)  Genamro  n^miine  spiritales  Patres  desi- 
gnanlart  sieut  sanctae  Eeclesiae  in  Canticis  cantico- 
rum  didtar  :  Sieut  eortes  mati  pumci  genee  tuee  ab&^ 
fiie  oc€uitis  ttds  (Cant.  vi,  6).  Geme  qaippe  S9fict« 

(274)  Exbom.lOinEzech. 
(%m  Kx  lib.  %\n  in  ^ob.  c  6. 


27).  242  Qiii<)  nainque  est  praeparato  opere  agram 
diligenter  exterius  exercere,  nisi  evulsis  el  eradica- 
lis  iniquitatis  senlibus  actionem  uostram  ad  fra-« 
gem  retributionis  excolere?  El  quid  est  posl  agri 
exercitium,  ad  aedifidum  domus  redire^  nisi  quo4 
plerumque  ex  bonis  operibus  discimus  quantam  vitaa 
munditiam  in  cogitatione  constraamus  t  Pene  nam<e 
que  cuncta  l)ona  opera  ex  cogitatione  prodeanU 
Sed  suut  et  nonnulla  cogitationis  acumina,  qu:e  ex 
operatione  iiascuntur.  Nam,  sicut  ab  aniroa  opus  ^ih 
mitur,  ita  rarsus  ab  opere  animus  eruditur.  Mens 
quippe  divini  amoris  exordia  capiens  iropcrat  Iiona 
(276)  Ex  hom.  16  in  Gtcch. 


IS5  GREGORIANUM.        LIB.  Y.  IM 

qiue  fiuDl.  Sed,  postquam  fleri  imperata  coBperintf  A  in  corpore  latel  dcrorme.  Qiii  niroirum  pra^lati  ple- 


ipsis  suis  exercitata  actionibus  discit,  cum  imperure 
bona  inchoaverat,  quantum  mlnus  \idebat.  Foris 
ergo  ager  eicolitur,  ut  ^omus  pt)stmodum  construa- 
tQr,  quia  plerumque  ab  exteriori  opcre  sumintqs 
quantam  sublilitatem  rectitudinis  in  corde  tcnca-r 
mas.  Quem  bene  Sophar  servare  ordinem  studuit, 
cum  prius  auferri  iniquitatem  a  manibus,  et  post  a 
tabemaculo  injustitiam  dixit,  quia  nequaquam  plenc 
animus  in  cogitatione  erigitur,  quando  adhuc  ab  eo 
extrinsecas  in  opere  erralur.  Quae  si  perfecte  duo 
hxc  tergimus,  ad  Dominum  statim  sine  macula  fa- 
i  iem  leTamus.  Tpnc  enim  sine  macula  faciem  ad 
Dominum  levamus,  cum  nec  nos  prohibita  mala 
comroittimus,  nec  ea,  qux  in  nobis  commissa  sunt, 


bibus  plangunt  culpas  innrmanlium,  seque  sic  de 
alienis  lapsibus  ac  dc  propriis  affligunt. 

(iSO)  Facici  nomine  notitia  designntur,  sicut  por 
Ezccbielcm,  de  quatuor  evangelistis  sub  figura  qua- 
luor  animalium  dicitur  :  Quatuor  (acies  uiii,  et  qua- 
tuor  pentKS  uni  (Ezech.  i,  6),  QuiJ  namque  per  fa- 
ciem,  nisi  notilia?et  quid  pcr  pcnnas,  ntsi  volatus 
exprimitur?  Per  faciem  quippe  unusquisque  cogno- 
scitur.  Per  pennam  vero  in  altum  avium  corpora 
sublevantur.  Facics  itaque  ad  iidcm  pcrtinet,  peuna 
ad  contemplationcm.  Pcr  (idem  namque  ab  omni- 
potcnii  Deo  cognoscimur,  sicut  ipse  de  suis  ovibus 
dicit :  Ego  $umpa$torbonus^  et  cognosco  ove$mea$^ 
et  cogno$cunt  me  meos  (Joan,  x,  il).  Qui  rursusait : 


, ,  ^ —         — , , — , — ,  ^  -  ^  ,     ,    .* 

proprio  lelo  relinemus.  Gravi  namque  mens  no*      Ego  $cio  quos  elegerim  (Joo)i.  xiii,  18).  Pcr  contem 


cx 

stra  orationis  suae  tempore  confusione  dcprimitur, 
si  hanc  aut  sua  adbuc  operatio  inquinat,  aut  alien» 
maUiije  servatus  doler  accusat.  Qu»  duo  quisque 
dam  terscHt,  ad  ea  quae  subnexa  sunt,  protinus 
liber  exsurgit :  Et  eri$  stabitis,  et  non  timebi$,  quia 
nimlram  lanto  minus  ad  judicem  trepidat,  quanto 
animus  in  bonis  actibus  solidius  slal,  Tiniorem 
quippe  superat,  qui  stabilitatcm  servat,  quia,  dum 
soUicitius  studet  peragere  quod  Conditor  impe-^ 
rat ,  secarus  ctiam  cogitat  quod  terribilitcr  iu- 
tenut. 

(277)  Faciei  nomine,  mentis  intentio  designatur, 
skat  beatus  Job  de  inlquo  quolibet  dicit :  Operuit  fu" 


plationem  vero,  quasi  244  super  nosmelipsos  tol- 
limur,  quasi  in  aera  levamur.  Quatuor  ergo  facics 
uni  sunt  quia  si  requiras  quid  Matlbaeus  de  Incar- 
natione  Domini  sentiat,  hoc  niinirum  senlit  quod 
Marcus,  Lucas  et  Joannes,  Si  quaeras  quid  Joannes 
scntiat,  hoc  procul  dubio  quod  Lucas,  &larcus  ct 
Malthaeus.  Si  quaeras  quid  Marcus,  lioc  quod  Mat* 
thaeus ,  Joanncs  et  Lucas.  Si  qiixras  quid  Lucas, 
hoc  quod  Joannes,  Matthaeus  ct  Marcus  sentit.  Qua- 
tuor  facies  uni  sunt,  quia  notitia  fidei,  qua  coguo- 
scuntur  a  Deo,  ipsa  est  in  uno  quae  est  simul  iu 
quatuor.  Quidquid  enim  in  uno  inveneris,  in  omni- 
bus  simul  quatuor  recognosces.  Et  quatuor  pennce 
^km  eju$cTa$$itudo  (Jobxy.Vl).  Visus  quippe  in  (]  ««i :  quia  omnipotenlis  Dei  Filium  Dominura  nor 


fade  esty  in  qua  et  prima  243  corporis  et  honora* 
bilior  est  pars.  Non  ergo  immerito  mentfs  intentio 
p^r  fadero  designatur,  quaro  quolibet  vertimus  illite 
Tidemus.  Faciem  ergo  crassitudo  operit,  cum  desi- 
derata  terrenarum  rerum  abundautia  oculos  men- 
tis  premit :  et  hoc  qqod  in  eis  esse  honorabile  de- 
i^nity  aote  Dei  oculos  foedat  quia  curis  multiplicibus 
a^ravat.  Habent  enim  hoc  potente^  et  iniqui  pro- 
prium,  ut  fallacibas  divitiis  occupati  veras  Dei  opes 
negligant :  et  quanto  minus,  quod  verum  est  inqui^ 
ritar,  tanlo  amplius  falsis  divitiis  extolluntur.  Cura 
eienim  multiplex  terrenarum  rerum,  quia  occupat, 
excsRcat. 
(278)  Facici  nomine,  sanctus  quilibet  Ecclesise 


strum  Jesum  Christum,  simul  omnes  concorditer 
praedicaiit :  et  ad  divinitatem  ejus  roentis  oculos  le- 
vantes,  penna  oontemplationis  volant.  Evangelista* 
rum  ergo  facies  ad  humanitatem  Domini  pertinct. 
penna  ad  diviuitatem,  quia  in  eo,  quem  corporcum 
aspiciunt,  quasi  facies  intendunt.  Sed,  dum  hunc 
esse  incircouscriptum  alque  incorporeum  ex  divini- 
late  annuutiant,  per  conteinplationis  pennam  quasi 
in  aera  levantur.  Quia  itaque  una  fides  Incarnatio- 
nis  ejus  in  omnibus,  et  par  contemplatio  divinilatia 
ejus  in  singulis,  recte  nunc  dicitur  ;  Quatuor  facie$, 
tfiit,  et  quatuor  pennm  uni, 

(St8i)  Faciei  nomine  cogitatio  Dei  intelligitur,  sic-. 
ut  per  Eliu  de  redempto  homiuc  dicilur  :  Et  videbit 


praelatas  designattir,  sicut  per  l)eatum  Job  in  per-  D  faciem  eju$  in  jubilo  (Job  xxxm,  26).  Superius  di* 


sona  Ecclrsia  dicitur  :  Facie$  intumuit  a  fte- 
tu  (Job  XVI,  17).  Infirma  membra  sua,  sancta  Ec- 
desia,  cum  a  peccatis  retrahit,  atque  ad  poenilcntiae 
r  medium  ducit :  hacc  prooul  dubio  fletibus  adjuvat, 
nt  ad  recipiendam  auctoris  sui  gratiam  convale- 
ftcant.  Et  per  fortes  plangit  quod  non  fecit,  quod 
tamcn  iii  membris  suis  debilibus  quasi  ipsa  fecit. 
Unde  i>ene  nanc  didtur  :  Fack$  mea  intumuit  a 
feim  (i79).  Facies  quippe  sanctae  Ecclesiae  sunt  hi 
qai  in  locis  regiminum  positi  apparent  priini,  ut  c\ 
eorum  specie  sit  honor  fidelis  populi,  etiam  si  quid 

(^7)  Ex  c.  22  in  Job. 

(278)  Ex  fine  c.  6,  I.  xiji  in  Job. 

\il9)  Ex  c.  i.  sup. 


xerat  quomodo  Deus  iunolescendo  afficit,  nunc  verq 
dicitur  quomodo  dum  innotescit,  exhilarat.  Mi^e^ 
enim  quisque  compungitur,  cum  intema  intuens, 
malorum  suorum  pavore  terretur  ;  aliter  vero  comr 
pungilnr  cum  gaudia  superna  conspiciens  spe  qua-^ 
dam  et  securitate  roboratur.  Illa  compunctio  afliciciH 
tes  ac  tristes,  haec  vero  laetas  lacrymas  movet.  Jut 
bilum  namque  dicitur,  quando  inclTabile  gaudiuiQ 
mente  concipitur,  quod  nce  abscondi  possit,  nep 
sermonibus  aperiri ;  et  tamen  quibusdara  motibus 
proditur,  quaravis  nullis  proprietatibus  exprimalur. 

(280)  Ex  hoin.  iti  in  Ezech. 
(i%\)  Ex  I.  xxiy  in  Job  c.  v, 


187  GARiNERl  CAN.  UEG.  S.  VICTORIS  PARIS. 

Urde  David  prophcla  iutucns  electorum  animas  A  paupertatem    meam   in 


vtrga 


iss 

indlgnatioms    eju$ 


taiitum  gaudium  mente  concipcre,  quantum  non  \a- 
lonlaperire,  ait :  Beatus  poputus  ^l^qui  $cit  jubila- 
tiortem  (Psal.  vii).  Non  enim  ait,  qui  loquitur,  sed  qui 
scit :  quia  sciri  quidem  jubilatio  intellectu  polest, 
scd  dictu  exprimi  non  polcst.  Sentitur  quippe  per 
illam  quod  ultra  sensura  est.  Et  cum,  vix  ad  hoc 
coutemplandum  sufficiat  conscientia  scntienlis,  quo- 
inoJo  ad  hoc  exprimendum  sufliciel  lingua  dicentis  ? 
Q::ia  er^o  cordibus  nostris  lux  se  vcritatis  insi- 
iiuans  inodo  districtam  justitiam  prxtendendo  con- 
tristat,  modo  interna  gaudia  apcriendo  la^tificat ; 
posl  tcnlationum  amaritudiiics,  post  tribululionum 
Itictus  aptc  subjuiigilur  :  Yidebil  faciem  ejus  in  ju- 
bito,  Menti  enim  noslrae  de  considcratione.ca;citatis 


(Thren.  ii|,  1).  Yirga  quippc  indignationis  Dci  est 
percussio  districtionis.  Quain  indignationein  tunc 
hoino  pertulit,  cum  ex  paraJiso  pulsus  vcras  intf^rni 
gaudii  divitias  amisit.  Scd,  quia  electi  quique  inces- 
santer  conspiciunt,  quod  in  prxscnlis  viUe  pcnu- 
riam  ab  iila  potestatis  ingenila:  facultate  ceciderunt, 
bene  dicilur  :  Eyo  vir  vidcns  paupertalcv\  meam  in 
virga  indignalionis  ejus,  Nunc  Iianc  paupcrlatem  re- 
proiuconsiderarenesciunt,  quia,  dum  scquunlure^ 
quae  conspiciunt,  cogilare  invisibilia  negiigunt,  quas 
perdidcrunt.  Unde  et  egeslas  eorum  proprie  dicitur, 
quia,  dum  rcplcntur  vitiis,  virtutum  divitiis  vacu:|n- 
tur.  Quibus  sicpe  evenil  ut  per  claUonis  dementiaia 
sublevali,  dum  nequaquam  ruinx  sua^  damna  con- 


6UX  ptiusignis  tribulationis  imnrutitur,utomnisvi<^  ^  sidcrant,  esse  se  etiam  a  bonis  actibus  inopes  non 


tiornm  aerugo  cohcremetur ;  et  tunc  mundatis  ocu- 
lis  cordis  illa  laelilia  patrix  coKlcstis  aperilur,  ut 
prius  purgcmus  iugendo  quod  fecimus,  et  postmo- 
dum  roanifestius  contcmplcmur  per  gaudia  quod 
qua^rimus,  prius  a  mentis  acie,  exsurgenle  tristitia 
intcrposita  malorum  caligo  detergitur,  et  tunc  re* 
splciidente  raplim  coruscatione  circumscripti  lunii- 
nis  illustratur.  Yisione  igitur  hac  pcr  contcmplalio- 
nem  facta,  facies  Dei  dicitur.  Quia  cnim  pcr  facieni 
quemlibet  agnosciraus,  non  immerito  cognitionem 
Dei,  faciem  ejus  vocamus.  Unde  Jacob  postquam 
cum  angelo  luctatus  est  ait :'  Vidi  Dominum  facie  ad 
faciem  (Gen.  xxxii,  50).  Ac  si  diceret :  Cogiiovi  Do- 


agnoscant.  Unde  voce  Domini  angelo  pncdicanti 
Laodiccae  dicitur  :  Dicis  quod  dives  sum,  et  locuple- 
tatnSf  etnuUius  egeo^et  nescis  quia  tu  es  miser^  et  mt- 
Berabilis.et  pauper^  et  cascus  et  nudus  (Apoc.  iii,  17). 
Quasi  divitem  se  asserit,  qui  per  arrogantiam  san- 
ctitatis  extollitur,  sed  pauper,  et  caecus,  et  nudus 
arguilur.  Pauper  utique,  quia  virtutum  divitias  non 
habet ;  caecus,  quia  nec  paupcrtalem  q^am  patilur, 
vidct ;  nudus,  quia  primam  stolam  perdidit.  Sed  pe- 
jus,  quia  nec  se  perdidisse  cognoscit.  Qiiia  ergo,  ut 
diximus,  egestas  reproborum  est  defraudatio  meri- 
torum,  reae  de  levialhan  dicitur  :  Faciem  ejus  prc^' 
cedit  egestas,  Nemo  qiiippe  cognitioni  ejus  jungitur» 


nunum,  quia  me   cognosccre  ipse   digiialus  est.  ^  nisi  prius  virtutum  divltiis  dcnudctur.  Prius  eninx 


Quam  cognitionem  plcnissime  lieri  Paulus  iii  flnc 
testatur  diccns  :  Tunc  cognoscam,  sicut  et  cognitus 
sum  (I  Cor.  xiii,  i2).  Quia  ergo  post  laborum  ccrta- 
luina,  posl  tcntationum  fluctus  saepe  in  cxcessu 
anima  suspcnditur,  ut  cognitionem  diviii;e  praescn- 
tix  contemplctur,  quam  tamcn  prxsentiam  ct  sen- 
tire  possit,  et  explere  non  possit,  recte  post  tot  la- 
bores  de  hoc  tentato  homine  dicilur :  Videbis  fa^ 
ciem  ejus  in  jubilo, 

(5^82)  Faciei  nomine  cognitio  diaboli  intelligitur, 
sicut  de  eo  voce  Domiuica  ad  bcatum  Job  dicitur  : 
Faciem  ejus  prtecedit  egesias  (Job  xn,  13).  Per  fa- 
ciem  quippe  notitia  designari  solet,  unde  scriptum 
cst  :  Facies  mea  prcecedet  te  (Exod,  xxxiii,  14)  id 


bonas  cogilationes  subtrahit,  et  tunc  eis  apertio-?  ^ 
rem  notitiam  suae  iniquiiatis  infundit. 

247  (^^)  P^<^i^i  nomine  rei  praesentia  designa* 
tur,  sicut  per  beatum  Job  in  persona  Ecclcsiae  de 
iniquis  dicitur  :  Abominantur  me ,  et  tonge  fugiunt 
a  me;  faciem  meam  conspuere  non  verentur  (lob 
XXX,  10).  Longe  namque  a  sancta  Ecclesia  fugiunt 
omnes  iniqui  f  non  passibus  gressuum,  sed  quali- 
tatibus  morum.  Longe  flunt  iion  loco,  sed  merilo « 
dum  cresccnte  superbia  aperta  eam  exprobratione 
coniemnunt ;  faciem  autein  ejus  conspucre  est  noi^ 
tantum  in  absenlia  bonis  detrahere,  sed  nnumquem- 
que  justum  eliam  in  praesentia  confuure.  Quos 
dum  pravi  aperte  irridendo  despiciunt ,  In  eorun\ 


est,  notitia  ducatum  pnebebit.  Sciendum  vero  est  D  contumcliis  fluxa  veita  quasi  defluentes  saliva^ 
quod  egestas  in  sacro  eloquio,  aliler  electorum  po-     eiuittunt. 


nitur,  246  a^tie  aliter  reproborum.  Egestas  nam- 
que  elcctorum  est  cum  verae  divitiae  coelestis  patri^e 
ad  eorum  animum  redeunt,  et  in  hoc  xrumnoso 
pneseutis  vitae  exsilio  positi  paupercs  se  esse  me- 
mincrunt.  lllas  quippe  divitias  sine  cessatione  su- 
spirant,  de  quibus  Paulus  dicit :  Vt  sciatis  qum  sit 
spes  vocationis  ejus,  et  qua:  divitias  glorios  hasredita- 
tis  ejus  in  sanctis  (Ephes,  i,  18).  Et  quia  adhuc  cas 
nequaqnam  conspiciunt  studiose,  inlerim  inderumna 
tstius  paupertatis  gemunt.  llanc  procul  dubio  Jcrc- 
niias  inspcxcrat,   cum  dicebal  :  Ego    vir  videns 

(^2)  Ex  1.  XXXIV  in  Job,  c.  xxxii. 
1:^83)  Ex c.  XVII,  I.  XX,  in  Job  liO. 


(5^84)  Facieinomineanimadversionis  ultio  designa- 
tur,  sicutpcr  bealum  Job  Domino  dicitur : />iio /flii  • 
tum  ne  facias  mihi  et  tunc  a  facie  tua  non  abscondar  ; 
manum  tuam  longe  fac  a  me ,  et  formido  tua  non 
me  terrcat  (Job  xiii,  20).  Quid  enim  hoc  loco  Det 
faciem  nisi  animadvcrsionem  accipcre  debemus,  in 
quodum  pcccala  rcspicil ,  punit?  A  qua  videlicet 
nullus  eliain  juslus  absconditur ,  si  duo  quae  po- 
slulat ,  non  aroovcantur.  De  quibus  subditur  ; 
Manum  tuam  longe  fac  a  me,  et  formido  tua  non  me 
terreat.  In  qiiibus  vidclicct  duobus,  quid  aliud  ])ci: 

(28i)  Ex  c.  XX  iu  Job,  I.  xi. 


«89 


CREGOWAMJM.  -  LIB.  V. 


m 


prophetx  vocem  quam  tempus  graiiae  et  redemplio-  A  Dit.  De  quo  et  beuc  dicitur  :  Incedens  et  plorant 


nis  inquirit  ?  l^x  namque  sub  percussione  ultionis, 

j^utum  tenuit,  ut  quisquis  sub  illa  peccaret,  pro- 

tious   morte    punirclur.   Ncc   plcbs   Israelitica  ex 

amore  Domino  ,   sed  tiniore  serviebat.  Nunquara 

Tero    impleri  jusiitia   per  tlmorcm    potest ;  quia, 

JQita  Joannis  vocem  :  Perfecla  charilas  foras  mil-' 

iit  timorem  (/  Joan.  iv,  18).  Pattlus  quoque  ado<- 

]>tioDis  Qlios  consolalur  dicens    :    Non    accepistis 

tpiritum  servitutis  iterum  intimore,  sed  accepistis 

Sfnritum  adoplionis  fHiorunijin  quo  clamamus  :  Ab'" 

*tf ,  Pater  {Rom.  viii ,  15).  Ex  voce  igilur  generis 

kumani,  legalis  percussionis  duriliam  iransire  con^ 

cupiscens,  alque  a  formidine  pervenire  ad  dileclio- 

iiem  appctens,  quae  duo  a  se  omnipoiens  Deus 

hHige  faciat,  exorat  dicens  :  Manum  tuam  longe  fac  ^  pcrdunt  vilam 

a  wse^  et  formido  tua  non  me  terreat,  id  est  percus* 

sionis  duritiam  remove  ame,  248  formidiuis  poii* 

lius  tolie,  sed  irradiante  gratia  dilcctionis,  spirilum 

securitatis  infunde, 

CAPUT  XXI. 

DE   BARBA. 

Ja  Scriptura  sacra  barba:  nomine  arKjuando  decor 
tirtulis,  aliquando  fiducid  proprioi  vtrtutis  intelli- 
§it¥r. 

(985)  Barbae  nomine  decor  virtulis  designatur. 
Uiide  ad  Ezecbielem  propbetam  dicitur  :  Tu,  /?/t  ho- 
minis  ,  sume  tibi  gladium  aculum  radentem  pilos^ 
el  assumes  eum,   et  duces  eum  super  caput  tuum 


ibat ,  quia  ut  devotas  mentes  inlcrimere  feriendo 
praevaleat ,  semctipsum  quasi  siib  velamine  viriu- 
tis  occultat,  et,  dum  concordare  se  vere  lugentibu^ 
similat,  ad  cordis  inlima  sccreto  admi;»sus,  hoc 
qued  intus  de  virtute  latet  occidit.  Qui  plerumque 
sespondet  ad  altiora  provehere.  Unde  et  dixisse 
perhil)etur  :  Venite  ad  Codoliam  filium  Aicham^ 
Atque,  dum  majora  promitlit,  eliam  rainima  sub» 
trahit.  Unde  recle  diclum  est :  Qui  cum  venissent 
ad  medium  ctvtfalts,  interfecit  eos,  Viros  ergo  ad  of- 
fcrenda  Deo  munera  vcnientes  in  medio  civitatis 
interfccit,  quia  divinis  dedila^  operibus  mentes,  nisi 
magna  se  circumspcctione  custodianl,  subripicntQ 
hoste  dum  devotiouis  bostiaiu  portant,  io  ipso  itiiterQ 


CAPUT  XXU 

DE  COLLO. 

Ih  Scriptura  sacra  colli  nomine  aliquando  saerum 
eloquium  ,  aliquando  elationis  osteusio  designor 
tur^ 


(i86)  Colli  nomine  sacrum  eloquium  designatur, 
sicut  Sponsi  vocc  ad  sponsamdicitur :  Sicut  turris  Da- 
vid  collum  tuum,  qua:  wdtficata  est  cum  propugnacu^ 
tis,  Mille  ctypei  pendent  ex  ea,  omnis  armatura  for- 
tium  (Cant,  iv,  4).  In  collo  enim  gutlur,  in  gutlure 
vox  est.  Quid  ergo  per  collum  sancKe  Ecclesiae, 
nisi.sacra  eloquia  designantur?  In  qua  dum  miile 
clypei  dependere  memorantur,  per  huno  perfectum 


€t  barbam  (Ezech,  v,  1).  In  quo  videlicct  prophetae  q  ntimerum  numerus  universus  ostenditur,  quia  unl 


£icto  judicium  Redemptorisexprimltur,  qui  incarnc 
apparenscaput  rasit,  quia  a  Judaico  sacerdotio  prae-* 
ceptorom  suorum  sacramenta  abslulit ;  barbam  ra- 
$it,  quia  regnum  Israeliticum  deserens  decorem  vir- 
iQtis  amputavit. 

Barbae  nomine  fiducia  propriae  virtutis  designatur, 
sfeut  Jeremias  qui,  dum  gesta  foris  referrestuduit, 
qoae  inlus  apud  nosmetipsos  gererentur  iudicavit , 
dicens  :  Venerunt  ocloginta  viri  de  Sichem  et  de  Si- 
U^etde  Samaria,  rasi  barba,  et  scissit  vestibuSy 
squalentes^  munera  et  thus  habebant  in  mantt,  ii<  of- 
ferrent  in  domo  Domini.  Egressus  autem  Ismael  fi" 
tiuM  Nalhania  in  oecursum  eorum  de  Malpha,  ince- 
dens  et  ptorans  ibat.  Cumque  occurrisset  eis,  dixit  ad 


vcrsa  nostra  muuitio  in  s^cro  cloquio  continetur. 
Ibi  250  quippe  sunt  praeccpta  Dei,  ibi  exempla 
justorum.  In  coUo  crgo  Ecclesise,  id  est  in  sacri 
eloquii  praedicatione ,  quod  pro  sua  munitione  et 
allitudine,  turri  David  similis  dicitur,  mille  clypei 
dependent ,  quia  quot  illic  praBCcpta ,  tot  etiaiii  pe- 
ctoris  noslri  muiiiniina.  Si  enim  pugnare  coutra 
spiritualia  nequiliae  volumus,  in  coilo  Ecclesiae,  id 
est  in  divino  eloquio  proiectoris  arma  ioquiramus» 
ut  ex  discrelione  praccepti  contra  vitia  sumatur  vir- 
tus  adjulorii.  Ecce  enim  contra  aerias  potestates 
festinamus  fortes  existere,  in  hac  turri  annaturam 
nostrae  meotis  invenimus ,  ut  iude  praecepta  Con- 
diioris  sumainus  exempla  praecedentium,  per  quae 


Venite  ad  Qodoliam  (ilium  Aicham,  Qui,  cum  D  contra    adversarios   nostros    inexpugnabiliter  ar^ 


tenissenl  ad  medium  civitdtiSf  iuletfeciteos  (Jer,  xli, 
5,  etc).  Barbam  quippe  radit  qui  sibi  de  propriis 
viribns  fiduciam  sobtrahit.  Vestes  scindunt  qui  si- 
biaietipsis  in  exterioris  decoris  laceralione  non 
parcunt.  Oblatura  in  domo  Domini  thus  ct  munera 
Yeninnt  qui  exhibere  se  in  sacrificio  orationem 
cain  operibus  polticenlur.  Sed  tamen  si  se  in  ipsa 
sanctae  devotionis  via  caute  circumspicere  nesciunt, 
Isflsael  Natbaniae  249  ^^'us  ^^  occursum  eorum 
^nit,  quia  nimirum  quilibct  mabgnus  spiritus 
prioris  sui  Satanae  videlicet  exemplo  in  superbiae 
errore  generatus,  se  ad  laqueum  deceptiouis  oppo- 


niemur.  Duin  enim  quainlibet  virtutem  subire  ap  • 
pclis,  et  banc  iilic  a  Patribus  jam  impletani  vi- 
des  ,  ibi  armaturam  tuam  invet.iSs  pcr  quam  con^ 
tra  spiritualia  bella  muniaris.  Dependcnt  quippo 
iii  ea  clypei ,  si  quis  pugnare  appelit,  assumat ,  et 
cx  ca  virtule  pcctus  rouniat ,  et  vcrborum  jacula 
emittat. 

Et  notandtim  quia  cum  propugnaculis  sediOcata 
dicitur.  Uoc  quippe  agunt  propugnacula,  quod  dy- 
pei  :  quia  utraque  pugnantem  muniunt.  Sed  inler 
ulraque  distat :  quia  clypeos  pro  nostro  munimine 
utcunque  volumus,  movemus :  propiignaculo  autcm 


(t85)Exc.  w,  I.  MinJob|28, 


(iSG)  Exhom,  15MnE/aIv. 


^l  CARNERI  CAN.  REG.  S.  YICTORIS  PAR.S.  t»2 

defendi  possuraus,  sed  liaec  movcre  non  possumus.  A  videus,  ail  :  Et  servieut  ei  humero  uno  (Sophan. 
Clypeus  in  manu  tenelur  ,  propugnaculum  non  lc- 
«elur.  Quid  ergo  inlcr  propiignacnla  el  clypeos  di- 
stat,  nisi  quod  in  sacro  eloquio,  Palrum  pra»ce» 


denlium  et  miracula  legimus,  et  virtutes  bonorum 
operum  audimus?Ibi  namque  cognoscimus  quod 
alius  potuit  mare  dividere,  aiins  solem  tigere,  alius 
roortuum  suscitare,  aliusparalyticum  verbo  erigere, 
YCrbo  suo  aegros  curare,  alius  per  suam  seutentiam 
inOrmantium  febribus  obviare.  Qui  tamen  omnes 
et  palientiae  longanimilate  mites  ,  et  zelo  recti- 
tudinls  ferventes  fuerunt,  verbi  pr»dlcatione  divi- 
tes  simul  ct  misericordla  largi.  Hi  itaque  quam 
vera  de  Dco  dixerint,  testantur  miracula,  quia  talia 
perillum  non  facerent ,  nisi  de  Dco  vera  narra- 


nu  9).  In  co  quod  bealus  Job  dicit :  Si  iemvi  manum 
meam  super  pupiihim^  cum  viderem  me  m  porta  stt- 
periorem  (Jeh  xxxi,^l).  Miram  virtulem  patienti»  ser- 
vasse  se  asserit,  'qui  gravari  se  a  personis  minimis 
nec  contra  boc  quod  sibi  juste  competere  poterat 
decUnavit.  Quod  tamen,  si  minime  fecerit  adjuagit  : 
Uumerut  nuu$  ajunctura  sua  cadat^  quia  nimirum, 
qui  patientiam  servare  contemnit,  socialem  vitam 
citius  per  impatienliani  deserit.  A  qua  junctura  et- 
enim  humerus  cadit,  cum  adversilatis  aliquld  ferre 
animus  non  vaiens  fratemam  concordiam  relinquit. 
Et  brachium  meum  cum  suis  ossibus  conteratur». 
quia  niroirum  cuncta  noslra  operatio,  cum  quibus- 
libet  videalur  esse  connexa  virtuUhus,  soIvitur« 


rent.  Etquam  pii,  quain  humiles,  quam  benigiii  ^  «»»'»  P^^y  charilatis  vinculum  paUcntia  conservetur. 


exstiterint,  eorum  testantur  operationes.  Si  igitur 
de  flde  tentarour ,  quam  ex  corum  251  praedica- 
tione  concepimus,  loquentium  roiracula  conspicia- 
rous ,  et  in  fide  qnam  ab  els  accepimus  confirma- 
mur.  Quid  ergo  eorum  miracula,  nisi  nostra  sunt 
propugnacula?  Quia  et  muniri  per  IUa  possumus, 
et  tamen  haec  in  manu  nostri  arbitrii  non  tencmus. 
Nam  talia  facere  non  valemus.  Clypens  ergo  in  ma- 
nu  est,  et  defendit,  quia  virtus  palientiae,  virtus 
roiserlcordiae  pnecedenie  nos  gratia ,  et  in  potestate 
est  arbitrii,  et  a  periculo  protegit  adversitatis.  Tur- 
ris  itaqae  nostra  cum  propugnaculis  aedificata  est, 
in  qua  mille  clypei  dependent,  quia  Scriptura  sacra 


Sua  enim  bona  perdct,  qui  alicna  mala  renuil  per- 
peti.  Fervore  quippe  iracundi  spiiitus  laesus  quisqiie 
a  dilectione  resilit,  ct  cum  se  exlcrius  gravari  non 
tolerat,  intus  se  per  amissum  Inmen  charitatis  ob- 
scurat,  nec  videt  jam  quo  tendat  pedem  boni  opc« 
ris,  qui  oculum  perdidit  dilectionis.  Sed  sancti  virk 
humerus  a  jactura  sua  non  cadit,  quia  videlicet  ejus. 
dileclio  a  socialis  vitae  concordia  per  patientiam  non 
recedit :  ejusque  brachium  minime  frangitur,  quia 
omnis  ejus  operatio  in  conjunctione  humeri,  id  est 
in  charitatis  connexione  custoditur. 

liumeri  nomine  operatio  dcsignatur,  sicut  ment» 
reprobae  sub  Dabylonis  specie  per  propbetam  expro- 
brando  dicilur :  Denuda  turpitudinem  tuam^  disco^ 


snb  miraculi  Patrum  a  jaculo  adversitatis  absoondi*  r        .  ^  .  .  ^       '     . 

...  .  ..       .    ^*  opert  humerum^  revela  crura,  transt  flumina  (Isa^ 

rour,  et  conversationis  sanctae  munimma  etiam  in     „r  _  «v  •>.,*«.   «  ^ 


manu  boni  operis  tenemus. 

(287)  Colli  nomine  dationis  ostensio  designatnr, 
slcut  voce  Dominica  de  diabolo  sub  nomine  levia- 
tban  dicitor  :  Jn  eoUo  ejus  morabitur  fortitudo  (Joh 
XLi,  15).  Quid  enim  collo  leviathan  istius  nisi  ela^ 
tionis  ostensio  designatur,  qua  contra  Domiuum  se 
erlgens  cum  simulatione  sanctitatis,  etiam  tumore 
peccati  extollitur?  Quia  enim  per  coUum  superbia 
exprimitur,  Isaias  propheta  testatur,  qul  Jerusalem 
mias  redarguit  dicens  :  Ambulaverunt  extento  collo 
{Isa,  III,  48).  In  collo  ergo  leviathan  istios  fortitudo 
demorari  perhibetur,  quia  elationi  illius  etiam  sub- 
juncta  potentia  suifragatur. 

CAPUT  XXIII. 

DE  BDMERO. 

(i88)  Humeri  iiomine  socialis  vitae  conjunctio  do» 
slgnatur.  Unde  beatus  Job  vitae  siiae  celsitudincro 
parrans,  maledicti  sibi  scntentiam  protinus  subji- 
Cit,  si  qua  eorum  quae  dixerat,  opera  non  implevit, 
^iceos :  Humerus  meus  a  junctura  sua  cadat^  et  bra^ 
$hsum  meum  cum  suis  ouibits  conteratur  (Joh  xxxi ,  2St) . 
liiquet  profecto  quod  brachium  corpori  per  hume- 
mm  jungitur.  Sicut  ergo  per  brachium  bona  ope- 
ratio,  Ita  per  bumerum  sodalisTitas  conjunctio  dc- 
aignatur.  Unde  propbeta  quoque  sanctos  252  uni- 
yersalls  Ecclesiae  pupulos  Deo  concorditer  servituros 

(387)  Ex  c.  II,  lib.  xxxiv  in  Job. 
U8^  Ex  c.  XVI,  lib.  XXI  in  lob. 


XLvii,  2).  Require  I.  7,  c.  5,  ante  fincm. 
253  CAPUT  XXIV. 

DE  BRACniO. 

Jn  Scriptura  sacra  brachii  nomine  aliquando  unige- 
genitus  Ihi  Filius,  aliquando  AnttchristuSf  ati* 
quando  operatio  designatur, 

Brachii  nomine  unigeuitus  Dei  Filius  desiguatur» 
sicut  voce  Dominica  ad  beatum  Job  dicitur :  Si  hahes 
brachium  sictU  Jktu^  et  si  voce  simiti  tonas?  (Job  xl, 
4.)  Cum  Dens  longe  dissimiles  in  se  similitudinea 
trahat  solerter,  intuendiim  est  quod  quaedam  talia 
aliquando  dicantur  in  Deo  proptcr  efiectum  operis, 
aliquando  autem  ad  ejus  judicandam  substantiam. 
Nam,  cum  in  Deo  oculi,  als  et  capulae  nominantur» 
D  eflcctas  quidam  operationis  oslonditur.  Cum  vera 
roanus,  bracbium,  dextera,  vel  vox  in  Deo  didtnr» 
per  haec  vocabula  consubstanlialis  ei  Flius  demon* 
dtratur.  Ipse  quippe  est  et  roanus  et  dexlera  :  do- 
cujus  ascensione  Pater  per  Moysen  loquitur  dicens : 
Tollam  in  cielum  manum  meaiii,  et  juraho  per  dexte^ 
ram  meum  (Dent,  xxxii)  (289).  Ipse  est  brachium» 
de  quo  propbeta  ait :  Et  brachium  Domtng,  ctu  re* 
velatum  est  ?  (Isa.  liii,  I.)  Ipse  est  vqx,  quia  eum 
Pater  gignendo  dixit :  Ft/i«s  meus  es  tu  :  E§o  hodie 
genui  te  (Psal.  ii,  7).  Et  de  quo  scriptnm  est :  Jn 
principio  erat  Verbum,  et  Yerbum  erat  apud  Jkum^ 
et  Jktss  erat  Verbum  (Joan.  i,  I).  Per  quod  Verbum 

(i89)  Sednulla  vcrsionuro  qu%  exsUnt,  sic  omuin<k 
babet. 


IS:^  GRECORIANUM.  —  LIB, 

fedsse  Palrcm  omnia  David  asscrit  dicens  :  Dixit  et  A 
faetatunt  (P<a/.  cxltiii,  5).  Denm  crgo  brachium  ha* 
berc  est  operanfccm  Filium  gignere;  tocc  lonare  est 
eonsabstantialem  sibi  Filium  mundo  terribiiiter  de« 
uonslrare.  Beato  ergo  Job  dum  dicit  Dominus  :  Si 
^ubes  braehium  sicut  Deus^  et  si  voee  simili  tonas^ 
mira  dispensalioncpietatis  eum.dum  increpat,  exal- 
iat,  quia  cum,  qucm  sua  comparatione  superat,  su- 
periorem  cunctis  demonstrat. 

254  Brachii  nomine  Anticbristus  designatur 
slcui  voce  Dominica  de  ejus  destructione  ad  beatum 
iob  dicilur :  Et  brachium  excelsum  coiifriitgitur  (Job 
ixxviii,  15).  Quid  namque  aliud  excelsum  bracbium 
accipitur,  uisi  superba  Anticbristi  celsiludo,  quae 
taper  reprobas  meutes  hominum  fastu  gloriae  sae- 


CAPUT  XXV. 

DE  CUBITO. 

Cubiti  nomine  operaiio  designatur,  sicut  per  Eze- 
chielem  prophetam  dicitur  {Ezech.  xl\  qui  pro  meii- 
sura  civitatis  in  monte  abscondits  in  mauu  viii  ca- 
lamum  sex  cubitorum  et  palmi  se  vidisse  testatur 
(290).  In  monte  quippe  clectorum  Ecclesia  siia  est, 
quia  fundata  in  inflmis  dcsideriis  non  cst.  Quid  au- 
tcro  per  cubitum,  nisi  operatio?  quid  per  senarium 
numcrum,  nisi  pcrfcciio  operalionis  ostenditur? 
Quia,  et  sexto  die  cuncia  opera  Ddminus  explesse 
incmoratur.  Quid  vero  super  sex  cubita  palmus  iii- 
sinuat,  nisi  contemplationis  vim,  quae  jam  initia 
aeternffietseptimaerequieidcnioiislcat?  Quia  enim 
ffitcrnorum    contemplatio  hic  niinime    perficitur» 


cubris  erigitur,  ita  ut  homo  peccalor,  et  tamen  ^  inensura  septimi  cubiti  non  cxpletur.  Electomm 


sstimari  homo  despiciens,  Deum  se  super  hominem 
nentiatur.  Unde  Paulus  apostolus  dicit :  Ita  ut  in 
templo  Dei  sedeat  ostendens  se  tanquam  sit  Deus 
{II  Thes.  II,  4).  Cujus  ut  tumorem  plenius  osten^ 
deret  praemisit :  Qui  adversatur^  et  exiollitur  super 
omne  quod  dicitur  Deus  aut  quod  colitur  (ibid.).  Deus 
enim  dici  aiiquando  et  homo  potest,  juxla  quod  ad 
Uoysen  dicitur  :  Ecce  constitui  te  Deum  Pharonis 
{Exod.  Tii,  i).  Deus  rero  coli  purus  homo  non  po- 
tesu  Quia  yero  se  Antichrislus  et  super  sanctos 
qnosque  homines,  et  super  ipsius  potentiam  Divini- 
tatis  extollit,  per  exactum  sibi  nomen  gloriae  et  hoc 
quod  colitur  Deus,  traiisire  conatur.  Quia  aut  haec 


itaque  Ecclesia,  quia  cuncta  quae  operanda  sunt, 
perficit  in  sex  cubilis,  in  moiite  civitas  posila  osten- 
ditur.  Quia  vero  bic  adhuc  sola  initia  contenipla^ 
lioiiis  inspiciti  de  septiroo  cubito  non  nisi  palmum 
tangit. 

CAPCT  XXVI. 

DB  MANIBVS 

In  Scriptura  sacra  manus  nomine  atiqnando  unigi'' 
nitus  Dei  filius,  aliquando  activa  vita^  aliquando 
potestas^  aiiquando  operatio^  aliquando  fortitudo^ 
aliquando  severa  legis  districiio  tntelligitur. 

ManusDomine  unigenitus  Dei  Filius  designatur^ 
sicut  per  Moysen  de  ^us  ascensione  Pater  25G 


ejas  superbia  districti  Judicis  erit  adveiitu  ferienda  p  loquitur  dicens  :  Tollam  in  cceium  manum  meam 


stcut  scr!ptnm  est :  Qiiem  Dominus  Jesus  interficiet 
spiritu  oris  sui^  et  destruet  iliustratione  adventus 
sui  {II  Thes.  ii,  8).  Recte  nunc  dicitur  :  Et  bra^ 
ckium  excelsum  confringitur, 

BrachH  nomine  operatio  designalur,  sicut  per 
beatam  Job  enumeratis  virtutibus  suis  dicitur  : 
liumems  meus  a  junctura  sua  cadat,  et  brachium 
mseum  cum  suis  ossibus  conteratur  {Job  xxxi,  22).  Et 
skut  per  ipsum  itarum  de  iniquo  dicitur :  Devoret 
puickritudinem  cutis  ejus^  et  sumat  brachia  illius 
primogemta  mort  {Job  xviii,  13).  Pulchritudo  nam* 
qoe  eotis  est  gloria  temporalis,  quae  dum  foris  con- 
eapisdtar,  quasi  species  in  cute  retinetur.  Brachio* 
mm  Tcro  nomiue  noii  iocongroe  opera  designan- 


et  jurabo  per  deiUeram  meam  (291«) 

(292)  Manus  noiuine  activa  vita  designatur«  sicut 
per  Ezechielem  de  sanclis  animalibus  didtur  :  Et 
manus  iiominis  sub  peiinis  eorum  in  quatuor  partibus 
{Ezech.  i).  Possunt  hoc  loco  quatuur  partes  mundi 
accipl,  scilicet  oriens,  occidens,  meridies  ct  septen-' 
trio,  quia  sanctorum  praedicatio  auctore  Deo  in 
cunotis  mundi  pariibus  est  egressa.  Possumus  etiam 
per  quatuor  partes  quatuor  principales  virtutes  ac- 
cipere,  ex  quibus  reliquae  virtutes  oriuntur^  videli" 
cet  prudentiam,  foriitudinem,  justitiam,  te.Dperan-' 
tiam.  Quas  nimirum  virtutes  tunc  veraciter  accipi- 
mus,cum  earum  ordinem  custodimus.Prima  quipptf 
prudentiai  secunda  fortitudo,  tertia  justitia,  quarta 


tor.  Qaia  corporale  opus  brachiis  agitur.  Quid  au-  D  temperantia  est.  Quid  enim  prodesse  poterit  pru^ 


lem  mors,  nisi  peccatum  est  quod  ab  interiore  vita 
aaimam  occidit?  Uiide  scriptum  est :  Beatus  et  san- 
rfss,  qui  habet  partem  in  resurrectione  prima  (Apoc, 
XX,  6).  Quia  ille  post  in  carne  feliciter  resurget,  qui 
in  hse  vita  positos  a  mentis  suae  morte  resurrexe- 
rit.  Si  igitur  peccatum  mors,  non  incongrue  primo* 
geniu  superbia  valet  intelligi,  quia  scriptum  est : 
ImUium  omuis  peccati  superbia  {Eccli.  x,  15).  255 
PalcbHtudinem  igitur  catis  ejus,  et  brachia  illius 
prgoogenita  mors  devorat,  qoia  iniqui  gloriam,  vel 
ofmtloBem  soperbia  supplantat. 


dentia,  si  fortitudo  desit?  Scire  etenim  cuiquani 
quod  non  poterit  faeere,  poMia  magis  quam  virtus^ 
Bed,  si  prudenter  inieiligit  quid  agat,  et  fortiter  agit 
quod  intellexit,  jam  proeul  dubio  justus  est ;  sed 
ejus  justittam  temperantia  sequi  debet«  quia  ple- 
rumque  justitia,  si  modum  non  habeti  ia  crudeli-' 
tatem  cadit.  Ipsa  ergo  justitia  vere  justitia  est»  qua0 
se  temperantiae  freno  moderatur,  ut  in  zelo  quo 
quisque  fervct,  sit  etiam  teniperans,  ne,  si  plua 
ferveat,  perdat  jastitiam  cujus  servare  moderaminai 
ignorat.  Duae  autcm  sunt  sanctorum  praedicatoram 


(290)  Ex  tib.  XXX  in  Job,  cap.  xii. 

(291)  Uujus  sigiiificatiouis  causam  babes  c.  xxv. 


sup.  Deut.  xxxii. 

(292)  Ex  bom.  3  in  Ezech.  longe  post  priucip. 


1^5  "IjilBNERl  CAIS.  REG.  S.  TICTORIS  PARIS.  IW 

viia,  acliva  scilicel  el  conlemplaliva.  Sed  activa  A  Mauum  ergo  super  os  poncrc  est  viflHtc  boni  ope- 


piior  esl  tempcre,  quam  contemphtiva,  quia  cx 
Bono  opere  tenditur  ad  contemplationem.  Contem- 
|$lativa  autem  major  est  merito  quam  activa,  quia 
liafec  in  usu  praesentis  operis  laboral^  iila  vero  sa- 
pore  inlimo  venturam  jam  requiero  degustat.  Quid 
itaque  per  manus  nisi  nctiva  vila  ?  et  quid  per  pen- 
nas  nisi  contemplaiiva  vila  signatur?  Manus  ergo 
hrominis  sub  pennis  corum  est^  id  est  virlus  operis 
sub  volalu  contempiationis.  Quod  bene  in  Evange- 
lio  duai  illse  muliercs  dcsignani,  Martha  scilicei  ei 
Maria.  MarUia  enim  satagebat  circa  frequem  ministe' 
finm;  Maria  nutem  zedebat  ad  pedes  Domini,  et 
vtrba  ejus  audiebat  (Luc,  x).  Erat  ergo  una  intcnta 
opcri,  allera  contemplalioni  t  una  activse  servicbat 
pcr  ^^J  exXenus  roinisteiium,  altera  coniempla- 
tivx  pcr  suspensionem  cordis  in  Verbum.  E(  quain- 
tis  activa  bona  sit^  melior  est  tamen  contemplatiTa> 
quia  isla  cum  morlali  vita  plenius  excrescit.  Uiide 
dicilur  t  Maria  optimam  partem  elegii,  quee  non  au^ 
feretur  ab  ea  {ibid.  45)*  Quia  igitur  activa  major 
eslmeiito  quam  coniemplaliva,  recle  nuiic  dici- 
tur  :  Manus  hominis  sub  pennis  eorum  (Ezech.  i,  S). 
Nam,  clsi  pcr  activam  boni  aliquid  agimus,  ad  coe- 
lesietamen  desiderium  per  contemplativam  vola- 
mus.  Uiide  ct  apud  Moysem  activa  servitus,  contera- 
plativa  autein  libertas  vocatur  (Exod,  xxl).  Et  cum 
utraque  vita  ex  dono  sit  gratix,  quandlu  tamen  in- 
ter  proximos  vivimus,  una  nobis  in  necessitate  est, 
allera  in  voluntatc.  Quis  eiiim  cogiioscens  Domi- 
num,  ad  regnum  ejus  ingreditur,  nisi  prius  verbum 
bene  opcreiur?  Sine  couteroplativa  vita  ergo  intrare 
possunt  ad  coelestem  patriam,  qui  bona,  quae  possunt 
operari,  non  negligunt.  Sine  activa  vcro  intrare 
non  possunt,  si  negligunt  bona  operari  quae  possunt. 
Ula  ergo  in  necessitate  est,  baec  in  voluntate.  llla  in 
senritute,  Ista  in  libertate.  De  qua  per  Pauluro  di- 
citur  :  Quia  et  ipsa  creatura  liberabitur  a  servitute 
eorruplionis  in  libertatem  gloria  filiorum  Dei  (Rom. 
viii,  21).  Tunc  enim  in  nobis  vera  libertas  erit, 
euro  ad  gloriaro  lilioruro  Dei  adoptio  nostra  pcrve- 
nit. 

(293)  Manus  noroine  potestas  designatur,   sicut 
pcr  l)eaturo  Job  de  Doroino  dicitur  :  Jn  cujus  manu 


ris  culpas  tegere  258  incautx  locutionis.  Beatiis 
igitiir  Job  sanctao  Ecclesiae  typum  tenens  et  in  ver*- 
bis  suis  sua  ailegans,  nostra  designans,  dicat  ex 
se,  dicat  ex  nobis  :  Manum  meam  ponam  super  09 
meufit,  id  est,  hoc  quod  districto  Judici  de  sermone 
meo  iii  me  displicuisse  considcro,  anle  ejus  oculos 
sub  vekimine  rccti  operis  abscondo.  Unde  iterum 
ab  eodem  Job  dicitur  :  Si  lotus  fuero  quasi  aquis 
mvis^  et  fulserint  veiut  mundissimte  manus  metp^ 
tamen  sordibus  intingues  me  (Job  ix,  50).  (295) 
Aqunc  etenim  nivis  sunl  laroenia  huroilitatis.  Qiiaa 
profeclo  liumililas,  quia  ante  districU  Judicis  oca- 
los  Cc-eteris  virtutibus  prxeminet,  quasi  per  magiii 
mcrili  coiorero  candet.    Per  manus  autcm,  qutd 

^  aliud  quam  opera  .desigiiantur?  Unde  quibusdani 
pcr  prophelaro  dicitur  i  Manus  veslrw  plenw  sumi 
sanguine  (isa  1,  i5),  id  est  opere  cnidelilaiis.  No- 
ianduiu  vero  quod  vir  sanclus  non  ait  :  Fulserunt 
mundissimm  manus  mew^  scd  velut  mundissimas  ma^ 
nus  mea^,  quia,  quousque  poena  corruptionis  astrin- 
giinur,  quamlibet  rcclis  operibus  insudcmus,  veram 
mainditiara  nequaqiiaro  apprehendimus,  sed  imita- 
mur.  Unde  apte  subjungitur  :  Tamen  sordibus  iH-»- 
tingues  me,  Deus  nos  inlinguere  sordibus  dicitur, 
Intinctos  sordibus  roonstrare,  quia,  quanto  ad  illum 
verius  per  bona  opera  surgimus»  tanto  subtilius  vi->> 
tae  nostrse  sordes  agnoscimus,  quibus  ab  cjus  mun^ 
ditia  discordamus.  Ait  ergo  :   Si  lotus  fuero  quasi 

p  aquis  nivis,  etc.  Ac  si  apertius  dicat :  Quamvis  la- 
mentis  supcmae  compunctionis  infundar,  quamvis 
per  studia  rectae  operaiionis  exercear,  in  tua  Ut* 
nien  niundilia  video  quia  mundus  non  smn. 

(296)  Manus  nomine  fortitudo  desigiiatur,  sicut 
pcr  beatum  Job  dicitur  :  Nunc  quoque  in  amaritu- 
dine  est  sermo  meus^  et  manus  plaga  mece  aggra- 
vata  est  super  gemilum  meum  (Job  xxiii,  2).  More 
suo  beatus  Job  planioribus  verbis  inchoat,  sed  dicta 
sua,  alta  inysterii  prosecutionc  consummat.  Mcderi 
qtiippe  dolor  afllicti  ex  amicorum  consolatione  dc* 
buerat,  sed,  quia  consolatio  ad  blandimenta  rallacia 
crupil,  afflicli  dolor  inhorruit.  Quia  enim  Elipbas 
spondere  converso  meliora  non  lirouit,  quasi  ex 
noxio  medicamiiie  vulnus  crevil.  259  ^i^de  recta 


fiitima  omnis  viventis  ^  et  spiriius  utiiversaf  carnis  H  ^'^cliiir  :  Nunc  quoqueinamariludine  eststrm^ 


hominis  (J06 xii,  iO).  Per  manum  qiiippe  potcstas  cx- 
primitur;  per  aniroam  vero  oronis  vivcntis,  ipsa 
corporis  vita  signatur  :  et  per  univeisae  carnis  lio- 
minis  spiriluro  cffectus  intelligentiae  spiritalis  ex- 
primitiir.  Anima  igitur  omnis  viventis  et  spiritus 
universae  c^rnis  hominis,  in  ejus  potestate  est  a 
quo  est,  tit  ipse  provideat  qualiter  sit,  qui  praesti- 
lit  esse  quod  non  fuit. 

(294)  Manus  nomine  operatio  designatur,  sicut 
per  i)eatum  Job  dicitur  :  Manum  meam  ponam  super 
os  meum(Job  xxxix,  34).  Usu  namque  sacri  eloqiiii, 
in  inanu  opcratio  ;  in   ore,  loculio  solft  iutelligi. 

/205)  Ex  cap.  111  lib.  xi  in  Job. 
(294)  Ex  lib.  xxxii  in  Job  cap.  11. 


et  manus  plagcB  mea:  aggravata  esi  9wper  me^  quia 
videlicet  inordinalae  consolationts  intentio,  pcrcus- 
sionein  qiiain  minuere  debviit  multiplicavit.  In  qui^ 
bus  niinirum  verbis  per  lypum  sanctae  Ecclesi» 
ciiam  fidelium  doJor  cxpriroitur,  qui  co  ampllus 
geinunt  quo  malos  blandii  i  conspiciunt,  qui  juxta 
Pauli  vocem  :  Per  dulces  sermones,  et  benedictumes 
seducunt  corda  innocentium  (Rom,  xvi,  18).  Qua 
eiiaro  verba  ad  considerandam  subtilius  menlcm 
fideliura  rectc  refcnintur,  qui  esse  sine  amarituditie 
ncsciunl,  etiam  si  in  hoc  roundo  prosperari  viilean- 
lur.  Qiiibus  cum  advcrsitas  evenit,  eum,  qucm  iii- 

(295)  Ex  lib  IX  in  Job,  c.  xix,  2S. 
(29(i;  Ex  cap.  xi,  lib.  xvi  ingob  12. 


m  GHEGORiAXLM. 

Yenii,  ingeminat  dolorem.  Umle  recte  dicitur  :  Niinc  A 
qaoque  ut  aperte  monstrelur,  quia  cleclorum  mens 
ftine  amariludine  eliam  in  prosperitate  non  fuerit. 
Beiie  autem  dicitur :  Et  manus  plagce  mew  aggravala 
luper  gemitum  meum,  Manus  quippc  plagae  est  for- 
Uludo  percussionis.  Primum  namque  percussionem 
suam  electi  considorant,  quia  a  Conditoris  sui  vi* 
sione  divisi  suut,  quia  nequaquam  illuminationis  in- 
Ums  clarilate  perfruuntur,  sed  in  praesentis  vilae 
exsilio  quasi  in  cxcitatis  loco  relegatigemunt.  Sem^- 
per  ergo  in  bac  manu  plagae  gcmitum  suum  Iia- 
bent.  Sed,  cum  adhuc  et  adversa  in  hac  vita  acci- 
dunt,  maaus  plagae  eorum  etiam  super  gcmitum 
gravatur.  E;at  euim  plagae  gemilus,  etiam  cum 
prseseuti  vilae  adversa  deesscnt,  sed  amariludo 
primx  percussionis  ex  tentatione  crescit  adversita-  ^ 
tis.  Dicat  ergo  :  Et  vtanus  plagos  mece  aggravata  est 
super  gemitum  tneum.  Quia  justum  quemque  in  hac 
vita  adversitas  non  Ixtum  percussit,  sed  in  eo  dolo- 
rem  Tulneris  multiplicavit. 

(297-^8)  Manuum  nomine  severa  legis  districtio 
designatnr,  sicut  in  ipsa  lege  scriptum  est :  Manus 
auttm  Moysi  erant  graves,  Sumenles  igitur  lapidem 
posuemnt  subter^in  quosedebat,Aaron  aulem  et  Uur, 
suslentabant  manus  ejus  {Exod.  xvii,  12).  Moyses 
quippe  sedit  in  lapide,  cum  lex  requievit  in  Eccle- 
«a.  Sed  haec  eadem  lex  manus  graves  habuit,  quia 
peccantes  quosque  non  miscricorditer  pertulit,  sed 
severa  districtione  percussit.  Sed  temperavit  nobis 
districtionem  legis  misericordia  Redemptoris.  260  C 
In  ilta  quippe  scriptum  est  :  Si  quis  hoc  vet  illud 
feeerit^  morte  moriatur*  Si  quis  hoc  vel  illud  fecerit, 
lapidibus  obrualur  (299).  Apparuit  autem  Conditor 
noster  in  carne,  confessioni  peccalorum  non  poe- 
nam,  sed  vitam  proinittit.  Inflexit  ergo  ad  miseri- 
cordiam  duritiam  legis,  quia,  quos  jusle  ille  dam- 
nat,  ipse  misericorditer  liherat.  Unde  bene  scri- 
ptom  est :  Aaron  et  Hur  sustentabant  manus  Moysi, 
Aaron  namque  mons  forlitudinis^  Hur  autem  ignis 
interpretatur.  Quem  itaque  iste  mons  fortitudinis 
signat,  nisi  Redemptorem  nostrum,  de  quo  per  pro- 
pbetam  dicitur  :  Erit  in  novissimis  diebus  prwpara- 
tus  mons  domus  Domini  in  vertice  monlium  ?  Aut 
qois  per  ignem,  nisi  Spiritus  sanctus  iiguratur,  de 
quo  idem  Redemplor  dicit :  Ignem  veni  mittere  in  d 
Urramf{Luc.  xii,  49.)  Aaronergo  et  Hur  graves 
maous  Moysi  suslineni,  atque  sustentando  leviores 
reddunt,  quia  mediator  Dei  et  bominum  cum  igne 
sancU  Spiritus  veniens  legis  mandata  gravia,  quse 
dnm  camaliter  tenerentur,  portari  non  poterant,  to- 
lerabiiiora  nobis  per  specialem  intelligentiam  osten- 
dtt.  Qoasi  enim  manus  Moysi  leves  reddidit  :  qoia 
poudtis  roandatorom  legis  ad  virlulem  confessionis 
retorsit. 


LIB.  V. 


m 


CAPUT  xxvn 

0E    DEXTERA. 


In  Scriplura^  sncra  dexterw  nomine  aliauando  rita 
perpetua,  aliquando  electi,  aiiquando  id  quod  pro 
magno  habetur. 

(300)  Dexterae  nomine  vita  perpetua  designatur* 
sicut  in  Evangelio  :  Et  introeunUs  in  monumentuw^ 
viderunt  juvenem  sedentem  a  dextrisy  coopertum  sto- 
la  candida^  et  obstupuerunt  (Marc  xvi,  5).  Quid 
naraque  per  sinistram,  nisi  vita  pnesens?  quid  vero 
per  dexteram,  nisi  viia  perpelua  signatur?  Undd 
261  scnptum  est :  Lwva  ejus  sub  capite  meo,  et  dex-* 
tera  iUius  amplexabiiur  me  (Cant.  ii).  Quia  igitur 
Redemptor  noster  jam  prsesentis  vitae  corruptionem 
transierat,  recte  angelns  qui  nuntiore  ejus  percn» 
nem  vitam  venerat,  in  dextera  sedebat» 

(501)  Dexterae  nomine  electi  dcsignanturj  sicul 
in  Evangelio  jubente  DominO  dicitur  :  Mittite  index* 
teram  navigii  rete^  et  invenietis  (Joan  xxi,  6).  Bis  in 
sancto  Evangelio  legitur,  quia  Dominus  jussit,  ut  ad 
piscandum  retia  mitterentur,  ante  passionem  vide- 
licet  et  posl  resurrectionem.  Sed,  priusquam  Re* 
demptor  noster  pateretur  et  resurgeret,  mitti  qui- 
dem  rele  ad  piscandum* jubet ;  sed  utrum  in  dexte* 
ram,  aut  in  sinistram  mitii  debuisset,  non  jubet« 
Post  resurrectionem  vero  discipulis  apparens,  mitti 
in  dexteram  rete  jubet.  In  illa  piscatione  tanti  pi« 
Bces  capti  sunt,  ut  reiia  rumperentur;  in  ista  autem 
cl  multi  capii  sunt,  et  retia  rupta  non  sunt.  Quis 
vero  nesciat  bonos  dextera,  et  malos  sinistra  figura- 
ri?  Illa  ergo  piscatio  in  qua  specialiter,  in  quam  par-* 
tem  mitii  debeat,  non  jubetur,  prsesentem  Ecdesiam 
designavit,  quia  bonos  simul  ac  malos  colligit ;  nec 
eligit  quos  trahat,  quia  et  quos  eligere  possit  ignorat. 
IL-ec  autem  piscatio  posl  Domini  resurrectionem  fa- 
ctam,  in  solam  dexteram  missa  est,  quia  ad  viden- 
dam  claritatis  ejus  gloriam  sola  electorum  Ecclcsia 
pertingit,  quse  de  sinistro  opere  nihil  habebit.  In  illa 
piscatione  prac  multitudine  piscium  rumpltur  rcte, 
quia  nunc  ad  confcssionem  lidei  etiam  cum  eleciis 
reprobi  tanti  intrant,  ut  ipsam  quoque  Ecclesiam 
haeresibus  scindant.  In  isla  vero  piscatione  ct 
multi  piscesi  et  magni  capiuntur,  et  rele  non  rum- 
pitur,  quia  sancta  electorum  Ecclesia  in  auctoris 
sui  pace  requiescens  nuUis  jam  dissensionibus  dila- 
niatur. 

(502)  Dextera^  nomine  id  quod  pro  magno  habe- 
tur  designatur,  quod  Zacharias  aple  insinuat,  di- 
cens  :  Et  ostendit  mi/tt  Jesum  sacerdotem  magnum, 
sta,ttcm  coram  angelo  Domini  :  et  Satan  stabat  a 
dextris  ejus,ut  adversarelur  ei  (Zach.  iii,  i).  Qui,  ul 
patentiusboc  quod  praemisit  ostenderet,  secutus  ad« 
junxil :  Et  dixit  Dominus  ad  Satan  :  262  Increpet 
Dominus  in  te  Satan;  et  increpet  Dominus  in  te  qui 
elegit  Jerusalem.  Nunquid  non  est  iste  torris  erutus 


(597-298)  Ex  hom.  54,  in  fivang, 
(299)  Gcncratim  Grcg.  dicit  rigorem  legis  anli- 
Qux  euuclcalum  c.  xxi  Exod.  et  alibi. 


(500)  Ex  hom.  21,  in  Evang.  ^ 

(301    Ex  hoin.  xxiv,  in  Evang.  posl  piincip* 
'502)  Ex  c.  xvin,  I.  xx,  in  Job,  20. 


199  tMlNEiU  CAM.  nEG. 

tfe  igne.  El  Jesus  tndutus  erat  vestibus  sordidis  A 
{Zach.  iii).  Sordidis  enim  veslibus  Jesus  indutus  di«> 
citur,  quia  quarovls  alienus  ab  omni  peccato,  tamen 
iii  similitudinem  venit  carnis  peccati.  Cui  yeuienti 
Salon  a  dextris  stetit.  Ipso  enim  locutionis  usu 
pro  dextro  liabere  dicimur,  quod  pro  magiio  pensa- 
yuis ;  pro  sinistro  vero,  id  quod  despicimus  t  pro 
magno  aotem  Dominas  Judaicum  populuro  et  pro 
nibilo  geiitcs  habere  videbatur.  Scdf  postquam  in- 
carnatus  appamit,  gentiliUs,  qusepro  sinistro  babila 
fiterat,  credidit;  Judaicus  vcro  populus  ad  perfldiam 
declinavit.  Satan  ergo  illi  a  dcxtris  stelit,  quia  illum 
ci  popaUim  rapuit/  qui  duduro  dilectus  fuit.  Scd, 
quia  ipse  Judaicus  populus  modo  perditus,  in  fiue 
C8t,  quandoque  crediturus,  propbela  teslante,  qui 
oit :  Reliquia  sahtB  fient  [al.  converttntur]  (isa.  x,  " 
21).  Saun  a  dcxlris  suis  Dominus  removil  dicens  : 
increpet  Dominus  in  te  Satan.  El  ejusdem  populi  li- 
bet  ationem  indicans  subdidil :  Qui  elegit  Jerusalem. 
Qui  nimirum  populus,  quia  ad  gehennae  incendia 
perUdia  ducc  dcfluebat;  sed,  dum  ad  fidem  reducl- 
tur,  ab  eodem  seterni  ignis  incendio  liberalur,  statim 
de  eo  illic  subdilur  :  Nunquid  nonisteest  terris  fnc- 
tus  deigne?  (Zaeh.  iii,  2.)  Ilcm,  quia  per^dexieraro 
id  quod  pro  roagno  habeiur,  inlelligitur,  in  libro 
Judicum  aperie  deroor.slraiur,  duro  ht,  qui  cum  Ge«> 
deone  ad  bdium  prodeunl,  tubas  in  dextera  et  in  si^ 
Histra  lagenas  tenuerunt  (Judic.  vii,  20).  (503)  In 
quo  nimiruro  praelio,  sanctorum  roarlyrum  patiens 
vicioria,elvictrixpatieniiadesignatur>  Talesnaroque  q 
sccuro  dux  nosler  ad  praedicalionis  praelium  duxil, 
qui  despecU  salule  corporum  hostes  suos  roorien-» 
do  proslernerent,  eorumque  gladios  non  arrois  et 
gladiis,  sed  paiienlia  superarent.  Arroati  eniro  ve- 
ncrunt  sub  duce  suo  ad  praelium  martyres  noslii, 
sed  tubis,  scd  lageiiis,  sed  lampadibus.  Designalur 
autcm  in  tubis  clamor  praedicationis,  in  laropadJ6us 
clarius  roiraculorum,  in  lagenis  fragililas  corporum. 
Sonucrunt  nanique  tubis  duin  prsedicanl,  confrege- 
ruiii  lagenas  dum  solvenda  in  passione  sua  corpora 
liostilibus  gladiis  supponunl,  resplenduerunl  iampa- 
dibus  dum  posl  solulionem  268  corporuro  mira- 
cuUs  coruscaverunl.  Intuendum  aulcro  quia  in  dex- 
tera  tubas,  in  sinistra  vero  lagenas  lenuerunt.  Pro 
dextcra  eniro  babere  dicimur  quidquid  pro  roa^ino  D 
pcnsamus;  pro  sinistro  vero  quod  pro  nihilo  dud- 
mus.  Bcne  ergo  scripluro  est|  quod  in  dexlera  lubas, 
ct  lagenas  in  siiiistra  tenuerunt;  quia  Cbrisli  roarly- 
l*ea  pro  magno  habenl  praedicationis  gratiaro,  cor- 
porum  vero  ulilitalem  pro  roiniroo.  Quisquis  enim 
plus  facit  utilitatem  corporis  quam  gratiam  prsedtca' 
lionis,  in  sinistra  lubam,  alque  in  dextera  lagenam 
lcneL 

CAPUT  XXVIIL 

BB  LMSk. 

(304)  Laev®  nominc  reprobi  dcsignantur,  sicut 

(305)  Ex  c.  XVII,  1.  XXX  in  Job,  33. 
(504)  Ex  III,  p.  Pastor.,'C.  27. 

(305)  Ex  c.  VIII,  lib.  xxviii,  in  Job,  xi. 


S.  VICTORIS  PAIUS.  m 

per  Isaiam  sandae  Ecclesiae  dicitur  :  Ad  dexUram  H 
ad  lcBvam  dUataheris^  tt  gentes  semen  tuum  hmredi^ 
tahunt  [/sa.Liii]  (305).  in  Unta  quippe  multitudine 
gentium  ad  dexteram.Ecclesia  extenditur,  dum  qitos» 
daro  justificandoB  suscipiL  Ad  laevam  quoque  dila-> 
lalur,  dum  ad  se  qttosdam  eliam  in  iniquiuie  pei^ 
roansUros  admittit. 

(306)  Laevae  norotne  vilnp  prcesenlis  prosperiUs 
designatur,  sicul  voce  electoruro  dicil  Eodesia  in 
Canlicis  canlicoruro  :  Lma  ejus  suh  eapite  meo,  ei 
dextera  iliius  amplexahitur  me  (Cant.  it,  6)*  Quid 
eniro  per  laevaro,  nisi  prosperitas  prsesens,  el  quid 
per  dexleraro  nisi  beatitudo  signatur?  Laeva  ergo 
Dei  j)rosperiUtem  videlicet  vitae  praesentis  quast 
sub  capile  posuil,  qnam  inientione  sumroi  arooris 
preroilk  Dextera  vero  Dei  earo  aroplectilur,  quift 
sub  aetema  ejus  beatiludine  lou  devolione  conli' 
netun 

964  capOT  XXIX. 

DE  SI?flSTRA. 

Sinislrtt  vero  noroiiie  gloria  vitee  pncsentis  de-^ 
signatur,  sicut  in  Evangelio  voce  VcriUlis  dicilur  i 
Ctim  fttcis  eieemosynam,  nesciat  sinistra  tua  quid  fa^ 
ciat  dextera  (Matth,  vi,^),  id  esl  pioe  dispensalioni 
■equaquam  se  gloria  vitoe  praescntis  admisceat,  sed 
opus  rccliludinis  appelitio  ignoret  favoris» 
CAPUT  XXX. 

Dfi  DICITIS. 

tn  Scriptura  satra  digiti  nomine  aliquando  Spiritui 
sanctus,  aliquando  dona  ejusdem  sancti  SpirituSf 
aiiquando  discretio  intelligitur. 

(307)  Digiti  noroine  Spiritus  sanctos  deslgnatur, 
aicut  in  Evangeiio  a  Doroino,  curo  ejecissel  daemo< 
nium,  dicitur  :  Si  in  digilo  Dei  ejicio  dmmonia,  pro^ 
fecto  pervenit  in  vos  regnum  Dei  (Luc.  xi,  19).  Qua 
de  re  per  alium  evangeiistam  dixiase  describitur  t 
Si  ego  in  Spiritu  Dei  ejicio  d<pmone$^  pervenit  in  vos 
regnum  Dei  (Matth,  xii,  28).  Ex  quo  utroque  loco 
culligitur,  quia  digitus  Dei,  Spiritus  sanclus  to- 
catur. 

(308)  Digitorum  nomine  dona  sancti  Spirilus  de^ 
signantur,  sicut  Marcus  evaiigciisu  confirmat,  cum 
faclom  Domini  miracnluro  narraldicens:  Adducuni 
ei  surdum  et  mutum,  et  deprecabantur  eum^  ut  im^ 
ponat  illi  manum  (Marc.  vii,  3i).  Ciijus  ordinem 
curationis  insinual  subdens  i  Misii  digitos  suos  in 
auriculasy  el  exspuens  tetigit  linguam  ejus  et  suspf^ 
ciens  in  coeium  ingemuitf  ei  ait  illi:  Ephpheta ;  quod 
est^  adaperire.  Et  statim  aperto!  sunt  eures  ejus^  et 
solutum  esl  vincuium  iingute  ejus,  et  loquehatur  re* 
cte  (ibid.^  33-35).  Quid  est  enim  quod  creator 
omnium  Deus,  265<^tim  surduro  el  roulum  Banare 
voluisset,  in  aures  illius  digilos  suos  roisit,  el  tir 
spuens  liiiguaro  ejus  tetigiiT  Quid  per  digitos  R<>» 
deroploris  nisi  dona  sancii  Spiritus  dcaignantur  ? 
Digitos  ergo  in  auricularo  roiitere  esl  per  dona  san* 

(306)  Ex  iii,  parl.  I*astor.,  c.  27. 

(307)  Ex  hoin.  x,  in  Ez.  aute  roed. 
\308)  Ex  hom.  stip.  Evang. 


901 


GREGOaiANDM.   -  LIB.  T. 


m 


di  Spirittts  meptem  surdi  ad  obediondnm  aperire.  A  porunda  peccaloram  oneni  cunraDtiir  qni  nequun- 


Q»&d  ipero  esl  qnod  eispaens  lingvam  tetigitf  Quid 
pCT  B^Tan  nisi  sapientia  designatur  f  Sali^a  nam- 
qHenobisexore  Redemptoris  accepla  sapientia  in 
elofiiio  diviao.  Sali^  qaii^  ex  eapile  defluil  in 
oie.  Ea  ergo  sapientia,  qo»  ipse  est,  dam  lingua 
Bostra  tangttar,  moi  ad  praedicationls  yerbum  for- 
Mtar.  Qai  sospieiefls  in  ceelam  ingemait,  noii  quod 
necessarkim  lemitam  baberet,  qui  dabat  quod  po- 
stalobot ;  sed  nos  ad  enm  gemere,  qui  coslo  praesidel» 
docait;  ul  el  aures  nostrse  per  donom  spirilus  ape- 
riri,  et  lingua  per  salivam  oris,  id  esl  per  scienliam 
diTiBae  locotioBis'solTi  debeat,  ad  verba  praedicalio- 
nis.  Ctti  moi  epkpketa^  id  est  adaperire  dicitur  :  Ei 
MtMtim  mpertet  $mil  auret  ejue^  et  eolutum  e$t  tfiucu' 
imm  Hn^um  ^u$.  Qaa  in  ro  nolandum  est  quia  pro- 
pter  daosas  aures  dictum  est  adaperive.  Sed  curo 
aoces  cordis  ad  obediendara  aperlae  fuerinl«  ei  sab- 
seqttenli  procul  dabio  eliam  lingue  ^us  solrilur 
TiQcalam ;  ut  bona  qu»  Ipse  fecerit,  et  faeienda  aliis 
loqaatar.  Unde  el  bene  addltur:  Etloquebatur  recU. 
nie  OBia  reele  loqailar,  qul  prius  obediendo  fece- 
rit,  qo«  loquendo  admonet  esse  (iBcienda. 

(309)  Digili  nomine  discretio  designatur,  sicitt  per 
beauim  iob  amids  sais  se  arguentibus  dicilnr  :  At-^ 
iemdiu  me^  et  ob$Utpe$eiU^  tuperpanite  digilum  ori 
veetro  {J4>b  lu,  5).  Idem  oonsideraie«  qu«  egi,  et 
^miramlBi  in  bac  pereussione  quam  paiior.  Et 
mi^pomU  digilum  ori  tettrc.  Ac  si  aperte  dical 


tur.  Ail  ergo  :  Ob$curentur  oculi  eorum  ne  videant  et 
dor$um  eorum  $emper  incurva.  Ac  si  dicat :  Qui  bu- 
raanae  vilae  aeiionibos  qiiasi  praerideudis  itineribag 
praesunt,  verilalis  locem  non  habeant^  ut  et  qui  so* 
quunlur  subditi,  iniquitalum  suarum  oneribus  in- 
curvali  onuiem  staUim  reclltadinis  amiltant.  Quod 
faeium  procul  dubio  in  Judasa  novirous,  cum  in  ipso 
Redemploris  nostri  advcntUt  Pharisaeorum  lurba  al- 
que  sacerdolum  a  vero  lumine  oculos  dausit,  el 
p.-aeposilorum  eiempla  gradiens  in  inildelilaiis  tciie- 
bris  populus  srravil. 

467  CAPUT  XXXIL 

DC  PBLLfi. 

/n  Scriptura  $atra  pelli$  nomine^  aiiquando  Scriplurm 
B  $acra,  aliauando  $tuU%  quUibet^  vel  $ub(Uti  mali^ 
vd  $pecialiter  feminos  iH(B  tjute  Domino  adhcBren' 
ie$  exterioribm  minisleriis  mtendebant^  aliquando 
earm$  motu$^  aliquando  gro$$£B  tominum  meute$ 
intelliguutmr. 

(341)  Pdiis  nomine  Scripiura  sacra  designatar^ 
iicul  per  Psaimislam  didlur :  Exleuden$  cedum  eicut 
peliem,  qui  tegi$  aqui$  $uperiora  e/tis  {P$al.  C|ii,  3)« 
Quid  enim  cceli  nomine,  nisi  Scripiura  sacra  desi- 
gnaiur»  de  qua  nobis  et  soi  sapienliae  el  luna  scien- 
iiso^  el  ei  aniiqttis  palribus  stellae  eiemploram  al- 
que  virliitum  lucenl  ?  QuoJ  sicul  pellis  eitendilur, 
quia  per  scriptores  suos«  carnis  lingaa  formalum, 
anle  oculos  noslros  ei  per  vcrba  doctorum  eiponendo 
dispiicatur.  Quid  vero  aquarum  nomine,  nisi  san- 


Sdenles  bona  quae  egi,  et  consideranles  mala  quae  r  <^»^^""  angdoram   signanlur  chori  ?  De  quibas 


paiior,  vosmet  eiiam  a  verborum  culpa  coropescilc, 
Btque  in  meis  percussionibus  noslra  damna  Ibrmi- 
dale.  ¥d  eerte,  quia  digilis  quaeque  discernimus, 
Bon  incongrue  per  digilum  discrello  dcsignalur. 
Uode  et  per  Psalmistam  dicilur  :  Benedictut  Domi» 
Jttu  Dem$  meu$,  qui  docet  mamu$  mea$  ad  prMum  et 
digito$  m£o$  ad  beUum  {P$al.  ciLiii,  i).  Per  manus, 
viddicet  operationem,  per  266  ^'^V^^^  ^^ro  discre- 
lioBm  slgnans.  Digilus  ergoori  suppoiiitnr  cum  per 
discretaoneinlingaa  refrenalur,  neper  boc  quod  loqui- 
lor^in  sialtiliiecolpamiabalur.  Att  er^oiSuperponite 
di^imm  ori  ee$tro^  id  est  loculioni  vestrae,  di- 
screlionis  virtalem  adjungile,  ul  per  luec  quae  recla 
ooBln  bypooritam  didiis^qnibussintdicenda  videalis. 
€API]T  XXXL 
j>Bi»oaso. 
(310)  IWrsi  nottune  snbjecli  deslgRantur,  sicnt 
fcr  Psalfflisum  depravis  doctoribos,  praenuntianlis 
sladio,  noB  antem  maledicenlis  didlur  volo  :  Ob* 
$em9emtMr  ocmii  eorum  me  videaml^  et  dortum  eorum 
umiper  imeurva  (P$al.  Livin»  24).  Ociili  qnippe  sunl^ 
qoi  in  ipsa  boBoris  snmmi  fade  positi,  providendi 
iiineris  offidum  sasceperunt.  Qaibus  niroirum, 
foi  sobseqaanlur  inberentes,  dorsa  nominantur. 
Obscaratis  ergo  oculis  dorsum  fleclilur,  quia  cum 
IttMBen  scieBtiae  perd«nt  qui  praeeunt,  profecto  ad 

(309}  Ei  c.  ini,  hb.  iv  in  Job,  17. 
<3tO)  Ei  Pastor.,  i  par.,  c.  I,  et  cap.  16,  iq  Job, 
L  iiv,  i3. 

Patbol.  CXaiL 


acriptum  est :  Ei  aquee  quce  $uper  codo$  $unt  lau^ 
dentnomenDomini  {P$aL  ciLviii,  4).  Hujus  auiem 
ceeli  snperiora  Dominus  aqois  tegit,  quia  alla  sacri 
oh>quii,  id  es|  quae  de  natora  divinitatis  vel  de  aeler- 
nis  gaudiis  narrat  nobis  adhuc  nescientibas,  sdis 
angdis  in  secreto  sunteogniu.  Coelum  ergo  et  co- 
ram  nobis  eiiendilur,  et  tamen  in  aquis  superiora 
ejus  conlegiuitur»  qala  el  quaedam  sacri  eloqnii 
jam  nobis  per  apertionem  spirilus  palenl,  et  quae- 
dam,  quae  solis  angdis  possanl  esse  maiiifesta,  iio- 
bis  adhuc  servanlur.  De  quibus  lamen  occuJiis  jara 
parlem  per  spiritalem  intdligenliam  sentirous,  jara 
pignus  Spirilas  sancii  accepimus,  qui  hoc  noB- 
dnmpleneeognovimuSy  et  tamen  meduUilus  ama* 
D  mus,  el  in  maltis  spirilualibos  26B  sensibus,quos 
jam  cognovimas,  veritalis  pabulo  pasdmur. 

(312)  Pdlis  noraine  slulli  quilibet,  vd  mali  sub- 
dili  dedgiianlur,  sicui  voce  Dominica  ad  l^ealiiin 
iob,  de  inliddiuffi  oonversione  dicilur :  Nunquid  tm» 
piebi$  $agema$  pelte  ejm,  aut  gurgn$tium  piscium  ca- 
pite  iUiu$  f  {Job  il,  26.)  Quid  namque  per  sagcnas 
vel  per  gurgustiuro  pisduro  nisi  Ecclesiae  Odelium, 
quae  unam  Ecdesiaro  Cathdicaro  faciunl,  designan- 
tur  ?  Unde  el  in  Evangdio  scripluro  est :  Simile  e$t 
regnum  cmlorum  $agefus  mi$$(B  in  mare^  et  ex  omni 
generepi$dum  congreganti  {Uatth,  iiii,  47).  RognnBi 

(311)  Exhoro.  9in  Ezech. 

(312)  Ex  c.  ivu  I.  jLxxiii  in  Job,  22. 


m  Gx\RNERI  CAN.  KEG 

coBlorum  scilicct  vocalur  Ecclesia,  cujus  dum  mores 
Dominus  ad  supenia  sublevat,  jam  haec  ipsa  iu 
Domiiio  per  coelestem  conversatiouem  regnat.  Quae 
etiam  recte  sagenx  in  mare  missae  comparatur,  ex 
omni  genere  piscium  congreganti,  quia  missa  in 
hoc  gentilitatis  saeculum  nuUum  respuit,  scd  malos 
cum  bonis,  superbos  cum  humilibus,  iracundos 
cum  mitibus,  et  fatuos  cum  sapientibus  capit.  In 
pelle  vero  leviatlian  istius,  stuUos  ejus  corporis,  in 
capite  autem  prudentes  accipimus.  Vel  certe  pelle, 
quse  est  exterius,  subdiii  ad  Jiaec  extrema  servientes, 
capite  autem  praepositi  designantur.  Et  bene  Domi- 
nus  servato  ordine  has  sagenas  vel  gurgustium 
piscium,  id  est  Ecclesiam  suam,  et  vota  (idelium 
prius  se  pelle  ejus,  et  post  capite  asserit,  impletu- 
rum,  quia  prius  elegit  infirma,  ut  post  confunderet 
forlia.  Elegit  quippe  stultos  mundi  ut  confunde- 
ret  sapientes.  Prius  n^mque  coUegit  indoctos,  post- 
modum  philosophos.  Et  non  per  oratores,  docuit 
piscatores  ;  sed  mira  potentia  per  piscaiores  sube- 
git  oratores.  Dicat  ergo  :  Nunquid  implebis  sagenas 
pelle  ejtt$ ,  aut  gurgustium  piscium  capile  illius  ? 
Subaudi,  ut  ego,  qui  intra  Ecclesiam  fidelium,  prius 
quasi  pellem  diaboli,  extremos  atque  infirmos  col- 
iigo,  et  postmodum  caput  illius,  id  est  prudentes 
mihi  adversarios  subdo. 

(515)  Pellis  nomine  sanctae  illa^  feminx,  quae  Do- 
mino  adhaerentes  exterioribus  ministcriis  ad  subsi- 
dia  corporis  serviebant  dcsignantur,  sicut  per  bea- 
tum  Job  in  2G9  pcrsona  Domini  dicitur:  Pellimea! 
consumptis  carnibus  adhcesit  os  meum  (Job  xix,  20). 
In  osse  quippe  fortitudo,  in  carnibus  vero  inOrmitas 
corporis  designatur.  Quia  igitur  Ghristus  et  Eccle- 
sia  una  persona  est,  quid  per  os,  uisi  ipse  Dominus 
liguratur  ?  Quid  per  carnem  nisi  discipuli,  qui  pas- 
sionis  lempore  infirma  ejus  sapuerunt  ?  Per  pellem 
vero,  quai  exterior  carne  manet  in  corpore,  quid 
iiisi  illse  sanctae  femina;  figurantur  ;  quae  ad  prae- 
paranda  subsidia  corporis,  exterioribus  Domino  mi- 
nister.is  serviebant  ?  Nam  cum  ejus  discipuli,quam- 
vis  necdum  firmi  veritatis  fidem  populis  praedica- 
reni,  ossi  suo  inhaerebant  carnes.  Et  cum  sanctae 
inulieres  ,  ea  quae  iiece^saria  erant,  exteriora  prae- 
pararent,  quasi  pellis,  exterius  manebant  in  cor- 
pore.  Sed  cum  ad  crucis  horam  ventum  est,  ejus 
tUscjpiilos,  t^ravis  ex  persecutione  Judseorum  timor 
iijvasit ;  fugerunt  singuli,  mulieres  autem  adhaese- 
riint.  Quasi  cTga  ccvnsumpta  carne,  os  Domini  pelli 
m^  aiili^sitf  qui;i  fortitudo  ejus,  passionis  lempore 
fugientibijs  dj^>ri|)ulis  juxla  se  mulieres  invenit. 
Stelit  f[iudeiu  ^Ui|itr)ndiu  Pctrus  ;  sed  tamen  post 
territug  neyavit.  Stetit  et  Joannes  cui  ipso  crucis 
tempore  diclum  est :  Ecce  mater  tua  (Joan.  xix, 
27),  sed  perseverare  minime  potuit,  quia  de  ipso 
quoque  scriptum  est :  Quod  adolescens  quidam  se- 
quebalur  itlum  amictus  sindone  super  nudo,  et  te- 
uuerunt  eum,  At  itle  relicta  sindone^  nudus  profugit 

(315)  Ex  c,  XXIII,  1.  XIV  in  Job. 

(514)  Ex  c.   XXIX,  1.  X  in  Jub,  med.  circ.  57. 


S.  VICTORIS  PARIS.  2)4 

A  ab  eis  (Mare.  xiv,  51, 52).  Qui  ctsi  post,  ut  verba  sui 
Redempioris  audiret,  ad  horam  cruci»  rediit,  prius 
tainen  territus  fugit.  Mulieres  autem  nbn  solum  non 
timuisse,  neque  fugisse  ;  sed  etiam  usque  ad  ae- 
pulcrum  stetisse  memorantur.  Dicat  crgo  :  Pelli 
meoi  consumptis  carnibus  adhoesit  os  meum,  Hoc  est 
hi  qui  meae  fortitudini  propinquius  inhaerere  de- 
buerunt,  passionis  meae  tempore  timore  consumpti 
sunt,  et  eas,  quas  ad  exteriora  ministeria  posui,  in 
passione  mea  siiie  formidine  inhaerere  mihi  fideliter 
iuveni. 

(5i4)  PcUis  nomine,  carnis  motus  designatur, 
sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Pelle  et  carnibus  ve- 
stisti  mefossibus  et  nervis  compegistime  (Job  x,  H). 
Pelle  quippe  et  carnibus  interior  homo   vestitur» 

B  quia  in  eo  quod  ad  superna  erigitur,  carnaliuin 
moluuin  o!  sidione  vallatur.  270  ^^  tendentem 
ad  justitiam  nequaqiiam  in  tenlatione  conditor  de- 
serii,  quia  per  infusionem  gratiae  etiam  peccantem 
praevenit.  Sed  sublevatam  menteni  et  ad  bella  ex- 
terius  laxat,  et  interius  roborat.  Unde  bene  dicitur  : 
Ossibus  et  nervis  compegisti  me.  Garnibus  et  pelle 
vestimur,  sed  ossiLus  et  nervis  compingimur,  quia 
elsi  tentationc  foris  irruente  conculimur,  intus  ta- 
men  nos  couditoris  manus  roborat,  ne  frangamur. 
Garnis  itaque  nos  motibus  humiliat  ad  dona,  scd  per 
ossa  virtutum  roborat  contra  teniamenta.  Ait  ergo  : 
Pelle  et  carnibus  veslisti  me,  ossibus  et  nervis  compc' 
gisti  me.  Ac  si  aperte  dicat :  Foras  me  ad  probatio  - 
nem  deseris»  sed  tamen  inlus,  nepeream»  virtutibus 

^  astringendo  custodis* 

(515)  Pellium  nomine,  grossae  hominum  mentes 
designantur,  sicut  ad  Moysen  divina  voce  praecipi- 
tur.  Ut  ad  protegendum  tabemaculum  vela  citicina^ 
et  pelles  extenderet  (Exod.  xxv,  9).  Quia  enim  po- 
testas  regiminis  ministrari  non  potest  sine  studio 
cura^  temporalis,  aliquando  omnipotens  Deus  mira 
dispensatione  pietatis,  ut  tenera^  spiritualium  men- 
tes  a  lerrena  cura  disjunctae  sint,  ouus  regiminis 
duris  ac  laboriosis  cordibus  injungit,  ut  tanto  ill;je 
ab  hoc  mundo  securius  lateant,  quanto  hxc  in  ter- 
renis  soUicitudinibus  libenter  elaboraiit.  In  exhi- 
bilione  quippe  suscepti  oneris  pro  ipsis  quoque 
utilltatibus  subditorum    viae  durae  sunt  mundanae 

D  servitutis.  Et  saepe ,  ut  dictum  est ,  omnipoteiis 
Deus  quos  tenere  diligit,  eos  sollicite  ab  externis 
actionibus  abscondit.  Nam  et  plerumque  pater* 
familias  ad  eum  laborem  servos  dirigit ,  a  quo 
subtiles  filios  suspendit ,  ut  inde  filii  sine  vexa- 
tlone  decori  sint.  Unde  servi  in  pulvere  foedantur. 
Quod  quam  recte  in  Ecclesia  divinitus  agitur  , 
ipsa  tabernaculi  constructione  signatur.  Ad  Moy- 
sen  quippe  divina  voce  praecipitur,  ut  ad  tegenda 
interius  Sancta  sanctorum  ex  bysso,  cocco  atque 
hyacintho  vela  texantur,  jussumque  ut  ad  prote- 
geiidum  tabernaculum  velamina  cilicina  et  pelles 
extcndcrel ;  qiiae  niminim  pluvias  vel  venlos,  vel 
(515)  Ex  c.  XVI,  l.xxvi  in  Job,  22. 


^  GREGORIANUM.  —  LIB.  V.  20G 

psWerein  tolerarent.  Quid  igiiur  pcrpelleset  cilicia,  A  tiunt.  De  qiiibus  rectc  subjungitiir  :  Non   suntco» 


qnibns  tabeniaculura  tegitur,  nisi  grossas  hoininum 
271  mentes  accipimus,  quae  aliquando  in  Ecclesia 
occulto  Dei  judicio,  quamvis  duras  sint,  pneferun- 
inr?  Qux  quia  senrire  curis  teroporalibus  non  ti- 
inent,  oportet  fenlattonum  ventos,  ei  pluvias  de  hu- 
jus  mundi  contrarietatibus  portent.  Quid  vero  per 
hyadnthum,  coccum,  byssumque  signatur,  nisi 
sanctorum  viu  teiicra,  sed  clara ;  quae  dum  caule 
ifl  tabemaculo  sul)  citiciis,  et  pellibus  absconditur, 
am  integra  pulchritudo  servatur?  Utenim  in  inte- 
riore  Ubemaculj  byssus  fulgeat,  coccus  coruscci, 
hyacinthus  csrulco  colore  resplendeat,  dcsuper  pel- 
les,  et  cilicia,  imbres,  ▼cntos  et  pulverem  portant. 
Qui  igltur  niagnis  virtutibus  in  sauctx  Ecclesiae  si 


gniti  in  ^ateis,  Plalea  quippc  scrmoiiis  Graeci  ra- 
tione  pro  latitudine  dicildfr.  Quid  vero  humanae 
animx  angustius  quam  voluntaies  proprias  fran- 
gere?  Dequa  fractione  Veritas  dicit  :  Intrate  per 
anguslam  portam  (MaUh,  vii,  13).  Quid  autero  la- 
tius  quam  nuHis  propriis  voluntatibus  reluciari,  et 
qiiaqua  vcrsum  impulsus  arbilrii  duxerit;  se  sine 
relraclionc  diffundere?  Qui  ergo  pcr  fiduciam  san- 
clitatis  postposito  mcliorum  judicio  se  sequuntur» 
quasi  per  plaleas  pergunt.  Sed  non  suiit  cognili  in 
plateis,  quia  de  viia.  sua  aliud  osienderani,  quando 
frangendo  voluntates  proprias  angusto  se  calle  re- 
tinebant.  Et  bene  additur  :  Adhxiit  cutis  ecrum  os- 
sibus.  Quid  in  osse  iiisi  duritia  fortitudinis,  et  quid 


sra  proliciuni,  praepositorum  suorum  vitam  despi-  ^  incute  nisi  moUities  exprimitur  infirmitaiis  ?  Cutis 


cere  non  debcnt,  cum  vacare  eos  rebus  extcriori- 
bos  Tident,  quia  boc  qucd  ipsi  securi  intinia  pcnc- 
trant»  ex  iUorum  adjumento  cst,  qui  contra  pro- 
eeilas  bujus  sxcuU  exterius  laborant.  Quam  eiiim 
candoris  sui  gratiam  retincret,  si  byssum  p!uvia 
tangeret?  Aut  qiiid  fulgoris,  at(|uc  claritatis,  coc- 
css  Tet  hyactnthus  ostenderct,  si  haec  susceptus  pul- 
vis  fedaret?  Sit  ergo  dcsupcr  textura  cilicii  foris  ad 
pulverem,  sit  interius  color  hyacinthinus  aptiis  ad 
decorem.  Orncnt  Ecclesiam  qui  solis  rehns  spirita* 
Hbus  vac^nt,  tegant  Ecclesiam,quos  ei  fabor  rerum 
corporalium  non  giavat.  Ncquaquain  crgo  contra 
reciorem  suum  exteriora  agcntem  niurinurct  is  qui 
intra  bancuni  Ecclesiam  jam  spirituaHter  fulgct.  Si 
eDini  tn  sccure  inlerius  utcoccus  rutilas,  cilicium, 
qon  proiegeris,  cur  accusas? 

CAPUT  XXXUI. 

I>E  CDTE. 

in  Scriptura  sacra  cutia  nomine  aliquando  moUuict^ 
inprmitatis^  aliquando  peccatum  carnis^  aliqHMido 
is  qm  esteriori  cur9  deservit  intelligitur. 

272  (^^^)  ^"^^^  nomine  moUities  infirmiiatis  de- 
sigiialur,  sicut  pcr  Jeremiam  dicitur  :  Candidiores 
Nazarei  ejns  nive^  nitidiores  lacte^  ruhicundiores  ebore 
amiiquo^  sapphiro  pulchriores.  Denigrata  esi  super 
tmrbmet  facies  eorum,  et  non  sunt  cogniti  in  ptuteis, 
Adheesit  cutii  eorum  ossibus,  aruit  et  facta  Cot  quasi 
iignum  {Thren.  iv,  7, 8).  Rcquireliiijus  capitis  cxpo- 
siiioiiem  in  capite  De  nive. 

(317)  Sed  plernraque,  dum  virtutum  copia  ctiam 
plusquam  expcdit  prosperalur,  in  quamdam  sui  ii' 
duciam  mens  abducitur,  et  decepta  pracsumptioiie 
propria»  repente  peccato  surripicnte  fuscatiir.  Unde 
rede  subjungitur  :  Denigrata  esl  super  carbones  fn- 
cie$  eoTum.  Nigri  enim  post  candorcm  fiunt,  qui 
amtssa  Dei  justilia  cum  de  se  pr^sumunt,  in  ca 
eliam  quae  non  jntelligunt,  peccala  dilabuiitur.  Et 
quia  postamoris  ignem  ad  frigus  corporis  veniunt, 
exstiocUs  carbonibus,  ex  coraparatione  prxferun- 
tor.  Nonnunquam  dura  timorem  Dei  per  sui  fidti- 
ciam  desernnt,  etiam  frigidos  mentibus  frigid  ores 

^316)  Lib.  I,  c.  XVIII. 

(317)  Ex  c.  xvii,  lib.  xxxii,  in  Job,  ^,  ante  fiu. 


ergo  eorum  adhxrere  ossibus  dicitur,  quia  ab  eis 
prava  scntientibus  infirmilas  vitii,  duritia  virtutis 
piitatur.  Infirma  cnim  sunt,  qu»  faciunt,  sed  ela- 
tioiiis  fiducia  dcccpti ,  fortlbus  ea  suspicionibus 
juiigunt.  Et  quo  de  sc  magna  scntiunt,  co  de  sua 
ncquitia  cniciidari  contemnunt.  Unde  et  recte  ad* 
jungitur :  Arnit  et  facta  est  quasi  lignum.  Culpt 
quippe  corum  273  l^"^  insensibUior  redditur, 
quanto  apud  cos  etiam  laudabiHs  habetur.  Quara 
rccte  aridara  asscrit :  quia  nulla  sui  cogilatione  vi- 
ridescit. 

(318)  Cutis  nomine  pcccatum  camis  designatur, 
sicut  pcr  bcatuin  Job  iii  persona  poenitentis  diei- 
tur  :  Saccum  consui  super  cutem  meam^  et  operui  ci» 

^  nere  carncm  meam  (Job  xvi,  16).  Quid  in  sacco  et 
cinere,  iiisi  poenitentia?  et  quid  in  cute  ei  carne, 
cisi  pcccatum  carr.is  debet  InteUigi?  Cura  ergo  qui- 
d;un  post  lapsum  carnis  ad  poenilentiam  redeuKt, 
«uasi  saccus  super  cuicm  consuitur  et  cinerc  caro 
opcritur,  qiiia  ciilpa  carnis  per  poenitentiam  tegi- 
tur,  ne  in  districti  judicis  examine  ad  ultionem  vi- 
dcaiur. 

(319)  Cutis  nomiiie  is  qui  in  sanctat  Ecclesiae  cor- 
pore  cxtcriori  curae  dcscrvit,  designatur,  sicut  per 
beatum  Jou  dicitur  :  Cutis  mea  aruit^  et  contracta 
ett  {Job  vn,  5).  In  sancta;  quippe  Ecclcsiae  corpore 
hi  qui  soiis  extcrioribus  curis  inserviunt,  congrue 
cutis  vocantur.  Quse  nimirura  cutis  arcscendo  con- 

£i  trahitur,  quia  mentes  carnalium,  dum  prsesentia 
diligunl,  et  quasi  juxta  posita  concupiscunt,  ad  fu- 
tura  leiidi  pcr  longanimitalcm  nolunt.  Qui.dum  in- 
teriide  spci  pinguedincm  negtigunt,  ut  atlrahantur, 
arefiunt;  quia  si  corum  corda  desperatio  non  sicca- 
ret,  nequaquam  aestus  hsec  pusiUanimitalis  attra- 
heret.  Hanc  namque  attractionem  Psalmista  formi- 
davcrat,  cum  siccitatem  mentis  metuens  dicebat  : 
Sicut  adipc  et  pinguedine  rcpleatur  anima  mea  {PsaL 
Lxiiy  6).  Adeps  quippe  pinguedinis  auimara  replet, 
cura  hanccontra  pr^sentium  desideriorum  sestum» 
supornse  spef  infusio  refovet.  Cutis  ergo  arescens 
altrahitur,  cura  cor  rebus  extcrioribus  deditum, 

(318)  Ex  c.  VI,  lib.  xiii,  iu  Job. 
(310)  Ex  c.  VI,  lib.  viii,  in  Job,  11. 


207  GARNERI  CAN.  REG.  S.  YICTORIS  PARIS.  t08 

alque  ex  dcspertiione  siccaiuin»  in  &ucloris  sui  A  tredine  el  $ordibu$  pulveri$  {Job  tii,  5).  Solidilatem 


amorem  non  tendilury  sed  semetipso»  ut  ita  dixe- 
rim,  rugosa  cogitalionerepiicatur.  Pensanduro  vero 
est  quod  camales  mentes  idcirco  pnesentia  dili- 
gunt,  quia  vita  camis  quam  fugiliva  sit,  minime 
perpendunt.  Nam  si  velodtatem  transitus  ejus  aspi- 
cerent»  hanc  etiam  prosperantem  minime  ama- 
rent. 

274  CAPUT  XXXIV. 

DE  CARNE. 

In  Scriptura  $acra  cum  caro  $inaulariler  ponilnr^ 

aliquando  natura  humana  inteHigitur,  alitj^ando 

eordi$  $en$ibHitas^  aliquando  vita  carnahs^  a/t- 

quando  delectatio  camalis^  aliquando  camalila$, 

aUquando  operi$    infirmitas ,  aliquando  ponilur 

juxta  naturam^  aliquando  juxta  culpam;  cum  vero 

pluraliter  carnes  dtcuntur^  aliquando  reprobi^  ali'  » 

quando  discipuli  Dominif  aUquando  posnw  camis 

vel  vitia^  aliquando  motu$  cami$  intelliguntur, 

(320)  Carnis  nomine  natura  humana  designalur, 

sicut  per  Eiiu  dicitur  :  Con$umpla  e$t  caro  a  supp/t- 

cii$f  revertatur  ad  die$  adole$centitB  $ua!  (Job  xxxiii, 

25).  In  illo  quippe  primo  homine  a  Domino  rece- 

dente,  repulsi  a  pafadisi  gaudiis  in  hanc  roortalis 

viiae  aerumnam  cecidimus;  et  quam  gravem  culpam 

serpentis  persuasione  commisimus,  poena  nostr» 

ultionis  sentimus.  Huc  enim  lapsi  uihil  extra  Domi- 

iiumy  nisi  quo  aiDigeremur,  invenimus.  £t  quia  per 

oculorum  visuro  carnem  secuti  sumus,  de  ipsa 

carne  quam  prxceplis  Dei  praeposuimus,  flagella- 

mur.  In  ipsa  quippe  quotidie  gemitum,  in  ipsa  cru- 


qutppe  ingenitam  voluutarie  homo  deserait,  et  sese 
in  voraginem  corruptionis  mersit;  unde  nunc  vel 
per  immunda  opera  labitur,  vel  per  cogitationes  il- 
licitas  foedatur.  Ul  enim  ita  dixerim,  culpae  suae  poe- 
naliter  subdita  ipsa  jam  natura  nostra,  facta  est 
extra  natqram,  et  remissa^,  u^quead  perversa  opera 
ducitur;  restricta  autem  perversorum  operam  im- 
portuna  cogitatione  fuscatur.  Per  explelionem  ergo 
actiouis  illicitae  camem  putredo  afRclt,  per  levitatem 
vero  cogitationis  iroprobae,  quasi  ante  oculos  pulvis 
surgit.  Consentiendo  viiiis,  putredine  alterimur,  vi- 
tiorum  vero  imagines  in  corde  tolerando,  sordibus 
pulveris  foedarour.  Ait  ergo  :  Induta  e$t  caro  mea 
putredine  et  $ordibu$  puiveri$,  Ac  si  aperte  diceret  : 
Carnalem  vitam,  quam  palior,  aut  tabes  lubricae 
operationis  polluit,  aut  ex  viliorum  memoria  caiigo 
miserae  cogitationis  premit. 

276  (^^^)  Carnis  nomine  delectatio  carnalis  de- 
signatur,  sicut  de  tentato  homipe  per  Eliu  dicitur  : 
Tabe$cet  caro  (//f  tiw,  et  o$$a  qute  tecta  fuerant^  nuda- 
buntur  (Job  xxxiii,  21).  Idcirco  moderaroine  oe- 
cultae  dispensationis  ita  tentari  permiilimur,  ut  qui 
ex  divino  munere  in  virtute  proflcirous,  etiam  quid 
sumus  ex  propria  iufirmitate  mcmorerour.  Et  qui  ex 
perceptione  rouneris,  opera  virtutis  inferirous,  ex 
infirmitatis  nostrae  merooria  sacrificiuro  humilitatis 
ofleramus.  Aliquando  autero  post  profectuip  virium 
non  soluro  teniant  vitia,  sed  etiaro  flagella  castigant. 


cialum,  inipsa  interitum  patimur,  uthocnobis  mira  ^  Curo  eniro  tentarour  vitiis,  pia  dispeiisatione  nobis< 

#1iea\/\oil  i/^nA    fVr\BV«arkuo    in     ■\/«\rkn«vk    «f  AwfAMa^f      ■\A«*  ««tl/\/1  AMm     *<«!•..»        ma      A^      «!■.«■•«  Sl...^        ^..£U...<.    ^_^<!^!_..^ 


dispositione  Doroinus  in  poenaro  verteret,  per  quod 
fecimus  culpam ;  nec  aliunde  esset  interim  censura 
supplicii,  nisi  unde  fuerat  275  causa  peccati,  ut 
ejus  caruis  amaritudine  homo  erudiretur  ad  vitaro, 
cujus  oblectatione  superbiae  pervenit  ad  mortero. 
Quia  ergo  innumeris  humanuro  genus  carnalisviiae 
suppliciis  premebatur,  sed,  Redemptore  nostro  ve- 
niente,  et  vitia  corruptionis  nostrae  et  lormenta  de- 
leta  sunt,  dicatur  de  hoc  rederopto  homine  :  Con' 
$umpta  e$t  caro  eju$  a  $upplicii$,  revertatur  ad  die$ 
adole$centi$e  $uce,  Ac  si  diceret  :  Mortalitatis  suae 
poena  in  quarodaro  vetustatis  senectutero  dejectus 
revertatur  ad  dies  adolescentiae  suae,  id  est  prioris 
vitae  integritate  renovetur,  ut  non  eo  roaneat,  quo 


curo  agitur,  ne  de  virtuiibus,  quibus  proficirous, 
extollamur.  Curo  vero  flagellis  atterimur ,  malis  in- 
crepantibus  admoiierour,  ne  roundo  blandiente  se- 
ducarour.  Yitia  duro  nos  tentant,  proficientes  in  no- 
bis  virtutes  huroiliant;  flagella  duro  tenunt,  sur- 
gentes  in  eorde  hujus  mundi  voluptates  eradicant. 
Per  tentaniia  viti^i  disciipus  quid  ^e  nobis  sirous; 
per  ferientia  flagella  cognoscirous  quid  de  hocmundo 
fugiarous.  Per  illa  restringimur,  ne  intrinsecus  ex- 
tollamur;  per  ista  coroprimirour,  ne  quid  extrinse- 
cus  appetanius.  In  hac  ergo  vita  dum  surous,  el 
flagellis  atteri  et  aliquando  vitiis  tentari  necesse  est. 
Sive  enim  in  laiboribus  flagellorum,  sive  in  certa- 
mine  vilioram  non  solum  nobis  nostra  infirmitas 


lapsus  est,  sed  ad  hoc  rederoptus  redeat,  ad  quod  D  innotescit,  sed  etiaro  in  quanta  virtute  profecerirous. 


percipienduro  conditus  fuit. 

(S2i)  Carnis  noroine  cordis  sensibilitas  designa- 
tvr,  sicut  quilmsdam  Dominus  per  Prophetam  dicii : 
Auferam  cor  iaipUeum  de  came  ve$traf  et  dabo  vobi$ 
cor  carneum  (Exech.  xxxvi,  26).  Cor  quippe  lapi- 
deum  tollit  Doroinus,  cum  a  nobis  superbiae  duri- 
iiam  subtrahit;  et  corcarueum  tribuit,  curo  eam- 
dem  protinus  nostram  duritiam  ad  sensibilitatem 
veriit. 

(522)  Carais  nomine  vita  caraalis  designatur, 
sicntper  l)eatum  Job  didtur :  Jndulae$t  caro  mea  pu- 

(320)  Ex  c.  iii,  lib.  XXIV. 

(321  j  Ex  c.  X,  I.  X  in  Job,  15. 

(322)  Ex  c.  VI,  i.  viii,  in  Job,  po&t  med. 


agnoscimus  (324).  Nemo  quippe  vires  suas  in  pace 
cognoscit.  Si  enim  J)eila  desunt,  virtutum  experi- 
menta  non  prodeunt.  Improvidus  miles  est  qni  for- 
tem  se  iii  pace  gloriatur.  Quia  ergo  saepe  virium 
merita  per  flagellorum  adversa  patefiunt,  apte  Eliu 
manifestat  dicens  :  Tabe$cet  caro  iHiu$f  et  o$$a  qute 
tecta  fuerantf  nudabuntur,  Cum  enim  flagellis  pre- 
mentibus  ouinis  exterior  voluptas  atteritur,  intera» 
fortitudinis  ossa  nudantur.  Quid  autem  boc  loco 
carnis  uomine,  nisi  ipsa  delectatio  caroalis  acdpi* 
tur?Ydquid  per  ossa,  nisi  virtuies  animae  desi- 

(323)  Ex  fioe  cap.  xvii»  i.  xxiii  in  iob,  27. 

(324)  Ex  c.  xvm. 


f09 


GREGORIANUM.  —  LIB.  V. 


m 


goaDtor?  Tabeseitergo  caro  ct  ossa  nudaiUur,  quia  A  8«cul  per  beatum  Job  diciiur  :  Et  ego  quando  recor- 


dum  flagdlis  arguentibus  camalis  delectatio  exte- 
Duatur»  ea  quae  dudum  quasi  sub  came  latuerant, 
Tirtatum  fortia  patefiunt.  Nemo  277  quippe  quan- 
tom  profecerit,  nisi  inter  adversa  agnoscit.Cum  enim 
adsunt  prospera,  cerai  ?irium  documenta  non  pos- 
sont. 

(325)  Carnis  nomine  carnalitas  designatur,  sicut 
per  eumdem  ab  Eliu  dicitur  :  Si  direxerit  ad  Domi- 
MnR  ecr  sinim,  tptrtVtim  illiut  ad  $e  trahit,  et  fla- 
lam.  Defidet  omnis  caro  slmti/,  et  homo  in  puive- 
rem  revertetur  (Job  ixxiv,  15).  Gurvnm  cor  est,  cum 
ima  appetit,  dirigitur,  cum  ad  superna  eleyatur.  Si 
ergo  bomo  cor  soum  ad  Dominum  dirigit»  spiritum 
et  flatom  illius  Domfnus  ad  se  trahit.  Spiritum  vi- 


datus  fuero,  pertimesco;  et  coneutit  catnem  meam 
tremor  (Job.  xxi,  6).  Quia  beatus  Job  actuum  suo- 
rum  oblitus  non  fuerat,  extrema  ejus  locutio  osten- 
dit.  Qua'ex  re  hoc  quod  ab  eo  nunc  amicis  dicitur  : 
Et  ego  guando  reeordatus  fuerOy  pertimesco,  et  con- 
cutit  camem  meam  tremor;  constat  bimirum  quod 
per  irrisionem  dicatur.  Ac  si  aperle  diceretur :  9i 
me  aliquid  hypocrit»  meminero  habuisse,  in  poeni- 
tenti»  mox  fletu  contremisco.  Carnem  vero  suam, 
si  recordatus  fuerit,  tremore  perhibet  conculi, 
id  est  infirinitatem  operis,  ullionis  pavore  fati- 
gari. 

(528)  Caro  juxta  naturam  dicitur,  sicut  scriptum 
est :  Hoc  nune  os  ex  ossibus  meis^  et  caro  de  came 


delicet  pro  internis  cogitationibus ,  flatum  vero  qui  ^  mea  {Gen.  ii,  23).  Garo  autem  juxta  culpam  poni- 

per  corpus  trahitur,  pro  externis  actionibus  ponit. 

Beo  ergo  spiritom  hominis  et  flatum  ad  se  trahere 

est  ad  conversionem  soi  desiderium,  et  interiora  no- 

sCra  et  exteriora  commutare,  ut  nihil  jam  menti  ex- 

terius  libeat,  h\h\\  oaro  inferius,  vel  si  appetit,  adi- 

pisci  conetur ;  sed  omne,  quod  homc  est,  ad  eum 

videlicet  a  quo  est,  et  interius  desiderando  ferveat, 

et  exterius  se  edomando  constringat.  Unde  et  apte 

subjongitor  :  Deficiet  ontnis  caro  simul :  et  homo  in 

dnerem  revertetur.  (326)  Simul  enim  caro  deficit, 

qoando  jam  nullis  suis  motibus  servit ,  quia  prsesi- 

toks  spiritus  cunctaejus  fluxa  restringit,  et  quodam 

dbtrietionis  sus  gladio,  omne  quod  in  illa  male  vi- 

vd>at,  interficit.  Hoc  nimirum  disciplinae  gladio  se- 

meCipsiim  Jeremiasinterfecerat,  cum  dicebat :  Post- 

quam  convertisti  mf ,  egi  pcenitenliam^  et  postquam 

0stau^U  mihi  percussi  femur  meum  {Jer»  xxxi,  19). 

Qoidenim  in  femore  nisi  voluptas  carnis  accipitur? 

Et  qoid  est  quod  ait :  Postquam  ostendisti  mtAt,  per- 

euui  femur  meum^  nisi  quod  postquam  superna  spi- 

ritoafiter  vidit,  omne  quod  inferids  in  se  cafnaliter 

vivdnt,  exstinxit,  ut  quanto  magis  summa  patesce- 

rent,  tanto  amplius  ima  quae  tenuerat  non  liberent? 

Ham  qoamo  incipit  quisque  superius  vivere,  tanto 

inefaoat  ioferius  Interire.  Juxta  affl&ctum  namque 

camalis  operationis,  omnis  caro  Pauli  siniul  inter- 

ferat,  com  dicebat  :  Yivo  autemjam  non  ego^  vivit 

vero  in  me  Christus  {CaL  ii,  20).  Beue  etiam  hoc 


tur,  ubi  scriptum  est  :  Non  permanebit  spiritus 
meus  in  hominibus  istis^  quia  caro  sunt  {Genl  vi,  3).  Et 
Psalmista  ait :  Memoratus  est,  quia  caro  sunt^  spi- 
ritus  vadens  et  non  rediens  {Psal.  lxxvii,  39).  Uiide 
et  discipnlus  Paulus  dicebat :  Yos  autem  in  came 
nott  estis^  sed  in  spiritu  (Rom.  viii,  9).  Neque  enim 
in  came  iion  erant,  quibus  Epistolas  transmittelMt* 
Sed  quia  passiones  camalium  desiderioram  vice» 
rant,  jam  liberi  per  virtutem  spiritus  in  carne  non 
erant.  Quod  ergo  idem  Paulus  dicit :  Caro  et  san- 
guis  regnum  Dei  possidere  non  possunt  (/  Cor.  xv, 
50),  caroem  procul  dnbio  secundum  culpam  vult 
inteiligi,  non  secundum  naturam.  Unde  et  mox, 
quia  caraem  secnndum  culpam  diceret,  ostendit 
sobdens  :  Neque  corruptio  incorruptelam  possidebit 
(ibid.).  In  illa  ergo  coelestis  regiii  gloria  caro  se- 
cundum  naturam  erit,  sed  secunduro  passionum 
desideria  non  erit,  quia  devicto  mortis  aculeo  in 
aeterna  incorraptione  regnabil. 

(329)  279C^rnium  noniine  reprobi  designantur, 
sicut  voce  Dominica  de  diabolo  ad  beatum  Job  dici- 
tur  :  Membra  carnium  ejus,  cohmrentia  sibi  (Job 
xLi,  U).  Garnes  enim  dial>oli  sunt  omnes  reproli, 
qui  ad  intellectum  spirituaiis  patriae  per  desiderium 
nou  assurgunt.  Membra  vera  sunt  carnium  hi,  qui 
eisdem  perverse  agentibus  et  sese  ad  iniquitatem 
praecedentibus  conjunguntur,  sicut  econtra  per  Pau- 
lum  de  Dominico  corpore  dicitur  :  Yos  estis  corpus 


loco  Elio  subdidit :  Et  homo  in  cinerem  revertetur.  j^  Chrisii,  et  membra  de  membro.  Aliud  quippe  est 


Ib  peccaco  enim  qolsque  positus,  mortalitatis  siise 
oMiviscitor,  et  terram  278  ^  ^^  ^^^  meminit, 
dom  adhoc  per  saperbiam  inflatur.  Post  conversio- 
■is  vero  gratiam,  cnm  humilitatis  spiritu  tangitur, 
quU  seesse  aliud  qiiam  cinerem  reoordatur?  Jam 
Id  cinerem  David  ^eversus  fuerat,  cum  dicebat : 
Memeuto  [al.  recordatu$  est]^  Domine^  quoniam  pulvis 
$mus  (Psal.  cii,  14).  Abcaham  in  cinerem  rever- 
sos  foerat,  dicens  :  Loquar  ad  Dominum  meum, 
m  cinis  et  pulvis  {Gen.  xviii,  27). 
(327)  Carais  nomine,  inllrmitas  operis  designatur, 

(325)  Ex  c.  XI,  I.  XXXIV  in  Job,  20. 

(326)  Ex  cap.  xii. 

(327)  Ex  cap.  xxii,  lib.  xv  in  Job,  18. 


membrum  corporis,  aliud  membrum  membri.  Mem- 
bram  quippe  corporis  cst  pars  ad  totum,  membrum 
vero  membri  est  particula  ad  partem;  membrum 
uamque  membri  est  digitus  ad  manum,  manus  ad 
brachium ;  membrum  vero  corporis  totum  hoc  si- 
mul  ad  corpus  universum.  Si  ergo  in  spirituali 
Dominico  corpore  membra  de  membro  dicimus» 
eos  qui  in  ejus  Ecclesia  ab  aliis  reguntur,  iu  in  illa 
diaboli  reproba  congregalione  membra  sunt  car- 
niom,  qui  iniquo  opere  quibusdara  se  nequioribus 
conjunguntur.  Sed  quia   malignus  hostis  sibi  in 

(528)  Ex  lib.  xiv  in  Job,  cap.  xxix,  31. 
(329)  Ex  c.  IV,  I.  xxxiv  iu  Job. 


Sli  GARNERI  CAN.  REG. 

penrerso  opere  a  priuiis  nsqiic  ad  extremos  concor-  A 
dat,  diviDus  sermo  in  eo  merobra  carnium  sibimel 
cobaerentia  memorat. 

Carnium  nomine  discipuli  Domiiii  designantur, 
sicut  per  iieaium  Job  in  persona  ejusdem  Domini 
dicitur  :  Pelli  me(P  contumpti$  camibus  adhmil  os 
meum,  Require  supra,  capite  32.  De  pellibus. 

(330)  Camium  nomiiie  poens  carnis  vel  vitia 
designantur,  sicut  per  bcatum  Job  amicis  suis  dici- 
tur  :  Otcare  persequimiui  me  $icul  Deus^  et  carnibut 
meit  saturaminif  (Job  xix.)Non  abhorreta  locutione 
pietatis  quod  a  Deo  se  perhibet  persequi.  Est  uam- 
quc  persecutor  bonus,  sicut  de  semetipso  ore  pro- 
phetico  Dominus  dicit  :  Detrahentem  occuite  adver- 
su$  proximum  tuum^  hunc  persequebar  (PsaL  c,  5). 
Cum  vero  sanctus  quisque  flagellari  |>ermittitur,  " 
scit  quod  persecutionem  contra  coinmissa  vitia  ex 
interna  dispensatione  patialur.  Crudeles  aiiiem  per- 
secutorum  mentes,  cum  potestatem  feriendi  280 
appetunt,  contra  boiiorum  vitam  non  studio  purga- 
tionis,  scd  livoris  facibus  accenduntur.  Et  quidem 
boc  faciunt,  quod  Deus  omnipotens  fieri  permittit; 
sed  dum  una  causa,  per  hos  eiiam  cum  Deo  agitur, 
non  tamen  voluutas  una  in  eadem  causa  servatur. 
Quia  cum  amando  omiiipotens  DeUs  purgationem 
exhibet,  injustorum  praviias  saeviendo  malitiam 
exercet.  QuoJ  crgo  dicitur  :  Quare  persequimini 
ticut  Deus?  2Ld  exteriorem  hanc  percussionem  re- 
tulit,  non  ad  intimam  inlentionem,  quia  etsi  agunt 
exterius  quod  Deus  agi  disposuit,  non  tamen  hoc  q 
quod  Deus  iii  sua  actione  appetunt,  ut  boni  ex  aflli- 
ctione  purgentur.  Bene  autem  subditur :  Et  camibut 
meis  saturamini,  Quoruni  mens  proximorum  poenas 
esurit,  saturari.  procul  dubio  alienis  carnibus  quae- 
rit.  Sciendum  quoque  est  quod  hi  etiam  qui  alieuae 
vitae  detractione  pascuntur,  alienis  carnibus  procul 
dubio  saturantur.  Unde  per  Salomonem  dicitur  : 
Noli  esse  in  convivio  potatorum,  neque  comedas  cum 
eit  qui  carnes  ad  vescendum  conferunt  (Prov.  xxiii, 
20).  Cames  quippe  ad  vescendum  cunferre,  est  iu 
collocutione  derogationis  vicissim  proximomm  vitia 
dicere.  De  quorum  pocna  mox  iliic  subditur  :  Quia 
vacantes  potibus,  et  dantes  $ymboium  consumentur  : 
et  vestietur  pannis  dormitatio  (Prov,  xxiii,  21).  Po- 
tibus  quippe  vacant,  qui  dc  opprobrio  alien»  vitae  se  ^ 
debriant.  Symbolum  vero  dareesl,|sicut  unusquisque 
solet  pro  parte  sua  cibos  ad  vesccndum,  ita  in  con- 
fabulatione  detractionis  verba  couferre.  Sed  vacan- 
tes  potibus,  et  dantes  symbolum  consumeiitur,  quia 
sicut  scriptum  est,  omnit  detractor  eradicabiiur 
(Prov.  xxiv,  9).  Veslietur  autem  pannis  dormitatio, 
quia  despectum  et  inopem  a  cunctis  bonis  operibus 
inors  sua  iiivenit,  quem  hic  ad  alicnae  Yit£  exqui- 
renda  crimina  detractionis  suae  languor  occupavit. 
Carnium  nomine  rootus  cariiis  designaiitur,  sicut 
per  beatuni  Job  dicitur  :  Peile  et  camibut  vestitti 


S.  VICTORIS  PARIS.  2!« 

me,  ossibus  et  nervis  compegisti  me  \Job   x,  11). 
Require  in  cap.  De  pelle. 

281  CAPUT  XXXV. 

DE   SANGtllfE. 

In  Scriytura  sacra  sanguinis  nomine  uliquando  pas^ 
sio  Cnristi^  aliquando  carnalisintellectus^  aliquando 
peccatum^  aliquando  cruentm  mentis  maltlia  intcl* 
ligitur» 

(331)  Saiiguinis  nomine,  passk)  Christi  desigiia- 
tur,  sicut  voce  Domini,  ad  beatum  Job  de  sancto 
praedicatore  sub  flgura  aquilae  dicitur  :  Puli  ejus 
iambent  $anguinem  (Job  xxxix,  30).  Ac  si  aperte 
diceretur  :  Ipsa  quidem  aquila  divinitalis  coiitem- 
platione  pascitur,  sed  qula  auditores  ejus  divinitatis 
percipere  arcana  nequaquam  possunt,  crucilixi  Do- 
mini  cruore  satiantmr.  Sanguinem  namque  lambere 
est  passionis  Dominicae  iufirma  venerari.  Hiiic  esl 
quod  Paulus,  qui  ad  tertii  eoeli  seereta  volaverat, 
discipulis  dicebat  :  J^on  judicavi  me  scire  aliud  inter 
vos  nisi  Christum  Jesum^  et  iiunc  crucifixum  (I  Cor. 
11,  2).  Ac  si  aperte  aquila  diceret  :  Ego  quidem 
escam  meam,  divinitatis  ejus  potentiam  de  longe 
prospicio,  sed  vobis  adhuc  parvulis  incarnationis 
ejus  tantummodo  lambendum  sanguinein  trado. 
Nam  qui  per  praedicationem  suam  tacita  divinitatis 
cclsitudiue,  infirmos  auditores  de  solo  cruore  cm- 
ds  edocuit,  quid  aliud  quam  sanguinem  pullis 
praebuit  ? 

(332)  Sanguinis  nomine  carnalis  intellectos  desi- 
gnatur,  sicut  per  Salomoncm  dicitur  :  Qui  fortiter 
premit  ubera  ad  eliciendum  lac,  exprimit  bufyrum  ; 
et  qui  veiiementer  emuiget,  elicit  sanguinem  (Prov. 
XXX,  33).  Ubera  quippc  forliler  premiraus,  cura 
verba  sacri  eloquii  subiili  intellectu  pensainiis.  Qua 
pressione,  duni  lac  quaerimus  bulyrum  inveiiinius, 
quia  dum  nutriri  vel  tenui  intcllectu  282  quaerimu&y 
ul)ertate  internae  pingiiedinis  ungimur.  Quod  tamea 
nec  nimie,  nec  semper  agcndum  cst,  ne  dum  lac 
quaeritur  ab  uberibus,  lac  sanguis  sequatur.  Pleruro- 
que  etenim  quidam,  dum  verba  sacri  eloquii,  plus- 
quam  debent,  discutiunt,  in  carnalem  intellectum 
cadunt.  Sanguincm  quippe  elicit  qui  vehementer 
emulget,  quia  carnale  efiicitur  hoc  quod  discussioue 
sentitur. 

(333)  Sauguinis  nomine  peccatum  designatur, 
sicut  per  prophetam  dicitur  :  Maiedictum^  et  men- 
daciumf  et  homicidiumf  et  furtum,  et  aduiterittm 
inundaverunty  et  sanguis  sanguinem  tetigit  (Ose,  iv, 
2).  Solet  enim  sanguinis  nomine  signari  peccatuni, 
sicut  is  qui  a  peccatis  liberari  desiderat,  pcr  posni- 
tentiam  clamat  :  Libera  tne  de  sanguinibus  (Psek 
L,  16).  Saiiguis  ergo  sanguinem  tangit,  quum  culpa 
culpam  cumulaverit.  Unde  per  beaium  Job  diciiur  : 
Conscidit  me  vuitiere  super  vulnus  (Job  xvi,  15).  In 
infirmis  namque  saucta  Ccclesia  vuluere  super  vul- 
nus  consciditur,  quando  peccatum  peccato  additur. 


(330^  Ex  c.  XXIV,  1.  XIV  in  Job. 
(331)  Ex  c.  XXI,  1.  XXXI  in  Job,  36. 


(332)  Ex  c.  I,  I.  XXI  in  Job. 

(333)  Ex  c.  VI,  I.  XIII  in  Job. 


S15 


CREGORIANUM.  -  L!B.  V. 


Sli 


ut  culpa  vebemeDlius  exaggerclur.  Queni  eniin  ava-  A  los  Dei  focdal,  quia  curis  multiplicibus  aggravat. 


rilia  pertrahit  ad  rapinam,  rapina  ducil  ad  ralla- 
ciaro,  vel  perpetrala  culpa  ex  falsitale  etiaro  defen- 
datur  :  quid  iste  nisi  vulnere  super  vulnus  consci- 
ditur? 

(354)  Sanguinis  nomine  malitia  cruentse  mentis 
designatur,  sicut  per  prophetam  de  justi  persecu- 
tore  dicitur:  Sanguis  ejut  in  medio  ejus.  Super  Um- 
pidissimam  petram  effudit  iHum  :  Non  effudit  illum 
tmperterram,  ut  pouit  operiri  puivere{Ezech,  xxiv,  7). 
Pcr  terram  vidclicet  et  pulverem,  peccalores;  per 
petram  vero  limpidissimam,  justum  signans,  qui 
gravibus  peccatorum  contagiis  non  cxasperatur. 
Sajiguis  ergo  super  limpidissimam  petram  effundi- 
tar,  quaudo  malitia  cruentx  menlis  in  afflictione 
justx  animae  grassalur.  ' 

283CAPUT  XXXVI. 

DE   ADIPE. 

(355)  AJipis  nomine  superbia  designatur,  sicut 
per  Iteatum  Job  de  superbo  divite  dicitur :  Viscera 
ejns  plena  sunt  adipe  (Job  xxi,  i4).  Sicut  enim  ex 
tbondanti  cibo  adeps,  ila  ex  abundantia  rerum  su- 
perbia  nascitur,  quae  impinguat  mentem  divitis,  cum 
ekvatur  animus  superbientis.  Superbia  quippe  cor- 
dis  quasi  quxdam  pingueJo  est  crassitudinis.  Unde 
quia  plerique  ex  abundantia  peccata  patrant  per 
Prophetam  dicitur  :  Prodiit  quasi  ex  adipe  iniquitas 
torum  (Psai,  vii,  7) 

CAPUT  XXXVII. 

DE   PINGUEDINE. 

(336)  Pinguediiiis  nomine  terrenanim  rerum  a-  ^ 
bundaplia  designatur,  sicut  per  Eliphas  Themani- 
lem  de  impio  quolibet  dicitur  *  Pingui  cervice  arma- 
Us$  €tf.  Operuit  faciem  ejus  crussitudo  (Job  xv,  27). 
PiBguis  enim  cervix  est  opulenta  superbia,  afQuen- 
tibos  videlicet  rebus  quasi  inultis  caniibus  fulta. 
Potens  igitur  iniquus  pingui  ccrvice  contra  Domi- 
num  armatur,  quia  rebus  temporalibus  tumeiis 
coiilra  praecepta  verilatis,  quasi  de  magnitudine  car- 
nis  erigitur.  Quid  enim  patipertas  nisi  quaedam 
macies,  et  quid  rcrum  abundantia,  nisi  pinguedo 
Titaepra^ntis?Pingui  ergo  cervice  se  contra  Do- 
mioum  erigit,  qui  temporalem  abundantiam  in  su- 
perbiam  assumit.  Habent  enim  potentes  et  iniqui 


CAPUT  XXXVlil. 

DE  ARVINA. 

(337)  Arvinae  noininc,  potentia  lerrena  designa- 
tur,  sicut  per  eumdem  Eliphas  dicitur :  De  lateribus 
ejus  arvina  dependet  (Job  xv,  27).  Sunt  nonnulli 
qui  patronis  majoribus  adjuncti  superbiunt,  et  de 
eorum  polentia  contra  inopes  extoUunlur.  De  qui- 
bus  bene  dicitur  :  Et  de  lateribus  ejus  arvina  depeu' 
dety  quia  enim  arvina  pinguedo  carnis  est,  et  latera 
dicere  divitum  solemus  hos  quos  eis  conjunctos 
cernimus,  arvina  de  iniquorum  lateribus  dependet, 
quia  quisquis  potenti  et  iniquo  adhaeret,  ipse  quoque 
de  ejus  potenlia  velul  ex  pinguedine  rerum  tumet, 
ut  patroni  perversi  iniquitatem  sequens  non  tiineat 
Deum,  et  quos  valet,  et  quantum  valet,  paupercs 
afnigat,  de  gloria  temporali  cor  elevet.  Gum  ergo 
talis  est  qui  iniquo  potenti  adhaeret,  de  ejus  lalerc 
profecto  arvina  dependet. 

285  CAPUT  XXXIX. 

DE  OSSIBUS. 

In  Scriptura  sacra  cum  os  singuiariter  ponitur^  ali" 
quando  Christus,  aliquando  fortis  quiiibet  in  san» 
ctos  Ecciesice  corpore  inteiiigitur;  cum  vere  piura* 
iiter  ossa  dicuntur,  aiiquando  virtutes^  aiiquandp 
nequiores  in  corpore  Antichristi,  aliquando  duritia 
fortilitdinis^  aiiquando  carnis  forliiudOy  aiiquando 
forlitudo  scecularium  dignitatum. 
Ossis  nomine  Chrislus  dcsignalur»  sicut  per  Job 

dicilur  in  persona  ChrJsti :   Petii  meos  consumptis 

carnibus  adiicesil  os  meum  (Job   xix,  20).  Require  in 

cap.  De  pellibtis,  supra  cap.  32 

(338)  Ossis  nomine  fortis  quilibet  in  sancue  Ec- 
clesise  corpore,  qui  infirmos  portat,  designatur,  si- 
cut  per  beatum  Job  in  pcrsona  Ecc1esi'<e  dicitur : 
Nocte  os  meum  perforatur  doioribus,  et  qui  me  come- 
dunt,  non  dormiunt  (Job  xxx  ,  17).  Si  allegoriae 
mysterium  perscrutaniur,  quid  per  ossa  nisi  fortis 
quisque  in  sanctse  Ecclesise  corpore  designatur,  qui 
quasi  suo  robore  membra  continet,  dum  mores  iii- 
firmantium  stabiliter  porlat  ?  Sed  cum  tribulationis 
ultiniae  conlra  cum  fervor  excrcveril,  iii  nocle  os 
illius  perforatUr  doloribus,  quia  nonnunquam  lor- 
mentis  victi,  etiam  ipsi  ad  perfidiam  defluunt,  qui  ad 
tidem  alios  tenere  videbanlur :  Ait  ergo :  Nocte  os 


proprium,  ut  fallacibus  divitiis  occupati,  veras  Dei  d  meum  perforatur  doioribus,  Ac  si  aperte  dicat :  Tri- 


opes  negligant.  Et  quanto  minus  quod  verum  est 
tnqninint,  lanto  amplius  falsis  divitiis  extolluutur. 
Cura  etenim  multiplex  ^terrenarum  rerum,  quia 
occupat  exoccat.  Undc  aple  subjungitur :  Operuit 
fjdem  ejus  crassitudo.  Visus  quippe  in  facie  est,  in 
qoa  et  prima  honorabilior  corporis  pars  est.  Non 
trgo  immerito  mentis  intentio  per  faciem  dcsigna- 
lur,  quam  quolibet  vertimus  illuc  284  videmus. 
Faciem  ergo  crassitudo  operit,  quia  desiderata  re- 
ram  terrenarum  abundantia  oculos  mentis  prcmit, 
el  boc  quod  in  eis  honorabile  csse  debuit,  ante  ocu- 

^334)  Ex  c.  XIX,  1.  XV  in  Job,  15. 

(335)  Ex  c.  XXXIII,  I.  XV  in  Job,  25. 

(336)  Ex  c.  XXII,  I.  XII  in  Job. 


bulationis  tenebris  pressi  afllictione  tenebantur,  ut 
ipsi  qui  in  me  habebant  vigorem  fortitudinis,  286 
quasi  jam  quoddam  habent  foramen  timoris.  Benc 
autein  dicitur  :  Et  qui  me  comedunt^  non  dormiunt^ 
quia  maligni  spiritus,  qui  carnales  quosque  de  Eo- 
clesia  coiisumunt,  tanto  magis  quiescere  a  tentatione 
nesciunt,  quaiito  nuHo  carnis  pondere  gravantur. 

(339)  Ossium  nomine  virtutes  designantur,  sicut 
per  Psalmistam  de  sanctis  martyribus  dicitur  :  Do- 
minus  custodit  omnia  ossa  eorum,  unum  ex  eis  non 
conteretur  (Psai.  xxxn,  21).  Quod  utique  non  dc 

(537)  Ex  c.  V,  1.  sup. 

(358)  Ex  lib.  xx  in  Job,  cap.  xxi,  x»ii. 

(339)  Ex  lib.  xxiii  in  Jub,  cap.  xvi. 


SIS  GARNERl  CAN.  REG. 

f)9sibus  corpoPiSy  sed  de  Tiribos  dlciCur  mentis.  Nare  A 
certe  novlmus  quod  et  muUorom  martyrum  corpo- 
raliter  ossa  confracta  sunt,  et  persecutores  Domini, 
latronis  illius  cui  dictuni  est :  Hodie  mecum  eri$  in  pa- 
radiso  (Lue.  xxiii,  45),  sicut  ktronis  alterius  in  cruce 
crnni  fregerunt.  Item  quia  ossa  virtutes  inlelltgantvr, 
per  Etiu  manifestatur,  cum  per  eum  de  Domino  dici- 
imr :  Jnerepat  quoqueper  doiorem  in  tectuio^et  omnia  os^ 
$aejtts  mareescere  facit  {Job  xciii,19).Quidenimper 
lectum,  nisi  requies  temporalis  accipilur?  Sed  quia  in 
hac  vita  omnis  nostra  quam  praeparamus  requies  per- 
torbator,  recte  dicitur  :  Jnerepat  quoque  per  dotorem 
in  lectuto,  id  est  in  praescnlis  vitae  requie,  vei  ten- 
tationis  nOs  stimulis  vel  flagelli  afllictione  contnrbat. 
Nam  92epe  bumanus  animus  quamlibet  brevi  tem- 
pore  sine  tentatione  in  l)onis  studiis  fuerit,  mox  de  B 
eisdem  studiis  in  quibus  quiescendo  se  exercet ;  de 
ipsis  virtutibus,  quibus  multiplicari  nititnr,  dum 
proficere  se  sentit,  inde  elevaiur.  Unde  pro  rectoris 
nostri  moderamine  impulso  tenlationis  efficitur,  ut 
in  eo  ipsa  pro^ectus  sui  elatio  comprimatur.  Qua* 
propter  postqnam  dlxit :  Jncrepat  quoque  per  dolorem 
in  leetulo;  aperte  subjunxit  :  Et  omnia  ossa  ejus 
marcescere  facit,  quia  cum  in  ea  requie  quam  nobis 
in  hoc  saeculo  praeparamus  flagello  tentationis  afll- 
cimur,  qui  fortasse  de  virtiitibus  nostris  inflari  po- 
tuimus,  eognito  infirmilalis  nostrae  taedio  extenua- 
mur.  Gum  enim,  sicut  cupimus,  ad  Deum  profici- 
mus,  si  profectum  nostrum  tentatio  nulia  pulsaret, 
alicujus  nos  fortitodinis  esset  crederemus.  Sed  quia  ^ 
nobiscum  superna  dispensatione  agitur  ut  infirmi- 
tatis  nostrae,  quia  proficientes  obliviscimur  teiitari 
molamus;  etin  profcctu  nostro  quid  287  ^^  ^^" 
vino  munere,  et  in  tentatione  cognoscamus,  qoid 
de  propriis  viribus  sumus.  Quae  nos  profecto  ten- 
tatio  ad  plenum  raperet,  nisi  prolectio  superna  ser- 
Taret.  Sed  polsat,  nec  frangit;  pellit,  nec  movet; 
quatit,  uec  dejicit,  ut  nostra  infirmitate  sentiamus 
esse  quod  quatimur,  et  de  divino  monere  quod  sta- 
mus.  £t  quia  saepe  anima  alicujos  boni  sibi  conscia, 
cum  virtutes  suas  ad  memoriam  revocat,  quadam 
delectatione  pascitur  et  quasi  gratulatione  propriae 
plonitudinis  impinguatur,  benedicitur  quod  tenta- 
lione  puisante  roarcescunt  ossa,  quia  dum  propria 
infirmitas  tenutione  interrogante  cognoscitur,  om-  D 
nis  illa  nostrarum  viriom  videlicet  pinguis  viridis- 
que  gralulatio  subito  anxietatis  moerore  siccatur.  Et 
quf  nos  alicujus  esse  momenti  bona  nostra  pensando 
credidimus,  pulsatipaulo  amplios  perituros  nos  jam- 
jamque  formidamas.  Tunc  omne  bononim  nostro- 
rum  gaudium  vertitor  in  pavorem  pcBoanim.  Tonc 
iniqoos  nos  esse  deprehendimus  qoi  sanclos  paiib 
antecredebaraos.  Tabescit  mens,  stopentoculi,  om- 
ne  quod  prius  prosperum  arridebat  evanescit.  Lux 
ipia  fastidio  est,  et  soke  se  in  animo  lenebrse  mcero- 
ris  infundunt. 
(340)  Ossium  nomiiie  nequiores  Antichrisli,  et 


(3i0)  Ex  lib.  xxxu  in  Job,  c.  xiv. 
(34t)  Ex  lib.  xxxii  in  Joh,  cap.  xvii. 


S.  VIGTORIS  PARIS.  il6 

calfidiores  servi  signantur,  slcuc  voce  Dominica  ad 
bealum  Job  de  ipsisdicitur :  Oisa  ejus  videlicet  fistulm 
ceris  (Job  XL,13).Incorporeossasunl,qaaecontinent 
membra,  et  qoae  continentor.  Habet  ergo  ootkes 
Antichristus,  habet  et  ossa  :  quia  et  iniqoi  sont  alii, 
qui  tamen  ab  aliis  In  errore  retinentor,  et  nequiores 
alli  in  errore  alios  retinent.  Qaid  itaque  aliud  ossa 
Antichristi  quam  qooslibet  in  corpore  ejus  valeii- 
tiores  accipimos  ?  In  quorom  corde  iniqoila»  dom 
vehementer  induruit,  per  eos  tola  ejos  cerpori^ 
compago  subsistit.  Muiii  namqoe  in  hoc  mundo  dl- 
vites  videntor,  qoi  dom  rebos  operibosqiie  subnixf 
sont  qoasi  ex  fortitudine  solidantor.  S^  largiendo 
haec  ipsa  qoibus  stulti  sont,  ad  alios  ad  suum  erro- 
rem  trahunt.  tlodo  nonnullos  ut  pravi  fiant  donis 
illiciunt;  modo  nonnuUos  utpravi  permaneanl,  mo* 
ueribus  astringunt.  Quid  Kaque  isti  nisi  Antichristi 
ossa  sunt,  qoi  dom  malos  continendo  288  tntilti- 
piicant,  in  cojos  04>rpore  carnes  porlaiit?  Ui  non* 
nonqoam  decipiendis  aoditoribos  exhibent  lingoae 
dolcedines,  qoia  et  spinae  proferont  flores,  et  ap|Ni- 
ret  qoidem  in  eis  qood  oleat,  sed  latet  quod  pungaL 
Amaris  dulcia,  noxils  blanda  permiscent,  bumiliter 
substemuntur,  et  per  sermonem  de  se  insinuanl 
quod  per  exhibilionem  negant.  Unde  et  reete  ossa 
iiliHS  aereis  fistulis  comparantur  ,  quia  nimirum 
more  metaHi  insenslbilis,  sonom  bcne  loquendi  ha» 
bent,  sed  sensum  bene  vivendi  non  hai)enl.  Hoc 
namque  quasi  homiliter  loquendo  asseront  quod 
eiate  vivendo  contemnunt.  Uude  l)ene  per  Paulum 
dicitur:  Si  iinguis  liominum  loquar  et  antfeiorumf 
efiaritatem  autem  non  Itabeam,  factus  sum  veiut  en 
sonans  aul  eymbaium  tinniens  (J  Cor.  xiii,  1).  Bona 
qolppe  ioqoens,  sed  per  amorem  cadem  bona  non 
seqoens,  velot  aes  aotcymbalom  sonitum  reddit,  qoia 
ipse  sentit  verba  qoae  ipse  non  facit. 

(341)  Ossium  nomine,  dorilia  fortitodinis  desi- 
gnator,  sicot  per  J^emiam  de  qoibusdam,  de  vi- 
ribus  suis  nimirom  praesomentibos  dicitur  :  Ad^ 
hmsit  cutis  eorum  ossibus  (Thren.  iv,  8).  Quid  enim 
in  ossitHis,  nisi  duritia  fbrtitudinis,  et  quid  in  cute 
nisi  mollities  exprimitur  infirmitalis?  Gutis  ergo 
eorom  adbaerere  ossibos  dicitor,  quia  ab  eis  prava 
sentientibus  infirmitas  vitii,  duritia  virlutis  putatur; 
infirma  eiiim  suut  quae  faciunt,  sed  elationis  fiducia 
decepti  fortihos  ea  sospicionibus  jungunt.  Et  qiio 
de  se  magna  seniiont,  eo  de  soa  neqoitla  emendari 
contemnont. 

(342)  Ossiom  nomine  carnis  fortitodo  designator» 
sicot  per  beatom  Job  dicitor :  Eieqit  suspendium  anima 
mea,  ei  mortemossa  mea  (Job  vu,  iS).  Quid  per  ani- 
mam  nisi  meutis  intentio?  qoid  per  ossa,  nisi  carnis 
fortitudo  signatur?  Omne  autem  qood  sospendilor, 
procol  dobio  ab  imis  elevatur.  Anima  ergo  suspen- 
diom  eligit  ut  ossa  moriantor,  qoia  dom  mentis  in- 
tentio  ad  alta  se  soblevat,  omnem  in  se  fortitodi- 
nem  viiae  exterioris  necai.  Sancti  enim  viri  cerlis- 

(34S)  Ex  lib.  vui  in  Job,  cap.  xiv. 


tl7 


GKEGORIANUM.  -  LiB.  V. 


918 


time  sciiiDt  Quia  habere  in  bac  viia   reqiiiem  non  j^  non  possunt,  uiuIUplicius  cxieris  l>ononim  corpora 


possunt,  et  idcirco  suspendium  eligunt;  quia  nimi- 
ram  terrena  desideria  deserentes  289  ^^  ^l^^  ^"^* 
mam  tollunt.  Suspensi  autem  roortem  suis  ossibus 
inrenint,  quia  amore  supernse  patriae  in  Tirtulum 
suidiis  accincti  hi  qui  fortes  prius  in  mundo  fueranty 
Tiuculo  humilitatis  insequuntur. 

Ossium  nomine  fortitudo  saecularium  dignitatum 
desi^atur,  sictti  per  beatum  Job  de  superbo  divite 
dicitur:  Viseeraejus  ptena  sunl  adipe^  et  meduUis 
•ssa  iUius  irrigantur  {Job  xxi»  24).  Sicut  enim  ex 
ahundanti  cilK)  adeps»  ita  ex  abundautia  rerum  su- 
perbia  nascitur  qnae  impinguat  mentem  divitis,  dum 
elcTatur  animus  superluentis.  Superbia  quippe  cor- 
dis  qaasi  quaedam  pinguedo  est  crassitudinis.  Unde 


se  exstinguere  gloriantur.  Bene  ergo  dicitur :  cartt- 
lago  ejus  ul  laminw  (erreaB^  quia  in  ejus  corpore  quo 
inGrmius  quisque  credidit,  eo  nequius  incidit.  Qui 
recte  non  ferro  tantummodo ,  sed  laminis  ferreis 
comparantur,  quia  dum  se  circumquaque  increduii* 
tate  dilatare  ambiunt,  quasi  iii  ferri  se  bminas  ex« 
tendunt. 

(544)  Cartilaginis  iiomine  siraulalio  potest  desi- 
gnari.  Gartiiago  namque  ossis  ostendit  spcciem,  sed 
ossis  non  babet  inGrmiialem.  fe!t  sunt  nonnulla  vi- 
tia  quae  ostendunt  in  se  rectitudinis  speciem,  sed  ex 
pravitatis  prodeunt  inGrmitate.  Uostis  enim  nostri 
malitia  tanta  arle  se  palliat,  ut  plerumque  ante  de- 
ceptae  mentis  oculos  culpas  viriulcs  Gngat,  iit  inde 


iis,  qui  ex  abundantia  peccata  perpetrant,  PropheU  B  quisque  quasi  exspeciet  praeniia,  unde  xterna  dignus 
dicit :  ProdOt  (fuasi  ex  adipe  iniquitas  eorum  {Psal.     est  invenire  tormeuta. 


Lxxu,  7).  Amatores  autem  bujus  saeculi  quasi  ossa 
babent,  quando  ia  hoc  mundo  fortitudinem  digni- 
latum  possident.  Sed  si  in  exteriori  dignitate  desint 
terrenae  etdomesticae  divitiae  quautum  ad  judicium 
suuro,  ossa  quidem  habent,  sed  medullas  in  ossi- 
bus  non  habenL  Quia  ergo  sic  iste  amator  hujus 
sxculi  exteriori  potestate  fuicitur,  ut  etiam  interio- 
ri  terrenae  domus  abuiidantia  saginetur,  dicitur: 
el  medullis  ossa  illius  irrigautur.  Vel  certe  ossa  sunt 
hojas  pravi  divitis,  pmvae  et  durae  consuetudines : 
McNlaUae  vero  in  ossibus,  sunt  ipsa  desideria  male 
TiTcndi»  quae  neque  ex  pravitatis  satisfactione  sa- 
tianiur.  Qiiam  medullae  quasi  ossa  irrigaut,  cum  pra- 


Ta  desideria  perversas  consuetudines  suas  iu  voiu-  ^  pta  retinere. 


Plerumque  enini  in  ulciscendis  viliis  crudelilas 
agitur,  et  juslitia  pulatur,  atque  immoderata  ira  in- 
tus  zeli  meritum  creditur  :  et  cum  a  distortis  mori- 
biis  p^ccantes  dirigi  caute  debeant,  vioienta  indcxto- 
ne  franguntur. 

Plerumque  dissoluta  remissio,  quasi  roansiietudo 
291  ^^  pictas  babetur ;  et  dum,  plusquam  decct, 
deiinquentibus  temporaliter  parcitur,  ad  aeterna  sup- 
plicia  crudeliter  reservalur.  Nonminquam  effusio, 
mesericordia  creditur ;  et  dum  male  servare  culpa 
sit,  pejus  spargi  quo«l  acceptum  est,  non  tiinetur. 

Nonnunquam  tenacia,  parcitas  piiiatur ;  et  cum 
grave  sit  vitiiim  non  tribuere,  virras  credilur  acce* 


XJt&lum  deleetatione  conservant. 
CAPUT  XL. 

DE    CAKTILAGINE. 

/n  Scrtplura  taera  eartilofinis  nomine ,  aliquando 
inferiores  in  eorpore  Anttchristi^  aliipMndo  sima- 
Uuio  ittteltigitur. 

(545)  Gartilaginis  nomine  inferiores  in  corpore 
Amichristi,  qui  quales  non  sunt,  videri  appetunt, 
j|^0<l^^>^^A^H^  s^cu^  invoce  Dominica  ad  beatum 
Job  dicitur:  Cartitago  ejus  quasi  laminw  ferrew. 
Garlilago  ossis  quidem  speciem  habct,  sed  ossis  for- 
liludiDcm  non  babeL  £t  sunt  nonnuili  in  Antichrl* 
sti  corpore  non  honoribus  clari,  non  divitiis  fulti. 


Saepe  malorum  pertinacia,  constantia  dicitur ;  et 
dum  mens  a  pravitate  sua  flecti  non  patitnr,  quasi 
ex  recti  defensione  gloriatur. 

Saepe  inconstantia  quasi  tractabilitas  habetur,  ei 
quo  quisque  fidem  integram  nulli  servat,  eo  se  ami- 
cum  omnibus  aestimat.  Aliquando  timor  incompe- 
tens  huinilitas  creditur  ;  ot  cum  temporali  formidine 
pressus  quisque  a  defensione  veritatis  tacet,  arbi- 
tratis  quod  juxta  Dei  ordinem  bominem  se  potiori- 
bus  exhibeat. 

Aliquando  vocis  superbia,  veri  libertas  aestimalur ; 
et  cum  per  elationem  veritate  contradicitur,  loqiien- 
di  procacitas  veritalis  defensio  putatur. 


noii  virCulum  specie  dccorati,  non  scientia  callidi-  ^  ^lerumque  pigritia  quasi  contineiitia  quietis  at- 


tatis  periti,  sed  tamen  videri,  quales  non  sunt,  am- 
hiant ;  el  idcirco  contra  bonomm  vitam  nequiores 
iant.  Bene  ergo  cartilago  ejus  laminis  ferreis  com-' 
parator,  quia  hi  qui  Anticbristo  debiliores  sunt,  ad 
perpelranda  raala  nequiores  existunt.  Ferro  quippe 
eaeiera  metalla  conciduntur;  etcartilago  Antichristi 
ferro  siinilis  dicitur  quia  hi  qui  in  ejus  corpore  ad 
osteosionem  Tirtutum  noii  sufficiunt,  contra  neccs 
inGdelium  acrius  accenduntur.  Quia  enim  cum  eo 
se  facere  signa  et  prodigia  non  posse  considerant, 
fideles  se  illi  per  crudelitatero  probant.  Et  pro  eo 
quod  innoceiitium  corda  corrumpere  persuadendo 


tenditur,  et  cum  gravis  culpae  sit  recta  siudiose  iion 
agere,  magnae  virtutis meritum  crcditur  a  piava  tan- 
tum  actione  cessare. 

Pleruiuque  inquietudo  spiritus,  vigilans  sollicitu- 
do  nominatur,  et  cum  quietem  quisque  iion  lolerat, 
agendo  quae  appetit,  virtutis  debitae  implcre  se  excr- 
citium  putat. 

Quia  error  curo  virtus  creditur,  difficilius  emen  • 
datur,  recte  dicitur :  Cartilago  ejus  quasi  lamUm 
ferreos  {Job  xl,  3).  Diabolus  enim,  quo  sub  praptexlu 
boni  calliditatem  suam  fraudulentius  exbibet,  eo  in 
culpa  mentero  durius  teuet.  Ilinc  est  quod  nounun- 


(543)    Ex  Gne  cnp.  xiv,  lib.  xxxii,  in  Job. 


(311)  Ex  ejubdem  lib.  c.  xvii,  paulo  posl  nitMl. 


919 


GARNERI  €AN.  REG.  S.  YICTORIS  PARIS. 


quam  lii  qiii  quasi  ^iain  sanctilatis  appetuiit,  in  cr-  A  rat.  Aliud  quippe  cogilat,  atquc  alio  intendit.  Non 


rorom  iapsi,  tardius  emendautur.  Rectum  qu4ppe 
aestitnant  esse  quod  agitur,  et  sicut  excolendae  vir- 
tuti,  sicvitio  perseverantiam  jungunt.  Rectum  aesti- 
maut  csse  quod  agunt,  et  idcirco  suo  judicio  eni- 
xius  serviunt. 

292  CAPUT  XLl. 

DE  MEDIILKIS 

In  Scriplura  sacra  meduUarum  nomine  aliquando  nobt- 
litas  regia,  aliquando  subtUilas  ingenii ,  aliquando 
divitiw,  aliquando  inientiones  cordis  intelliguntur. 

Medullse  nomine  nobilitas  regia  designatur,  sicut 
per  Ezccliielem  propbetam  de  Nabucliodonosor  dici,- 
tur:  Aquila  grandis  magnarum  alarum^  longo  mem- 
brorum  ductu^  ptena  plumis  et  varietate  venit  ad  Li- 
banum,  et  tutit  meduilam  cedri  et  summitatem  fron^  ^ 
dium  ejus  evulsit  {Ezech,  xvii,  A).  Vide  titulum  De 
aquila,  lib.  ii,  c.  2. 

Medullae  qiioqiie  nomine  subtilitas  ingenii  potest 
non  inconvenieiiter  desigiiari :  Ossa  quippe  meduitai 
irrigando  con/lrmant  (Job  xxi,  24).  Per  ossa  autem, 
fraudulenta  diaboli  consilia  inielliguntnr.  Quia  sicut 
in  ossibus  positio  corporis,  roburque  consistit,  ita 
in  fraudulentis  diaboli  consiliis,  tota  se  ejus  malitia 
erigit ;  et  sicut  ossa  quia  irriganl  medullae  confor- , 
lani,  ita  ejus  consilia  per  spiritualis  naiurae  poten- 
tiam  infusa  ingenii  subtilitas  consilium  roborant. 

MeduIIarum  nomtnedivitiaedesignantur,  sicutper 
beatum  Job  de  pravo  divite  dicitur  :  Meduiiis  ossa 


eniin  dcfensionem  pupilli,  vcl  vidux,  sed  mcrceilcm 
nummorum  quaerit.  Nam  toliere  tcinporale  prae- 
mium,  et  non  pupillum  ac  viduam  iutendit  defen- 
dere.  Sermo  itaque  Dei  discretor  est  cogitaiionum  et 
inlentionum  cordis  :  quia  non  aspicit  quid  apud 
temetipsum  cogitas,  sed  per  medullam  compagis,  id 
cst  per  intentionem  cogitatioiiis  quid  accipere  requi- 
ris.  Restat  ergo  ut  doctor  cum  loqultur  sollicite  at- 
tendat,  ne  aut  mala  intentione  loqui  inch^t :  aut 
cum  bene  cocpcrit,  seductus  favoribus  in  appelitum 
alium  declinet.  Sic  enim  cogitationi  bon»  cogitatio 
sinistra  subjungitur,  ut  \ix  ipse  qui  easdem  cogita- 
tiones  generat,  animus  cognoscat. 

294  CAPUT  XLII. 

DE  NERVIS. 

(546)  Nervi  nomine ,  sententia  fortis  districtioiiis 
designatur,  sicut  per  beatum  Job  Domino  dicilur : 
Posuisti  in  nervo  pedem  mcum  :  et  observasti  omne$ 
semitas  meas,  et  vestigia  pedum  meorum  considerasti 
{Job  xiu ,  27).  In  nervo  autem  Deus  pedem  bominis 
posuit,  quia  pravitatem  illius  forti  districtioiiis  suae 
sententia  ligavit.  Cujus  omnes  semitas  observat, 
quia  subtiliter  singula  quxque  dijudicat.  Semita  et- 
enim  angustior  solct  esse  quam  via.  Quia  autem 
vias,  actiones,  non  immcrito  semitas  ipsas,  aclio- 
num  cogitationes  accipimus.  Dcus  itaque  omnes  s<> 
mitas  ol)scrvat,  quia  in  siiigulis  quibusque  aetioni- 
bus  nosiiis  etiani  cogilaliones  pensat.  Et  vestigia 


itiiusirrigantur{Job  xxi,  24).  Consule  lib.  iii,  c.33.  q  pedum  considerat,  quia  inteniiones  noslrorum  ope- 

(345)  MeduIIaruin  nomine  intentiones  cordis  de- 
signantur  :  unde  proedicator  e;^rcgius  cura  loqucns 
subtililer  diceret  :  Vivus  est  sermo  Dei,  et  efpcux,  et 
penetrabitior  omni  gtadio  ancipiii,  et  pertigens  usque 
ad  divisionem  animw  acspiritus  {Hcbr,  iv,  12),  illico 
adjunxit :  Compagum  quoque  et  medultarum,  et  discre- 
tor  cogitalionum  et  intentionum  293  cordis  {ibid,), 
Distinguit  cnim  sermo  Dei  compages  et  medullas : 
quia  disccrnit  cogitationes ,  et  intentiones  cordis. 
Per  compages  quoque  ossibus  ossa  junguntur.  Et 
saepe  dum  quid  recta  cogitatione  agimus,  sed  subilo 
in  laudis  aniorcm  deelinaiuus,  alque  boc  pio  laude 
facimus,  quod  facere  prius,  pro  vcritate  cocpera- 
mus  :  quia  cogitationes  cogitationibus  adjunguiitur. 


rum  quam  rccte  ponantnr,  examinat,  ne  et  boc,  quod 
bonuin  agilur,  non  recto  desiderio  agatur. 
CAPUT  XLIIL 

DE    PECTORE. 

In  Scriptura  sacra  pectoris  nomine  atiauando  cogita- 
tio  iuxurice^  aiiquando  cor  intelligitur, 
(347)  Pectoris  nomine  cogitatio  luxuri^e  designa- 
tur,  sicut  voce  Dominica  serpenli  dicilur  :  Pectore 
et  ventre  repes  (348)  {Gen,  iii,  14).  Mulum  namque 
luxuriae,  aut  cogitatione  perpetratur,  aut  opere« 
Callidus  namque  adversarius  noster,  cuin  ab  effectu 
operis  expellitur,  secrela  poUuere  cogitationis  moli- 
tur.  Beiie  ergo  a  Domino  serpenti  dicilur :  Pectore 
et  ventre  repes,  Serpens  videlicet  ventre  repit,  quando 


quasi  quaedam  compages  liunt.  Scd  babent  ossa,  D  bostis  lubricus  per  bumana  membra,  sibimet  sub- 


quse  in  compage  juncla  sunt ,  etiam  nieJuIIas.  Quod 
praedicator  sanctus  apertius  intulit,  cum  subjungit : 
Discretor  cogitationum ,  et  intentionum  cordis.  Com- 
pagcs  enim',  nostrse  cogitationes  sunt :  medull;e  au- 
tem  intentiones.  Et  saepe  aliud  cogitamus ,  atque 
aliud  est,  quod  per  cogitationem  intendimus.  Nam 
si  quis  proposito  nummorum  praemio ,  pupiUi  vel 
viduae  causam  defendit,  et  fortasse  ecclesiam  ingre- 
diens  in  suis  precibus  Deo  dicat:  Tu  vides  quia  cau- 
sam  pupilli  et  viduae  defendo,  iste  procul  dubio  quod 
cogitat,  scit :  sed  quod  intendit  ejus  cogitalio,  igno- 

(345)    Ex  bom.  xxi  in  Ezecb.  post  medium. 

1546)  Ex  c.  XXV,  I.  XI,  in  Job. 
347)  Ex  c.  II,  lib.  xxi,  in  Job,  nntc  Oujm. 


dila  usque  ad  expletioneni  295  operis  luxuriam 
exercet.  Serpeiis  autem  repit  pectore,  quando  eos, 
quos  in  opere  luxurise  nou  valct,  polluit  in  cogita- 
tione.  Alius  itaque  luxuriam  jam  perpetrat  actione, 
buic  serpens  repit  ex  ventre.  Alius  autem  perpctraii- 
dam  versat  in  mente,  buic  sibi  serpens  repit  ex  pe- 
ctore.  Sed  quia  per  cogitationem  ad  opera  implenda 
pervenitur,  recte  serpens  prius  pectore,  et  poslmo- 
dum  repere  ventre  describitur. 

(349)  Pectoris  nomine,  cor  designatur.  Unde  di- 
vina  voce  prsecipitur  ut  in  Aaron  pcctore  rationalo 

(348)  Sed  nosira  et  omnes  edit,  aliter  babent. 
(3iS»)  Ex  II  part.  Paslor.,  c.  I. 


»1 


GREGORIANUH.  -^  LIB.  V. 


jadicii  viuis  ligantibus  imprimatur,  quatciius  sacer-  A  in  vulva  moriuus  $um  ?  egretsus  ex  uiero  non  slathn 


dold^  cor  nequaquam  cogilationes  fluxae  possi- 
deant,  sed  ratio  sola  constringat,  ne  indiscretum 
qaid  vel  inutile  cogitet,  qui  ad  cxeniplum  aliis  con- 
stitutus,  ex  gravitale  vitae  semper  debet  ostendere, 
quantam  in  pectore  rationem  porlet. 
CAPUT  XLIV. 

DE  UBERIBUS. 

/«  Scriptura  sacra  uberum  nomine  cliqnando  Juda*i 
et  ^ntiles  desiynantur,  aliquando  verba  sacri  elo- 
quh^  aliquando  argumenta  casios  spei^  aliquando 
sancti  pradicatores  intelliguntur. 
(350)  Uberum  nomine  Judaei  et  genliles  designan- 
tur,  sicut  Ecclesiae  in  Canlicis  dicitur  :  Duo  ubera 
tua  sicut  duo  hinnuli  caprece  gemelli  qui  pascuntur 


perii?  Cur  exceptus  genibus?  Cur  laclatus  uberi- 
bus?  {Job  111,  12.)  Quatuor  modis  peccatum  per- 
petratur  in  corde,  qualuor  consammatur  in 
opere.  In  corde  namque  suggestione,  297  ^^^^' 
ctalione,  consensu,  et  dcfensionis  audacia  per  ela- 
tionem  perpelratur.  Fil  enim  suggeslio  per  ad- 
versarium,  delectalio  per  carncm,  consensns  per 
spinUim,  defensionis  audacia  pcr  elaiioncm.  Culpa 
enim  qua^  ten-ere  dcbuit,  mentcm  extollit  et  dcji- 
ciendo  elevat ;  sed  gravius  elevaitdo  supplantat. 
Unde  et  illam  primi  bominis  rectitudinem  antiquns 
bostis  his  quatuor  ictibus  fregit.  Nam  serpens  sua- 
sit,  Eva  delectata  est,  Adam  consensil.  Qui  etiam 
requisitus  conlileri  culpam  pcr  audaciam  noluiL 
in  liiiit  donec  aspiret  dies ,  et  inclinentur  umbr<s  B  n^^^  y^^  j^  humano  genere  quoiidie    agilur  quod 


{Cant.  IV,  5).  Quid  enim  sunt  duo  ubera,  nisi  ex  Ju- 
da»  et  gcntilitate  veniens  uterque  populus,  in  san- 
CUB  Ecdesix  corpore  per  intentionem  sapientiae,  ar- 
cano  est  cordis  iuflxus?  Ex  quo  populo,  hi  qui 
electi  sunt,  idcirco  capreae  hinnulis  296  compa- 
rantar,  quia  per  humilitatem  quidem  se  peccatorcs 
iuleiligunt,  sed  eis  per  cbaritatcm  currentibus,  si 
qua  obstacula  de  impedimeiito  lemporalitalis  ob- 
viant,  transeunt,  et  datis  contemplationis  saltibus, 
ad  supema  consccndunt.  Qui,  ut  hxc  agant,  prae- 
oedenlinm  sanctorura  exempla  conspiciunt :  Unde 
ei  in  iiliis  pasci  referuntur.  Quid  enim  per  lilia  nisi 
lUonini  vita  dedaratur,  qui  veracitcr  dicunt :  Christi 


actum  in  primo  parenle  nostri  generis  non  igno- 
ratur.  Serpens  suasit  quia  occullus  hostis  mala  cor- 
dibus  hominum  latcnter  suggerit.  Eva  delectata  est, 
quia  carnalis  seiisus  ad  verba  serpentis  mox  se 
delectationi  substeruit.  Consensum  vero  Adam  mn- 
lieri  praepositus  praibuit  quia  dum  caro  in  delecta- 
tionem  rapitur,  etiam  a  sua  rectitudine  spiriius 
inflrmatus  inclinatur.  Et  requisitus  Adam  confltcri 
uoluit  culpam,  quia  videlicet  spiritus,  quo  peccan* 
do  a  verilate  disjungitur,  eo  in  ruinae  suse  audacia 
nequius  obduratur.  Eisdem  etiam  quatuor  modis 
pcccatum  consummatur  in  opere.  Prius  namque  la- 
tens  culpa  agitur,  postmodum  vero  ante  oculos  ho- 


b&nus  odor  sumus  Deo  (II  Cor.  ii).  Elecli  ergo,  ut  q  minum  sine  confusione  reatns  aperitur ;  dehinc  et 


assequi  summa  praevaleant,  conspecla  odorifera  et 
(^ndida  justorum  vita  satiantur.  Jam  quidem  videre 
Dominuni  sitiunt,  jam  de  ejus  contemplalione  sa- 
tiari  charitatis  aestibus  inardescuut.  Sed  quia  in 
bac  vita  positi  noiiduro  valent,  per  praecedeniium 
interiro  pairura  exempla  pascuntur.  Unde  et  apte  il- 
iic  tempus  de  ipeo  liliorum  pastu  diflinitur,  cum  di- 
dtur:/>afie<;  aspiret  dies^  el  inclinentur  umbrce,  Tan* 
diu  quidem  refici  justorum  exemplis  indigemus,  do- 
nec  peccaniis  mortalitatis  umbras  «leino  die  aspi- 
rante  transeamus.  Cum  autem  bujus  temporalitaiis 
umbra  transacta  hac  mortalitate  fuerit  inclinata, 
quia  ipsius  diei  internum  lumen  cernimus,  nequa- 
quam  jam  appetiroiis,  ut  ad  amorem  ejus  per  aliorum 


in  consuetudiuem  ducitur.  Ad  extrcmuni  vero  vcl 
falsx  spci  seduclionibus,  vel  obstinalione  iniserze 
despcrationis  enutritur. 

Hos  ilaque  peccati  modos  qui  vel  iu  cordc  lalen- 
ter  flunt,  velpatentcr  in  opere  perpclranlur,  bcatus 
Job  considerat,  et  bumanuin  genus  in  quut  pccca- 
torum  gradibus  sit  lapsum,  dcplorat  dicens  :  Quare 
non  in  vulva  mortuus  sum  ?  egressus  ex  utero  non 
statim  perii  ?  Cur  exceplus  genibus  ?  Prima  eniw 
vulva  conceplionis  fuil  lingua  malse  suggestionis. 
Sed  peccator  in  vulva  morcretur,  si  moriturum  se 
homo  in  ipsa  suggestione  cognoscerct.  Qiii  tamcn 
ex  uiero  egressus  est,  quia  postquam  eum  in  pec« 
calo  suggerens  lingua    concepit,  mox  etiam   foras 


exempla  flagremus.  Nniic  autem,  quia  nondum  eum  D  delectatio  rapuil.  Post  egressionein  vcro  exccptus 


intueri  possumus,  summopere  necesse  est  ut  eorum 
qui  illum  pcrfecte  secuti  sunt  conspectis  actionibus 
liicileniur. 

Uberuin  nomine  verba  sacri  eloquii  designantur, 
sictit  per  Salomonem  dicitur :  Qui  fortiter  premii 
nbera  ad  eliciendum  iac ,  exprimit  butyrum.  El  qui 
tehementer  emulget ,  elicit  sanguinem  (Prov.  xxx, 
55).  Require  in  capit.  De  sanguine,  supra,  cap.  35. 

(55t)  Ul)erum  nomine  argumeuta  cassae  spei,  vel 
idadae,  sive  misene  fomenta  desperationis  desi- 
gnanlur,  sicut  per  bealum  Job  ex  persona  humani 
generis,  vel  cujuslibet  pcenitentis  dicitur :  Quare  non 


est  genibus,  quia  cum  ad  delcctationem  carnis  pro- 
diil,  nimiruni  culpam  per  consensionem  spiiitus 
subjectis  cunctis  sensibus,  quasi  suppositis  genibus 
coiisummavit.  Sed  298  genibus  exceptus  ctiara 
ubcribus  csl  lactatus.  lu  consensu  enim  culpae  ad- 
dilis  spiritus  sensibus  multa  cassae  fiducia?  argu- 
menta  subsecuta  sunt,  quae  natam  in  peccato  ahi- 
mam  virulento  lacte  nutrierunt ;  et  ne  aspera  mor- 
tis  supplicia  inclueret,  hanc  blandis  cxcusationi- 
bus  foverunt.  Unde  et  primus  homo  post  culpam 
audacior  cxstitit  dicens  :  Mulier  quam  dedisti  miki 
sociam  ivsa  mihi  dcdit   de  ligno,  et  comedi  (Gen, 


(5:;0)  E\  c.  VI,  lib.  xxiv  in  Job,  10. 


(55i)  Ex  c.  XXV,  I.  IV,  in  Job,  27. 


«B  GARNERl  CAN.  REG. 

iiiy  12).  Qui  quidem  per  Uinorem  semetipsuiD  ab-  A 
sconsurus  fugerat ;  scd  tamen  requisitus  innotuit 
quantum  etiam  timeits  liinebat.  Gum  enim  ex  pec- 
calo  praesens  poena  mctuitur,  et  amissa  Dei  facies 
non  amatur,  timor  ex  timorc  est,  non  ex  humi- 
litaCe.  Superbit  quippe,  qui  peccatum  si  liceat  non 
puniri,  non  dcserit.  Sed  his  sicut  dictum  est  mo- 
dis  quatuor  cutpa,  ut  in  corde  agitur,  etiam  in 
opcre  perpetratur.  Ait  enim  :  Quare  non  in  vulva 
mortuus  sum  ?  Vulva  quippe  est  peccantis  hominis 
cuipa  latens  quae  occuite  pcccatorem  concipit,  et 
rcatum  suum  adhuc  in  tcnebris  abscondit.  Egresrut 
ex  uteronon  ntatim  perii?  A  vutva  de  utero<2xitur, 
cnm  pcccator,  quse  in  occuito]  commiserit,  haec 
etiam  in  aperto  comroittere  non  erubescit.  Quasi 
enim  ab  occultationis  suse  vulva  processerant,  de 
quibus  propheta  dicebat  :  Et  peccatum  $uum  quaii 
Sodoma  prcedicaverunt  (ha.  iii,  9).  Curexceptus  ge- 
nibuB  ?  Nimirum  peccator,  cum  jam  de  iniquitate 
sua  non  confunditur,  in  iniqnltate  eadem  eCiam  ad- 
miniculis  pessim.^e  consoetudhfiis  roboratur.  Quasi 
enim  genibus  peccator  fovetur,  ut  crescat,  dum 
culpa  consuetudinibus  flmatar  *ul  vigeat.  Cur  la^ 
catut  uberibHs  ?  Quia  dum  prodirc  culpa  in  usum 
coeperit,  nimirum  se  vel  falsa  spe  divinae  miseri- 
cordiae,  vel  aperta  miseria  desperationU  pascit,  nt 
eo  nequaquam  ad  correctionem  redeat,  quo  ve! 
factorem  suuin  pium  sibi  simulat,  vel  boc  quod  fe- 
cit  inonlinate  formidat.  Beatus  igitur  vir  huma- 
ni  gencris  lapsus  aspicit,  et  quibiis  praecipitiis  q 
mersum  sit  in  foveam  iniquitatis,  intendit  dicens  : 
Quare  non  in  vulva  mortuus  ium  ?  Id  esi  in  ipsa  oe- 
culta  perpetratione  peccati,  cur  a  rarnis  vita  mor- 
tificare  me  nolui  ?  Et  egreisus  ex  utero  non  $tatim 
perii  ?  Id  est  postquam  ad  apertam  iniquitatenl 
exii,  cur  me  tunc  saltem  perditum  non  cognovi  ? 
299  Perisset  quippe  in  suo  judicio,  si  se  penli- 
lum  cognovisset.  Cur  exceptu$  genibus  ?  Id  est  etiam 
post  apertam  culpam,  cur  meadhuc  in  illa  etiam 
consuetudo  suscepit,  ut  valentiorem  ad  nequitias 
redderet,  et  pravis  me  nsibus  snstinens  foveret  ? 
Cicr  lactatus  uberibus  ?  Id  est  postquam  in  culpae 
consuetttdinem  veni,  cur  me  ad  atrociorem  nequi- 
tiam,  vel  falsae  spei  Hducia,  vel  lade  miserae  des- 
perationis  enntrivi  ?  ^ 

(352)  Uberum  nomine  saneti  praedicatores  de- 
signantur,  stcut  in  Cstnticis  canticorttm  sponso  de 
ipsis  dicitar  :  Meliora  $unt  ubera  tua  vino  (Cant.  i, 
i).  Istaenim  sunt  ubera,  quae  in  arca  Dominici 
pecloris  flxa,  lacte  nos  potant  :  quia  Ipst  arcanis 
suromae  contemplationis  inhaerentes,  subtiii  nos 
praedicatione  nutriunt. 

CAPUT  XLV. 

DE  MAMSIS. 

(555)  Mammarum  nomine  erroris  praedicatio  de- 
signatur,  sicut  testaiur  qui  pravorum  pnetMcatorum 
8ub  Antichristo  licentiam  locutionis  long   antc  in- 

(552)  Ex  c.  X,  1.  XXX,  in  Job,  22. 
(355)  Ex  c.  II,  lib.  xix,  \n  Job,  15. 


8.  TIGTORIS  PARIS. 


224 


tuens  ait :  Sed  et  iamias  nudaverunt  mammam^  iac^ 
taverunt  catuios  suos  (Thren.  iv,  5).  Quid  namque 
lamiasuisi  haereticos  appellat,  humanam  quidem 
faciem,  sed  beliuina  per  impietatem  corda  gestan- 
tes?Quia  ergo  illo  tempore,  vel  quando  sancta 
Ecclesia  adversitate  preroitur,  pravis  quibusque 
praedieatoribus  licentia  locutionis  dator,  bene  di- 
citur  :  Lamite  mammas  nudaverunt,  quia  errorem 
suum  pravi  praedicatores  libere  praedicant.  Tunc  ca- 
tulos  lactant,  quia  male  sequaces  parvulorum  ani- 
mas,  dum  pervtrsa  Insinuant,  ad  impietatem  nu** 
triendo  confirmant. 

300  CAPUT  XLVl. 

DE  COSTIS. 

(551)  Costarum  nomine  animi  sensus  designan^ 
tur,  sicut  in  libro  beati  Job  per  Eliphaz  de  iniquo 
dicitur  :  Attenueiur  fame  robur  ejus,  et  inedia  iitva- 
dat  costas  iilius  (Job  xviii,  12).  Scripturae  sacrae 
more  optare  videtur,  quod  praevidet  futuruni,  sci- 
licet  non  maledicentis  animo,  sed  praedicentis.  Om- 
nis  itaque  homo  qui  ex  anima  et  carue  consistit, 
quasi  ex  robore  et  infirmitate  compositus  est.  Ex 
ea  enim  partc,  qua  spiritus  rationalis  est  conditus 
non  incongrue  dicitur  robustus  ;  ex  ea  vero,  qua 
camalis  est,  infirmus  est.  Robur  ergo  bominis  est 
anlma  raitionalis,  qu»  impugnantibus  vitiis  resis  • 
tere  pet  ration^m  v^Ict,  hujul  autem  iniqui  robor 
fame  attenuatur,  quia  ejus  anima,  nulla  interni  d« 
bl  refectione  pascitur.  De  qua  scilicet  fame  Deus 
per  prophetam  loquitur  :  JfAmittam  famem  in  ter* 
ram^  non  famem  panis^  neque  sitim  aquas,  sed  <i«- 
diendi  verbum  Jki,  Bene  autem  subditur  :  Inedia 
invadat  cottas  iUius.  Gostae  enim  oniuscujusqao 
sunt  sensus  anlmaey  qui  latentes  cogiutiones  rou« 
niont.  Inedia  igitur  invadit  costas,  qoaiido  omni 
spirituali  refectlone  subtracta  sensus  raentis  defi* 
ciunt,  et  cogitatiories  soas  regere,  vel  tueri  noR 
possunt.  Inedia  invadit  iniqui  costas,  quia  fames 
interna  sensus  roemis  extenuat,  ut  cogitationes 
soas  nullatenus  regat.  Naro  dum  sensus  mentis 
obtusi  foerinl,  cogitationes  ad  exteriora  prodeunt , 
et  quasi  costis  inftrmantibus  ea,  quae  in  occulto 
sana  latere  poterant,  foras  viscera  fonduntur.  Unde 
fit  ut,  cogitationibus  exterius  sparsis,  exterioris 
gloriae  spede  deceptos  appetat  auimus,  nihilque 
diligat,  iiisi  quod  polchruro  foris  viderit. 
801  CAPUT  XLVII. 

DE   DTERO. 

(555)  Uteri  nomine  secretus  gratiae  Dd  sinus  de- 
signatur,  sicut  voce  Doroinica  ad  beatum  Job  siib 
interrogatione  didtur  :  De  cujus  utero  egressa  est 
giacies  (Job  xxxviii,  29).  Quid  enim  \n  otero,  nisi 
sinus  graUae  accipitor  ?  Quid  in  giade  nisi  frigida, 
et  perfidia;  torpore  constricta  iutelligirous  corda  Ju- 
daeorum?  Qui  quondam  per  acceptionem  legiCy 
per  costodianvmandatOrom,  per  ministeria  propfae- 
tise  sic  intra  sinum  gratiae  qiiasi   intra   utenim 

(554)  Ex  c.  VII,  1.  XIV,  in  Job. 

(555)  Ex  c.  XV,  I.  xiix,  in  Job,  20. 


fi5 


GRCGORIANIJM.  —  LIB.  V. 


m 


Croatoris  babebaiuur.  Sed  qnia  Teniente  DomiDO  A  iiibus  yideri  innoeentior  quaerit.  Mens  namque  hy- 


coBStricii  frigore  perfidiae  rervorem  fidei  ei  cbariia- 
tis  amisemnt,  a  secreto  gratia  Dei  siou  projecti, 
qoasi  gbcies  de  otero  Grealoris  egressi  suni.  Quasi 
eoim  glacies  de  Dei  utero  egreditur,  quando  bi  qui 
intos  incaluerant  ex  virluiani  dono,  frigescunt. 
(356)  Menies  namque  bominum  omnipotens  Deus 
dum  in  sno  iimore  format,  quasi  concipit ;  easque 
ad  aperias  virtutes  dum  provebii,  gtguit.  Sed  si  de 
accepiis  viriutibus  extoHuniur,  relinquit.  Et  saepe 
quosdam  cognovimus  malorum  suorum  considc- 
ratione  compungi,diTini  tcrroris  pavore  fervescere» 
ei  per  pavoris  exordia  nsqne  ad  summa  virtuiuni 
pervenire ;  sed  dum  de  eisdem  virlulibus,  quas  ac- 
dpiunt,  extolluntur;  inanis  glori»  laqueo  astricti, 
ad  aniiquum  iorporem  redeuni.  Ei  inde  exicriorem  ^ 
gloriaro  iorpentes  appeiunt,  unde  ad  inienia  dili- 
g^a  ardeuiius  flagrare  debuerunt.  Dumque  iste 
iignis,  ille  scientia,  iste  prophetia,  ille  magnis  ope- 
ribus  poUet,  atque  per  baec  dona  placere  homini- 
bus  appeiunt,  omne  quod  prius  inlimum  caluerat, 
exleriorem  laudem  diligenies  in  torporem  vertunt. 
Quasi  ergo  glacies,  de  utero  ^reditur,  dum  post 
dooonmi  benellcia  a  visoeribus  supern»  pieiaiis  se- 
paraniur. 

(357)  Uieri  nomine,  IM  eonsilium  intelligitur,  ut 
toutur  ipse,  qui  per  beaium  Job  loquiiur  dicens :  Et 
wakmm  fUio$  utenmei{Job  xix,  1 7).  In  Deo,  qui  forma 
•on  30S  circuBscribiiur,  membra  cerporis,  id  esi 


pocritae  nunquam  vacai  a  malitia^  cogiiatione.  Nam 
sivc  ierreua  quo^ue,  scu  laudem  appetal,  ban:  altis 
Invidei,  quae  sibi  reiribui  anhelat.  Et  ianlo  cseleros 
osiendere  pervcrsos  moliiur,  quaiilo  videri  sanctior 
hominibus  appeiit,  ut  cx  co  quod  alti  despicabiles 
fiunt,  ipse  rcvercntior  semper  appareat.  Undc  fit  ut 
de  opinione  proximi  ante  humana  judicia  linguse 
suse  laqueos  prxtendat,  ut  eorum  quibus  placcre 
appetii,  solus  sestimalioncm  capiat. 

303  CAPUT  XLVIII. 

DE   VENTRE. 

In  Scriptura  sacra  veHtrit  uomine  aliquando  men$f 
aliquando  avaritia^  aliquando  opus  luxuriWt  o/t* 
quando  infirmitas  nostra  intelligitur. 

(359)  Vcntris  nomine  mens  designatur,  sicut  voco 
Doininica  ad  Ezecbiclem  dicitur  :  Fili  hominiSf 
venter  tuus  comedet,  et  viscera  tua  replebuntur  volu- 
mine  isto,  quod  ego  do  tibi  {Ezech.  iii,  3).  Quiii 
enim  ventris  nomine,  nisi  mens  aecipitur?  Undeci 
pcr  Jercmiam  dicitiir  :  Ventrem  meum,  ventrem 
meum  doleo  {Jer.  iv,  19).  Quod,  quia  de  spiriiuali, 
ei  non  de  corporeo  ventrc  dtxerat,  adjunxit :  Sensus 
eordis  mei  conturbdti  sunt  (ibid.)»  Neque  enini  ad 
salutem  populi  periiiiebat,  si  propheta  ventrciu 
corporeum  se  doiere  pmedicaret.  Scd  veutrem  do- 
luit,  qui  meniis  aflliciionem  seiisii.  S^d  cur  exem- 
plum  prophetx  proferimus,  cum  teslinionium  Do- 
mini  aperiius  habeamus  ?  Et  necesse  est  ut  cum  per 


aniis,ocoUis,uienisitanominaiitur,oiexmembro-  q  semetipsam  veriias  loquitur,  prdpheta  taceat,  quia 


rom  vocjd)olis  effeeius  ejus  poteiiii»  designetur. 
Oculos  quippe  babere  diciiur,  quia  cuncu  videi; 
niafius  quippe  babere  describilur,  quui  cuncia  ope- 
raior ;  in  «lero  aolem  proles  concipiiur  que  in  bac 
viii  profeMur.  Quid  ergo  uierum  Dei  nisi  ejus  con- 
iUioni  debemns  accipere,  iu  quo  ante  saecola  per 
praedesiiiiaiionem  concepii  sumus,  iia  ut  creali  per 
saecub  perducamur?  Dominus  ergo  qui  manei  ante 
saecula,  uieri  sui  filios  oravit,  quia  eos,  quos  poten- 
ler  per  diviniiaiem  condidit,  incarnaius  veuiens 
bomiliter  rogavii. 

(358)  Uteri  nominc,  mens  designatur,  sicuiper  Eli- 
pbaz  de  bypocriia  dlc\i\XT:Coneepitdolorem,etpepe' 
rit  imquitatem;  et  uteriu  etiam  prmparat  dolos  (Job 


lucerna  claritatem  non  habet  in  sole.  Ait  entm  : 
Qui  credit  in  me^  sicut  dicit  Scriptura,  flumina  de 
venire  ejus  ftuent  aquw  vivas  (Joan.  vii,  38).  Quia  de 
mente  fidelium  sancta  praedicationis  verba  defluuniy 
quasi  de  venire  credentium  aquse  vivae  flumina 
decurrunt.  Ventris  autem  viscera  quiJ  snnt  aliud 
nisi  mentis  interna,  id  esi  rccta  inteiitio,  saiictum 
desiderium,  humilis  ad  Dominum,  pia  ad  proxi- 
roum  volunlas?  Unde  recte  ntinc  dicitur  :  Veatir 
tuus  eomeditt  et  viscera  tua  replebuntur ;  quia  cum 
mens  nostra  pabulum  veritatis  accipit,  inicriia  no- 
sira  non  jam  vacua  remancni,  sed  aUmcnio  vitae  sa* 
tiata.  Mulii  autem  leguut,  ,ct  ab  ipsa  lectione  je- 
juni  suni.  Multi  vocem  praulicationis  audiunt,  sed 


XT,55).Mensbypocrilae  dolorem  coiicipii,cum  per-  ^  posi^ocem  vacui  recedunt.  Quorum  etsi  vcnter  co- 

versa  cogitai;  iniquitatem  parii,cum  explere  coeperii, 

q«od  cogitavii;  invidendo  dolorem  cpucipii,  dero- 

gando  iBiquiutem  parii  :  gravis  quippe  esi  iniqui- 

las,  qaaodo  is  qni  perversus  esi  osiendere  alios  per- 

▼ersos  molitur,  oi  inde  ^pse,  quasi  si^ncius  appa- 

reot,  quod  alios  sanctos  non  esse  docuerit.  Uteri 

vero  nomine  recie  roens  accipiiur,  quia  sicoi  pro- 

les  io  uiero  concipitor,  sic  cogitaiio  in  mente  ge- 

■eraiur,  ei  sicui  in  venlre  cibl,  ita  coniineniur  in 

meiile  cogiiaiiones.  Uterus  itaque  bypocritae  praepa- 

rtt  dolos,  qoia  tanto  super  m^jorem  malitiam  conira 

proxliDOs  in  mente  concipit,  quanto  solus^rae  om- 


(356)  Hae  soni  cirdter  medium. 

(357)  Haec  ex  c.  xxii,  I.  xiv  in  Job. 


medit,  viscera  non  replentur,  quia  etsi  mentc  in- 
tellectum  sacri  304  ^^i*^'  percipiuni,  oblivisccndo 
ei  non  servando  quae  audierint,  haec  in  cordis  visce- 
ribos  non  reponuniur.  Binc  cf i  quod  per  propbe* 
lam  alium  quosdam  Dominus  increpai  dicens  :  Po- 
n\te  corda  vestra  super  vias  vestras.  Seminasti$ 
iNti/lttm,  et  intulistis  parum,  Comedistis^  et  nou  esti^ 
satiati.  BibisUs ,  et  non  estis  inebriati  (Agg.  i,  6). 
MuUuni  quippe  cordi  seminat,  sed  parom  inf<;ri,  qui 
de  mandaiis  coelestibus  vel  legendo,  vel  etiam  au- 
diendo  mulia  cognoscii;  sed  negligenier  operando 
pauca  fructificat.   Gomedit,  ei   noii  satiator,  qui 

(358)  Ex  c.  XXV  lib.  in  Job,  28. 

(359)  Ex  bom.  iO  in  Ez.,  longiuscule  a  pKmcipio. 


257 


GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


ttS 


Terb2i  T>ei  aitdiens,  lucra  vcl  gloriam  saeculi  concu-  A  contremiscit,  quia  infirmiias  nostra,  per  hoc  quod 


piscil.  Et  bcne  non  satiari  dicitur,  quia  alind  man- 
dlt,  ct  aliud  csurit;  bibit,  et  non  inebriatur,  quiad 
veccm  praedicationis  aurem  inclinat,  sed  mentera 
non  mutnt.  Solet  enim  per  ebrietatem  bibentium 
sensus  mutari.  Qui  ergo  ad  cognnscendum  Dei  ver- 
bum  devotus  est,sed  ea  qux  sunt  hujus  sxculi  aJi- 
pisci  desiderat,  bibit,  et  inebriatus  non  cst.  Si  enim 
inebriatus  csset,  procul  dubio  mentem  mutassct, 
ut  jam  terrena  non  quaercret,  jam  vana  et  transito- 
ria  quae  amavcrit  non  amaret.  De  electis  namque 
per  Psalmistam  dicitur  :  Inebriabuntur  ab  ubertaU 
domui  tuof  (Psal.  xxxv,  9),  qnia  tanto  omnipotentis 
Dei  amore  repleii  suut,  ut  mutala  mente  sibimet- 
ipsis  exiranei  esse  videantnr  implentes  quod  scri 
ptum  est : 

ipsum  (Matth,  xvi,  24).  Seroetipsum  namque  abuc- 
gat»  qui  mutalur  ad  meliora,  et  incipit  essc,  quod 
non  erat,  et  desinit  esse  quud  erat. 

(560)  Ventris  nomine  avaritia  dcsiguatur,  sicut 
in  libro  beati  Job  per  Sophar  de  iniquo  dicitur  : 
Confringeus  nudavit  pauperis  domum  :  Rapuit,  et 
non  tedificavit  eam^  nec  est  satiatus  venter  ejus  (Job 
XX,  i9).  Oomum  paupcris  conrringit,  et  nudat,  qui^ 
eum  quem  per  potentiam  conterit,  exspoliare  quoque 
per  avariiiam  non  erubesdt.  Rapit  eam,  et  non  aedi- 
ficat.  Ac  si  aperte  diccretur  :  Qui  hanc  sedificare 
debuit  insupcr  rapit.  Ycnturus  in  judicium  Doniinus 
dicturus  est  reprobis  :  Esurivif  et  non  dedistis  mihi 
poium.  Hospes  eram,  et  non  collegislis  me,  etc. 


in  coelestis  gaudii  intcUeclu  frangitur,  ipsa  sua  ei- 
sultatione  turbafur.  Et  sit  in  mence  pavor  cum 
laetitia,  quia  etsi  jam  scntit  quid  de  coelesti  gaadio 
diligat,  adhuc  tamen  metuit,  ne  non  percat,  quod 
vix  tenuitcr  sentit. 

CAPUT  XLIX. 

DE    IMTESTIMIS. 

(562)  Intcstinoruro  noroine  occnlta  et  mystica 
Dei  mandata  designantur,  sicut  per  Moysen  de  agni 
comestione  dicitur  :  Caput  cum  pedibus,  et  intestinis 
vorabitis  (Exod,  xu,  9).  Quid  enim  per  agnum  nisi 
Redemplor  ?  Rederoptor  noster  est  Deus  videlicet 
ante  sa;cula,  et  horoo  in  fine  sa^culoruro.  Caput  ergo 


Q.        ,  .        jL       .         -    n  agn*  vorare  est  divumatero  iUius  fide  percipere. 

ut  vuU  post  me  ventre,  abneget  semel-  **  J' ,  .  ....... 

Pedes  vero  agni  vorare    est  vesti(;ia  huroiliiatis 

amando,  et  imitando  perquirere.  306  Q"^^  ^^^^  ^""^ 
cjus  intestina,  nisi  verl)oruro  ejus  occulla  et  mys- 
tica  mandaia  ?  Quae  tunc  voramus,  cum  verba  vitae 
cum  aviditalc  sumimus. 

CAPUT  L. 

DE  V1SCER1BU6. 

(363)  Yiscerum  notnine  hi  qui  spirilualibus  sa- 
cramentis  in  Ecclesia  deserviunt  designantur,  sicut 
per  beatum  Job  ex  persona  Eeclesiae  dicitur  :  Ei 
effudit  in  terram  viscera  mea  (Job  xvi,  14).  Quid 
enim  aliud  sanctae  Ecclesiac  viscera  debemus  acci- 
perc,  nisi  eorum  mentes,  qui  ejus  quaedam  in  se 
mystcria  continent,  qui  ad  intima  sacrameiita  deser- 
(Matth.  XXV,  41.)  Ex  culpa  subjungiiur :  Disceditc  a  C  viunl?  Sed  aittiquus  adversarius,  cum  fidclesquos. 


ine,  maledictif  in  ignem  aternum  qui  paratus  ext 
diabolo  et  angetis  ejus  (ibid,),  Si  igitur  tanla  pocna 
muUattir,  qui  non  dedisse  305  convincitur,  qua 
poena  feriendus  est,  qui  redarguitur  abstulisse.  Ra- 
puit  ergo,  non  asdificavit  earo,  quia  non  soluro  de 
»uo  niliil  tribuit,  sed  etiam  quod  erat  alienuro  tu- 
lit.  HQne  autem  subditur  :  Nec  est  satiatus  venier 
ejus.  Venter  quipi»e  iniqui  avaritia  est,  quia  in  ip- 
sa  coUigitur  quidquid  perverso  desiderio  glutitur. 
Liquet  vero  quia  avaritia  desideratis  rebus  iion 
exstinguitur,  scd  augetur.  ^aro  niore  ignis  curo  li- 
gna  quse  consumat  acceperit,  excrescit ;  et  unde  vi- 
detur  ad  morocnturo  flaroma  compriroi,  indc  paulo 
post  cernitur  dilatari. 

Ventris  nomine  opus  luxuriae  designatur,  sicut 
scrpcnti  voce  Doroinica  dicitur  :  Pectore  et  ventre 
repes  (Gen.  iii,  14,  juxta  LXX).  Rcquirc  in  capite 
8upra  43,  De  pcctore. 

(361)  Ventris  nomine  iiifirmitas  nostra  designa- 
tnr  sicut  sponsae  voce  Canticts  caiiticorum  dicitur  : 
Ditectus  meus  misit  manum  suam  per  foramen  et 
venter  meus  intremuit  ad  tactum  ejus  (Cant,  iii,  4). 
Dflectns  meus  etenim  manuni  per  foramen  roittit, 
quando  virtute  sua  Doroinus  animum  nostrum  per 
subtilem  inteilcctuin  pulsat.  Et  vcnter  in  tactu  ilUus 

(360)  Ex  c.  XII,  lib.  xv,  in  Job. 

(361)  Ex  hom.  i9,  in  Ezecb.,  med.  circiter. 
{362)  Kx  hom.  32,  in  Evang. 


dam,  qui  interioribus  sacramentis  deservirc  vide- 
banlur,  ad  saecularia  negotia  pertrahit ,  ejus  procul 
dubio  viscera  in  terraro  fundit,  quia  Ulos  in  rebus 
infimis  conculcat,  qui  prius  in  occultis  et  spiritua- 
libus  latebanL 

CAPUT   LL 

DE   UMBILICO. 

(364)  Umbilici  noroine  lujuria  designatur,  sical 
propheta  testatur,  qui  sub  specie  fcroinae  proslitutae 
Judaeae  petulantiam  increpans  ait :  In  die  ortus  fttt 
non  esl  prwcistu  wnbilicus  tuus  (Ezech,  xvi,  4).  In 
die  quippe  ortus  umbilicuro  praecidere  est  convcr- 
sioiiis  teropore  carnis  luxuriam  rcsecare.  Quia  enim 
Y^  diflicile  est  male  inchoata  corrigere,  et  semel  for- 
mata  deforroiter  in  melius  reformare ,  de  ortu  suo 
Judaea  reprehenditur,  qua;  dum  Judaeo  nata  est» 
imprecisum  umbilicum  rctinuit,  quia  fluxa  luxuri» 
noii  abscidit.  Hinc  iteruro  voce  Doroinica  ad  beatum 
Job  de  diabolo  dicitur  :  Fortitudo  ejus  in  lumbis 
ejus ,  et  virtus  ejns  in  umbilico  ventris  ejus  ( Job 
XL,  11).  Seminaria  quippc  coitus  viris  in  Inmhis 
essc,  incsse  autem  feminis  in  umbiUco  perhibetur. 
Quia  igitur  potestate  diaboli  utriusque  gencris 
sexus  valde  307  ^^  luxurias  infinuitate  subster- 
nitur;  fortitudo  ejiis  in  lurobis  contra  masculos,  et 

(363)  Ex  I.  xiii,  in  Job,  c.  vi,  10. 

(364)  Ex  c.  XI,  I.  XXXII,  in  Job. 


«9 


GRE601UAM5M.  -  LIB.  Y. 


m 


▼irtus  iHiuSy  contra  feminas  in  unibilico  essc  perbi-  A  in  suis  Gnibus  Judaeam  rcplcvit.  Ncc  tanicD  eiibat 


bemr. 

CAPUT  Lll. 

DE   LIIUBIS. 

in  Scriptura  sacra  lutnbornm  nomine  aliquando  pro- 
pago  morlalitatis,  aiiquando  luxuria,  aliquando 
iaudis  appetitus  inttltigitur. 

(565)  Lumborum  noroine  propago  niorialitalis 
dest^atur,  sicut  per  Ezecliielein  de  Redemplore 
uostro  dicitur  :  Vetut  aspectum  iynis  intrinsecus  ejus 
per  circuilnm,  a  lumbit  ejus  et  desuper;  et  a  iumbis 
ejus  usque  deorsum  vidi  quasi  speciem  ignis  spienden- 
tis  m  circuitu  {Ezech.  i,  ^7).  Quid  esl  enim  quod 
mediator  Dei  et  bominum  bomo  Chrisius  Jesus  a 
lumbis,  et  desuper  aspectum  ignis  intrinsecus  per 
circuitum  babere  descril)itur,  ct  a  lumbis  et  deorsum 
speciera  ignis  splendentis  per  circuitum?  Investi- 
gandum  namquc  quare  a  lumbis,  et  desuper  ignem 
iotriDsecus,  nec  tamen  splendentem  ignem  habere 
Darratur ;  a  lumbis  vero,  et  deorsum  habere  ignis 
^eciem  dicitur,  nou  tamen  hunc  habere  intrinsecus 
raeoioratur,  quia  splendentem  et  in  circuitu  hunc 
babere  describilur.  Quid  enim  lumborum  nomine, 
nisi  propago  mortalitatis  exprimitur?  Propter  qiiod 
ellam  ei  Levi  dicitur  quia  adhuc  in  lumbis  patris 
eral,  com  Mclcbisedech  occurrit  Abrahae  :  De  lumbis 
▼ero  Abrabie  Vii^o  Maria  exiit,  in  cujus  utero  uni- 
genilos  Patris  per  Spiritum  sanctum  incarnari  di- 
gnatus  est.  Ex  qua  incarnatiooe  universo  innotuit 
muado  Deus  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Accin- 
gere  gladio  !uo  circa  femur  tuum ,  potentissime 
iPsal.  XLiv,  A).  Gladium  etenim  circa  femur  poten- 
tissimus  sumpsit,  quia  serino  ejus  prsedicalionis  iN 
lius  ex  ipslus  incarnatione  convaluit.  Quid  306 
Tero  iste  ignis  designat  nisi  ardorem  sancti  Spiri* 
tns,  qni  corda  quas  repleverit ,  incendit?  De  quo 
ipsa  Veritas  dicit :  Ignem  veni  mittere  in  terram^  et 
4fuid  voto  nisi  ul  accendatur?  Quid  est  ergo  quod  In 
Kioc  aspectu  bominis,  qui  propbet^  apparuity  a  lum- 
bis  soperios,  ifitrinsccus  per  circuitum  ignis  ardet ; 
a  larobis  vero  inferius  non  ignis  intrinsecus,  sed  in 
circuito  rcsplendet,  nisi  quod  ante  incarnationem 
Onigenitt,  Redemptoris  noslri,  sola  inlra  se  Judaea 
ardorem  amoris  ejushabuit,   post  incarnationem 


extrinsecus,  quia  sese  in  mulliludinem  gentium  non 
diialabat.  Qiiae  ardoris  flamma  visa  est  posimodum 
in  circuitu  splendere,  quia  per  mundi  cardines  in 
universis  gentibus  onmipolcnlis  Dci  amor  coepit 
excrescere.  Erat  ergo  prius  igiiis  intrinsecus,  cum 
Jacob  diceret  :  Salutare  tuum  exspectabo,  Domine 
(Gen.  XLix,  8).  Quod  enim  salutarc  dicimus  Latine, 
verbo  Hebraico  Jesos  dicitur.  In  quo  verbo  bcali 
Jacob  mens  ostendittir,  qiiomodo  Jesu  dcsidciio 
ardebaty  quem  sc  moriens  exspectare  perhibebai. 
Ardd)at  ignis,  cum  Moyses  diceret :  Si  inveni  gra» 
tiam  in  conspectu  /uo,  ostende  mihi  lemelipsum^  ut 
videam  te  (Exod.  xxxiv,  9).  Ardebat  ignis  in  menle, 

Bcum  David  diceret :  Sitivit  anima  mea  ad  Deum  vi^ 
vum.  Quando  veniam^  et  apparebo  ante  faciem  Dei 
mei?  (Psal.  xli,  5.)  Qui  incarnationem  Verbi  do- 
sidcrans,  ait :  Ostende  nobis,  Domine,  misericordiam 
tuam^  et  salutare  tuum  da  nobis  (Psal.  lxxxiv,  8). 
Ardebat  ignis  cum  Simeon  de  corruplioiie  vit»  prae- 
seulisexiie  desiderans,  audivit  non  priusse  visurum 
mortem,  nisi  ^QlQvideret  chrislum  Domini(Luc.  ii, 
26).  Sed  ecce jam  ignis  iste  quasi  sub  lumbis  exierius 
resplendet,  quia  universa  gentilitas  iucarnaii  Dvi  est 
amore  succensa.  £t  quia  ejiis  membra  sunt  clecti 
angeli  in  coelo,  ejus  membra  sunt  conversi  homi- 
nes  in  terra.  Unus  bomo  est  qui,  et  siiper  lumbos 
ardet  intrinsecus,  et  sub  lumbis  inferius  ignis  S9i 
splendorem  in  circuitu  emitlit,quia  et  angelos  ad 
Q  amorem  suum  per  divinitatem  tenuit,  et  homiiics 
ad  sancli  ardoris  sui  dcsiderium  ex  humaniiale  re- 
vocavii. 

(3G6)  Lumborum  noniine  luxuria  designatur,  sic- 
ut  per  beatum  Job  ex  persona  Ecdesue  sanctae  dici- 
lur  :  Circumdedit  nie  ianceis  suiSf  convulneravit  /um- 
bos  meos  (Job  xvi, .  iA).  Sancia  quippe  Ecclesia 
ianceis  ab  hoste  suo  ciicumdatur,  quando  in  mero- 
bris  suis  ab  impugnatore  callido  tentationum  jacu- 
lis  impetitur.  Beneautem  ianceis  circumdari  dicitur, 
quia  antiquus  bostis  tentationis  suae  vulnere  ab 
omni  parte  nos  impetit.  Et  qtiia  omne  peccatum 
hostis  quidem  callidus  suadet,  sed  nos  ejus  suasio- 
nibus  consentiendo  perpetramus,  aperte  subjungi- 
tur  :  Convulneravit  iumbos  meos.  In  lumbis  quippe 


\ero  illius  in  circuitu  ejus  ignis  resplenduit,  quia  ^  iuxuria  est  :  Cum  ergo  antiquus  bostis  Gdelem  po- 


in  universo  miindo  gentibus  claritalem  sancti  Spiri- 
tosefitidit?Priu8  ergo  intrinsecus  igniserat,  sed 
splendor  non  erat,  quia  Spirilus  sanctus  in  multis 
quidem  partibus  JiidaBam  replebat,  sed  ad  noiitiim 
fentiuro  uondum  ejus  iumen  emicu6rat.  A  lumbis 
▼ero  ejus,  et  deorsum  ignis  in  circuitu  splendet, 
qoia  postquaro  de  Virgine  carnem  sumpsit ,  in  hu- 
oumo  geoere  longe  lateque  sancti  Spiritos  doiia  di- 
latavit.  Et  notandum  quod  ignis  iste  a  lumbis  su- 
perios  per  circuitum  esse  describitur,  iion  extrinse- 
cusy  sed  intrinsecus,  quia  amoris  flamina,  sicut 
dictom  est,  iii  electis  atque  spiritalibus  viris  ubique 


pulum  ad  luxuriam  pertrahit,  hunc  procul  dubio  in 
lumbis  ferit.  Ubi  quoque  notandum  est  quod  non 
ait  :  Yulneravit;  sed  convulneravit  lumbos  meo$. 
Sicut  enim  loqui  aliquando  unius  est,  coUoqui  duo- 
rum  vei  fortasse  mullorum,  sic  antiquus  hostis  nos 
ad  culpam  sine  nostra  voluntate  non  rapit;  iiequa- 
quam  lumbos  noslros  vulnerare,  sed  convulnerare 
dicitur,  quia  hoc  quod  nobis  ille  male  suggeril,  nos 
sequentcs  ex  voluntate  propria  implemus  :  et  quasi 
cum  ipso  nos  pariter  vulncramus,  quia  ad  perpc- 
trandum  malum  cx  libero  simul  arbitrio  ducimor. 
Lumborum  nomine  laudis  appetitus  designatur, 


(365)  Ex  boro.  8,  in  Ezech.  longe  post  nieo. 


(566)  Ex  1.  XIII,  in  Job,  c.  vi  in  mediOy  49. 


m  GARNERl  CAN.  REG. 

sictit  ad  beatam  Job  dicitur  :  Accinge  sicut  vir  /tim- 
bc$  tuot  (Job  XXX VIII,  5),  consule  lib.  iv,  cap.  3,  su- 

310  CAPUT  LIII. 

DB   RENIBUS. 

(367)  Renum  nomine  voluptas  carnis  designatur, 
sicuc  per  Moysen  de'commestione  agni  dioitur :  Re- 
net  veUros  aecingetis  (Exod.  xii,  11).  Quid  enim  in 
renibus  nisi  delectatio  carnis  aecipitur?  Unde  el 
Psalmista  postulat  dicens  :  Ure  rene$  meo$  ( P$al, 
XXV,  3).  Si  enim  voluptatem  libidinis  in  renibiis 
esse  nesciret,  eos  uri  minime  peiisset.  Qui  igitur 
Pascba  comedit,  babere  renes  accinctos  debet,  ut 
qui  soleranitatem  resurrectionis  atque  incorruptio- 
nis  agiC,  corruptioni  jam  per  vitia  nulla  subjaceat, 
Toluptates  edomet,  carnem  a  luxuria  restringat. 
Meque  enim  cognovit ,  quse  sit  solemnitas  incorru- 
ptionis  qui  adbuc  per  incontinentiam  conuptioni 
subjacet. 

CAPUT  LIV. 

DB  FEMORE. 

(568)  Femoris  nemine  voluptas  carnis  designa- 
tur,  sicut  per  Jereiniain  prophetam  dicitur  :  Post' 
quam  comferti$ti  me^  egi  fHBnitentiam;  et  po$lquam 
o$tettdi$ti  mihi^  percu$$i  femur  meum  (Jer.  xxxi,  19). 
Quid  euim  in  femore  nisi  voluptas  carnis  accipltur? 
Ei  quid  est  qood  ait,  po$tquam  o$tendi$ti  nUki  per* 
€u$$i  femur  meum,  nisi  qnod  postquam  supema 
spiritualiter  vidit,  omne  quod  inferius  in  se  cariia- 
liter  vivebat,  exstinxit,  ui  quanto  magis  summa 
palescerent,  tanto  amplius  ima,  qu«  lenuerat^  iion 
liberent?  Nam  quanto  incipit  quisque  superius  vi- 
vere,  tanto  et  iuchoat  inferius  interire.  Juxla  a0e- 
ctum  namque  carnalis  operationis  omnis  caro  simul 
Pauli  interierat,  cum  dieebat :  Yino  jam  non  ego^ 
vivtl  vero  in  me  Chri$iu$  (Gal^  n,  20).  Hine  por  Sa* 
lomonem  dicitur  :  Uniu$cuju$qu4  en$i$  $uper  fetnur 
$uum  propter  timore$  noctumos  (Canl.  i,  8)  (569). 
Mocturiii  quippe  timores  sunt  insidiae  tent^tionis 
occult».  Ensis  autem  super  femur  est  ciislodia  311 
▼igilans,  carnis  iUecebram  premens«  Ne  ergo  no» 
clurnus  limor,  id  est  occuiu  et  repentina  tentalio 
subrepal,  semper  necesse  esl  ut  femur  nostrum 
superpositus  custodiae  ensis  premau  Hiuc  esi  enim 
quod  angelus  cum  quo  Jaeob  luctabaiur  nervum 
femoris  ejus  tenuit,;eitmque  marcescerestatim  fecit. 
Designal  autem  angeius  Oomini  et  Jacob,  qui  cum 
angeio  contendit,  uniusciyusque  perfecli  viri  et  in 
contempiatione  pDsitt  atiJrujnK  Qu:ji  vjdelicot  anima 
coplempbri  Dominum  nititur  ^  velui  in  quodam 
certamine  posiia  modo  quasi  eisupitratf  quin  iiitcL- 
iigendo  el  iejiiiendf)  dc  iiicircuiubcripio  tumine 
aliud  degustai :  mod^)  suc<;unil>it,  quia  et  degusiaii- 
4o  iterum  dcticiu  Quasl  eigo  rineitur  angdus, 
quando  inteUccm  iuiinio  apprehenditur  Ikus*  Sed 
Dound  jm  quod  idem  victtis  aiigeUi-i  ucrvum  fenio- 

(661)  Ex  bom.  22  iri  Evang,  post  med. 

(368)  £x  t.  Kijv  in  Jub,  c  xu. 


s.  vicTO  is  PAUis.  tsat 

A  ris  Jacobteniiit,eumque  marcescere  stalim  fecil,at* 
que  ab  eo  Jacob  tempore  uiio  claudicavit  pede,  quia 
scilic^et  omnipotens  Deus,  cum  jam  per  desiderium 
et  intellectum  cognoscitur,  omnem  in  nobis  to1u« 
ptatem  carnis  arefacil.  Et  qui  prius  quasi  duobiyi 
pedibus  iiinitentes,  et  Deum  videbamur  qusrere  ei 
sa&cuhim  tenere»  post  agnilionem  suavitatis  Dei 
unus  in  nobis  pes  sanus  remaiiel,  ei  alius  claudi- 
cat,  quia  necesse  est  ut  debilitato  aoiore  saecuii 
convalescat  ad  amorem  Dei»  Si  ergo  tenamus  ange* 
lum,  uno  claudicamus  pede,  quia  dum  crescit  in 
nobis  fortitudo  amoris  intimi,  infirmalur  procui 
dubio  fortitudo  carnis.  Omnis  quippe  qui  uno  pede 
daudicat,  soii  illi  pedi  innititur,  quem  sanum  ha* 
bet,  quia,  el  cui  desiderium  terrenum  jam  arefactum 

^  fuerit,  in  solo  pede  amoris  tota  virtule  se  suslinel. 
£t  In  ipso  stat,  quia  ped<mi  amoris  sseculi,  quem 
pooere  in  lerra  consueveral,  jam  a  terra  suspensam 
portat. 

Femoris  nomine  propagatio  camis  designatur, 
sicul  deDominodicitur  :  Habebat  in  ve$timeuto^  §t  in 
femore  $uo  ecriptum ,  lUx  regum^  et  Dominu$  ifomt- 
nantium  (Apoc.  xix,  16).  Quid  enim  veslimentua 
ejus  est,  nisi  corpiis  quod  assumpsit  ex  Virgine  T 
Nec  tamen  aliud  ejus  veslimentum  est  alque  aliud 
ipse.  Nam  noslrum  qtioque  312  vestimenlum  caro 
dicitur,  sed  tamen  ipsi  nos  sumus  caro  qua  vesli* 
mur.  Per  femur  vsero  propagatio  carnis  inteiligitur. 
Qula  ergo  per  propaginem  generis  bumani,  sicui 
geuerationum  ordines  Maithxo  vel  Luca  narrauiilMis 
describuntur  (Mattk,  i ;  Luc.  iii),  in  hunc  munduni 
venit  ex  Virgine,  et  pcr  incarnationis  suas  myste- 
rium,  quia  rex  esset  et  Dominus  cunctis  gentibus 
indicavil,  in  vestimenlo  el  in  femore  scriptum  ha- 
buit,  Rex  regum  et  l>ominu$  dominanlium,  Unde 
enim  iu  mundo  innotuil,  ibi  seleotionis  scientiam 
InQxit. 

CAPUT  LV. 

DE  GEFIIBUS. 

in  Scriptura  $acra  genuum  nomine  aiufuando  operm 
de$ignaniur^  aliquando  $en$u$  $ptritus, 

(370)  Genuum  nomine  opera  designantur,  sicul 

per  Paulum  quibusdam  dissolula  vlventlbns  dicitur : 

Remi$$aM  mami$^  et  dis$Qluta  genua  erif^te;  et  gres- 

D  sus  rectos  fadte  pedHbus  vestri$  (Uebr.  xii,  12).  Hioc 

itenim  Gedeonl  divina  admonitione  praecepium  est 

ut  ad  fluvium  veuiens  omnes  quos  flexis  geaibua 

aquas  haurire  oonspicerel  a  bellorum  conflicto  re- 

moveret.  Diicli  ergo  sunl  ad  Ouvium,  ui  aquas  bil)e- 

rent,  et  qui  aquas  flexis  genibus  hauserunt,  a  beUica 

inlentione  remoU  snnl  (Judic,  vii).  Gedeon  namque 

ad  pr^ium  veniens  Redcmptoris  noslri  signat  ad- 

ventum.  De  quo  scriptum  esjl  ;  ToUite  poria$^  prin^ 

cipe$9  ve$tra$,  et  elevaminif  porta  wternaies^  et  ialro- 

ibit  Rex  gloriw,  Quis  est  iste  Rex  glorias  ?  Dominu$ 

forti$  et  potens^  Dominu$  potens  in  preBlio  (Psal. 

(369)  Ex  I.  XX,  ifiJob,  c.  v. 

(370)  £x  c.  XVII,  1.  XXX  iu  Job. 


fSS  GREGORIANUM.  —  LIB.  V.  254 

9).    GeJeon  namque  interpretatur  eircuiens  A  ^os^  quos  obiitus  e$t  pe»  egentis  hominii,   et  invi^s 


IXIll 

t»  uterOf  Dominus  enim  nosler  per  majestatis  po- 
tentiam,  orania  circumpleetitur,  et  tamen  per 
dispensationis  gratiam,  intra  uterum  Yirginis  bu- 
inanitalem  sumens  venit.  Quis  est  ergo  circuiens 
in  Htero,  nisi  omnipoteus  Deus  sua  ^dispensatione 
nos  redimens,  divinilate  cuncta  complectens,  313 
et  huroanitatera  intra  utenim  sumens?In  quo  utero 
incamatus  est,  et  clausus  non  est,  quia  intra  ute^ 
rara  fuit  per  infirmitatis  substantiam,  et  extra  mun- 
dom  per  potentiam  majeatatis.  Madian  vero  inter- 
pretatari/ejifdtcfo.  Utenim  bostes  ejus  repellendi 
destniendique  essent,  non  de  vitio  repellentis,  sed 
de  judiciojustejndicantis  fuit.  Et  idcirco  de  judicio 
▼•caDtar,  qoia  alieni  a  gratia  Redemploris  justs 


(Job  xxviii,  3).  Q)iis  enim  boc  loco  alius  accipiittr 
egens  homo,  nisi  ille  de  quo  per  Paulum  dicitur  : 
Qui  propter  nos  egenus  faclus  est  cum  dives  esset 
(II  Cor.  VIII,  9).  Cujus  videlicet  egenlis  hominis 
pedes  sancti  apostoli  fuerunt,  per  quorum  praesen- 
tiam  gentilitatem  circumiens  mundum  perambula- 
vit  universnm.  De  quibus  per  Prophetam  :  Et  inam^ 
bulabo  in  eis  (Levit,  xxvi,  12).  315  ^>^  P^  ^j^^ 
non  erat,  qui  in  compedibos  tentus  dicebat :  Pro 
quo  legatione  fungor  in  catena  (Ephes.  vi,  20).  Sed 
eorum  qui  umbra  mortis  et  lapis  caliginis  exstite- 
ruht,  pes  bominis  egentis  oblitns  est,  qnia  in  ipgo 
initio  nascentis  Ecclesise  dum  sanrti  apostoli  coelo* 
rum  regnum  Judsae  praedicare  voltiissent,  videntes 


damnationis  meritum  etiam  in  vocabuio  nomiuis  ^  quod  in  eis  nihil  omnino  proficerent,  ad  praediean* 


trahunt.  Contra  hos  Gedeon  pergit  ad  praelium. 
Aqais  namque  ductrina  sapientiae,  stante  autem 
genu  reeta  operatio  designatur.  Qui  ergo  dum  aquas 
bibunt,.  genu  ieiisse  perhibentur,  a  beUorun  cer- 
tamine  prohibiti  recessenint,  quia  cum  illis  Chri- 
sius  contra  hostes  6dei  pergit  ad  praelium,  qui  cum 
do^trin»  floenta  hauriunt,  reclitudinem  operum 
Don  iaflcctant.  Omnes  quippe  tunc  bibisse  aquas, 
led  uon  omnes  recto  genu  stetisse  narrati  sunt. 
Reprobatique  sont,  qui  genua  dam  aquas  biberent, 
infleierant,  qaia  attestante  Paulo  :  Non  auditoret 
legis  ju$H  iunt  apud  Deum^  sed  factores  legis  /M(t- 
fcakuHiur  (Ham.  ii,  i3).  Ut  igitur  Ghrislo  ducead 


dum  gentibus  defluxernnt,  sicui  ipsi  in  suis  Aclibus 
dicunt :  Vobis  oportebat  primum  loqui'  verbum  Dei : 
sed  quoniam  repellitis  illud^  et  indignos  vos  judi' 
catis  teternce  vitce  ^  ecce  convertimur  ad  gentet 
(Act.  XIII,  46).  De  quibus  per  Psalmistam  dici- 
tur  :  Transferentur  montes  in  cor  maris  (PsaL  xLv,  5). 
Quia  repulsi  a  Judaea  apostoli  in  hoc  gentilitatis 
salum  translati  sunt.  Qoi  sunt  ergo  qui  Immensa 
duritia  pro  obscuritate  cordis  quasi  quidam  lapis 
caliginis,  et  umbra  mortis,  a  peregrinante  sancto- 
rum  populo  dividuntur,  nisi  hi  quos  ohlitus  est  pes 
egentis  hominis,  id  est  quos  praedicatores  Domini 
videlicet  per  humilitatem  pauperis  pro  superbiae  suat 


bdlain  prodeant  qui  hoc  quod  ore  annuntiant,  ^  tamore  reliquerunt,  eorumque  pmnino  obliti  sunt 


opere  ostendant;  qui  fluenta  doctrinae  spiritualiter 
laoriant,  nec  tamen  iii  pravis  operibus  carnaliter 
inflectontur,  quia  sicut  scriptum  est :  Non  est  spe^ 
ciosa  laus  in  ore  peccatoris  (Eccti.  xv,  9). 

Genoum  nomine  sensus  spiritus,  vel  peccandi 
eoosUetudines  designantur,  sicut  beatus  Job  in  per- 
sona  poeniteutis  coovertitur  dicens  :  Quare  non  in 
wuha  moTtuus  sum :  egressus  ex  utero  non  statim 
periif  Cur  exceptus  genibus  ?  (Job  iii,  12.)  Uelege 
cap.  A  supra. 

314  CAPUT  LVI. 

DE   PEDIBOS. 

In  Scriptura  sacra  eum  pes  singuiariter  ponitur^  a/t- 
^uundo  is  aui  opitulundo  sustentat^  aiiquando  san- 
tii  opoflo/t,  aiiquando  is  qui  ad  injuncta  eurrit^ 
designatur;  cum  vero  pluraiiter  pedes  dicuntur^  aii- 
quando  extrema  sanctce  Ecciesice  membra,  aii- 
quando  saneti  vrcedicatores,  vei  infirmorum  ope- 
rum  ministri,  aiiquando  gressus  actuum,  aiiquando 
uestigia  Christi^  aiiquando  duo  amores,  Det  vide^ 
iicet  et  swcuii^  aiiquando  cogitationes  inteiligun" 
tur. 

Pedis  nomine,  is  qui  opitulando  sustentat,  desi- 
gnatur  :  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Ocuius  fui 
ceeco^etpesciaudo  (/o6xxix,  15).  Require  in  cap. 
De  oculo,  supra  cap.  10. 

(571)  Pedis  nomine  sancli  aposloli  designantur, 
sient  pcr  bcatum  Job  dicitur  :  Lapidem  caiiginis  et 
umbram  mortis  dividit  torrens  a  popuio  percgrinante^ 

(371)  Ex  I.  xviii  in  Job,  c.  xix,  longluscule  a  prin- 
dpto. 

Patrol.  CXCIIL 


dum  jfraedicationis  sue  seniina  :ad  solara  fructilica- 
tionem  gentium  transtulerunt  ?  Quos  recte  quoque 
et  invtos  vocal :  quia  dum  infidelitate  sua  obdurati 
sunt,  verbis  vitae  ad  cor  viam  praebere  nolue- 
runt. 

(372)  Pedis  nomine  is,  qui  ad  injuncta  cuprit« 
designalur,  sicutper  Paulum  dicitiir:  Corpus  mem- 
brum  unum  non  est,  sed  muitum.  Si  dixerit  pes,  quo» 
niam  non  sum  tnanus,  non  sum  de  corpore,  non  ideo 
non  est  de  corpore.  Et  si  dixeril  auris,  quoniam  non 
$um  ocuiuSf  non  sum  de  corpore :  non  ideo  non  est 
de  corpore.  Si  totum  corpusocuius^  ubiest  audilusfSi 
totum  auditus:ubi  odoratusf  (I  Cor.  xii,  14-17.)  Et 
pauio  posl  :  Quod  si  essent  omnia  unum  mem^ 
D  brum ,  tf6t  corpus  ?  Nunc  autem  muita  quidem 
membra^  unum  vero  eorpus  (ibid,  xix,  20).  Quid 
enim  sancta  Ecclesia,  nisi  superni  sui  capitis  cor* 
pus  esl?  In  qua  alius  alta  videndo,  oculus;  alius  re- 
Cta  uperandOf  mauus;  »)iii!>  ad  injuncta  currendo, 
pes;  allus  praccepinrun)  YDcem  iiitcUigenJo,  auris; 
alius  maloruni  fatorem  bonorunique  rragrantiam 
disci^rnciido,  naris  esl.  Qui  corpor.itium  more  mem- 
broruDi  dum  Tkissim  i^ibi  acceptn  o^cia  impendunt, 
uDum  dc  semetipsis  omnibus  co^pus  leddunt.  Et 
K\m  diversa  In  cliarkate  316  p^'^^»g"'*li  diversum 
{^sse  perhibeni,  ubi  conliutiniur.  Si  aitiem  unum 
quidoniues  agercnt,  corpusutiquequod  ex  mullis 

i372)  Ex  \.x\Ti  iu  lob^  c.  ru 


^  GARNERl  CAN.  REC.  S.  VICTORIS  PARIS.  2:,e 

coniiH€lur,  non  csscnl :  quia  videlicel  muiiipliciior  A  vigilanl,  solerli  cura  ^^^"P»^^'"^^ ^;^^^^*;^"'*;^"^ 


compactum  non  eiisteret»  si  hoc  concors  membro 
rum  diversiUs  non  teneret. 

(375)  Peilufli  nomine  cxtrema  sancl^  Ecclesiae 
membra  designantur,  sicut  per  beatum  Job  sancla 
Ecclesia  de  inftrmorum  subversione  conqueritur  di- 
cens  :  Pedes  meos  $ubverterunt,  et  oppressermit  quasi 
fiuciibtts,  semiiis  suis  (Job  xxx,  12),  Quid  enim  per 
pedcs  Ecciesiae,  nisi  extrema  illius  membra  signan- 
tur  ?  Qu«  dum  ad  opera  terrena  deserviunt,  tanto 
celerius  ab  adversariis  falli  possunt,  quanlo  subli- 
mia  minus  inielligunt.  Hos  itaque  pedes  adversarii 
wbvcrlunt,  quia  videlicet  extrema  Ecclesiae  mom- 
bia  ad  sui  dograaiis  errorem  trabunt,  subversi  au- 
tem  pedes  viam  tenere  nequeunt,  quia  infirmi  qui- 


eisque  eam  quam  vocando  percipiunt  crebrae  admo- 
nitionis  voce  infusionem  pinguedinis  ministrare. 
Nam  quia  in  uno  corpore  tnvicem  pro  se  memhra 
soHicila  sunt,  sicul  iilorum  ministeriis  nostra  ful- 
ciuntur,  ita  necesse  est  ut  nostris  studiis  illorum 
interiora  repleantur.  Quaudo  igitur  sancli  dm^torcs 
quibusdam  ad  extrema  ministeria  dedilis  unciionem 
Dominicse  Incarnalionis  prsedicant,  but^ro  eloquii 
pedes  lavant.  Solent  etiam  pedes  ipsa  itineris  aspe- 
ritate  lacerari.  Unde  et  omnino  difficile  est  in  ten-e- 
nis  aclionibus  hujus  vitae  iter  agere,  et  nuUa  ex  la- 
bore  itineris  vulnera  sustinere.  Cum  ergo  vigilan- 
tes  praepositi  audilores  suos  curis  exterioribus  in- 
tenlos  ad  cor  revocant,  ut  quae  inter  ipsa  licita  opera 


quc  persecutorum  suorum  vel  promissionibus  per-  "  admiserunt,  mala  cognoscant,  et  quae  cognoveriiit 


suasi,  vel  minis  terrili,  vel  cruciatibus  fracii,  ab 
ilinere  reclo  devianlur.  bene  autem  adversariorum 
scmila  auctibuscomparatur,  cum  dicitur :  Ei  oppres- 
ssrunt  quasi  fluclibus  semitis  suis  :  Quia  scilicet  vila 
pravorum  insolenti  inquietudine  molesla,  ad  obruen- 
dam,  ut  iudixerim,  navem  cordis  quasi  tempestas 
Ulabilur.  De  qua  videlicet  tempestate  per  Salomo- 
nem  dicitur  :  Quasi  tempestas  transiens  non  erit  im- 
pius  (Prov.  X,  i5).  Cumque  infirmus  quisque  per- 
versos  florere  conspicit,  hunc  in  perversilaiis  pela- 
gus,  unda  misei*ae  imilationis  mergit. 

<374)  Pedum  nomine  vel  sancli  praedicatorcs,  vel 
inferiorum  operum  minislri  designanlur,  sicut  per 


dcfleant,pedesbutyrolavant,qu]a  eorum  vuiueribus 
poenitenliae  unguenta  subministrant, 

(375)  Pedum  nomine  gressus  actuum  designan- 
tur,  sicut  per  Ezechielem  de  sanctis  animalibus  di- 
citur  :  Pedes  eorum  pedes  recti  (Ezech.  u  7).  Quid 
enim  per  pedes,  nisi  gressus  actuum  designautur? 
Qualuor  ergo  animalium  pedes  Christi  esso  descri- 
buutur,  quia  sauctorum  evangelistarum  318 
atque  omnium  perfectorum  opera  ad  sequendam  iui- 
quiiatem  non  sunt  retorta ;  hi  autem  pedes  rectos 
non  babent  qui  ad  mala  mundi  quae  reliquerunt» 
reflectuntur.  De  quibus  scriptum  est :  Canis  rever- 
sus  ad  vomitum  «iittm,  et  sus  iota  in  volutabro  luti 


hemm  ioh  diciiuT  :  Quando  lavabam  pcdes  meoi  bu- Q  (I l  Petr.  11,24).  Dolebat  de   quibusdam   doctor 

tyro  (Job  XXIX,  6).  Quia   Christum  et  Ecclesiam  '      '  '  ^' 

iinam  esse  personam    crcbro  jam   dixiraus,  illum 

\idclicet  hujus  corporis  caput,  hanc  aulem   illius 

capitis  eorpus  :  aliter  ha;c  verba  juxta  vocem  ca- 

piiis  accipi,  alque  aliter  juxta  vocem  corporis  de- 

beut.  Quos  ergo  pedes  Domini  nisi  praedicalores  ac- 

cipimus?  De  quibus  dicit  :  Et  inambulabo  in  eis  {II 

Cot.  vi,  16).  Butyro  ergo  pedes  lavanlur,  quia  praedi- 

caioressanctibonorum  operum  pinguedinerepientur. 

817  Etenim  vix  ipsa  praedicatio  siiiealiquo  traiis- 

itur  admisso.  Nam  quilibet  praedicans,  aut  ad  quan- 

tulamcunquc  iiulignLUioncm  liMhilur,  si  coiiLumui- 

lur;  aut  ad  quaniulaHicuiique  glonamt  si  ai>  autlii^n- 

lilms  venmtur,  Un  lc  et  apoatcjlis  jwdes  ioU  siiui, 


egregius  quod  pedum  rectitudinemretrorclorseranr» 
quilms  per  increpationem  dicebat:(2iiom(Nio  coff- 
vertimini  iterum,  ad  infirma  et  egena  eteminta^  qui» 
bus  denuo  servire  vutiis  ?  Dies  observatis^  et  annos  et 
tempora^  et  timeq  ne  forte  sine  causa  laboraverim  in 
vobis  (Gal.  iv,  9).  Qui  alios  admonet  diccns :  Rcmis- 
sas  manus,  et  dissoluta  genua  erigite,  etgressus  rectos 
facile  pedibus  vestris  (Hebr.  xii,  12). 

(376)  Peduin  iiomine  vestigia  Chrisli  designaiitMr» 
sicut  de  muliere  illa  peccatrice  in  Evangelio  dicitur 
quod  retro  secus  pedes  Domini  sletii  (Luc.  vii,  38). 
(loiiira  (ledes  enim  Domini  stamus  cum  in  peccalis 
posUif  ojus  iiineribns  renitirour.  Sed  si  ad  veram 
pa^Ditcrulam  post  peccata  conyertimur,  jam  reiro 


ul  a  quolibtl  jmrvo  £oniagio  \n  ipsa  pncJUniliunc  f)  sccus  pcdes  Domini  stamus,  quia  ejus  vesligia  se- 
contracio  qiia^  ituodara  iu  ilinere  colltiLio  ptiivcre     quimur  quem  impugnabamus. 


mundarenliEi'.  lU  bcaiy&  Jacohus  dicit :  Nolile  }4jl- 
r£s  magisirt  fii^n  fmtre&  mei  (Jnc.  iii,  1).  Ei  paulo 
posi :  InmuHU  tfui m  offettd i m m  om u a  {ibid.^  ^ ) . 
Pedesergo  livanturbulyro,  quia  piugucdifie  bojii 
operisinfufciattuv,  atque  nnuKhttir  \ni\\'h  colkctua 
degloria  pri«iJicaUoni&,Siautem  sciUiic  ista  ex  voce 
solius  corpons  debcmus,  niminim  pedes  Ecclcsisc 
sunt  inferiorum  opcrum  uiinlsiri.  Qui  ilura  ad  usus 
necessarlos  ea  qu:c  siint  exia'iua  ei^^rcciitt  pcr  v\- 
iremum  ministorium  vclm  petlci  li  rrn;  inbfereiiU 
Sed.debent  hiqui  [inuiUiit,  qni  doctrlnac  *simlio  iu- 
(375)  Ex  c.  itix,  UIk  h*  iu  loU,  21. 


rcdum  nomine  duo  amores,  Dei  scilicct  amor  ct 
SLCcuii  designantur,  sicut  sacra  bisloria  leslalu'-, 
qu^  beatum  Jacob  cum  Evangelio  luctatum  nar- 
rui:  qui  el  nervum  femoris  ejus  tenuit,  eumque  sla- 
Lnn  tniircescere  fecit,  atqneab  eoJacobtempore  uno 
clauditavit  pede?  (Gen.  xxxii.)  Quasi  enim  duo  pc- 
dcA  sunt  amor  Dei  et  amor  saeculi :  et  quasi  duobus 
jjtMlibus  innitimur,  cum  Dcnm  videmur  quarere,  ct 
§;l'(  uluin  tenere.  Scd  omnipotcns  Deus,  cum  jam 
fiLT  ilo:ijderium  el  intelieclum  cognosc.tur  oamom 
iii  noiiis  ToUiptatem  carnis  arefacit,  et  sicpostagiii- 

iatti)  £\  bom.  3  in  Ezech. 

(viTiii  1ii  medio  hom.  38  in  Evang. 


t57 


GRECORIANrM.  —  LIB.  V. 


t38 


lionem  saaviutis  ejus  unus  in  nohis  pes  sanus  re-  A  jani  actibus  minime  nectatur.  Hinc  namque  per  Pau- 

lum  dicitur  :  Retnissat  manus,  et  dhsoluta  genua  en- 
gite:  ei  gres$u$  rectos  fadte  {Hebr.  xii,  i2).  Aqua 
ergo  usque  ad  genu  pervenit,  cum  nos  percepta  sa- 
pientia  perfecle  ad  boni  operis  rectitudinem  strin- 
git.  Qui  iterum  metitnr  mille,  et  prophela  usque  ad 
renesper  aquam  ducitur,  quia  vidciicet  tunc  in  no- 
bis  plenitodo  operis  excrescit,  quando  in  nobis  per- 
cepta  sapientia  omnem,  quantuni  possibile  est,  de- 
leclationem  camis  exslinxit.  Nisi  enim  delectatio 
carnis  esset  in  renibus  Psalmista  non  diceret :  Vre 
renes  tneos  et  cor  meum  (Psal.  xxv,  2).  Aqua  usque 
ad  renes  venit,  cum  dulcedo  sapientiae  etiam  incen- 
tiva  camis  interimit,  ut  ea  qu£  urere  mentem  pote- 
rant,  diieaionis  incendia  frigescant.  Qui  adbuc 
mensus  est  mille,  lorrentem  videlicel  qaem  pro- 
phela  pertransire  non  poiuli,  de  quo  eiiam  d*cit. 
Quoniam  intumuerant  aquw  profundw  torrentis^  qui 
non  potest  transvadari.  Percepta  namque  pcr- 
fectione  operis  ad  contemplationem  pervenitur.  In 
qua  scilicet  contemphitione  dom  mens  in  altum  du- 
citur:  sublevala  videt  in  Deo  qnia  non  potest  pene- 
trare  qood  videl,  et  quasi  tangit  aquam  torrentis 
quam  perlransire  non  potesl,  quia  el  intuelur  spe- 
clando  quae  iibeal,  el  tamen  hoc  ipsum  perfecle  nou 
valel  iniueri  quodlibel.  Propheta  ergo  ad  aquam, 
quandoque  pervenit,  quam  non  perlransit,  quia  ad 
contemplationem  sapieutias  cum  ad  exlremnm  du- 
cimur  ipsa  ejus  immensitas,  quae  ex  se  hominem  sub- 


.manel,  ei  alius  claudicat,  quia  necesse  est  ut  debi- 
litato  amore  saeculi  convalescamus  ad  amorem  Dei. 
Si  ^o  lenerous  angelum,  uno  claudicamus  pede, 
quia  dum  arescit  in  nobis  fortitudo  amoris  intimi, 
Inlirmatur  procol  dubio  fortitudo  camis.  Omnis 
quippe  qu)  uno  pede  claudicat,  soii  pedi  innititur 
qnem  sanum  babel,  quia  cum  terrenum  desiderium 
319  jaro  arefactum  fuerit,  in  solo  pede  anioris  Dei 
lota  virtote  se  sustinet,  el  in  ipso  stat,  quia  pedem 
amoris  saecoli,  quem  ponere  in  terra  consueverat 
jam  a  terra  suspensum  portat. 

(3T7)  Pedum  nomine  cogit:itiones  designantur, 
sicul  in  Evangelio  legitur,  quod  sanctis  apostolis 
posi  praediealionem  Dominus  pedes  lavit  (Joan, 
xiii).  Per  pedes  enim  cogitaliones  accipiuntur,  quia 
plenimque  el  in  bono  opere  peccati  pulvis  contra- 
liitor,el  inde  inquinantur  vestigia  loquentium,  unde 
audiei»iiam  corda  mundanlur.  Recte  Dominus  apo- 
slolis  posl  praedicaiionem  pedes  lavit,  ne  quo  pec- 
cati  conlagio  ex  ipsa  praedicationis  gratia  mens  in 
occulto  polloereiur,  ne  sibi  quae  agerei  tribueret,  ne 
sibi  tribnendo  quaeagebal  amitlerei.  Nam  saepe  non- 
Dolli  dnm  exhorlationis  verba  faciunt,  quamlibel  te- 
nniter  sese  intrinsecus,  quia  per  eos  praedicationis 
gralia  derivatur,  exlollunt.  Cumqueyerbo  aliena 
opera  dilauul,  quasi  ex  bono  itinere  pulverem  mal» 
cogilalionis  sumunt.  Quid  ergo  fuit  post  praedicatio- 
nem  pedes  discipulonim  lavare,  nisi  post  praedica- 


isonis    gloriam    cegitalionum    piilverem    tergcre,  C  1^^'^'»  ^^  ^*  humano  animo  plenam  agniiionem. 


gressusque  cordisab  interoa  elationc  mundare? 
CAPUT  LYII. 

BE   TALO. 

(37S)  Talomm  nomine  prima  boni  operis  vestigia 
designanlur,  sicut  Ezechiel  figurata  narralione  de- 
nantiat,  qui  de  eo  viro  quem  in  exceiso  monte  videt 
narrat,  dlcens :  Mensusest  cubitit  mille;  et  traduxit 
me  per  aquam  usque  ad  talos,  Rursusque  mensus  est 
miUe^  et  traduxit  me  usque  ad  genua^  et  mensus  est 
«it//e,  et  traduxil  me  per  aquas  usque  ad  renes ;  et  men- 
ssu  est  mille^  et  traduxit  me  per  torrentem,  quem  non 
potui  pertransire^  quoniam  intumuerant  aquce  profun- 
dettorrentiSfquinon  potest  transvadari  (Euch.  xlvii). 


negai,  ul  hanc  et  tangendo  amet,ct  uequaqoam  per- 
Iranseundo  peneiret. 

(379)  Tali  nomine  vitae  terminus  designatur :  unde 
loseph  qui  inter  fratres  usque  ad  flnem  juslus  per- 
severasse321<l^ribitur,  solus  talarem  tunicam  ha- 
buisse  perhibetur  (Gen,  xxxvu,  5).  Nam  quidest  tahi- 
ris  tunica,  nisi  actio  consummala  ?  Quasi  enim  pro- 
lensa  lunica  talum  corporis  tegit,  cum  bona  adlo 
anle  Dei  oculos  usque  ad  vitae  nos  lerminum  regil. 
CAPUT  LVIII. 

DE  CALCA.NE0. 

Calcanei  nominc  finis  actionis  ncsirae  designalur, 
sicut  per  Psalmistam  dicilur  :  Ipsi  calcaneum  obser- 


Qoidnamque  millenario  numero,nisicollati  mune-  j^  vabunt  (Psal.  lv,  7).  Relege  cap.  4,  supra. 

rift  plenitudo  signatur?Yiritaque,quiapparait,mi!lc 

cobilis  metitur,  et  propheta  per  320  ^quas  usque 

ad  talos  dacitur,  quia  Rcdemptor  noster  cum  nobis 

ad  se  conversis  boni  exordii  plenitudinem  tribuit, 

dono  spirilalis  sapientiae  prima  iiostri  operis  vesti- 

gia  infundil.  Aquam  quippe  usque  ad  talos  venire 

esl  jam  nos  per  acceplam   sapientiam  desideratae 

rectitudinis  vesiigia  teuere.  Qui  rursum  milie  me- 

tilor,  et  propheia  usque  ad  genua  per  aquam  duci- 

lur,  quia  cum  boni  operis  pleniludo    tribuitur  ad 

boc  usque  nostra  sapientla  augetur,  ul  in   pravis 


(577)  Haec  ex  principio  cap.  xix  in  Job,  quae  etiam 
rctulil  rapsodiae  suse  in  Joannem,  cap.  xxxi,  sed  in 
codicibus  Gregor.  qui  cxsiant,  non  uabclur  senteii- 
tja  um  iniegra. 


CAPUT  UX. 

DE  PLANTA. 

Jn  Scriptura  sacra  plantte  nomine  aliquando  primus 
justus,  id  est  Abel,  aliquandJ  actio  vitcty  aliqua.Hdo 
(inis  vitce  intelligitur. 

(380)  Pbnla;  iiomine  primusjustus,  id  est  Abel 

designatur,  sicul  dc  beato  Job  in  persona  Domini 

dicitur  :  Egressus   Satan  a  facie  Domini  percnssit 

Job  ulcere  pessimo^  a  planta  pcdis  usque  ad  verlicem 

(Job.  11,  7).  NuIIus  in  hanc  vitam  eleclorum  venit, 

qui  non  hujus  adversa  suslinuit,  membra  autem 

(378)  Ex  cap.  xiv,  I.  xxii,  in  Job,  posl  medium  22. 

(379)  £x  c.  XLii,  I.  I  in  Job. 

(580)  Ex  c.  II,  I.  III  in  Job,  post  med. 


S39  GARNEUI  CAN.  REG.  S.  YICTORIS  PARIS.  210 

nostri  Redemptoris  exstiterunt,  etiani  qui  ab  ipso  A  iinom  vita  in  culpa  .^onstringitur,  ejus  planta  la.iuco 
niundi  exordio  dum  pie  vivunt,  crudelia  passi  sunt 


An  non  hujus  membrum  Abel  esse  perbibuit,  qui 
ejns  morlem,  de  quo  scriptum  est :  Sicut  agnut  co- 
ram  tondenle  se  obmutescely  et  non  aperiet  os  suum 
(I$a.  Liii,  7),  non  solum  placcns  in  sacriGcio,  scd 
ctiam  moriens  tacendo  signifioavit?  Ab  ipso  itaque 
mundi  exordio  Rcdemptoris  nostri  corpus  expu- 
gnareconatus  est.  A  planla  ergopedis  usque  ad  ver- 
ticem  Tulnus  Intulit,  quia  prius  ab  honiinibus  in- 
choans  usque  ad  ipsum  caput  Ecclesia;  sjeviendo 
pervenit. 

322  (^O  Piantae  nomine  actio  vitae  designator, 
sicut  de  sanctis  aniraalibus,  per  Ezechiclem  dicilur : 
Planta  pedis  eorum,  qua$i  planta  pedis  vituli 
{Ezeth.  I,  7).  Quia  enim  pnedicatores  sancti  boum  B 
nomine  designenlur,  docet  apostolus  sanctus 
Paulus  legis  testimonium  exponens :  Non  ailigabis 
os  bovi  trituranti  {1  Tim.  v,  18).  lu  sanctis  ergo 
praedicatoribus,  planta  pedis,  est  plauta  vituii  scili- 
cet  mature  incedens,  fortisct  divisa,  quia  unusquis- 
que  praedicator  sauctus,  et  veneralionem  habet  in 
inaturitate,  et  fortitudinem  in  opere,  et  in  divisione 
ungulae  discretionem.  Non  enim  facile  ejus  praMii- 
catfo  accipitary  si  levls  in  moribus  esse  videatur,  et 
nulla  erit  maturitatis  ostensio,  si  contra  adversa 
oronia  non  adfuerit  operis  fortitudo.  Yirtutis  autem 
meritum  ipsa  fortitudo  operis  admittit,  si  discreta 
in  Intellectu  non  fuerit. 

(582)  Plantae  nomine  finisvitae  designatur,  slcot  de 
iiiiquo  per  Raldath  dicitur :  Tenebitur  planta  ejus 
laqueo  (Job.  xviii,  9).  Nam  cum  perversa  mens  in 
poccalum  se  venisse  conspicit,  quadam  cogitationis 
superflcie  evadere  peccali  laqueos  quaerit.  ^Sed  vel 
terrores,  vcl  opprobria  hominum  timens,  eligit  in 
seternum  roori,  quam  ad  temporis  aliquid  adversi- 
tatis  perpeti.  Unde  totam  se  vitiis  inserit,  quibus 
jam  semel  sc  obllgatani  sentit.  Cujus  ergo  usque  ad 


tenolur. 

CAPUT  LX. 

DE  UNGUE. 

(585)  Unguis  iiomine,  finis  rei  cujuslibet  desi- 
giiatur  sicut  per  prophetam  dicitur  :  Peccatum 
Judas  scriptum  est  stylo  ferreo  in  ungue  adamantino 
(Jer.  XVII,  1).  In  ungue  quippe  finis  est  corpori». 
Ita  vero  lapis  fortis  est  adamas,  ut  fen  o  non  valeat 
secari.  Per  stylum  autem  ferrcum  fortis  senteiiiia, 
ct  per  unguero  adamantinum  signatur  finis  aeteinus. 
Peccatum  ergo  Judae  stylo  ferrco  In  ungue  aJa- 
mantlno  scriptum  dicitur,  quia  cuipa  Judaeorum» 
per  fortem  Dei  sententiam  In  fiiie  servalur  liiti- 
nito. 

323  CAPUT  LXl. 

DE  UNCrLA 

(581)  Ungulx  nomine  virtutum  perfectionem  de- 
signat,  sicut  voce  Dominica,  ad  bcatum  Job  de  saii- 
cto  praedicatore,  sub  equi  nomine  dicitur  :  Terram 
unguta  fodit.  Solet  in  equi  ungula  laboris  fortitudo 
cognosei  (Job.  xxxix).  Quid  ergo  per  ungularo,  nisi 
In  prsedicatore  sancto,  virtutum  pcrfeclio  dcmon- 
stratur?  Terram  ergo  ungula  fodit,  cum  de  corde 
andientium  excmplo  suorum  operum  terrenas  co- 
gitationes  ejicit.  Ungula  terrain  fodil,  quia  audi.o- 
rum  corda  a  saecularibos  curis  evacuat,  cum  doctor 
bonus  contemnl  saeculum  opere  ostentat.  Videamus 
Paulum  terram  cordis  audientium,  qua  ostensse  vir- 
tuiis  ungula  fodiat.  Ipse  discipulis  dicit :  Hac  cogi- 
tate^  quce  et  didicistis,  et  accepistiSf  et  audistis^  et 
vidistis  in  me :  Ilcec  agite^  et  Deus  pacis  erit  vobis* 
cum  (Phil.  iv) :  Ei  rursum  :  Imitatores  mei  estole^ 
sicut  et  ego  Jesu  Christi  (I  Cor,  xi).  Qui  igitur  ex- 
eniplo  siii  operis  alios  corrigit,  nimirum  nnguia 
terram  fodit.  Qui  etiam  districla  carnem  domat 
abslineiilia,  teiram  fuiiii  ungula. 


INCIPIT  LIBER  SEXTUS. 


324t^APljT  PRiMlM.  ] 

tu  Scriptura  snrra  ierrm  noymn^^  uisquando  totidUtn 
patrim  coeietiit  iHttliiyUtir,  atiifmmdo  tifinfta  Ec- 
clesia^  aiiqutindo  Syiutgo^a,  aliffitHnUQ  gcntUitHSt 
atiquando  amtna  justt,  ttliquatido  uHiiHa  pL't:coiri.r^ 
aiiquando  caro^  Htitjttftinto  hutnanH  attimti^  tdi- 
quundo  peccator  qiiiiibtU,  Qiifiuando  tuttjiHUa  ptcbif 
aiiquaudo  humaHita&  Chrij^ii^  atiffuando  infi^riiust 
ati^uando  Ctiyi.ui  ntro,  alitjududo  fit  qui  ttrr^nis 
actibus  occupati  suutf  aiiqnuudo  t^rreua  actio, 

585)  Terrae  nomi!5C  soJiJJuis  [^tilrl^  ca^cslts  ac- 
cipitur,  sicut  pnr  rSalniisiap»  ilidlur  ;  CredQ  viders 
bona  Domini  in  tcira  tdtmiium  (Pml   IIVI,  15j :  Ec 

(581)  Ex  hom.  "^  ia  Estech,  ^  " 

(582)  Ex  L  XIV  in  My,  c.    t,  (L 
(585;  £x  L  in  c-  w,  tii.  (T    ^ 


rursus :  Portiomea  in  terra  tfiventium  {Psal.  cxli,6). 
lliiic  iterum  in  lihro  beatl  Job,  de  reprobo  quolibet 
scriplum  est :  Non  ditabitur,  luc  perseverabit  sub- 
slantia  ejuSy  nec  miltet  in  terra  radicem  suam  (Job 
XT,  29).  Ille  virtutibus  ditatur,  385  ^ujus  mcntem 
inhabitat  omnipotens  Deus.  Sed  quia  superbi  cogi- 
tatioab  auclorissuae  gratia  nou  inbabitatur,  profccto 
per  hoc  yirtuiibus  non  ditatur.  Propler  hoc  quod 
Interius  est  vanis  dicitur  :  Non  ditabitur.  Propter 
hoc  vero  quod  transitorium  foris  tuinet,  recte  sub- 
jungltur  :  Non  perseverabit  substantia  ejus;  ac  si 
aperte  dicalur  :  Hoc  quod  habere  \idetur  cxicrins, 

(584j  Ex  c.  X1II,  l.  XXXI  In  Job. 
(585)  Ex  lib.  xii  iii  Job,  cap.  xxii. 


2il 


GBEGORIANUM.  —  LIB.  Vf. 


m 


transit,  el  illud,  qiiod  Irauslre  noo  polerat,  inte-  A  lubuit,  post  igne  subversa  est,  quoniam  Synasoga 


rltts  non  babet.  Undc  apte  subditur  :  Nec  miuel  in 
Urra  radicem  suam.  Quid  enim  per  terram  nisi 
vitae  aeterns  retributionem  accipimus  ?  Radix  vero 
cogitatio  inteliigitur.  Superbus  ergo  in  terra  radi- 
cem  suam  non  mittit»  qaia  nunquam  ad  aetem» 
Titae  desiderkim  cordis  sui  cogitationem  planut. 

(586)  Terrx  nomine  sancta  Ecclesia  designalur, 
aieiil  scriptiim  est  :  Germinel  terra  herbam  virentem 
€t  fadenlem  semen :  ei  lignum  fructifemm^  faeiens  frU' 
dmmjuxta  genmsuum  (Gen.  i).  Quod  sicveraciter  est 
faciam,  ut  significaus  faciendam.  Per  teiram  quippe 
figuratur  Ecclesia,  quac  et  verbi  pabulo  iios  reflcit, 
ei  patrocinii  umhraculo  cuitodit.  Quae  et  loqoendo 
pascit,  ei  opttulando  protegit,  ut  uon  solum  berbam 


Tefectionisproferat,sedetiam|cumfi'ocluoperisarbo-  ^  cremaret 


quae  niandata  Dei  per  legem  protulit,  nascentem  Ec- 
desiam  persequens,  invidiae  se  faoe  consumpsit.  An 
non  evigiiaiionis  suae  facibus  ardebat,  cum  Re- 
deroptoris  noslri  signa  conspiciens,  per  quosdam 
suos  diceret :  Quid  facimus^  quia  hic  homo  muita 
signa  fdcit  ?  (Joan.  xi,  47.)  Ve!  certe :  Videtis  quia  non 
pro/icimusy  ecce  totus  mundus  post  eum  vadit 
(Joan.  XII,  i9).  Yidebant  unde  converti  debuerant, 
atque  inde  pcrversiores  fiebant.  Quaerebant  exstin- 
guere  quem  videbat  mortuos  vivificare.  In  ore  ie- 
nebant  legem,  sed  legis  persequebantur  auctorem. 
Terra  ergo,  de  qua  oriebatur  panis^  in  loeo  suo  igne 
tubversa  est,  quia  Judaea  in  semeiipsa  prius  baboit 
legem,  quae  reficeret,  et  post  invidiam  qiia  se  con- 


rem  proteciionis.  Uinc  item  in  libro  beati  Job  de  Do- 
mino  dicitur :  Qui  extendit  aquilonem  super  vacuum : 
qui  apprehendit  terram  super  uihUum  (Job  xxvi). 
Aquilonis  enim  uomine  diabo«us  appellari  soiet,  qui 
ut  iorporis  frigore  gentium  cordaconsiringeret,  dixit : 
Tettanunti  m  latere  aquilonis  (Isa.  xiV)  (587).  Qui 
sufiervacuum  extenditur,  quia  illa  corda  possidet, 
quae  divini  amoris  gratia  non  replentur.  Sed  tamen 
omnipoienti  Domino  suppetit,  eiiam  vasa  diaboli, 
cunctis  virtotibos  vacua,  suae  gratiae  munere  im- 
plere,  et  in  eis  di^lni  timoris  solidilatem  ponere, 
qoos  nulla  conspicit  rectitudinis  actione  roborari. 
Ludeet  apte  sulMiitur  :  Et  appendit  terram  super 


(389)  Terrae  nomine  gentilitas  designaiur,  sicut 
in  libro  beaii  Job  interrogante  Doniino  dicitur  : 
Quis  dedit  vehementissimo  imbri  cursum,  et  viam 
sonantis  tonitrui,  ut  plueret  super  terram  absque  ko- 
mine  in  deserto,  ubi  nuUus  hominum  commoratur  :  ui 
impleret  inviam  et  desolatam^  327  ^^  producerei 
herbas  virentes  (Job  xxiviii,  25-27).  Quid  cnim  est 
imber  vebementissimus,  nisi  vis  immensa  praedica- 
tionis?  Yeliemens  imber  est,  cum  praedicaiorcs 
sancti  credere  gaudia  aeterna  suadent.  Iniber  vero 
vebemeiiiissimus  cum  propter  spem  rem  deseri, 
cuncta  visibiiia  propter  invisibilia  contemni,  et 
propter  audita  gaudia,  praesentis    saeculi  poeiias. 


niJiUum,  Quid  enim  terrae  nomine,  nisi  sancta  Ec-  q  cruciatusque  tolerari  admonent.  Quid  vero  per  to- 


clesia  designatur,  quae  dum  verba  pnedicaiionis 
suscipit,  frucium  boni  operis  reddit  ?  De  qua  pcr 
llojsem  dicitur  :  Audiat  terraverba  oris  mei^ex^ 
spectetur  sicut  pluvia  eloquium  meum  (Deut.  xxxii). 
Ei  quid  per  nihiium  nisi  gentiles  326  populi  de* 
sigiiantur?  Dequibus  per  prqphclam  dicitur  :  Om' 
ne$  gentu  velui  nUdium^  ei  inane  reputatm  sunt 
(/sat  XL,  17).  In  eo  ergo  nihilo  terra  suspenditur, 
quod  prius  vacuum  ab  aquilone  tenebatur,  quia  illa 
conla  gentilium  repleta  sunt  charitate  Dei,  quae 
pressa  prius  fuerant  torpore  diaboli. 

(388)  Terrae  nomine  Synagoga  intelligitur,  sicut 
iB  libro  beati  Job  scriptum  est :  Terra  de  qua  orie- 
baiur  panis  in  loco  suo,  t^ite  subversa  est  (Job  xxviii. 


nituum  nisi  praedicatio  superni  terroris  accipitur? 
Quem  terrorem  dum  percipiunt,  humana  corda 
quatiuntur.  Sed  quia  quilibet  prxdicator  verba  darc 
auribus  polest,  corda  vero  aperire  non  potest,  se 
Dominus  et  imbris  cursum,  et  viam  sonaiitls  loni- 
trui  dare  asserit,  qqi  cum  praedicationis  verba  tri- 
buit,  per  lerrorem  corda  compungil.  Accrpia  vero 
via,  quid  iste  imber  ac  tonitruus  agat,  subditur  : 
Ut  plueret  super  terram  absque  homine  in  deserto. 
Quid  namque'  terram  nisi  geutilitatem  accipimusT 
(390)  Quae  dum  nullum  culium  Diviniialis  tenuit,^ 
nullamque  in  se  speciem  boni  operis  ostendit,  vide- 
licet  desertum  fuit.  In  quaquia  legislator  non  fiiit, 
et  qai  ralionnbfliter  Deum  quacrerot  non  fuit,  quasi 


5).  Qttid  eniro  terrae  nomine  nisi  Judaea  accipilur  :  ^  hominuin  nullus  fuit,  et  sicut  solis  besliis  occu- 


Ibec  terra,  id  est  Judaea  panem  dare  consueverat, 
qnae  legis  verba  proferebat.  Quam  videiicet  Icgem, 
quia  intelligere  jam  reprobi  alque  explanare  non 
polerant,  propheta  Jeremias  in  lamentaiionibus 
deplorat  dicens  :  Parvuli  petierunt  panem,  et  qui 
frangeret  eis  non  erai  (Thren.  iv,  4).  Sed  haec  tcrra 
ia  loco  soo  igne  subversa  est,  quia  fidelium  signa 
coospiciens  invidiae  face  se  concremavit.  Quia  enini 
de  soperbia  semper  iiividia  nasci  solet,  iii  loco  siio 
Bgne  periit :  qua^  idcirco  arsit  invidia,  quia  super- 
blam   non  reliquit.   Terra  ergo  quae  priiis  panein 

(386)  Ex  I.  XIX  in  Job,  c.  xii. 

(387)  Ex  I.  xvii  in  Job,  c.  xiii. 

(388)  Cx  I.  xviii  in  Job,  c.  xix 


pata,  vacua  a  niorialibus  cistiiii.  Super  terrani 
autem  In  dcserlo  plucre,  e^i  vorbum  Dei  genlililali 
praedicare.  De  bai;  deserli  icrraalias  dicitur  :  Po- 
sttit  in  dciem  viam  {hai.xuUt  i'l).  De  hac  prsetli- 
catione  gt^nlUitali  roitcossa  Psalmtsta  testatur,  di- 
ccns  :  Posuit  flumina  in  deserto  (Psal,  cvi,  35). 
Dedit  ergo  Domlnus  vehementissimo  imbri  cursum 
ei  viam  sonantis  tonitrui,  ut  super  terram  in  de- 
serto  plueret,  et  impleret  inviam  a  desolatam,  ct 
produceret  herbas  virentes,  id  estexteriori  praedi- 
cationi  iniernam  aspiralionem  contulit,  ut  corda 

(589)  Ex  I.  XXIX  in  Job,  c.  xiii    16. 
(390)  Lx  cap.  xiv. 


113  GARNERI  CAN.  REG. 

ge^itiliiun  arcntia  virescerent,  dau&a  pateseereut,  A 
inania  complerentur,  infecunda  genninarent. 

(391)  Terrae  nomine  aniroa  justi  accipitur,  sicut 
in  beato  Job  Domino  ipsum  interrogante  scriptnm 
est :  Vbi  eras^  quando  ponebam  fundamenta  terras? 
{J0b  xixTiii,  4.)  Quid  per  terram  nisi  anima  jusU 
intelligitur?Si  euim  peccatoris  animus  pulvis  est, 
qMia  in  superlicie  attolilur,  et  tenlationis  aura  rap- 
tatur.  Unde  scriptum  est :  Non  328  *^c  *^P^*  ^*^ 
sic  :  $ed  tanquam  pulvis^  quem  projicit  ventus  a 
facie  terrm  (PsaL  i,  4).  Nil  terra  animam  justi  in* 
telligi  obstat,  de  qua  scriptum  est :  Terra  enim  smpe 
venientem  super  se  bibens  imbrem^  et  generans  hcf" 
bam^  opportunam  illis  a  quibus  colitur  accipit  bene- 
dictionem  (Hebr.  vi,  7)^  Sed  liujus  terrae  fundamen- 
tum  est  iides.  Hujus  terrae  fundamentum  jacitur, 
quando  in  occultis  cordis  prima  soliditatis  causa, 
divinus  timor  insplratur.  bte  necdum  creditaetema 
qua  audit;  buic  cum  fides  datur,  ad  aedificium  sub- 
seqtientis  operis  jam  fundamentum  ponitur.  Ille 
aetema  jam  credit,  nec  lamen  meluit,  venturi  judi- 
cii  tcrrorem  dcspicit,  peccatis  se  carnis  et  spiritus 
audenler  involvit.  Ilic,  cum  repente  futurornm  ti- 
mor  infunditur,  ut  bonae  vitae  surgat  aedificium, 
jam  fundamenta  construuntur.  Posito  itaque  pro- 
sperae  formidinis  fundamento,  cum  \irtutum  fa- 
brica  in  altum  docitur,  necesse  est  ut  unusquisque 
proficiens  vires  suas  caute  metiatur,  ut,  cum  divina 
constructione  magnusesse  jam  cosperit,  semetipsum 
respiciat  sine  cessatione  quod  foit,  quatenus  atten*  q 
dens  humiiiter  quod  per  meritum  inventus  est, 
nequaquam  sibi  arroget  quod  per  gratiam  factus 
est.  Unde  et  nunc  beatus  Job  per  supernam  vocem 
ad  semelipsum  reducitur,  et  ne  de  virtutibus  glo- 
riari  audeat,  de  anteacta  vita  memoratur,  cique 
dicitur  :  Ubi  eras^  quando  ponebam  fundamenla 
ferriP.^Acsi  justificato  peccatori  aperte  veritas  di- 
cai :  Virtutes  a  me  acceptas  tibi  non  tribuas.  Noli 
contra  me  de  meo  munere  extolli.  Recole  ul»i  te 
inveni,  qoando  meo  timore  te  solidavi. 

(392)  Terrae  nomine  anima  peccatrix  designatur, 
unde  in  Evangelio  Dominus  dicit :  Ignem  veni  mit- 
tere  in  terram^  et  quid  voio  nisi  ut  ardeat  ?  {Luc  xii, 
49.)  Ignis  quippe  nomine  Spiritus  sanctus  figurari  o 
solet  :  terne  vero  nomine,  peccatoris  anima  intelli- 
gitur.  Ignem  ergo  Dominus  venit  mittere  in  terram, 
ut  accendatur,  quia  nisi  ab  igne  veritatis  calorcm 
susciperet,  nunquam  in  amorem  Dei  corda  peccato- 
rum  ardereut.  Sed  cum  mens  camalis  Spiritnm 
sanctum  accepit,  spiritali  amore  succensa  malum 
plangit,  quod  fecit;  et  terra  ardet,  quando  accu- 
saute  se  conscientia.  cor  peccatoris  329  uritur, 
atque  in  dolore  pcenitentiae  crematur. 

(393)  Terrae  nomine  caro  designatur,  sicut  Domi- 
nus  ad  Leatum  Job  loquens  ct  fortem  praedicatorem 

(391)  Ex  I.  XXX  in  Job,  c.  vi,  9. 

(392)  Ex  hom.  5  in  Ezech. 

(393)  Ex  1.  XXXI,  in  Job,  c.  xiii. 


S.  VlCTOniS  PARIS.  24  i 

sub  equi  figura  describens  dicit  :  Terrom  wnguia 
fodit  (Job  XXXIX,  24).  Vide  caput  li,  lib.  v. 

Terras  nomlne  cogitatio  tcrrena  exprimitur  In 
eodem  Job  loco;  terrara  enim  ungula  fodit,  cum 
praedicator  quisque  forti  inquisitione  terrenas  in  se 
cogitationes  discutit. 

(394)  Terrse  nomine  anima  humana  designator, 
sicut  in  lib.  Job  de  sapieniia  dicitur  :  Nescit  homo 
pretium  ejus^nec  invenitur  inlerra  suaviter  viventium 
(Job  xxviii,  13).  Quam  namque  sapientiam  vir  san- 
ctus  cqntemplatur,  nisi  eam  de  qiia  Paulus  dicit : 
Christum  Dei  tirtutem^  et  Dei  sapientiam  ?  (l  Cor.  i, 
24).  De  qua  per  Salomonem  scriptum  est :  Sapientia 
eedificttvit  sibi  domum  (Prov.  ix,  I) ;  et  de  qua  Psal- 
misU  ait :  Omnia  in  sapientia  fecisti  (Psal.  cni,  M). 
Hujus  nimirum  sapientiae  homo  pretium  nescit: 
quia  nihil  aestimatione  illius  dignum  invenit.  Non 
autem  hoc  pretium  sapientiae  esse  dicitar,  et  nescl- 
ri ;  sed  idcirco  nescirt,  quia  deest,  eo  scilicet  lo- 
quendi  genere,  quo  in  angustiis  quisque  deprehen- 
8US,  cum  remedium  subveutionis  uon  invenit,  faterl 
solet,  quia  quid  faciat,  nescit.  Hujus  ergo  sapienti» 
pretium  nescire,  est  digni  operis  meritum,  quo  illam 
percipiat,  noii  iuvenire.  Ad  hoc  namque  pretium 
damus,  ut  ejus  vice,  rem  quam  petirous,  possidere 
debeamus.  Qnid  autem  nos  dedimus,  ut  hanc  sapien* 
tiam  quae  Ghristus  est  accipere  mereremur?  Gratia 
quippe  redempti  sumus.  IUa  namque  sola  cpera 
male  vivendo  dedimus,  quibus  si  justa  retributio  ser- 
varetur,  non  Christus,  sed  supplicia  redderentar. 
Quia  ergo  veniente  sapientia  impii  inventi  suinns, 
quid  boni  operis  dedimus,  quo  accipere  eamdem 
sapientiam  roereremur?  Hujus  itaque  sapienti^e 
bomo  pretium  nescit,  quia  quisquis  a  brutis  aniroa* 
libus  rationis  intellectu  disc.retus  est,  quoniam, 
suis  merilis  non  sit  salvatus  intelligit,  nihil  se 
dedisse  boni  operis,  ut  ad  fidem  veniret,  agnoscit. 
Qiiasi  enim  ad  percipiendam  sapientiam  pretium 
330  ^f^»  ^^  cogiioscendum  Deum  actionis  suae 
mercede  praevenire.  Non  esse  hujus  sapientiae  pre- 
tium  coghoverat,  qui  dicebat :  Quis  prior  dedit  ilti^ 
et  retribuetur  ei?  (Rom.  xi,  9.)  Uinc  iteram  scriptum 
est :  Cratia  salvi  facti  estis  per  fidem  :  et  hoc  non  e» 
vobis,  ud  donum  est :  non  ex  operibus^  ut  ne  quis 
gtorietur  (Ephes.  ii,  9).  Hinc  iterum  dicit :  Gratia 
Dei  ittm,  id  quod  sum  {1  Cor.  xv,  10).  Quia  ergo 
nihil  boni  opcris  dedimus,  quo  hanc  sapientiam  ae- 
cipere  mereremury  dicatur  recte :  Nescit  homo  pre» 
liumejus  (Job  xxviii,  l3)(395).Quoniamquisquis  jam 
ratione  utitur,  tanto  allius  sub  hujus  sapientiaD  in- 
telleclii  se  despicit,  quantocjusdcm  sapicntiae  verius 
interna  cognoscil,  ut  indignum  sc  ad  lianc  perve- 
nisse  videat,  per  quam  gratuito  agitur,  ut  dignus 
fiat :  De  qua  bene  mox  subditur  :  Non  invenitur  in 
terra  suaviter  viventium  (396).  Quid  eni^i  hoc  i» 
loco  tcrrae  signatur  nominc,  nisi  aiiima  humana? 

(394)  Ex  1.  xviii,  in  Job,  c.  xxii,  ante  mcd. 
(393)  Hxc  cx  finc  c.  xiiii,  dicti  1.  in  Job. 
(596)  E\  c.  XXIV,  ibil. 


245  GRGCORIANUM.  -  LIB.  VI.  215 

De  qua  per  PsalniisUm  dicilur :  Amma  mea  sicnt  A     (400)  Terrae  uomine  humanitas  Christi  designa- 


Urra  sine  a^a  libi  (Psal.  cxtii,  6).  Hsc  aulem  sa- 
pieniia  inveniri  in  terra  suaviler  yiventium,  non 
vaki  :  qoia  quisquis  adhic  hujus  vitse  volupialibus 
pasciuiry  ab  aelernae  sapienti»  intellectu  separatur. 
Invcniri  iuque  sapientia  atque  prudentia  in  eorum 
terra  non  poiest  qui  saaviter  vivunl  :  quia  tanto 
verius  stulti  sunt,  quanto  roajora  perdentes  in  mi- 
nimis  ketantur  (397).  Inveniri  sapientia  in  terra 
saaviier  viventium  non  potest :  quia  qui  in  hoc 
mundo  vivunt  suaviter,  ita  adhuc  stuiii  sunt,  ut  hoc 
ifituiii  quoque  nesciat,  unde  cedderunt. 

(398)  Terrae  noroine  peecator  quilibet  designatur, 
sicut  in  libro  beati  Job  de  sancto  praedicatore  dici- 
tur  :  Feroens  ei  fremens  sorhet  terram^  nec  reputat 


lur,  uiide  ad  Israel  dicitur  :  Ailare  de  terra  facieth 
mihi  (Exod,  xx).  Aliare  enlm  de  terra  Dco  facere, 
est  in  ittcarnatione  Domini  sperare.  Tunc  quippe  a 
Deo  nostrum  munus  accipitur.  quando  in  hoc  aliariy 
id  est  super  Dominicae  incarnatioiiis  fldem  nostra 
humilitas  posuerit  quidquid  operalur.  In  altari  crgo 
de  terra  oblatum  munus  ponimus,  si  aclus  nostros 
Dominicas  incamationis  flde  solidamus. 

(401)Terr2enomine  infernusintelligilur.  Unde  bea- 
tus  Job  deprecatur  dicens :  Dimitte  me,  k(  plangam  pau- 
lulumdolorem  meum  antequam vadam^et  non  reveitar 
332  ^  terram  tenebrosam  et  opertam  mortis  cali  • 
gine  {Job  x,  21).  Quid  enim  terrae  tenebrosae  nomiue 
nisi  tetra  Tarlari  claustra  signantur?  Quae  aetemae 


tnbie  sonare  clangorem  {Job  xxxix,  24).  Quid  nam-  B  mortis  caligo  operit,  quia  damnatos  quosque  in  per- 


que  terra  iiisi  peccator  vocatur?  Primo  namque 
homini  peccanli  dictum  est :  Terra  ei,  et  m  terram 
ibis  {Cen.  iii,  14;  juxt.  LXX).  Tuba  vero,  quae 
discrimen  belli  denuntiat,  quid  est  aUud  quam 
Tox  saecularium  potestatum :  quae  contempta  resi* 
stentibus  morlis  certamen  parat?  Tubfle  namque  cian  - 
gunt,  cam  hujus  saeculi  potestates  loqui  sanctos 
lerribinter  probibent.  Scd  quia  praedicator  sanctus 
zelo  sancti  Spiritus  inflammatus,  vel  inter  supplicia 
positus,  quoslibet  peccatores  ad  se  trahere  non  de- 
sistit :  fervens  procul  dubio  terram  sorbet :  331 
qoia  vero  persecutorum  minas  minime  formidat, 
dangore  tubae  sonare  non  reputat.  Haec  a  principi- 


petuuro  a  vitae  luce  disjungit.  Nec  immcrito  inier- 
nus  terra  dicitur,  quia  quicunque  ab  eo  capli  fue- 
rint,  stabiliter  tenentur.  Scriptum  quippe  est :  Gc- 
neralio  pragterit^  et  generatio  advenit :  terra  vero  in 
mtenium  stat  {Eccle.  i,  4).  Recte  igitur  inferni  clau- 
stra,  tenebrosa  terra  nominantur,  quia  quos  pu- 
niendos  accipiunt,  nequaquam  transitoria  vel  phan^ 
taslica  imaginatione  cruciant  :  Sed  uUione  solita 
perpetuae  damnationi  servant.  Jure  ei^o  infernus 
terra  nominatur,  quia  susceptos  stabiliier  tenct. 
Sanctus  autem  vir,  sive  sua,  sive  humani  generis 
voce  dimilti  se  postulat,  antequam  vadat,  non  qui& 
ad  terram  tencbrosam,  qui  culpam  deflet,  iturus  est; 


hos  sacerdotum  tuba  sonuerat,   cum   flagellatos  ^  sed  quia  ad  hanc  procul  dubio,  qui  plangere  negU 

apostolos  de  Deo  loqui  prohibebant,  sicut  scriptum 

cst :  Denutttiaverunt  ne  ioquerentur  in  nomine  Jesu 

(Aci.  IV.  18).  Sed  videamus  quomodo  equum  Dei 

dangor  tobae  non  terreat.  Ait  Petrus  :  Obedire  opor^ 

tet  Deo  magis  guam  liaminibus  {Act.  v,  29).  Quid 

aliisquoque  persequentibus  dicit?  Non  enimpossu' 

mus  qu4g  audivimus,  et  etiam  vidimus,  non  loqui 

{Act.  II,  20).  Equus  ergo  clangorem  tubae  non  me  • 

tait,  quia  praedicator  egregius,  despectis  potestalibus 

saecoli,  nullos  minarum  sonltus  pertimescit. 

(399)  Terrae  nomine  subjecta  plebs  et  familia  de- 
signalur.  Unde  beatus  Job  dicit :  Si  adversum  me 
terra  mea  ciamat  {Job  iii,  38).  Omnis  qui  privato 
jare  domeslicam  familiam  regit,  et  pro  utilitale 


git,  vadit :  sicut  debitori  suo  creditor  dicit :  Solve 
debitum  priusquam  pro  debito  constringaris.  Qui 
tamen  non  constringirur,  si  quod  debet  solverc,  non 
moratur.  Unde  recte  subditur  :  Non  revertar.  Qiiia 
nequaquam  ultra  misericordia  parcenlis  liberat» 
quos  semei  in  locis  poenalibus  justitia  judicantis 
damnat.  Quae  adhuc  loca  subtilius  describuntur, 
cum  dicitur  :  Terram  miseria  et  tenebrarum,  Miseria 
ad  dulorem  pertinet,  tenebrae  ad  caecilatem.Ea  ergo 
quae  a  ^onspectu  districti  Judieis  expulsos  tenct, 
miseriae  et  tenebrarum  terra  perhibetur,  quia  foris 
dolor  cruciat,  quos  divisos  a  vero  lumine  intus 
caecitas  obscurat. 
(402)  Terrae  nomine  caro  Christi  inlelligitur,  sic- 


eommiiiii  fidelibus  plebibus  praeest  in  hoc  quod  jura  d  ut  per  beatum  Job  dicitur  :  Terra  data  est  in  manus 


regiffiinis  in  commissis  sibi  fidelibos  possidet,  quid 
aliud  quam  terram  incolendam  tenet? Ad  hoc  quippe 
divina  dispensalione  caeteris  unusquisque  praeponi* 
tor,  ut  subjectorum  animus  quasi  substrata  terra 
praedlcalionis  illius  semine  fecuudetur.  Sed  terra 
eoBtra  possessorem  clamat,  si  contra  eum,  qui  sibi 
praDcst,  aliqoid  injustum  et  privata  domus  et  sancta 
Ecckisia  murmural.  Glamare  quippe  terram,  est 
contra  regentis  tnjostitiam  rattonabiliter  subJiios 
dolere. 

(597)  Ex  fine  cap. 

(598)  Ex  I.  XXXI,  in  Job,  c.  xv,  posl  mcdium, 

(509)  Ex  I.  XXII,  in  Job  c;ip.  xy. 


impii^  vuUum  judicum  ejus  operit  {Job  ix,  21).  Quid 
tcrrae  nomine  nisi  Redemptoris  nostri  caro  cxpri- 
roitur?Quid  appellatione  impii  nisi  diabolus  desi- 
gnatur?  Hujus  impii  manus  fuenint,  qui  in  Redem- 
ptoris  nosiri  morte  grassati  sunt.  Terra  itaque  data 
est  in  manus  impii,  quia  antiquus  hostis  Redeni- 
ptoris  mentem  per  se  tentando  corrumpere  non  va- 
luit,  sed  ejus  eamem  per  suos  satelliies  adtriduum 
permissus  exstinxit,  et  dispensationem  supernae 
pictatis  nesciens,ex  hac  ipsa  permissione333  ^^^~ 

(400)  Ex  I.  m,  in  Job,  c.  xv. 
(iOf)  Ex  I.  IX,  In  Job,  c.  XXX. 
(i02)Ex  I.  IX,  in  Job,  c.  xv,  21. 


2i7  GARNCRI  CAN.  HEG.  S.  VICTOMS  PARIS.  tiS 

vivit.  Tribus  enim  Redemplorem  noslrum  tentalio-  A  prava  cogitanda  dejicilur,  et  postmoilum   ad   Ta* 


nibus  pulsans  cor  Dei  lentare  non  valuit.  Sed  cum 
Juilae  mentem  ad  mortem  ejus  excilavit,  cumque  ei 
cohortem  atque  a  pontificibus  etPharisseis  ministros 
tradtdit,  nimirum  iste  impius  manus  ad  lerram 
ttitendit,  hujuii  auteni  terni;  judices,  sacerdotes  et 
prjtjclpos  Pilaius  aiquo  illusonfs  roilites  fuerunt. 
hte  itaque  impius»  viiliurn  judlcum  ejus  operuit,  quia 
eorda  perscquentlum  ne  auctorem  suum  cognosce* 
reiUj  ij)aLiti;c  nubilo  vcbviL  Ujide  per  Paulum  dici- 
tur  :  Unfuc  in  hadiermim  diem,  cum  Uyitur  MofM^ 
vclamcn  e$t  expositum  mper  cor  eorum{II  Cor,  iii, 
4S).  Qui  rursum  ait :  Si  enim  cognoviiunt^  nunquam 
Dominum  glorim  crucifixissent  (I  Cor,  ii,  8).  Yultus 
ergo  judicum  opertus  expertus  :  quia  mens  perse- 


cienda,  recte  filiae  Babylonis  qui  a  terrenae  recti- 
tudinis  judicio  descendit,  per  ferientem  sententiaoi 
dicitur,  ut  prius  iii  pulvere,  et  postea  in  teria  sed- 
eat,  quia  nisi  se  in  cogitatione  prosterneret,  in 
malo  opere  non  inhaesisset. 

CAPUT  II. 

DE  HtMO. 

(i06)  Hnrai  nomine  electorum  mens  designatiir, 
sicut  per  Isaiam  dicitur  :  Super  humum  populi  meif 
ipinm  et  vepree  aecendent^  qnanto  magis  tuper  omne$ 
domosgaudii  civitatit  extultantis?  (Isa.  xxxii,  i5.) 
Humum  quippe  populi  sui,  Dominus  electoruin 
saorum  omniam  mentem  vocat.  Domus  vero  gau- 
dil  civitatis  exsultantis,  est  mens  pravorumt  quem. 


quenlium,  eura  quem  carne  tcnere  potuit,  Deum  B  dum  ventun  sapplicia  conspicere  negUgit,  in  carnis 


nec  per  miraculum  agnovit 

(405)  Terrae  nomine,  hi  qui  terrenis  actibus  oc- 
cupati  eleemosynaruin  et  lacrymarum  ope  ad  aeter- 
nam  vitam  perveniunt,  designantur,  sicut  per  Psal- 
mistam  dicitur,  cum  venire  ad  judicium  Dominut 
nuntiaretur,  advocavit  coilot  tursum^  et  terram^  ut 
ditcernat  populum  tuum  (PsaL  xlix,  4).  Ccelos 
quippe  sursum  advocat,  cum  hi,  qui  sua  omnia 
lelinquentes  conversatiunem  coelestis  vitae  tenue- 
runt,  ad  consedendum  in  judicio  vocantur,  atque 
cum  eo  judices  veniant.  Terra  etiam  sursum  vo« 
catur,  cum  hi  qui  in  terrenis  actibus  obligati  fue- 
rant,  in  eis  tamen  plus  coele^tia  quam  terrena  lucra 
quaesierunt,  quibus  dicitur :  Hotpet  eram^  et  colle' 


voluptate  se  deserens  Inaniler  hilaresclt.  Ait  ergo  : 
5iiper  humum  pojnUimeif  tpina  et  vepret  atcendent^ 
etc.  Ac  si  aperle  dicat :  Sl  illorum  mentem  vitia 
deprimunt,  qui  se  pro  cceleslis  patria'.  desiderio 
aMigunt,  quibus  culpis  substrati  sunt,  qui  sine 
ulla  formidine  se  in  carni  voluptate  derelinquunt? 

335  CAPUT  m. 

DE    GLEBIS. 

In  Scriptura  tacra  glebarum  nomine  aliquando  cot^ 
iectionet  tin^ulorum  in  Judijea,  aliauando  per  cha^ 
ritatem  iintn,  vet  diverti  ordinet  eiectorum  in  Ec- 
cletia  detignantur* 

(407)  Glebarum  nomine  collectiones  slnguloram 

ordinum  in  Judaea  designantnr,  sicut  per  beatum 


gtttit  me :  Nudut^  et  operuistis  me  (Matth.  xxv,  55).  ^  Job  de  Judaea  dicitur :  GleboB  itliusaurum  (JobxxviUf 


Hinc  iterum  in  libro  beati  Job  de  bypocritae  cujus- 
Hbet  sive  spiritualiter  Antichristi  damuaiione  scri* 
pluoi  est :  Revelabuntcceli  iniquitatem  ejus^  et  terra 
censurget  adversus  eum  (Job  xx,  27)  (404).  Quid 
enim  per  coelos,  nisi  justos?  et  quid  per  terram 
accipimus,  nisi  eos  qui  in  terrenis  aaibus  occupati» 
plus  coelestia  quam  terrena  lucra  requirunt  ?  Hy- 
pocritae  itaque  hujus  coeli  iuiquitalem  revelant, 
atque  adversus  cum  terra  consurgit :  dum  et  hi, 
qui  cum  Deo  judices  veniunt,  et  hi,qui  per  judicium 
liberanlur,  pravitatis  ejus  testes  exigunt.  Nihil  ergo 
de  bis  quas  egit  in  tempore  damnationis  abscondi- 
tur,  et  si  quidem  acta  iUius  modo  334  hominibus 


6).  Quid  enim  per  glebas  nisi  coUectiones  singulo* 
rum  ordinum  ac  multitudines  designantur?  Gleb» 
namque  ex  humore  et  puivere  constringuntur.  Om- 
nes  ergo  qui  rore  gratiae  infusi  ex  mortis  debito 
se  pulverem  esse  veraci  cognitione  confessi  sunt, 
dum  vitae  virtute  clarescerent,  quasi  aureae  glebas 
in  Ula  jacuerunt.  Glebas  baec  terra,  id  est  Judsa, 
habuit  in  prophetis,  glebas  in  doctorihus,  glebas  in 
patribus  antiquis,  qui  magna  se  infusione  graiiae  in 
professionis  et  operis  unaiiimitaie  tenuerunt.  Dicat 
ergo  :  Glebce  illius  aurum^  quia  in  ea  mullitHdo  spi- 
ritualium  tanto  majore  virtute  clarait,  quanto  sc  in 
Deiim  ac  proximum  majore  unanimitate  eonstringit. 


per  duplicitatem  muUa  celantur,  sed  in  damuationis  |^     (408)  Glebarum  nomine  per  charitatem  uniti  de- 


die  quidquid  in  eo  intrinsecus  latebat,  ostendetur. 

(405)  Terrae  nomine  terrena  actio  designatur: 
Uude  ad  unamquamque  mentem  sub  nomine  filiae 
fiabylonis  per  prophetam  dicitur  :  Descende,  sede 
in  pulvere  filia  Babytonis  ,  sede  in  terra.  Cum 
enim  puWis  semper  terra  sit,  non  tamen  terra  sem- 
per  pulvis  est.  Quid  euim  per  pulverem  nisi  cogi- 
tationes  debemus  accipere,  quas  dum  importune  ac 
silenter  in  mente  volvuntur  [at,  evolant],  ejus  ocu- 
los  excaecant?  Et  quid  per  terram,  nisi  terrena  co- 
gitatio  designatur?  Sed  quia  reproborum  mens  ad 

(405)  Ex  lib.  XV,  in  Job,  c.  xix. 

(4t^4)  Haec  sequentia  carplini  ex  piincipio  medio. 

(lOSj  Ex  iib.  XIV,  in  Job,  c.  ix. 


signantur.  Unde  Dominus  beatum  Job  interrogat 
dicens  :  Quando  fundabatur  putvis  in  terra^  ti  glebm 
compingebantur?  {Job  ixxviii,  58.)  Glebae  quippe 
ex  humore  coagulantur  et  pulvere.  In  bac  Itaque 
terra,  id  est  Ecclesia  glebae  compactae  sunt,  quia 
vocaii  peccatores,  et  per  sanai  Spiritus  gratiam 
infusi,  in  collectione  suut  charitatis  uniti. 

Istae  glebae  compactae  sunt,  quando  populi,  qui 
prius  quasi  dispersione  pah-eris  dlversa  sentiebanty 
336  postmodum  sancti  Spiritus  gratia  accepta  in 
iUa  pacatissima  unanimitatis  concordia  convene- 

(406)  Ex  Ub.  XV1I,  in  Job,  c.  x,  9. 

(407)  Ex  lib.  xviii  in  Job,  c.  xix,  ante  fineiki. 

(408)  Ex  !ib.  xxx,  in  Job,  c.  vi. 


S49  GRECORIANUM.  -  LIB.  VI.  250 

niot,  ot  cuin  essent  Iria  millia,  vel  rursum  quique  A  roenla  verUiulur,  quia  velut  sua  plangunt  ea  qiue 


ibillia  Scriptura  teste  dieeretur  :  Quia  erat  eis  cor 
•unfni  et  amma  una  {Act.  iv,  52).  Has  glebas  ex 
uno  quidem  pnlvere,  sed  quasi  diversa  mole  di- 
ftiinclas  quotidie  Dominus  in  terra  compingit,  quia 
servala  unitate  sacramenti,  juxta  varietatem  viro- 
rum  atque  linguarnm  Gdeles  in  Ecclesia  populos 
coliigit.  Has  glebas  jam  tunc  Dominus  designavit 
qaando  ad  esum  panis  el  ptscium  quinquagenos 
discumbere  vel  centenos  jussil  {Matth.  xiv). 

(409)  PossuDt  autera  pcr  glehas,  si  in  Ecclesia 
diver^iUlem  meriloruu)  atlemHmus,dislincti  ordines 
(iiidiiimdesi^nari.  Nam  dumaliu^u^stordopraedican- 
lium.alius  auJienilum,  aiius  atqaealiussubditorum, 


proximi  injuste  paiiuntur.  Perfecti  namque  cum 
semper  de  spirilualibus  moneantur  tanto  sciunt 
de  corporalibus  alienis  damnis  ingemiscere,  quan- 
to  jam  edocii  sunt  non  dolere  de  suis.  Omnis  ergo, 
qui  prseest,  i^i  perversa  in  subditlB  eiercel ,  con- 
tra  bunc,  et  ii^rra  damuL ,  ct  Eulci  doflenl,  quia 
conlra  ejus  injtistkiun]  rude^  quiilc^m  poptiU  in  miir^ 
murationis  vocilms  erumpunt,  sed  perrecii  qviiqiie 
pro  parvo  ejus  opore  htf^c  iii  ftetibus  atlligunt  ^ijuod- 
que  imperiti  clamanl  et  dt>l€nt,  liocprobatjoris  vii^e 
subjecti  deflent  et  tacent. 

338  CAPUT  V. 

DE   PULVERE. 


aliti5Conjui;iim,aliiis  coniinentium,  alius  poeniten-      -     «    .  ,     .  .       ..        ^ 

*■  '  «.™..*  .  j-,.™*  i>  '»  Scrtptura  sacra  pulverts  nomwe  lUtquando  ter-» 

uum,  alius  virgmnm.  quaHi  ei  imaterra  est  diversa  B      ^^„^  intelligenda.aliquando  terrenum   negotium 
glebarum  forma  distincla,  dum  in  una  fide,  in  una         vel  desidenumj  aliquando  subtilis  operum  hostro' 

rum  retractatio^  atiquando  peccaiorum  incon* 
stantia ,  aliquando  caligo  terrence  cogitationis  , 
aliquando  infirmitas  humanoe  conditioms  designa^ 
tur,  *  » 

(412)  Pulveris  nomine  terrena  intelligentia  de- 
signatur  sicut  de  amicis  beati  Job  scriptum  est : 
Quia  venientes  ad  eum  sparserunt  pulverem  super 
capita  sua  {Job  ii,  IS).  Amici  namque  beati  Job,  et 
si  bona  intentione  ad  eum  convenerint;  haereiico- 
rnm  tamen  vei  idcirco  speciem  tenent ,  quia  ad 
culpam  indiscrete  loquendo  dilabuntur.  Unde  et  il« 
lis  a  beato  Job  dicitur  :  Dispntare  cum  Deo  cupio^ 
prius  vos  ostendens  fabricatores  mendacii^  et  cuUoret 


charitate  disparia  demonstrantur  bene  operantium 
merita  (410).  Sed  bae  glebae  nequaquam  concrelae 
ex  pnlvere  surgerent,  nisi  aquam  prius  pulvis  acci- 
peret,  et  concepto  se  bumore  solidarct,  quia  nisi 
peceatores,  sancti  Spiritus  gratia  infunderet,  con- 
strictos  cos  ad  (Idei  opera  cbaritatis  unitas  non 
teoeret. 

CAPUT  IV. 

nE  SULCIS 

(411)  Sulcomm  nomine  designantur  vomere  lin- 
goae  bene  exculti,  sicut  per  beaium  Job  dicilur  :  St 
aiversum  me  terra  mea  clamat^  et  cum  ea  sulci  ejus 


defient  {Job  xxxi,  58).  Omnis  enim  qui  vel  privato     perversorum  dogmatum  {Job.  xin,  3)  (413).   Haere- 

■MaMk  ^AwnAAti/kAm  rttmiliQtn  flUk«rif     val  ni*«\  nf  iiilAtAnj\m_  ^*    •     > *.    ^^_^i^.^    C*^<^1a<«S&>v>    a..a   A^aawa   Aa. 


jnre  domesllcam  familiam  regit,  velproutilitaiecom- 
rouni  fidelibns  pluribus  praeest,  in  hoc  quo  jura  re* 
giminis  in  commissis  sibi  fidelibus  possidet,  quid 
ai:ud  quam  terram  colendam  tenet?  Ad  hoc  quippe 
divina  dispensaUone  cxteris  unusquisque  praepo- 
nitur,  ut  subjectorom  animus  quasi  substantia  terra 
pnedicationis>emine  fecundelur.  Terraautem  337 
nuUisoperibusexculta  plerumque  ad  usumbominum 
aiiquod  alimentum  profert.  Exarata  vero  fruges  ad 
satietatem  parit.  Ita  sunt  nonnulli  qui  nullo  locu- 
tionis,  nullo  exhortationis  vomere  proscissi  qusedam 
dona  quamvis  minima ,  tamen  ex  semetipsis  pro- 
ferail,  quasi  terra  necdum  exarata.  Sunt  vero  non- 
DuUi  ad  audiendum  semper  atque  retinendum  san- 
ctit  praedicationibus.  inlenti,  a  priore  menlis  duri- 
tia,  qnasi  quodam  linguse  vomere  scissi  seniina  ex- 
liortationis  accipiunt,  et  fruges  boni  operis  per  sul- 
cos  voluntariae  afllictionis  reddunl.  Sxpe  vero  con* 
tigit  ut  hi  qui  pracsunt,  Injusta  aliqua  faciant  fitque, 
ot  ipsi  subjectis  noceant ,  qui  prodesse  debuerant. 
Qaae  dum  nides  quique  conspiciunt ,  coinmoli 
rontra  rectorem  murmurant,  nec  tamen  valde  pro- 
ximit  per  compassionem  dolent.  Cum  vero  hi,  qui 
jam  aratro  lectionis  atlrili  sont,  aique  ad  frugem 
boni  operis  exculti ,  gravari  vei  in  minimis  inno- 
centes  aspiciunt,  per  compassioncm  proiinus  ad  l«i- 

(409)  Ex  lib.  ei  c.  citatis. 

(410)  Haec  ex  fine  cap. 

(411)  Ex  lib.  xxii,  in  Job,  c.  xv. 


tici  autem  quia  sanctam  Ecclesiam  sua  docere  de- 
siderant ,  ad  eam  quasi  consolantes  appropinquant. 
Quidveroper  pulverem  nisi  terrena  intelUgentiat 
Quid  per  caput  nisi  hoc  quod  nostrum  prindpale 
est  mens  videlicet  designaiur?  Quid  per  coelum» 
nisi  prieceptum  supernae  locutionis  exprimiturt 
Pulverem  ergo  super  caput  in  coelum  spargere,  est 
sseculari  intellectu  mentem  corrumpere ,  et  de  ver«» 
bis  coelestibus  terrena  sentire.  Divina  auiem  verba 
plus  discutiunt  plerumque  quam  capiunt.  Super  ca* 
pila  igitur  pulverem  spargunt  quia  in  praeccptis  Dei 
per  terrenam  inteUigentiam  ultra  suaruni  meutium 
vires  enituntur. 
339  (^^^)  Pulveris  nomine  terrenum  negotium, 
D  vel  desiderium  designatur  ,  sicut  de  siiperbis  ad 
beatura  Job  a  Domino  dicitur  :  Absconde  eos  in 
pulvere  simul ,  et  facies  eorum  demerge  in  foveam 
{Job  xi).  Ac  si  dicat,  ut  ego  :  Superbos  cnim  alque 
inipios  justo  judicio  Dominus  in  pulvere  abscon- 
dit :  quia  eoruro  corda  ipsis,  quae  despecto  amore 
creatoris  eligunt,  opprimi  terrenis  negotiis  permit- 
tit.  Unde  et  illorum  vitam  cum  in  exlremo  discu- 
tit,  tanquam  sibi  aliscondtlam  non  agnoscit  dicens : 
Nescio  qui  eslis  {Luc.  xiii).  Vita  pravoruin  sub 
pulvere  absconditur,  quia  abjeciis  et  infimis  deside^ 
riis  gravatur.  Quisquis  ciiam  adhuc,  ea  quae  mundi 

(412)  Haec  ex  finc  c.  xii,  I.  iii,  in  Job,  17. 

(413)  Ex  cap.  XIV,  ibid. 

(414)  £x  I.  ixxis  in  Jub,  cap.  yii,  pnsl  meJ. 


«51  CARNERI  CAN.  REG. 

sunt,  appctit :  qiiasi  ante  faciem  Teri  iuminis  non  A 
apparet,  quia  niminim  sub  pulvere  terrenae  cogita- 
tionis  latet. 

(415)  Pulveris  nomine  subtilis  operum  nostro- 
rum  retraciatio  designatur.  Unde  ad  Moysem  dici- 
tur  :  Sume  tibi  aromala  stacien,  el  onycha^  galba- 
num  boni  odoris  ,  et  thu$  tucidi$timum ;  cBqualis 
ponderis  erunt  omnia^  faciesque  thymiama  composi- 
tum  opere  unguentarii  mistum  ditigenter  et  purum. 
Cumque  in  tenuissimum  pulverem  universa  concude- 
m,  pones  ex  eo  coram  tabemacuto  testimonii  (Exod. 
XXX,  50).  Thymiama  ex  aromatibuscompositum  faci- 
mus,  cum  in  altari  boni  operisvirtutum  mulliplicilate 
redolcmus.  Quod  mistum  et  punim  sit,  quia  quanto 
virius  virtuli  jungiiur ,  tanto  incensum  boni  dpe- 
ris  sincerius  exliibctur.  In  tenuissimum  ergo  pulve-  B 
rem  aromaia  universa  conterimus,  cum  bona  nostra 
quasi  in  pila,  cordis  occulta  discussione  tundimus  : 
el  si  veraciter  bona  sint,  sublililer  rcfraclamus. 
Aromala  crgo  in  pulverem  redignre,  esl  virlutes 
recogitando  tractare,  et  usque  ad  subtilitatem  oc- 
culli  cxaminis  revocare.  Et  notandum  quod  de  eo- 
dem  publice  dicilur  :  Pones  ex  eo  coram  teslimonii 
tabernacuti ,  quia  tunc  nimirum  bona  nostra  vera- 
ciler  in  conspcctu  judicis  placent,  cum  haec  mens 
subtiiius  recogitando  conterit,  et  quasi  de  aromati- 
bus  pulverem  rcddit,  ne  grossum  durumque  sii  bo- 
num  quod  agitur,  ne  si  hoc  arcta  retractatione  ani- 
mus  non  comminuat,  odorem  de  se  subtilius  non 
asporgat. 

340(^l^)^uIverisnomine  peccatoris  inconstan- 
tia  designatur,'slcut  ad  beatum  Job  a  Domino  dicitur ; 
Quando  fundabatur  putvis  in  terra  \Job  xxxviii,4). 
Quid  enim  m  pulvere  nisi  peccatores  accipimus, 
qui  nullo  ralionis  pondere  solidali  cujuslibct  ten- 
tationis  flatu  rapiuntur,  de  quibus  scriptum  est  : 
Non  sic  tMipti,  non  stc,  sed  tanquam  pulvis  quem 
projicit  ventus  a  facie  terrce  (Psat,  i,  4).  Pulvis  au- 
tem  iii  tcrra  fundatus  est,  cum  peccatores  vocati 
in  Ecclcsia  tiaJit;e  Gdci  sunt  ralionc  solidati,  ut 
qui  prius  inconstantia  mobiles  tentationis  aura 
levabantur,  immobiles  postmodum  contra  ten- 
tamenta  conslsterent ,  et  Deo  perseveranter  in- 
basrcntcs  fixum  bene  vivendi  poudus  tenerent. 

(417)  Pulvcris  iiomine  caligo  terrenae  cogitationis  p 
exprimitur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Induta 
est  caro  mca  putredine^et  sordibus  pulveris  (Job,  vii, 
5).  Quia  euim  soliditatem  ingenitam  voluntarie  bO' 
mo  d(*seruit  ct  sese  voragine  corruptionis  mersit 
justo  nunc  vel  pro  immunda  opera  laudatur.  Ut 
cnim  ita  dixcrim  culpa^  suae  poenaliter  subdita  ipsa 
jam  natura  nostra  facta  cst  extra  naturam  ;  et  re- 
missa  usque  ad  perversa  opera  ducitur;  rcstricta 
auleni  opcrum  perversorum  importunitate  fiiscatur, 
explicalione  ergo  actionis  illiciue  carnem  putredo 

(415)  Ex  1. 1  in  Job,  c.  xix»  sub  fin.,  59. 

(416)  Ex  I.  XXX  in  Job,  c.  vi,  10. 

(417)  Ex  I.  viu  in  Job,  c.  vi,  post  mcdium,  II. 

(418)  Ex  I.  xxjv  in  Job,  c.  xii,  27. 


S.  VICT0RI5  PARIS.  45« 

r«flicit  :  levitatem  vero  cogitationis  improbae  quasi 
ante  oculos  pulvis  surgit  consentiendo  vitits ,  pu- 
tredine  atterimur,  vitiorum  vero  imagfnes  in  corde 
tolerando  sordibus  pulveris  sedamur.  Ait  ergo : 
Induta  est  caro  mea  putredine^  et  sordibus  putveris. 
Ac  si  aperte  diceret :  Camalem  vitam  quam  patior, 
aut  tabcs  lubridiae  operationis  poUuit  aut  ex  vitiorum 
memoria  caligo  miserse  cogitationis  praemit.  Quod 
tamen  si  ex  voce  Ecclesis  universalis  accipimus, 
aliquando  hanc  procul  dubio  carnis  putredine,  ali- 
quando  autem  gravari  sordibus  pulveris  invenimus. 
Multi  quippe  in  ea  sunt,  qui  dum  amori  carnis  in- 
serviunt ,  fetore  luxuriae  coroputrescunt.  £t  sunt 
nonnulli  qui  a  voluptate  carnls  se  abstinent ,  sed 
lamen  tota  niente  in  terrenis  actiLos  jaceiit.  Dicat 
ergo  sancta  Ecclesia  unius  membri  sui  vocibus,  di- 
cat  341  ^^^^>  ^^  ulroque  genere  tolerat  hominum. 
Iiiduta  est.  Caro  mea  putreditie  et  sordibus  putveris. 
Ac  si  aperte  insinuet  diccns  :  Suut  plerique,  qui 
mihi  per  fidcm  menibra  sunt,  sed  tamcn  sana  vel 
munda  pcr  aciionem  non  sunt  quia  aut  viri  lurpi- 
bus  desideriis  ad  corruptionis  putredinem  defluunt» 
aut  tcrrenis  actibus  dediti  pulvere  terrenae  cupi- 
ditatis  consperguntur  :  In  illis  enim  quos  lubri- 
cos  lolero  ,  carnem  videlicet  putresceniem  gc- 
mo  :  iu  istis  autem  quos  terreua  quacrentes  pa- 
tior ,  quid  aliud  quam  foedata  pulvere  membrjt 
porto? 

(418)  Pulveris  nomine  infirmitas  humanae  condi- 
tionis  designatur.  Sicut  per  propbetam  dicitur  : 
Mentento  (419),  Domine ,  quoniam  putvis  sumus. 
Abraham  quoque  ait :  Loquar  ad  Dominum  meum 
cum  sim  putvis  et  cinis  (Psat.  cii,  14).  El  si  viven- 
tem  carnem  nondum  in  terra  mors  solvcrat,  hoc 
tamen  apud  se  erant,  quod  se  futuros  absque  dubi- 
tatione  praevidebant.  Hinc  alias  dicitur  :  Aufercs 
spiritum  eorum  et  deficient^  et  in  putverem  suum  re- 
verUntur  (Psat.  ciii,  29).  Quid  enim  eorum  spir:- 
tus,  nisi  spiritus  superbiae  nominatur.  Tollatur  ergo 
spiritus  eorum,  ut  deficiant,  id  est  subducto  spiritu 
superbiae  nihil  se  de  se  esse  cognoscant :  et  rever- 
tantur  in  pulverem,  id  est  humilientur  ex  iiifirma 
conditione.  In  peccato  namque  quisque  positus 
mortalitatis  suae  obliviscitur,  dum  adhuc  per  su- 
perbiam  iuflatur.  Post  convcrsionis  gratiam,  cum 
bumilitatis  spiritu  tangitur,  quid  se  esse  aliud  quam 
pulverem  recordatur  ? 

342  CAPUT  VI. 

DB   MONTE. 

(4i20)  In  Scriptura  sacra  cum  mons  singutari  nnmero 
ponitur,  aliquando  incarnatus  Dominus^  aliquando 
sancta  Ecctesia^  atiquando  apostata  angetus^  c/t- 
quando  hasreticus  quitibetf  aliquando  Judaicus  po» 
putus^  atiquando  attitudo  bona  vitw^  atiquando 
mens  sancta^  aliquando  attitudo  contemptationis  in- 
teitigitur;  cum  vero  pturatiUr  montes  dicuntur^ 

(419)  Ibi  pro  memento   habemus  recordatus  est, 

(420)  Haec  designatio  varia  significans  est  |>ene 
eadem  iu  principio  lib.  xxxiii  in  Job«  cap.  i. 


«3 


CREGORIANUM,  —  LIB.  VI. 


m 


mivfuando  sancli  aposloil,  aliquando  ecclesiastica-  A  qiiippe  sancli  super  caliginosuin  344  monl{»m  sl- 


rmm  peieslaium  iumor^  aliquando  alla:  contempla 
iioHeSy  aliquando  rirtuies  an^lorum^  aliquando 
alt(e  sive  sacrce  Scripturce^  altquando  antiqui  Va- 
ires  inteliiguntur. 

iVi\)  Honlis  nomtne  incamatns  Domtnus  inlelli- 
gilar,  sicut  per  Ezechielcm  dlciuir  :  Et  dimisii  me 
smper  montem  excelsum  nimis  (Ezecti.  xl,  2).  Qucni 
eniiii  signiGcat  mons  cxceUus  nisi  medialorcm  Dei 
el  liominum  Chrislum  Jesum  ?  El  de  terra  quidem, 
sed  ultra  terram  est :  quia  caro  ejusdem  Redemp- 
toris  nostri  de  imis  habet  materiam,  sed  in  summis 
pneeiDinet  ex  polestale.  Qucm  minus  erat,  ut  ex- 
celsam  diceret,  nisi  adderet  uimis  :  qiiia  nou  solum 
bomo,  setl  ejusdem  hunianitatis  conceptione,  quse 
ab  eo  assumpta  est  Deus  et  homo  :  non  solum  ho- 
iDo  super  horoines,  sed  homo  etiam  super*angclos 
factus.  Mons  ergo  iste  excelsus  343  ^^  ^^  "i^is  > 
qoia  et  si  de  terra  est  per  substantiam  humanitalis, 
incomprehensibilis  taroen  est,  ex  altitudine  Divini- 
tatis.  Hinc  est  quod  eumdem  Dominum  cum  Isaias 
propbeta  prospiceret  in  carne  esse  venturum  pro- 
pbetiae  spiritu  sublevatus  ait :  Ei  erii  novissimis  die- 
bus  prteparaius  mons  domus  Domini  in  verticem  mon- 
tium  (Isai,  ii,  2).  Domus  enim  Domini  Israeliticus 
populos  (uit.  Mons  ilaque  domus  Domini  ille  appel- 
latus  est,  qai  in  Israelitico  populo  Incarnari  digna- 
ios  esl.  Fuernnt  autem  in  eodem  populo  sancti  virit 
qiii  inontes  jure  vocarentur,  quia  per  vit»  meritum 
ad  coBlestia  propinquaverunt.Sed  incarnatus  Uuige- 


giium  elevant,  quando  contra  Sataiise  supcrhiam, 
qux  $;vpe  sub  nebula  simulationis  absconditur  veii- 
tateni  cnicis  exaltant. 

(125)  Montis  iiomine  haereticus  quilibct  cxprinii- 
tur,  sicut  cx  voce  Ecclesi»  Psalmista  ait :  In  Do- 
niino  confido  quomodo  dicitis  animas  mew !  Transmi- 
gra  in  montem  sicut  passer  (Psal,  x,  2).  Ciim  eniin 
fidcli  anim»  unitate  derelicta,  intumenli  doctrina 
conOdere  Iixretici  pr^icatoris  dicitur,  quasi  descrto 
Domino  in  niontem  transmigrarc  suadetur. 

Moniis  nomine  Judaicus  populus  designalur,  sic- 
ut  Isaias  propheta  testatur,  qui  dixisse  diaboluni 
denuntiat  dicens  :  Sedebo  in  monle  iestamenti  in  la- 
ieribus  aquilonis  (Isa.  xiv,  15).  Repcte  cap.  xv, 
iib.  I,  distinct.  i.  * 

(426)  Montis  nomine  altitudo  bonse  vitas  dcsigna- 
tur,  sicut  per  Isaiani  praedicatori  dicitur :  Super 
moniem  excelsum  ascende,  tu  qui  evangelizas  Sion 
[Isa.  XL,  9).  Quid  etiain  montis  nomine  nisi  alta 
vUa  intelligitur?  Super  montem  igitur  excclsum,  qui 
evangelizat  ascendere  jubelur,  ul  videlicet,  qui  prae- 
dicationis  locum  suspicit,  ad  altiludinem  bonje  as- 
ccndat  actionis.  Ad  excelsa  transeat,  et  eorum  qui 
sibi  commissi  suntoperatranscendatquatenus  sub- 
jectorum  vitam  tanto  subtilius  videat,  quanto  ter- 
renis  et  rebus,  quas  despicit  animum  non  supponit. 
Ilinc  est  quod  Ezechlel,  qui  ad  praedicandum  mitti- 
tur,  speculator  a  Domino  nominatur  :  Ft7i  hominis^ 


nitos  istis  moulibus  aequalis  fuit,  quia  naturam  vi-  G  speculatorem  te  dedi  domui  Israel  (Ezech,  iii,  17).  Cui 


tam  merita  omnium  ex  sua  divinitate  transcendit. 
Unde  et  recte  mons  super  verticem  montium  dici- 
tur,  quia  excelsus  ex  diviniiale  sua  inventus  est 
etiam  super  cacumina  sanctorum,  ut  hi  qui  multum 
In  Deo  profecerant  ejns  vestigia  vix  poluissent  tan- 
gere  ex  vertice  cogitationis.  Qui  ergo  apud  Isaiam 
iDODs  super  verticem  montium  dicitur,  ipse  npud 
Ezecbieiem  mons  excelsus  nimis  perhibetur. 

(4i2)  Monlis  nomine  spncta  Ecclesia  designatur, 
iicut  scriptum  est :  Qui  confiduni  in  Domino  sicui 
moHS  Sion  (Psai.  cxxiv,  1).  Sion  namque  specuium 
dicitur,  per  quam  secundum  speculalionem  con- 
templans  Dominum  Ecclesia  figuratur. 

(425)  Montis  nomine  testamentum  Dci  expriml 


enini  aliena  cura  committitur,  speculator  vocatur  : 
ut  in  mentis  altitudine  sedeat,  atque  vocabulum  no- 
minis  ex  virtute  aciionis  trahit.  Non  enim  est  spe- 
culaior  qui  in  imo  est.  Speculator  quippe  semper 
in  altitudiiie  stat,  ut  quidquid  venturum  est  longe 
prospiciat.  Et  quisquis  populi  speculator  ponitur,  In 
altum  del>et  slare  per  vitam,  ut  possit  prodesse  per 
providentiam. 

Muntis  nomine  mens  sancta  accipitur,  sicut  per 
beatum  Job  dicilur :  Mons  cadeiu  defluii  (Job  xiv,  18). 
Unum  345  ^n  uiente  etiam  jusli  bominis  per  re* 
pentinum  eventum  agit  quatenus  sic  subito  tentetur 
ut  hunc  inopinato  proventu  cohcutiat,  et  prosternat 
casumque  suum  non  nisi  postquam  ceciderit,  videat. 


tur,  sicut  Habacuc  ait :  Dominus  a  Libano  veniel^     Mons  cadens  defluit,  cum  justo  Dei  judicio  tentatio 


it  sanctus  de  monte  umbroso  ei  condenso.  Qui  enim 
veiiturum  se  per  Testamcnti  sui  paginas  spopondit 
quasi  vime  venit,  unde  velul  sub  promissioue  se  le- 
nait.  Quod  vidclicet  Testamcntum  bene  mons  um- 
brosus  et  condensus  dicitur,  quia  spissis  allegoria- 
rum  obscuritatibus  opacatur. 

'424)  Montis  nominc  apostau  angelus  dcsigna- 
tor,  sicut  sub  Babylonis  regis  specie  de  anliquo 
boste  praedicatoribus  dicitur  :  Super  montem  caiigi- 
uosum  levaie  signum  (Isa.  xiu,  2).   Pnedicatores 

(421)  Ex  hom.  15  in  Ezech. 

(422)  Ex  I.  xxxiii  in  Job,  cap.  i 
(425)  Ex  eodem  lib.  et  cap. 
(I24j  £x  I.  xxxiii,  in  Job,  c.  i. 


ejus  mcnti  qui  iu  alta  stare  cernitur,  rcpeiite  domi- 
iiari  permittitur  :  Et  saxum  transfertur  de  loco  suo, 
cum  mcns  fortis,  cujuslocus  justitia  fuerat,  impulsu 
subito  transfertur  ad  cuipam. 

(427)  Montis  nomiue  allitudo  contcmplationis  de- 
signatur  quod  bene  lcgis  acceptione  :  sigiiatur  cum 
dicilur  :  Quia  Moyses  ascendit  ei  Dominus  in  mon- 
tem  descendil  (Exod.  xix,  14).  Mons  quippe  est  ipsa 
noslra  contemplatio  in  quam  iios  ascendimiis  ut  ad 
ca  quae  ultra    iiifirmitaiem  iiostram  sunt  vldendaf 

(425)  Ex  eodem  lib. 

(42GJ  Ex  hom.  II  in  Ezcch.  postprincipium. 

(427)  Ex  lib.  v  in  Job,cap.  xxvi. 


«55  GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  256 

sublevcnmr.  Sed  in  banc  Dominus  descendit,  quia  A  se  exterhis  despiciendo  dejiciunt,  ianlo  auipltus 


nobis  rauHum  prolicientibus  parum  de  se  aliquid 
sensibus  nostris  aperiL  Contemplatoribus  autem 
suis  in  bac  adbuc  vita  positis  nequaquam  se  divi- 
nitas,  sicul  est  insinuat,  sed  lippientibus  mentis 
nostrae  oculis  claritalem  suam  tenuiter  demonstrat. 
Si  tanien  dici  in  iilo,  vel  parum,  vel  ali^uid  potest 
quia  unus  semper  et  idem  permanens,  intelligi  par- 
iter  nou  potcst,  et  tamen  a  suis  fidelibus  participari 
dicilur,  cum  in  ejus  substantia  pars  nuUatenus  ad- 
niitlatur. 

(428)  Montium  nomine  sancti  apostoli  designan- 
tur ,  sicut  per  Psa!mistam  dicitur  :  Transferentur 
montes  m  cor  marit  (PBaL  xlv,  3).  hi  corde  enim 
roaris  monles  translali  sunt,  cum  praedicalores  apo- 


interius  revelationum  contemplatione  pascuntur. 
Unde  scriptum  est  :  Ascensu$  in  corde  $uo  di$po$uil 
in  valie  lacrymarum  {P$ai,  Lxxxiii,  7).  Qi^ia  quos 
exterius  in  fletu  continel  convaliis  bumilitatis,  eos 
interius  sublevat  ascensus  contemplationis. 

(431)  Possunt  etiam  montes  pascuae  sublimes 
intelligi  virtutes  angelorum  :  qua:  idcirco  bic  nos 
minisirando  et  adjuvando  reflciuot,  quia  illic  iii- 
terno  contemplationis  rore  pinguescunt.  Qu%  quia 
largiente  Domino  in  omni  nos  certamine  protegunt, 
recte  circumspici  dicuntur.  Undique  enim  uobis  ad- 
esse  circumspiclmus,  quorum  derensione  conlra  ad- 
versarios  ex  omni  latere  munimur. 

347  (^^^)  Montium  nomine  altae  sententiae  sa- 


sloli  a  JuJaeae  perfidia  repulsi  ad  intellectum  gen-  ^  cvx  Scriptur»  iutelliguntur.  De  quibus  per  Psalinl 


tium  venerunt.  Unde  ipsi  in  suis  Actibus  dicunl 
Vobi$  oportebat  primum  ioqui  regnum  Dei,  $ed  quia 
repuiisti$  tilud^  et  indigno$  vos  judicatis  cetemoB  vitWf 
ecce  convertimur  ad  gente$  {Act,  xiii,  26).  De  his 
nioniibus  in  libro  beati  Job  dicitur  :  Qui  tran$tuiit 
monte$^  et  ne$cierunt  {Job  ix,  5).  Hi  quos  subvertit 
in  furore  suo.  Electi  quippe  praedicaiores  aelernae 
patriae  non  immerito  montes  vocantur  :  quia  per 
.vitae  ^uae  cebutudinem,  ima  terrarum  deserunt, 
et  mlo  propiocfui  fiunt :  Scd  montes  veritas  trans- 
tulit,  cum  prsedicatores  sanctos  a  Jadaeae  346  ^^ 
duratione  subtraxit.  Sed  binc  eamdem  translatio- 
nera   inontium    hi  ipsi    nescierunt ,   qui  in  Do  < 


stam  dicitur  :  Monte$  excel$i  urvi$  {P$ai,  ciii,  18). 
Quia  videlicet  ii  qui  jam  dare  coiitemplationis 
saltus  noverunt  altos  sententiarum  divinarum  ver- 
tices  quasi  cacomina  montium  ascendunt.  Ad  qiiae 
profecto  cacumina,quia  infirmi  pervenirenonvalent^ 
recte  subditur  :  Petra  refugium  lierimcii$  {ibid,)^ 
quia  nimirum  invalidos  non  sublimiter  intelligentia 
exercet,  sed  sola  Chrislo  fides  humiliter  continet. 
(433)  Bfontium  nomine  antiqui  Patres  designan- 
tur,  sicut  per  Psalmistam  Domino  dicitur :  IllumS' 
na$  tu  mirabiliter  a  montibu$  atemi$  {P$al,  lxxy, 
5).  Quid  enim  montes  nisi  peccatores  praeceden- 
tes  accipimus  ?  Qui  enim  orientem  solem  contem- 


inini  furore  subversi  sunt :  quia  cum  de  suis  fi-  q  pl«iri  non  valet,  irradiatos  montes  aspicit,  et  quia 


iiibus  Hebraei  apostolos  pellerent,  lucrum  se  fe- 
cisse  arbitrati  sunt»  quia  praedicationis  lumen  ami- 
serunt.  Ex  gentibus  quippe  justa  mentis  animad- 
versione  percussit,  tanto  intelligentiae  errore  excae- 
cati  sunt,  ut  quod  lumen  perderent  hoc  gaudium 
eMe  putarcnt. 

(429)  Montium  nomine  saecjilarium  potestatum 
timor  exprimitur.  De  quibus  Psalmista  ait*:  Monte$ 
ftcttl  ura  fluxerunt  a  facie  Domini  {P$al,  xcvi,  5). 
Quia  muUi  qui  prius  alta  rigiditate  tumuerunt,  Deo 
in  carne  apparenle  magno  sunt  per  poeniteniiam 
timore  liquefacU,  vcl  sicut  idem  Propheta  iterum 
dicit :  Ascendunt  montes,  et  descepdunt  campi  {P$al, 
ciii,  8).  Plerique  enim  persecutores  Domini  superbi 


sol  ortus  sit  deprehendit.  Ex  aeternis  ergo  monti- 
bus  uos  Dominus  illuminat,  quia  per  admiratam 
vitam  Patrum  praecedentium  radio  nos  suas  claritatis 
illuslrat. 

CAPUT  vn. 

DB  COLLIBCS. 

(434)  Collium  nomine,  cum  comparatione  vallis 
ponuntur,  superbi  designantur  sicut  in  Evaiigelio 
pcr  Joannem  dicitur:  Omnis  valiis  implebitur,  et 
omtii$  mon$  et  colii$  humiliabitur  {Luc,  iii,  5).  Quid 
enim  vallium  nomine  nisi  humili^,  quid  raoiitium 
et  collium  nomine  uisi  superbi  intclliguntur  ?  In 
adventu  igilur  Redemptoris  nostri  valles  implcti, 
roontes  vero  et  colles  humiliati  sunt :  quia  juxta 


contra  eum  Ycniunt,  sed  ab  eo  humiles  revcrtuulur :  ^  ejus  vocem  :  Omni$  qui  $e  exaitat  iiumiiiabitur  ;  qui 


quia  montes  ascendunt  per  tumorem  potentiae,  sed 
campi  dcscendunt  plani  videiicet  facti  per  cogni- 
ttonem  culpae. 

(430)  Montium  noroine  altae  conlemplationes  de- 
signantur,  sicut  de  quolibet  secretam  vitam  dili- 
gente  sub  onagri  specie  noroine  beati  Job  scriptum 
est.  Circum$picit  monte$  pa$cuce  $ua  {Job  xxxix,  8). 
Montes  namque  pascoae  sunt,  aliae  contemplationes 
intemae  refectionis.  Sancti  cnim  viri  quanto  magis 

(428)  Ex  I.  xviii  in  Job»  c.  xix,  ct  1.  ix,  c.  ii  post 
roedium. 
(4^)  Ex  I.  xxxiii  in  Job,  c.  i. 

(430)  Ex  I.  XXX  in  Job,  c.  xv. 

(431)  Ex  eodcm  lib.  ct  cap.  sed  juxta  velcrem 


$ehuuiiiiatf  exaitabitur  {Luc,  xiv,  11).  Yallis  eniin 
impleta  crescit,  mons  autem  et  collis  humiliatus 
decrescit :  quia  nimirum  in  fide  mediatoris  Dei  et 
hominum  hominis  Christi  Jesu  et  gentilitas  plcnitu- 
dinem  gratiae  accepit  et  Judaea  per  errorem  pertiJtae 
hoc  unde  tumebat  perdidit. 

348  CAPUT  viii. 

DE  AGRO. 

Jn  Scriptura  sacra  agri  nominCf  aiiquando  gentili» 

divisionem  est  c.  xxviii. 

(432)  Ex  I.  XXX  in  Job,  c.  xv. 

(433)  Ex  I.  xxvii  in  Job,  c.  v,  0. 
(43i)  Ex  hom.  ^  in  Evung. 


157 


GREGORIANUM.  —  LIB.  VI. 


«58 


f4«.  altquando  prasens  sceculum,  aliqmndo  corpus  A  Israelitarum  viderat,  quia  ipsa  ejus  mdjestas  gcnti- 
"  '         ^"     bus  apparuit,  qu9e  prius  se  electis  in  Judaico  populo 

revelante  Spiritu  declaravit. 


fidsfmfR,   aHquando  Seriptura  sacra ,  aliquando 
amtMTM  Etclesia  designulur, 

Agri  noroine  gentUitas  designatur,  sicut  in  Psalino 
sob  persona  Domini  seriptum  est :  Speeies  agri 
meeum  est  {Psal.  xlix).  Quia  incarnatus  enim  Do- 
minus  gentiiitaii  magis  quam  Jodffi»  profuit ;  ani- 
male  corpus  assumeus  quasi  non  in  domum,  sed  po- 
tius  iu  agrum  venit. 

(455)  Agri  nomine  praesens  saeculnm  designator, 
sicut  Domimis  per  Evangelium  testatur,  qui  aii  : 
Ager  auUm  est  mundns. 

(456)  Agri  nomine  corpus  nostrum  designatur, 
sicut  perSalomonem  dicitur :  Diiigenter  exerceagrum 
tuum^  ut  postea  adifices  domumtuam{Prov.  x\iv,27). 


350  CAPUT  X. 

DE  VAXLIBCS. 

Itt  Seriptura  sacra  vallium  nomine,  aliquando  humi- 
les,  aliquundo  humilia  dicta  Patrum,  aliquando 
terrena  ista.  aliquando  imapoenarum  loca  intcUi^ 
guntur. 

Yallium  nomine  bumiles  designantur,  sicut  in 
Evangelio  pcr  Joannem  dicitur  :  Omnis  vallis  imple- 
bitur^etomnis  mons  etcoUis  humiliabitur  (Luc.  iii,5). 
Unde  supra,  cap.  7,  De  collibus. 

(440)  Convallium  nomine  bumilia  dicta  Palrum 

designantur,  sicut  per  beaium  Job  de  baereticis  di- 

Quid  enim   per  agrum    nisi  corpus  accipitur  ?  B  citur :  Qui  de  convaUibus  ista  rapientes^  cum  stngxUu 


Ille  ergo  bene  domum  mentis  xdilicat,  qui  prius 
agrum  corporis  a  spinis  vitiorum  purgal,  ne  si  de- 
sideriorum  sentes  in  carnis  agro  proficiant  inlus 
toia  Yirtutum  fabrica  fame  boni  crescente  de- 
stroator. 

(457)  Agri  nomine  Scriptora  sacra  dcsignatur, 
sicut  per  beatnm  Job  de  baBreticis  dicitur  :  Agrum 
non  Muum  demetunt  (Job  xxiv,  6).  Quid  enim  per 
agruro  nisi  Scriptur»  sdcrae  latitudo  signatur?  Agrum 
ergo  non  suum  baeretici  demetunt,  quia  ex  Scriptura 
sacra  sententias  longe  a  suis  sensibos  diversas  tol- 
litnt. 

(458)  349!  Potest  qooqoe  agri  nomine  oniversa 


reperissent,  ad  eacum  clamore  currebant  (Job  xxx,  5). 
Convalles  namqoe  sunt  humilia  dicta  Pairom.  Ilae- 
retici  ergo  si  qoando  in  sacro  eloquio  qua^lam 
quasi  prudenler  inveniont,  qo»  dum  non  iiitolli- 
gont  pro  suis  esse  assertionibus  suspicantur,  mox 
miseris  aoditoribus  sois,  quorum  non  animas  s(hI 
substantias  appotunt,  bsec  vociferantes  aspcrgnnt. 
De  convallibus  illa  siquidem  fapiunt :  qoia  bsec  de 
huniilibus  dictis  Patrom  soperbb  spiritu  coUigunt. 
Quaedum  pro  sois  se  partibos  invenhse  gloriantur, 
ad  ea  cum  clamoribos  corrunt,  quia  videlicet  omne 
quod  sentiunt,  appetitu  laudis  ad  aures  homlnum 
diffamare  conantur. 


Ccclesiadesignariquamperversipraedicatoresdeme-p     (^41)  Possunt  etiam  per  convalles  terrena  ista 


t«nt,quiaCreatorisnostrigratiam  perseqnentes,  dum 
quosdam  de  illa  qui  recti  videbantur  rapinnt,  quid 
afiud  qnam  spicas  vei  botros  animanim  tollunt. 

CAPUT  IX. 

DE  CIMPO. 

Jm  Seriptura  saera  camporum  nomine,  aUquando 
fentilitas^  aiiquando  a  tumore  superbiiB  humiUati 
tnteliiguntur. 

(459)  Caropi  nomine  gentilitas  designatur  sicut 
id  £xechielem  prophetam  a  Domino  dicltur :  Sur- 
^ns  egredere  in  campum,  et  ibi  loquar  tecum  (Ezech, 
uit  ^).  Qoid  est  hoc  qood  prius  Dominos  in  medio 
Uraelitarum  locutos  ad  prophetam  soom  fuerat,  et 
tamea  postmodum  dicitur,  egredere  in  caropum,  et 
ibi  ioqoar  tecom  nisi  quod  prophetiae  suae  gratia  el 
prius  Judaese  infiindam,  et  hanc  postmodum  digna-> 
tns  est  in  iatitudine  gentium  demonstrare  ?  Neque 
eaim  immerlto  per  campum  gentilitas  designatur, 
qo«  longe  lateqoe,  id  est  in  univer&o  mundo  disten- 
ditur. 

Ubi  et  subditur  :  Et  surgens  egressus  sum  in  cam' 
psm,  et  ecce  gloria  Dei  stabat  quasi  in  gioria  quam 
ndi  juxta  flnmen  Chobar.  In  campo  propbeta  glo- 
riam  Dei  vidit,  quam  juxu  flumeu  Cliobar  in  medio 

(455)  Ex  I.  xxxiii  in  Job,  c.  xii. 

(456)  Non  ipsissimis  verbis  sed  codem  prorsus 
setisu  bec  dicii  Greg.  I.  x  in  Job,  c.  ii,  10. 

(457)  Ex  I.  XVI  in  Job,  c.  xxii,  25. 

(458)  £x  lib.,  etc.  proximis. 


infima  designari  :  hi  enim  qoi  sublima  montium,id 
est  fortia  acta  sanciorum,  contemplari  nesciunt : 
semperln  infimis  qoasi  in  coDvallibos  conversantur. 
Et  dum  quodlibet  lucri  ycI  pani  stipendii  inveiiiunt. 
cum  clamore  corruut  :  quia  boc  abstrahere  etiam 
jurgando  351  moliuntur.  In  couvalle  enim  reper* 
tis  singolis  com  clamore  currere  est  sobortls  causa« 
rum  occasionibus  etiam  pro  parva  stipe  Iiligarc« 
Plerumque  autem  quem  sancium  bona  actio  osten- 
dit,  oborta  terreni  commodi  occasio  examinat.  Yi« 
deas  namque  nonnullos  jam'  sublimia  agere,  jam  in 
abstinentiae,  jam  in  doctrina:  opere  patrum  praeee- 
dentium  exempla  sectari  :  sed  cum  repente  prae* 
sentis  vit«  lucrum,  quasi  fructum,  convallis  inve* 
^  nernnt,  ad  hoc  cum  cbmore  curront,  quasi  disrupta 
ad  illud  superductse  sanctitatis  tranquillitate  pro- 
siliunt. 

(442)  Convallium  nomlne  ima  poenarom  loca  de- 
signantur,  sicut  per  beatum  Job  de  iuiquis  dictiur : 
Fratres  md  praterierunt  me^  sicut  torrens  qui  transil 
raptim  in  convaliibus  (Job  vi,  15).  Saepe  reprobi 
eamdem  fidem,  qua  vivimus,  retinent,  eadem  fidei 
sacramenta  percipiunt  ejosdem  religmnis  unitate 
continentur,  sed  tameii  compassionis  viscera  ne- 
sciunt.  Charitalis  vim  qua  iu  Deum  et  proxiinum 

(439)  Ex  hom.  12  in  Ezech.  staiim  in  iiiilio. 

(440)  Ex  iib.  XX  in  Job,  c.  xii,  15. 

(441)  Ex  1.  sup.,  c.  XV,  post  nie  14. 

(442)  £x  I.  VII,  in  Job,  c.  x. 


Vo9 


GARNERl  CAN.  REG. 


flagraiDQS,  non  agnoscant.  Reole  ergo  isti,  ei  fra-  A 
Ifes  et  prxtereuntes  Tocantur,  quia  ex  uno  nobia- 
cum  matris  gremio  per  fidem  prodeunt  sed  in  uno 
cliaritalis  studio  erga  Deum  et  proximum  non  fi- 
guntur.  Quia  autem  in  hac  yita,  quam  totis  deside- 
riis  appetunt,  diu  stare  nequaquam  possunt,  bene 
dicitur  :  sicut  torrens  raptim  ad  convalles  trans- 
eunt.  Nam  quot  dies  aetatis  accipiunt,  quasi  tot 
quotidie  gressibus  ad  finem  tendunt  (445).  Augeri 
sibi  optaut  tcmpora,  sed  quia  concessa  subsistere 
ncqueunt,  quot  augmenta  vivendi  percipiunt  diu 
vivendi  spatia  quotidie  perdunt.  Momenta  ergo 
temporum,  quo  sequuntur,  fugiunt,  quo  accipiunt, 
amitlunt.  Raptim  itaquead  convallcs  tianseunt, quia 
in  longum  quidem  volupiatum  dcsideria  pro  per- 
trabunl,  sed  ad  inferni  claustra  repenle  perducuii-  ^ 
tur.  Quia  elciiim  hoc  tempus  quod  qualibel  longse- 
vilate  extensum  est,  si  fine  claudilur,  longum  non 
cst :  ex  fine  miseri  colligunt  breve  fuisse  quod 
amiuendo  tenuerunt.  Uude  bene  per  Salomonem 
dicitur  :  Si  multii  annii  vixerit  homo^  ei  hU  omnibui 
Itetui  fuerit,  meuuniise  debet  tenebroii  lemporii,  et 
dierum  fnuUorum  qui^  cum  venerinty  vanitatii  352 
arguuntur  pnsterita  (Eceie.  xi,  8).  Stulta  etenim 
mcns  cum  malum  repente  invenerit,  quia  nequa- 
quaai  praetcriit,  aeternitalem  ejus  toierando  iiiteUi* 
gil  qnia  quod  praeterire  potuit,  vanum  fuit. 

CAPUT  XI. 

DB  PLATCA. 

In  Scriptura  sacra  vlatece  nomine  atiquando  auctO'  C 
ritatii  iatitudo,  aiiquando  libertas  proprice  volun- 
tatti^  aiiquando  latitudo  vit<B  prasentii, 

(444)  Plalcae  noroine  lalitudo  inteUigitur,  sicut 
per  bealum  Job  ex  persona  sanclx  Ecclesix  dicitur : 
Quando  procedebam  ad  portam  civitatii^  et  in  platea 
ponebatur  calhedra  milii  {Job  xsix,  7).  Quid  enim 
per  portam  civitalis  nisi  bona  quaeque  actio  designa- 
tur,  per  quam  anima  ad  coiiventuin  regni  ccelestis 
ingreditur  ?  Quid  vcro  pcr  calhcdram  nisi  magisterii 
aucioritas  intelligitur?  Gneca  autem  vocc,  platea  pro 
lalitudine  dicitur.  Hunc  crgo  sancta  Ecdesia  ad  ci- 
vitatis  portani  procedit,  quia  ut  aditum  coelestis  re- 
gni  percipiatf  in  sanctis  se  actionibus  exerit.  Cui  in 
platca  paratur  cathedra  quia  in  magnae  auctoritatis 
latitudine,  sui  magisterii  exhibet  Ubertatem.  Qui  D 
enim,recta  qnx  sentit,  publica  voce  praedicat,  quasi 
in  platea  super  cathedram  sedet,  cum  nuUum  de  sua 
praedicatione  metuit,  nuUius  pressus  terroribus  se 
sub  silehlio  abscondit. 

Plate;fe  nomine  Ubcrtas  propriae  voluntatis  intcUi- 
gitur,  siciii  dc  quibusdam  mirae  abstinentiae,  et  coii- 
tiiiei;tiae  ad  pravitatem  rcversus  per  Jeremiam  dici- 
tur.  Non  iunt  eogniti  in  plateii  {Thren.  iv,  8).  Vide 
cap.  3t3,  lib.  ▼,  distinct.  I,  io  medio. 

(445)  353  Platearum  noroinc  latitudo  vitae  prac- 
scntis  designatur,  sicutperJercmianidicitur  :  Quo* 

(443)  Haec  sunt  ante  finem  cap. 

(444)  Ex  I.  XIX  in  Job.  c.  xi. 

(445)  Ex  II  part.  Pastor.,  c.7. 


S.  VICTORIS  PARIS.  U9 

modo  obicuratum  ai  «irrtim,  mutatus  est  eolor  opti' 
muSf  dispersi  sunt  iapides  sanctuarii  in  cep*te  om- 
nium  platearum  (Thren,  iv.  I).  Quid  uamque  auro 
quod  caeteris  metaUis  praecminet  nisi  excelienlia 
sanctitatis  ?  Quid  colore  opiimo  nisi  cunotis  ama- 
Lilis  revercntia  religionis  exprimitur?  Quid  san- 
ctuarii  lapidibus  nisi  sacrorum  ordinuin  personae 
signantur?  Quid  platearum  nomine  nlsi  praesentis 
vitae  latitudo  figuratur  ?  Et  enim  Graeco  eloquio 
ir^oToc  latitudo  dicitur,  profecto  a  latiiudine  plateae 
sunt  vocatae.  Aurum  igilur  obscuratur,  cum  terre- 
nis  aclibus  sanclitatis  vita  poUuitur.  Color  optimus 
commutatur,  cam  quorumdam  qui  degere  religiose 
credcbantur,  aestimatio  anleacta  minuiiur.  Naro 
cum  quilibct  post  sanctiutis  habilum  terrenis  se 
actibus  inseril,  quasi  colore  permuialo,  ante  hunia- 
nos  oculos  ejus  reverentia  despecta  pallescit.  Saii- 
ctuarii  quoque  lapides,  in  piateas  dispergiintur, 
cum  causarum  saecularium  foras  lata  itinera  expe- 
tunt,  hi,  qui  ad  ornamentum  Ecclesiae  internis 
mystenis,  quasi  in  secretis  sanctuarii  vacare  de- 
buerunt.  Ad  hoc  quippe  sanctuarii  lapidcs  fiebant» 
ut  intra  Sancta  sanctorum  in  vestimcnlo  summi 
sacerdotis  apparerent.  Cum  vero  ministri  religionit 
a  subditis  honorem  Redemptoris  sui  ex  merito  vitae 
exigunt,  sanctnara  lapides  in  ornamento  ponUficis 
noii  sunt.  Qui  oimirum  sanctuarii  lapides  dispersi 
pjr  plateas  jacent,  cum  personae  sacrorum  ordi- 
nuin  voluptatum  suarum  latitudini  doditae  terrenis 
negoiUs  inbaerent.  Et  notandum  quod  non  hos  dis- 
persos  in  plateis,  sed  in  capite  platearum  dicit,  qoia 
et  cum  terrena  agunt,  summi  vidcri  appetunt*  ut 
lala  itinera  teneant  ex  voluptate  delcclaiiuiiis,  et 
tamen  sicut  in  platearum  sint  capite,  ex  honore 
sanctitatis. 

354  CAPUT  xu. 

DE  VIA. 

In  Scriptura  sacra  cum  via  singulari  numero  poni^ 
tur^  atufuando  ChristuSj  aliquando  transitus  /m- 
manitatts  ipsius  Christi^  atiquando  epecialis  ad- 
ventus  ejuSf  ad  cor  nostrum^  aliquando  tunc  recti- 
tudinis,  aliquando  tatitudo  proprice  tibertatii 
convenatio;  cum  vero  rwp  pluraiiter  dicuntur,  ali- 
quando  actiones  nostrm^  aiiquando  actiones  Dei^ 
aliquando  vivendi  exprimuntur. 

(446)  Viae  nomine  Christus  inteUigitur,  sicut  voa*. 
Dominica  ad  beatum  Job  dicitur  subinierrogatioiie: 
Per  quam  viam  spargitur  lux? (Job.  xxxviii,  24«)  Ipse 
quippc  cst  via,  qui  ait  :  Egosum  via,  veritas  et  vita 
(Joan.  XIV,  6).  Lux  vcro  fulgor  praedicationis  acci- 
pitur.  Per  hauc  ergo  viam  lux  spargilur,  quia  pcr 
Redemptovis  nostri  praeseniiam  cuncta  gentiliias  il- 
lustratur.  Spargitur  autem  convenientcr  dixit,  quta 
per  apostolorum  voccs  non  angustata  aut  coarctata, 
sed  late  fulgens  lux  praedicationis  emicuit. 

(447)  Viae  nomine  transitus  humaniiatis  Chrlsti 
iiitelligitur,  sicut  de  sapientia  per  beaiuin  J  ^b  dici- 


(446)  Ex  1.  xxu  in  Job,  c.  xii. 

(447)  Ex  I.  XIX  in  Job,  c.  iii,  2. 


SGl 


<JRECORIAMJM.  -  UB.  VI. 


202 


citiir  :  Beui  mteliigH  viam  ejus^  et  ip$e  novil  locum  A  (•^Mn.xiv).Sedquaiidovenilquaeubiqueest,venircsa- 


ejus  {Job,  xxvni,  25).  Coaclcriia  enim  Deo  sapien- 
tta,  allter  habel  viam,  atque  aiiter  locam  :  locum 
TcrOy  si  quls  iiitelligat,  non  localem.  Nam  teneri  cor- 
poraliter  nou  polesi  Deus  355  ^»  sicut  dictum 
est,  locQS  intelligitnr,  non  localis.  Locus  enim 
sapientiae,  Pater  est.  Locus  Patris,  Sapientia, 
aicat  ipsa  Sapientla  atlestante  dicitur :  Ego  in  Pa- 
tre  €t  Paier  in  me  (Joan,  xiv).  Aliter  ergo  sapientia 
habct  viam,  atquc  alitcr  locum.  Viam  enim  liabrt 
per  bonianitaiis  transitum,  locum  vero  per  statum 
di^iotlatis.  Inde  namqae  non  transit,  unde  aeterna 
est,  sed  unde  transit  unde  propter  nos  apparuit  tcm« 
poralis.  Sic  quippe  in  Evangelio  scriptum  est  quia 
egrediens  ab  Jericho  Dominus  transibat ;  duo  autem 
raeci  sedentes  juxta  viam  clamaverunt  diccntcs  : 
Domine^  miurere  nostri^  fili  David  (Matth,  xx,  30). 
Ad  qnoram  vocem,  sicot  illic  scriplum  est,  Stelit 
Jesus,  et  lumen  reddidit  (ibid,),  Quid  est  autem 
transeondo  audire,  standolumen  restituere,  nisi  quod 
Dobis  pcr  Iiumanitatem  saam  misertus  est,  qui  per 
diTlnitaiis  potentiam,  a  nobis  mentis  nostrae  tene- 
kras  cxdusit  ?  Qui  enim  propter  nos  natus  et  pas- 
sos  cst,  qoi  resurrexit  et  ascendit  in  ccelam,  quasi 
transit  Jesas,  quia  hoc  nimirum  actio  temporalis 
est.  Sed  stans  eos  tetigit  et  illuminavit,  quia  non 
slcat  illa  dii«pensatio  spiritalis,  ita  ubi  aetcrnitas 
transit  qux  in  se  manens  innovat  omnia.  Stare 
enim  Dei  cst  incommatabili  cogitatione  mutabilia 
eancta  disponere.  Qui  ergo  voces  petentium  audivit 
transicns,  stans  lumen  reddidit,  quia  et  si  propter  ^ 
Dos  temporalia  pertolit,  inde  tamen  nobis  lucem 
triboit,  unde  haliere  matabilitatis  iransitum  nescit. 
Qoia  igitur  quando  per  carnem  appareret  bomini- 
bas,  incertum  fuit,  recte  nunc  dicitur  :  Dcus  intei" 
U§it  viam  ejus^  et  ipse  novit  locum  illius, 

(448)  Quamvis  et  boc  aiiler  intelligi  potest ;  nam 
via  ejas  non  inconvenienter  accipitur,  boc  ipsum 
quod  venit  ad  cor,  seseque  nobis  intrinsecus  Infun- 
diu  Locus  vero  ejus  llt  ad  cor  quod  veniens  per- 
manet  de  hac  quippe  via  illiiis  dicitur  :  Vox  cia- 
mantUin  de$erto :  Parate  viam  Domino(Mattlt.  lii,  5), 
Id  cst  in  corde  vestro  venienti  sapientiae  adiliim  re- 
serate,  sicut  et  alias  dicitar  :  Iter  facite  ei  qui  ascen 


pientiae  est  perilluminationem  mcntis  nostrae,  judica- 
reprsescntiammajestatissuae,  et  quia  bominibus  in- 
certum  vel  in  cujus  cor  veniat,  vel  iii  qao  postquam 
venerit  permanendo  requiescai,  recie  nunc  dicitur  : 
Deus  inteliigit  viam  ejus^  et  ipse  novit  iocum  iHtus^ 
quia  solius  divin»  visionis  cst  ceruere,  vel  quibiis 
modis  intellectus  sapientiae  ad  cor  bominis  veniat, 
vel  cujus  mens  inteliectum  vitae  qiiem  perceperit, 
roortiferis  cogilationibus  non  amitlat. 

(449)  Viae  nomine  ller  rectitudinis  intelligliur, 
sicut  per  beatum  Job  dicitur :  Si  deciinaverit  gres- 
sus  meus  de  via!  (Job.  xxxi,  7.)  Quid  est  via  ubi 
iier  rectitudinis  ?  toties  autem  de  via  gressus  decli- 
nat  quoties  cogilatio  nostra  itcr  rectitudinis  per 
n  consensam  relinquit  erroiis,  quasi  enim  tot  gres- 
sus  extra  viam  ponimus,  quot  perversis  desideriis 
a  coelestis  vitae  delectatione  separamur. 

Viae  nomine  latitudo  propriae  libertatis  de  igna- 
tur  sicut  voce  Veritatis  in  Evangelio  dicilur  :  /n- 
trate  per  angustam  portam^  quia  iata  porta^  etspa- 
ciosa  est  vta,  quw  ducit  ad  perditionem  :  et  muiti 
sunt  qui  intrant  per  eam  (Matt/i.  vii,  13).  Hiiic  pcr 
Jacob  dicitur  :  Fiat  Dan  coiuber  in  via,  cerasles  in 
semita^  mordens  unguias  equi^  ut  cadat  ascensor  ejus 
retro  (Cen.  xlix,  17).  Lcge  lib.  iii,  cap.  2,  dist.  5. 

Vite  noniinc  sancta  convcrsatio  intelligitur,  sicut 
ilerum  vocc  Veritaiis  iu  Evangelio  dicitur  :  Quam 
angusta  porta  et  arcta  via  est  qtiasdutit  ad  vitaml 
et  paucisunt  qui  intenliut  eam  (Mattli.  vii,  14). 

357  (^^0)  Viarum  nomine  actiones  nostrae  dc- 
signantar  sicut  pcr  Job  jjlc  divino  dicitur  :  f^onne 
ipse  considerat  vias  meas^  et  cunctos  gressus  dinu- 
merat?(Job  xxi,  4.)  Quid  enim  viarum  Doroine  n!si 
actiones  denuntiat?  hinc  per  Jeremiam  diciiar : 
Bonas  facite  vias  vestras,  et  studia  vestra  (Jer.  vii). 
Quid  vero  gressaum  appellatlone,  nisi  vel  mentium, 
vel  provectus  accepimus  meritonim  ?  quibus  gros- 
sibus  verilas  nosad  sc  vocat  dicens :  Venite  ad 
me  omnes  qui  iaboratis  et  onerati  estis  (Mattlu 
XI,  28).  Ad  se  quippe  nos  Dominus  venire  praecipit 
nimirum  non  gressibus  corporis,  sed  profcctibus 
cordls  :  ipse  najnqae  ait :  Veniet  hora  quando  ne- 
que  in  monte  hoc^  neque  in  Jerosoiymis  adorabitit 


iil  super  occasnm  (Psai.  lxvii.  5).  Super  occasum  d  Patrem  (Joan.  iv,  21).  Et  paulo  post :  Veri  adorato- 


qoippe  fuit  ascendere  ipsam  mortem  qiiam  pertu- 
lerat  resurgendo  soperasse ;  alt  ergo  ei  qui  ascendit 
saper  S56  occasum  :  Iter  facite^  id  esl  resurgenli 
Bomino  in  vestris  cordibus  per  fidem  viain  pnebete, 
bfDC  Joanni  per  Spiritam  dlcitur  :  Pranbis  ante 
faciem  Domini  parare  vias  ejus  (Luc.  i,  76).  Quis- 
qois  enim  praedicando  a  sordibus  vitiorum  corda 
eoiandal  aadientium,  venienti  sapientiae  viam  praepa- 
rat  habet  ergo  viam  ista  sapientia  habet  locum ;  viam 
qoa  venit  locum  quo  manet.  Si  quit^  inquit^  diiigit  mf , 
urmonem  mium  urvabit,  et  Pater  meut  diiigel  eum 
et  ad  eum  veniemut  et  mansionem  avud  eum  fac)emut 

(448)  Ex  eod.  lib.  et  cap. 

(449)  Ex  I.  XXI  in  Job,  c.  v,  17. 


ret  adorabunt  m  tphritu  et  veritate;  nam  et  Pater 
taies  quaerit  qui  adorent  eum  (ibid.,  23).  In  corde 
vero  gressus  esse  insinuat ,  quando  et  ut  veniamits 
vocat,  et  tamen  mota  corporis  nequaquam  ad  alias 
nos  translre  deountiat ;  sic  autem  Dominus  unius- 
cujosque  considerat  vias,  sic  numeral  gressus,  ut 
ne  minutissimae  quidem  cogilationes  ejus  judicio  ac 
verba  tenuissima  quae  apud  nos  usn  vilueruni,  in- 
discussa  remaneant,  hinc  etenim  dicit  :  Qui  irasci- 
tur  fratri  suo^  reus  erit  judicio ;  qui  dixerit  fratri 
tuo^  raca^  reus  erit  contilio  :  qui  dixerit  fatue,  reut 
erit  gehennnB  (Mattlu  v,  22).  Raca  quippe  in  He* 
(450)  Lib.  XX  in  Job,  c.  iv,  5. 


8G5  GARNERI  CAN.  REG. 

braeo  eloquiovox  inierjaeiionis  est,  quaequidem  ani-  a 
muin  irascenlis  oslendit,  nec  lamen  plene  verbum 
iracundia?  exprimit.  Prius  ergo  ira  reprehendilur 
sine  voce,  poslmodum  vero  ira  cum  voce,  sed  nec- 
dum  pleno  verbo  formata ;  ad  extremum  vero  cum 
dicilur  fatuus*  ira  redarguitur,  quae  cum  excessu 
vocis  expletur.  El  notandum  quod  ira  perbibet  reum 
esse  judicio  in  voce  irae,  quse  est  raca,  reum  con- 
silio  in  verbo  quod  est  fatuus  reum  gehenns  ignis. 
Per  gradus  enim  culp^  currit  ordo  sententiae :  quia 
in  jttflicio  adhuc  causa  discutitur.  In  consilio  au- 
lem  jam  causae  sententia  definitur.  In  gebenna  vero 
ignis,  ea  quse  egreditur  de  consilio  sententia  exple- 
tur.  Quia  igitur  humanorum  actuum  Dominus  sub- 
tili  examine  gressus  enumerat,  ira  sine  voce,  judi- 
cio,  ira  in  voce,  consilio.  Ira  vero  in  voce  atque  ^ 
sermone  gehennse  ignis  mancipatur  :  hanc  subtili- 
tatem  consideratiouis  358  propbeta  aspexerat, 
cum  dicebat  :  Fortissimus ,  ma^itf ,  potent^  Domi" 
nus  exercituum  nomen  tibi;magnu8  consilio^  et  tn- 
comprehensibilis  cogitatu^  cuju$  oculi  aperti  sunt  su- 
per  omnes  vias  filiorum  Adam^  ut  reddat  unicuique 
secundum  vias  suas^  et  secundum  factum  adinventio- 
num  manuum  tjus  {Jer,  xxxii,  19,  iO). 

(451)  Viarum  Dei  noroine  actioues  ejus  intelli- 
guntur,  sicul  ipsius  voce  ad  beatum  Job  dicitur  : 
Jpte  esl  principium  viarum  Dei  (Job  xl,  14).  Quid 
eium  Tias  Domini  nisi  actiones  ejus  accipimus?  de 
quibns  ipse  Dominus  iterum  per  prophetam  dicit : 
Non  emm  sunt  viw  me<e  sicut  viw  vestras  {Jta.  lv,  8).  q 
£t  prindpium  viarum  Dei  diabolus  dicitur ,  quia 
nimirum  cum  cuncta  creans  ageret  hunc  primum 
condidit,  quem  reliquis  angelis  emineiitiorem  fecit, 

i Jcirco  ei-go  ad  tam  mulu  fortiter,  sufficit,  quia  in 
natura  rerum  hunc  creando  per  substanliam  Con- 
ditor  primum  fecit. 

(452)  Yiarum  Dci  nomine  vivendi  ordines  iutcUi 
guntur  sicut  in  libro  beali  Job,  de  perversis  et  su- 
perbis  perEliam  dicitur  :  Qui  quasi  de  industria 
recesserunt  a  Deo,  et  omnes  vias  ejus  intelligere  no- 
luerunt  (Job  xxxiv,  27).  Sciendum  quippe  est  quod 
peccaluro  tribus  modis  admittitur.  Nam  aut  igno- 
rantia,  aut  infirmitate,  aut  studio  perpetratur.  Et 
gravius  qiiidem  infirmilate  quam*  ignorantia  sed 
mulio .  gravius  studio  quam  infirmitate  peccatur.  D 
IgBOrantia  Paulus  peccaverat,  cum  dicebatur  :  Qui 
priut  fui  blasphemus^  et  persecutor  et  cotttumelio^ 
sus  :  sed  minam  consecutus  sum^  quia  ignorant  feci 
incredulitate  (i  7tm.  i,  15).  Petrus  vero  infirmitate 
pcccavit,  quando  in  eo  omne  robur  fidei,  quam 
Doiniao  perbibuit,  una  vox  puellse  concussil,  ct 
Deum  quem  corde  tenuit,  voce  denegavit.  Sed  quia 
infii-mitaiis  culpa  vcl  ignorantiae  eo  facilius  tegitur, 
quo  non  studio  perpetralur,  Paulus  quae  ignoravit, 
sciendo  correxit,  et  Petrus  montem  et  quasi  are- 
scentem  jam  radicem  fidei  lacrymtsrigando  solidavit* 

Ex  induslria  vero  peccaverunt  hi  de  quibus  ipse 

(451)  Lib.  XXXII,  in  Job,  c.  xviii,  24. 

(452)  £x  iib.  xxv  in  Job,  cap.  xi,  16. 


S.  YICa^ORIS  PARIS.  m 

per  se  mtgister  dkel^at :  Hi  nm  venittem^  ei  hc^' 
tut  eis  fuissem,  peccatum  non  haber^t.  Nunc  autem 
excusationem  non  359  habent  de  peccato  suo  (Joan^ 
xv).£t  paulopost :  £t  viderunt  et  oderunt  me  et  Ptarem 
meum  (ibid,).  Aliud  est  enim  bona  nonfacere,  alliid 
bonorum  odisse  doctorem,  sicut  aliud  est  praecipi- 
tatione,  aliuddeliberationepeccare.  Saepe  entm  praeci* 
pitatione  committitur  quod  tamen  consilio  et  delibo- 
beratione  damnatur.  Ex  infirmitate  eniio  piurimum 
soiet  accidere  amare  bonum,  sed  implere  non 
posse.  Ex  studio  vero  peccare  est  bonum  nec  fa- 
cere  uec  amare.  Sicut  non  unquam  gravius  est  peo- 
catum  diligere  quam  perpetrare;  ita  nequius  est 
odisse  justitiam  quam  non  fecisae.  Sunt  ergo  noo- 
nulli  in  Ecciesia,  qui  non  solum  bona  non  faciunt, 
sedetiam  persequunlur^  etquae  ipsi  facere  uegligunt, 
etiam  in  aliis  detestantur.  Horum  peccatum  non 
ex  infirmitate,  vel  ignorantin,  sed  solo  studio  per- 
petratur,  quia  videlicet,  si  vellent  implere  bona,  nec 
tamen  possent,  ea  quae  in  se  negligunt,  saltem  ia 
aiiis  amarent.  Si  enim  e^  ipsi  vel  solo  voto  appete- 
rent,  facta  ab  aliis  non  odissent.  Sed  quia  boua  ea- 
dem  audiendo  cognoscunt,  vivendo  despiciunt, 
animadvertendopersequuntur,  recte  dicitur  :  Qus 
ex  industria  a  Deo  recessei-unl.  Unde  apte  subjun- 
gitur  :  Et  omnes  viat  ejut  intelUgere  noluerunt.  Non 
enim  ait  iufirmitate  non  inteiligunt»  sed  inuUigere 
noluerunt  :  qui  saepe  quae  facere  despiciunt,  etiam 
scire  contemnunt.  Etenim  scriptum  est :  Sertaut 
tcient  volutttatem  domini^  et  facient  digna  plagit 
vapulabit  paucit.  El  tervut  tcient  voluntatem  dfh- 
mini  «ui,  et  non  facient  juxta  eam,  plagit  vapuleitit 
multit  (Luc.  XII,  48) ;  impunitatem  peccandi  aesti- 
mat  remedium  nesciendi.  Qui  nimirum  sola  super- 
biae  caligine  tenebrescunt,  atque  ideo  non  discer- 
nunt,  quia  aliud  est  nescisse,  aliud  scire  noluisse. 
Nescire  enim  ignorantiaest,  scire  noluisse  super- 
bia.  Et  tanto  magis  excusationem  habere  non 
possunt,  quia  nesciunt,  quanto  magis  eis  etiam 
noleutibus  opponitur  quod  cognoscant. 

360  CAPUT  XIII. 

DE   SEMITA. 

In  Scriptura  tacra  cum  temita  tingulari  numero  po» 
nt/ttr,  aliquando  intentio  Dominicce  incarnationit^ 
aliquando  operatio,  aliquando  anguslia  vitce  regu- 
laris  imelligitur ;  dum  vero  oiuraliter  temito!  di- 
cuntur,  aliqnando  arctiora  Domini  prwcepta,  a/t- 
quando  tubtilet  taactorum  doctorum  prmdicaliO" 
neSf  aliquando  cogitationes  designantur. 

Semitae  nomine  humilitas  seu  intentio  Dominica» 
incarnalionis  inteiligilur,  sicut  per  beatum  Job  de 
perfido  Jud;]eorum  populo  dicitur  :  Semitam  ignora» 
vit  avis  (Job  xxviii).  Vide  cap.  i,  lib.  2,  di- 
stinct.  I. 

(455)  Semitae  nomine  operalio  intelligitur,  sicut 
voce  Dominica  de  Auiicbrislo  ad  beatum  Job  dici- 
tur  :  Post  eum  litcebit  semita.  Post  Anticlirislus 
quippe  semita.  Lucere  dicitur,  quia  qoaqua  traus- 

(455)  Ex  lib.  xxxiv  in  Jol),  c.  xv,  41. 


teS  gREGORlANUBl.  —  LIB.  VI.  2Cg 

sU«  admiriUoBeni  iiiBkiit.ex  mmeulorum  «uorom  A  de  et  ips»  nobes  oe  oae  perfecia  8clefida  doceotur. 


dariuie  derdiquil,  el  sive  per  se»  seu  per  minl 
fllros  tuos  qaolil)et  prodeat,  mendacibus  signis  ro- 
rascat.  Unde  in  Evangeiio  Ya*itas  dicit  :  Surgent 
ptemdochrtiU  ei  pundoprophttiB^  et  dabunt  iigna 
mut^ia  ei  prodigiaf  ita  ut  in  errorem  indueantur^  $i 
feri  p^Uet^  etiam  electi  {MattH.  xxi?,  24).  Semita 
^tar  post  Anticlirislum  lucet,  quia  quorum  corda 
penelrat  eoram  opera  prodigiis  iiiustrat  ut  nimirum 
lanio  nitios  eorum  merces  iii  erroris  tenebris  teiieal, 
qvaniopereosforis  quasi  polentius  lucem  de  mi* 
racslis  ostenui. 

361  Semiue  nomine  angustia  vit»  regularis  in- 
tdfigiuiry  sicul  per  iacob  in  liiiorumsuorumbcnedi- 
ctione  didtur  :  Ftaf  Dan  coluber  in  vta,  cerastes  in 
Memita  {Gen.  XLit).  Yide  cap.  2,  lib.  ii,  distinct.  3. 

Semitaram  nominearctioraprsceptaDomini  iniei- 
igiintur  sicut  per  Psaimistam  Dominodicitur:  Vias 
iuoM^  Ihmne^  demon$tra  nuhiet  temitas  lucis  edoce 
me  {Psal.  ixiv»  4).  Per  vias  enimcommuhis^  quam 
d  leviora  praDcepta  quibus  ad  Dominum  itur,  desi- 
gnanlur.  Per  semitas  vero  qu£  strictiores  sunt  qiue 
^iae  el  rectius  ducunt  arctiora  ei  graviora  Dei  prjs- 
c^u  exprimuntor  et^bene  dicitur:  Viae  demon- 
streoiur,et  semit^  edoceantur  qu»  in  cognoscendis 
eonHniinibuspnBceptisqttsampla  sunt,  ut  vis  non 
esl  mullum  ial>orandum,  sed  in  cognoscendis  el 
leneDdis  strictioribus  mandatis  qus  stricta  sunl  el 
ocenlta  sicol  semite  maxima  esl  adiiibenda  diiigen- 
liadoclrips. 

^54)  Semilaram  nomine  sui)iiIessanctoram  doe- 
tonmi  praBdicationes  inteiliguntur,  sicut  voce  Domi- 
nica  ad  bealnm  Job  didtur  :  Nunquid  nosti  semitas 
MiNani  magnas ,  et  perfectas  scientias  ?  {Job  xxxviii 
16.)  Nobes  quippe  sunl  sancti  praedicatores.  Habeni 
islae  nitbes  semilas  subtiiissimas,  scilicet  sanclae 
praadieationis  vias.  Angusta  quippe  porta  est^  qum 
dmctt  aa  tntam  {Math.  vii,  14).  Eos  ergo  sancti  prae- 
dicatores  per  eemitas  astringunt  qui  ab  intentionis 
eoraoi  tramiie  per  lata  mundi  desideria  vagando 
non  exeont.  Arcta  etenim  bcne  vivcndi  ccnsura 
non  esl  ampk^via,  sed  semita  inqua  prsedicator  quis- 
que  studiose  constringitur:  quse  sub  praeceptoris  cu- 
stodia  soiiidte  coangostatun  An  non  quasi  quaedam 


cum  ds  voce  YeritaUs  dicitur :  Cum  feceritis  omnia 
quw  prwcepta  sunt  nobis^diciu :  JnutHes  servi  sumus 
{Luc  XVII,  10).  Perfecta  scientla  esl  sdre  omnia,  cl 
tamen  juxta  quemdam  modum  scientiae  se  esse 
nesdre;  quia  etsi  Jam  Dd  praecepta  novimus,  etsi 
jam  virtulem  verborum  iiilus  sollicita  considera- 
tioue  ponderamus,  etd  jam  quae  intellexisse  nos 
credimns,  agimus  adhuc  tamen  acta  eadein,  quae 
districtione  examinis  sint  discutienda,  ncscimus. 
Necdum  Dei  faciem  cernimus,  necdum  occulla  ejus 
consiiia  videmus.  * 

Scmitaram  nomine  cogitatioiies  designantur,  si- 
cut  per  beatum  Job  Domino  dicitur :  Posuisti  in  ner" 
vo  pedem  mcum  et  observasti  omnes  semitas  meas 

B  (Job  XIII,  29).  Vide  cap.  42,  lib.  v 

(455)  Grcssuum  nomine  operationcs,  vd  cogita- 
lionum  motu*'  designantur,  sicut  per  Eliu  de  Do- 
miiio  dicitur :  Oculi  ejus  supervias  hominum^et  om- 
nes  gressus  eorum  considerat  (Job  xxxiv,  21).  Sac|>e 

.  evenit,  ul  dum  peccaiores  superna  ciemcnlia  ex- 
specut,  in  majorem  caccitatem  cordisprosilianl,  unde 
scriptum  csl :  Jgnoras  quoniam  benignitas  Dei  ad 
pcsnitentiam  te  adducit;  tu  autem  secundum  duritiam 
tuam  et  cor  imposnitens  thesaurizas  tibi  iram  in  die 
ira^  et  revelationis  justi  juduii  Dei  {Rom.  u,  5).  El 
ecce  dum  violentus  quisque  quod  valuerit  rapit, 
dum  invalidos  opprimit  et  dum  diuomne  quod  ne- 
quiler  coucupiscit  exercel,  quia  non  subito  percu- 

^  titur ,  sed  ^us  in  fincm  poena  diirerlur,  ncquisdnia 
ejus  actio  a  Deo  vidcrinoncredilur.  Sed  nonita  csse 
teslatur  uunc  Eliu  qui  didt :  Oculi  e)us  super  vias 
hominum  et  omnes  gressus  eorum  considerat.  Tunc 
nequaquam  considerare  credebat  quando  pravus 
quilibet  omne  malum  quod  poterat  inulte  perpe- 
trabat,^a*stimabatur  Dcus  justa  acla  non  cernere, 
quia  differebal  justc  damnare  863  ^  magna  ejus 
patientia  quasi  quaedam  negligeritia  putabatur.  Ini- 
quus  qttoque  ipse  toties  se  iu  peccaiis  suis  iion  vi  • 
deri  adeo  credidit,  qooiies  inulte  pcccavit,  cui  por 
quemdam  sapieulem  dicitur  :  Ne  dicas^  peccavi^  et 
quid  acciditmihi  iriste?  (Eccle.  v,5.)  Emcndarenoii 
vult  nequitiam,  pro  qua  dignam  iion  perlulit  p«e^ 
nam.  Qui  quo  pie  exspcctatus  est,  eo  est  ad  peccan- 


angoslia  esl  itineris  in  boc  mundo  vivere,  sed  de  D  dum  ncquiter  instigatus,  et  patientiftm  supernae  ion- 


bujus  nmndi  coucupiscentia  nibii  babere,  alicna  non 
appetere,  propria  non  tenere,  laudes  mundi  desiticc- 
re,  despictenles  honorare,  adulantes  despicere,  de- 
spectam  sequi,  et  pro  Dco  opprobria  amare  el  gio- 
liaoi  fagere,  mala  nocentium  ex  corde  dimittere  et 
erga  eos  dilectionis  gratiam  immobilem  in  corde  re- 
linereTQuae  viddicet  omnia  semitaesunt,  sed  inagnae 
363  V^  quanio  in  praesenti  vita  pro  ipsa  vivendi 
cosUNfia  anguslae  sunt,  lanlo  amplius  in  aeterna 
reiributione  dilalantur.  Unde  el  hem  subditur  per- 
fecta  sdeniia :  perfecla  quippe  scientiaest  cuncta  hxc 
sottidte  agere,etde  suis  meritis  sdrc  nihii  esse.  Un- 

454)  Ex  L  xxvii  in  Job  c.  xxii. 
Patiol.  CXr.111. 


ganimitatis  despidens,  onde  corrigere  culpam  sttom 
debuit  inde  cumulavit,  sicul  per  eumdem  Job  dici- 
tur :  Dedit  ei  JJeus  locum  ptenitentiai ;  etille  abutiiur 
eo  in  superbiam  {Job  xxiv,  23).  Saepe  etiam  quia  poc- 
nam,  quam  meretur,  repente  non  suscipit,  hoc  Deo 
non  aestimal  displicere  quod  facit.  Dat  itaque  nunc 
Vt  ad  quamlibct  blasphemiam  praesumendo  proram- 
pat,  voiuptalum  suaram  nequithis  impleat,  alieoa 
vapiat,  inn(»cenlem  oppressione  satietur,etquia  nec- 
dum  percutitur,  vias  sua»  a  Domino  aut  non  vidert 
xstimet,aut(quod  pejusest)  approbari.  Veniet  pro- 
fecto,  veniet  aeterna  ei  repenHna  percussiOi  ei  lunc 

(455)  Ex  I.  xxviii  in  Job  e.  fii. 


^  -GARNEin  CAT^.  REC 

cognoscet.a  Deocuncia  conspici,  qiiando  se  impro-  A 
viso  exilu  videril  pro  cunclofiim  relribulione  dam- 
nari.  Tuncin  poena  suaoculos  aperiel,  quos  diu  le- 
nuil  clausos  iii  culpa.  Tunc  considerasse  omnia  ve- 
rum  judicem  scnlit  et  qiiando  malorum  suorum 
merilum  jam  evadere  senliendo  non  possit.  Tniquus 
igitur  qui  diuexspectatus  cst,  idcirco  est  repente  su- 
blatus,  quia  oculi  Domim  <up<rr  via$  hominum,  et  om- 
nes  gressus  eorum  considerat.  Ac  si  diceret :  Quia  ea 
quae  diu  patienter  conspicil,  quandoque  inuUa  non 
dcsorit.  Nam  ecce  subito  violentum  rapit  et  mala 
ejus  qu.'e  exspectando  protulit,  animadverlendo  re- 
secavit.  Nemo  igitur  dicat  humana  facta  Dominum 
non  coj;noscere,  cum  .iniquum  quempiam  iniquita- 
tes  suas  libcre  prospicit  cumulare.  Subito  enim  tolli- 
tur,  qui  diu  toleratur.  Gressus  vero  hominum  vocat  ^ 
vel£i9|[ulas  operaliones  quibus  inniiimur,  vcl  alter- 
iianics  motusintimsecogitalionis»  quibusquasipassi- 
bus  vel  longe  k  Domino  recedimus,  vel  pie  Doml- 
no  prppinquamus.  Ad  Deiim  enimquasi  tot  gressibus 
uiens  acccdit,  quoi  bonis  motibus  proficit»  et  rur- 
sum,  tot  gressibus  longe  fit  quot  malis  cogitalioni- 
but  decrescit. 

364  CAPUT  XV. 

DE  INVIO. 

(456)  Invia  dicitur  gentilitas,  sicut  voce  Domini- 
ca  ad  l)eatumJob  dicitur  :  Qui^  dedit  vehementissf- 
mo  inibfi  cursum^  uLtmpieret  inviam  et  desolatamf 
eiproduceretherbas  virentes?  (lob  xxxviii,  27.)Invia 
namque  dudun^  gentilitas  fuit  ad  quam  via  Dei  ver-  q 
bo  non  patuit.  Redempiore  quippe  Bostro  veniente, 
sic  accepit  vocationem  gratiae  ut  non  in  ea  prius  fuc- 
rit  via  prQphetiae.  Qui  desolata  etiam  recte  vocala 
est  vcl  ratione,  videUcet  consilium,  ve!  operis  fructu 
destiluta.  Dedit  ergo  homims  vehementissimo  im^ 
bri  4:ursum.,  ut  implerel  invianiM  desolatam  etprodu- 
ceret  herbas  vinntes,  id  est,  exteriori  praedicatio- 
ni  intcrnam  aspirationem  contulit ,  ut  corda 
geutilium  iiiania  implerentur,  infecunda  germina- 
rcnt. 

(457)  Potcst  etiam  quselibet  fidelium  mens  invia 
dici,  quse  ct  verba  vitse  aiidiat,  ea  tamen  transire 
usquead  internacordis  minime  permittat.  Prava  enim 
desideria  incordetali  sedem  invcniunt,  recta  vcrosi 
quando  inveucrint,  ac  impeHantur,  decurrunt.  Sed  D 
cum  misericors  Deus  imbri  suo  <;ursum  dare  digna- 
tur,  compuucti  per  internam  gratiam  verbis  vita;  an- 
res  cordis  aperiunt ;  etimpletur  tcrra  invia,  quse 
dum  prsebct  aditum  verbo,  cumulatur  mysterio.  Et 
producit  herbas  virentes :  quia  pergratiam  eom- 
punctionis  infusa  pnedicationis  verba  non  soluni  li- 
bcnter  recipit ;  sed  etiain  ubertim  fundil ,  ut  quod 
audirc  non  potcrat,  jam  toqui  concupiscat,  et  quse  nos 
audiendo  etiam  intrinsecus  aruerat,  jam  loquen- 
do  quse  sancta  sunt,  viriditate  suaquoslibcl  esurlcn- 
les  pascat. 

(456)  Ex  1.  xxixin  Job  c.  xiv. 

(457)  Ex  fine  c.  %  1.  supcr. 

(458)  Ex  bom.  7  iu  Evang. 


S.  VICT0R19  PARIS.  263 

865  CAPUT  XVI. 

DE  DBSERTO. 

In  'Scriptura  sacra  cum  desertum  singulariter  pont" 
ftir,  aliguandoludwa^gentiUtas^  aliquando  ceAum^ 
atiquando  cor  Anfideliumf  vel  mullitudo  immundo- 
rum  spirituum  designatur;  cum  vero  deserta  dicun^ 
tur,  hareticorum  aogmata  designaniur, 

(458)  Deserti  nomine  Judxa  intelligUur,  sicut  per 
Joannem  Baptistam  dicitur  :  'Ego  vox  ciamantis  in 
deserto  (Luc.  iii,  i).  Scimus  quia  unigenitns  Dei 
Filius  Verbum  Pafris  vocatnr,  Joanne  eTangelisfa 
attestante,  qui  ait :  In  principio  erat  Vefbum,  et  Ver- 
bum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan,  i,  i). 
Et.  ex  ipsa  nostra  locutione  cognosclmus  quia  vox 
piius «onat  verbum  postmoddm  possil  audiri.  Joan- 
iies  crgo  vocem  esse  se  asserit,  quia  verbuin  prae- 
cedit.  Adventum  itaque  Dominicum  percurrens  vox 
dlciiur,  quia  per  ejus  ministerium  Patris  Verbum 
ab  homiiiibiis  auditur.  Qui  etiam  in  deserto  damat, 
quia  derelict»4ic  dcstitutae  Judaeas  solatium  Redem- 
ptoris  "annuntiat* 

Deserti  nomine  gentilitas  designatur,  sicol  voce 
Dominica  ad  beatum  Job  dkitur::  Quis  dedit  tehe" 
mentissimo  imbrieursum,  et  viam  sonanti  tomtrui  ut 
plueret  super  terram  absque  homine  in  deserto  (Job 
xxxviiii,  ^).  Vide  cap.  i  hujus  lib.,  dist.  4. 

(459)  Deserti  nomliie  coelum  intelligilur,  sicut 
evangelica  voce  Veritatis  dicitur  :  Quis  ex  vobis 
homo  qui  habeat  tentum  ave$,  ei  n  perdidmt  unam 
ex  Hlis,  nomie^d^dimittitnonagiirta  novem  in  de- 
serto^  et  vadit  ad  Hlam  qum  ^perierat  (Luc.  xv,  4). 
Ecce  mira  pietatis  dispensatione  similitadineni  Ve- 
ritas  dedit  quam  et  in  se  ipsc  homo  ivcognoscerctt 
tamenliaec  specialiter  ad  ipsnm'  auctorem  bominum 
l(»ertineret.  Quia  enlm  eentenaHus  perfc>ctu8  cst  nu- 
nierus,  Ipse  centum  oves  iiabuit,  cum  sanctorum 
angelorum  substanXiam  et  hominum  possedit.  Sed 
ovis  una  tunc  periit,  quando  peccando  homo  pascua 
vitae  reliquit.  Dimlsit  autem  uonaginta  novem  oves 
in  descrto,  quia  iilos  sommos  angelorum  choros  re- 
Uquit  in  cifito.  Cur  autem  coelam  desertom  vocator, 
nisi  quo4  dcserlum  dicitur  derelictum.  Tunc  enim 
coelum  homo  deseruit,  cum  peccavit.  In  deserto  au- 
tem  nonaginta  novemeves  remanserant;  quando  in' 
terra  Dominus  unam  quaerebat  quia  ratlonalia  crea- 
turae  numerus  angelorum  videlicet  et  hominum,  qiiae 
ad  videndum  Dominum,  condita  fuerat,  pereunie 
bomine  erat  imminutus.  Et  ut  perfecta  summa 
ovium  redintegraretur  in  coelo,  bomo  perditus  qua^- 
rebatur  in  tcrra.  Nam  quod  hic  cvangelista  dicit  in 
dcserto ,  alius  dicit  in  montibus  (Matth.  xviii,  i2)» 
ut  signiOcet  in  excelsis,  quia  nimirum  oves,  quse 
non  peiierant,  in  sublimibus  stabant. 

(460)  Dcserti  nomine  vel  cor  fidelium,  vel  multi- 
tudo  immundorum  spirituum  designatur,  sieut  ad 
bcatum  Job  de  filiorum  suorum  ac  filiarom  morte 
pcr  nuntiom  dicitur  :  Fiiiis  tuis^  et  fiiiabus  ftescett- 

(459)  Ex  hom.  54  in  Evang 

(460)  £x  1.  u  in  Job  c.  xx. 


9C9  GUEGORIANUM. 

lf6Mf  ^ibibeniibiii  viHum  in  domo  fratri$  sui  primo»  A 
§mki  :  rqteute  ventus  tkhemens  irruil  a  regione  de" 
serti^  d  emuuuit  qualuor  angulos  domus  qux  cor^ 
rmet»  appmtit  liberos  luos :  et  mortui  suut  {Job 
1,  18,  19),  et  eibgi  ^o  solus  ut  nuntiarein  tibi.  Per 
Job  quippe  Redemptorem  nostrum,  per  fllioset  fi- 
lias  €jus  pr^edicatores  apostolos  ac  piebcs  subditas 
seoUmus.  Qui  in  domo  fratris  sui  primogeniii  con- 
vivare  refeninlur  :  quia  in  babitatione  adhuc  Ju- 
daid  populi  sacr»  prsedicationisdcliciisvescebanlur. 
Religio  deserti  est  cor  infideiium,  quod  dum  Crca- 
toi  deserit»  nuUus  inhabitalor  colit.  Ventus  auteni 
vebemens,  quid  uliud  quam  tentatio  fortis  accipitur? 
Tenlus  crgo  vehemeiis  a  regione  irruit :  quia  in 
367  passlone  Redemptoris  nostri  conlra  fiilclcs 
ejas  fortis  teutatio  a  cordibus  Judseorum  venit. 

(461)  Dcserti  Ikomiue  potest  dcrelicla  immundo- 
mm  spi.ituum  multiuido  conveiiicntcr  iiitelligi  a 
qua  ventus  venit,  et  domum  concutit,  quia  ab  eis 
tentatio  prodiit,  et  persccutorum  corda  commovit. 
Sed  luBC  domus  in  qua  convivabantur  filii  in  qua- 
iQor  angulis  slabat.  Tres  enim  regentium  ordines 
in  Sjnagoga  cognovimus,  sacerdotum  scilicet,  scri- 
barum  atque  seniorum  populi.  Quibus  si  Pharisaeos 
juogimas,  qualuor  in  bac  domo  angulos  invenimus. 
A  regione  igitur  deserti  ventus  venit  et  quatuor 
domus  angulos  concutit  :  quia  ab  immundis  spiri- 
tibus  tentatio  irruit»  et  mentes  quatuor  ordinum  in 
roatiiiam  perseculionis  excitavit.  Qux  domus  cor- 
roens  oppressit  iiberos  :  quia  dum  Judaea  in  crude-  q 
litatem  Dominicae  pcrsccutionis  cadit,  apostoiorum 
fidem  desperationis  formidiiie  obruit. 

Desertorumnominehaereticorumdogmata,  vel  vitae 
tcmporalis  commoda  intelliguntur  :  sicut  per  bcatum 
Job  de  ipsorum  haereticorum  sequacibus  quibuslibel, 
roondi  amatoribus,  dicitur  :  In  deurtis  habiiant  tor- 
nnium  {Job  xxx,  6).  Videlib.  vii,  cap.  8,  dist.  6. 
CAPUT  XVII. 

DE   SOLITUDINE. 

In  Scriptmra  sacra  soUtudims  nomine^  aliquando  se* 
ereia  quies  mentis^  aliauando  gentilitaSf  aliquando 
separatio  ab  Ecclesia  aesignalur,    ' 

(162)  Solitudinis  nomine  secreta  quies  mentis  in- 
teUigiUir»  sicut  ad  t>eatum  Job  voce  Dominica  de  soli- 
lario  viro,  sub  onagri  figura  dicitur  :  Cui  dedi  in  so-  D 
iitudine  domum^  ei  tabemacula  868  <''  ^^^^  salsu* 
gimt  (Job  ixxix,  6).  Hoc  loco  solitudinem  debcmus 
iuteUigere  corporis,  aut  soliludinem  cordis  ?  Sed 
quid  prodest  solitudo  corporis»  si  solitudo  defuerit 
cordis?  Qui  cnim  corpore  rcmolus  vivii,  sed  tumul- 
libus  coQversatiouis  huraanae  terrenorum  desiderio- 
nim  cogitationi  se  inserit,  non  est  in  solitudine.  Si 
vero  prematur  aliquis  corporaliler  popularibus  tur- 
bis,  et  umai  nuUos  curarum  ssecularium  tumultus 
ia  corde  patiatur,  non  esV  in  urbe.  Itaque  bene  con- 
tersantibus  primum  soUtudo  mentis  tribuitur    ut 

(461)  Ex  iisdem  lib.^  cap. 

f46i)  Ex  I.  XXX  in  Job  c.  xii,  xxiii,  xxiv 

(465)  Lib.  1,  c.  3,  dist.  i. 


-  LIB.  VI.  270 

exsurgentem  iiitrinsccus  stpepituro  tcrrenorum  de- 
sideriorum  premant,  ut  ebullientes  ab  infimis  cu- 
ras  cordis  per  superni  graliam  rcslringant  arooris 
omnesque  molus  importunc  se  ofi^erenlium  Icvium 
cogitationum,  quasi  quasdam  circumvulantes  mu- 
scas  ab  ocuHs  mentis  abigant  manu  gravilatis,  et 
quoddam  sibi  cum  Domino  intia  se  sccretum  quo^- 
rant,  ubi  cum  illo  exteiiore  cessante  strcpitu  pcr 
interna  dcsidcria  silentcr  loqualur.  De  hoc  sccrcto  cor- 
dis  aliiis  dicitur  :  Factum  est  silentium  in  conlo  quasi 
dimidiahora(Apoc.  viii,  i).  Qusercin  capilc  De  coelo. 

(463)  Scicndum  vero  nobis  est,  quia  nequaquam 
culmen  contcmplationis  attingimus,  si  non  ab  cxte- 
rioriscurseopprcssionccessemus.  Nequaquam  nos- 
nietipsos  iutuemur,  ut  sciamus  aHud  in  nobis  ra- 
tionale  esse,  quod  regit ;  aiiud  animale  quod  regi- 
tur,  nisi  ad  secrelum  hujus  silentii  lecurrcutes  omnl 
exleiius  pcrturbalione  sopiamur.  Quod  silentium 
nostrum  bciie  etiam  Adam  dormiens  figuravit,  de 
cujus  latere  mox  mulier  proccssit :  Quia  quisquis 
ad  interiora  inlelligenda  rapitur  a  rcbus  visU)UiLus 
oculos  claudit,  et  tunc  iu  se  ipso  vel  quse  praeesse 
virilitcr  debeant,  vel  quae  subesse  possunt  infirma 
distinguit,  ut  aliud  in  UIo  sit  quod  regere  valeat 
lanquam  vir,  aliud  tanquam  femiiia  quod  regatur. 
In  hoc  itaque  silentio  cordis  dum  per  contemplatio- 
nem  interius  vigilamus,  exierius  quasi  obdormiscl^ 
mus.  Quia  ergo  remoti  viri,  id  est  a  dcsideriis  car- 
nalibus  alicni,  hoc  sUentium  roeiitis  inhabitant, 
huic  onagro  Dominus  in  solitudine  domum  dcdit, 
ui  turba  desideriorum  tcmporaliuro  non  prcroatur. 
De  hac  iterum  solitudine  per  beaturo  Job  dicitur  : 
Quiaedipcant  sibi  solitudines  (Job  iii|  14).  868  ^<< 
(404)  Solitudines  quippe  sedificare,  est  a  secreto 
cordis  terrenorum  desideriorum  tumultus  expeUcre : 
et  una  intentione  aeternae  patriae  in  aroore  intiinae 
quietis  anbelare.  Aiinon  cunctos  a  se  cogitatioiium 
tumuUus  expulerat  qui  dicebat :  Vnam  petli  a  Do^ 
mino^  hanc  requiram,  ut  inhabitem  in  domo  Domini 
omnibus  diebus  vitOi  mea  (Psal,  xxvi,  4).  Frcqueo- 
tia  quippe  terrenorum  desiderioruro  fugerat  et  ad 
magnara  videlicet  solitudinera  scroetipsuiu  contulc- 
rat,  ubi  et  tulius  nihil  extrancura  conspicerci,  quo 
incompctens  nihU  amaret.  Hinc  iterum  dicit :  Elon- 
gavi  fugiens^  et  mansi  in  soiitudiiie  (P^al.  liv,  8). 
Fugiens  quippe  elongat  qui  a  turba  desiderioruro 
temporaliuro  in  altaro  Dei  conlemplationem  sc  sub- 
levat.  Manct  in  solitudine,  qui  perseverat  in  re- 
mota  mentis  intentione. 

(465)  SoHtudinis  nomlne  geniililas  dcsignatur. 
Unde  ct  boc  quod  in  pcrsona  soHtarii  supra  posui- 
mus,  videlicet,  cui  dedi  in  soUtudine  do:num,  ct 
tabernacida  ejus  in  terra  salsuginit  etiam  in  persona 
nostri  Redemptoris  potest  inteUigi.  In  geiitilitate 
eoim  in  qua  patriarcha  non  fuit,  prophela  non  fuit» 
quia  ad  inteUigendum  Deum,  qui  ratione  uterelur 

(464)  Ex  I.  IV  in  Job  c.  xxviii. 

(465)  Ex  I.  XXX  iu  Job,  c.  xv,  30. 


$71  GAnNeRI  €AN.  REG. 

iion  fuit,  homopenc  non  fuU.  De  liac  soliladine  pcr  A 
4saiam  dicilur  :  Lwtabitur  dezerta  et  imia  exsui- 
iabit  solitudo,  et  (torebit  quasi  lilium  (Isa.  xxiv,  I). 
f)l  rursum  de  Ecclesta  dicilur  :  Ponet  deserlum  ejus 
ipiasi  deliciaSf  et  tolitudinem  ejus  quasi  horlum  Do- 
mini{Isa.  li,  5).  Terra  vcro  salsugiiiis  haeceadem 
solitudo  repctita  est^  quae  priusquam  veram  Dei  sa* 
pientiam  cognosceret»  sadsuginem  protuierat :  quia 
jmllam  viriditatem  boni  inleliectus  proferens  pcr- 
'versa  sapiebat.  Domum  crgo  in  soliludine,  taberna- 
<;ulum  in  tcrra  salsuginis  accepit  Dominus  :  quia 
«ncarnatus  pro  imminibus  derdicta  gentilitatis 
corda  possedit.  Unde  ei  Patris^voce  per  Psalmistam 
dicitur  :  Postula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hmredita- 
iem  tuam,  et  possessionem  tuam  ierminos  terrae 
{Psat,  11, 8).  Qui  juxta  hoc  qnod  Deus  est,  cum  Pa-  ^ 
trc  dat  omnia  :  juxta  vero  hoc  quod  homo  est,  a 
Patre  accipit  omnia,  sicut  scriptum  est :  Potesta- 
tem  dedit  ei  judicium  focere,  quia  Filius  hominis  est 
^Joan.  v^  27).  Et  rursuro  scriptum  est :  Sciens  quia 
nmnia  dedit  ei  Pater  in  manus  {Joan,  xiii,  5),  369 
Tcl  sicut  ipse  dicit :  Omue  auod  dat  mtVit  P<i(er,  ad 
me  veniet  {Joan,  vi). 

(466)  Solitudinis  nouiine  scparatio  ab  Ecclesia 
intclligitur,  sicut  pcr  beatum  Job  de  haereticis  dici- 
iur  :  Qui  rodebant  in  solitudine^  squalentes  calami' 
tate  et  miseria  {Job  xxx,  5).  Rodi  quippe  solel 
quod  cenedi  non  potest.  Hseretici  autem,  quia  Scri- 
pturam  sacram  intdligere  sua  virtutc  moliuntur, 
eam  procul  dubio  apprchendere  nequaquam  pos-  q 
sunu  Quam  dum  non  intelligunt,  quasi  non  edunt. 
Et  quia  superna  gratia  non  adjuti  hanc  edere  ne- 
queual,  quasi  quibusdam  iliam  nisibus  rodunt.  Ex- 
lerius  quippe  illam  contrcctanl  cum  quiddam  co- 
nantur,  sed  iien  ad  ejus  interiora  perveniunt.  Qui 
quia  ab  universalis  Ecdcsis  socielatedisjuncti  sunt, 
nen  quolibet  rodcre,  sed  in  solitudine  memorantur. 
Ad  quam  niminim  solitudinem,  quia  praedicatores 
falsi  sequentes  suos  iraherent,  longe  ante  Yeritas 
pnemonuii  dicens :  Si  dixerint  vobis^  ecce  in  deserto 
4>sf,  nofite  exire  {Maitk,  xxiv,  26).  Qui  recte  perhi- 
bcntur  calaroiuieel  miseria  squalidi,  quia  el  morum 
sunt  pernicie  el  sensuum  pravitate  dcspccti. 

CAPUT  XVllI. 

DEAGCERE. 

(467)  Aggcris  nomine  moles  lentationum  desi* 
gnanlur,  sicul  ad  Ezcchielem  dicitur  :  FHi  hominis, 
sume  tibi  laterem^  et  pones  eum  coram  /e,  et  descri- 
bes  in  co  dtitatem  Jerusalem^  tl  ordinabis  adversus 
eam  obsidionem  et  wdificabis  munitiones^  et  compor- 
tabis  aggerem  ei  dabis  conlra  eam  castra^  et  pones 
arietes  in  gyro  {Exech.  iv,  i,  2).  Ubi  nobis  prius  in- 
quirendum  esi,  cum  Ezcchiel  proplieta  quoties  su- 
blimia  conspicil,  vel  quoties  agere  aliqua  mystica 
lubetur,  prius  filius  homiuis  appellatur.  Sxpc  cnim 
sublevatur  ad  coelestia,  cl  occuliis  ac  invisibiiibus 

ri66)  Ex  1.  XX  in  Job  c.  xi. 


S.  VICTORIS  PARIS.  274 

rebus  ejus  mcns  pascitur.  Ncccsse  csl  ergo  iH  inter 
occulta  qu®  penctrat,  tiiius  hominis  vocetur  nt  sem- 
pcr  agnoscat  quod  est,  et  nanquam  cxtoilatur  de 
his  ad  quae  ducitur.  Quid  est  enim  prophetae  ad  spi* 
ritualia  sublevato  semper  fili  hominis  3G9  ^'<  ^i- 
ccrc,  nisi  eum  inlirmitalis  propriae  memorcm  facerc  ? 
Utconscius  condilionis  infirmne  elevari  in  cognitionc 
non  debeat  de  magnitudine  contempiationis  su:e. 
Quia  ergo  idem  propheta  typuro  prsdtcaiitium  vel 
doctorum  tenet,  recle  ei  nunc  dicitur  :  Sume  tibi 
laterem^  et  pone  eum  coram  te,  Omnis  enim  doctor 
cum  terrenum  quempiam  auditorem  ad  coclestis 
verbi  doctrinam  suscipit,  lalercm  assumit.  Cui  dum 
loqui  coeperil  quffi  sil  retribulio  coelcslis  patrii^',  quas 
visio  pacis  supcrna;,  civitatem  Jerusalem  describitiii 
latere.  Quem  coram  se  ponil  cum  intcnta  mente 
qualitaiem  audieiitis  considerat,  Id  est  profectum, 
vel  defecium  conspicit,  ct  juxta  cjusdem  intelligen- 
liam,  praedicationis  suae  verba  moderalur  ut  describi 
in  audicntis  mente  civitas  Jerusalem,  id  e^t  visio 
pacis  possit.  Dicatur  ergo  :  Sume  tibi  laterem,  id  esl 
proximi  cor  lenerum,  poti^s  eMtti  coram  fe,  scilicet 
ut  vilam  atque  intcllectum  illius  intcnta  mente  cu- 
slodias,  et  describes  in  eo  civitatem  Jerusalem^  ut  ei 
quae  sinl  supema  gaudia  de  visione  supernx  pacis 
iiinotescas.  Quasi  cnim  jani  Jerusalem  descripta  esi 
iii  iatere,  cum  terrena  mens  coepcrit  quae  sint  ilia 
internae  pacis  gaudia  vera  cognoscere,  ct  ad  conspi- 
ciendam  gioriam  patriae  coelestis  aiihelare.  Quasi 
inteniae  pacis  visio  dcscribitur,  quando  mens  qiiae 
terrena  prius  sapucrat  per  amorem,  jam  ad  con* 
lemplandam  gloriam  regni  coelcstis  elcvatur.  Sed 
mox  ut  animus  amare  coeleslia  coeperit,  mox  ut  ad 
visionem  pacis  inlims  lola  se  inlentioiie  collegerity 
antiquus  illeadversarias,  qui  de  ccelo  lapsus  esl,iiH 
vidcl,  et  insidiari  ampliiis  Incipit,  et  acriores,  quam 
consueveral  tentationes  admovet,  ita  ut  plerumque 
sic  resislentem  animam  tentet,  sicut  ante  nunquam 
lenlaverat,  quando  possidebat.  Unde  scnptum  esl  : 
Fi7t,  accedens  ad  servitutem  Dei^  sta  injustitia  et  ti- 
more^  et  prcpara  animam  tuam  ad  tentationem  {Ec- 
cli,  11,  i).  Uiide  et  dacmoniacus  qui  a  Domino  sana- 
lur  ab  exeunle  dsemone  disccrpiiur,  sicul  scriptum 
esl :  El  clamans,  et  multum  discerpens  eum  exiit  ab 
eo  {Marc.  v,  5).  Quid  est  enim  quod  obsessum  homi- 
nem  antiquus  hostis  qucm  posscssum  iion  di»cer- 
pserai,  deserens  discerpsit,  nisi  quod  plerumqiic, 
dum  de  cordc  expeHilur,  acriores  iii  370  ^  tcnlap 
tiones  generat  quam  prius  excitaverat  quando  hoc 
quictus  possidebat.  Unde  Israelitse  quoque  ad  Moy- 
sen  et  Aaron  dicunl  :  Videatur  Dominus^  et  judi'- 
cet  quia  fetere  fecistis  odorem  nostrum  coram  Pha- 
raone  et  urvis  ejus^  et  prcebuistis  ei  gladium  ut  occi- 
deret  nos  {Exod.  v,  21).  In  Hoyscn  cnim  ei  Aaron 
lcx  et  prophct»  figurati  sunt.  El  sscpc  apud  se  ani- 
rous  infirmus  quasi  conlra  sacra  eloquia  murmurat, 
quia  postquaro  verba  coelestia  audire,  cl  sequi  ccfr- 

(4G7)  Ex  hom.  12  in  Ez«M:b, 


273 


GREGORIANUM.  ~  LIB.  VF. 


«71- 


pcrii,  regis  ii^gyptii  adversilas,  iJ  csi  maligni  spiri-  A  ^ooqiie  quia  noiiniiUa  vitia  ad  mcntemnon  simi^ 


tiis  teutat.o  excrescit.  Debei  ergo  \igilanter  doctor 
proQcienli  animx  quae  illam  sequatur  tentationes 
inuotesecrc,  ut  cautam  se  valcat  conira  nialigni  spi- 
rilus  iosidias  praeparare.  Unde  bene  nunc  post  de- 
scriptam  civitatem  Jerusalem  in  latere  dicitur  :  Et 
ordwahn  adver$us  eam  obiidionenif  etadificabii  mti* 
miiotus  ei  ccmportabi$  aggerem.  In  qua  enim  jam 
Tisio  {»acis  describitur,  ei  necesse  esi  ut  tentatio- 
Dum  bella  nuntientur.  Nam  ut  valeat  ad  illa  pacis 
gaudia  aRtema  pertingere,  banc  bic  procul  dubio 
oportet  tribolationum  tcntamenta  multa  sustiiiere. 
De  qua  bene  dicitur  :  Ordinabii  advenn*  eam  obsi- 
dionem,  Praedtcatores  quippe  contra  erudiendam 
aoimam  obsidionem  ordinant,  cum  pra^.roovendo 


veniunt,  sed  supponuntur,  ut  unum  alleri  in  tenta* 
tione  succcdat.  Et  aliud  contra  faciem  venit,  aliiid 
vcro  in  tenlatione  se  ex  latcre  subjicit :  quatenus> 
dum  alteri  resistitur,  ab  altero  mens  deeepta  ea* 
piatur.  Ipsa  enim  quae  superius  diximus  vitia  pl6- 
rmnque  se  alia  pro  aKis  ftirtive  siipponunt^  sicot 
nonnunquam,  dum  iram  vincere  in  nobismetipsis 
conamur,  ptusqnam  necesse  est  lcnitas  mentem  oc- 
cupat  ut  aspcritatem  peccantibus  quam  oportet  mi^ 
nime  proponat.  Sxpe  vero  dum  nobis  incssc  incauta 
lciiitas  dispticct,  zelos  se  in  fervorem  trabit,  atque 
extra  patiouti;e  limitem  animum  captivum  rapit. 
Quia  ergo  pcrntista  viti^  atque  adunata  contra  men* 
tein  veniunt,  rccte  in  prgedicatoris  ore  contra  de- 


UMlicant  qoibus  se  modis  vitia  virtutibus  opponant,  "  scriplam  Jerusalcm  castra  proponuntur ;  quia  ali 


quomodo  luxuria  castitatem  feriat,  qoaliter  ira  tran- 
qoIUitatem  animi  perturbet,  q^antum  inepta  la*titia 
vigorero  mentis  resolvat,  qualitcr  multiloquium 
taiaiiitionem  cordis  destruat,  quomodo  invidia  cba- 
ntaleoi  ioterGciat,  quemadmodum  supcrbia  arccm 
bomililatis  effodiat,  qoaliter  fallacia  cum  verilatem 
io  sennoQC  corruperit,  hanc  etiam  in  cogitatiouc 
corrumpat,  ut  qui  verum  dicere  uoluit  quod  intel- 
lexit,  jam  nec  intelligat  quod  dicere  valeat.  Ordina- 
tor  ergo  a  praedicatorc  obsidio,  cum  per  san- 
ctx  admonitionis  verba  singulis  quibus  virtulibus, 
quae  vel  quibus  modis  vitia  iusidientur  ostendi- 
tur. 

Adbuc  quoque  subditur  :  El  comportabi$  agge-  q 
rent.Quoenim  mens  desiderare  coelestia  ca:perit,  co 
io  illam  maligni  spiritus  tentationibus  suis  terrfjiias 
amplius  cogiutiones  exaggerant.  Propheta  autem 
afgerem  comportat,  com  praidicator  sanctus  bonis 
nicntibus  qiialiter  371  tcrrena  desidcria  subripere 
solent,  denuiitiat  :  Et  dabi$  contra  eam  castra,  ct 
fwnes  arietes  in  gyro.  Qiiasi  dat  praedicator  contra 
animam  castra  quando  malignorum  spirituum  con- 
tra  eam  collectas  atque  adunatas  insidias  indicat, 
ot  aliquando  non  solummodo  ex  uno,  sed  ex  con- 
jnnctis  vitiis  tentent.  Nam  sunt  quaedam  vilia  quasi 
per  quamdam  sibi  cognationem  propinqua,  sicut 
dissolulio  spiritqs,  appetitus  gulae  et  immunditia 
Inxorix;  sicot  moltiloquium,  fallacia  ct  pcrjurium. 
Ex  dissolutiooe  qoippe  spiritus  meus  ad  ingluviem  D  <^«»»»^  respicit,  cujus  facies  foveam  attcndi*,  et  bene 


qiiando  singula  hinc  inde  scnsuni  feriunt,  in  gyro 
ai  ictcs  ordiiiautur.  Ponit  crgo  praHiicator  arietes  in 
gyro  dum  cauie  denuiitiai  quam  blande  luxuria  per- 
cuiit,  qiiain  aspcrc  impaticnlia  occidit,  872  <IuAm 
laboriose  avaritia  accciidit,  intcrimit»  quam  tumide 
superbia  exstinguit.  In  gyro  arielcs  poncrc  esl  prao- 
dicando  ostcndei*c  qui  uiidique  solcant  aniniam  rou.- 
croiics  vitiorum  fcrirc* 

CAPLT  XIX. 

bE    lOVEA» 

In  Scriptura  sacra  fovew  noiiiine  atiquando  terrena^ 
rum  rerum  abjectio^  vet  bnrathrum  inferni,  ali' 
4fuando  latebra  defenshnis  intelHguntur. 

(iG8)  Fovcas  nomine  vel  terrenarum  rerum  abje- 
ciio  vcl  barathrum  inferni  dcsignatur,  sicut  voce 
Doininica  ad  bealum  Job  de  supt^rbis  dicitur  :  Abs- 
conde  eos  pulvere  simut  et  facies  eorum  demerge  in 
foveam  (Job  sl,  8).  Hunc  pravarum  cogilationum 
piilverein  oppressa  mens  tolerat  quem  ventus  nequis- 
SMOX  tenlationis  apportat.  Hinc  est  enim  quod  de 
unaqiiaquc  anima  tcrrcnis  desideriis  aggravata  sub 
Ephraim  spccic  per  prophctam  dicitur  :  Cur  faetus 
est  Ephraim  subcinericius  panis  qui  non  reversatur? 
(Ose.  Tii,  8.)  Aptcautcmsubjungitur:Stmii/el  facies 
eorum  demerge  in  foveam.  Ac  si  dicat :  ut  ego^ 
Justo  namque  judicio  superborum  facies  Dominus 
in  foveam  merglt,  quia  intcntionem  cordis  eorum 
se  ultra  hoinines  erigentem  kifisrius  dejicit.   Ima 


ventris  rapitur,  et  dum  cibis  vcnter  extenditur,  ad 
loxuriam  caro  trahitur  superbicndo  captiva.  Et  rur- 
soni  ex  moltiloquio  fallacia  gcneratur,  quia  valde 
dilBcile  est  ut  qui  multa  loquitur,  non  etiam  mcn- 
tiator.  Et  saepe  mendaciom  perjorio  tegitur,  nt  ante 
homana  jodicia  veletur.  Superbia  quoque  esse  sine 
iuTldia  et  inani  gloria.  non  esse  potrst.  Superbus 
etenim  qoisque  honorem  quem  ipse  ambit,  aliis  in- 
videt,  et  cum  hunc  fortasse  obtinuerit,  in  elationem 
temporalis  «loriae  attoliitur,  atque  quod  alios  con- 
spidt  roinlnie  percipere  potuisse,  hoc  se  per  ina- 
nefii  gloriam  gaudct  prae  caeteris  habere.  Sciendum 


de  superbis  dicitur  quod  eorum  facies  in  foveani 
demerguntur,  quia  im»  petunt,  dum  superbiendo 
altiora  appetunt,.et  quo  magis  extotlendo  se  erlgunt, 
co  niagis  rucndo  biferius  tendmit.  Tcrrenam  quippe 
gloriam  quaerunt,.  et  iofim»  suni  quae  prospiciuAt, 
duin  Buperbiendo  alta  sectantur.  Recte  ergo  eorum 
Cacies  in  fovcam  mergi  pcrbibentur,  quia^  sequcntes 
infima,  ad  iiiferni  barathrum  tendunt.  373  ^^^ 
enim  judicio  agitur,  ot  quos  hic  voluntaria  aversio 
excaecat,  illic  ab  intuitu  veri  luminis  digoa  supplicii 
fovea  abscondat. 
(469)  Foveae  nomine  latebrae  defensionis  desi- 


(408)  Ei  I.  xxxii  io  Job  c.  vit  remotius  a  fine. 


(469)  Bx  L  xxxiii  in  Job  xix,  32. 


275  GARNERI  CAN.  REG. 

goantur,  sicut,  per  Prophetam  coutra  Judseam  di-  A 
citur  :  Ibi  cubavil  lamia^  el  invenit  $ibi  requiemf  ibi 
habuit  foteam  erieiu$  {ha.  xxxiv,  11). 
CAPUT  XX. 

DE    FOSSA. 

(470)  Fossae  nomine  iiumilitas  designatur,  sicut 
ad  Isaiam  vocc  Dominica  dicitur  :  Ingredere  in  pe- 
tram^  abicondere  in  fossa  /mmo,  a  facie  timoris  Do- 
ffttnt,  et  gloria  majestutis  ejus  (Isa,  ii,  20).  Petram 
quippe  ingredimur  cum  in  cordis  nostrl  duritiam 
penetramus,  atque  a  facie  timoris  Domini  fossa 
humo  abscondimur,  si  terrenas  cogitationch  ege- 
leutes  ab  ira  districti  judicis  in  humilitate  no- 
stne  mentis  celamur.  Quo  enim  plus  terra  fodtendo 
projicitur,  eo  pavimentum  semper  inferius  demon- 
stratur  :  unde  et  nos  si  a  nobis  studiosius  terre-  ^ 
nas  cogitationes  ejicimus,  qno  apud  nosmetipsos 
abscoudamur,  humiiius  inveQimos.  Ecce  enim  quia 
divini  judicii  dies  immiuet,  quasi  ipsa  jam  timo- 
ris  ejus  facies  apparet  tantoque  magis  necesse 
estut  utiusquisque  illum  tenribiliustimeat,  quanto 
Jam  gloria  majestatis  ejus  appropinquat.  Quid  ergo 
agendum  est,  quove  fugiendum  ?  Quomodo  enim 
quis  latere  potest  eum,  qui  ubique  est?  Sed  ecce 
peccatum  ingredl,  fossa  bumo  occuluri  praedpl- 
mur,  ut  videiicet  cordis  nostri  duritiam  disruHi- 
pentes»  eo  Iram  iiivisibiiem  dediuemus,  quo  ab 
amore  rerum  visibilium  apud  nosmetipsos  in  corde 
subtrabimur  :  ut  cum  pravae  cogitationls  terra 
ejicUur,  mens  apud  semetipsam  tanto  tutius  quanto  ^ 
et  humilius  abscondatur. 

(471)  Fossae  nomine  patientia  designatur.  Unde 
apud  Ezecbielem  esse  in  altari  fossa  dicitur :  Vt  in 
ea  superposita  874  holocausta  serventur  {Euch, 
XLiii,  27).  Si  enim  in  aitari  fossa  non  esset,  omne 
quod  ineosacrifldum  reperiret,  superveniens  aura 
dlspergeret.  Quid  vero  accipimus  altare  Dei,  uisi 
anlmam  juati?  Qusequot  bona  egerit,  tot  superse 
aute  Del  oculos  sacrificia  Imponit.  Quid  autem  est 
allaris  fossa,  iiisl  bonorum  patientia?  Qux  dum 
inentem  ad  adversa  toleranda  humiliat,  quasi  roore 
foveae,  hanc  in  imo  positam  demonstrat.  Fossa 
ergo  in  altari  flat,  ne  soperpositum  sacrifldum  aura 
dispergat,  id  est  electorum  mens  patientlam  cuslo- 
diat,  ne  commota  vento  impatientiaeetiam  hoc  quod  D 
bene  operata  est,  amlttat.  Bene  auiem  uuius  cubili 
baec  eadem  fossa  esse  memoratur,  quia  nimirum, 

81  patientla  non  deseritur,  unitatls  mensura  senra- 
tur.  Unde  et  Paulus  alt :  Invieem  onera  vestra  por- 
tate^  et  sic  adimplebiiis  legem  Christi  {GaL  vi,  2). 
Lex  quippe  Christi  est  unitatis  charltas  quam  sdi 
perfidunt,  qui  nec  cum  gravantur  excedunt. 
CAPUT    XXI. 

DE   CAVERNA. 

Cavernae  nomiue  cor  pravum  inielligitur,  sicut 
per  prophetam  de  Redemptore  nostro  dicftur :  De^ 

(470)  Ex  1.  sxxi  in  Job  cap.  xiii,  22. 
U71)  Ex  III  part.  Pastor.,  admonit.  iO. 

(472)  Ex  1.  XVII  in  Job  c.  xvii  5. 


S.  VICTORIS  PARIS.  276 

lectabitur  infans  ab  ubere  super  foramine  aspidis,  et 
in  caverna  reguii  qui  ablactatus  fuerit  manum  suam 
mittet.  Vide  cap.  29,  lib.  iii,  dist.l. 

CAPUT  XXII. 

DE    AIITRO. 

In  Scriptura  sacra  antri  nomine^  aliquando  cogtta- 
tio,  vel  cor  bonorum  designatur. 

(472)  Antri  nomine  cor  pravum  intelligitur  :  si- 
cnt  per  Eliu  de  diabolo  didtur  :  Ingreditur  bestia 
875  iatibulum  suum^  et  in  antro  suo  morabitur 
{Job.  xxxvii,  8).  Quis  alius  nomine  l)estis  nisi  dia- 
bolus  a<^ipitur?  Quia  omnium  reproborum  corda 
nunc  priusquam  apertus  appareat,  possidet,  eaque 
per  occultam  malitiam  quasi  propriuin  antmm  te- 
uet  atque  ad  omne  quod  nocere  bonis  appetlt,  In 
eorum  obftouris  nientlbus  abscondit.  An  Judseorum 
persequentium  corda  antrum  hujus  bestise  non  fue- 
runt  in  qnorum  diu  consiliis  latuit;  sed  repenle 
vodbus  erupit  damautium  :  Crucifige^  crucifige 
{Luc,  xxiii,  21).  Et  quia  ad  lacerationem  mentls 
pertingere  non  potuit  tentando,  in  Redemptoris  no- 
stri  mortem  carnis  anbelavlt. 

(473)  Antrorum  vel  specuum  nomine  cogitatio- 
nes  seu  corda  bpnorum  Intelliguntur,  sicut  voce 
Dominica  ad  Job  de  apostolis  dicitur  :  Nunquid  ca- 
pies  ieemte  prcsdam ,  aut  animam  catulorum  ejus 
impiebis  quando  cubanl  in  antris^  et  in  specubus  tit- 
sidiantur  f  {Job  xxxviii,  39») 

CAPUT  xxni. 

DE  LUTO. 

In  Scriptura  sacra  luti  nomine  atiquando  Judma^ 
aliquando  infirmitas  conditionis  nostrw^  aiiquando 
terrenarum  rerum  muitipiititast  aiiquando  do* 
ctrina  sordidum  sapiens^  aiiquando  desiderii  car* 
nalis  iiiecebra^  aiiquando  mens  Sviritus  $ancti 
gratia  perfusa  designatur, 

(474)  Lutl  nomine  Judsea  Intelligitur,  sicut  vooe 
Dominica  de  ipsa  ad  Job  diciiur :  Restitueiur  ut 
iutum.signaculum^  ei  stabit  sicut  vestimentum  {Job. 
xxxviii,  14).  Quid  cnim  aliud  Dominus  plebem 
Israeliticam  rcpcrit,  376  "is'i  lutum,  quantum 
obsequiis  gentium  dcdilam  in  iEgypto  servicntem 
hiteribus  invenit.  Quam  dum  tot  miraculis  ad  ter« 
ram  repromissionis  duxit,  dum  perductant  cogiil- 
tionls  suae  scientia  replevily  dum  tot  arcana  sccre- 
torum  per  prophetam  contulii,  quid  eam  aiiud 
quam  servandi  mysterii  slgnaculum  fecit :  ipsa  quo- 
que  in  divina  prophetia  clausum  continuit  quidquid 
severitas  In  fine  revelavit.  Sed  dum  posttot  divlna 
secreta,  post  tot  percepta  miracuhi  in  Redemptoris 
sui  adventu  plus  terram  quam  verltatem  diiexit, 
per  sacerdotes  dicens  :  Si  dimittamus  eum  stc,  oifi- 
nes  credent  in  eum :  et  venient  H^mani^  et  toiient 
nostrum  ioeum  et  gentem  {Joan.  xi,  4H).  Quasl  ad 
eos  qnos  In  Egypto  rdiquerat,  iateres  rcdilt,  et 
quae  facta  jam  Dei  signacuium  fuerat,  ad  boc  sc 
Iterum  quod  desemerat  inflexit,  lutumque  se  posi 

(473)  Ex  I.  XXX  in  Job  c.  xi. 

(474)  £x  1.  XXIX  in  Job  cap.  iii. 


<277  GRCGORIANIJM 

aignaciiluin  in  oculis  Veritatis  e\1iibuit,  cum  pcr  A 
impietatis  malitiam  accepri  verbi  m^^ieria  perdidit, 
et  sola  terrena  sapere  qu»  Inquinant  clcgit.  Ubi 
apCe  sohjongitur :  Et  stabit  $kut  vestimentum,  Im- 
poliu  naroqne  et  grossiora  vesUmenta  etiaro  cum 
induta  fiierint,  quia  indoentis  membris  bene  ap** 
plicau  non  bserent,  sUre  reiVsruntur.  Judiea  ergo 
circa  veritatis  notitiam  cum  servire  videtur,  sicut 
veslimentum  sterit,  quia  per  exteriora.  maiidata 
servire  se  Deo  ostendit,  sed  adhaerere  el  pcr  cba- 
ritalis  intelligentiam  noiuit;  et  duin  solhm  in  prae- 
cqvtis  Der  lUteram  tcnuit,  clnequaquain  sepcr  spi- 
ritum  lensibus  intimis  junxit,  quasi  ei  qui  se  in* 
dotraty  non  adhaesit. 

(175)  Luti  nomine  infrrmitas  conditionis  nostrae 
desiguatur.  Tnde  et  hoc,  quod  jam  eiposuimus,  ° 
aliter  iiiteltigi  potest.  Horoinem  quippe  Dominus, 
qula  ad  siroiUtudinem  suam  condidit,  quasi  quod- 
dam  potentiae  suae  fecit  signaculum. 

Quod  tamen  ut  lutum  restituetur,  quia  licet  ae- 
tenia  supplicia,  per  conversionem  fuglat,  lii  ultionem 
tamen  perpetratae  superbiae  carnis  morte  daronatur. 
Ex  luto  quippe  homo  conditus,  etroentis  accepu  ra- 
tione,  simllitudine  divinae  imaginis  decoratus,  ela* 
•iuiie  cordis  intumescens,  quam  de  inGmis  rorroatus 
esset,  oblitusest.  UndemiraGonditoris  justitiaactum 
377  ^*  vt  quia  per  eonsensuin  intumuit  quem 
ratlonalem  aceepit,  rursus-terra  per  roortem  fferet 
qnam  esse  se  considerare  huroiliter  noluit :  et'qoia 
pcccando  Deisiroilitudinem  pepdidU>»  moriendo  vero  q 
ad  lirai  sui  materiani  rediit,  recte  nunc  dicitur  :  jRe- 
stitmetur  ut  lutum  signaculum.  Et  quia  de  corpore, 
cam  spiritus  vocatur,  quodam  quasi  luto  suae  carnis 
exuitar ,  apte  deeodem  subtiungitur :  Et  stabit  sicut 
vestimenium,  Lutum  namque  nostruro  sicutvesti- 
HkgMum  sUre ,  est  usque  ad  resurrectionis  teropus 


—  UB.  VI. 


878 


exntumque  perdurare.  Hanc  condtiionis  uo- 
stiae  infirmiurein  beaius  Job  pieUti  judicis  obji- 
ciens  supplicat ;  cumdicit :  Memento^^Meso, quod  sic- 
ut  lutum  feceris  me,  et  in  puherem  reduces  me  (Job, 
X,  9)  (476).  Angelorum  quippe  ^piritus  idcirco  ir- 
reoussibiliterpeccaverunt,  quia  Unto  robustiussure 
poterant  quanto  eos  camis  admistio  non  tenebat. 
Homovero  post  calparoveniaro  meruit,  quiaper  cor- 
pus  caruale,  aliquid  quo  seroetipso  minor  esset  ao-  D 
cepit.  Unde  et  apud  respecturo  judicis  arguroenturo 
pieUiis  est  baec  eadem  inflrmlUs  camis,  sicut  per 
PsalmisUm  dicitur :  Ipse  autem  est  misericors  et  pro^ 
pitius  ^l  peccatis  eorum^  et  multiplicamtf  ut  averte- 
ret  iram  suam  et  non  accendit  omnem  iram  suam  et 
recordatus  est  quia  caro  funt  {Psal.  lxxvii,  39).  Ut 
loiora  ergofactus  est  homo,  quia  <Ie  limo  est  ad  coii- 
ditionem  assuinptus.  Lutum  quippe  fit,  cum  se  aqua 
teme  conspergit.  Sicut  lutum  iUquc  conditus  est 
homo,  qula  quasl  aqua  infundit  pulverem,  curo  ani- 
tua  rigat  carnem.  Quod  sanctus  vir  bene  pieUti  Ju- 

(475)  Ex  1.  XXIX  in  Job  c.  vi,  in  flne,  5. 

(476)  Ex  I.  XLix  in  Joh  c.  xxviii,  56. 
f  477)  Ex  I.  XXXIV  ia  Job.  c.  xiii,  9. 


dicis  objicit,  cum  postulans  dicit :  Memento^  qumso^ 
quod  sicut  lutum  feceris  me,  Ac  si  aperte  dicat :  Inflrmi- 
Utem  carnisconsidcra,  ct  reatum  iniquiutislaxa.  Ubi 
aptc  quoque  mors  cjusdem  camis  adingitur  [f,  altiiv- 
gitur],cum  protinus  subinfcrtur  :  Et  in  putveremde» 
duces  me,  Ac  si  patcnter  postulet,  dicens :  Memenlo, 
quaesoy  quod  per  carnem  a  terra  venio,  et  pcr  ejus 
interilum  ad  terram  tendo.  Materiam  itaque  qriginis 
ct  poenam  (inisasplce,  et culpam  citius transeuntis 
dcle. 

(477)  Luti  nomine  terrenamm  reruro  roultijdrci- 
Us  dcsignatur,  sicut  per  Habacuc  propheum  dicL- 
tur :  Vceeiqui  multiplicat  nonsua !  usquequo  aggravat 
contrase  ^J^densum  lutum  ?  {Habac.Ut  6.)  Dfcnso 
enim  lul03eaggravat,  qui  peravaritiamtenena  mul- 
tiplicans,  peccati  sui  oppressione  se  coangusUt. 

(478)  Luti  nomine  docirina  sordidum  sapienssi- 
gnatur,  sicut  pcr  eumdem  prophcUm  Domino  dici- 
tur  :  Viam  fecisti  in  mari  equis  tuisin  luto  aquarum 
muUarum  {Habac.  iii,  15).  Ac  si  diceret :  Aperuisti 
iter  praedicatoribus  tuis  inter  <jk>cirinas  hujus  sa^ctHi 
sordida  et  terrena  sapientes. 

(47^)  Luti  quoqiie  nomine  desiderii  carnalis  ille^ 
cebra  designatur ,  sicut  Psalroistx  dcprecans  ait  i. 
Eripe  me  de  luto^^ut  non  inpgar.  {Psai.  lxviii^15). 
Luto  quippe  inhaerere  est  sordidis  desideriis  conc& 
pisceiitiae  caraails  ioquinari 

(480)  Luti  nomine  potest  etiam  signiflcari  roen? 
superfusa  spiritus  divinl  gratia,  qula  qaod  de  exte- 
riori  bomine  explicatum  est,  hic  de  interiori  valei 
inteliigi :  Memento^  qumso^  quod  sieut  iutum  feeeris 
^ne,  et  in  puiverem  reduces  me  {Job  x,  9).  Sicut  lo- 
turo  quippe  boroo  noster  interior  cxistity  quia  san- 
cti  Spiritus  gratia  terrena;  menti  infunditur,  ut  ad 
intellectum  Conditoris  sui  erigatur.  Huroana  nam- 
que  cogiutio,  quae  peccati  sui  sterilitate  aruit,  per 
vim  Spiritus  sanctl,  quasi  irrigau  terra,  viridescit, 
sed  8X1)0  dum  perceptis  doiii  superni  virtutibos  sine 
corrupiione  utiinur,  ad  privatam  fiduciam  usu  con- 
tinux  prosperiutis  elevaraur.  Unde  fit  plurlmuro  ut 
idem,  qui  sublcvaverat,  paruroper  spiritus  deserat, 
quatenus  ipsum  sibi  hominem  ostendat :  quod  san- 
ctus  vir  exprimit  cum  subjungit :  Et  in  puherem  re- 
duces  me.  Quia  enlm  per  substractionem  spiritus, 
mens  aliquantulum  iu  tenUtione  deseritur ,  quasi 
ab  humore  pristino  terra  siccatur,  ut  inflrroitatem 
suam  derelictus  sentiat,  et  sine  infusione  supcrnae 
gratiae,  quantum  horooarait,  agnoscat.  Quiapte  quo- 
que  ad  pulverero  reduci  dlcitur,  quia  dimissus  siJu 
cujuslibct  tentationis  aura  rapitur. 
879  CAPUT  XXXIV. 

DE  SIEBCOIIE.. 

/n  Scriptura  sdcra  stercoris  nomine  aliquando  ws 
transitoria  deMignatur,  aliquando  fetor  luxurieSt 
aliquando  peccatum  quodlibet. 

Stercoris  nomine  rcro  transitoriam  designal  Sa 

(478)  Ex  eod.  lib.  ct  cap. 

(479)  £x  eod.  lib.  ct  cap. 

t480>  £x  1.  IX  in  Job  cap.  xxix,  37. 


t79  GARN£IU  GAN.  REG.  S.  YIGTORIS  PARIS.'  i80 

lomon  dicens :  De  $tercore  baum  tapidabitur  piger  A  talibus  deprecari.  Uode  et  cnllor  vineae  dicil :  iio- 


{Eccfi.  XXII,  i).  Vide  lib.  l,c.5,  dist.  8 

Stercoris  noniine  fetor  luxuriac  intelligitur  apud 
ioelem.  Vide  1.  iii,  c.  1,  dist.  3. 

(481)  Peccatum  quodlibet  per  stercus  signiGcat 
eyangelista  ubi  culior  vinese  doniino  suo,  qui  arbo- 
rem  lici  plantatam  in  vinca  babebat,  et  fructum  In 
ea  uon  inveniens,  dixit  ei  ut  succideret  illam,  re- 
spondissedicitur :  Domtne,  dimitte  itlam  el  hoc  anno^ 
u%que  dum  fodiam  circa  iliam  et  mittam  in  cophi- 
num  stercori$  {Luc.  xiii,  8).  Arbor  namque  anima 
uniuscujusque  intelligitur.  Unusquisque  autem  juxta 
modum  suum  in  quantum  locum  vitae  praesentis  le- 
net,  si  fruclum  bonae  operationis  non  exhibet,  ve- 
lutinfructuosa  arborterram  occupat,  quia  In  eo  loco 


nifiie,  dimitte  illam  et  hoc  anno  et  fodiam  drea  t/- 
iam,  Quid  est  enim  circa  flculueam  fodere,  nltl  In- 
fructuosam  mcntem  Increpare  ?  Omnis  qiiippe  fossa 
in  imo  est,  et  nimirum  Increpatio,  dum  mentem  slbi 
demoustrat,  bumiliat.  Quoties  ergo  de  peccato  sua 
aliquandocorripinius,  quasi  exculturae  debito  clrca 
lufructuosam  arborem  880  fodimus.  Posl  fossio- 
nem  vero  quid  dicat,  audlamus :  Et  mittam  cophi* 
num  $tercori$,  Quid  est  enim  copbinus  stercoris,  nisi 
memoria  peccatorum  ?  Peccata  eteiilm  camis  ster* 
eora  vocaiitur.  Nos  iuque  quotiescamalem  mentem 
desuis  peccatis  increpamus,  quoties  ad  ejus  memo- 
riam  vitia  ante  acta  reduclmus  ,-quasi  infructuom 
arbori  cophinum  sterooris  versamus  ut  malorum  qnQB 


in  quo  ipse  est,  et  aliis  operandi  occasionem  negat.  ^  egil  recolat,  et  ad  compunctionis  gratiam  quasi  de 
Terram  quippe  occupat,  qul  mcntes  alienas  graval ;  6tercore  pinguescal.  Ex  fetore  igitur  ad  fruclum  re- 
terram  occupat  qui ,'  iocum  quem  tenet ,  in  boni  j  Viviscit  arbor ,  quia  de  consideralione  peccati  ad 
operibus  non  exercct.  Sed  lamen  nostrum  esl  pra     Dona  se  opera  resuscilal  animus. 


INCIPIT  LIBER  SEPTIMUS. 


S81  €APUT  PRIMUM . 

DR  AQ0A. 

kn  Seriptura  $a€ra  aquarum  nomtne  aliquando  $ancti 
Spirilu$  infu$ia  de$i§natur^  atiquando$ancta  $ci$n' 
tiaf  aliquando  prava  $cientia^  aliquando  tribula^  Q 
tion€$^  aliquanao  poputi^  atiquando  bonorum  meih 
te$  fidel  vrtedicamenta  $equentium ,  aliquando 
9ancti$$im%  angetmtm  ehari^  aliquando  eruciatu$ 
iHfernali$  inapiw^  atiquando  dudum  moUia  corda 
Judeeorum^  aliquando  $acrm  ScripturcB  hi$toria^ 
aliquando  snenffa,  atiquando  ftuxa  loeutio^  a/t* 

?mudo  lubriea  pravorum  corda^  atiquatido  infide^ 
ita$  vet  friaora  torpeutium  actionum^  atiqaando 
mcerori$  undte^  alufuando  iametita  immHitati$  vei 
compunctio  coste$ti$, 

(482)  Aqu»  iiomine  sancti  Spiritus  infusio  desi- 
gnatur  sicut  in  Evangclio  dicitur  :  Qui  eredit  in  ttte, 
$icnt  dicit  Scriptura^  flumina  de  ventre  ejus  fluent 
$icut  aqum  vivoi  (Joan.  vii,  58).  Ubl  autem  evange- 
lisla  secutus  adjunxit :  Hwc  autem  dixit  de  Spiritu 
eancto  quoniam  acrepturi  erant  credente$  in  eum 
(ibid.f  39).  Rursus  per  aquam  sancta  scientia  desi  -  p 
gnatur,  382  ^^^^^  dicitur :  Aqua  $apientiee  $atutari$ 
potabiteo$  {Eccii.  xv,  5).  Per  aqnamquoque  prava 
srientia  appellari  solet,  sicutapod  Salomonem  mu- 
Her,  quae  typum  haefeseos  tenel,  eallidis  snasionlbos 
blanditur,  dicens  :  Aqum  furtivcs  duiciore$  $uttt 
(Prov.  IX,  17). 

(483)  Aquarum  nomine  nonnunquam  solenl  Iri- 
bulationes  intelllgi,  slcul  per,Psalmistam  dicitur  : 
Saivum  me  fac^  Deus^  quoniam  intraverunt  aquce 
u$que  ad  animam  meam  {P$ai.  Lxviii,  2). 


(484)  Aquarum  nomlne  popnli  deslgnantor,  •icot 
per  Joannem  :  Aqum  vero  $unt  popuii  (Apoe.  xvii, 
15).  Idcireo  aulem  aquis  popoli  desfgnanlor,  qiila 
ei  Invita  sonom  habei  ex  tumultu  carnls  ei  quotidio 
defluit  ex  decorsu  mortaliuils. 

(485)  Aqnarum  nomine  oon  solom  floxuscorren* 
tium  populorum,  sed  etiatt  bonorum  mentes  fidel 
praedicamenta  seqoentlum  deslgoantor,  sieol  prophe- 
la  ait  :  Beati  qui  $eminati$  super  omne$  aqua$  {l$m» 
xxxii,  5tO).  El  per  Psalmistam  didlor  :  Yox  Domimi 
$uperaqua${P$al.xxyiyuZ^). Et Job  dldl  desandis : 
Aqua$ttppenditin  meiiftiro(/oftxxviii,i5)  (486).  Quia 
videlicet  sanctilpsi  qol,suo1evante  8pirilu,adsumma 
rapiuntur  quandlu  In  hae  vlusunl,  ne  aliqua  elatioiie 
superblant,  quibusdaro  lentatlonibus  reprimunlur  : 
ut  neqnaqoam  tantum  proficere  valeanl,  qoantom 
volonl  :  sed  ne  extollantur  soperbla,  flt  in  eis  iptt* 
rom  qo»dam  mensora  virlutom  (487).  Ad  ima  qoippe 
iralih  caro,  ne  exieHlat  ^ritos :  ei  ad  aonima  Irabil 
spiritus,  ne  prostemal  caro.  Splritos  levai,  ne  ]a- 
ceamus  In  InOrafis :  caro  aggravat,  ne  extollamor 
ex  snmmis.  Si,  oon  levante  sphilo,  not  caro  tenu* 
ret,  perfectione  proculdoblo  tenUlionli  80«  in  ima 
dejicerel. 

Aquarum  nomlne  sanclisslmi  desSgnanlor  ango- 
lorom  chori,  sicol  per  PsalmlsUm  dldtor  :  Katm^ 
den$  cceium  eicut  peUem,  qui  tegi$  aqaie  iupiriara 
eju$  {P$aL  ciii,  3).  Vide  lib.  i,  cap.  S,  disl.  5 

(488)  Aquae  nomloe  cmeiatus  Infenallt  tnop» 


(481)  Ex  hom.  31  in  Evang. 

(482)  Exl.  xixln  Jobe.  4. 

(483)  Bx  eodem  c.  ii,  et  t.  su« 

(484)  Ibidem. 


K\  flne,  c.  IV,  lib.  soper • 
Ex  c.  V,  iib.  sop.  In  Job. 

i487)  Hxc  sunl  In  medio  c. 

488)  fix  lib.  xviu  in  Job  c.  12, 


m  GREGOHIAMJM. 

exprHnilar,  licvt  in  iob  de  dannatione  iniqui  divi-  h 
tit  383  ^^^^'^1'  *  Apprehendet  emm  qutut  Mqua  mcjriM 
{Job  xxTii»  90).  Non  immerko  enim  aqose  illa  tunc 
lnopia  comparatur,  qiiia  in  liirerno  cruciat»  qiii  su- 
aeeplos  in  pronindis  absorbens  solet  lacus  nomlne 
de^gBari.  Unde  per  prophelam  qooque  liomani  go- 
neris  Toce  didtor  :  Lapsa  ett  in  lacum  vita  mea 
(Tkrem.  iii«  55).  Ercptorom  vero  exsoltatione  canta- 
tnr  :  ikmdHe  Deu$  mfics,  elamati  ad  le,  et  $ana$ti 
we.  Akttraxiiii  ab  inferit  animam  meam^  $alvaili  me 
M  d€teendentibi$  in  lacum  {P$aL  xvit,  5,4). 

(489)  Aqoaroro  nomine  dodoin  niollia  corda  Jo- 
dxonim  designantnr,  sicot  per  Job  scriptom  est : 
/m  timiiiludifum  lapidis  aqucs  durantur  (iob  xxxviii, 
30).  In  lapi.dc  enim  gentiliom  doritia  designator* 
Ipsi  quippe  lapidet  coluerunt,  et  de  eis  per  Pro-  ^ 
pbetam  dictum  est :  Simiiet  iUi$  fiani  qui  faciunt  ea^ 
€i  omnet  qm  cenfidunt  m  ei$  {P$al.  cxiii,  8).  Uude 
Joaniies  iadam  aspiciens  se  de  stemmale  genera- 
Ikmis  extoUere,  el  genitlea  praeridens  ad  Abrahie 
prolem  Sdei  cognitioueni  transire  ait :  Ne  velilit  di' 
cere  imter  vot :  Patrem  habemut  Abrakam.  Dico  enim 
voHt,  quia  potent  ett  Deut  de  lapidibut  ittit  tutcitara 
fitiat  Abrakm  (Mattk.  iiH  0).  Lapides  itaque,  du- 
ros  perlidia  gentiles  vocans,  per  aquas  vero  moUia 
prius  sigBantur  oorda  iudasomm.  Qoia  ergo  pri- 
inum  Jodgea  Deo  credidit,  gentilitate  omni  in  perfi* 
«lix  soae  obstinatiOBe  remanente  :  postmodum  rero 
ad  Gdem  gentilium  corda  moUita  sont,  et  Judeorum 
infidelitas  obdorata.beBe  dictum  est :  In  timHitudi"  q 
aem  lupidit  aqum  duraittur.  Ac  si  diceret  :  Ula  mol- 
Sa  et  penetrabilta  fide  corda  Judaeonim,  in  insen* 
sibHitaiem  Tertuntur  gentium.  Com  enim  miseri- 
cors  Deus  gentes  traxii,  iratus  Judaeam  repulit. 
AetiiiBqiie  est  iU  sleut  dodum  ad  percipiendam  fldem 
gealilitas  Aierat  obdorata,  ita  postmodum  ad  fidem 
fMitaiute  siiseepu  Judttae  poimlns  perfldiie  torpore 
daresceret. 

(490)  Aquae  nomine  sacrap  Scripturfle  bistoria  de- 
siguaMr.  Unde  in  EvaageUo  scriptum  est,  quod 
Jossil  DomiBas  Impleri  bydrias  aqua»  quam  proti- 
•os  Tertil  In  riBom  {Joau.  ii»  7).  Quid  enim  per  hy- 
drios  Bisi  corda  nostra  :  Quid  per  aquam  nisi  sacrae 
lecliODisblstoriadesignantur?384Qii^  AUtem  muta- 
reaqaamln?inumpotuit»etiamvacuashydria8vakiit  D 
vino  statim  replere.  Sed  implere  aqua  bydrias  Ju- 
bei,  qula  prius  per  saene  lectionis  historiam  corda 
noslra  replenda  sunt.  Et  aqua  nobis  in  vinum 
venitar»  qnando  ipsa  historia  per  aliegoriae  my- 
slerlum  In  spiriialem  nobls  inteUigentiam  commu» 


(4M)  AquaB  nomine  scienlia  mteUigUur,  sicut  Sa- 
lomoo,  ail :  Aqua  profunda^  verba  ex  ore  viri^  et  tor» 
retu  raiimdmtt  font  tapicHlim  {Prov.  xviiit  4).  Aqua 
^iiguarl  seienllam  David  propbeta  testatur  dicens  : 

(489)  Ex  1«  XXIX  in  Job  cap.  xv,  longioscolc  a 
princiii4o. 

(49U)  Ex  hom.  6  in  viii  Ezech. 
tidi)  Ex  K  xviii  in  Jobc.  14. 


-  LIB.  VII.  m 

Tenebrota  aqua  in  nubibut  aerit  {Ptal.  xvii,  It) ; 
id  est,  occulta  scientia  in  propbetis.  Aqoa  signari 
scientiam  Job  noveral,  qui  de  Doroino  diccbat :  Qui 
ligat  aquat  in  nubibut  siits,  ut  non  erumpant  pariter 
deor$um  (Job  xxvi,  8).  (^uid  enim  hoc  loco .  aqoam 
nisi  scientiaro  appeUal?  nubiom  vero  nomine  quiil 
aliod  qoam  praedicatores  sancti,  id  est  apostoli» 
deslgnat,  qoi  per  mondi  partes  circoraqoaqoe  trans- 
missi,  et  verbis  noverant  ploere,  et  miracoUs  coru- 
scare?  (49i)  Aqua  autem  ligator  In  nobibos,  quia 
praHlicatorum  scientia  infirmorum  mentibos  lo- 
qoens,  quantoro  sentire  valct,  doccre  prohibetur. 
Nam  si  scicntiam,  ut  haoricbant  corde,  ita  ore  fun- 
derent,  immcnsitate  cjos  aoditores  suos  opprime- 
rent  potios  qoani  rigarent.  Unde  religata  intrinse-* 
eus  scientia,  ut  non  pariter  deorsum  erumperet,  au* 
ditores  suos  distillatione  vcrboruro  iiutriens,  nabes 
illa  loquebatur  diccns  :  Non  potui  ioqui  vobit  quad 
tphritatibut^  ted  quati  camatibut  tanquam  parvuiit 
lac  potum  dedi  vobit^  non  eteam,  {1  Cor.  uu  ^)*  Qais 
enim  ferre  potuissety  si  raptus  ad  tertium  coelam, 
raptus  tn  paradisum  arcana  verba  audiens  quae  loq^il 
hominibas  non  liceret,  tam  immcBsossdeotiae  sinas 
aperiret?  Aat  cujus  noa  virtatem  aoditoris  oppri- 
meret,  si  ea  quae  intrinsecus  haurire  poterat,  io 
qoantam  Ungua  camis  suflicerel,  extrinsecus  inun- 
dans  aquae  hiijus  immensitas  emanasset?  Scd  ul 
auditores  rudes,  non  inundatione  sdentiae,  sed  mo- 
derata  praDdicattonis  dlstiliatioue  foveantor,  ligal 
Deus  aquas  in  nubibus,  ut  non  erumpant  pariler 
deorsom ;  quia  doctorum  praedicationem  tcmperal^ 
ut  auditorum  infirmitas  dodorum  rore  nulrita  con- 
valescai. 

385  (^d^)  Aquae  nomine  fluxa  locutio  designa- 
tur ,  sicut  per  Salomonem  dicitur  :  Qui  dimittit 
aquam^  caput  ett  jurgiorum  {Prov.  xvii,  14).  Aquam 
qaippe  dimittere,  est  Unguam  lu  floxum  eloquU  re- 
Uixare.  Quo  contra  et  in  bonam  partem  Salomou  aS'^ 
serit  dicens  :  Aqua  profunda  ex  ore  viri  {Prov,  xviii^ 
^)*  Qni  .ergo  emittit  aquaro*  eapul  est  jurgiorum, 
quia  qui  Ungoam  non  refrenat,  concordiam  dissi- 
pau  Quibusdam  enim  ruinae  susb  gradibus  mens  de-* 
sidiosa  In  foveae  hipsus  impelUtur.Nam  dum  otiosji 
cavere  jverba  negligimus»  ad  noxia  pervenimus,  al 
prius  loqui  aUena  lUieat»  et  postmodum  detraetioBl^ 
bus  eorum  vitam»  de  quU>us  loquitur»  Ungua  mor^ 
deat,  quandoque  aulem  usque  ad  apertas  eonlume^ 
lias  erumpat.  Hinc  irarum  seniinantui  stimulift 
oriuntur  rixae»  accenduntur  bces  odiorum,  pax  tota 
exstinguitur  cordium.  Unde  e  diverso  scriptum  esl : 
i2iil  imponit  ttutto  ulenttum » tram  nUtigat  (Prot. 
XXVI,  10). 

(494)  Aquarum  nomine  lubrica  pravorum  desido* 
ria  designantur»  sicut  per  Psalmistam  dicitur :  Stth 
tuit  aquat  quati  in  utre  {Ptai.  lxxvii»  15).  A^aaB 

[492)  Haec  sunt  in  medio  cap. 
493)  Ex  li.  vii  in  Job  c.  xviii. 
[494)  Ex  lib.  viii  in  Job  c^  xi,  ad  ancnis  1& 


28$  GARNCRI  CAN.  REG. 

qulppe  in  utresunt,  cum  carnalium  mentium  tumi-  A 
da  iusanaque  desidena  ad  peragenda  mala  qu» 
appetunt,  impossibilitatis  suae  angustia  gravantur. 
Saepe  enim  meliorilnis  mali  dominari  concupiscunt, 
8Ad  tamen  eis  divino  judicio  cuncta.mirabiliter  dis- 
ponente  subtracia  sunt.  Nocere  bonis  elati  tamen 
desiderant,  et  subjecti  ab  eis  solali^  sperant.  Aquae 
ergo  in  utre  sunt,  cum  lubrica  pravorum  desideiia, 
quia  operis  effcctum  non  inveniuut  sub  camali 
deprimuntur. 

(495)  Aquarum  nomine  vel  infldelitas,  vel  frigora 
torpentium  aciionum  designantur,  sicut  in  beato 
iob,  de  pervcrso  quolibet  scriplum  est :  Ad  mmium 
eaiarem  iranseatf  ab  aquit  nivium  (Job  xxiVi  49). 
Ivlci  co  iniquitas  frigori  comparatur,  quia  peccantis 
mentem  torpore  constringit.  Unde  scriptum  est : 
Sicut  frigidam  faeit  ci$terna  aquam ,  sic  frigidam  fa- 
cit  animam  maHlia  sua  {Jer,  vi,  7).  Quo  contra  cba- 
ritas  calor  est,  quia  vidclicel  liiente  acccndii  quam 
replet.  De  quo  calore  scriptum  est :  386  Abundabit 
ittiquitaif  refrigescet  eharitas  multorum(Matth.  xxiv, 
42).  Bene  ergo  de  perverso  quolibet,  propfaetantis 
duntaxatsententia  non  opUntis  dicitur :  Ad  nimium 
ealorem  tranMeat  ab  aquis  nivium,  Ac  si  aperte  di- 
ceretur  :  Qui  bumiliter  sub  disciplinae  viuculis  non 
restringjfur,  ab  infidelitate  sua,  vel  a  perversi  operls 
frigore  per  imrooderatam  sapientiam  in  errorero  la- 
bitur.  Unde  bene  quoque  egregius  praedicator  disci- 
pnlorum  suorum  cordibus  bunc  exquisit»  sapien- 
tiae  nimium  calorem  devitans  ait :  Non  plus  sapere 
quam  oportet  sapere^  sed  sapere  ad  sobrietatem{Rom. 
XII,  3).  Ne  fortasse  nimins  calor  interimeret  quos 
prius  aquae  nivium,  id  cst  infidelitas,  vel  torpen- 
lium  actionum  frigora  morituros  tenebant. 

(49^)  Aquarum  nomine  moeroris  nndae  deaignan- 
Inr,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Et  quasi  tntiR- 
dantes  aquCB^  sie  rugitus  meus  {Job  iii ,  24).  Aquae 
cum  inundant,  cum  impeiu  veniunt,  et  crescentibus 
mnltipliciter  voluminibus  Intumescuut.  Electi  ergo 
dum  mentis  suft  oculis  divina  Judicia  opponunt, 
dum  deocculu  super  se  senteutia  Irepidant,  duro  se 
ad  Deum  pervenire  posse  confidunt,  sed  tamen  ne 
non  perveniant  mctuunt;dum  praeteritorum  suorum 
recolunt  quae  deflent ;  dura  quae  sibi  adhuc  fiitura 
sunt,  quia  nesciunt  pertimescunt:  quasi  quaedam  in  o 
els  aquarum  more  volumina  colliguntur  quae  in  moe- 
Toris  rugitus ,  quasi  in  subjecta  littora  defluunt 
Vir  igitur  sanctus  vidit  quanta  slnt  in  lamentis  poe- 
nitentiae  volumina  cogitationum ;  atque  ipsas  moe- 
roris  undas  inundantes  aquas  vocavit  dicens :  Et 
ifuasi  inundantes  aquas^  sie  rugitus  mei. 

(497)  Aquarum  nomine  lamenta  bumilitatis,  tel 
rompunctio  coelestis  designatur,  sicul  per  beatum 
Job  dicitur :  Sl  lotus  fuero  quasi  aquis  nvns^  et  ful- 
serint  veiut  mundtssimm  Manus  mem^  tamen  sordibus 
intiHgues  Yne,  et  abominabuntur  me  vestimenta  mea 
(Job  IX,  30).  Aquae  etenim  nivis,  sunt  lamcnta  hu- 

U9n)  Ex  I.  XVI  in  Job  c.  xvii,  50. 

(496)  Ex  1.  V  iu  Job  c.  vii. 


&  TIGTORIS  PARIS. 


iS4 


mlHtatis.  Qu«  profecto  buroilitas,  qiii  autedistricti 
jndicis  oculos  caeteris  virtutibus  praseminely  quasi 
per  magni>  meriti  colorem  candel.  Sunt  ijamq«e 
nonnulli  qui  lamenta  babenl,  aed  bumilltalem  noa 
babent,  quia  afflictl  plangunt;  sed  lamen  3S7  ia 
fletibus  ipsis  vel  contra  proxlmontm  vifam  super- 
biunt,  vel  contra  ordinationem  Gonditoris  ertguninr. 
Hi  nimirum  aquas  habcnt>  sed  nivis  aquas  non  ba- 
benl  et  muudi  esse  ncqueunl^:  quia  humiliutis  Ae- 
tibus  miiiime  lavantur.  Aquis  autem  nivis  se  lave- 
verat,  qui  confldentcr  dicebat :  Cor  contriium  et  hur 
miliatum^  Deus^  nondespicies  {Psai.  l,  19).  Qui  eniia 
lanientis  aflliguntur,  sed  murmurando  rebelles  sunf , 
nientcm  quidem  eonterunt,  sed  humiliari  coniem- 
nunt.  Quamvis  aquae  nivis  ct  aliter  intelligi  possiiM. 
Aqua  enim  fontis  et  Huminis  ex  terra  oritnr,  aqua 
vero  nivis  ex  aere  proruit.  Et  suni  nonnulli  qoi  per 
orationum  laroenta  se  cruciant,  sed  tamen  loiis  Ia« 
mentonim  hiboribus  ad  sda  fterrena  desiderla  exs»- 
daiit;  componguutiH*  in  predbus,  sed  felicilatit 
transitoriae  gaudia  exqulrum. 

Hos  itaque  nivis  aqua  non  abluit,  quia  eorum  de- 
siderium  ab  imis  venil.  Quasi  enim  ex  lerrae  aqiia 
perfusi  sunt,  qui  pro  terrenis  bonis  in  precibus 
Gompungunlur.  Qul  vero  idcirco  plorant,  quia  pra&- 
mia  aetema  desiderant  j  aqua  njvis  iios  diluii  ^ 
quia  coelestjs  compunctio  infundit.  Nam  cum  peren- 
uem  pairiam  per  lamenu  appelunt,  ejusque  acccnsi> 
desideriis  plangunl,  a  summis  accipiunt  unde  mun- 
dentur.  Per  manns  auiem  quid  alind  quam  opcrai 
designantur?Notandum  vero  quod  vir  sanctus  noa 
ail  :  Fulserint  mundissimae  manms  meaSf  sed  veiut 
mundissimm  mattus  meee^  qoia  quousque  poena  cor- 
ruptionis  aslringimur,  quamlibcl  rectis  operibiis 
insudemus,  verani  mundiliam  nequaqiiam  apprc- 
hcndimus,  sed  imitamur.  Unde  el  apte  subjungiuir : 
Tamen  sordibus  intingues  me.  Den%  nos  intinguere 
sordibus  dicitur,  inlinctos  sordibus  demonstrare, 
quia  quanlo  ad  illum  verius  per  bona  opera  surgi« 
mos,  tanto  subtiiius  vitae  noslrae  sordes  agnoscimus» 
quibus  ab  ejus  munditia  diseordamus.  Ail  ergo : 
Si  lotus  fuerOf  quasi  aquis  ntvis^  elc..  Ac  si  apertiug 
dlcat :  Qoamvis  lamenlis  supernae  compunctionis 
infnndar ,,  quamvis  per  studia  rectae  operatiouis 
exercear,  in  lua  tamen  munditia  video,  quia  mundiis 
non  sum. 

388  GAPUT  U. 

DB  ABTSSO. 

/n  Scriplura  satra  abgssi  nomine  aliquantic  infemu^ 

.    aliffuando  mens  desperata^  aliquando  incompreheU' 

sibtlitas  divinorum»  judiciorum^  aliquando  profun- 

ditas  astutia  diaboii^  aiiquando  corda  prttvorum^ 

aliquando  rationis  hnmatUB  judieium  detiffnatur. 

(498)  Abyssi  nomine  infernus  deslgiialur«  slcttl 

Dominus  Job  interrogans  dicil :  Nunqnid  ingresnu 

£S  in  profundum  maris  et  in  novisHmis  a^§$si  item- 

buiasti  f  {Job  xxxviii,  16.)  Si    mare    more  divini 

cloquii  saecblum  debet  intelligi,  nihil  probibct  pro- 

(497)  Ex  I.  IX  in  Job  c.  xix. 

(498)  Ex  i.  siix  in  Job  c.  vii. 


2SS  GREG0R1ANUM. 

ruuib  maris,  inferni  claustra  senliri.  Quod  profun-  A 
dam  marts  Dominus  petiit,  cum  inferni  novissima, 
dectorom  suonimanimas  ereptunis,  intravit.  Unde 
et  per  proplietam  dicitur  :  Posuisti  profundum  ma' 
ris  tuvtit,  ut  transirent  liberati  {ha.  Li,  iO).  Hoc 
naraque  profundum  maris  ante  Redemptoris  adven- 
toro  non  via,  sed  carcer  fuit,  quia  in  se  etiam  bono- 
nim  aniinas,  quamvis  non  in  locis  poenalibus,  dau** 
sit.  Quta  tamen  profundum  Dominus  viam  posuit, 
qnia  illuc  veniens  electos  suos  a  clausiris  infcrui 
ad  coelestia  iranstre  concessit.  Unde  et  aperte  illic 
snbditur  :  Vl  tramirent  liberati.  Quod  vero  profun- 
dum  maris  dixerat,  hoc  verbis  aliis  replicans,  abyssi 
iiovissimum  vocat.  Quia  sicut  aquarum  abyssus 
nulia  nostra  visione  comprehenditur,  ila  occulta  in- 
ferai  nollo  a  nobis  cogitationis  sensu  penetrantnr.  ^ 
Qui  enim  hinc  subtrahilur  cemimus ,  sed  quae  iilos 
juxu  meritum  retributio  suppliciorum  maneat,  non 
Tidemus.  Dicit  ergo  :  Nunquid  ingreuus  e$  profun- 
dnm  marii^  etc.  Ac  389  ^i  dicat,  ut  ego  qui  non 
solnm  mare,  id  est  saeculum  per  assumptam  huma- 
nitatem,  camem  et  animam  petii,  sed  etiam  per  eam 
sponte  in  morte  positus  usque  ad  uUima  inferni 
dcscendi.  Yigilanti  vero  cura  pensandum  est  quod 
in  novissimis  abyssi  deambulasse  se  perhibet. 
Deanibulare  quippe  noii  constricti,  sed  liberi  est. 
Qncm  enim  vincola  astringunt,  ejus  nihilominus 
gressus  impediunt.  Quia  igitur  Dominus  nulla  pec- 
cati  vincula  pertulit  in  inferao,  deambulavit.  Liber 
qui«»pe  ad  ligatos  venit.  Unde  scriptum  est :  Factut  q 
sum  sicut  homo  sme  adjulorio,  mter  mortuos  liber 
{Psai.  Lxxxvii,  6).  In  novissimls  ergo  abyssi  Do- 
mino  deambulare,  est  in  loco  damnationis  nil  suae 
retentionis  invenire,  attestante  Petro  qui  ait  :  Solu- 
tis  dotoribus  inferni  juxta  quod  impossibiie  erat  le- 
neri  iiimm  ab  eo  (kct.  ii,  24). 

(499)  Potest  qnoque  per  abjrssom  mens  de^rata 
intcHigi,  ut  patet  ex  Job:  Nunquid  ingressuses  pro- 
fundum  maris  (Job  xxxviii,  4(>).  Mare  quippe  mens 
cst  humana  cujus  profunda  Deus  ingreditur,  quando 
per  cogoilionem  suam  ad  lamenta  poenitentlae  ab 
intimis  cogitationibus  perturbator,  quando  prioris 
vilse  iiequifas  ad  memoriam  reducit,  et  ftuctuantem 
in  confessione  sua  animum  concutit.  Profundiim 
maris  Deus  penetrat,  quando  eliam  desperata  corda  ^ 
pemutat.  Ipse  enim  mare  intrat,  quando  cor  sae- 
culare  buniiliat ;  profundum  maris  ingreditur,  quando 
visiure  mentes  etlam  scderibus  pressas  non  dedi- 
gnatur.  Unde  et  recte  percuuctando  suljungitur : 
£l  m  novissimis  abyssi  deambuiasti.  Quid  enim  est 
abyssus  nisi  mens  scelerata,  quae  dum  semeiipsam 
comprehendere  non  valet,  sese  iu  omne  quod  est, 
velut  obscura  abyssus  latet?  In  novissimis  ergo 
abyssi  Deo  deambulare,  est  etiam  nequissimorum 
honinom  corda  convertere,  et  desperatas  menies 
visiODii  suae  vestigiis  tangendo  mirabUitcr  reforma- 

(499)  Ex  ejusdem  1.  c.  viii,  7. 

(500)  Ex  I.  XXXIV  in  4ob  c.  xvi. 
(50i)  Ex  \.  XXIX  ia  Jub  c.  xv. 


-  LIB.  VII.  986 

re.  Cum  enini  post  immensa  scelera  onusquisquo 
compungitur,  quid  aliud  quam  in  novissimis  abyssi 
Deos  deambolans  rideturY 

(500)  Abyssi  nomine  incomprehensiblHtas  divi* 
nomm  judiciomm  exprimitur,  sicot  Dominus  dia* 
bolo  390  ioquens  testatur  dioens :  jEsiimabit  abys* 
sum  qnasi  senescentem  (Job  xli,  55).  Quod  aeteroa, 
et  inoomprehensibilia  Dei  jodicia  abyssi  soleant  no- 
mine  designari  Psalmista  testalur,  dieens :  JutHcia 
tua  abyssus  i/hulta  (Psai.  xxxv,  7).  Senectus  vero 
aliquando  pro  finis  propinquitAte  ponitur.  Unde  ait 
Apobtolus  :  Quod  antiquatur  et  senescit,  prope  inte- 
rilum  est  (Ilebr.  vui,  15).  Diabolus  itaque  aestimat 
abyssum  quasi  senesceutem,  qiiia  reproborom  eordi 
sic  infatual  ut  suspicionem  eis  de  venturo  judicio 
quod  quasi  finialur  infundat.  Abyssum  namque  se- 
nescere  aestiroai,  qui  terrainari  qoandoque  in  sup- 
pliciis  supernam  aiiiimim  adversionem  [animadver- 
sionem]  putat.  Igrtorantiqous  persuasor  in  membris 
suis,  id  est,  iKiquorum,  futuras  pcenas  quasi  cerlo 
flne  determinat,  nt  eorum  culpas  siiie  termino  cor- 
rectionisextendat,eteo  magis  hic  peceata  non  finiant, 
quo  illic  aestiment  peccatorum  supplicia  finienda. 

(50i)  Abyssi  nomine  profiinditas  astmiae  diaboU 
designatur,«sicut  de  eo  ad  beatum  io\y  »  Domino 
dicitur  :  Et  superficies  abyss§  constrtnykmr  (Job 
xxxviii,  50).  Quid  entm  in  abysso  nisi  incomprdieih- 
sibilem  antiqui  hostis  astutiam  intelUgere  dc^mus? 
Superlicics  autem  abyssi  constringitor,  quia  frau- 
dulentae  ejus  insidiae  a  seductis  bomluibus  depre* 
bendi  non  possunl.  Aliud  quippe  intrinsecus  latet, 
atque  aliud  extrinsecus  •stendit ;  transfigurat  enim 
se  in  angelum  lucis,  et  callida  deceptioiiis  arte  plu* 
rimum  proponit  laudabilia,  ut  ad  iiUcita  pertrahtit. 
Abyssi  ergo  superficles  constrinf itur ,  quia  dum 
quasi  bona  peisuasionis  eijus  species  velut  solida 
desuper  glacies  ostenditur,  iu  profundum  latens  ejoi 
malitia  non  videUir. 

(502)  Abyssi  nomine  corda  pravoram  designan- 
tur,  sicut  per  beatum  Job  de  sapientia  dicitnr :  Abyp- 
sus  dicit :  Non  estinme  (Job  xxtih,  14).  Qdxi  eoim 
hoc  loco  abyssum  nisi  corda  pravorum  iiominttm 
vocat,  quae  et  per  lapsum  fluida  et  per  duplicitatis 
sunt'  caliginem  tenebrosa?  Qui  nimirum  abyssus 
non  esse  in  se  sapientiam  banc  profltetur,  quia  ini*^ 
qna  mens  dum  esse  sapien»  carnaUter  q>petit,  stulr 
tam  se  ad  spiritalia  ostendit.  Nam391  <|uia,  testaute 
PaulOf  Sapientia  hujus  mundi  stuititia  est  apud 
Deum  (1  Cor.  iii,  19).  Tanto  quisquis  amplius  intus 
stultus  fit,  quanto  coiiatnr  exterius  sa]>ien8  videri. 

(505)  Abyssi  nomine  rationis  humanae  Judicium 
designatur,  PsalmisU  dicente  :  Abyssus  abyssum  in- 
vocat  in  toce  cataractarum  tuarum  (Psal»  xli,  8). 
Abysso  namque  abyssum  invocare,  est  de  judicio 
ad  judicium  pervenire.  Creator  quippe  omnlpotens 
a  eunctis  insensibilibus  ^^rationabilibusque  distin- 


(502)  Ex  1.  xvin  in  Job  c.  xxv. 
(505)  Ex  1.  xxvii  iu  Job  c.  xvi. 


w 


^AHMCRI  CAN.  REG.  S.  VJCTORIS  PARIS. 


ttS 


clAUi  ralioaalem  creafuramPioinineiii  condidii,  qua-  A  prsdicaloruHi  suorum  menles  operilur.  Sed  dsdem 


tenus  quod  egeril,  ignorare  nou  possiL  Naturas  enim 
lcge  scirc  coropeUilur,  seu  pravum  seu  reclum  sil» 
quod  operalur.  Nam  ad  judicium  pro  aciione  cur 
vcnil,  si  Bon  poluil  scire  quod  egil?  Cl  ipsi  ergo 
qui  praDcepiis  Dominicis  erudiri  contemnunt,  ulrum 
bona  an  maJa  sint,  qu»  faciunl,  sciunt.  Nam  si 
bona  &e  facere  nesciunl,  cur  de  aliquibus  faclis  in 
ostentaiione  gloriantur?  Rursus  si  mala  se  agero 
ignoranl,  cur  In  eisdem  faclis  alieuos  •oculos  dccli- 
nant?  Ipsi  enim  sibi  testes  suul  quia  sctunl  malum 
esse  quod  agunl,  quod  videri  ab  aliis  vorentur.  Si 
enim  veraciter  malum  esse  non  crederent,  ncqua- 
quam  hoc  ab  aliis  vidert  formidareuly  unde  bene  el 
per  quemdam  Sapienldm  dtcilur  :  Cmii  iit  timida 


sanctis  praDdicaloribus  nequaquam  ad  persuaden- 
dum  verba  sufliciunl,  nisi  eliam  miracula  tddanlar. 
Undc  cum  diaum  sil  :  Si  voiHerit  exttndere  iia- 
be$^  etc,  recle  subjuugilur,  et  fulgnrare  Inmine  $mo» 
Quid  enim  senlire  fulgura  itisi  miracula  debemus? 
de  quilws  per  Psalmistam  dicilur  :  Fulgura  multi" 
plicabi$^  et  cottturbabi$  eo$  {P$al.  xvii»  15).  Per  bas 
autem  nubes  lumine  suo  Dominus  desuper  fulgurai, 
quia  per  pra^dicatores  sanctos  insensibiiitatis  noslrse 
lcnebras  ei  miraculis  illuslrat.  Cum  ergo  nubes  isls 
verbis  pluunt,  89S  cumque  miraculis  vim  corusca^ 
lucis  aperiunt,  extremos  etiam  mundi  terminos  in 
divino  amore  convertunt :  unde  recle  subditur : 
Cardine$  guogue  mari$  operiet  (505).   Quld  enini 


nequitiaf  dat  teetimonium  condemHatiom$*  Et  dum  B  aiiud  maris  nomine  quam  praesens  saeculum  desi 

gnatur,  in  quo  corda  hominum  lerrena  quaerenlium 
diversls  cogilationnm  fluctibus  iutumescunl  :  qui 
elalione  superluae  incilati,  dum  allcrna  iutenlione 
se  impetUBl :  quasi  adversanle  se  unda  rollidunl  ? 
(506)  El  qoid  aliud  cardines  roaris  quam  exlremos 
mundi  fines  accipimus?  Dicatur  ergo  :  Si  voluerii 
extendere  nubee^  eic.  Ac  si  dicerel :  Si  sanclos  suos 
in  roinlsterio  praedicalionis  extendil»  eonimqoo 
verba  mira^lis  adjuvat,  lotius  mundi  Umites  ad  i* 
dem  vocat  Quod  fadendum  quidem  Elln  voctbus 
audivimus  :  sed  auctore  Deo  jam  faclum  cernimus. 
Omnipolens  enim  Deus  coruscanlibus  nubibus  car- 
dinesmaris  operuil,  quia  emicanlibus  pnedicatorum 


de  faeto  $uo  con$cientiam  jimi$an$  timor  redarguit^ 
ip$a  $ibi  te$timonium  perhibet  damnabile  e$$e  quod 
agit  (Sap.  xvii,  10,  II).  Quisconlra  per  Joannemdi- 
cilur :  Si  cor  noetrum  non  reprekenderit  no$^  fidudam 
habemu$  apud  Dominum  (1  Joan.  iii,  21).  Fugianl 
crgo  iniqui  humanos  oculos,  semeliptos  cerle  fugero 
non  possunt.  Elenim  roalum  quod  (aciunl  noverunl, 
balient  leslem  oonsdenliam,  habenl  judioem  ralio- 
ncm  suam.  In  peccato  igilur  quod  commiltunt, 
prtus  Gomra  se  judidum  suae  ralionis  inveniunl; 
el  posl  ad  districlionem  eiiam  Judicis  perducuntur. 
BtMie  crgo  dicilur  :  Abg$$u$  abg$$um  invocat ,  quia 
dum  mira  ordine  disposilionis  occullae  malum  non 


permitUtur  nesdre  quod  agilur  d  suo  se  Jam  ju-  ^  miracuUs  ad  tidem  ctiam  terminos  mundi  perduxil. 


dicio  peccator  in  consdenlia  coademnal  :  el  post 
coudemnaiioiiem  propriam  ad  aelerni  Judids  senlen- 
liam  properal.  Aby&so  iiaqiie  abyssum  invocare  esl 
dc  jttdicio  ad  judicrum  pervenire. 

S98  CAPUT  in. 

DB  liAai. 

Ih  Scriptura  $acra  mari$  nomine^  aliguando  prm$en$ 

$ieculum^  aliquando  gentilitae^  aliquando  $(BCufa- 

rium  hominum  amara  inquietudOf  aliquando  divi- 

num  eloquiumt  aliquamdo  eor  no$trum  intetligitur. 

(504)  Maris  nomiiie  praesens  saeculum  designatur, 

sicut  scriplum  esl  :  Si  votuerit  extendere  nube$ 

qua$i  tentorium  stmm,  et  fulgurare  lumine  $uo  de- 

$uper,  eardine$  quoque  mari$  operiet  (Job  xxxvi,  30). 

Nubes  exiendil  Dominus,  cum  minislris  suis  viam 


Ecce  pene  jam  cunclarum  geniium  corda  penelra- 
vit.  Ecce  in  una  fide  Oricntis  limites  Occidenlisquo 
conjunxit. 

(507)  Maris  nominc  genlililasdeslgnatur,  sicutin 
psalmo  scriplum  est :  Tran$ferentur  montee  in  cor 
mari$  (P$al,  xlv,  5.)  Quid  eiiim  aliud  per  monies 
nisi  sanctos  aposlolos,  quid  per  mare  nlsi  genlill* 
Utcm  accipimus?  Sedquia  in  ipso  initiosanctaeEc- 
desiae  nascenlis,  dum  sancti  apostoli  coelorum  re- 
gnum  Judaeae  praedicare  voloisseiil,  videnles  quodeis 
nihil  proficerel ,  ad  praedicandum  geniibus  deflu- 
xerunl,  sicul  ipsi  in  suis  Aclibus  dicunl :  Vobi$  opor- 
tebat  prhnum  loqui  verbum  Dei ;  $ed  quia  vo$  reputi$ti$ 
Ulud;  et  iHdigno$vo$  judicati$  teUrntevita,  eccecou' 


praedicalionis  aperiens  eos  in  mundi  laliludinem  D  veritmttr  ad  gente$  (Act.  xiit,  46).  Hinc  iterum  per 


circumquaque  diffundit.  Tentorium  ab  llinere  poni 
solel.  El  cam  praedicatores  sancli  in  mundo  roiuun-^ 
lur,  iter  Deo  faciunl.  Unde  per  Psalroistam  didlur  : 
Iter  faeite  ei  qui  a^eendit  iuper  oecamm  (P$at.  lxvii, 
5),  In  hoc  aulem  Itlnere  leniorium  Dei  sunt,  haec 
eadem  corda  sandomm,  qulbus  quasi  in  via  quie- 
soendo  tegitor,  dum  per  haec  ad  menles  hominum 
veniens  agH  quae  disposaii,  el  non  vldetur.  Ei  recie 
nubes  isl»,  Id  esl  praedicalores  tenlorium  Del  di- 
cunlur,  quia  ad  nos  Deus  per  graliam  veniens  inlra 


Isaiam  dicitur:  Erube$ce  Sidon^  uit  mare;  Sidone 
quippe  figuratur  stabilitas  iu  lege  positorom,  in  mari 
autem  vita  gentilium.  Erube$ce  ergo,  Sidon^  ait  mare 
(l$a.  xxiii,  4),  quia  ex  vita  genlilium  redarguitur 
viu  sub  lege  positorum  saecularium,  confunditur 
aclio  rdigiosorum ;  dum  illi  eliam  promiltendo  non 
servanl  quae  iii  praeceptis  audiuni,  el  isli  vivendo 
cusiodiunt,  In  qulbos  neqoaquam  mandatis  legali- 
bus  astringuntur. 
394  (508)  Maris  nomine  faecularium  hominvm 


(504)  Ex  I.  xxvii  io  Job  c.  vi,  7,  8. 

!505i  Ex  I.  xvii  in  Job  c.  xviii. 
506)  £x  1.  xxvii  supra. 


(507)  Ex  I.  XVIII  in  Job  c.  xix. 

(508)  Ex  i.  xviii  in  Job  c.  xxv. 


f»  GRE60RIAN1JM.  —  LIB.  Vn.  tM 

anara  Ittqttieliido  iotclligHur,  aikk  cum  bealas  Job  A  ti»^  ^  {P$ai.  cxli,  6.)  tlgno  aiiteni»  m  dixi,  efdil- 

tiir  qul  mare  tninsit»  el  sclmiK  qaia  Scriptani  sacra 


locuin  sapieniiae  qu«rerel,  et  hanc  in  mentibus  buic 
niindo  deditis  invenirl  non  posse  conspiceret,  ait : 
Ei  mare  loquitur:  Non  eU  mecnm  (/06  xxviii,  14). 
Quid  enim  maris  uomine  nisl  mentium  sscularium 
liiqnietado  slgnatur?  Dum  se  victssim  inimicitiis  inn 
peiunt  quasi  adversanles  se  undse  collidunt.  Recte 
eienim  mare  vita  ssecularium  dicilury  quia  dum  pro- 
eellosis  actionum  motibus  conciuiur,  ab  seiemae  sa- 
pientix  quiete  ac  stabiliiate  disjungitur.  Quo  contra 
bene  per  prophelam  dlcitur  :  (509)  Siiper  quem  re- 
^ieicet  spiritu$meu$  nisi  euperk::milem^  ei  qukium  ei 
iremeHiem  urmones  meo$f  {Isa,  lxvi,  7.)  A  lerrenis 
auiem  mentibus  tanto  longius  fugit  spiritus»  quanto 
apud  has  requiem  non  invenit.  Hinc  est  quod  de  qui« 


lignum  cruds  per  legem  nobis  praemintmt,  cum  df- 
dt :  Matedictus  omnis  ifui  pendet  in  iigno  {Deut.  xxi» 
95).  Quod  de  Redemptore  nostro  Paulus  auesutur 
dicens :  Factus  pro  nobis  maiedictum  {Gai.  iii,  15). 
Per  propfaeUs  quoque  lignum  adnunliatur,  cum  di- 
citur :  (51  i)  Domiiiicf  regnavlt  a  iigno  {Psai.  xcv,40). 
Et  rursum :  Mittamus  iignumjn  panem  ejus  {Jer,  xi, 
19).  Per  Evangelium  vero  lignnm  crucls  aperte  os- 
lendilur^  ubi  ipsa  passio  Domini  quie  propbeuta 
est,  declaratur;  per  Apostolumautem  h«c  eadem 
crux  etiam  in  verbis  el  operibus  tenetur,  cum  Pau  - 
tus  didt :  Milti  mundus  crucifixus  est^  et  ego  mundo 
{Cai.  VI,  14).  £1  rursum  :  Mi/n  autem  ahsit  gioriari 


busdam  per  PsalmisUm  dicitur  :  Contrilio  et  infeii'  B  msi  in  cruce  Domini  nosiri  Jesu  Cliristi !  {Ibid.)  No- 


ciias  tn  vHs  eorum^  et  vtam  paeis  non  cognoveruui 
{Psai.  XIII,  3).  A  qiia  nimirum  contritione  pertur- 
bationis  nos  Dominusrevocatdioens  :  Vemtead  me^ 
omnes  qui  iaboratis^  et  oneratis  estis^  et  ego  reficiam 
90S,  ToUitejugum  meum  super  vos  et  discite  a  me^ 
qma  mitis  sum  et  humiiis  corde^  et  invenietis  reguiem 
animabus  restris  {Mattli.  xi,  28).  Quid  enlm  in  hac 
viu  laborosiusquam  terrenis  desideriis  sestuare?  Aut 
quid  bic  quietius  quaro  hujiis  saeculi  nihii  appeterej 
In  bis  iUqike  inquietudinum  fluctibus  habitare  sa- 
pientiam  non  posse  beatus  Job  cognoscens  ait :  Ei 
mare  ioquitur:  non  esi  mecum. 
(510)  Maris  nomine  divinum  eloquinm  designa- 


bis  ergo  qui  ad  aetemam  patriam  tendimus,  Scri- 
ptura  saera  mare  est  quaecrucem  annuntbt,quia  nos 
ad  terram  viventium  ligno  porUl.  Nisl  autem  mari 
Scripittram  sacram  similem  cemeret  propheu,  nii- 
nime  dixisset:  Repieta  est  Urra  scientia  Domini  sp- 
cui  aqum  maris  operientes  {Isa.  xi,  9). 

(513)  Maris  nomlne  cor  nostrum  inldligltar.  Uii- 
de  ad  beatum  Job  Dominns  loquilur  dicens :  Quis 
eonciusii  ostiis  marCf  quando  erumpebai^  quasi  de  voi- 
va  procedens.  Qaid  enim  eslauure  nid oornostram 
furoreiarbidam,  rixis  amamm,  elatione  supert)um, 
fraode  malitiae  obscorum  ?  Quid  maie  quantum  sse» 
viat  atlendit,  quisquis  in  se  occultas  cogiuiionum 


lur,  sicut  ab  Ezechieledidtttr :  Ei  aspectus  rotarum^  ^  lenUliones  inlelliglt.  396  ^^  ^^  J^  perver- 


eiopus  earum  quasi  msio  maris  {Execlt.  i,  16).  Quid 
enim  rourum  nomine  nlsi  Scripluram  sacram  acci- 
fimas,  quae  ex  omni  part^ad  audilorum  memes  vol- 
^lor»  el  nailoerroris  aiigaioa  praedkationis  sa« 
tla  retlnetar.  Ex  omni  parte  tolvitury  quia  Inter  ad- 
versa  el  prospera  et  recle»et  humiliter  incedit.  Cir- 
calas  quippe  praeceplomm  ejus  modo  sursum,  mo- 
do  deorsum  est»  quia  quae  pcrfectloribus  ejus  spiri- 
uliler  dicuntur»  infirmis  juxu  litleram  congruunt ; 
ei  ipsa  quae  parvuii  juxU  Utteram  Intdligunt,  docti 
viri  per  spiriulem  intdligentiam  895  ^n  ^linm  du- 
canL  Rou  ergo  quasi  per  terram  trahitur,  quia  par- 
volis  Scriptura  sacra  humili  sermoue  concordat,  et 
magnis  tamen  spirltalia  Infundens  quasl  drculum  in 


sa  reliqaimus,  jam  desideriis  rectis  inhaeremus,  jam 
prava  opera  foras  abscidimus ;  sed  lamen  latenier 
jastus  ea  cum  qua  huc  venimuSv  vilae  veleris  jiro- 
ceUa  fatigamur.  Quam  nisi  respedn  judidi»  aelerni 
pavore  lormentiy  immensllimoriselaustra  eonstrin- 
gerent,  concU  in  nobis  penitus  superaedificati  operis 
fnudamenU  cormlssent.  Sl  enim  quod  per  sugges- 
lionem  saevit  intrinsecus,  per  deliberationem  foras 
emmperel,  vitae  nosirse  fabrica  funditus  cversa  ja- 
cuisset.  In  iniquiUle  namque  concepti»  et  in  ddicto 
ediil  per  inscitaecorruptionismolestiaspugnam  cum 
bucdeiierimusv  qaam  cum  labore  vincandus.  Uiide 
recle  dicitur  :  Quando  erumpebat  quasi  de  vuiva  pro^ 
cedens.  Vulva  enim  prav»  cogiutionis  adolescentia 


altiim  leval,el  inde  sursum  erigitur.  Dicat  ergo :  Et  D  est.  Dequa  per  Moysem  Dominus  dicit :  Sensus  enim 


aspecius  rotarum  ei  opus  earum  quast  vuto  mans. 
Recte  elenim  sacra  doquia  vislonl  maris  siroilia 
narrantur :  quia  in  eis  magna  sunt  volumina  sen- 
lemiaram,  et  cumuli  sensnum.  (511)  Nec  immcrito 
aari  similis  Scriptura  sacra  dicitur,  quia  firman- 
lor  in  ea  sententiae  loculionis  sacraroento  baplis- 
nails ;  vd  certe  considerandum  est,  quia  navibus 
in  nari  navigarous  curo  ad  desideraus  terras  tcndi- 
nnift.  Nobls  auum  quid  esi  In  desiderio  nisi  illa  ter- 
ra  de  qua  scrlptum  est :  Portio  mea  in  terru  viven- 

(509)  Isa.  LXVH  ^  juxU  LXX,  auamvis  paulo  ali- 
ler  el  Grarci  et  Laiini  co Jices  haDcant. 

(510)  Ex  initio  hom.  6  in  Ezech. 

(511)  Paulo  ante  med.  ho.  su. 


et  cogiiatioltumani  cordis  prona  estin  maium  ab  ado- 
iescentia  sua  {Cen.  viii,  21).  Corruptionis  iiamque 
maluro  quod  unusquisque  nostraro  ab  ortu  deside- 
rioruro  carnaliuro  suropsit  in  provectu  aeutis  exer- 
cet.  El  nisi  hoc  dtius  divinai  forroidinis  manus  re- 
primat,  omne  conditae  nalurae  bonum  repente  culpa 
in  profundum  vorat.  Gum  ergo  Verius  dicat :  Quis 
conclusit  ostiis  mare^  etc.,  nemo  sibi  cogiUlionum 
suarum  victm^iam  tribuat,  quia  nisi  ab  ipso  cogita- 
lionis  priroordio»  cordis  fluctus  divina  gratia  retiiie- 

(512)  Sic  Tcrtul.  Judajo.  et  lib.  111  contra  Mai. 
Just.  |n  Dialog.  cum  Tryp. 

"  1  Jobc.i 


(513)  Ex  i.  xxviu  in  < 


•  ult.  inmedio,  18. 


W  GARNEfU  CAN.  REG. 

rel,  CMlAlienain  proceUis  mtre  saevieiis  terram  pro- 
cul  idubio  kunanse  meutis  oliruisset,  ut  falsis  flucti- 
Inis  perfusa  aresceret,  id  est  pemiciosls  carnis  vo- 
luptatibus  delectata  deperiret.  Oeatus  ergo  Job  ne 
sibi  tribuat  quod  contra  procellas  cordis  fortiter 
stat,  voce  diviiia  audit :  Qui$  conclusit  o$tiis  mare^ 
qumdo  erumpebal  quasi  de  vulva  proceden$  ?  Ac  si 
aperte  diceretur :  Incassum  te  eiterius  in  bonis  ope- 
ribus  pensas,  si  non  me  interius  qui  in  te  lentalio- 
nis  undas  compesco»  consideras.  Ul  enim  tu  fluctus 
ferre  possis  in  opere ,  mesB  virtutis  est  qui  flucius 
frango  tentalionis  in  corde. 

897  CAPUT  IV. 

DE  FLUVIO. 

in  Seriptura  $acra  fluviorum  nomine^  aliquando 
igni$  extremi  judicn^  aliquando  decursio  humani 
generiSf  aliquando  faUorum  fidelium  ftuxus^  a/t* 

?uando  dicta  antiquorum  Patrum,  aliquando  ma-' 
igni  $piritu$  dpctrina^  aliquando  cur$u$  mutabili' 

ittCw,  aliquando  vita  prm$en$  intelligitur. 

Fluvii  nomine  ignisjiidicii  designatur,  sicut  pro- 
pbeta  supeml  Judids  adventum  contempUns  testa- 
tur,  dicens  :  Fluviu$  igneu$  rapidu$que  egrediebatur 
«  facie  eju$  (DantW.  vii,  20) :  fluvio  viddioet  igneo 
et  rapido,  illum,  qui  a  conspectu  tremendi  judids 
per  ultimum  examen  egreUieus,  atque  electos  et  re- 
probos  divisurus,  ignem  designans. 

(514)  Flttvii  nomine  decursio  bureanl  generis  de- 
signatur,  sicut  Oominus  de  ditbob),  snb  Behemotb 
specie  loquens  adteatumiobdicil :  Ab$orbebit  fiu" 
viuHi^  et  non  mirabitur;  et  habet  (iduciam  quod  in- 
puat  iordani$  in  o$  eju$  (Job  xl,  18).  Quid  enim 
hoc  loco  per  fluvii  nomen  nisi  bumani  generis  de- 
eursio  designatur?  qusevelut  a  footis  sui  origine 
naseetido  surgit,  sed  quasi  ad  ima  defluens  mo- 
ricndo  pertransit.  Qiii  autem  slgnantur  appellatione 
Jordanis,  nisi  hi  qui  jam  imbuti  sont  sacramento 
baptismaUs?  Quia  enim  Relemptor  noster  in  boc 
flumine  baptizari  dignatus  est,  ejus  numine  debent 
baptizati  omnes  exprimi ;  in  quo  boc  ipsum  c;oiitigit 
sacramentum  baptismatis  incboari.  Quia  igitur  dia- 
bolus  a  mundi  origine  exortum  (vix  paucls  electts 
evadentibus)  bumanum  genus  in  ima  898  defluens 
usque  ad  Redemptoris  tempus,  quasi  qucmdam  in 
se  fluvium  traxit ,  bene  nunc  dlcitur  :  Absorbebit 
ftuvium  et  non  mirabitur.  Quia  vero  et  post  Media- 
toris  adventum  quosdam  qui  recte  vivere  negligunt, 
etiam  fideles  rapit,  recte  subjungitur :  Et  habet  /7- 
duciam  quod  influat  Jordmi$  in  o$  eju$.  Ac  si  aperte 
diceretur :  Ante  Redemptorem  mundi  mundum  non 
miratos  absorbuity  sed  quod  est  acrius,  post  Re- 
demptoris  adventum  quosdam  qui  baptlsmatis  sacra- 
Diento  signati  sunt,  deglutire  se  posse  confidit. 

(M5)  Possunt  autem  per  fluvium  designari  bi, 
quos  per  Jordanem  diximus  expriini.  Qul  enim  d'' 
dem  veritatis  agnoverunt,  sed  vivere  fideliter  negli- 
gunt,  recte  fluvius  dici  possunt,  quia  vidclicet  deor- 
sum  fluunt.  Jordanis  vero  Hebra^  vocabiilo  descen- 


xxxiii  in  Job  c.  VII. 

in  medio. 


(5U)  Ex  I 

(515)  £x  eod.  cap.  ct  I.  sup 


S.  YIGTORI»  PARIS.  SOa 

A  iio  eorum  dicitur.  Et  sunt  nonnulli  qui  vias  veritatis 
appetentes  semetipsos  abjiciunt,  atquc  a  vitse  vete- 
ris  elatione  descendunt.  Cumque  seterna  capitmt, 
valde  sc  ab  hoc  mundo  alienos  reddunt,  dum  non 
solum  allena  appetunt,  sed  etiam  sua  derelinquuiit 
et  non  solum  gloiiam  in  eo  non  quxrunt,  sed  baiic 
cum  se  obtulerit  calcant.  Uinc  est  enim  quod  voce 
Verilatis  dicitur  :  Qui  vult  po$t  me  venire  abneget 
umetip$um  (Luc.  ix,  23r).  Semctipsum  enim  abne- 
gat  qui  calcato  typo  superbix  aiile  Dei  oculos  esse 
se  a  se  aiienum  demonslrat.  Scd  anliquus  bosiis 
pro  magno  boc  non  babet,  cum  sub  jure  sux  tyran^ 
nidis  terrena  quscrentes  tenet.  Pioplieta  quippe  atte- 
stante  cognovimus  Qiita  e$ca  eju$  electa  {Habac.  i, 
juxta  LXX).  Neque  enim  mlrum  deputal  si  eos  ab- 

^  sorbeat,  quos  superbia  erlgit,  avaritia  tabcfacil, 
voluptas  dilatat,  malitia  angustat,  ira  inflammat, 
discordia  separat,  invidia  exulcerat,  luxuria  inqui- 
nans  necat.  Absorbebit  ergo  fluvium,  et  non  mira- 
bitur,  quia  pro  magno  non  aestimat  cum  eos  devo- 
rat  qui  per  ipsa  vitae  studia  deorsum  currunt.  Sed 
ilios  magnopere  rapere  uiiitur,  quos  de^pcctis  ter- 
retiis  studiis  jungi  jam  coelesiibus  conleniplalur. 
Unde  absorpto  fluvio,  recte  subjungitur :  Et  habet 
fiduciam  quod  influat  Jordani$  ejus^  quia  illos  insi- 
diando  rapere  nilitur,  quos  pro  amore  supernae  pa- 
tri»  a  praesentis  vitae  gloria  semetipsos  dejicere 
899  agnoscit.  Nonnulli  quippe  mundum  deserunt, 
et  bonorum  transeuntium  vaua  derelinquunt,  et 

r  ima  humilitatis  appeteutes  human.%  conver^ationis 
morem  bene  vivendo  transcendunt  atque  in  tanta 
studiorum  arte  proficiunt,  ut  signoruin  jam  viriutes 
operentur.  Sed  quia  semeiipsos  circumspiciendo  tc- 
gere  negligunt,  inanis  gloriae  telo  percussi  pejus  de 
alto  ruuut.  Uinc  est  quod  aelernus  Judex  qui  occulta 
cordis  examinat,  ejusdem  ruinae  casum  pronuutians 
intentat  cum  dicit :  Jlfii/(i  (/tceiU  mihi  in  illa  die  : 
Domine^  Domine^  nonne  in  nomine  tuoproplietavimus^ 
et  in  tuo  nomine  d<emonia  ejecvnu$,  et  in  luo  nomine 
virtute$  muita$  fecimu$?  Et  tunc  confitebor  illis  quia 
nunquam  novi  vo$ :  Discedite  a  nu,  qui  operamiui 
iniquitatem^  nescio  qui  esti$  {Matth.  vii,  22,  23). 
Anliquus  ergo  bostis  babet  fiduciam  quia  iu  os 
ejus  et  Jordanis  influat,  quia  nonnunquam  callidi- 

D  tatis  suae  insidiis  eos  etiam  qui  jam  eiecti  putautur 
necat. 

(516)  Fluviorum  nomine  dicta  antiquorum  Pa- 
trum  designantur,  sicut  per  beatum  Job  dicitiir : 
Profunda  ftuviorum  e$t  $crutatu$f  et  ab$condita  pro- 
duxitinluce$  (/o6  xxviii,  11).  Quid  namque  bic 
aliud  fluvii  nisl  dicta  antiqqorum  PaUiim  nuncu- 
panlur?  Quis  enim  pensare  sufiiciat  quara  vchemens 
fluvius  dum  legem  conderet,  ex  ore  Moysi  erupit  ? 
(^am  vehemens  fluvlus  ex  David  corde  defluxit? 
Quanta^Salomonis  orc  atque  omiiium  prophetarum 
fluminuin  fluenta  manarunt.  Sed  horum  fluviorum 
Judaea  speciem  tenuit,  dum  litter»  superficicm  ser- 

'    (516)  Ex  lib.  xviii  in  Job  cap.  xxi. 


«95 


CRECORIANOM.  ^  LIB.  VU. 


m 


vans,  eoniiQ  profanila  ne8civit.Nos  rero  qai  venien-  A  401  FiutiuB  iubfertU  fmidmmmtum  wrum  (M 


tenn  in  Domino  iu  eis  Interna  spiritualia  quaerimus» 
eamm  profunda  rimamur.  Quod  ipse  Dominus  fa* 
cere  dfdtur,  quia  id  nos  agere,  ipso  donante,  praeva- 
lcmus.  Per  nos  ergo  qui  non  litteram  qua*  occidit, 
sed  spiritum  qui  \iviflcat«  scquimur  profunda  flu- 
▼iorum  Doroinus  scrutatar,  et  abscondita  producit 
in  locem,  quia  dicta  legis  qua^  caliginosa  nimis  liis- 
toria  obscuraty  nunc  expositio  spiritualis  illuminat. 
Unde  et  loqaens  in  parabolis  per  Evangelium  Yerl* 
las  discipuUs  prscepit  dleens  :  Quod  dico  vobit  in 
tenekrit^  dicite  in  iumine;  et  quod  in  aure  audilis 
prttdicate  super  tecta  (Matth,  x,  27).  Aple  namque 
dicta  cxponentlnm  fecemnt  nobis  400  ^^^  j^>n 
conspicaas  sententias  anUqaorum  Patrum.  Unde 


XXII,  16).  Iniqui,  dam  trafisire  corde  ad  stemanegli- 
gunt,  et  cancta  pnesentia  fugitiva  esse  non  intaeDtar, 
mentem  in  amonr  vitae  prsesenlis  flngunt  [/*.  flguni], 
et  quasi  H>ng«  habitationis  in  ea  sibi  fundamentum 
constmnnt,  quia  in  terrenis  rebus  per  desiderium 
solidantar.  Sic  primus  in  lerra  Cain  civitatem  con" 
struxisse  describitur  (Cen,  iv,  17),  quia  vidcHeet 
peregrinus  a  summis  fundamentum  iu  imls  posuit 
qui  stationem  cordis  in  terrena  delectatione  collo- 
cavit.  Unde  in  ejus  stirpe  Enoch  qui  dedicatio  in- 
terprctatur,  primus  nascitur ;  in  electomm  vero 
progenie  Eiioch  septimus  fuisse  memoralury  quia 
videlicet  reprobi  et  in  bac  vita  qose  ante  semetip- 
sos  aediflcando  dedicant ;  electi  vero  sediflcationis 


Isaias  propheta  plana  sanctae  Ecclcsiae  expositionis  "  suie  dedicationem  in  fine  temporis,  id  est  in  sepii 


verna  conspiciens,  et  non  allegoriarum  tenebris  ob- 
scara  exclamavit,  dicens :  Locus  fiuviomm  rivi  latit- 
simietpatentes  (Isa.  xxxiii,  21).  Tcstamenti  enim  ve- 
teris  dicta  quasi  angusti  et  clausi  rivi  fuerant,  qui 
Immensas  scienti»  suse  sententias  coUectione  ob- 
scarissima  constringebant.  At  contra  doclrina  san- 
dae  Ecclesi»  rivi  lati  et  palentes  sunt,  quia  ejus 
dicta,  et  invenientibus  multa  suni,  et  quaerentibus 
plana.  Ait  ergo  :  Profunda  fluviorum  scrutalus  est^ 
et  abscondita  produxit  in  iucem,  Quia  dum  suis  ex- 
positoribus  inteUigentiae  spiritum  iufundit,  antlquas 
prophetarum  obscurltates  aperait.  Et  hoc  jam  saii- 
cta  Ecclesia  per  spiritum  agnoscit,  quod  Synagoga 


mo  tempore  exspectant.  Yldeas  namqae  plurimos 
temporalia  sola  cogitaref  ambieudis  rebas  inhiare 
nihil  post  hanc  vltam  requirere.  Quid  itaque  isti 
nisi  in  prima  generatione  dedicant  ?  £t  videas 
eleclos  nil  praesentis  glorise  quaerere,  libenter  ino- 
piam  sustinere,  mala  mundi  sequanimiter  perpetl 
ut  possint  in  flne  coronari.  Eteeti  quippe  Enoch 
in  septima  generatione  nasbitur,  quia  sui  dedica- 
tlonem  gaudii  in  extremaB  retributionis  gloria  elcc- 
ti  reqoirunt.  Sed  quia  quotidiano  temporis  lapsd 
ipsa  praeseniis  vitae  mortaUtas  docurrit,  atqae  re- 
proboram  dedicationem  eosdem  reprobod  sabtra- 
heudo^destrait :  recle  de  iniquis  didtur  :  Fiutivs 


prius  per  litleram^  intelligere  omnino  non  valuit.  q  *ubvertit  fundameHtum  eorum,  qala  vidclicel  cursos 


Cude  et  Moyses  eum  populo  ioqueretur^  faciem  veia 
bat  (Exod.  xxxiv,  35),  ul  videlicel  designaret  qaiid 
ille  Judaeomm  populus  legis  verba  cognosceret,  sed 
(jusdem  claritatem  legis  omnimodo  non  videret. 
Unde  Paulus  dicil :  Vsque  in  liodiernum  diem  cum 
legitur  MoyseSy  veiamen  est  positum  super  cor  eopum 
(Ji  Cor.  ui,  15). 

(517)  Flavioram  iiomine  maligni  spiritus  doctrina 
deslgnatur,  sicut  Propbeta  per  doctrinam  Ghristi, ' 
doeirinam  diaboU  destrai  considerans  ad  Dominum 
loqaitur  dicens  :  Tum  dirupisti  fontes  et  lorrenles^ 
tm  siceasti  fiuvios  Etfian  (Psai.  lxxui,  15).  Ethan 
qui|^  interprotatur  fortis,  nisi  de  quo  per  Evan- 
geliam  Yeritas  dicit :  Nemo  potest  vasa  fortis,  in 


mortalitatis  sutitm  In  eis  sabmil  pervers»  con- 
stmcliuDis. 

(519)  Fiuvii  nomine  vita  praesens  deslgnalur^  sic- 
ut  in  libro  beati  Job  dicitur  :  Quomodo  si  recedawt 
aquas  de  mari,  et  fluvius  vacuefactus  arescai  :  "sk 
homo^  cum  dormierit^  non  resurget  (Job  xiv,  II). 
Mare  est  mens  hominis,  ei  quasi  fluctas  iharis  sunt 
cogitationes  mentis  :  quae  aUquando  ira  tumescunt, 
per  gratiam  tranquillae  flanl  per  amaritadiuem  cum 
odio  deflaunt.  Sed  cum  aquae  maris  rcsedunl  homo 
moritur,  quia  juxta  Psalmislae  vocem  :  Inilia  dk 
peribit  omnis  cogitatio  eorum  (Psai.  clv,  4).  Et  mr- 
sum  :  De  morienle  scrtptum  est,  Amor  quoqne  simui 
et  odium  peribunt  (Eceie.  ix,  6).  \rescit  ergo  fluvius 


gressut  domum  ejus  diripere^  nisi  prius  forlem  alii-  D  vacuefactus,  quia  subducta  anima  vacuuin  402 


get  (Marc.  iii,  27).  Fontes  autem  et  torrentes  Domi- 
nus  dirapil,  dum  in  apostolorum  suomm  cordibus 
ftuenta  veritatis  aperait.  De  quibus  rursam  per  pro- 
phelam  alium  dicitur  :  Haurielis  aquas  in  gaudio  de 
fantibus  Saivatoris  (Isa.  xii,  3).  Ad  eomm  quippe 
ck>ctriuam  scientos  pergimus,  et  veritate  plenas 
cordiom  lagunculas  reportamus.  Sed  emaiianlibas 
sois  footibus  Ethan  fluvios  Dominus  noster  exsic- 
eavil,  dum  doctrinam  fortis,  et  maUgni  spiritus 
oslenso  radio  suae  veritatis  arefecit. 

(518)  Flavioram  nomine  cursus  mutabiUtatis  in- 
lelligitinr,  sicul  In  libro  beati  Jfob  de  iniquis  dicitur  : 

(517)  Ex  Ub.  xxxiu  in  Job  cap.  ix,  post  mediuro. 

(518)  Ex  Ub.  XV  in  Job  cap.  5. 


remanet  corpus.  Quasi  enim  atieajus  fluminis  vacuus 
alveus  est  corpiis  exanime.  Qua  in  re  vigilanter 
intuendum  est,  quod  vita  praesens  videUcet  quons* 
que  anima  moritur,  in  corpore,  mari  comparatur  el 
fluvio.  Aqua  enim  maris  est  amara,  fluminis  dulcis. 
Et  quia  hic  vivcntes  modo  quibusdam  amaritudl- 
nibus  aflicimnr,  roodo  a  dulcedine  tranquiUi  ac  mi- 
tes  iuvenimur,  praesentis  vitae  deeursus  compara- 
tione  exprimitur  maris,  et  fluminis.  Sed  in  his  du- 
rum  valde  videtur  esse  quod  subditur  :  Sic  homo 
cum  dormierit  non  resurgei  (ibid.).  Quomodo  enim 
dicitur  non  resurgel,  cum  scriptum  sit:  Omues  qui* 

(519)  Ex  lib.  XII  injob.cap.  iv  ante  flnem. 


iH  CARNERl  CAN.  REG. 

dem  reiur§imu$f  ud  non  omue$  immulabimur.  Sed 
sub|iiii€U  senlentia  iiidicat  quae  discrelio  in  prac- 
missi  laleat.  Nam  subditur :  Donu  aiuratur  kb- 
lum^  uoneviplabi^  (Job  xiy,  12).  Liquet  enim  quod 
non  resurget,  sed  donec  atteratur  coelum,  quia  nisi 
bujus  mundi  finis  adTenerit,  bumanum  genus  a 
somno  mortis  ad  Titam»  non  evigilabit.  Non  ergo, 
quia  omnino  nou  resurgat ;  sed  quia  ante  contri* 
tionem  coeli  bumanum  geiius  minime  surgat» 
insinual* 

CAPUT  V. 

'    DC     FLVMWB. 

/91  Sertptura  $acra  fluminum  nomine  aliquando  Sffi^ 
rilu$  $anctu$t  aUquando  $ancti  pradicatore$t  aip- 
quando  actione$  huiu$  $(iBCuti^  aliquando  dona 
SpirUu$  $ancti  intetliguntur, 

(520)  Flumiuis  nomine,  Spiriius  sanctus  desi- 
fiiatur,  sicut  in  libro  Job  de  bypocrita  dicitur : 
Non  videat  rivulo$  ltumini$  (Job  xx»  17).  Quid  enim 
per  flumen  nisi  Spirilus  sanaus  accipitur?  Rivuli 
auttm  fluminis,  sunt  dona  Spiritus  sancti.  •  Rivu- 
lus  fluminis  esl  charitas;  rivulus  flnminis  est  fides; 
rivulus  fluroinis  est  spes.  Sied  quoniam  omnis  by- 
pocrita  nec  proximum  diligit,  403f  ^um  transito- 
riam  mundi  gloriam  quserit,  rivulos  fluminis  non 
videt/  quia  irrigatione  non  infundltur  cbaritatis. 
Uypocrita  dum  praesentia  lucra  qqaerit,  munera 
futura  despicit ;  et  fidem  non  habens»  rivum  flu* 
miuis  mente  non  vtdet»  quia  fides  est  rerum»  scd 
argamentum  non  apparentium  (Hebr,  xi,  i).  Et 
dum  retinet  hypocriu  quae  videntur  specie,  negli- 
git  eorum  quae  non  videntur.  Rivulum  ergo  flumi- 
Disper  desiderium  non  videt,  quia  solis  visibilibus 
intendit.  Scriptum  quippe  est  :  Quod  rridet  quis^ 
quid  $perat  (Rom,  viiiy  24).  Rivulos  ergo  fluminis 
vidisset»  si  a  praesentis  viiae  gloria  oculos  dauderct 
eosque  ad  cedestis  patriae  amorem  aperiret. 

(521)  Fiuminum  nomine  saiicti  praedicatores  de* 
signantur,  sicut  per  Saiomonem  dicitur :  Ad  tocum 
de  quo  exeunt  fiumina^  retertuntur  ut  iterum  fluant, 
(Eccle.  u  7). 

(522)  Fluminum  nomine  actiones  hujus  saeculi 
dcsignantur»  sicut  menti  reprolMe  sub  Babylonis 
specie  per  prophetam  exprobrando  dicitur :  Denuda 
turpitudinem  tuam^  diuooperi  humerum^  reveta  cru- 
ra^  tran$i  /tumina  (I$a.  xLvii,  2).  Nonnunquam  qui 
quietus  alicujus  meriti  esse  creditur,  positus  in 
qualibet  actione  denudatur.  Unde  bene  subditur  : 
Denuda  turpitudinem  tuam,  In  admiuistratione 
quippe  operis  turpitudo  denudatur»  dum  vilis  mens 
abjectaque  in  ostentalione  actionis  cognoscitur: 
quae  quieta  priuft  putabatur.  Mens  humerum  dis« 
cooperit,  quando  opus  suum,  quod  ignorabatur, 
ostendit.  Crura  revelat,  qnia  quibus  desideriorum 
pasiibuSy  lucris  mundi  inhiet,  manifestat  flumiua 


1 520)  Ex  1.  XV,  in  Job  c.  x. 
82i|  Ex  1.  XXX  in  Job  c.  II. 
^)  Ex  1.  VI  in  Job  c.  ii,  post  med. 
,525)  Ex  I.  XIX  in  Job  c.  iv 


,  S.  VICTORIS  PARIS.  290 

A  etiam  transit,  quia  actioncs  tiujus  sapcidi  quae  quo- 
tidie  ad  tcrminum  defluunt,  indesinenter  appetit , 
dumque  alias  relinquit,  alia  asscquitur,  quasi  seoi- 
per  de  flumine  ad  flumen  tendit. 

(523)  Fiumiuum  nomine  dona  sancti  Spiritus  de- 
signantur  :  sicut  in  Evangelio  Dominus  dicit  :  Qui 
credit  in  tntf,  ut  dicit  Scriptura,  Flumina  de  ventre 
eju$  fluent  aquw  vivw  (Joan,  vii,  58) :  ubi  evange- 
lista  subjungit  dicens  :  Ha^  autem  de  Spiritu  dixit 
quem  accepturi  erant  credente$  in  eum  (ibid,^  59). 

404  CAPUT  VL 

DE  RtVIS. 

/n  Scriptura  $acra  rivorum  nomine  atiquando  $ancti 

prmaicatore$  ,   atiquando    evan^li$tamm  libri , 

aiiquando  expo$itorum  $ancta  hccte$uB  exptana' 

B     tione$ ,  aliquando    fluenta    pradicationi$    de«t- 

gnantur. 

(524)  Rivorum  noroine  sancti  pnedicatores  cxpri- 
rountur,  sicutde  sancta  Ecclesia  per  Psalmistam 
dicitur :  Hivo$  eju$  inebrian^^  multiplica  generatio^ 
ne$  eju$  :  in  $tillicidii$  eju$  l^tabitur  cum  exorietur 
(525).  Rivi  quippe  Ecdesiae  sancti  pnedicatores 
sunt,  qui  terram  nostri  cordis  infindunt.  Sed  cum 
inebriantur  rivi,  generationes  Ecciesiae  muUipii- 
canlur,  quia  cum  uberiorem  gratiam  Spiritus  prae- 
dicatores  accipiunt,  fidelium  numerus  augctur. 
Quae  sancta  Ecclesia  in  suis  stiliicidiis  labtatur.  In 
stillicidio  etenim  aqua  de  tecto  in  terram  vadit, 
quae  de  coelo  ceciderat  in  tectunu  Tectum  vero 
sanctae  Ecclesiae  sancti  praedicatores  sunt,  qui  nos 

C  intcrcedendo  et  admonitionibus  munieiido  prote- 
gunt.  Sed  quia  illorum  cor  divinitus  in  praedica- 
tione  infunditur,  quasi  de  coeio  aqua  venit  iu  tec- 
tis ;  quia  nos  vero  eorum  verbis  irrigamur,  quasi 
aqua de tectoin  terram  cadit.  Sancta  ergo  Eccle- 
sia  dum  exoritur,  In  siiliicidiis  suis  laetatur,  quia 
cum  in  fide  et  bonis  operibus  nascitur,  ea  quae 
accepit  dona,  considerat  et  iii  verbis  praedicantium 
exsuliat. 

(526)  Rivorum  nomine  evangeiistarum  libri  in* 
telliguntur,  unde  sub  typo  sancUe  Ecclesiae  Job  lo- 
quitur  dicens  :  Et  pctra  fundebat  mihi  rivo$  olei 
(Job  xxixj.  Etenim  petrae  nomine  Christum  acci- 
pit  praedicator  cgregius ;  fateturdicens :  Petra  autem 

D  Christus  (I  Cor.  x,  4).  Quem  videlicet  405  1^^^ 
uunc  ad  usus  Ecclesiae  olei  rivos  fundit,  quia  iii  eai 
loquens  Dominus  pnedicamenta  unctionis  iotimaB 
~  emanat.  Dehac  petra  olim  rivus  exiit :  liberMalth., 
liber  Marci,  liber  Lucae,  liber  Joannis  et  in  diversis 
hujus  mundi  partibus,  quot  praedicaroenta  edidit, 
tot  petra  haec  per  ora  apostoloruro  omniom  rivoa 
fundit.  Toties  adhuc  de  pelra  hac  olei  rivns  fundi- 
tur,  quoties  a  Spiritu  sancio  ungendis  mentibus 
auditorum  ea  quae  in  libris  vcteribns  de  Christo 
dicta  sunt,  explanantur.  Qui  et  rivi  vocantor  olei, 


1524)  Ex  hom.  x  in  Ezech.,  longe  post  roedium. 

(525)  Psalui.  Lxiv  :  Aug.  ct  Cassiod.  legunt  ii 
Psait. 

(526)  Ex  i.  XIX  in  Job  c.  tl,  I  Cor.  x. 


ID 


i)7 


GREGORIANUM.  —  LIB.  VI!. 


m 


qala  decorrunt  ct  onguut.  In  quibus  quisquis  un-  j^  torrcnicm  nisi  hujus  morlalis  vitse  cursus  exprimi* 


gitur,  quisqnis  tingitur  intcrius  impinguatur. 

Rivorum  nomine  expositorum  sanctae  Eccleside 
explanationes  designantur.  Unde  Isaias  prophcta 
plana  sancta  Ecclesiae  exposilionis  \erba  conspi- 
cieos,  et  non  allegoriarum  tenebris  obscura,  excla- 
inaTit  dicens :  Locus  fluviorum  rfrt  lalissimi  et  pa* 
tentei  {Isa.  xxxiii,  21).  Yide  supra  c.  4,  dist.  L 

(52?)  RiTorura  nomine  fluenta  praedicationis  de- 
signantur,  sicut  per  Job  de  Domino  dicitur :  In  petris 
rivos  excidit.  Quid  eniin  per  petras  nisi  dura  gcnti- 
Uum  corda  acciptmus?  Quid  per  rivos  nisi  fluvios 
praedicaiionis  intelligimus?  In  petris  crgo  Dominus 
rivos  excidit,  quia  la  duris  gentilium  cordibus  flU' 
Tios  prsdicationis   aperuit,  sicut  per  Prophetam 


tur?  De  quorursum  per  Prophetani  loquentcm  de 
Redeniptore  nostro  dicitur  :  De  torrentt  in  via  bibet^ 
propterea  exaltabit  caput  {Psal.  cix,  7).  Redemptor 
quippc  nostcr  mortalis  vil^  poenam  in  quodam 
transitu  attigit,  et  idcirco  diu  eidem  morti,  cui 
sponte  succubuit,  non  inhaesit.  Unde  die  tertia  hoc 
quod  moricndo  posuerat,  resurgcndo,  caput  rele- 
vavit.  Quid  cst  crgo  quud  de  diabolo  dlcitur:  circum- 
dabunt  eum  salices  torrentist  nisi  quod  amalorcs  vitse 
niortalis  a  bonis  actibus,  quasi  a  fructibus  alicni 
tanto  illi  arctius  inhserent,  quanto  eos  largius  de- 
lectatio  transitori»  voluptatis  Infundit  ?  flos  enim 
quasi  in  radicibus  lorrens  rigat,  dum  in  suis  cogi- 
tutionibus  amor  vit^  carnalis  incbriat.  Qui  scilicet 


quoque  de  irrigauda  dicitur  ariditate  gentilium :  Po-  B  more  salicum  fructus  uon  fcrunt,  scd  in  foliis  viri- 


$mt  deurtum  in  stagnum  aquarum^  et  terram  sine 
cqua  in  exitm  aquarum  (Psal,  cvi,  35).  Atque  ia 
Evangelio  Doniinus  promisit  dicens :  Qui  credit  in 
vie^  sicut  dicit  Scriptura,  fiumina  aquw  vivo!  fluent 
de  ventre  ejus  {Joan,  vii,  38).  Quod  promissum  tunc 
aodivimus,  etiam  nunc  impletum  videinus.  Ecce 
enim  in  sanctis  prsedicatoribus,  ct  non  ex  Judaea 
progenitis  per  cunctam  Ecclesiam  in  toto  orbe  dif- 
fusam  fluenta  coelestium  mandatorum  ubertim  ma- 
lumt  ex  ore  gentilium.  In  petrls  itaque  rivos  excidit, 
i|aia  ex  duri»  cordibus  fluvius  sanctx  praedicationis 
eoiaiiavit. 


406  CAPUT  VII. 

DE   TOAREKTE.  Q 

/r  Scriplura  satra  torrens  cum  in  sin^lari  numero 
ponitur^  aliquando  ignis  extremi  judicii,  aliquando 
mortaiis  vitce  cursus,  aliquando  inundatio  sancli 
SpirituSf  aliquando  hi  qui  transitoria  diligunt,  de- 
siananlur;  cum  vero  pluraliler  torrentes  dicuntur, 
aliquando  fluenla  sacrorum  librorum,  aliquando 
inventores  perversorum  dogmatum^  aliquando  prm- 
dicatores  sancti  inlelliguntur, 

(528)  Torrentis  iiomine  ignis  extrcmi  judicii  de- 
signatur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur:  Lapidem 
puHfue  caliginis  et  umbram  mortis  dividit  torrens  a 
fvpulo  peregrinante  (Job  xxvni). 

i529)  Torrentis  nomine  mortalis  vit^  cursus  ex- 
primitur,  sicut  ad  beatum  Job  de  diabolo  loqucns 
Dominus  testatur  dicens :  Circumdabunt  eum  salices 
tarrentis  (Job  xl,  17).  Quid  enim  per  salices  tiifru- 
ciuos^  arl)ores,  nisi  stcrilitas  reproborum  sigiia- 
tur?  Unde  voce  praedicantium  contra  Babyloniam 
Psalmista  loquitur  dicens  :  Jn  salicibus  in  medio 
ejws  sMpendimus  organa  nostra  (Psal,  cxxxvii  2). 
Sabjlonis  quippe  medio  inesse  salices  describuntur, 
quia  nimiium  iufructuosi  quippe,  atque  ab  amore 
patriae  ccBlestis  alieni,  totis  visceribus  cordis  in 
liac  saecubri  confusione  radicantur.  Unde  ct  praedi- 
catores  sancti  in  istis  salicibus  non  exercent  organa, 
sed  suspendunt,  quia  cum  infructuosas  ac  reprobas 
ineDles  407  aspiciunt,  vim  praedicationis  suae  non 
cxhibeat,  Sed  potius  lugentes  silent.  Quid  vero  per 

!927)  Ex  I.  xviu  in  Job,  c.  xx,  post.nied. 
{»28)  Ex.  I.  xviu  in  Job,  c.  xviii,  ia  liuc  17. 

Patrol.  CXCIII. 


descunt,  quia  in  ea  quae  gravia  ad  dicendum  non 
sunt,  aliquando  honcstalis  verba  proferunt,  scd  nul- 
lura  vitse  pondus  cx  bonis  operibus  oslenduiit.  Bc- 
ne  ergo  dicitur,  circumdabunt  eum  satices  torrentis^ 
qiiia  infructuosi  quiquc,  dum  amori  \itx  tcrnpora- 
lis  inser\iunt,  antiquo  hosti  perversis  nioribus  fa- 
miiiarius  obscquunlur. 

(530)  Torrentis  nomine  inundatio  sancli  Spiiitus 
designatur,  sicul  in  libro  beati  Job,  de  hypocrita 
dicilur :  Non  videat  rivulos  fluminis,  torrenlis  mellis 
et  butyri  (Job  xx,  17).  Fluminis  enim  nomine  Spi- 
ritus  sanctus  intcliigitur.  Torrentis  quoque  nomine 
cjusdem  sancti  Spiritus  inundalio  designatur,  quae 
In  contemplantis  animo,  exuberanti  infusionc  colli- 
gitur,  cum  mcns  plusquam  intcUigcre  suflicit,  re- 
plctur.  £t  sciendum  est  quia  cum  nos  Spiritus  san- 
cti  gratia  infuiidit,  melle  nos  pariter  et  but>ro  re* 
plet :  mel  enim  dcsuper  cadit,  butyrum  vcro  ex  ani- 
malium  lacte  toilitur.  Mel  itaque  cx  aere,  butyrum 
vero  ex  carne  esJ.  Summi  autem  Patris  UnigenituSy 
cum  sit  Dcus  super  oninia,  bomo  est  factus  inter 
omnia.  Qui  cum  nos  dulcedinu  divinitatis  suse  et 
mysterio  lucarnationis  replevit,  melle  nos  pariter 
et  butyro  satiavit.  Quia  crgo  spiritus  408  Christi 
mcntem  quam  rcpieverit  et  divinitatis  ejus  dulcedine 
Incarnationis  Ode  ketiGcat,  isti  rivuli  torrenlis  flu- 
minis  melUs  simul  et  butyri  esse  memorantur,  quia 
et  de  cognitione  Dei  alla  mentem  suavitate  reQciunt, 
Q  et  de  Incarnalionis  gratia  cbarismatis  banc  myste- 
rio  perungunt.  Sed  istos  rivulos  hypocriu  non  vi- 
det,  quia  exterioribus  favoribus  fusus,  dum  solis 
visibiiibus  intendit,  qua^  sunt  dona  Spiritusper  amo- 
rem  non  attendit. 

Torrcntis  uomine  bi  qui  transitoria  diligunt,  de- 
signantur,  sicut  Job  conquerendo  loquitur  dicens  : 
Fralres  mei  prwterierunt  me  sicut  torrens^  qui  ra* 
piim  transit  in  convallibus,  Relege  cap.  10,  lib.  \i, 
dist.  4. 

Torrentis  nomine  fluenta  sacrorum  libroruro  de- 
signanlur  Salomone  dicente:  Oculum  qui  subsarmat 
patrem,  et  qui  despicit  partum  matris  5«(P,  effodiani 


(529)  Ex  I.  xxxiii  in  Job,  c.  vi. 
(550^  Ex  I.  XV  in  Job,  c.  x. 


•w 


illum  corvi  di  torreiilibKS 
dist.  4. 

(551)  Torrcnlium  nomine  invcnforcsperversorura 
dogmalum  .designanlur,  sicut  Job  de  ipsorum  se« 
quacibus  loqucns,  ail :  In  desertis  habitani  torren- 
tium  (JobwK,  6).  Torrenics  dicimus  rivos,  qoi  ab 
liquis  hiemalihus  colligunlur,  qui  eliam  CEtcris 
temporibus  arescunt.  Jure  Uaque  invenlores  pcr- 
versorum  dogmatum  torrenles  vocantur,  quia  a  co- 
lore  cbaritatis  frigidi  quasi  in  lorpore  lcmporis  hie- 
Tnaiis  excrescunt.  Qui  non  perpetua  plenitudine 
profluunt,  scd  Cathoiicorum  ailegationibns  quasi 
^stibus  solis  exsiccantur.  Et  quidem  invcntores 
perversorwm  dogmalum  contra  Ecclesiam  exorii 
fervore  pm  vcritatis  cxstincti  sunt ;  sed  tamen  eo- 


GARNEftl  CAN.  Rl^G.  S.  VICTORIS  PARiS.  900 

Rcpcto  cap.  7,  lib.  ii,  A  tamen  cogi(alione.<ordcscit.  Unde  etiam  per  ftlism 
prophetam  sub  Judex  specie  de  aniroa  immundis 
desideriis  occupata  dkitur  :  Omnes  qui  quwrunt 
eam^non  deficlent^  in  memtruis  ejus  invenienteam 
{Jerem.  ii,  24).  Maligni  quippe  spiritus  quaerentes 
non  deficiunt,  cum  infcrre  perditionem  cupiunlet 
nulla  rcctitudinis  ben%  cogilationis  repellttniur, 
atqiie  in  menstruis  suis  animam  inveniunt  quando 
in  410  pollutis  cogitationibus  positam  facile  ad 
pervcrsam  operalionem  trahunt.  Dicatur  ergo  :  In 
die  illa  crit  fons  patens  domus  David^  elc.  Quia 
npertus  jam  nobis  esl  fons  misericordiae,  Redemp- 
tor  nostcr  qui  in  domo  David  incarnari  dignatus 
csl :  ut  peccatorcm  lavcl,  a  perverso  opere  et  men- 
struaiam  meniem  diluat,  ab  immunda  cogitatione. 


rtim  discipuli,  qux  iHi  docucriint,  tencre  ac  defen-  "  Patet  ergo  fons,  curramus,  cum  lacrymis  lavemur 


dcre,  non  desistont.  l\\  ergo  qni  illormn  scquuntur 
errorcs,  el  in  descrlis  habiianl  torrentiuin,  id  cst 
in  corum  prsedicalionc  conridunt,  quorum  cloquia 
Calholicorum  jam  rcsponsione  atque  raliocinatione 
siccata  sunt. 

(552)  Possunt  quoque  per  torrentcs  prnedicatores 
sancli  intelligi,  qui,  dum  iu  prsesenti  vita  divinis 
Hobis  409  ^loquiis  influunt,  aquarum  muititudine, 
{|uasi  in  hieme  coUiguntur.  Qui  et  sestivo  sole  adve- 
liienle  se  subtrahunt,  quia,  cum  .Tlcrnnc  patriiB  lux 
cmicuerit,  praedicare  cessabunt.  Ilorum  autem  lor- 
rentium  deserta  sunt  vila;  temporalis  commoJa. 
Ea  namque  deserunt,  et  ad  lucra  se  co^leslia  adipi- 


hoc  fonte  pietatis  :  In  hoc  fonte  ipse  quoque  David 
lotus  cst  cum  rcdiit  ad  lamenta  pcenitentise,  posl 
maculas  g^^is  culpx.  In  hoc  fonte  misericordiae 
lota  est  Blaria  Magdalene,  quae  piius  fainosa  pcc- 
catrix,  postmodum  lavit  locrymis  maculas  corrt- 
gendo  mores.  In  hoc  fonte  omnibus  aperto,  lavit 
Pctrus  quod  negaverat,  quia  flevit  amare.  In  hoc 
fonte  miscricordiae,  in  flne  suo  lotus  est  latro,  qui 
semetipsum  in  morle  reprehendens,  a  culpa  ablutus 
est  confessione  veritatis. 

(554)  Fontium  nomine  dona  gratiae  spiritalis  de* 
signantur,  sicut  per  Psalroistam  de  Domino  dicitur  : 
Emittis  fontes  in  conraUibu»  (Psal,  ciii,  6).  QuM 


scenda  convertunt.  Cuncta  aulcm  haec  torrens  ille  q  namque  per  fontes  nisi  spiritalia  dona  :  quid  per 

reliqueral  qui  dicebat :  Propter  quem  omnia  detri^ 

menlum  feci  et  arbiiror  ut  stercora  (Pliilip,  iii,  8). 

ISed  quia  pravorum  mcntcs  ea  in  hac  vita  adipisci 

appetunt  quae  despicienles  justi  dcrelinquunt  in  de- 

senis  lorrentium  habitare  rcferuntur.  llla  enim  quae 

sanctis  indigna  sunt  ipsi  percipere  pro  magno  con* 

cupiscunt. 

CAPUT  vm. 

DE  FONTE. 

(555)  Fontis  nomine  Redcmptor  noster  designa- 
tur,  sicut  per  propheiam  dicitiir  :  In  die  illa  erit 
fons  patens  domui  David,  habitanlibus  Jerusalem^ 
in  ablutionem  peccatoris  el  menstruatas  (Zach.  xiii, 
/1).  Quid  enim  fontis  uomine  nisi  Redemptor  noster 
accipitur?  fons  autem  oceultus  est  Unigenitus  Pa-  D 
tris  invisibilis  Deus  :  fons  patens  est  idem  Deus 
incarnatus.  Qui  fons  patens  recie  domus  David  di- 
citiir,  quia  ex  David  gcncre  noster  ad  nos  Redem- 
ptor  processit.  Jerusalem  vero  visio  pacis  interpreta- 
tur.  Hi  autem  Jerusalem  habitanl,  qui  in  visione 
pacis  intimae  menlem  flgunt.  Peccator  vero  et  mens- 
truaia  est,  vel  Is  qui  delinquit  in  opere,  vel  mens 
quae  labitur  in  prava  cogitatione.  Menstruata  nam- 
que  ista  pollutio  esl,  quae  et  aliena  carnc  non  tan- 
gitur,  et  sua  carne  inquinatur.  Sic  itaque,  sicom-  . 
nis  anijua  qux,  etsi  malum  opus  noik  aigit,   pollltfa 

1551)  Ex  I.  XX  in  Job,  c.  xiii;  iri  principio. 
552)  Exl.  sup.,c.  xiii,  U. 
(o35)  Lx  hom.  20  iu  Ezcch.  anloiinem.  ' 


convalles  uisi  humiles,  accipimus?  Omnipotens  au 
tem  Deus  emiltit  fonles  in  convallibus,  quia  dona 
spiritalis  gratiae  humilibus  praeslat. 

Foutium  nomine  fluenta  veritatis  designantur, 
sicut  per  Psalmistam  Doinino  dicitur  :  Tu  dirupisti 
fontes  ei  torrentes,  tu  siccasti  fluvios  Ethan  (P«a/. 
txxiii,  i5).  Vide  cap.  4  supra,  dist.  5. 

411  CAPUT  IX. 

DE   PUTEO. 

In  Scriptnra  sacra  puteus  cum  singnlari  numero  po^ 
nitur^  allquando  peccati  prQfunditns^  aliquando 
vitw  prwsenlis  profundilas  designatur ;  cum  vero 
pluraliter  ponitur^  aliquando  Scriptura:  sacra: libri^ 
aliquando  profunda  cordium  noslrorum  tHfe/-* 
liguntur. 

(555)  Pulei  nomine  peccati  profunditas  designa- 
tur.  Unde  David  sub  specie  peccantium  exorat,  di- 
cens  :  Non  me  demergat  tempestas  aquce  neque  ab^ 
sorbebat  me  profundum^  neque  urgeat  super  me  pu^ 
teus  os  suum  (Psal,  lxviii,  5).  Quod  enim  mali  ope^ 
ris  iniquitas  a  boni  stabilitate  commovit,  quasi 
tempestas  aquae  rapuit.  Sed  si  ad  haec  longa  consue— 
tudine  non  pnievaluit,  non  demcrsit.  Omnis  autem 
qui  viam  vitae  deserens  in  peccatorum  tenebras  m 
dcjicit,  semeiipsum  quasi  in  puteum  Tel  iii  foveatfn 
mergit.  Sed  si  ad  baec  Ic^nga  consuctudo  non  de— 

(55 i)  Ex  hom.  30  in  Evang. 

(555)  £x  1.  XXVI  in  Job,  cap.  xxix  in  princip. 


B 


SOf  CAEGORIANUM. 

primit,  ncquaqiiam  os  suum  puteus  coangustaTit.  A 
Si  Tero  diutina  perpelraiione  etiam  in  consueludine 
iniquitatis  opprimitur,  ne  ad  superiora  possit  ex- 
trahere,  quasi  angusto  ore  putei  coarctatur.  Tanto 
ergo  facilius  aggredilur,  quanto  minore  consuetu- 
6\oe  constringitur. 

(536)  Putei  nomine  vitie  praesentis  profuudilas 
teignatttr,  de  qoo  qnia  diTiais  a  montibus  et  pra&- 
«edmtinm  exemplis  adjuti  liberamur,  bene  per  Je- 
remiami  :  Propketam  in  pulenm  mioHm  signatum 
4st^  fa»\  ut  ievetur  ex  fmteo^  funes  ad  eum  et  pmni 
weteree  deponutttur  {Urem.  xxtiii,  II,  12).  Qiiid 
enim  putce  nisi  hujus  vitx  profundum  signalur? 
Quld  fonibus  nisi  praecepta  Domiuicat^gurantur? 
412  Qtt^  ^i^  ^^  >A  ™^1^  operatione  positos  ct 
conYincttnt,  et  eripiunt,  quasi  ligant  et  trahunt» 
ooarctant  et  leyant.  Quid  vero  per  pannos  Teceres 
«isi  antiquorum  patrum  exempla  inteUiguntur?  Nc 
autem  his  funibus,  id  esi^  praeceptis  Domiaicis  li- 
gatos  quis  dum  trahitur,  incidatur,  simul  etiam 
panni  releres  deponuntur ;  quia,  ne  praecepta  divina 
nos  terreant,  antiquorum  nos  exempla  confortant, 
ct  ex  eorum  coroparatione  facere  uos  posse  prae- 
sumimns  qnod  ex  nostra  imbedllitate  formidamus. 

(S36*)  Puteorum  nomine]  Seripturae  sacrae|  libri 
designantur,  sicut  ex  Isaac  opere  cognoscimus,  qui 
paleos  fodisse  legitur.  Quos  tainen  puteos  Allophyli 
lerrae  congerie  replebant.  Quid  enim  per  puteos  nisi 
aacrae  Scripturae  libros  accipirous?  Puteos  quippe 
fbdimus,  cum  Scripturae  sacrae  abditis  sensibus  alta  q^ 
penetramus.  Quos  tamen  occulte  repient  Allophyli , 
qnaodo  oobis  ad  alta  tendentibus  immundi  spiritus 
lerrenae  cogitationes  ingerunt»  ei  quasi  inTenlam 
^Tinae  scieniiae  aquam  toilunt.  Saepe  namque  cum 
doquiis  sacris  inlendimus,  malignorum  spirituum 
iosidias  gravius  toleramus,  quia  menli  noslrae  cogi- 
Caliooam  terrenarum  pulverem  spargunt,  ut  inten- 
lioois  Dostrae  oculos  a  iuce  intimae  visionis  obscu- 
renl.  Quod  nimirum  Psalmista  perluleral,  cum  di- 
eebet :  Deelbiale  a  me  maligni^  et  urulabor  mandata 
De$  mei  (Psal,  cxvni,  9)  :  videlicet  patenter  insi- 
onans,  quia  roandata  Dei  perscrutari  non  poterat 
eom  malignorum  spirituum  insidias  in  mente  to- 
lerabat. 

(537)  Possunt  vero  per  puteos  profunda  cor-  ^ 
diom  nostrorum  intelligi.  Unde  bene  Isaac  apud  alie- 
oam  gentem  pnteos  fodisse  describitur.  Quo  videlicct 
exemplo  discimus,  ut  in  bac  peregrinalionis 
aerumna  positi  cogitationum  noslrarum  profunda 
peoetremus  :  et  quonsque  nobis  vcrae  intelligenliae 
oqoa  respondeat,  nequaquam  nostrae  inquisitionis 
nMDQS  ab  exhaurienda  cordis  terra  torpescat.  Quos 
tamen  puteos  Allopbyli  insidiantes  replesse  dicun- 
tor,  qjmsk  nlmirom  immundi  spiritus  cum  nos  stu- 
diose  cor  fodere  413  conspiciunt  congestas  nobis 
leoiatiooum  cogiiationes  ingerunt :  unde  seroper 

(536)  Ex  I.  xxTiii  in  Job,  c.  vii. 
(536*)  Ex  1.  XVI  in  Job,  c.  iii,  9. 
(557)  Ex  1.  xxxi  in  Job,  c.  xiii,  iS. 


—  LiB.  vn.  sot 

mens  evacuanda  est,  incessanterqne  fodienda  ne  si 
indiscussa  relinquitQr  usque  ad  tumorem  perverso- 
rum  operum,  cogitationum  super  nos  terra  curou- 
letur.  Quarovis  eniro  seroper  intento  mentis  oculo 
in  supemis  evigilerous ,  quarovis  cuncta  quae  in 
imo  praeterfluunt  pede  rigidi  contemptus  calcerous,  ex 
corruptione  taroen  terrenae  camis  cui  adhuc  iropti- 
cati  surous,  pleruroque  cogilationuro  pulverem  io 
corde  patimur.  Curoque  foris  aliis  ad  appetenda 
coelestia  persuaderous,  nosroetipsos  seroper  intrin* 
secus  suhtili  inquisitionc  discutcre  deberous  :  ne 
qua  imrooranle  dio  in  nobis  inCroa  cogitatione  pol- 
luarour. 

CAPUT  X. 

DE  LACO. 

In  Scriptura  $acra  laci  nomine,  aliquando  peccatum^ 
aliquando  infernus  designatur, 
(558)  Laci  noroine  peccaturo  designatur,  unde 
propheta  Jereroias  duro  quaedaro  in  iniquitatis  longa 
consuetudine  obmtam  fuissc  considerat,  in  lamentis 
suis  sub  ejus  specie  seroetipsum  deplorat,  dicens  : 
Lapea  eU  in  tacum  vUa  medf  et  posuerunt  lapides 
enper  me  {Tkren.  iii,  53).  Quid  enim  laci  noroine 
nisi  iniquiUs,  et  quid  lapidis  noroine  nisi  dura  ini- 
quiutis  consuetudo  signatur?In  lacum  autero  vita 
labitur,  cora  labe  iniquiutis  inquinatur.  Lapis  vero 
superponitur  coro  eUam  dura  consuetudine  roentis 
peccato  devoraturutetsi  velit  exsurgerejam  utcun- 
que  oon  possit ;  quia  moles  desuper  malae  consue-' 
tudinis  premitur. 

(539)  Laci  nomine  infemus  designatur,  sicut  pro- 
pheu  tesUtur  qui  de  quibusdam  ignorantibus  ait  -, 
Poruverunt  ignorantiaro  suaro  curo  his  qui  descen- 
dunt  414  ^^  lacuro.  Infernus  quippe  non  imroerito  % 
lacus  dicitur,  quia  hos  quos  seroel  coeperit,  semper 
fluctuantes  et  trepidos  torroenlis  circumfluentibus 
absorbet. 

CAPCT  XI. 

DE  PROFUNDO. 

(540)  Profundi  nomine  profundius  cogiutionum 
designatur,  sicut  in  libro  beati  Job  a  Domino  de 
ultiroa  diaboli  saevitia  dicit :  Fervescere  faciet  quasi 
otlam  profundum  mare  {Job  xli,  2).  Quid  enim  per 
mare  nisi  vita  saeculariuro,  etquid  per  profundum 
uisi  altae  et  abditae  eoruro  cogiutioncs  exprirountur? 
Quid  profunduro  roare  diabolus  facit  quasi  ollam 
fervescere,  quia  niroimro  consUt  quod  perseculionis 
extreroae  teropore  coutra  electoruro  vium  studeat 
aniroos  reproboruro  per  flamroaro  cmdeliutis  exci- 
Ure.  Tunc  profunduro  roare  quasi  olla  fervescet, 
cum  corda  dilectorum  saeculi  valido  ardore  succen- 
det :  et  quae  hoc  pacis  tempore  intra  suam  malitiam 
clausa  latuerunt,  tnnc  in  aesturo  iroroanissiroae  per- 
secutionis  ebulliunt,  ac  per  abrupUro  cmdeliuiis 
aperUe  licentiaro,  ea  quae  diu  presseraot  odia  anti- 
qui  livuris  exhalant. 

53B)  Ex  I.  XVI  in  Job,  c.  xxiv,  30,  31. 
'539)  £x  I.  IX  in  Job,  c.  xxxviii. 
540)  Ex  l.  XXXIV  in  Job,  cap.  xiv,  10. 


U05  GAnNERI  CAN.  REG 

PrOfundi  nomine  infernus  dcsignatnr,  sicut  per 
proplieiam  Domino  dicilur  :  *Posuhii  profundnm 
maris  rtam,  ut  transirent  tiberati  (Isai.  li,  10).  Vide 
cap.  2  supra,  dist;  U 

CAPUT  Xll. 

DE  GURGITIBUS. 

(54!)  Gurgilum  noroine  mulliplcx  exposilorum 
sanctae  Ecclesiae  praedicatio  designatur,  sicul  per 
Eliu  de  Domino  dicitur :  Qui  aufert  stiltas  pluvia^,  et 
tffundit  imbres  ad  instar  gurgilum  {Job  xxxv,  27). 
Possunt  quippe  per  stellas  pluviae  sancli  aposloli 
designari  de  quibus  Judicx  reprobatae  per  Jeremiam 
dicitur  :  Prohibilas  415  «««'  «'«''<»  pluviarum  de 
€0gtOf  et  serolinus  imber  non  fuit  {Jer*  iii,  5). 
CAPUT  xin. 

DE  STILLICIDIIS. 

Stiilicidiorum  nomineverba  praedicantmm  desi- 
gnantur.  Yide  supra  cap.  6,  dist.  1. 
CAPUT  XIV. 

DB  CANALIBUS. 

CanaliQm  noBsine  libri  divini  designantur,  sicut 
per  Moysen  dicitur :  ToUens  Jucob  virgas  popnleas 
virides,  et  amggdalinas^  et  ex  ptatani»  ex  parte  decor- 
ticavit^  eas  detracti^que  cortidbus  in  his  quw  spo  • 
liata  fuerant^  eundof  apparuit :  itta  vero  quas  integra 
€rant  virida  permMnserunt,  aique  in  hunc  modum 
color  effectus  est  varius ;  ubi  et  subditur  :  Posuitque 
eas  in  eanatibus  inquibus  effundetnitur  aqua  ,  ut  cum 
venissent  greges  ad  bibendum,  ante  oculos  liaberent 
rirgas  et  asp^etu  earum  conciperent,  Factumque  est 
ut  in  ipso  calore  coitus  oves  intuerentur  virgaSy  €t  pa- 
rerent  maeulosa  et  varia  et  diverso  colore  respersa, 
$       Legec.  13,  dist.  2*1.  iii. 

CAPUT  XV. 

DE  FLliXTIBUS. 

In  Scriptura  sacra  flnctuum  nominej  aliquando  lumul- 
tus  tentalionum,  aliquando  s^mitas  pruvorum  intel- 
liguntur. 

(542)  Fluctuum  nomine  tumultus  teniattonum  de- 
^ignatur ;  unde  cum  Dominus  de  pravorum  saeviiia 
gub  appellatione  maris  ad  beatum  Job  loqueretur, 
subdidit  dicens  :  Circumdedi  iilud  terminis  meis,  et 
posui  vectem  et  ostia^  et  dixi :  Hucusque  venieSf  ei 
hic  confringes  tumentes  fluctus  iuos  {Job  xxxviii,  10). 
Si  cnim  per  mare416  ^^^  nostrum  accipirous,  bene 
per  fluctus  tcntaliones  et  vitioruro  strepitus  acci- 
peie  possumns.  Termiuis  ergo  suis  Dominus  hoc 
inare  circumdat :  quia  cor  nostrum  adhuc  corru  - 
ptionis  suae  molestia,  et  cura  turbulentum,  sub 
mensura  contemplationis  humiliat  :  ut  lieet  pius 

(541)  Ex  1.  xxYu  in  Job,  cap.  v. 


.  S.  VICTORIS  PARIS.  804 

A  appetat,  uitra  tamen  quam  sibi  conceditur  non 
ascendat.  Vel  certe  hoc  mare  terminis  suis  Domi- 
nus  circumdat,  quia  cor  nostruin  tehtationibus  tu- 
midum,  occultis  donorum  dislrlbutionibus  mitigat : 
modo  agens,  ne  pravorum  suggestione  ad  delecta- 
tioneni  veniat,  modo  ne  pravorum  delectatio  usque 
ad  consensum  prorumpat.  Qui  ergo  iilic.tos  motas 
cordis  respicit,  et  in  quibu^dam  eos  usque  ad  con- 
sensum  venire  prohibet,  in  qiiibusdam  vero  illos 
etiam  a  deleclatione  restrtngit  :  niminim  fureuli 
mari  terminum  ponit,  ut  ncquaquam  in  opere 
exeat,  sed  intra  sinum  mentis  tentationum  submur- 
murans  se  unda  coliidat.  Et  quia  tunc  valenter  re- 
stringitur,  cum  ei  dileciione  Dei,  atqiie  inspiratis 
virtutibus  obviatur,  recte  subjungitur  :  Et  posui 

B  vectem^  et  ostia^  et  dixi  :  Hucusque,  venies  et  non 
procedes  ampiius  {Job  xxxviii,  11),  etc. 

Quid  enim  moraliter  aliter  per  ostia,  nisi  virtu- 
tes  :  quid  per  vectem,  ;nisi  robur  cbaritalis  accipi- 
mus?  Haec  Haque  osiia  seiltcet  virtuies  operationum 
ii!are'saefviens  dissipat,  nisi  eas  ex  occulto  mentis 
opposita  charitas  astringat.  Facile  enim  omne  vir- 
tutuni  bonum  tentatione  cordis  irruenlc  destruitur 
nisi  ab  intimis  flxa  charitate  solidetur.  Unde  et 
Paulus  in  suis  praedicationibus,  dum  qusJam  vir- 
tutum  ostia  maris  tentationibus  opponeret,  iliieo 
eisdem  ostiis  quasi  robur  adjunxit'  dicens :  Super 
omnia  autem  charitatem  hatentes^'  quod  est  vinculum 
perfectionis  {Coloss,  iii,  14).  Perfectionis  eniro  vin- 

p  ciilum  cbaritas  dicitur,  quia  omne  bonum  quod 
agitur,  niniirnm  pcr  illam  ne  pcreat,  ligatur,  a  ten- 
tatione  namque  citius  quodiibet  opu3  evellitur,  si 
solutum  a  vinculo  charitatis  invenilur.  Si  autem 
meiis  Dei  ac  proximi  dilcctione  <M>ustringitur,  cnni 
tentationum  motus  quaelibet  ei  injusta  suggesserint» 
obicem  illis  dilectio  opponit,  et  pravae  pcrsuasio- 
nls  undas  virtulum  ostiis  et  Tecle  intimi  amoris 
frangit.  Bene,  ergo  dicitur :  Posui  vectem,  et  ostia^  et 
dixi,  etc.  {Job  xxxviii,  10).  417  Qu>^  ^^^  dcctus 
quisque  et  tentatur  vitiis,  et  tamen  facere  male  sug- 
gesta  renitltur,  quasi  mare  ciausum  tenetur.  <2uod 
etsi  intus  tumultuosis  cogitationum  iluctibus  nien- 
tem  percutit,  statula  taracn  bene  vivendi  littora  noo 
cxcedit.  Quod  mare  quidem  in  tumores  se  erigit» 

D  sed  dum  fixa  cordis  deliberatione  illiditur,  fractuod 
redit. 

Fluctuum  nomiue  semitae  pravorum  designan- 
tur,  sicut  per  beatum  Job  in  persona  Ecclcsiae  di- 
citur :  Pedes  meos  subverteruut  et  oppresserunt  quasi 
fluctii)us  semitis  buis  {Job  xxx,  12).  Vide  lib.  v,  cap. 
56,  dist.  9. 

(542)  E%  I.  xxviii  in  Job,  <:ap.  ix,  sparsim  xix. 


***  INGIPIT  LIBER  OCTAVUS. 


CAPCT  PRIMUM. 

DB   AURO. 

in  Scriptura  sacra  auri  nomine,  aliquando  divini' 


tatis  claritaSf  aHquando  sptendor  suptmm  civitth- 
tis^  aliqttando  diaritas,  aliquando  nitor  giorioi 
iemporaliSf   aliquando  spiendor  sanciiiatis,    aU^ 


305 


CRECORIAMJM 


quando  ingenium^  uUquando  sensus    bene  operan^  A 
fts,  aliquando  anima  fidelis  dcsignatur, 

(543)  Auri  nomine  ipsa  iutima  divinilatis  clarit:is 
designalur,  sicut  in  Canlicorum  Ganticis  species 
ftfionsi  describilur  :  Caput-  eju^  aurum  oplimum 
(Caitl.  Y,  17).  Quia  enim  capulCbristi  Deus,  uil 
veru  est  in  meiallis  auro  fulgentius»  sponsi  caput  au- 
nim  dicitur:  quia  ejus  bumanitas  ex  diviuitatis 
siue  nobis  daritate  principatur. 

(544)  Auri  uomine  splendor  supernx  civitatis  acci-* 
pitor,  sicut  banc  Joannes  se  vidisse  tesiaturdicens  i 
iftl9  ^P*^  ciritas  aurum  mundum,  simiUs  vilro  mundo 
(Apoc,  XXI,  i8).  Quia  enim  sancti  omnes  summa  in 
ea  bcatitudiius  cldritate  rulgebuut,  iustructa  civi-r 
las  auro  dicilur.  Et  quia  ipsa  eorum  claritas  vicis* 
ftinn  sibi  in  alternis  cordibus  patet,  et  cum  uiiius  B 
ctijusque  vultus  accenditur,  simul  et  conscientia 
penetratur:  hoc  ipsum  aurum  idcirco  vitro  mundu 
siroile  csse  dicitur.  Ibi  ^uippe  uniuscujusque  mcn- 
tem  ab  altcrius  oculis,  membrorum  corpulentia  uon 
abscondet,  sed  palcbit  animus;  patebit  corporali-^ 
bas  ocalis  ipsa  etiam  corporis  barmonia.  Sicque 
mujsqaisque  tunc  eritconspicabilis  alteri,  sicut  nuuc 
esse  non  potest  conspicabiiis  sibi.  fieue  itaque 
civitas  illa  superna  ex  auro  constat^  simili  vitro 
quia  per  aorum  clara  et  per  vitrum  perspicua  di- 
gnoseitur. 

(545)  Auri  nomine  charitas  designator.  Stcut  an«-' 
gelam  qucm  sibi  loqui  Joannes  asp^xit,  ad  niamil- 
las  zona  aurea  cinctum  vidit:  quia  •  nimimm  so^ 
pcrnonim  civiom  pectora  dum  po^ali  jam  nequa- 
qaam  timori  subj^cta  sunt  atque  a  se  vicissim  nuUa 
BCtssione.solvuniur,  ex  sola  se  cbaritate  constrin- 
guoL  Zonam  qi^ippe  auream  circa  ;  mamilla^  ba- 
bere^est  cunctos  mntabilium  cogi.tationnm  motus. 
per  solius  jam  amoris  vincula  restPingQre. 

(54G)  Auri  nomine  nitor  glorise  temppralts  expri- 
mitur,  sicut  per  prophetam  (Mciiurz  Caiixaureus. 
Babylon  (Jerem.  li,  7).  Quid  enim  fiabylonis  no- 
arine,  nisi  bujus  muudi  gloria  designatur?  <}use 
calix  aureus  dicitur :  quae  dum  pulcbra  esse  tem- 
poralia  ostenlat,  stultas  mentes  in  sui  conciipiseentia) 
debriat,  ut  speciosa  temppralia  appetaut>',eii  inyU 
sibilia-pubthra  coutemnant.  Hoe  aiii?eo  calice  prima; 
spontesua  £vadebriata  est,  dc  qua  bistoria^  verita»  D. 
tis  dioit :  quia  cum  vetitum  lignum  conspiceret,  vi- 
dlt  quod  esset  pulchrum  visu»  aspectuqoe  delecta* 
Lile,  et  comedit.  Aureus  ergo  fiabylon  calix  est». 
quia  diim  visum  exterioris  puichFitudinis  ostendit, 
teosum  internae  rectitudinis  sobtrabit. 

Auri  nomine  splendor  sanctitatis  accipltuv»  ^icut: 
Jodaicum  populum  ab  splendore  justitia  ad  420 
neqoitiae  tenebras  commutatum  Jeremias  depio* 
ratdic!.'ns:  Quomodo  obscuratumest  aurum^  mutalus 
€st  color  optinuufj  (Thren,  if  1.)  Vide  lib.  vi,  cap. 
11,  disU  3. 

^43)  Ex  I.  XXXIV  in  Job,  c.  xiii  iu  initio  S. 

(544)  Kx  1.  xviii  in  Job,  c  xxviiy3U 

(545)  £x  I.  XXXIV  iu  Job  c.  xm  iuitio  iO. 


,  —  LIB.  \in.  306 

(547)  Auri  noniine  ingcnium  deslignaiuis  sicut 
per  beatum  Job  dicilur :  Si  putati  aurum-  robur 
n^um  {Job  xxxi,  24).  Quid  enim  aurum  accipimus, 
nisi  praeclari  intcllectus  ingenium  ?  Ncc  abborrel  a 
rationis  ordine  quod.aurum  dicimus  ingenium  desi- 
gnare  t  quia  sicut  in  ornamenlo  aurum  supponitur, 
ut  ge^nmarum  desupor  ordo  disponatur  :  ita  clara 
sanclorum  iugenia  diviuis  muneribus  humiliter 
substernuntur,  et  distincla  supcr  se  gratiarum  dona 
percipiunt.  Saucli  autem  viri  robur  suum  aurum 
nou  dcputant :  quia  quaniolibet  ingenio  fulgeant  ni? 
bii  se  esse  ex  suis  viribus  peusant.  Et  cum  sentire 
omnia  valeutcr  possunt,  prius  intelligere  semetipso^ 
cupiuut^  quatcnus  lumeu  iugenii  more  solis  prius 
ilkistret  locum  in  quo  oritur,  postmodum  caeiera 
ad  quse  procedendo  dilatalur :  no  si  cognoscentes 
alia  semetipsos  ucsciant,  ibi  solis  radius  ubi  oritur 
tcuebrescat.  lugenii  itaque  virtutcm  ad  cognoscer»-^ 
dam  infirmilatenrpropriam  dirigunt,  atqueex  iuflr* 
mitatis  suae  melius  cognitione  convalescunt.  Aurunv 
ergo  non  robur  creditur^  si  in  accepto  ing^nio  fldu- 
cia  uon  babetur. 

(548)A.uri  uomine  seusus  bene  opcrantis  desi-» 
gMatur,  sicut  per  Salomonem  dicitMr  :  Si^ut  proba^- 
tur  in  cenflatorio  argentum^  el  in  fqniace  aurum :  ilu> 
probaturhonworelaudantis{Prov»  xxyii,!^!).  Argen^ 
tum  quippe  vel  aurum,  si  reprobuni.  est  igoe  cou- 
sumitur :  si  vero  probum,  igne  declaratur.  Sic  ni- 
mirum  est  etsensu&operaniis.  Nam  qualis  sit  la 
eaquod  laudatur,  ostenditur.  Si  enim  se  auditis 
suis  laudibus  extoliit,  quid  is(e  aliud  quam  rcpro* 
bum  argentum,  vel  aurum  fuit,quem  videlicet  for- 
nax  linguse  consumpsit?  Si  autem  favores  suos  an- 
dieus,  ad  superni  judicii  considerationem  redeat^ 
ac  ne  de  bis  apud  occultum  arbiirum  grayeiur,  (pe- 
tuit,  quasi  ex  purgationis  igiie  ad  magnitvidinem^ 
daritatis  excresccre  :  et  unde  iiicendium .  trepidar 
tionis  sustinuit,  inde  darius  fMlget. 

4S1  Auri  nomine  anima  fidelis  acctpltur»  sicut 
in  libro  beati  Job  ab  Heliu  dicitur  :  Ab  Aquilone. 
aurum  veniei  (/o6  xxxvii,  22).  Yide  lib.  i,  cap.  15, 
disu  ^i 

GAPJUT  IK 

DB  OBRTZO* 

InScriptnrdisacTa  obry:ii  nomine^  atiquando  angeUcet. 
natt^ra^  aliquando  mens  perfecta  designatur, 

Obryzi  nDmine  angeli)ca  accipitur  naturat  sicul 
per  beatum  Job,  cum  sapienlise  pretium  requireret^ 
dicitur  :  Non  dabitur  aurum .  obryzum  pro  ea  (Job 
xxviii,  i5).  Quid  nempe  per  aurum  obryzum  nisl 
saacti  angeU  desigoantur?  Qui  recte  et  aurum  vo^ 
cantur,  et  obryzum  :  aurum,  quia  fulgent  clarilate 
justitiae;  obryzum,  quianiUbjim  uoquam  habueruot 
contagium  culpae.  Homines  vero  justi  quandiu  in 
Ikic  carne  corruptibiii  mortaliter  vivunt,  aurum 
quideiP'  esse  possuftt»  obiyzum  omuino  esse  non 

(546)  Ex  ejusdem  I.  proximi  c. 

(547)  Ex  1.  XXII  in  Job,  cap.  ii,  post  med. 
(54^)  £x  I.  XXII  in  Job,  c.  v,  poot  medium  i% 


507  GARNEHI  CAN.  REG 

possuDt»  quia  corpu»  quod  corrumpHur  aggravat 
animam  et  terrena  tnkabUatio  deprimit  $en$um^ 
multa  cogitantem  {Sap,  ix,  15).  Nam  qaamvis  in 
bac  vita  ex  roagtia  jusiitiae  claritatc  respIendeanCy 
nequaquam  tamen  ad  purum  peccatorum  sordibus 
careni  Joann«^  apostolo  atteslante  qui  dicit :  Si  dixe-- 
rimus  quia  peccalum  non  habemu»^  no»metipso$  se- 
ducimu$^  et  verita$  non  e$t  in  nobi$  (Jac.  i,  8)  : 
affirmante  Jacobo  qui  astruit  dicens  :  In  multi$ 
enim  offendimu$  omne$  (fac.  ni,  2).  Propheta 
etiam  deprecante,  qi|i  ah  :  Non  intre$  in  judicium 
cum  $ervo  tuo :  quia  non  ju$tificabitur  in  con$pectu 
tuo  omni$  viven$  (Jvb  xiiif,  15)..  Aurum  ergo  obry- 
zum  illi  nuncupantur,  qui  in  ea  m  qua  conditt  sunt 
jnnocentia  perdurantes,,  etfulgent  charitate  justitie, 
et  nullis  vel  mhnimis  maeuhintur  sordibus  culpoe. 
Sed  quia  pro  hac  sapientia  nulhis  angelorum  re* 
demptor  humanr  generis  mittendus  fuit,  ne  quis 
spem  in  his  quos  in  adjutorio  hominum  saepius  ap- 
paruisse  didiciinus,  422  angeUs  ponerel,  dictum 
est  :  Non  dabitur  aurum  obryzum  pro  ea.  Ac  si 
aperte  diceretur :  Per  semetipsam  sapientia  maulfe- 
stabitur  ut  humanum  gentts  a  culpa  redimaUir. 
Nullus  Tieo  ejus  augelus  mittilur,  quia  per  Greato- 
rem  necesse  est  ut  creatura  liberetur.  Unde  et  ia 
ETangeiio  Dominus  dicit :  Si  vo$  FUin$  tiberaverit, 
vereltberi  eriti$. 

Obryzi  nomine  mentis  pulchritudo  designatur; 
iinde  a  beato  Job  dicitur  :  Si  putavi  aurum  robur 
meum^  et  obryzo  dixi,  fiduciajnea  (Job  xxxi,  24). 
Quid  enim  aurum  nisi  praeclari  inteliectus  ingenium 
accipifflus?  Quid  obryzum  nisi  menfeem  humanam, 
q«ae  dum  igne  amoris  excoquitur,  seroper  in  se  ser- 
Tat  claritatem  pulchritudinis  quotidiana  innovatione 
fervoris.  Nescit  enim  mens  per  torporem  vete- 
rascero,  .quae  studet  per  desiderium  semper  iii- 
choare.  Uinc  namque  per  Paulum  dicitur  :  Renova" 
mini  $piritu  mentit  ve$tr»  (Epke$.  it,  32).  Hinc 
Psalmista  qui  ad  perfectiouis  jam  culmen  pervene- 
rat,  quasi  inchoans  dicebat :  Dixi^  nunc  eospi  (P$ah 
ULxvi,  11).  Quia  videlicet  si  lassescere  ab  inchoatis 
l>ouis  nolumus,  valde  necesse  est  ut  inchoaie  nos 
quotidi(S  ci^edamus.  Dicat  erga :  Si  [putaTi  aurom 
rebur  meum,  et  obryzo  dixi,  fiduiAi  mea.  Ac  si 
aperte  hteatur  dicens  :  Nec  ea  quad  Teracher  intel- 
lexi,  meo  ingenio  tribui,  nec  menti  proprlae  si  qua 
nie  egisse  bona  contigil,  haec  principaliter  depu- 
uvi. 

iiAPUT  m. 

M    TALEHTIS. 

(549)  Talentorum  nomine  donagratlae  designao-. 
turi  sicut  in  Evangelio  dicitur  :  Ucmo  quidam  pere- 
gire  prolici$cen$  vocavit  $ervo$  $uo$f  el  tradidit  iUi$ 
bona  $ua,  Et  uni  dedit  quinque  talentaf  alii  autem 
diio,  alii  vero  unum :  Vnicuique  $ecundum  propriam- 
virtutem,  et  pfofectu$  e$t  $tatim  (M^itth»  «xv«  14)s 

(549)  Ex  hom.  in  Evang. 

(550)  Ex  I.  XXII  Job,  xxni.  46. 

(551)  Ex  bom.  9  iu  Evang.  iu  medium   cir^ 


6.  VICTORIS  PARIS.  308 

A  Quis  enim  iste  homo  est  nisi  ^edempter  noster,  qui 
in  cairne  quam  assumpsit^  abiit  in  coelum?  Carnis 
namque  locus  proprie  terra  esi,  quae  quasi  ad  pere- 
griua  ducitur,  dum  per  Redemptorem  nostrum  in 
coelo  coHpcatur.  Sed  423  ^^^  ^^^^  peregre  proff- 
ciscens  servis  bona  sua  tradidit :  quia  Qdelibus  suIb 
spirituaiia  dona  concessit.  Et  uni  quidem  quinqae 
talenta,  alii  duo,  aKi  vero  commisit  unum.  Quiuqua 
eteuim  sunt  corporis  sensu&»  TideKcet  visus,  audh^ 
tus,  guslus,  odoratus  et  tactus.  Quinque  igitur  ta- 
ientis  donum  quhique  sensuum,  id  est  exteriorun» 
scientia  exprimitur ;  duobus  vero  intelleclus  cl  ope- 
ratio  ;  unius  autem  latenti  nomiae  intciiectus  tan- 
tummodo  designaHir. 

CAPUT  IV. 

B  DE   PECUXIA. 

(550)  Pecuniae  nomiiie  doctriu»  sanctae  miiiisle^ 
rium  dcsignatur,  sicut  per  bealvm  Job  dici;ur  ^ 
Si  fructu$  lerrce  mees  comedi  abeifue  peeunia  (Job 
XXXI,  39).  Terrae  enim  nominc  vel  privata  domus, 
vei  sancta  Ecclesia  intelligitur.  Fructus  ergo  tcrne 
absque  pecunia  comcdere,  est  ex  Ecclesia  sumptiis 
quidem  accipere  ^  sed  eidem  Ecclesiae  praMlicatio- 
nls  pretium  non  praebere.  De  qua  videKcet  prx-di- 
cationis  pecunia  auctoris  voce  dicilur  :  Oportuii  te 
committerepecuniammeam  nummulari{$,  et  veuieneege 
recepi$$emutiquequodnuum  erat,  cum  u$ura  (Matlk. 
\xT,  17).  (551)  Pecuniam  namqne  Hunimulariis 
dare  est  eis  scientiam  prxiUcatkiiils  iinpenderc,  qur 

^  hanc  valeant  et  operibus  csercere.  In  usura  quippe 
pecunia  etiam  non  data  recipitur.  Cum  enini  hoc 
redditur,  quod  aceeptum  fuerai  etiain  iditd  supeF 
iinpenditur,  quod  acceptum  non  est.  Dc  acccpta 
ergo  verhi  peeunia  usuram  solvit,  qui  cx  eo  quoil 
audivit,  etiam  alia  studet  inlclligcre  qiiae  nou  audi- 
vit,  quatenus  alia  ex  aUis  coHigens  etiam  Hla  discai 
ex  semetipso  agere,  qua;  iiecdum  ex  praedicatorls 
ore  didicit.  (552)  Terrae  igitur  fructus  absque  pc- 
cunia  comedit,  qui  ecdesiastica  commoda  ad  usuni 
corporis  percipit,  sed  exhortationis  ministeriuiii 
noH  impendit.  Quid  adhuc  nos  pastores  didmus, 
qui  adventum  judicis  praecurrentes,  officium  praedi- 
cationis  susciplmns,  sed  aiimenta  ecdesiastica  rout^ 
mandttcamus?  Exigimus  quod  nostro  debetur  cor-- 

D  pori»  sed  non  impendimus»  quod  subjectorum  de- 
betur  cordi.  Ecce  vir  sanctus  tot  hi  hoc  saeculo  pi« 
gneribus  424  dstrictns  inter  innumeras  occupatio- 
nes  \\\m  ad  studium  praedicatioiiis  fuit.  Qui  fructus 
terrae  nunquam  siue  pecunia  comedit,  quia  nimi- 
rum  sulMiitis  verbum  bonae  adroonitionis  reddidit, 
ft  quibus  fructus  corporeae  servitulis  accepit. 

Sequitur ;  Et  animam  agricelarum  ejus  afflixi. 
Agricol»  quippe  hujus  terrae  sunt  hi  qui  minori 
loco  positi,  quo  valent  zelo,  quanto  possunt  opere, 
ad.  eruditionem  sanctae  Ecclesiae  in  praedicaiionis 
gratia  cooperantur.  Quos  videlicct  agricolas,  hoo 

citer. 
(553)  Ex  sup.  lib.  in  Job. 


500  GREGORIANIM.  —  LIB.  MU 

^  non  aflligerey   eorum  laloribus  non  invidcre  :  \  lemplalus  ait 


sia 


ue  reetor  Ecciesis  lUuu  sibi  soli  jus  prai<Iicaiionis 
vindical»  eliam  aliis  recle  praedicanlibus  iuvidia,  se 
mordente  contradicat.  Pia  etenim  pastorum  mens, 
quia  non  propriam  gloriam  sed  aucloris  quaerit,  ab 
omnibus  vult  ad]u.vari.  Fidelis  namque  praedicator 
optaisifleri  valeat,  ut  veritatem  quam  solus  loqui 
uon  sufficit,  ora  cunctorum  sonenl.  Unde  cum  J<»- 
soe-duobus  in  castris  remanentibus  vclici  obsislerct. 
recte  per  Moysen  dicitur  :  Quid  wmularis  pro  me  ? 
Qmi$  tribuat  ul  omnis  populus  prophelet,  et  det  eis 
Dominui  ipirilum  suum  {Num.  xi,  29).Propbetare 
quippe  oranes  voluit,,qui  bouum,  qqod  babuit,  aliis, 
nou  iuvidit» 

CAPUT  V.  j, 

BE  THESAURO. 

Tbesauri  nomine  coeleste  desiderium  designatur, 
sieul  in  Evangeiio  voce  veritatis  dicitof  :  Simite  est 
reqnum  aelotum  thesauro  absrondito  in  agro  quem 
qmi  invenit  homo^  abscondit^  et  prce  gaudio  illius  va- 
dit^  et  vendit  universa  qute  habet  et  etmt  agrum  illum 
(Matth.  XIII,  44).  (553)  Thesaurus  namque  coeleste 
esl  desiderium.  Ager  vero  in  quo  tbesaurus  abscon- 
ditur  est  disciplina  studii  coelestis.  Quem  profecto 
agrum  venditis  omnibus  comparat,  qui  voloptatibus 
camis  renuntians,  cuncta  sua  terrena  desideria  per 
disciplime  ccBlestis  custodiam  calcat :  ut  nil  jam 
quod  caro  blanditur  libeat,  nibil  quod  carnalem  vi- 
tam  trucidat,  spiritus  perhorrescat.  Qua  in  re  boc 
qaoque  notandum  425  ^^^»  4^<>^  inventus  tbesau-  G 
nis  abscondilur,  ut  servetur  :  quia  studium  coelc- 
stis  desiderii  a  malignis  spiritibus  custodire  non 
sufficit,  qui  buc  et  ab  humanis  laudibus  non  abscoii- 
dil.  lu  praesenli  elenim  vita,  quasi  in  via  sumus, 
qua  ad  palriam  pergimus.  Aluligni  autem  spbitus 
inter  nostruin  quasi  quidam  lalrunculi  obsident. 
I>epraedari  ergo  desiderat,  qui  ibesaurum  publice 
portat  in  via.  iloc  autem  dico,  non  ut  proximi  nostri 
opera  nostra  non  videanl,  cum  scriptum  sil  :  Vi- 
deant  opera  vestra  bona  et  glorificcnt  Palrem  vestrunif 
qmi  est  in  coetis  (Matth.  v,  IG).  Sed  ut  per  boc  agi- 
nius,  laudes  cxtcrius  non  quaeramus.  Sic  autem  iiit 
opus  in  publico,  quatenus  inU.^ntio  maneat  in  oc- 
cullo>:  ul  de  bono  operc  proximis  pra:beamus  excm- 
plem»  el  lamen  per  iatentioneiu  qua  soli  Deo  pla-  ^ 
cere  quaerimus,  semper  optemus  sccrctum. 
CAPUT  \I. 

©E  DIVITIIS. 

(55^)  Divitiarum  nomine  consiHorum  acumina 
designantur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Si  lce- 
tatus  tiim  super  multis  divitiis,  est  quia  piurima  re- 
perit  manms  mea  (Jvb  x\xi,^5).  Quid  cnim  mullas 
divitias  appellatas  per  signilicationcm  credimus, 
nisi  abundanlia  acumina  consiliorum?  Qux  qu%- 
renlis  manus  invenit,  cum  haec  cogitatio  traclantis 
^gnit ;  has  quippe  Salomou  sapicntix  divilias  con- 


Corona  sapientium   divUiof  eorunt 

(Prov.  XIV,  24).  Qui  qnia  divilias  non  metalla  ler- 

rena,  sed  prndcnliam  nominat,  illico  per  contne 

rietatcm  .subdit :  fatuitas  stultorum  imprudentia. 

Si  enim  coronam  sapientium  terrenas  divitias  di- 

ceret,  procui  dubio   fatuiiatcm  stuUorum  pauper- 

talem  potius  quam  imprudentia^n  faieretur.  Sed 

dum  fatuilateni  slultorum  imprudentiam  subdidit» 

sapicntium  divilias,  quia  prudentiam  dixerit,  indi- 

cavit.  BfuUas  itaque  apud  nos  divitias  reperimus, 

cum  dona  abundantis  inteUigentiae  sacra  eloquia 

investigando  percipimus,  atque  in  his  plura,  nec 

lamen  sibimet  diversa  sentimus.  Non  est  autem  se- 

cura  Ixtitia,  in  divinis  paginis  vel  fortia  426i  ^^^ 

multa  cognoscere,  sed  cognita  custodire.  Nam  qui 

l)ene  intelligit,  quid    intelligendo    opcrari   debeal 

agnoscit.  Quanto  enim  intellectus  latius  extenditur, 

tanto  ad  explenda  opera  enixius  ligatur.  Unde  et  in^ 

Evangelio  dicitur  :  Cui  muUum  dalum  est,  multum 

quceretur  ab  eo;  [et  cui  commendaverunt  multum^^ 

plus  petent  ab  eo  (Luc,  xii,  48).  Deputemus  ergo 

inteltigentiam  datam  quasi  pecuniam  muluam,  quia 

quo  plus  nobis  creditur  ex  benignitate,  eo  quoque 

debitores  amplius  tenemur  iu  opere.  Quia  igitur 

jiisti  virl  in  bis  'quse  vigilanter  iotelligunl,  secura 

l^titia  non  exiolluntur,  dicatur  recte  :  Si  laetatus 

sum  snper  multis  divitiis  meis,  etc.  Ac  si  aperte 

diceretur  :  Nequaquam  me  in  eo  locupletem  ex 

justitia  credidi  quorecta  quae  agere  debui  etiaro 

multa  eognovi :  uee  intclligentia  cor  extuli,  quia 

illud  consideraiio  debitae  operationis  pressit. 

(5o5)  Divitiarum  nomine  divina  eloquia  designan- 
tur,  sicul  de  Judaico  populo,  vel  quolibet  stulto 
ingenioso  per  Eiipbas  dicitur  :  Et  bibent  sitientes 
divitias  ejus  (Job  v,  5).  Jiidaici  namque  populi  di* 
vitias  silicntes  bibunt  quia  fluentis  sacra!  locutio- 
nis,  qua3  in  snperbiae  ostentatione  possederat,  coa- 
vetsai  gentilium  menles  irriganlur.  Aliter :  Sape 
slullus  habet  inierni  fontis  liquorem,  sed  non  bibil : 
quia  ingenium  quidem  intelligentise  accipit,  sed  ta- 
raen  vcritatis  senteniias  cognoscere  legendo  cun  • 
lemnit  (556).  Scit  quia  intelligere  studendo  prse- 
valeat,  sed  ab  omni  doctrinae  studio  fastidiosus 
cessat.  Divitiae  quoque  mentis,  sunt  verba  sacrae 
locutionis  :  sed  has  divitias  stultus  oculis  aspicit, 
et  in  ornamenti  sui  usum  minime  assumit,  quia 
verba  legis  audiens  magna  qiiidem  esse  considerat, 
sed  ad  comprehendenda  hxc  nullo  studio  amoris 
elaborat.  At  contra  alius  sitim  habet,  ingenium 
non  habet.  Amor  ergo  ad  meditandum  hunc  per- 
trahit,  sensus  hebetudo  contradicit  el  sa;pe  hoc  in 
divinae  legis  erudilione  quandoque  studendo  intel- 
ligit,  quod  per  negligcnliam  ingeniosus  nescit, 
hujus  ergo  stulti  divitias  sitieutes  bibuul,  dum 
praecepta  Dei  quaa  ingeniosi  fastidientes  nesciunt, 
hel)etes  amantcs  assequuntur. 


(55.3)  Ex  hom.  11  in  Evang. 
(55i)  Ex  I.  xxii  in  Job,  c.  m, 


4. 


(565)  Ex  I. 

{oo(y)  Ex  C. 


VI  in  Job,  c.  III. 
v,  lih.  sup.  lY^ 


ni 


GARNEHI  CAN.  REG. 
427  CAPUT  Vfl.  A 


DE    ARGF.NTO. 


In  Scriptura  sacra  argenti  nomiue^  aliquando  diti' 
num  eloquium^  aliquando  divini  eloquii  scriptores 
designanlur, 

(557)  Argenti  ijamine  divinum  eloquium  designa- 
lur,  sicul  per  Psalmislam  dicitur  :  ELoquia  Domini 
etoquia  cai:a,  argentum  igne  examinatum  (Psal.  xi, 
7).  Bene  eloquia  Domini  argentum  igne  eiamina- 
tum  dicuntur,  quia  sermo  Dei  si  in  corde  ligilur, 
tribulationibus  probatur.  Sed  quia  nonnuUi  elo* 
quium  Domini  non  intcrius  per  exhibitioncm,  sed 
cilerius  per  ostensionem  babere  concupiscunt, 
beneper  prophetara  dicitur  :  Disperierunt  omnes 
involuti  argento  {Soph.  i,  H).  Ili  nimirum,  qui 
eloquia  Dei  non  intcriori  rcfectione  se  replent,  sed  B 
cxteriori  ostensione  sc  vestiunt.  Unde  Judaeis  so- 
lam  litleram  servaDtibus  per  Prophetam  dicitur: 
Quare  appendiiis  argentum^  et  non  in  panibus  {Isai. 
Lv,  2)  (558)  :  Ac  si  diccret :  Pensatis  sacra  eloquia, 
sed  non  in  refectione  :  quia  dum  soium  speciem 
litterae  custoditis  de  spirituali  intelligentia  pingae- 
dlnem  internae  refectiEonis  amittitis. 

(559)  Argenti  uominc  divini  eloquii  scriptores 
designantur,  sicut  cum.beatus  Job  sapientiae  pre- 
lium  rcquireret,  ait  :  Non  appendetur  argentum 
in  commutatione  ejus.  Quia  cnim  argento  sxpe 
eloquia  divina  signantur,  possont  argenti  veca- 
bulo  etiam  ejusdem  eloquii  scriptorcs  intelligi, 
quorum  vita  inter  turbas  bominum  resplen-* 
duit  luce  virtulum.  Sed  quia  lex  peccata  indi- 
care  potuit,  non  auferre :  Don  quisquam  veterum 
patrum,  non  legislator  Moyses  buinani  generis  re« 
dcmpior  exstitit.  Argentum  ergo  in  commutatione 
bujus  sapientiae  non  appenditur  :  quia  quilibet  san- 
cii  esse  potuerunt  in  comparalione  unigeuili  fllii 
42S  nullius  meriti  esse  pensantur.  Qui  nisi  bujus 
sapientise  servos  se  cognosccrent,  sancti  nullatenus 
fuissent.  Ad  hoc  quippe  illi  missi  sunt,  ut  in  cor- 
dibus  bominum  viam  buic  sapieiitiae  prsedicando 
praeparent,  neque  u(  pro  ea,  sed  per  eam  subjectos 
populos  regant.  Quia  enim  certum  erat  quod  per 
accessum  temporum  deficientis  saeculi  languores 
excrescerent,  actum  est  ut  aeterna  Dei  sapientia  in 
line  saecuIoruQi  per  semetipsam  venirct  ad  gran-  d 
dem  bunc  et  nimiae  infirmitatis  aegrotum,  Id  est, 
per  tolum  inuDdum  jaceiis  languidum  genus  bu^ 
manum ;  ut  traDsmissis  prius  pra^icaloribus,  quasi 
quibusdam  viatoribus  tanto  post  modum  major 
fieret  potentia  medici,  quanto  magis  morbus  cre- 
▼isset  aegroti.  Quia  vero  nuUus  vitae  ejus  ad  salvan- 
d08  nos  mittitur,  recte  dicitur,  nec  appendetur  ar- 
gentum  in  commutatione  ejus  :  quia  viia  justorum 
pra^dicantium  quantalibet  sanctitatis  luce  poUeat, 
,  dventum  nobis  supernae  sapientiae  pcr  suam  prae- 
entiam  noncommutat. 

(557)  Ex  I.  IV  in  Job  c.  xxviii,  ante  finem  55, 
50;  et  1.  XVIII,  c  XI. 

(558)  Ex  1.  XXIII,  in  Job,  c.  xvii. 


S,  VICTORIS  PARIS.  S12 

CAPUT  ym. 

DB  ELECTRO. 

(560)  Electri  nomlne  Redemptor  noster  designa* 
tur,  sicut  per  Eaecblelem  de  ipso  dicHur.  De  medto 
ejus  quasi  species  electri^  hoe  est,  de  medio  igni^ 
{Ezech.  I,  4).'lgnis  quippe  boc  nomine  ardor  per^ 
secutionis  intelligititr,  quo  Jndaea  contra  aactorem 
suum  exarsit.  Quid  vero  electri  specie  nisi  Christus 
Jesus  mcdiator  Dei  ct  bominum  designatur  ?  Ele- 
ctnim  quippe  ex  auro  et  argento  est.  In  electro 
dum  aurum  argenturoque  miscetur,  argentum  ad 
claritatem  crescit,  aurum  vero  a  suo  fnlgore  palles- 
cit.  Illud  ad  claritatem  proficit,  boc  claritate  tem* 
peratur.  Quia  igitur  in  unigenito  Del  FUio  natune 
divinitatis  unica  est  natura  nostra,  in  qua  aduiia- 
tione  humanitas  in  roajestatis  gloriam  crevit,  divi- 
nitas  vero  a  sui  fulgoris  poteutia  bumanls  se  oculis 
temperavit,  per  ^boc,  quod  bumana  natura  clarior 
facta  est,  quasi  per  aurum  crevit  argentum.  Et  quii» 
divinitas  a  f^lgore  suo  nostris  aspeclibus  est  tem- 
perata,  qaasi  auroro  iiobis  palloit  489  P^>*  ^i^gen- 
tum.  IIIaeDim  nattira  iromutabilis,  quae  in  se  ma« 
ncns  innovat  oronia,  si  ita'  ut  cst,  nobis  apparere 
vohiisset,  fulgore  suo  nos  incenderet  potius  qnam 
renovaret.  Sed  claritatem  suae  magnitiidinis  tem* 
peravit  nostris  ocuHs  Deus,  ut  dum  nobis  ejus  cla- 
ritas  temperatur,  etiam  nosira  infirmitas  per  ejus 
similitudinem  in  ejus  luce  clarcsceret,  et  per  ao- 
ceptam  gratiaro,  ut  ita  dicaro,  su»  habitudinis  co- 
lorero  mutaret.  Quasi  electrum  ergo  in  |igne  est 
Dcus  factus  homo  in  persecuiione.  Ignis  namque 
malitiae  qui  a  Judacorum  cordibus  arsit  in  persecu- 
tione,  priusquam  sanctos  apostolos  saeviendo  ^OiU 
geret,  in  ipso  sc  exercuit  auctore  ac  Redemptoro 
generis  huroani. 

CAPUT  IX. 

PE  FEBRO. 

/n  Scriptura  sacra  ferri  nomfue,  aliquando  aomfer^ 
sorum  soliditas,  aliquando  fortitudo^  aliquanda 
pra^dicationis  jaculum,  atiquando  ts,  qui  nocendi 
malitiam  non  deserit^  designatur. 

(561)  Fcrri  noroine  conversoruro  soliditas  desU 
gnatur,  sicnt  beatus  Job  testalur  dicens :  Ferrum 
de  terra  lollitur  {Job  xxviii,  2).  Occulto  coDsilio 
suo  omDipotcns  Deus  quosdam  ab  exordiis  suis  in-r 
nocentes  custodiens  usque  ad  virtutum  summa  prcH 
vebit,  ut  SRtate  crescente  simul  in  eis  proficiat  et 
annoruro  nuroerositas,  et  celsitudo  meritorum.  Alios 
vero  in  exordiis  suis  descrens,  scaturientibus  vi- 
tiis  ire  per  abrupta  permittit^  Pleruroque  tameu 
etiam  eos  respicil,  et  ad  sequenduro  se  sancti  amoris 
igne  succendit :  atque  inolitas  in  eoruro  cordibus 
prurigines  vitioniro  verlit  in  fervorem  virtutum  : 
et  eo  magis  ignescunt  ad  desiderium  requirendae 
pietalis  Dei,  quo  magis  crubescunt  memoriam  ini- 
quitatis  sua^.  Sicut  430  ^P^  contingit  ut  in  pu- 

(559)  Ex  l.  XVIII  in  Job,  c.  xxvin,  15. 

(560)  Ex  hom.  2  in  Ezech.  paulo  post  med. 
(5Gl)  E\  I,  xviii  in  {ob.  c.  xy. 


m  GREGORIANUM.  —  LIB.  Vm.  5U 

gns  certamine  miles  ante  diicis  sui  oculos  consli-  A  doribus  frangl,  ne  coganiur  post  dc  corpore  ncgU- 
tatQS  hosiili  virtuli  turpiter  cedat,  et  encrviter  prx- 
bens  lerga  leriatur  :  Qui  tamcn  hoc  iysum  quod 


turpiter  cessit  erubescens,  ante  ducis  sui  oculos 
majores  ex  ipsa  verecundia  vircs  sumil  :  tantaque 
post  fortia  exercet,  quantis  et  praesentem  gloriam 
Tirtutis  peragat,  et  prseterilae  ignominia  debilitatis 
lergai.  Sic  ergo  nonhunquam  quidam  in  Dei  ser- 
Titlo  ex  anteacta  acrius  debilitate  roborantur,  eos- 
que  ad  custodienda  mandata  et  futurorum  trahitde- 
slderiuro  el  impeilit  memoria  pra^tcriiorum  :  ut 
hinc  ad  ventura  amor  proTOcet,  illinc  de  praitcritis 
memoria  instiget.  Quod  tamen  adversarii  Ecclesiae 
dum  8uromis  proedilos  virlulihu^  vident,  eisque  in 
pnesenti  vita  unde  dcrogent  quia  invenire  nequa- 
quam  possunr,  accusare  illbs  dc  prxlcriti^  moliun 
tur  sicut  Moysen  nostrum  Manichaeus  impelit  in 
qoo  sequentium  virtutum  gratram  transacli  homi- 
ctdii  conatur  culpa  foedare.  In  quo  non  attendit 
posimodom  quam  patiens  ad  susiincndum,  sed 
prius  quim  praeceps  ad  feriendUm  fuerit.  Talibhs 
ergo  adTcrsariis  J6b  subtitissima  coiisideratiohe 
obvtans  ait :  Ferrum  de  terra  lonitur,  ut  scilFcet  qui 
infintius  prios  despectusque  fuerat  por  tcrrcna  iie- 
gotia,  fortis  postmodom  factus  e$t,  ad  coelestia  prae- 
dtcaxnenta. 

(563)  Ferrinominefortitudo  designatur,  sicut  ad 
Czecbtelem  a  Domino  dicitur  :  Et  lu  $wrie  tibi  sar^ 
laginem  ferream,  et  pones  eam  murum  ferreum  iill^r 
tc  ei  dvitatem  {Ezech,  it,  3).  Per  saRtaginem  nam-  ^ 
qtte  frixora,  per  ferrum  vero  fortitudo  signatur.. 
Qat^  autem  ita  magistri  atque  doctoris  mcntem 
quaro  zelus  BomiRt  frigai  et  excruciat?  Etquidem 
Paatus  hujus  sartaginis  incendebalur  friiura,  cum 
dkeret  ;  Qnis  infirmatur,  et  ego  non  infiimOr?  Et 
quis  seandalizatnr  et  ego  non  uror  ?{II  Cor.xi,  29.) 
Ct  qiiia  quisquis  zelo  Dci  contra  peccantes  accen- 
dilQr,  forli  in  perpetuum  custodia  munitur  ne  ex 
neglecta  pncdicationis  ct  rcgiminis  cura  damnclur 
rccte  dicitur  :  Pones  eam  murum  ferreum  inter  te 
et  civilatem.  431  Sartago  cnim  ferrca  et  murus 
lerreus  iuler  prophctam  et  civitaiem  ponitur  :  quia 
cum  nuuc  fortem  zelum  doctoresexhibent,  eumdem 
postmodum  zelum  inter  sc  et  anditores  suos  fortem 


genlise  igne  gchenn»  cruciari.  Sed  aliud  est  quod 
fnjuslis  et  subditis,  aliud  quod  justis  et  non  sub- 
ditis  deberous.  Ad  illorum  nos  correptionem  atqud 
custodiam  reddendarum  rationum  debet  timor  ac- 
cenderc,  ad  istorum  vero  venerationem  ipsa  consi- 
derata  ^uius  incUnare.  Sed  arrogantes  viri,  quia 
hujns  formam  discretionis  ignorant,  justiset  non  sub- 
ditis  exhibent  quod  a  bonis  prxdkatoribus  iieriin- 
justis  et  subditis  vident. 

(5Go)  Ferri  nomine  praedicationis  jaculum  desi- 
gnatur.  Unde  Doniinus  de  diaboli  violcntia  per  aii- 
tichristum  acturus  cum  loquens  ad  Job  dicit :  Ae- 
pittabit  ut  paleas  ferrum,  et  quasi  lignum  putridum 
css  \Jbb  XLi,  1^).'  Ferrum  namque  acuitur  ut  ad- 
~  "  versarius  vulneretur.  iEs  autem  rubigine  pene  uulla 
cOnsumitur.  Ferro  ei^go  praedicationis  jaculum,  aere 
autem  longanimitatis  consiantia  designalur.  Unde 
et  sub  Aser  spccie  de  sancia  Ecclesia  per  Moyseu 
dicitur :  Ferrum  et  <ei  catceamentum  ejus  (Deut» 
xYXiii,  25).  CalceamentDm  quippe  in  Scriptura  sa- 
cra  munimen  praedicallonis  accipitur,  sicut  scri- 
plttm  est :  Calceati  pedes  iit  pra^aratione  Evangelii 
pacis  (Ephes.  vi,  18).  Quia  ergo  per  ferrum  expri- 
mitur  virtus,  et  aes  calceamcntum  ejus  diciiur,  dum 
praedicatio  illius  acumhie  simutet  constantia  mu- 
nitur.  Pcr  ferrum  enlm  mala  adtersantia  432 
pencctat,  per  a^s  autem  bona  quaa  proposuit,  lon- 
ganlmitcr  servat.  Cujus  profecto  illic  perseveran  • 
tium  apertius  insinuat  subdcns :  Slcut  diics  juven- 
tuiiscjus,  iia  erU  et  senectus  ilHus.  Sed  diabolus 
cum  antichristtinf  in  etercitationem  suae  iniquila- 
tis  assumpserit,  et  f^rrum  vclut  palcas,  et  aes  velut 
lignum  putridum  reputabit,  quia  nisi  divina  gra- 
tia  protegat,  et  pfaedlcantium  vires  velut  palcas  ne- 
quiliae  suae  igne  cohsumet,  et  patienlium  constan  ^ 
tiam  quasi  lignum  putriduni  in  pulvcrem  redi- 
get.  Et  acumen  igitur  fcrri,  ct  aeris  fortttudo  deft- 
cil :  dum  per  violentiam  virtutisillius;  et  praedica- 
tionis  sensus  obtunditur,  et  patientiae  longanimitas 
dissipatur. 

(564)  Ferri  nomine  is  qui  nocendi  oialitiam  non 
deserit  dcsignatur  :  sicut  captivo  Israelitico  populo 
numero  tamen  ab  iniquitate  cOnverso  DOminus  ex- 


monitioncm  tenent ;  ne  tunc  ad  vindictam  desiituti  d  probrat  dicens :  Versd  est  mihi  domusjsrael  in  sco^ 


nnt  si  nunc  foerint  in  corruptione  dissoiuti.  Hanc 
sartagincm  prophcta  idem  ut  inter  se'  et  audilores 
fioos  murum  sumeret,  audicbat,  cum  ei  divina  vox 
praemilteret,  dicens  :  Si  tu  annuntiaveris  impio  et 
ilie  non  fuerit  conversus  ab  impietate  sua,  et  a  via 
impia :  Ipse  guidem  in  iniquitatc  sua  morieiur^  tu 
muem  animam'  tuam  liberasti  {Ezech,  iir,  19),  Hanc 
ttrtaginem  inter  se  et  discipulos  murum  Paulus 
posuerat  cum  dicebat  :  Mundus  sum  a  sanguine  om^ 
nium  vestrum  {Act,  xx,  26).  Non  enim  subcerfugi 
qoominus  annuntiarem  omne  consilium  Dei  Tobis. 
Nonc  ergo  doctores  necesse  est,  ut  appetant  zeli  ar- 

(5G2)  Ex  1.  XXVI  in  Joh,  c.  xii. 
(565)  Ex  1.  XXXIV  io  Job,  c.  viiii  5, 


rtam  :  omnes  isli  as^  et  stanniim,  el  ferrum^  et 
plumbum  in  medio  fornacis  {Ezech,  xxii,  18).  Ac  si 
aperte  dicat :  Purgare  eos  per  igiiem  'tribulationis 
volui,  et  argentum  illos  vel  aurum  fieri  quaesivi  ; 
sed  in  fornace  mihi  in  aes,  stannum,  ferrum  et 
plumbum  versi  sunt,  quia  non  ad  virtutem,  se4 
ad  vitia  eliam  in  tribulatione  proruperunt.  iEs 
quippc  dum*  pcrculilur  amplius  mtfallis  caetcrfs  so- 
nitum  reddit.  Qiii  igiturinpcrcussione  pOsituserum-» 
pit  ad  sonitum  murmurationis,  in  aes  versos  est  ii\ 
medio  fornacis.  Slannum  vcro  cum  ex'arte'  compo* 
nituT,  in  argenti  speciem  mittitur.  Qui  vero  simU;* 

(564)  Ex  III  parl.  Past.  c.  xn% 


519  GARiNERl  CAN.  REG.  S.  YICTORIS  PARIS.  Sia 

lalioDiavitio.non  caret  in  tribiAlatione,  stannum  fa-  A  praedicationem  sonorus  flat.  QuoJ  l)ene  per  Isaiam 


ctus  est  in  fornace«  Ferro.  autem  utitur,  qui  viUe 
proximi  insidiatur :  Ferrum  itaque  in  fornace  est^ 
((ui  Qocendi  malitiam  non  amixtit  in  Iribiilatione. 
Plumbum  quoquc  cxteris  metallis  est  gravius,  In 
fornace  ergo  plumbum  invenitur,  qui  sic  peccati  sui 
pondere  premitur,  ut  etiam  iu  tribulatione  positus 
a  (errenis  desideriis  non  levetur. 

433  CAPUT  X. 

DE  iERE. 

M  Scriptura  sacra  wris  nomine,  aliquando  Christus 
intelltgitur,  atiquando  vera  fortiludo ,  aliquando 
constantia  tonganimitatiSt  aliquando  sonora  pro- 
dicantium  vox,  aliqtiando  obscura  patrum  veterii 
festamenti  praidicatio,  aliquando  dicitur  eL  insensi-- 
bile  pravorum  cor^  aliquando  is^  qui  in  (lageUo  po- 
situs  murmurat^  designatur, 

^ris  nomine  Ghristus  inleHigitur,  sicut  pcr  Eze- 
Cblelem  de  ipso  dicitur  :  Et  ecce  vir,  cujus  erut  spe- 
0es  quasi  species  ceris  (Eze^h,  xi^,  3).  Quis  enim. 
viri  nomine  nisi  mediator  Dei  ^l  bominum  homo 
CJiristus  Jesus  intelligiiur  ?  Sed  qu^rendam  est 
cur  de  hoc  viro  dicltur,  cujus  era^  species,  quasi, 
species  «ris.  Cuncti  autem  novirous.  metalluni, 
scris  valde  esse  durabHe ,  atque  ooinimoslo  sooo- 
rum.  Quid  est  ergo  quod  aspectus  mediatoris  Dei 
et  hominum  speciei  comparatur  seris,  nisi  hoc  quod. 
:iperte  novimus,  quia  unigenitus  Dei  Filius  formam. 
servi  accipiens,  fragilitatem  carnis  humanae,  per 
resurrectionis  suae  gloriam,  verUt  in  aeternitatemt. 


dicitur  :  Qui  conpdunt  in  Domino^  mulubunt  forti* 
tudinem  {Isai.  xi«,  51).  Fortitudiuem  qnippe  muta- 
mus,  cum  conversi  tanta  virtule  prsesens  saeculum 
fugimus  quanta  hic  ante  quxrebamus. 

iEris  nomine  constanlia  longanimitatis  dcsigiia- 

'  tur  Sicut  Domini  voce  di^licimus  ad  beatum  Job  de 

diaboli  malitia  sic  loquentis  ;  Reputabit  ut  palea» 

ferrum  et  quasi  lignum  puiridum  ces  (Jub  iLi,  18).. 

Lege  cap.  9,  disl.  5,  supra. 

iEris  noniine  sonora  pr^eJicanlium  vox  dcsigua- 
tur,  sicut  de  ipsis  sub  specie  aiiimalium  per  Eze-. 
chielem  dicilur  :  El  scintillx  quasi  aspeclus  ctrts. 
candentis  (Ezech.  i,  7)  (565).  iEris  .metallum  valde 
sonorum  est :  et  recte  voces  praedicautium  xr\  com- 
fi  parantur,  quia  in  omnem  terram  exivit  ignus  eorum, 
et  in  fines  orbis  terne  verba  eorum  (Psal,  xviii,  7). 
Bene  aulem  aes  candens  diciiur»  quia  vita  prauli- 
cantiiun  sonat  ct  ardet.  Ardet  enim  desiderio,  so- 
qai  verbo.  Ms  ergo  candens»  est  praedicatio  acceu- 
sa.  435  ^^  ^^  candente  aere  scinlillae  prodeunt^ 
quia  de  eorum  exhortationibus  verba  flaromantia  ad. 
auires  audientium  procedunt.  Becte  autem  praedica* 
toruip  verba  scinUUae  ^ppellata  sunt^  quja  eos  quos. 
in  corde  tetigerint,  iqcendunt.  Considerandum  quo* 
que  est  quod  scinlillai  subtiles  vaide,  et  tenues  sunt 
quia,  cum  praedicatores  sancti  de  coelesti  patria  io- 
quuntur,  non  tantum  valent  aperire  verbo,  quau*^ 
tum  possunt  ardere  desiderio.  Ex  eorum  lingua 


quia  in  eo  jam  caro  facta  sine  fine  durabilis.  Nam  q  quasi  quaedam  ad  nos  scintillae  veniuct,  quia  do- 


surgens  a  morluis,  jam  non  moritur,  ei  mors  illi  ti/- 
tra  non  dominabitur  (Rom.  vi,  4).  Quid  est  autem. 
quod  ipsa  ejus  incarnatio  sonoro  metallo  c«)mpara- 
tur,  nisi  quod  per  eamdem  assumptionem  humani- 
tati,s  nostrae  insonuit  omnibus  gloria  majcslatis 
sua:?  Qui  quasi  aspectum  aeris  habet  ex  cocpore» 
qnia  Deus  mundo  innotuit  ex  carne.  Dicatur  ergo : 
Aspectus  ejus,  quasi  434  specles  aeris  :  quia  prae- 
dicatio  ejus  quasi  quidam  sonitus  ex  sere  est. 

(564*)  iEris  nomine  vera  fortil^do  iuteliigitur, 
fiicut  pcr  beatum  Job  dicilur :  Et  lapis  catore  solutus 
in  ces  vertitur  (Job  xxviii,  2).  Quid  eniin  per  lapidem 
n|si  cor  durum  est,  quid  per  aes  nisi  vera  fortiludo 
designatur?  Tunc  autem  lapis  calore  solvitur,  cum 


coelesli  palria  in  eorum  voce  vix  tenue  aliquid  co-^ 
gnoscitur,  qupd  tamen  ab  ei^  non  («eniiiter  crematur.. 
Neque  enim  coeleslem  gloriam  aut  tamen  videre  suf- 
flciunt  aut  quantum  est  :  aut  tantum  loqui  praeva- 
lent,  quantum]  videnl.  Candens  ergo  aes  scintillas. 
projicit  :  quando  vix  tenuiter  praedicator  loqui  suf- 
ficit  hoc  unde  ipse  forliter  ignescit. 
K  (o6G)  iErisnomine  ob^cura  Palrum  veteris  lesta- 
menti  prsedicatio  designalur  :  Unde  in  constructione 
tabernaculi  tit  cohimna;  argentsw  inieriii^  siarent^  pa- 
xitli  ccreifigiper  circuitmn  extcrius  jus^i sunt iit qjuibu^ 
retigalumtabi^rnacutum  leneTeiur  {Exod.  xxxvni,  31)^ 
Columnse  itaque  urgcnleit;  ijncriiis  pasilli  vero^rei, 
in  circuitu  iiguniur,  auiue  in  ipsis  fuiics  Ijjjati  sunt,. 


cordurum  a(que  a  divini  amoris  igiie  frigidum  eo-  f)  ut  flxum  tahernacuLum  Dxan^^ret,  quia  videlicet,  ut 


4em  divioi  qLinoris  igne  taiigitur,  et  in  fervore  spi- 
ritiis.liqualur„  ut  ^d  sequentem  vitaro  desideriorum 
sestu  ardeal  quam  prius  audiens  insensibilis  mane- 
bat.  Ex  q,uo  ajrdore  scilicet  emollitur  ad  amorem  et 
roboratur  ad  opcrationemj^  ^ut  sicut  prius  durus 
fuerat  in  amore  saeculij  ita  se  ppstmpdum  fortem 
exerat  in  amqre  Dei,  et  quod  antea  audire  renuebat 
jam  et  credere  et  praedicare  incipiat.  Lapis  ergo  ca- 
lore  solutus  iit  aes  vertitur,  quia  dura  mens  superni 
ainoris  igne  liquefacta  ad  veram  fortitudinem  com- 
mutatur  :  ut  peccator  qui  prius  insensibilis  exstite- 
rat,  postmodum  et  per  auctoritatem  fortis,  et  per 

(564*)  Ex  I.  xvni  in  Job,  c.  xvii. 

(565)  Ex  hom.  iit  iu  Ezech,  post  initium» 


sancti  aposiuli  iti  Lucc  scrmonis  sui  solldi  starem 
et  totum  tjabi^H^^aculum,  id  est  saiicta  Eccle^ia,  in  fi?^ 
dei  integhljtt!!  conbiaierel»  l»iLqiiam  paxUii  aerei 
patres  Veteiisj  Tt^stameiiu  ac  proplicUB  exlerius  ttxi 
sunt  qui  veiborum  suorum  funibus  prjHiieftiorum 
raentes  in  soliditate  stringerent.  Extra  ergp  paxitli 
sunt,  quia  ante  tempus  hujus  sanctae  Ecclesia;  fue- 
runt,  sed  tamen  eos  Hgant  qui  in  ipsa  sunt,  quia 
ventura  coelcstia  mysleria  pi-aedicant,  haec  poslquam 
ostensa  sunt,  credibilia  oninibus  fecerunt.  Ul  ergo 
intMS  columnae  immobiles  stent,  foris  paxilli  fuiict 
cpntinent,  quia  ut  sancti  aposloli  perfccte  Incarna^ 
(566)  Ex  bom.  15  in  Ezech.  post  mcd.. 


M7 


CREGORIANCM.  —  LIB.  Vl!l. 


318 


^'2^:!r:^:z^i'-^x'-'^.^''-->-->'^'i>''^^«''<^^ 


dlcauooblinuil,  qui  hoc  priusquam  Oeret  et  vidcre 
et  pnEdicerepctuerunt.  Nec  immerito  columnae  ar- 
Sentes»  paxUli  vero  arei  faeti  sunt.quia,  43g  quod 
clare  iani  apostoli  pr.icdicant,  lioc  propheta  sub  in- 
•  lcUcciu  mystico  obscure  locuti  sunt.  RecCc  ergo  per 
ams  melallum  sigoaU  sunr,  qui  clari  in  suis  pra^ 
dicationibus  uon  fuerunl.  Sancli  vero  apostoli,  quia 
Redcinptoris  noslri  mysterium  luce  prjedicaiionis 
habuerunt,  argenteis  columnis  expressi  sunt.  Ei  no- 
tandani  quod  argenium  sonat  et  lucct,  as  vero  so- 
nat  et  non  lucet,  quia  prapdicalorcs  Novi  Teslameiiti 
aperte  locuii  sunt  qua  etiam  monsirarc  potuerunt, 
prardicatores  vero  Veieris  Testainenii,  quia  per  al- 
Ifgoriarum  umbras  de  coelesli  mysterio  obscura 


designaiur,  sicut  in  captivo  Israclitico  populo,  nec 
tamen  ab  iniquiiate  converso  Dorainus  exprol)r^t. 
dicens  :  Versa  est  mihi  domus  Israel  in  scoriam 
(Eieclu^  XIII,  i8).  Omnes  isti  as,  et  stannum,  et 
fferrum,  ct  plumbum  in  medio  fprnacis.  Yide  suprai 
cap.  9,  dist.  4. 

CAPUT  XI. 

DE   PLUMBO. 

In  Scriptura  sacra  ptumbi  nomine^  aliquando  Judaa^ 
aliquando  peccatum  avaritio!,  aliquando  quittbit 
peccatorum  pondere  pressus  designatur.\ 

(567*)  Plumbi   nomine  Judaea  designatur,  unde 
per  beatum  Job  dicitur :  Quu  mihi  tribuat,  ut  scriba»^ 


«Mcu  protulerunt,  quasi  sine  luce  sonitum  dedG-^  t^rsermonesmei?  Quismihidetut  eKarenturinlibro 

stijlo  ferreo,  et  plumbi  lamina  vel  celte  sculpantur  in, 
sHice  (Job  xix,24).  Concta  quae  pertulit  beatus  Job, 
quia  forti  Patrum  sententia  doctus  gravis  ille  Judaeae 
populus  agnovit,  stylo  ferreo,  et  plumbi  lamina  scri- 
pta  8uni.  Quia  vero  haec  etiam  dura  gentiHum  corda 
cognoverunt  quid  ea  sculpta  in  silice  videmus?  Et 
notandum  quia  in  plumbo  quod  scribitur  ipsa  metalK 
438  mollitie  citius  deletur.  In  silice  vero  tardlus 
quidem  valenl  litterae  imprimi,  sed  difficilius  deleri. 
Non  ergo  iromerito  per  plumbi  laminam  Judaea  ex* 
primitur,  quse  prsecepta  Dei  et  sine  labore  percepit, 
et  cum  celeritate  perdidit.  Rect^  quoque  per  silicem 
gentilitas  Gguratur,  quse  verba  sacri  doquii  vix  cu-. 


nint. 

(567)  iEris  iioinine  durum  et  insensibile  cor  pra- 
▼orum  pjMr  Job  dicitur :  Nec  fortitudo  lapidum,  forti- 
tvdo  mea,  nec  caro  mca  cmea  est  (Job  vi,  12).  Qiiid 
eiMin  boc  loco  aere  ac  lapidibus  nisi  insensibilium 
bofninum  corda  signantur?  Qui  saepe  ct  supernos 
ictus  acdplnnt,  et  tamen  nuUa  disciplinae  percus- 
«one  moUcscunt.  Quo  contra  electis  per  prophetam 
pollieente  Domino  dicitur  :  ToUam  a  vobis  cor  /npt- 
deum  €t  dabo  vobis  cor  carneum  (Ezech.  xi,  19).  Pau- 
las  quoque  ait :  Si  linguis  hominum  ioquar,  et  an- 
fetor,um  charitatem  non  habeam,  factus  sum  velut  ws 
tonans,  aut  cymbalum  tinniens  (l  Cor.  xiii,  1).  Sci- 


mus  autcm  quoniam  percussi  lapides  clarum  sonum  r  s^odienda  suscipere  potuit,  sed  fortiter  suscepta  ser 

reddere  nequeunt,  aes  xero  cum  percutitur,  canorus  ^  *  '^  ' 
vaUle  sonus  ex  ejus  percussiope  formatur.  Quod 
<(iiia  at  lapis  vita  caret,  sensuni  in  sonitu  non  ha- 
beU  Ct  sunt  nonnulli  qui  lapidibus  similes,  ita  ad 
fietatis  praeoepta  duruojunt,  ut  cum  eos  pprcussio 
Mpemae  animadversionis  examinat,  nequaquam  sp-. 
iltufB  bumilis  confessionis  reddant.  Quidam  vero  a 
IKUllo  aeris  iu  nuUo  dlscrepantes,  cum  flagella  su- 
|iin^  pcrcussionis  accipiunl,  piae  coufessionis  so- 
ittam  emittunt ;  sed  quia  humilitatis  voces  ex  corde 
Mto  proferunt,  ad  statum  salutis  reducti  nesciunt 
qood  promiserunt.  llli  ergo  more  lapidum  percussi 
oec  ¥Oces  habent,  isti  autem  in  nuilo  aeris  imitaiio- 
fagiunt  qui  in  percussione  positi  bona  qu» 


vavit.  Per  stylum  vero  ferreum  quid  aliud  quam  for- 
tisDei  sententia  designatur?  Undeet  per  prophe- 
tam  dicitur  :  Peccatum  Judce  scriptum  est  stylo  fer^ 
reOf  m  tin^tte  adamantino  (Jerem,  xvii,  1). 

(568)  Per  plumbum  quoque  cujus  natura  gravi» 
est  ponderis,  pcccatum  avaritiae  designatur :  qula- 
mentem  quam  inlecerit  ita  gravem  reddit,  ut  ad 
appetenda  sublimia  attolli  nequaquam  possit,  hinc 
enini  in  Zaeharia  scriptum  est  :  Leva  oculos  tuos^ 
et  vide,  quidesi  hoe-quod  egreditur^eic.  (Zach.  v,  5). 

Plumbi  nominequllibet  peccatorum  pondere  pres- 

sus  designatur  :  sicut  in  capli^o  Israelitico  populo, 

nec  tamen  ab  iniquitate  converso  Donlnus  expro- 

brat,  dicens :  yersaestmihi  domus  Israet  iw  scoriam 

AOD  seoiiunt  loquuntur.  Illi  venerationem  ferientis  D  (Execk.  xxii,  18).  Omnes  isti  aes  et  sunt»  et  ferrum» 


clTerbera  denegant ;  isti  polliceutes  quod  non  im- 
plenl  sine  vita  clamant.  Vir  igitur  sanclus  reprobo- 
miQ  daritiam  437  <Q^^r  verbera  fugiens  clamat  : 
Ncc  fortitudo  lapiduin  fortitudo  mea,  nec  carq  mea 
xiiea  est ;  ac  si  apcrte  fateatur  dicens  :  Reprobo- 
nim  similitudinem  sub  disciplinae  verbere  fugio, 
q«ia  oec  inore  lapidum  ita  obdurui,  ut  sub  percus- 
Bionis  stimulo  a  ministerio  coniessionis  resono,  et 
aeiiftiun  vocis  i(^oro.  Sed  quia ,  ad  percussionem 
reprobi  debiliter  fortes  sunt,  electi  autem  valentec 
InQnni :  beatus  Job,  dum  forteiiLse  per  insaniam  non 
esse  asserit,  fortem  se  per  statum  salutis  innotescit. 

(567)  Ex  L  vii  in  Job,  c.  u,10. 
(567*)  Ex  I.  XIV  in  Job,  cap,  xxv,  xxvi. 


ct  plumbum  in  raedio  fomacis.  Yide  supra.  cap*  9^ 
dist..  4. 

€APIJT  XIK 


OE  STANNO. 


Siannum  designat  simulatorem  sanctitatis. 
ilidem^ 

439  GAPUT  XIIL 


Vido 


DE  ARMIS. 


In  Scriptura  sacra  armorum  nomine,  aliquando  san* 
clorum  miracula^  aliquando  humana  patrocinia^ 
aliquando  fraudes  diaboli,  aliquando    necessitatei 

(568)  Ex  k  XIV  in  Job,  c.  xxvi,  xxvu. 


n9 


GAn.XERI  CAN.  REG. 


vitm    pmtemis^    dliquando  membra  corporis  no-  A 
slrt  deiignantur. 

(569)  Armomin  noinine  sanclortim  miraciila  dc- 
tignanlur,  sicut  scriptiim  est :  In  lumine  jacula  tua 
ibunt  in  splendore  fufgoris  armorum  luorum  (Habac. 
lii,  4).  Jacuia  quippe  Dei  in  lumine  ire,  cst  verba 
cjus  npcrta  verrlaic  resonare.  Scd  qiiia  s;vpe  Iiomi- 
nes  verba  vits,  etiam  intellecta  despiciunt,  adjuii- 
guntur  etiam  miracula.  Unde  illic  subdidit :  In 
splendore  futgoris  armorufn  tuorum  (570).  Fulgor 
qnippe  armorum  est  clariias  miraculorum.  Armis 
namque  nos  tuemur,  jaculis  adversa  dcstruimus. 
Arnia  ergo'  cum  jaculis,  sunt  miracula  com  praedi- 
camcntis.  Sancti  eiiim  prredicatores  verbis  suis* 
quasi  quibusdam  jaculis  adversarios  feriuni  i  armis 
vero,  id  est  miraculis,  semetipsos  tuenuir,  ut  et  ^ 
quantum  sint  audicndi  soneni  per  impetum  jaculo* 
runh  etquantum  sintreverendi  clarescunt  per  arma 
miracuiorum» 

(571)  Armorum  nomlne  hnmana  patFOoinki  desi'' 
gnantur,  sicut  per  Psalmistaai  dicitur:  Arcum  con- 
teret^  et  confringH  armoetscutacomburet  igni{Psal. 
XLv,  10).  Arcum  namqiie  conlerit  Dominus,  cum 
cuncta  occulta  insidiantiun  maclilnamenta  difsol- 
vit.  Arma  confringit,  cunv€a'qutt«conlra  se  erecta 
fuerant  patrocinia  humaua»  cooimimiit.  Scuta  igni 
comburit,  cumpeccantiunrtneDtesobsiinala  se  du« 
riiia  defendentes  440  ^^  poenitentiae  et  confessio- 
iiis  ardorcm  sancti  Spiritus  calore  succendit. 

(572)  Armoruro  nomitiefraudesdiabdlt  innume-^Q 
rx  designantuTi  sicut  vece  Dominica  didicimus,  qui 
de  sancto  prsedicatone  sub-equi  nomineloquens  ait : 
Terram  ungula  fodil^  exsuUat  audacter^  im  oecursum- 
pergit  armktis  (Job  \xxm  24).  Terrara  namqiie  un- 
gula  fodere,  estdistricta  abstinentia  carnem  doraaFc;. 
Quo  autem  phis  caro  premilur,  eo  de  coelesti  spe 
animus  securius  laetatur.  Unde  eflTossa  tcrra  apte 
subncctitur,  exsultat  audnoter^  Qui  enim  valenter 
rcprimit,  quod  ifflpugnat  audacter  de  his  exsultat, 
quse  in  «lerna  paoe  desiderat»  tantoque  roelius  ad 
superna  appetenda  compouitur,  quanto  ab  illicitis 
arctius  corpus  edoroatur.  Quia  vero  quisque  in  ipso 
belH  certamine  positus  taato  facilius  fraudem  ho- 
stium  conspjctt,  quanto  et  districtius  corpus  pro^ 
prium>  qiasi  qnerodam  hosttun  adjutorero  preroit,  D 
recle  posl  coniriltonem  corporis  laetitiam  cordis  sub- 
jungit :  In  occursum  pergit  armatis.  Hostes  quippe 
armati  sunt  immundi  spiriuis,  innumeris  contranos 
fraudibus  accincti.  Qui  cum  suadere  nobis  iniqua 
pequeunt,  ea  sub  virtutum  specie  nostrls  obtutibus 
Opponnnt,  et  quasi  sub  quxdam  arma  secontegunt, 
ne  in  siia  malitia  a  nobis  nudi  videantur.  Quibus 
boslibus  armatis  in  occutsum  pergimus,  quando 
eorum  insidias  longe  praeviderous.  Effossa  igitur 
terra  armatis  bostibus  in  occursum  pergere,  est 

(^9)  Juxta  Ixx  et  Ilier.  ubi  pro  fulgore  est  co- 
fuscatio, 

(570)  E«  I.  XXX  in  Job,  c.  n,  3. 

(571)  Ex  I.  3JXX1I1  in  Job,  c."xxiv. 


S.  VICTORIS  PARIS.  320 

edomita  immundorum  spiiiluam  mirabitiler  explo- 
rare.  Eifossa  tcrra  armatis  hOstibus  in  occursum 
pcrgcre,  est,  devicta  camali  neqtiitia  contra  spirl- 
talla  ceriamen  subire.  Nam  qui  adfauc  secam  ener- 
vitcr  pugnat,  frustra  cantra  se  bcMa  extra  posiu 
suscitat.  Qui  enim  semetip^um  camalibus  suhjugat, 
quomodo  spirtulibas  vitiis  resoltat  ?  Aoi  quomodo 
de  Ial)ore  externi  cerUmmis  triumpbare  appetit,  qoi 
apud  semetipsuro  domestico  libidinis  bello  suceom* 
bit  ?  Yel  certe  armatis  hosiibus,  in  occursam  pergi- 
mus,  quando  pcr  exhortationis  studium  eoruro  in^ 
dias,  et  in  alicno  corde  prxvenimus.  Quasi  enini  ex 
loco,  in  quo  fuimus,  ad  locum  alium  obviam  hosti- 
bus  441  pergimus,  qirando  nostra  cura  ordinate 
postposita  accessum  immundomm  spirituum  a 
proximi  mente  prohibemus. 

(573)  Armorum  iiomine  necessiutes  vit^e  prae- 
sentis  designantur,  sioat  per  Job  deavaro  dicitur: 
Fugiet  arma  fertea  «t  irruet  ih  arcum  cereum  (Job 
XX,  2i).  Quid  enim  sunt  arma  ferrea,  nisi  necessi* 
Utes  vitae  presentis,  quse  dure  vttam  inopis  pre- 
munt,  etiam  insequontur. 

Armoramnominemerobra  corporis  nostri  intelli- 
guntnr,  sicut  de  reproborum  damnaiione  per  pro- 
phetam  dicitur :  Descenderunt  in  infernum  cum  armis 
sui»  (Etech.  xxxii,  27).  Arma  quippe  peccantium 
sunt  membra  corporis,  quibus  perversa  desideria, 
quavconcipiunt,  exsequuntur.  Uude  recte  per  Pau- 
lum  dicitur :  Neque  exliibealis  membra  vestra  arma 
iniqvitatis  peccato  (Rom,  vi,  13).  Cum  armisergoad 
inferaum  descendere,  est  cum  ipsis  quoqtie  mem- 
bris,  quibus  desideria  volupuiis  expleverunt,  aeter- 
ni  judicii  tormcnta  tolerare  ut  tunc  eos  undique  do- 
lor  absorbcat,  qui  nunc  sois  delectationibus  sub* 
diti  undique  contra  justitiam  juste  judicantis  pu« 
gnant. 

CAPUT  XIV. 

DE  UCCLO. 

(574)  Jaculorum  nomine  verba  sanctoruro  desi- 
gnantur,  sicut  scriptum  cst.  In  lumine  jacula  tua 
ibunt  in  splendore  fulgoris  armorum  tuorum  (Uabae^ 
III,  4).  Jacula  enim  Domini  sunt  verba  sanctorum, 
quse  corda  peccantium  feriunt.  Sed  ista  jacula  ha- 
bent  arma.  Scitis,  fratres,  quia  praeliatbres  viri  ja«» 
cula  roittunt,  armis  vero  inuniuntur.  Dum  ergo 
verbis  addunt  miracula,  quasi  armis  se  muniunt  ne 
ipsi  feriantor.  In  lumine  jacula  tua  ibunt,  quia  in 
aperto  exeunt  verba  Dei.  Sed  quia  comitari  debenl 
sententias  doctorom,  facu  miraculorum,  recte  sub* 
jungitur  :  In  splendore  fulgoris  arnvoram  tuorum. 
Quia  dom  addont  eis  arma  44lft-  niiraeulorum» 
mentes  persequenUoro  fulgurant,  ul  cos  perse<^ul 
iion  praesumant 


(572! 
(573 
(574 


Ex  I.  XXXI  in  Job,  c.  xvii,  28,29. 

Ex  1.  XV  in  Job,  c.  xiv. 

£x  horo.  5i  iQ  Ezcch;  subihieni.. 


^\ 


CAPUT  XV. 

DE  6CUT0. 

in  Scriptnra  sacra  tcuti  nomine^  aliquando  protectio 
dhina^  aliquando  humana  repugnatio  inteili" 
gitur. 

(S75)  Scuti  nomiQe  protcctio  divina  designalur, 
vbl  diciliir  :  Domine,  ut  scuto  bonw^voluntatis  tu<B 
corona$ti  aos  {PsaL  v,  13).  Sculo  quippe  nos  Domi- 
nas  coronare  perhiticlur,  quia  quos  prolegens  ad- 
jiiyat,  remuneraiis  coronat. 

ScQti  nomineliuii:ana  Fcpugnatio  designatur,  sic- 
nt  per  Psalmistam  dicilur:  Ibi  confregit  comua^ 
arcnm^  Hutum,  gladium  et  bellum  (PsaL  lxxv,  4). 
(576)  In  cornibus  quippe  clalio  superborum,  in  arcu 
Tcro  initidiae  longe  ferientium,  in  scuto  aulein  ob< 


GUEGORLiNUM.  —  LIB.  VIIL  322 

A  sonabit  pharetra^  vibrabit  hasta  et  ctypeus  (Job  xxr.ix, 
26).  Pharelra  namquc  contra  equum  sonitum  red- 
dit,  cum  contra  pnedicatorcm  sanctum  ocetrita  pra* 
voriim  machinatio  consilium  suum  quod  fraudu- 
lctiter  operit,  fraudulenlius  innotescit,  ut  prffimissis 
minis,  quasi  ex  sonitu  pliaretraterreat,  cum  praedi- 
cator  Dei  apertas  conlumelias  velut  comiaus  ferien- 
tia  jacula  non  formidat.  Cum  vcro  cisdem  mininie 
terrelur,  mox  persecutionum  crudelita&ad  suppU- 
cia  manifesla  pcrducitur.  Unde  bene  postquam 
diclum  cst,  supcr  ipsum  Fonnblt  pliaretra,  illico  ad« 
diiur:  Vibratit  hasta.  Contra  pi*%dicalorcm  Del, 
post  pharetne  sonitura  hasta  vibratur,  quando  post 
terrores  exhibitos  e  vicino  jam  feriens  aperta  poena 
producitur,  pisedicaloi-es  autem   sancti,  cum  pro 


,„- ^ p ,  — —       .  .  .  ,  ^  _ 

stinati  duritia  dcfensionum,  in  gladio  vicina  percus-     defensione  fidei  supplicia  subeunt,  ad  444  <^^* 


sio,  in  bello  autem  ipsa  contra  Deum  mentis  niotio 
designattir.  (577)  Quod  nimirum  totum  in  sancta 
Ecdesla  confringitur,  dum  mentes  Dco  rcsistentium 
Mperposito  jugo  humilitatisedomantur.  Ilinc  rursus 
per  eumdem  Proplietain  dicitur  :  Arcum  conteret^ 
tl  confringet  arma^  et  scuta  comburet  ignis  (PsaL 
XLT,  10).  Hinc  rursum  Dominica  voce  ad  l)eatum 
Job  de  diaboli  corpore  dicitur:  Corpus  ejus  quasi 
$CHia'fusiIia.  Durum  quippe^  sed  cum  labitur  fragile 
$oUt  essCf  vas  omne  quod  fusile  est  {lob  xli,  6). 
Scota  ergo  si  siut  fusilia  in  suscipienda  sagittarum 
percassione  robusta  sunt,  sed  casu  (ragilia.  Ictu 
quippe  ferientiom  minime  penetrantur,  sed  suo  se 
lapsu  per  fragmenta  dissolvunL  Corpus  ergo  Xe-  q 
viatban,  id  est  omncs  iniqui,  qui  per  obstinationem 
dori  sunt,  sed  per  vitain  fragiles,  scutis  fusilibus 
eoBiparantur.  Cum  cnim  vcrba  prxdicatioiiis  au- 
diunt,  443  t^ull^  corrcctionis  jiicula  so  penetrare 
permittunt»  quia  in  omni  pec>cato  quod  faciunt,  scu- 
tum  stiperbae  defensionis  opponunt.  Nam  cum  quis 
lalium  de  reatu  snx  iniquitatis  arguitur,  non  mox 
€<^itat  quoroodo  culpam  corHgat,  sed  quid  in  adju- 
torio  sux  defensionis  opponat.  Nulla  igitur  veritatis 
sagitta  penetranlur,  quia  verba  saiict;»  corrcctionis 
in  scotocxclpi*  stiiMjrkedcfcasionis.Beiie  crgo  di- 
dtur :  Gorpus  cjus  quasi  scuta  fusUia,  quia  omnes 
iuiqui  ne  ad  se  curripieiiiiuin  vcrLa  pcrveniant 
quasi  contra  adversanliuni  jacula  scula  defensionum 
par9nt.  *^ 

CAPUT  XYI. 

DE  CLYPEO. 

Cl)*peorum  nomine  virtutum  munitio  designatnr, 
sicut  in  Canticis  sponsi  voce  ad  sponsain  dicitur  : 
Sicnt  turrit  David  collum  tuum  qum  wdificata  est 
cum  propugnaculis.  Mille  ctypei  dependent  ex  ea  om- 


w  armatura  fortium  {CanL  iv,  4).  Relege  lib.  v 
cap.  22,disL  1. 

(578)  Clypei  nomine  diaboli  repugnatio  designa- 
tor,  sicut  voce  Dominica  ad  beatum  Job  de  sancto 
prsdicatore  sub  equi  nomine  diciiur :  Super  ipsum 

(575)  Ex  L  xxxiii  in  Job,  c.  xxiv,  20. 

(576)  Pro  cornua  vulgo  legitur,  potentios. 

(577)  Ei  L  et  c.  sup. 


•^ 


dem  fldem  quos  valeiit  rapere  et  inter  veibera  non 
desistunt;  et  cum  paticntcr  vulncra  suscipiunt, 
prudenter  contra  corda  infidelium  sagitlas  praedica- 
tionis  reddunt.  Unde  nonnunquam  agitur,  ut  ipsi 
qui  in  persecuiione  saeviunt  non  tam  doleant  quod 
pnedicatores  non  emolliunt  quam  quod  per  cjus 
verba  alios  amittunt.  Quia  Igitur  eum  feriendo  non 
superant,  nc  fortasse  ct  alii  qui  illum  audiunl  se 
derelinquant,  inox  contra  loqucntis  vcrba  scutum 
responsionis  parant.  Undc  cum  dicerct:  Vibrabit 
hasta,  recte  subjungitur  :  et  clypeus.  Persecutor 
enim  saeviens,  postquam  praedicatoris  corpus  sup- 
plicio  percutit,  auditorum  cor,  quasi  clypeo  verbis 
suae  disputationis  muniL  Vir  igitur  sanctus  ut  fe- 
riridebeat,  hasta  vibratur;  sed,  ne  audih  possit, 
clypeus  opponitur.  Dicatur  ergo:  Super  ipsum  so^ 
nabit  pharetra\  vibrabit  hastaet  ctypeus,  Contra 
sequum  quippe  Dei,  quia  pravorum  consilia  pcr- 
strepunt,  pharetra  sonat,  quia  aperta  poena  exqui- 
ritur  Iiasta  vibratur,  quia  vero  ei  etiam  in  dispu- 
tatione  resistilur,  clypeus  antefertur^ 
CAPUT  XVIL 

DE  CLADIO. 

In  Scripturu  sacra  gladii  nomine,  aliquando  verbum 
Dei,  atiquando  futuri  judicii  senientiOj  aliquando 
pcena  wternce  damnationis,  aliquando  vicitta  per^ 
cussio^  atiquando  trdbulatio  temporalis,  aliquando 
ira  vet  per&uasio  matigni  spiritus,  utiquandfj  blauda 
iniquorum  persuasio  designalur. 

445  (^^^)  ^lfldii  nomine  vcrbum  Dei  designatur, 
sicut  per  Pauliim  dicitur :  Et  gladiumspiritus,  quodest 
verbwii  Dei  {Ephes,  vi,  17).  Hinc  Salomon  dum  foi^cs 
spiritalis  pugiiae  describeret  bciiatores  ait :  Omnes 
tenentes  gladios^  el  ad  betia  doctissimi  {Cant,  iii,  8). 
Quid  enim  per.gladium  nisi  vcrbum  Dei  flguratur? 
Salomon  autein  non  ait  :  omnes  habentes  gladios 
sed  tenentes :  quia  viddicet  verbum  Dei  nou  est  ini- 
rabilc  solummodo  scirc,  sed  facere.  Habet  quippe, 
sed  non  tenet  gladium,  qui  divinum  quidem  elo- 
quium  novit;  sed  secundum  illud  vivere  negligit.  Et 
doctus  esse  ad  bella  jam  non  valet  qui  spiritalem 

(578)  Ex  L  XXXI  in  Job,  cap.  xv,  26a 

(579)  Ex  L  xixi  in  Jub,  c.  xvi,  28,  29. 


515 


GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


m 


Imr.c  et  gladium  miniine  exercet.  Nam  rcsistere  A  Verilas  dicit :  Beati  pauperei  spiritu^  quonlam  ipso- 


B 


tciUationibus  omnino  non  suflicit,  qui  hunc  ^erbi 
Dei  tenere  gladium  male  vivendo  postponit.        •   • 

(580)  Gladii  nomine  futurijudicii  scntcntia  dcsi- 
gnitar,&icut  de  hxrelicorum  sequacibus  dicitur :  Si 
muUipiieati  fuerint  fiiii  ejus^  in  gladio  erunl  {Job 
XXVII,  14).  Filii  haereticorum  sequaces  sunt  ipso- 
niro,  qui  dum  crroribus  ipsorum  consentiunt;  quasi 
tx  eorum  praedicatione  generantur.  Scd  multipiU 
ctti  in  gladio  erunt :  quia  quamvis  roodo  iroroensa 
maltitadine  in  perdita  libertate  succrescunt,  venturi 
tainen  judicii  sententia  feriuntur.  Unde  et  per 
Moysen  Dominus  dicit :  Cladius  meus  devorabit  car- 
nes  (Deut.  xxxii,  42).  Dei  enim  gladiiis  carnes  de^ 
Torabit,  quia  in  extremo  judicio  ejus  scnienlia  eos 
qui  camaliter  sapiunt,  occidet, 

(58i)Gladii  nomine  aeterna!  damnatiAnis  poena  de- 
signatur,  sicut  pcr  Heliu  dc  liberato  bomiiicdicitur : 
Eruens  animam  ejus  de  corruptione  :  et  vitam  illius 
ut  non  iranseat  in  gladium  (Job  xxxiii,  18).  Omnis 
quippe  peccator  ex  hac  corruptione  vilioruin  illuc 
ad  gladium  compellitur  transire  poenarum ,  ut  unde 
hic  inique  delectatus  est,  indejllic  juste  crucietur. 
Dominus  autem  quem  salvare  disponit,  prius  a 
corruptione,  et  post  modum  a  gladio  Hberat,  quia 
nimirum  illius  vitam  illic  eripit  ab  ultione  supplicii, 
cujus  bic  roentem  subtrahit  a  delectatione  peccati. 
Neque  enim  illic  446  babct  quod  formldare  debeat 
de  gladio  senteiitiae  quem  hic  post  emend.itionem 
suam  pollutio  non  corruperit  culpje.  Bene  ergo  dici-  ^ 
tur  :  Eruens  animam  ejus  de  corruptione,  el  vilam 
iUius  ubi  non  iranseat  gladius.  De  corruptione  nam- 
que  ad  gladium  transire,  est  post  peracta  vitia  ad 
colenda  supplicia  pervenire. 

(58i)  Gladii  nomine  vicina  percussio  designatur, 
fticut  per  Psalmistam  dicitur  :  Ibi  eonfregit  cornua 
arcuum,  sculum^  gladium^  et  bellum  (PsaL  lxxv,  4). 

(585)  Gladii  nomine  tribulatio  temponilis  desi- 
gnatur,  sicut  Mariae  de  secuturis  tribulationibus 
dicitur  :  Et  tuam  ipsius  animam  periransibit  gla^ 
dius  (Lnc.  ii,  35). 

(584)Gladii  nomine  ira  vel  persiiasio  maligni 
hostis  exprimilur.  Sicut  per  Psalmistam  dicitur  : 
Qm  Uberasti  David  urvum  tuum  de  gladio  maligno 
(Psal.  cxLiii,  10).  Benignus  quippe  est  sanctae  prae-  D 
dicationis  gladius,  quo  percutimur,  ut  a  culpa  mo- 
riamur.  Malignus  vero  est  diabolics  persuasionis 
gladiiis  quo  male  quisque  percutitur  ut  a  vita  re- 
ctltudinis  exstinguatur. 

(585)  Gladii  nomine  blanda  iniquorum  persuasio^ 
designatur,  sicut  per  Eliphaz  dicitur  :  Porro  salvum 
facit  de  giadio  oris  eorum^  et  de  manu  vioienta  pau- 
perem  (Job  v,  15).  Pauper  quippe  est  quisquis  apud 
ftemetipsiim  elatas  non  esl.  Uode  et  per  Evangclium 

(580)  Ex  I.  xviii  in  lob,  c.  vii. 
J5Hi}  Ex  1.  xxiii  in  Job,  c.  xiv,  2S. 
(589)  Ex  I.  xxxin  in  Job,  r.  xxtv. 
t583)  Ex  I.  xxxiv  in  Job,  c.  viti,  4. 
(584)  IJbi  io  editioue  vuigaia,  ^st  redemisti. 


rum  est  regnum  coeiorum  (Matth.  v,  3).  Duobus  au  < 
tem  modis  ad  culpam  unusquisque  pertrahitur. 
Aut  enim  delectationc  ducitnr,  aut  lerrore  supera- 
tur.  Gladius  namque  oris  est  iniquitas  persUasionis ; 
manus  autem  violenta,  est  adversitas  potestatis.  Sed 
qnia  veraciter  humilis,  qui  boc  loco  pauper  vocatur,' 
quo  nuUa  hiijus  inundi  prospera  appetit,  eo  aUden* 
tor  eliam  adversa  conteronunt  dicitur  :  Salvum  fo" 
ciet,  etc.  Ac  si  aperie  diceretur  t  Sic  in  se  Deus 
mentes  humilium  solidat,  nt  eas  ad  perpctrandam 
neqtiitiam  nec  blaiidimeiita  persuasionum  pertra- 
hant,  necdolores  suppliciorum  franganl. 

447  CAPUT  XVIU. 

DE  ARCIT» 

/n  Scriptura  sacra^  arcus  nomine^  aiiquando  die$ 
extremi  judicii  designatur,  aiiquando  supernnm 
judicium,  aiiquando  pravomm  insidia:^  aiiqmndo 
Scriptura  sacra,  aiiquando  Spiritus  sanclus. 

(586)  Arcus  nomine  dies  extremi  judicii  designa 
tur,  sicut  dicitur  :  Ostendisti  populo  tuo  dura,  po^ 
tasti  nos  vino  compunctionis,  Dedisti  metuentibus  te 
significationem  ut  fugiant  a  facie  arcus  (Psai.  lix,3)* 
In  arcu  enim  quanto  longe  trabitur  chorda,  tanto 
de  eo  districtior  exit  sagitta.  Sic  niroirum,  extremi 
dies  judicii,  quanto  longior  differtur  ut  venial, 
tanto,  cum  venerit,  de  illo  distriaior  sententia  pro- 
cedet.  Idcirco  autem  diversis  nunc  cladibus  percu^ 
timur,  ut  his  correcti  paratiores  tunc  inveniri  valea- 
mus.  Unde  illic  praemissum  est :  Ostendlsti  populo 
tuo  dura,  flagella  videlicet  saeculi  quse;  secutunim 
gravius  judicii  diem  praecurrunt.  Potasti  nos  vino 
eompunctionis.  Ut  terrena  gaudia  in  lacrymas  m« 
terentur.  Dedisti  ergoy  ait^  metuentibus  te  significa^ 
tionem  ut  fugiant  a  facie  arcus.  (Psal.  lix,  6).  Ae 
fti  diceret  :  Hoc  teropus  misericordiae  est,  illud  lem- 
pus  judicii  erit.  Per  ista  ergo  bujus  temporis  flagella 
ftignificas,  quomodo  tunc  percussurus  es,  quando 
non  parcens  judicas  qui  sic  districte  modo  percutis, 
quando  parcis. 

(587)  Arcus  nomine  supemum  judicium  designa- 
tur,  sicut  per  beatum  Job  de  perverso  quolibet  dici- 
tur  :  Fugiet  arma  ferrea,'  et  irruet  in  arcum  cBreum 
(Job  XX,  22). 

(588)  Arcus  nomine  pravorum  insidi»  designan- 
tur,  sicut  per  Psalmistaro  dicitur  :  Inlenderunt  ar^ 
cum  rem  amaram  (Psai.  lxiii,  4).  Hinc  iterum  pcr 
eumdem  Psalmistam  448  dicitur :  Ibi  confregit  cor- 
nuaarcum,  scutum^  giadium,etbeiium(Psai.LXi\^i). 
£t  rursum  :  Arcum  conteret^  et  confringet  arma^  et 
scuta  comburet  igni  (Psai.  xlv,  10). 

(589)  Arcus  nomiue  Scriptura  sacra  designatur, 
sicut  perPsalmisUm  dicitur  :  Arcum  suum  tettndit 
et  paravit  iiium,  et  in  eo  paravit  vasa  mortis^  sagfitoM 


(585)  Ex  1.  VI  in  Job,  cap.  xiii,  16. 

(586)  Ex  I.  XIX  in  Job,  c  xvi,  28. 

(587)  Ex  1.  XV  in  Job,  c.  xiv,  12. 

(588)  Ex  1.  XV  in  Job,  c.  xvi,  28. 

(589)  Ex  I.  XIX  in  Job,  c.  xvi,  28. 


( 


B 


^cte  tiREGORIA^XM. 

suas  ardentibus  effecit  {Psal.  vii,  15).  Quid  eiiiin  per  A 
arcum  nisi  Scripiura  sacra  signplur?  Ipse  quippe 
arcus  est  EcclesisR  ipsa  arcus  est  Doroini,  de  quo 
ad  corda  honiinum  sicut  ferientes  sagitt»,  sic  ter- 
rentes  sententiae  yeniunt.  Arcum  autem^suum  Do- 
minus  teleiidity  quia  cunctis  peccatoribus  per  Scri- 
pluram  sacram  miuas  exliibuit.  In  quo  scilicet  arcu 
Tasa  mortis  praeparat,  quia  secundum  eioquii  sui 
sententiam  G0s,qui  nunc  corrigi  negligunt,  reprobos 
damnat.  In  quo  etiam  sagittas  suas  ardentibus  effi- 
cit,  quia  ad  eos  quos  per  terrorem  corrigit,  accen- 
sas  Terborum  sentcntiaS  emittit. 

(590)  Arcus  nomine  Spiritus  sanctus  designatury 
sicut  per  Ezechielem  de  visione  ignis  dicitur  :  Velut 
uspectns  areus  cum  fuerit  in  nube  in  die  piuviai 
{Ezech.  XIX,  28).  Arcum  omnipolens  Deus  inter  se 
atque  homines  in  signo  posuit,  ut  ultra  mundum 
diluvio  non  deleret  dicens  :  Arcum  meum  ponam 
tu  nubibttSj  et  eril  signum  fcsderis  inter  me  et  terram. 
Cumifue  obduxero  nubibus  ccslum,  apparebit  arcus 
meus  in  nubibus  :  et  recordabor  fcederis  mei  vobis^ 
cum  {Genes,  ix,  i3).  Unde  etin  arcu  eodem  color 
aquae  et  ignis  sitnul  ostenditur,  quia  ex  partc  est 
eacnileus,  et  ex  parte-  rubicundus  :  ut  utriusque 
judicii,  testis  sit,  unius  Tidelicet  faciendi,  et  aitc- 
rius  facti;  sed.  jam  non  ulterius  faciendi,  quia 
BUDdus  quidem  judicii  igne  cremabitur,  s^d  aqua 
jam  diluvil  non  dcletur.  Quid  est  autem  quod  splen* 
denlem  Ignem  a  lumbis  hominis  throno  praesidentis, 
sicut  ait :  Yelut  aspectus  arcus,  cum  fucrit  in  nube  ^ 
in  die  pluTiae ,  propheta  conspcxit?  Quia  enkn 
per  ignem  ardor  sancti  Spiritus  designalur,  quae 
siailUudo  esi  arcus  et  spiritus  ut  ignis  qui  apparuit, 
quasi  aspectus  arcus  apparuisse  diceretur.  Scd  si 
ipsi  quam  praediximus  visioni  arcus,  intendimus  : 
qnomodo  arcus  spiritum  signiticet  videmus.  In  arcu 
qnippe,  449  ^^^^  praefatus  sum,  aqua  et  ignis 
apparet.  Et  post  mediatoris  advenium  eo  virtus  Spi- 
ritus  sancti  in  humano  gcnere  claruit  :  quo  electos 
Dei,  et  aqua  baptismatis  lavit,  et  igne  divini  amoris 
incendit.  Quasi  enim  admisto  colore  aqua  simul  et 
ignlsquidam  arcus  in  nube  ad  probationem  ponitur, 
cum  Yeritas  dicit  :  Kisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua 
et  Spiritu  sancto,  ncn  potest  introire  in  regnum  Dei 
{Joan^  III,  5).  Qui  arcus  in  nube  est  in  die  pluvia;,  D 
quia  in  Dominica  Incarnatione  et  in  effusione  prae- 
Ucationis  ostenditur  :  ut  ad  vcniam  corda  creden- 
llum  Domino  parcente  revoccntur.  Nui)em  enim 
Redemptoris  carn«m  non  inconvenienter  accipimus. 
De  qua  per  Psaimistam  dicitur  :  Qui  ponit  nubem 
ascensum  suum  {Psal.  xcviii,  7).  Nubcm  quippe  as- 
censum  suum  Dominus  posuit,quia  is  qui  divinilate 
tthique  est,  carne  ad  coelestia  asccndit 

CAPUT  XIX. 

DE  rBARETR.V. 

In  Scriptura  sacra  pharetref  nomine,  aliquando  oc^ 

•^590)  Ex  hom.  8,  in  Ezech. 

(591)  Ex  1.  XX  in  Job,  c.  xvn,  19. 

(592)  Ex  1.  XXXI  in  iob,  c.  xiv,  i5. 


LIB.  vln. 


53G 


cultum  Dei  consilium^  aliquando  pravorum  machi* 
nalio  intelligitur. 

(591)  Pharetrae  nomine  occultum  Dei  consilium 
desijnatur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  sub  per- 
sona  Ecciesiae  :  Pharetram  suam  aperuit  el  afflisit 
me  (Job  xx\,  11).  Quid  enim  per  pharctram  nisi 
occuUum  Dei  justumque  consilium  designatur. 
Sicut  in  pharetra  sagittae,  sic  in  occulto  Dei  consilio 
lateat  senteniiae.  Quasi  auiem  ex  pharetra  sagitla 
educitur,  quando  ex  occuito  Dei  consilio  aperta 
sententia  jaculatur.  Ait  crgo  :  Pharetram  suam  ape- 
ruit,  et  affiixit  me,  id  est  occultum  suum  detexit  et 
publica  me  percussione  vuineravit. 

(592)  Pharetrae  nomine  pravorum  machinatio 
designatur,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Parave- 
runt  sagittas  i^^Qsuas  in  pharetra;  ut  sagittent  in 
obscuro  rectos  corde{Psal.  x,2).Iniqui  enim  cutn  do- 
los  quos  bonis  excogilant,  secretis  machinationibus 
occultaut,  quasi  in  pharetra  sagittas  parant.  Rt  in 
hac  praisentis  vitae  caligine  velut  in  pbscuro  rectos 
corde  feriunt;  quia  malitiosa  eorum  jacula  et  sen- 
tiri  per  Tulnus  possunt,  et  tamcn  Tcnieiitia  depre- 
hendi  non  possunt. 

CAPUT  XX. 

DE   SAGITTIS. 

In  Scriplura  sacra  sa^ittarum  nomfne^  aliquando 
sacri  eloquii  sententttSt  aliquando  prtedicationis 
verba,  aliquando  animadversionis  ptrcussio^  ali^ 
quando  doli  pravorum  designantur* 

Sagittarum  nomine  sacri  eloquii  iiententiae  desl- 
gnantur,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Arcum'suum 
tetendit  et  paravit  illum  et  in  eo  paravit  vasa  mortiSf 
sagitias  suas  ardenlibus  effecit.  Relege  cap.  18  su- 
pra^^^dist.  4. 

(593)  Sagitiarum  nomine  praedicationis  Tcrba 
designautnr,  sicutTcnienti  Redemptori  dicitur  :  Sa- 
gittce  tuce  aciUce  potentissime  populi  sub  te  cadent  in 
corda  {Psal,  xlit,  16).  Praedicationis  autemeloquia 
non  iinmerito  sagittis  comparantur,  quia  in  eo 
quod  vitia  feriunt  male  Tiventlum,  corda  transfi- 
gunt.  De  his  sagittis  iterum  per  eumdem  Psalmi- 
stam  dicitur  :  Sagittoe  parvulorum  factte  sunt  piagm 
eorum  (Psal.  i.xiii,  8).  Quia  scilicet  verba  humilium 
penetraverunt  corda  superborum. 

(594)  Sagittarum  nomine  animadversionis  percus- 
sio  designatur,  sicut  Joas  rcgi  per  Eiiseum  dicitur  : 
Jace  sagittam.Quojaciente  ait :  Percuties  Syriam  do- 
nec  consumaseum{IVReg.  xiii,  17).Hinc  perbeatum 
Job  dicilur :  Verba  mea  451  doloresunt  plena;  quia 
sagittas  Domini  in  me  sunt  quarum  indignatio  ebibit 
spiritum  meum  {Job  lxvii,  4).  (595)  Yir  namque 
sanctus  quia  peregrlnationissuaeaerumnam  respieit, 
quia  sub  percussionibus  Dominicae  animadTermonla 
Ingemiscit,  dicit :  Yerba;mea  dolore  sunt  plena,  etc. 
Ae  si  aperte  dlcat  :  Ego  in  exsilii  mei  damnatione 
non  gaudeo,  sed  snb  judicio   posltus  doleo,  quia 

(593)  E\  1.  Tii  in  Job,  c.  ii. 

(594)  Ex  I.  xxxiv  in  Job,  c.  x,  a.  i 

(595)  Ex  1.  TU  in  Job,  c.  ii,  5.  , 


327  GARNER!  CAN,  REG 

▼im  percnssiODis  agDOsco :  pleriquc  aulcm  sunt  quos 
tormenta  cruciiSinti  sed  non  emendant.  Quo  contra 
apte  subjungitur :  Quarum  indignatio  eliibit  spiritum 
meum :  Quid  enim  est  spiritus  bominis  nisi  spiritus 
elationis?  Sagittxautem  Domini  spiritum  hominis 
ebibunt,  eum  supernac  animadversionis  sentcntiae 
afflictam  mentem  ab  elatione  compcscunt.  Sagittae 
Domini  spiritum  bominis  ebibunt,  quia  inlentum 
extertoribus  introrsus  trahuat.  Epotatus  Oavid  spi- 
ritu  Tuerat  cum  dicebat :  In  deficiendo  ex  me  spiri- 
tumineum  tu  cognovisti  semitas  meat  (P$aL  lxxvi, 
20).  Et  rursum  :  Negavi  consolari  animain  meflm^ 
memor  fui  Dei,  et  deiectatus  sum,  exercitatus  sum 
et  defecit  fMiulisper  spiritus  meus  (ibid.^  3);  Sagitta- 
rum  ergoindignatio  ebibit  spiritum  ju:>t),:quia  su- 
pern»  senientise  electos  qtios  in  peccatis  inveniuQt, 
dum  Tulnerant  immutant,  ut  duritiam  suam  Uans«- 
fixa  mens  deserat,  atque  ex  salutifero  vulnere  san- 
guis  confessionis  curr^t. 

Sagittarum  nominedoli  pravorum.  deatgnantur. 
Vide  sopra  eap.  19,  dist.  4. 

CAPUT  XXI. 

DE  HASTA. 

Jtt  Scriptura  sacra  Juutat  nomine^  aliquando  aperie 
M(Bviens  pravorum  persecutio,  aiiquando  prasdicatio^ 
nis  jacuium  designatur. 

Bastae  nomine  aperte  saevicns  pravorum  persecu- 
tio  designatur,  sicut  de  sancto  praedicatione  sub 
equi  nomine  Dominica  vece  dicitur  :  Super  ipsum 
sonabit  pbaretra,  vibnabit.452  b^s^  ^  clypeus. 
Relege  cap.  16,  dist.  ^supra. 

(%9i6).Hastae  nomine  prsedicationis  jaculum  desi- 
gnatur,  sicut  voce  Domiuica.de  diaboli  potenti  ne- 
quitia  sub  Ogura  Leviatban  ad  bcatum  Job  dicitur : 
Cum  apprehendit  ewn  giadius  subsistere  non  poterit 
neque  luista,  neque  ^liorax  (Job  xli,  17).  Gladius 
namque  est  antiqui  bostis  iile  tunc  damnatus  bomo 
in.usum  ministerii  ejus  assumptus,  ipsum  quippe 
pertjnalitiam  etinlirmorum  corda  transfigit,  hunc 
aiiteni  Leviatlian  jste  gladius  apprehendit,  cum  cum 
auus  damnatus  homo  suscepit.  Quid  autem  per  ha- 
stam  nisi  prasdicationis  jaculum ;  quid  per  thora- 
cem  nisi  fortitudo  patientiae  designatur  ?  Per  kaslam 
quippe  adversarium  percutimus,  thorace  vero  ab 
adversario  munimur ;  per  hastam  vulnera  inferi- 
rous,  per  thoracem  tegimur,  ne  vulueremur.  Le- 
Vialban  ergo  istequia  per  assumptum  reprobum 
homiuem  kam  orenimodo  cmdelitatis  elTrena,  ap- 
prehendi  gladio  dicitur.  Nam  per  ostensionem  im- 
mensae  lunc  fortitudinis  exbibet  quidquid  nequiter 
potest.  Sed  Jieque  hasta  neque  thorax  subsistere 
poierit,  quia  in  Antichristo  venieus  malignus  hostis 
lantae  virtutis  apparebit,  ut  si  supemum  adjutorium 
desit,  et  praedicantiitro  acumen  obUindat,  et  longa- 
nimitatem  patientium  destruat  Nisi  eaim  justonim 
vita  superna  gratia  soUdetur,  non  subsistit  hasta, 
quia  pranlicalorum  virtus  frangitur;  non  subslitit 

(596)  Ex  1.  XXXIV  in  Job,  c.  viii,  4,  5. 

(597)  Ei  1.  xiii  iu  Job,  c  vi,  9, 


.  S.  YICTORIS  PARIS.  >&g 

A  tliorax,  quia  constautium  patientia  disrupta  pene- 
tratur* 

CAPUT  XXU. 

DE  LA9CEiA. 

(597)  Lancearum  nomine  tentationiim  Jacula  de- 
signantur,  sicut  per  Job  sancta  £cclesia  conqueri* 
Uir  dicens  :  Circumdedit  me  ianceis  suis  (Job  xti, 
i4).  Sancta  namque  Ecclesia  lanceis  ab  hoste  suo 
circumdatur,  quando  iu  membris  suis  ab  impugna- 
t;)re  calido  tentationum  jaculis  impetitur.  Bene  au- 
tem  circumdari  lanceis  dicitur,  quia453^i>^'4"tis 
hostis  tentationis  suaevulnere  nos  impeiit.  Saepeenim 
dum  gula  reslringitur,  ut  lUiido  subigatur,  inanis 
gloriae  aculcus  mentem  pulsat.  Si  autem  corpus 
abstinentiae  afilictione  non  atteratur,contra  mentem 

B libidinisflamma  se  excitat.  Saepe  dum servarc  par- 
cimoniam  nitimur,  ad  tenaciam  labimur.  Et  saepe 
diun  possessa  eifuse  tribuimus,  ad  avaritia.m  duci- 
mur ;  quia  rursum  coUigere  quaerimus  quod  tri- 
buamus.  Dum  crgo  anUqui  jacula  hostis  ubiquc  nos 
impetuni,  recie  nunc  dicitur  :  Circumdedit  me  hin- 
ccis  suis> 

CAPUT  XXIII. 

DE   TnORACE. 

Thoracis  nemine  patientiae  longanimitas  designa- 
tur,  sicut  Dominica  voce  de  diaboli  polentia  quam 
per  antichristum  ostensurus  est  dicitur.  Ciim  ap^ 
prehetidil  eum  gladius^  subsistere  non  poterit  neque 
hasta  neqne  ihorax  (Job  lxi,  17).  Cousule  cap.  De 

^  hasta,  dist.  2. 

^  CAPUT  XXIV, 

D£  FERRAHENTIS. 

(598)  Ferramentorum  nomine  minora  Domini  fla- 
gella  designantur,  sicut  de  aedificatione  templi  Sa- 
lomonis  dicitur  :  Maileus,  et  securis,  et  omne  ferra" 
menium  non  sunt  audita  in  domo,  cum  adificaretur 
(III  Reg.  VI,  7).  Quid  enim  doiuus  iUa  nisi  san 
ctam  Ecclesiam,  quam  in  coeleslibus  Dominus  in- 
habitat,Ogurabat?Adcujus  aidificationem  clectorum 
animae  quasi  quidam  expoliti  bpides  deferuniur. 
Quicum  aedificantur,  incoelis  nulli  ictus  audiuntur: 
quia  in  aeterna   patria  omnes  jam  percussionum 

.  strepitus  couticescunt.  Nequaquam  ibi  malleus  per- 

cutit,  quia  nulla  animadversio  afiligit.  Nequaquam 

l^  sccuris  incidit,  qoin  receptos  interius  nuUa  foras 

severilatis  sententia  projicit.  Nequaquam  ferramcnta 

perstrepunt,  quia  nec  qu;elibct  minima  uitra  jain 

,flagcUa  seutiuntur. 

454  CAPUT  XXV. 

DE   SECURI. 

*  In  Scriptura  sacra  securis  nomine,  aiiquando  Redem'- 
ptor  nostertaiiquando  donum  inteiiectus^  aliquando 
dintrictas  animadversionis  senlentia^  aiiquando  tii- 
crcpatio  des:gnatur> 

(599)  Securis  nomine  Redemplor  nosler  designa* 
tur,  liicut  per  Joannem  Baptistam  dicitur :  Jam  se* 
curis   ai   radicem  arboris  posila  est.  Omnii  emm 

(598)  Ex  I.  XXXIV  in  Job,  c.  x,  7. 

(599)  £x  hom.  tO  iu  Evang.  Mattb.  m. 


5» 


GREGORIANUM.  —  LID.  IX. 


530 


arbor  noH  faeienM   fructum  bonum  excidetur  et  in  A  MoyseTi  Dominus  pr^ipit  Jicens  :  5t  ^ii  abierit 


igtUm  mitutur  (Matih.  iit.  10J.  Arbor  hujus  mundi 
est  genus  hnmanum  :  sccuris  vero  est  Redemptor 
iKisfer,  qui  vclut  ex  manubrio  et  ferro  tenetur  ex 
tramanitale,  sed  Incidit  ex  Divinitate.  Qua6  Viddicet 
sccoris  ad  radicem  arboris  posita  est :  quia  etsi  per 
patienthrai  exspectat,  Tidet  enlm  quid  ftctufa  cst. 
Ofliiils  tamen  arbor  non  faciens  fructum  bolinm 
etcidet«r  et  in  ignem  mittetilr,  quia  unusqulsque 
pervcrsus  paralam  Cflias  geheunag  concremiKio- 
nem  inTcnii,  qui  bic  fhictum  boni  operis  focere 
cviiteiiinit, 

(600)  Sceuris  nomtne  donum  intelleeuis  destgna* 
tar,  sicHi  m  Rfgum  Volumine  legltnr.  Quia  eUm 
prophetarmm  fiiii  i4  lofdane  ii§na  caderent^  urti  io- 


cum  amico  nmpliciter  in  silvam  ad  ligna  ecedienda^  et 
4eeuris  fugeril  manum^  ferrumque  lapsum  de  manu^ 
brio  amicnm  ejus  pereunerit  et  occiderit  :  liic  ad 
umam  supradictarum  urbium  fngiat  :  et  vivat :  ne 
foru  proximus  ejui  cujui  effutus  est  sangui»  doloris 
stimuto  persequalur  et  apprehendat  eum  et  percutiat 
nnimam  ejns  (Deut.  xix,  5).  A'l  silvam  quippe  cum 
amico  Imus,  quoties  cum  quolibet  proximo  ad  in- 
tuenda  nostra  delicta  convertimur:  et  simplicitor 
Itgna  succidimus ,  cum  delinqueiitium  vitia  pia  in- 
tentione  reseramus.  Sed  securis  mantini  fugit,  cuin 
sese  increpalio  plnsquam  necesse  et  in  asperiU' 
lem  pertrabit,  ferrumqite  de  manubrio  prosilit,  cum 
de  coiTeplione  sermo  durior  excedit,  el  amicun 


securis  eM  manUbrio  in  profundum  lapsa  dhfa^  "  percutiens  occidit,  qnia  auditoren  sua  prolata  ^n 


mit  (I Y  Reg.  vi,  I).  Fermm  qvippe  io  inantthrio, 
e«t  donum  infcllectifs  fn  eofde.  Llgna  vero  per  boc 
cgdeie,  esl  pfare  ageittes  increpare.  Qiiod  noiinun- 
quam  dum  Otixe  agitur,  dum  lapsus  Tanse  glorlae  in 
accepia  eidem  scietilia  iiOfi  Titatur,  ferrum  in  aqaa 
perdHtii' !  qiiia  ex  dissohito  opere  intelligentia  fi- 
tiMtur. 

Set«ri9«omki(i  districtsB  anlihidTerslOnis  senten- 
lia  designatur,  sicut  de  aedificatione  tcmpli  Sab- 
DNMii»  499  dicllur  :  Domtis  smtm  ciim  aedificare- 
Uir  de  laptdibus  dolatis  atque  perfectis  aedificata 
esir :  et  malleus  et  securis  ei  onlnia  ferramenta  non 
sviiC  fttdlfa  In  domo  cum  aedificaretur.  Require  in 
eapimlo  De  ferramentis. 

Securia  noffline  iticrepatio  designatur,  sicnt  per 


tumelia  a  splritu  dilectionis  interllcit.  Correpti  naro- 
que  inens  repente  ad  odlum  proruii,  si  banc  immo- 
defata  increpatione  plus  quam  debuit  addidit.  Sed 
is  qui  incaute  llgna  percutit,  et  amicum  exstinguit, 
ad  tres  necesse  est  urbes  fugiat,  ut  in  uua  carum 
defensus  TlTat,  quia  poenilentue  lamenta  conversus, 
In  vnilatc  lacrainenti  sub  fide,  spe  et  cbariiate  abs- 
condltur  :  reus  perpetrati  horoicidii  non  tenetur 
cnraque  exatinctl  proximus ,  el  cum  invenerit,  non 
occldit.  Qtue  cum  dislrictus  judex  Tenerit,  qul  se  no- 
bia  per  natttrse  nostne  consortium  junxit  ab  eo  pro* 
col  diibio  Tlndictam  de  culpae  reatu  non  expetitf 
qtiam  sub  ejus  Tcnia  fides,  spes,  chariias  abscondit. 
Q  Citiusei*go  culpa  dimitliteir  quae  nequaque  maliliaB 
studio  iierpetralur. 


INCIPIT  LIBER  NONUS- 


45g  CAPUT  PRIMUM. 

DE  LIGNIS. 

Jn  Scriptura  sacra  cunt  lignum  irt  singulari  numero 
ponitur^  aliauat^o  incamata  Dei  sapientia  desi^ 
gmatur^  aliquamdo  crux  Domini,  aliquando  mentis 
msenstbilitas ,  ali^uando  cor  elatum^  aliquando 
juslus^  aliquando  tnjustus,  atiquando  dnima  humd- 
M.  Ctcm  pturaiiur  liana  dicuntur^  aliquando  exem- 
pla  patrum^  aliquando  fortes  patrum  mentes  intel- 
tiguHiur» 

(601)  Nomlne  ligrn  incarnata  Del  sapientia  desi- 
gnatur,  sleut  de  ea  scriptum  est :  Lignum  vitw  est 
his  qui  apprehenderint  eam(Proverb,  iii,18)#  £t  sicut 
ipse  Domimis  arit :  Si  in  viridi  ligno  hoe  faciunt^  in 
mrido  quid  fiet  f  (Luc.  xxiii,  31.)  Unde  et  per  Psal- 
Biistam  dlcitur:  Eterit  tanquam  Hgnum  quod  planta'* 
fxm  est  ueus  decursus  aquarum  (Psal.  i,  5).  Decur- 
tas  qtnppe  aquarum  sunt  quotldiaHl  trausilus 
deficientium  populorom.  Ligauro  ergo  secua  decur- 

((M)0)  Kx  Ub.  XXII,  in  lob  cap.  it,  5. 
(601)  Cx  I.  xii  iit  Job  c.  iT,  5 ;  el  lib.  xix,  eap. 
XTI ,  ti. 

PiTnoL.  CXClll. 


sus  aquarum  esl  qui,  fructum  et  proteciionem  sui 
nohis  obumbraculi  proferens,  apparult  Creator  in 
carne  ut  457  humanum  geuus  pex  resurrectioncm 
robustum  flgerel*  quod  per  defectura  quotidie  ibat 
in  mortem. 

(602)  Ligno  crux  Doraini  figvr.;tur,   sicut  per  le- 
D  gera  dicttitr  :  Maledictus   omnis  qui  pendet  in  ligno 

(Deut.  XXI,  25).  Quod  de  Redemptore  nostro  Pau^ 
his  atlestatus  est  dicens  :  Factus  pro  nohis  maledi^ 
etuiri  (Galat.  iii,  51).  £t  rursus  scriptura  est:  Mitta^ 
mus  ligttum  in  panem  ejus  (Jer.  xi,  19).  Llgnum 
quippe  in  panem  mittere,  est  Dominieo  corpori  cru- 
cem  ^faibere. 

(603)  Ligni  nomlne  mentis  insensibilitas  desigiia- 
tur,  sicut  per  Jeremiam  de  qnlbusdam  de  abstinen* 
lia  sua  nimirum  praesumentibus  dicitur  :  Adhassit 
cuiis  eorrnn  ossibus  (Thren,  it,  8).  Require  in  ca- 
pitulo  De  ossibus,  lib.  t,  cap.  59,  dist.  5. 


(002)  Ex  hom.  6  in  Ezech. 
605)  Ex  lib.  xii  In  iob  cap.  it,  3. 


It 


f5l  CARNERl  CAN.  REG 

I  jgni  nomiiie  cor  elatum  intelligiiiir.  Unde  cum 
lilii  proplieiarum  iii  Jordane  ligna  csederent,  et  uni 
oruiu  securis  ex  manubrio  in  profundum  labere- 
tur,  mox  Elisaeus  vcniens  lignum  deorsum  misit  ei 
fcrrum  in  superliciem  atlolUt.  Require  in  capitulo 
De  s*'curi,   lib.  tiii,  cap.  25,  disl.  2. 

(G04)  Ligni  nominc  jusius  designator,  sicut  per 
beatum  Job  diciliir  :  Lignuin  kabet  tpem  :  si  pras- 
ciium  fuerit,  rursum  virescit:et  ramiejus  pullulant 
(Job  XIV,  7).  Iloc  eiiim  loco  cum  lignum  praifcr- 
lur  homini,  quid  bomo  nisi  carnalis  quisque  acci- 
pitur?  Et  quid  ligni  noniinc  nisi  justi  uniuscujus- 
que  viUi  liguratur  ?  Lignum  ergo  babet  spem,  st 
prsecisum  fucrit  :  rursum  virescit,  quia,  cum  in 
morte  passionis  pro  veritate  justus  afficiiur,  in  ae- 
lerna  vil»  viridilaierecuperalur;  et  qui  hic  vire- 
bat  pcr  li  lem,  illic  \iresccl  per  spcciom.  Et  rami 
ejus  pullulanl,  qnia  .  plerumque  ex  passione  jiistl 
lldelcs  quique  a:l  aiiiorom  ccclesiis  patri»  miiltipli- 
cantur  et  viriditntem  vitx  spiritualis  accipiunt, 
dum  bic  pro  Dco  fortiter  egisse  gratulantur. 

Ligni  nomine  vir  injustiis  exprimitur,  sicut  per 
Proplietam  Domiuus  dicit :  Ergo  Dominus  iiumiiia- 
vitiignnm  sublime,  et  exaitaviilignumkumile{Ezeehn 
xvii,2i).  Quia  458  Ju^^^  ejusdem  Veritatis  vocem  : 
omnis  qui  se  exaltat  humiliabiturf  et  qui  §e  humiliat^ 
exaltabiiur  (Luc.  xrv,  M).  Salomon  qaoque  ail : 
Si  cecideiit  lignum  ad  aHstrum^  atU  ad  aquilonem 
in  quocunque  loco  ceciderit,  ibi  erit  \Eccie,  xi,  3).  In 
die  etenim  mortis  suse  justus  ad  austrum  cadit, 
pcccator  ad  aquilonem  :  quia  et  justus  per  fervo- 
rem  spiritus  ad  gaudia  duciiur,  el  peccator  cum 
aposiata  angelo  qui  dixil  :  Sedebo  in  monte  testa^ 
menti^  in  lateribus  Aquilonis  (Isa.  xiv,15)  in  frigido 
corde  suo  reprobatur. 

(605)  Potcst  vero  in  Ik)c  testimonio  ligni  noniine, 
iiidelinite  anima  huioana  intclligi.  Si  ligiium  ceci- 
derit  ad  austrum,  aui  ad  aquilonem,  in  quocun- 
que  loco  ceciderit,  ibi  erit;  bumani  namque  casus 
temporc  sive  sancius,  sivc  malignus  spiritus  egre- 
dicntcm  claustra  carnis  animam  acceperil  in  aeter- 
Tium  secum  sine  ulla  permutatione  retinebit :  ut  nec 
exaliata  ad  supplicium  proruat,  nec  mersa  seternis 
suppliciis  ulira  ad  remedium  ereptionis  ascendat. 

(606)  Lignorum  nomine  exempla  patrum,  seu 
senientiae  sacrx  Scriptiir»  designantur  :  sicut  a 
Domino  ad  Moyseii  dicitur  :  Ignis  in  altari  semper 
ardebitf  quem  nuiriet  sacerdos  subjiciens  tnane  ligna 
per  singulos  dies  (Lev.  iv).  Altare  quippe  Dei  esi 
cor  nostruni  in  quo  jubetur  ignis  semper  arderci 
quia  necesse  est  ex  illo  ad  Dominum  charilaiis 
flammam  indesinenter  accendere.  Cui  per  singulos 
dies  saccrdos  ligna  subjiciai  ne  exslinguatur.  Om- 
nis  cnim  Christi  Hde  perdiius  mcmbrum  ulique 
<ummi  sacerdoliseirecius  est,  sicut  cunclis  fldelibus 
Petrus   apostolos  dicii :   Vos  autem  genus  electum^ 

(60i)  Fx  lib.  XII  in  Job  c.  iv,  3. 
(i>05)  I:  i  lib.  in  Job  cap.  xiii. 
(606)  £\  lib.  XXV  in  Job  cap.  vii. 


S.  \1CT0R19  PARIS.  ZM 

A  regnie  sacerdotium  (I  Petr.  ii,  9).  Et  sittti  Joaunea 
ipostoliis  dicit  :  Fecisti  nos  Deo  nostro  regnum  et 
sacerdotes  (Xpoc,  v,  9).  Sacerdos  ergo  in  altari 
ignem  nulricns  quotidie  iigna  subjiciat,.  id  est  lido- 
lis  quisque  ne  in  eo  chariuiis  flamma  deflciat,  in 
corde  suo  um  exempla  pnecedenlium  quam  Scri* 
pturae  sacrae  iestimoniiscongcrere  nonVJesistat.  Nam 
qiiasi  quaedam  iomenta  igni  dare,  est  in  excita^ 
tione  cbaritatis»  vel  exempla  patrum  vd  praecepta 
Dominica  ministrare.  Quia  enim  iuterna  novitas  no- 
stra  ipsa  quolidie  bojus  vitae  conversalioae  vetere- 
scit,  ignis  iste  lignis  adhibiiis  nutriendus.est,  ot» 
dum  per  usum  se  noslrae  venustatis  4S8  exteiraat, 
per  Scripturae  testimonia  et  patrum  exempla  ren- 
viscat.  Et  bene  illic  praecipitur  ut  mane  ligoa  per 
B  singuios  dies  congerantur.  Hatc  quippe  non  liunt, 
nisi  cum  uox  cxcitatis  exstinguit  vel  certe,  quae 
mane  prima  pars  est  diei  postpogitis  cogitationibus 
vitae  praescntis,  hoc  primo  loco  quisque  fidelium 
cogilet,  ut  quod  in  se  jamjamque  quasi  deficit,  qui- 
bus  valct  nisibus  sludium  charitatis  inflamoMt. 
Iguis  enim  iste  in  altari  Domiai,  id  est  in  corde 
noslro  citius  exstinguiiur,'  nisi  solerter  adhibitift 
exemplis  patrum  et  Doniiuicis  teslimoniis  repa  - 
relur. 

(607)  Lignorum  nomine  fortes  patrom  mentes  ii^ 
teliigitur :  Unde  et  Salomon  de  lignisLibani  ferculmm 
fecis$e  dicitur  (Cant*  iii,  9).  Libani  quippe  iigflft 
oedrina  vakie  imputribilta  sunt.  Fercuium  itaqua 

^  pacifici   regis  nostri  sancta  Ecclesia  est  quae  da, 
fortibus  patribus,  id  est  imputribilibus  menlibos 
esi  conslructa.   Qua:  recte  ferculum  dicilur,  quia 
ipsa  ferl  quotidie  animas   ad  aeternum  convivium 
Coiiditoris  sui. 

(608)  Lignorum  nomine  opera  designantur,  sicut 
pcr  Moyseu  dicitur  :  Quaudo  ingressi  fueritis  terram 

'  quam  ego  daturus  sum  vobis^  et  plantaveritis  in  ea 
ligna  pomifera^  auferetis  prcepulia  eorum  (Lev.  xtx, 
23).Pomaquae  gcrminant  immunda  erunt  vubis,  nec 
edelis  ex  eis.  Ligna  quippe  pomifera  suni  opera 
virluttbus  fecunda.  Pracputia  itaque  lignorum  aufe- 
linios,  cum  de  ipsa  inchoaitonis  infirmitate  su- 
specli,  primordia  nostrorum  openim  non  approba- 
mus.  Saepe  naroque  novae  conversationis  primordia 

D  adhuc  ex  carnali  sunt  vita  commista,  et  idcirco  in- 
notescere  citius  iion  debent,  ne,  com  laudantur  bona 
quae  placent,  deceptus  laude  sua  animus  -depreben- 
dere  in  eis  nequeat  mala  quas  latent.  Poma  au* 
tem  quae  germinant  inimunda  docimas  nofiris- 
que  esibus  non  aptamus,  quia,  cum  primordia 
boni  laudantur  operis,  dignum  est  ut  hoc  animuni 
non  pascat  operaiiiis,  ne,  duni  accepta  laus  suavi- 
ter  carpitur,  fructits  operis  intempesiive  coine* 
datur.  Qui  ergo  iflchoai<e  virtutis  ab  humano  oro 
laudem  receperit,  qua  pluniati  ligni  ante  tempus  po« 
mum  comedit. 

^607)  Ex  hom.  15  in  Ezecb.  paulo  antemed* 
(608)  £.1  lib.  VIII  iu  Job  cap.  xxtv,  33. 


S9S 


4G0  <^A<'C1'  "• 

DE  ARBORE. 


/ji  Scrtfidira  siurra  cnm  arbor  tii  sm^u/an  niimero 
jMiitliir,  uliaumdo  Chrhtus^  aliquando  hunmnum 
ffenuB  inuUigxtur  :  cum  vero  pluraiiter  arbores 
dicuntur^  atiquando  sacri  codicet^  aliquando  hi  qui 
gublvmia  oppf  liin^  desifitanliir. 

(€09)  Arborls  nomine  Chrisins  designatur,  sicut 
in  ETangelio  ab  ipso  Domino  dicilur  :  Simf7f  e$t 
regnum  eatorum  grano  sinapi$^  quod  aeceptum  homo 
9id$it  ff)i  hortum  $uumj  et  crevit ;  et  factum  e$t  tit  ar- 
borem  magnam  el  volucres  eali  requieverunt  in  rami$ 
eju$  {Matth.  xiii,  51 ;  Iii^.  xiir,  3).  ipse  quippc 
esi  granum  sinapis  qui  in  liorli  sepuUura  planta- 
Cus  arbor  magna  surrexit. 

Arboris  nomine  universum  gcnus  humannm  dc-  ^ 
signatur,  sicut  per  Joanncm  Baptislam  dicitur  t 
iam  enim  securii  ad  radieem  arboris  posita  est,  Onh' 
nh  ergo  arbor  non  fnciens  fructum  bonum  excidetnr, 
€t  in  ignem  mittetur  {Matth,  m,  10).  Requtrc  in  ca- 
p!tn1o  De  securi,  lib.  vin,  cap.  ^3,  dist.  1. 

(610)  Arborum  nomine«acri  codiccs  dcsignanior, 
sicut  de  hsereticis  per  bcatum  Job  dicitur :  Et  man* 
dehani  herbas  et  arborem  cortices  {Job  xxx,  i).  ll;c- 
rctici  ergo  quia  elationis  sux  obice  repulsi,  i^l  esl 
tawro  doquio,  niagna  et  intima  percipere  nequcunt, 
sed  in  illo  teticra  quxdam  el  cxleriora,  cogno- 
scnnt  herbaBf  et  arbomm  oortices  percipcrc  dicun  • 
lor.  Qui  ergo  scire  appetnnt  ea  cx  quilnis  docti 
nequaqnam  sint,  scd  esse  videantur,  dum  iu  sacrls  q 
Tobiminibus  vim  charitatis  erga  461  Deum  ac 
proximum  medullitus  non  exqtiirunt,  quasi  herba 
vcl  coriicc  pascuntur,  quia  vel  ima  sunt,  vel  exle- 
riora  qu:e  menles  supcrbienlium  nutriunt.  Vcl 
certe  herbas  niandere  est  dc  Scrlptura  sacra  mi- 
mma  pnccepta  servare,  majora  coiitemnere.  Qiios 
heoe  Veritas  increpat  dicens  :  Vw  vobis,  scribce  et 
Pharisai  hgpocritw,  qui  decimatis  mentam  et  anetnm 
H  cfminum^  et  reUnquitis  qute  graviora  jmnt  legis 
(Mailh.  xxni,  45).  Qui  arborum  quoqne  cortices 
coinedunt :  quae  sunt  nonnuHi,  qui  sacris  volumini- 
hos  solam  litterae  superficiem  venerantor,  nec  quid- 
quain  de  splrituali  intellecto  custudiont,  cum  nihil 
10  Terbis  Dei  amplius  nisi  hoc  quod  exterius  audic- 
riiit  esse  suspicantur.  q 

(6il)  Possunt  quoque  per  arbores  hi,  qni  subli- 
nia  appetunt  designari,  per  herbas  vero  terrena  ad- 
hoc  bene  inchoantium  vita  intelligi.  Beoe  ergo  de 
pravis  bominibus  qui  invidenl  alios  hoc  esse  quod 
Doo  sont ,  et  dolcnt  {alios  adipisci  quod  ipsi  nc- 
qoeant^  dicitur  :  ^iiia  mandebant  herbas^et  arborum 
cMices  :  nam  si  qua  forte  in  aliorum  actilus 
ociri  bona  conspiciont,  mox  ea  mana  pestifene 
exprobratlonis  eveHunt.Nam  cum  recta  incipicntes 
aspiciunt,  aut  irridendo  quasi  Consulendo  coutradi« 
cuot.  Cum  vcro  etiam  quosdam  pensant  ad  summa 

(609)  Ex  lib.  XIX  in  Jobcap.  i. 

(610)  Ex  lib.  XX  in  Job  c.  xi,  9. 

(611)  Ex  lib.  X,  cap.  sup. 


CRE€OilIANUII.  —  LID.  IX.  551 

A  pcrficcre  qux  corum  profectus  funditns  dissipare 
nequeunt,  a  quibusdam  illos  stiis  operibus  diver- 
tunt.  Herbas  itaque  eisciarborum  corticesmandere, 
esi  vel  studia  bene  inchoantium  ,  vel  operationes 
quorumdam  jam  more  arborum  ad  superiora  ten- 
dentium  pestiferis  persuasionibus  quasi  quibusdam 
malitiae  suae  dentibus  dissipare.  Herbas  manduui 
rcprobi,  cum  infirmorum  iniiia  irridendo  consumunt. 
Arborum  quoque  cortices  mandunt,  cum  manu  per- 
versi  consilii  a  vita  rectc  credentium  tegmen  bono  • 
rum  operum  subtrahunt.  Hos  autem  in  quibusdam 
actibus  velut  arbores  exspoliant,  illos  vero  velut  her- 
bas  (quae  despicientes  trabunt)  quasi  quae  calcant 
comeduni. 

462  CAPUT  III. 

DE  CEDRO» 

/n  Scriptura  sacra  cedri  nomine,  atiqnando  cetsitudo 
glorite  catestis^  aliquando  spes^  aliquando  Judmm 
regnum,  altquando  is  qui  in  amore  Dei  sotidatuM 
corrumpi  non  potest ,  aliquando  cottestium  virtu- 
tum  celsitudo^  aUquando  superba  pravorum  poten^ 
tia  designatur. 

(612)  Cedri  nomine  celsitudo  gloriae  coelestisex- 
primitur,  siciit  Propheta  testatur  dicens :  Justus  ut 
patma  ftorebit ,  sicut  eedruM  Libani  muttipUcabitur 
{Psat.  xci,  43). 

Cedri  Domine  spes  intelligitur.  Uiide  apud  Moysen 
dum  in  sacrificio  vacca  mactatur,  olTerri  cum  hys- 
sopo  'dgno  ccdrino  el  cocco  bis  tincio  praecipiiur. 
l4i,,uire  in  capitulo  De  vacca,  lib.  ii,  c.  8,  disl.  2. 

Cedri  nomine  Judscae  rcgnuin  dcsignatur,  sicut 
l)er  Prophotam  dicilur  :  Aquila  grandis  maguarum 
alarum  longo  membrorum  ductu  ptcna  plumis  et  ua- 
rietate  venit  ad  Libanum  et  tutit  meduUam  cedri  et 
summitatem  fotiorum  ejus  evutsit  {Ezech.  xvii,  3). 
Require  in  cap.  De  aquila,  lib.  ii,  cap.  2,  dist.  2. 

(613)  Cedri  iiominc  is  qiii  in  amore  Dei  solidalus 
corrumpi  non  potest  dcsignatur,  sicul  per  Isaiae  vo- 
ccm  Dominus  derelicta;  geiitilitati,  id  est  saiicts  Ec- 
clesiae  spirilQalium  merita  virtutum  lanquam  dcserto 
ari)usta  promitteiis  didt :  Dabo  in  soUtudine  cedrum 
et  spinam  {Isa.  xu,  19).  Cedrum,  quia  magiii  odo- 
ris  est  atque  imputribills  naturae,  jure  accipirous 
inpromissione.  Despina  vero,  cum  peccanti  hoinini 
dictum  sit :  Terra  463  tua  spinas  et  tributos  ger- 
minabit  tibi  {Gen.  iii,  18;,  quid  mirum  si  sancta  Ec- 
clesiae  illud  promittitur,  qiiod  peccanti  homini  pro 
pcena  multiplicatur  ?  Sed  cedri  nomine  significan* 
tur  hi  qui  virtutes  et  signa  exbibent  in  sua  opera- 
tioiic.  Qui  dicere  cum  Paulo  valcnt :  CfirisH  bonus 
odor  sumuM  Deo  (II  Cor.  ii,  15).  Quortim  corda  iu 
interno  amore  solidata  sunt,  ut  ea  jam  terreni  amo- 
ris  putredo  nalla  corrumpat.  Per  spinam  vero  si- 
gnati  stmt  doctrinae  spiritalis  viri  qoi|  dum  de  pec« 
c^tis  ac  ▼irtotlbni  dissemnt,  et  modo  «temasuppli- 
cia  minantor   modo  ccblestis  regni  gaudia  promlt  • 

(612)  ExTib.  xxxii  in  Job  e.  xii. 

(613)  Ex  hom.  20  in  Evang. 


525  GARNERI  CAN.  REG.  S.  VICTOHIS  PARIS. 

mntf  cor  audicntium  pungunt,  sicque  mentcm  do-  A  463  CAPUT  V. 


^ 


lore  computiclionis  perforanl ,  ul  ab  eorum  oculls 
^uasi  quidam  sanguis  animae  lacrymae  decurrant. 
Ad  hoc  autem  cedrus  in  Ecclesia  ponitur,  ut  quis- 
q*jis  a  proximo  odorem  virtntum  spiritualium  tra- 
hit,  Ipse  quoque  terrense  vitae  delectatione  non  tor- 
peat ;  scd  ad  bonorum  coelcslium  desideria  igncscat. 
Ad  hoc  spina  ponitur ,  ot  qui  praedicationis  ejus 
Tcrbocompunctus  fucrit :  ipse  quoque  ex  illo  discat 
corda  sequentium  praedicationis  verbo  compungere. 

(6U)  Cedrorum  nouiine  coelestium  virtutum  ccl- 
situdu  designatur  :  unde  cum  aposlatse  angeli  emt- 
nenliam  Proplieta  conspiceret,  dicitur :  Cedri  nonfue- 
rrwf  altiores  illo  in  paradiso  Dei  (Ezech.  xxii,  S). 
Qui  namque  accipi  incedris  possunt  nisi  ilia  virtu- 
tum  coelestium  procer»  celsitudinis  agmina  in  aetcr- 
nae  Ixtitise  viridilate  plantata?  Quamvis  Hcelsa  sint 
cottdita,  liitic  tamen  nec  pnelata  sunl  nec  xquata. 

(015)  Cedri  uominc  superba  pravonim  potentia 
designatur,  stciit  per  Psalmistam  dicitur :  Vox  Do- 
mim  confriHgeniis  cedros  (P$at.  ixviii,  2). 

464  CAPUT  IV. 

D£  PALMA. 

Ih  Scriptura  tacta  wUmas  fiomme,  aliifHaudo  jmsims 
quilibel ,  aliquando  tancla  Ecclesia  designatur. 


(616)  Palm»  nomine  justus  quilibet  destgnatur, 
sicut  dicitur  :  Justus  ut  paima  porebit  (Psal.  xci, 
13). 

Palmaenomine  sancta  Ecclesia  designatur ,  sicut 
per  beatum  Job  ex  persotia  saticta;  Ecclesiae  dicitur : 
Etsicttt  paimumuUiplicabo  dies(Job  xxix,  18).  Palma 
enim  tarde  proHcit  ;  scd  diu  in  viriditate  consistit. 
Cuni  mullis  autem  difficullatibus  sancta  Ecclesia  ad 
iidei  statHra  venit,  et  pro  collectione  plurimorum  in 
ejusdcm  Adei glotia  diutius  stare  concupiscit.  Sicut 
palina  ergo  iniihiplicare  dies  credidit,  quae  emcr- 
gente  subil»  lentationis  arliculo  pacis  suae  gratium 
ct  tarde  fldclibus  adeptam,  et  citius  ab  infldcnbus 
interceptam  dolet.  Nec  tmmcrito  justomm  vita  pal- 
nuc  comparatur,  quia  scilicet  pahna  inf^rius  tactu 
asperaest,  et  quasi  artdis  corticibnsolnrohita,  supc- 
rius  vero  et  visu  et  fruciu  pulchra.  Infbrius  corti- 
cfim  suorum  involutionibus  angustatur,  sed  supe- 
riiis  altitudine  pulchrge  viriditatia  expanditur.  Sic  d 
quippe  est  eleeterum  vita  despecta  in  inferioribuSy 
superius  pulchra.  In  imo  ista  quasi  multis  cortici- 
bus  involyitur,  dum  iiinumeris  trtbulationifoas  an- 
gnslatur  ;  In  Sfummo  autem  illa  quasi  pulchrae  viri- 
ditalis  foliis  ftmplitiidine  rctributionis  expandilur. 
Dkat  erge :  Et  muttiplicabo  dies.  (}tiasi  enim  palma 
melttplicasse  dies  crcdtdit :  qu«  mcntes  Odelium  ad 
eztreniHm  U8i]iie  robustiores  cxsorgere  putabat. 
Cumenhn  muUorum  corda  pcrsecutionibus  cospe- 
rint  lasdUfa  moTlescere,  doiet  jam  in  se  quasi  ad  de- 
bilitalem  tendere,  quos  mirabatur  fortia  proposuisse* 

(Gli)  Ex  I.  xxxir  in  Job  c.  xviii. 
j615)  Ex  1.  xxxii  in  Job  c.  xii. 
(616)  £x  I.  XIX  in  Job  c.  xvi,  26,  25. 


DE  ABIETE. 

In  Scripiura  sacra  abielis  nomint,  aliauando  eon- 
tempiator  qnilibet  sanctus,  atiqutudo  ipsa  amtem* 
piatio^  aliquando  ccelesies  virtutes  intelUguntur, 

Abietis  uomiiie  contemplator  designatur  sicut  per 
Isaiam  dicitur  :  Ponmm  in  deserto  abietem  (l$a,  xti, 
19).  Quid  namquc  per  abietem  quae  valde  cresceudo 
ad  aeris  alta  sustollitur  nisi  hi  designati  sunt,  qui 
intra  sanctam  Ecclesiam  adhuc  in  terrenis  co  pori- 
bus  positi  jam  coelestia  contemplantur?  Et  quamvis 
nascendo  de  teiTa  exierunt,  coiit  mplando  tamen 
jaw  juxta  aetherea  verticem  menils  exiollunt. 

(617)  Abietis  noinine  contemplatio  exprimitur^ 
sicut  per  Isai^m  promitteate  Domiiio  dicitur  :  Pro 
^  saliunca  ascendet  abies^  el  pro  uriica  cresut  mgrtut 
(Isa,  Lv,13).  Prosaiiuuca  namqueascendit  abies,dum 
in  sanctoTHra  corde  pro  abjt  etione  terren»  ( o^^liaii  uiis 
altitudo  sttpernae  coutemplationis  oritur.  Urtica  vero 
igneae  omnino  natur»  est  myrtuniy  vero  temperativas 
ferunt  esse  virtiitis.  Pro  urtica  igitur  crescit  niyrtus» 
cura  justorum  mentes  a  prurigine  et  ardore  vitio- 
nim  ad  castiutis  tcmperiem  tranquillitatemque  per- 
vcniimt,  dum  jam  terreiia  non  appetuiil,  dum  flam-- 
nias  cariiis  desidcriis  caleslibus  exsiinguuni. 

Abietum  iiomiue  coelestes  virtutes  designaiitur, 
siciit  per  Prophetam  de  apostata  angelo  dicitur : 
Cedri  uou  fuerunt  alliores  Ula  in  paradiso  De* 
(Eiech.  XXXI,  8).  Abioles  uon  adasquaverunt  summi- 
talfm  ejus.  Qui  autem  accipi  in  cedris  vel  abietibus 
C  possuiit.  Require  in  466  <^P*  ^^  cedro,  supi-a 
dist.  5. 

CAPUT  \L 

M  AIIVGDALO. 

/618)  Amygdali  nouiine  primitiva  Ecclesia  desi- 
guatur,  sicut  p^r  Salomonem  .dicitur  :  Florebii 
amggdalumf  et  impinguabitur  locusta^  dissipnbitur 
capparis,  Amygdalum  quippe  floremprius  cuHCtis  arbo^ 
ribus  oslendii  (Eccte,  xii,  5).  Etquid  in  flore  aniy- 
gdali,  nisi  sanctx  EcclesLe  primordia  desgnaniur  : 
quae  in  prxHlicatorbus  sois  primitivos  virtuiis  flores 
aperuit  et  ad  infcrenda  poma  bouorum  opcriiniy 
venturos  sanetos  quasi  arbuau  sequentia  piaeTeitii. 
In  qua  mox  locusla  impipguata  est,  quia  sicca  gen- 
tilitatis  sterilitas  pinguedine  cst  gratiae  coelestis  iu- 
fusa.  Capparts  vero  dissipatur,  quia  cum  graliam 
fldei  vocata  gentilitas  attigit,  Judaea  in  sua  stcrill* 
tate  remaneiis  bene  vivendi  ordincra  amisit. 
CAPUT  YII. 

DB  SALICIBUS. 


/n  Scriptura  saera  salicis  nomine^  atiquamdo  pro  ri- 
ridiiaie  boni^  atiquando  pro  sieriliiaie  reprobi  tn- 
tettigitur, 

(619)  liifructuosae  quidem  sunt  arbores  salict^s, 
sed  tnmen  taniait  virhlttatis  nt  krescere,  vel  abscissae 
radicitus  et  projectae  vit  possint.  Nisi  electenim  vt- 
iam  per  conslantiam  suse  viriditalis  salices  expri* 

(617)  Ex  lib.  xviii  in  Job  cap.  xit. 

(618)  Ex  lib.  XXI  in  Job  cap.  xii,  ^. 

(619)  Ex  lib.  \TXiii,  iu  Jofocap.  vi. 


»7  GaECORIANUM. 

merent,  neqiiaquam  c!e  stiacVt  Ealesi^  Gliljs  Pro-  A 
phela  dixisset  :  Germinabuni  inter  iterbas^  $icnt  ^a^ 
Hcesjuxiaprteterflueut£s  a^uas{Ism.  XLiy,  4).  Sanctae 
eiiim  Ecclesiae  lilii  iiUer  berbas  sicul  salioes  ^r- 
niinaut,  dum  inler  arescentem  vitam  cai  nalium  bo- 
Riinum  et  muUiplici  numerosilate,  et  perpetua 
467  mentis  viriditate  perdurant.  Qui  bene  juxta 
praelerflueutes  aqoas  germinare  probibanlur,  quia 
uuiisquisque  eorum  ubertatem*  ad  Cructum  percipU 
ex  JoctriiKi  sacri  eloquii,  qiiae  lemporaliter  per- 
cutit. 

Rursum  nisl  per  slerililalem  salicum  vita  peccan* 
tium  signaretur,  nequaquam  cx  voce  praedicantium 
contra  Babylonem  PsalmisUi  dixissct :  In  salicibus  tti 
me^io  ejus  $u$pendimus  organa  Hostra  (PsaL  cixvi, 
2).  Rsquircin  capilul.  De  toireiitibus*  lib.  vii,  cap.  ^ 
7,  disl.  2. 

CAPUT    VIII. 

Il£   rLATANIS. 

(620)  Platanorum  nomine  virtutes  coflestes  desi- 
foantar.  Unde  cum  apostatae  angeli  emiuentiam 
conspicerei  Pioplieta  dixit :  Cedri  non  fuerunt  attio- 
Te$  ilio,  in  paradiso  Oei :  abietes  non  adeequaverunt 
si^mmitatem  ejus  :  ptatani  fuermt  esqui  frondibm 
HliuM.  Onmelignum  paradisi  non  est  asshmlatum  iUif 
qmoni^m  epeciosum  fecit  eum  in  muMs  condenstsque 
frondibu$  (Execfi.  xixi,  8).  Qui  enim  acdpi  in  ce- 
dris,  vel  abietibus  et  plaianis  possunl  nisi  illa  vir- 
tiHBm  coitestium  proeerae  celsitudinis  agmina  in 
«lerfia;  ketitise  viridilate  planiaU  T  Quae  quamvis  q 
txcelsa  aint  condita « liuic  tamen  nec  praelata  sunt, 
nec  aequaia.  Qui  ^^osua  factus  esse  ia  multis 
cottdensisque  frondibus  dicitur»  quia  prselalum 
oeierig  legionibus  lanta  illuni  s^ies  pulcbriorem 
reddidit,  quanta  et  supposita  angelorum  multiiudo 
decoravit.  Ista  arbor  in  paradiso  Dei  iat  quasi  con- 
deosas  frondes  faabuit  quot  sab  se  possijLas  tupenio- 
nutt  spiritiium  kglones  atiendii.  Qui  el  idcirco  pec- 
caus  aine  venia  damnatus  esl ,  quia  magnus  sine 
couiparatione  fuerat  crealiis. 

CAPUT  IX. 
ns  OLivi. 

(^i)  (Hivae  nomine  misericordes  inteWguntury 
iicui  per  Isaiae  vocem  promittenie  Dommo  dicilur : 
Dabo  i»  solitudine  cedrum  .  et  spinani  et  mffrtfutm^  D 
468^  iig^i^ft  oliva  (Isa,  xu,  19).  Quos  enim  per 
oUvam  nisi  misericordes  accipimus?  Quia  el  Gnece 
iU^.g  misericordia  voeator,  H  quasi  olivae  liqoor 
anie  omnipoleHiis  Dei  oculos^  miaerioerdias  fruclus 
lucet.  Ad  boc  autem  oliva  in  Ecciesia  ponilttr,  otqui 
alienae  misericordiae  opera  cognoscit »  discai  qoem- 
adoiodum  debeat  indigenti  proximo  el  ipse  mi&e^ 


€APUT  X. 

DE  VLMO. 

(62S)  Ulmi  nomine  sflecularis  mens  ei^primiiur , 

(620)  Ex  I.  xxxii  iu  Job  c.  xviii. 

iCil)  Ex  boin.  20  in  Evuiig.  post  med. 
622)  £x  boui.  sup. 


—  LIB.  IX.  338 

sicut  per  Isaiam  Donnnus  sanctae  Ecclesiae^romil- 
Ut  diceiis  :  ponam  in  deserto  abietem ,  ulmum  et 
buxum  simul  {Isa.  xli,  19).  Quid  eniin  per  ulmum 
nisi  sscularium  mentes  expressae  sunt  :  qux,  dum 
terrenis  adbuc  curis  inserviunt ,  nullum  virtutum 
spiritualittin  fnictuin  fcrunt.  Sed  elsi  fructura  pro- 
prium  ulinus  non  babet,  portare  tameu  vitein  cum 
fructu  solcl.  Quia  ct  sseculares  viri  intra  sanetam 
Ecclesiam,  quamvis  virtutum  spirituaUum  dona  noci 
babeant,  dum  tamen  sanctos  viros  donis  spiritalibus 
plenos  sua  largitate  suslentant,  quid  aliud  quam 
vitem  cuin  lK)tris  portant?  Ad  boc  autem  ulnius  in 
Ecclesia  ponitur,  ut  quisquis  intuetur  eum  qui  ba- 
bere  virtutuin  spirilualiura  fructum  non  valct;  sed 
tamen  eos  qui  spiiitualibus  donis  plcni  sunl  susten- 
tat,  quanta  valet  largitale  inserviat,  et  coelestium 
bonoriim  botros  quos  gignendo  non  valcl,  susteu- 
tando  feiat. 

CAPUT  XI. 

DE  DVXO. 

(G23)  Buxi  nomine  is  qui'cx  xtatis  innrniitatQ 
bona  opera  non  valet  ferre,  sed  tamcii  parentum  fi- 
delium  lidem  tenet,  expriniilur,  sicui  per  Isaiara 
Dominus  dicit :  Ponam  in  deserto  abietem^  ulmum 
et  469  ^i'^i''t  <tmii/  (Isa.  xli,  19).  Buxus  quos 
alios  designat,  qiiae  iii  alttun  nou  proiicit,  et  quani' 
vis  fruclum  non  babeat»  viridiiatem  tamen  babet , 
uisi  eos  qui  intra  sanctam  Ecclesiam,  etsi  adbuc  c\ 
setatis  inOrmilate  bona  opera  ferre  non  valeant;  scd 
lameB  parentum  lidelium  credulitalem  sequenteft 
tidem  perpetuae  viiiditatis  tenenlur  ?  Ad  hoc  enini 
in  Ecclesia  buxus  pouitur,  ut  qui  bobere  mui- 
los  adbttc  in  infirmitate  positos  ver^  fidei  viri- 
ditaiem  considerai,  etiam,  esse  ipse  infiddts  ertfbe- 
scat. 

CAPUT  XIL 

DB    STCOMORO. 

(624)  Sycomori  noniioe  mundi  stultitia  designa- 
iur  :  unde  Evangelieie  bislori«  verba  iestdiuiiir, 
quia  Zachmus  cum  videre  Ihminum  prw  turba  non 
posset^  sycomori  arborem  ascendit^  ut  transeuntem 
eumcerneret  (Luc.  xix,  4).  ^comorus  quippe  ftcas 
fatua  diciiur.  El  quid  pcr  sycomorum  nisi  mundt 
siultiliam  aocipifflus?  PusiUus  itaque  Zacbseussy- 
comonim  subiii»  ei  Deum  vidit ,  qnia  qui  mundt 
siultitiam  bumilUer  eligunt,  ipsi  Dei  fiapienliam 
subtiliter  contemplanlur.  Pusillanimitatem  oam- 
que  nostram  ad  vidcndum  Dominum  turba  prae- 
pedit,  quia  iidirmitatem  bumanae  mentis,  ne  lu- 
cem  verilatis  intendat,C!urarum  ssecularium  tiimul- 
tus  premit.  Sed  prudeuier  sycomorum  ascendimus 
si  provide  quae  divinitus  pr^ecipitur  siultitiam  tene- 
mus^  Quid  enim  in  boc  mundo  hiultiiis  quam  amis* 
sa  non  quarere,  possessa  rapientibus  laxare,  nul- 
lam  pro  acceptis  injuriis  injuriam  reddere»  imo  ad- 
juuclis  aliia  palieniiam  praebcre  ?  Quasi  enim  ay^ 

(625)  Ex  bom.  proxima. 
(624)  Ex  I.  XXVII  in  Job  c.  uit. 


55«  GARNERl  tk^.  RtS. 

looroonini  nos  asceiidere  Douiinus  prsecipit,  cum  di-  A 
cil :  Qul  aufert  ^a  tua  $unt^  ne  repelai  CLuCm  vl, 
50).  El  rursum  :  Si  quU  te  percusserit  in  dexteram 
Uioxillam^  prabe  iiU  et  alteram  {Matth.  v,  39).  Per 
ftycorooruni  iuque  Ooroinas  transiens  cernitur , 
quia  per  hanc  sapienlem,  stultiliam  et  si  necdum, 
ut  est  solide,  jam  tamen  per  contemplationis  lumen 
Dei  sapientia  quasi  in  trausitu  videtur.  Quam  juxta 
Eliu  verba  videre  nequeunl,qui  sibi  sapientes  viden* 
tur,  quia  ad  conspiciemium  Dominum  in  elata  cogi- 
tationum  suarum  470  turbadeprebensi,  adhuc  sy- 
comori  arborem  non  invenerunt,  Contemplari  eniiu 
Dei  sapientiam  non  possunt  qui  sapientes  sibi  esse 
videnlur,  quta  tanto  ab  ejus  luce  longe  sunt,  quanto 
apud  seroctipsos  humiles  non  sunt  (625).  Quia  in 
eorum  mentibus  dum  tumor  clatlonis  crcscit,  ^ 
aciem  centemplationis  claudit ,  et  unde  se  lucere 
prae  e«leris  aestimant,  inde  se  lumine  veritatis  pri- 
vant.  Si  igitur  veraciter  sapientes  esse  atque  ipsam 
sapicnliam  contemplari  appetlmus,  slultos  nos  hu- 
niiliter  cognoscamus.  Relinquamus  noxiam  sapien- 
tram,  discamus  laudabilem  fatuitatem.  Hinc  quippe 
scriptum  est  :  Stulta  mundi  etegit  Deu$ ,  ut  confun- 
dat  sapientes  (/  Cor.  i ,  i7).  Hinc  rursus  dicitur  : 
Si  quis  videtur  inter  vos  tapiens  esse  in  hoc  saculOf 
stulius  fiat  uisit  sapiens  (I  Cor.  ni,  18). 

CAPUT  xin. 

DE  SP1NA. 

3n  Scriptura  saera  cum  spina  in  simjulari  numero 
ponttttf,  aiiquandopeceatum  inteiligitur.aliauando  C 
doctrinm  spiritaiis  vis,  Quando  vero  piuraitier  di- 
euntur  spinm,  aiiquando  vitiorum  puncliones^  o/t- 
quand^  tentationum  acuiei,  aiiquando  divitim  tn* 
teUigufitur. 

(626)  Spinae  nomine  peccatum  intelligitur,  sicut 
Psalmista  voce  poenitentis  dicit :  Conversus  sum  in 
OBrumna  tnea,dum  confringitur  mihi  spina  {Psat.  xxxi, 
k).  Sprna  ^lppe  esl  omne  peccttum,  quia  dum 
trahit  td  delectationem  quasi  pungendo  lacerat 
laeniem.  Ail  ergo  :  ConveriMf  <tim  in  (Brumna  mea 
dum  confringHur  mcftt  spina^  quia  soilioet  mens  ad 
471  lamentum  vertitur,  ut  peccaii  punctio  pceni- 
tendo  frangatur.  In  translatione  alia  non  confringi , 
ted  conftgi  spina  dickur.  Quod  videlicel  ab  eodem 
senstt  non  drscrepat :  quia  poenitentis  animus  ad  lu*  j^ 
ctum  duciluri^  diim  perpetrata  culpt  in  memoria  Oxa 
relineiur^ 

(627)  Spin»  nomlne  punctio  ultronis  designatur, 
Unde  beatus  Job  enuroeratls  boiiis  suis  si  hoc  non 
fecerit  maledicto  se  astringens  dicit :  Pro  frumento 
oriatur  mihi  tributus,  et  pro  hordeo  spina  {lob  xxxi, 
40).  Ac  sl  aperte  dicat  ^''Si  injustuin  quid  erga  sub- 
ditos  gessl,  sl  exegi  debita,  et  Ipse  quod  debui  non 
iinpendi :  si  ei^ercrtationero  boni  operis  aKrs  invldi  > 
pro  bonis  quae  in  aetemum  reilcrunt  tribuantur  mibi 
iu  judicio  mala  quas  pungunt.  Pro  fruroento  quippe 

(625)  Sequentia  hxc  in  textu  Gnego.  pnccedunt 
antecedeiit. 

(626)  £x  1.  XX  in  Job  c.  \ii,  et  ad  hunc  vci'$uin 
cxplanal.  inpsal.  pijenil.  ionfringii  -r. 


S.  YICTOftlS  PARIS.  Ui9 

tributus  et  pro  hordeo  spina  orltur,  cnro  iu  r€U*i- 
butione  uUima  de  qua  renumeratio  laboris  quaeri* 
tur,  punctio  doloris  invenitur.  Et  notandum  qaod 
slcut  a  fnimento  hordeuro  distat,quamvis  utmmqoe 
rellciat;  sic  a  trlbulo  spina,  quamvls  sit  utramque 
quod  pungat,  quia  tribulus  moHior,  spina  vero  ad 
pungendum  semper  esl  durior :  Ait  ergo  pro  /rn- 
mento  oriatur  mihi  tribnius  et  pro  hordeo  spina.  Ac  si 
patenter  dicat :  Egisse  quidem  magna  me  boria,  ct 
mintma  nescio.  Sed  si  non  Ita  cst,  pro  bonis  nia- 
guLs,  mala  roinima,  et  pro  lionis  miuiinis  niibi  re* 
spondeant  mala  majora. 

Spinae  nomine  doctrinae  spirttualis  vir  exprimitur, 
sicut  per  Isaiam  promittente  Domino  dicitur :  Dabo 
in  soiitudine  cedrum  et  tpinam  {Isa.  xli,  19).  Re- 
quire  In  cap.  De  cedro  supra,  dist.  4. 

(628)  Spinarum  nomine  vitiorum  punctiones  de*» 
signantur,  sicut  Dominus  de  confusa  mcnte  sub  Ba- 
bylonis  spccie  loquiturdiccns  :  Oriuutur  m  domibuM 
ejus  spinm  el  urticte^  et  paHurus  in  munitionibus  ejn% 
(Isa.  xxxiii,  15).  Quid  uamque  per  urticas  nisi  co* 
gitationum  prurigines  :  quid  vero  per  spinas  nisl 
viliorum  punctionc»  accipimus?  In  domibus  igititr 
Babylonis  urticae  et  spinae  pullulant :  quia  in  confu- 
sione  roentis  reprobas,  et  desideria  coglutionum 
surgunt,  qu«  exasperent :  et  operum  47S  peccata, 
quae  pungant.  Sed  hsec  agcntes  habent  etlaro  »e- 
quiores  allos  defcnsores  suos :  unde  illic  aperie  pro* 
tinus  subdltur,  et  paliurus  iomuuitionibus  ejus.  Pa- 
liurus  quippe  tauta  spinarum  circumdatione  dense- 
scit,  ut  pne  asperitate  tangi  vix  possit.  lutus  igitur 
spina  et  urlica  nascitur  ;  sed  utrumque  boc  exlerlus 
per  paliurum  munitur,  quia  videiicet  minores  iniqai 
mala  quaelibet  faciunt :  sed  ea  ncquissimi  majores 
tuentur. 

SpiAarum  nomine  tentationuro  aculei  expriman* 
tur,  sicut  per  Isaiam  Dominus  testatur  dicens :  5ih 
per  humum  poputi  mei  spina  el  vepres  ascendunt : 
quanto  magis  super  omnes  domos  gaudio  civitati^ 
exsuitantis  ?  {Isa.  xxxii,  15.)  Vlde  Ub.  vi,  cap.  n, 
supr. 

(629)  Spinarum  nomine  divitiae  intelliguntur,  si- 
cut  in  Evangelio  Yeritatis  voce  de  scmine  dicitur  : 
Et  aiiud  cecidit  inter  spinas  et  simui  exortm  spbim 
luffoeaverunt .  ittud  {Luc.  viii,  7).  Quod  exponens 
ait  :  Quod  autem  in  spinas  cecidit^  iii  sunt  qui  aw» 
diemitf ,  et  a  sotiicitudinibus^  et  divitiis^  et  votuptati- 
bui  euntes  suffocantur  et  non  refenuit  fruclum  {ibid.^ 
xiv).  Divitiae  etenim  spinse  sunt  qua^  a^italiomim 
suaroro  punctione  mentem  lacerant  ct  cum  usqiie 
ad  peccatum  pertrahunt  quasi  inflictovulutTe  cruen- 
taiit.  Et  notandum  quod  exponens  Doiniiius  dicit, 
quia  sollicitudines,  voluptates  et  divitise  suffocant. 
Suflbcant  enim,  quia  importunis  cogitationibus  suis 
guttnr  meniis  strangulatit;  et  dum  bonum  deside* 
rium  intrare  ad  <!or  non  sinuot,  qoatl  adltiim  ftatoi 

(627)  Ex  lib.  xxii  in  Job  cap.  xvii. 

(628)  Ex  I.  XXXIII  in  Job  c.  iv,  5. 

(629)  Ex  hom.  15  in  Evang, 


Ml  GREGOUrANUM.  —  LIB.  IX.  54i 

^vStiitis  necanl.  Notandum  etiai^  quod  duo  sunt  quae  A  gnalur,  sicut  per  beatuni  Job  de  haereticis  dicitur  ; 


^kiltis  jungit,  s«>niGitudines  vidclicet  et  voluptates, 
qtti»  profecto  et  per  curam  mentem  opprimunt,  et 
per  afBueniiam  resolvunt.  Rccle  elenim  eontraria 
po^sessorcs  suos  et  affliclos  et  lubricos  faciunt.  Sed 
^:a  Tolnplas  convenii-e  non  potast  cum  afflictioue, 
•lio  quideni  lempore  per  custodi»  suae  sollicitudi- 
nrm  ftOligonl,  atquc  alio  per  abundantiam  ad  volu- 
pcaies  emoliiunt. 

473  CAPUT  XIV. 

DC  FICU. 

(650)  Fici  nomine  mcns  bumana  dest^natur  : 
«nde  snh  cujusdam  gentis  specie  antiquorum  bo- 
siimn  maliliani  signans  per  Propbetam  Veritas  dicit ! 
Potui  vhuam  meam  in  detertnm,  ficum  meam  de^ 
corticuvit^  nudam  exspottavit  eam  et  projecit^  aibi  faeti  R 
snnt  rmmi  ejus  (Joel.  i,  7).  Insidiantibus  quippe  spi- 
rifibas,  Dei  vinea  in  deserto  ponitur,  cum  plena 
f.fictibus  anima  humanae  lauilis  cupiditate  dissipan- 
l«r.  Fkum  Dei  gens  ista  decorticat,  qtiia  scductam 
mentem  in  favoris  appetitum  rapicns,  quo  banc  ad 
ostentationem  pertrahit,  tegmcn  ei  bumilitatis  loUil^ 
eamque  iradans  exspoliat,  quia  quousque  iu  bonis 
siiis  absconditur,  quasi  proprii  tegminis  cortico 
Tcsiitur.  Cum  vero  mens  lioc  quod  egerit,  videri 
ab  aliis  coiicupiscit  quasi  exspeliala  ficus,  cam  quo 
se  texerat,  corticero  amisit.  Ubi  apte  subditur : 
Albi  lacti  sont  rami  ejas^  quia  ostensa  humanis 
ocalis  ejus  opera  candescunt :  de  sanctitate  nomen 
stimitar,  cain  recca  actio  divulgatur.  Sed  quoniam  . 
sMbdttcto  cortice  rami  fid  bujus  arcfiunt,  solcrtcr 
iatueadom  est,  quia  facta  arrogantium  bumanis 
oculis  ostensa,  nnde  plaeere  appelunt  inde  siccan- 
Uir.  M^s  itaque  qnx  per  jactantiam  proditur,  de- 
corticata  recte  ficus  vocatur,  quia  et  candida  esl 
per  boc  quod  cemitor,  et  sic  siceitati  proxima  pcr 
hoe  quod  tegmine  corticis  uudatur. 

Fici  nomine  bumana  natura  destgnatur»  sicut  in 
ETangelio  Veritatis  voce  dicttur :  Ar^or«m  fici  hahe^ 
bmt  ^imdam  plantatam  in  ,vinea  sua  et  venit  queerens 
fruclum  et  noninvemt^  clc.  (Luc,  xiii,  6.)  Quid  enim 
arbor  fici  nisi  bumanam  naluram  signat  ?  Qu»  bene 
quidero  plautata  estsicut  ficut,  sed  in  culpam  pro- 
pria  sponte  lapsa  fructum  non  ser\^t  operationis. 


Agrum  non  suum  demetunt  et  vineam  eju$,  quce  vi 
oppresserint^  vindemiant  (Job  xxxiv,  6).  Potest  enim 
agri  nomiue  Scripturae  latitudo  signari.  Quam  hac- 
retici  non  suam  deinetunt,  quia  ex  ea  scntentias 
longe  a  suis  sensibus  diversas  tollunt.  Quas  vineae 
quoquo  appellatione  expriinitur,  quia  per  veritaUs 
sentcutias  botros  viitulum  profert.  Cujus  vineae  Do- 
niinum,  id  est  sacrae  Scripturae  conditorem  vi  op- 
primunt,  quia  cjus  sensum  in  veibis  sacri  eIo(|uti 
innmere  violenter  conantur,  qui  dicit  :  Servire  me 
fecisti  in  peccafis'  iuis,  prasbuisti  mihi  Uborem  in 
iniquitatibus  tuis  (Isa.  xliii,  24).  Et  eamdem  vineam 
vindemianr,  quia  cx  ea  sententiaruin  bolros  pro 
suae  intelligeiitiae  iiitentione  coacervant. 

Vineae  noiiiiiie  auinia  bonis  operibus  fecunda  de- 
signatur,  sicut  sub  ciijusdam  geiitis  specie  mali- 
gnorum  spirituum  nialitiain  signaiis  per  Prophetam 
Dorainus  dicit  :  Posuit  vineam  meam  in  des^rto 
(Joel.  I,  7).  Insidiantibus  quippe  maliguis,  spirili- 
bus  Dci  vinea  in  deserto  pouitur,  cum  ptcna  frucli- 
bus  anima  human»  laudis  cupiditatc  dissipatu/. 
Vide  cap.  U,  disi.  1. 

(632)  Vincae  uomine  vita  cujuslibet  negngentis 
designatur,  sicul  pcr  Salomoncm  dicilur  :  Per  agruin 
475  hominis  pigri  transivif  et  per  vineum  viri  stul* 
ti :  et  ecce  totum  repleverant  urticw,  operuerant  <u- 
perficem  ejus  spinaSy  et  maceria  lapidum  destrucla 
erat  (Prov.  xxiv,  50).  Rcquire  iii  cap.  Dc  maceria, 
lib.  XII1,  cap.  3,  dist.  i. 

(633)  Vineac  noniine  univcrsa  siinul  Ecclesia  desl- 
gnatur,  sicut  in  Evangclio  Veriiatis  v  ce  dicitur  : 
Simile  est  regnum  cmlorum  homini  patri  faniilias  qui 
exiit  primo  mane  conducere  operarios  in  vineam  suam 
(Matth.  XX,  I).  Require  in  cao.  De  mane,  lib.  xii» 
cap.  6,  dist.  5. 

CAPUT  XVI. 

DE   RADICE, 

In  Scriptura  sacra  radicis  nomine,  aliqwmdo  htcar" 
natio  Dominica,  aliquando  sancla  prwdicutio,  ali^ 
quando  natura  humanitatis ,  aliqnando  occuUa 
cogitalio  intelligitur. 

(654)  Radicis  nomine  iiicaniatio  Dominka  dcsl- 
gnatur,  sicut  per  beatum  Job  ex  persoiia  Ecclesiae 


Ad  peccaturo  qoippe  ex  voluntate  corruens,  quia  D  dicilur  :  Radix  mea  aperta  secus  aquas  (Job  xxix, 


fructum  obedieniiae  ferre  notuit  statuin  rectiludinis 
amlsit.  Qu»  ad  Dei  similitudinem  condita,  dum  in 
sua  dignitate  non  pcrstitit,  quod  plantata  fuerat, 
servare  contempsit. 

474  CAPUT  XV. 

DE  VINEA. 

/n  Scriptura  sacra  vinece  nomine^  aliquando  sacrce 
Scriptura  latitudo,  aliquando  anima  bonis  operibus 
fecunda,  aliquando  vita  cujuslibet  negligentis^  ali» 
^uamdo  universa  simui  Ecdesia  designatur. 

(651)  VineaenomineScripturae  sacras  ktitudodesi- 

(C30)  Ex  1.  viti  in  Job  cap.  xxx,  37. 

(631)  Ex  l.  XVI  in  Job  c.  xxii,  post  iiiitioro  xxm. 

(652)  E.\  1.  XX  in  Job  c.  xx,  ^. 


10).  Quid  eiiim  radix  Ecclesiae  nisi  ipsa  dcbet  in- 
caniatio  Rcdeinptoris  intclligi?  Quae  juxta  aquas 
aperla  cst,  dum  Dominus  invisibilis  pcr  assuniptio- 
nem  humauitatis  suae  patuit  aspecUbus  visionis  no- 
strae,  Creator  quippe,  qui  in  divinitato  videii  non 
poterat,  assuropsit  a  nobis  unde  viderctur  a  nobis. 
Radix  ergo  secus  aquas  aperitur,  quia  Auctor  hu- 
mani  generis  per  huroanitatoni  suain  homiuibus 
dcmonstratur.  Unde  recte  quoque  dicitur  :  Et  erit 
tanquam  tignum  quod  plantatum  est  secus  decurs*is 
aquarum  {Psal.  i,  3).Unde  cap.  i  hujus  lib.,  dist.  1. 

(633)  Ex  horo.  19  in  Evaiig. 

(634)  Ex  l.  XIX  in  Job  c.  xvi,  in  racdio  xxviu 


2»  GARNERl  Cm.  ReC 

Radicis  nomi)|e  sapcta  praedicalip  designatar» 
sicut  per  beatum  Job  de  justo  sub  appellatione  ligni 
dicitur  :  Si  aenuerit  in  (erra  radix  ejus,  e^  in  pulvere 
476  fi^ortuus  fuerit  truncus  illiuSf  ad  odorem  aquas 
germinabitj  et  faciet  comam,  quasi  cum  primum  plan^ 
tatum  est  (Job  xiv^  9)  (655).  Quid  enim  radix  jusli 
nisi  sancta  praedicatio,  quia  ab  ipsa  oritur  et  in  ipsa 
subsistit,  et  quid  terrae  vel  pulTcris  nomine  nisi 
pcceator  accipitur  ?  cui  Conditoris  voce  dicitur  iTerra 
es,  et  in  terram  ibis  {Gen,  iii,  19)^  vel  certe,  sicut 
babut  nostra  translaiio»  pulvis  es»  et  in  puherem 
reverteris.  Justi  igittir  radix  in  ten*a  senescit,  quia 
apud  corda  pravorum  ejus  prseJicatio  despecta, 
cunctisque  viribus  ellcela  creditttr.  Et  in  pulvere 
truncus  emoritur^  quia  inter  manus  persequentium 
corpu$  illius  examinatur.  Juxta  enim  Sapienti^  vo- 
cem.  Visi  sunt  oculis  insipienlium  mori^  et  {gstimata 
est  afpictio  exitus  eorum  (Sap.  iii,  S).  Sed  iste  cujus 
radix  in  terra  senuit,  et  in  puWere  truncus  mortuus 
cst,  ad  odorem  aquae  germinat,  quia  per  afilatum 
sancti  Spiritus  in  electorum  cordii)us  exemplo  sui 
operis  germ.c^.  virtutis  facit.  Aqua;  etenim  appella- 
tione  nonnunquam  sancti  Spiritus  irrigatio  designari 
solct,  sicut  scriptum  est :  Si  tfuis  silit^  veniat  ad  me 
et  bibat,  Qui  autem  biberit  ex  aqua  quam  ego  dabo 
eif  nottsitiet  in  atiernum  {Joan.  vii,  17).  ScqHilur  ; 
Et  faciet  comam,  quasi  cum  prim^m  piantata  est 
{Job  XIV,  9).  Succiso  trunco  comam  facere.etexstin- 
cto  corporaliter  justo,  ipso  passionis  suae  exempK) 
roulterum  corda  suscitare ,  et  ex  lide  recta  viridi- 
latem  veritatis  ostendere.  Bene  autem  dicitur :  Quasi 
cum  primum  plantata  est.  Omne  quippe  quod  hic  a 
justis  agitur  :  secunda  plantatio  est,  quja  prima  vi- 
delieet  plantatio  noa  io  opere  justorum»  sed  in 
praesentia  Conditoris  est.  Et  quia  cunct^  qu^e  agunt 
elecii»  sicutprius  interius.coiispiciuntur  atque  dis- 
ponuntur,  ita  postmodum  ^xierius  perficiuntur, 
bene  dicitur  ;  Faciet  comam  quasicum  primum  plan" 
tatum  est^  id  est  vir.ditatem  suam  ostenditin  effectu 
operis.^quam  prius  babueri^in  praescientia  Condi- 
loria. 

(636)  Radicis  etiam  nomino  potesl  ipsa  natura 
humanit^tis  accipi :  unde  ct  baec  quae  pcsemisimiis 
valent  intelligi.  Quae  videlicet  radix  seiiescit  in  terra» 
cum  natura  carni^  deficit  in  pulyerem.  redacta.  Cu-^ 
jus  in  pulvere  iruncus  empritur;  qui^  ezstinctum 
corpus  a  sua  sp^ie  dissipatur.  Sed  ad  odorem  aquae 
germbial,  quia  per  advenlum  sancti  Spi;'itus  rcsui* 
git;  et  facit  eo  4^77  ^^  comam,  etc.  Est  qiiia  ad  ilr 
lam  speciem  redit,  ad  quam  percipiendam  cr^tus 
fueral,  si  in  paradiso  positus  p^care  i^oluisset^ 

(637)  Radicis.  qomine  occulta  co^itatio  desi^ar 
tur,  sicut  per  Eiiphaz  de  divite  iniquo  dicitur  :  iVoft. 
habitaffitur  nec  perseverabit  sub$tantia  ejm^  nec  mtr- 
tet  Ui  terra  radicem  suam  {Jgb  xv,  29).  Quid  bic, 
non  habitabitur»  dictum  est :  quibu^d^m  codicibuf 
reperi  non  ditabitur.  Sed  sensus  non  discrepat,  a  se 

(635)  Ex  1.  XII  in  Job  c.  iv,  post  iniMum  3. 

(636)  Ex  iisdeuiL  lib*  et  c^ip. 


.  S.  TlCTOiUS  PARIS.  ZU 

A  sermo  discordat.  Ilte  enim  virtulibns  ditatur,  cujttA 
ment^m  inhal»itat  omnipotens  Deus.  Sed  quia  sa- 
perbi  cogitatio  ab  auctoris  sui  gratia  non  inhabil«<f> 
tur,  profecto  virlulibus  non  ditatur,  propter  boe 
qiiod  interius  est  vacuus  dicilur  non  inbabitabitur  : 
propter  boc  vero  qMod  transitoiium  foris  tumet,  re^ 
cte  ^ubjungitur :  Nee  perseperabit  subsfantia  eju^ 
Ac  si  aperte  dicatur  :  Uoc  quod  baber^  videtur  ex-^ 
terius,  transit  et  iiiud  quod  transire  noii  potcrai 
interlus  non  habet.  Unde  el  apte  subjungilur  :  Nee 
miitet  in  terram  radicem  suam,  Quod  si  de  liac  terra 
diclum  acciptmus,  liquet  piocul  duliio  quia  arbor 
quae  in  terra  radicem  pon  habet  vel  tenuissimia 
commota  flatibua  cadit.  Et  superbus  qnisque  dom 
contra  omnipoteniem   Dominum  roboratur;   dttm 

P  currit  adversus  com  ereeto  coUo,  et  impingue  cer- 
vice  contra  auetorem  erigitur,  stare  quasi  arlior 
yidctur;  sed  status  ejus  sine  radice  est,  quia  velul 
ad  leuem  flatum,  si^  ad  motuin  occuUae  sententi» 
vita  ejus  eruitur.  Si  vcrp  hoe  (oco  terram  seteniap 
vitae  retributionem  accipimus,  de  qua  Prophela  ait  : 
Poriio  mea  in  terr^  viventium  {Psai.  cxli,  7).  lniqu'8 
iste  in  terra  radicem  suam  non  mittet,  quia  nuii- 
qiiam  ad  aetemae  vitae  desiderium  carnis  sui  cogita- 
tionem  plautat.  Quod  enim  radix  est  arbori»  hoc 
unicuique  hopiinum  eogitaiio  sua^  est,  quia  m  hoe 
quod  exterius  videtur,  per  illud  teneturqupd  interius 
non  yidctur.  Undecl  pcr  proplietam  dicitur :  Mittetra" 
dieem  deorsum^  et  fae\et  fruclum  sursnm  {Isa,  xxxvii, 

^  31).  Cum  enim  cogitatioQem  nostram  ad  compatien^ 
dum  indigenti  pfoxi^o  teudimu^t  qiusi  radiccm 
dcorsum  mi^ioiMS  utretribuUonisfruyctum  superiua 
faciamus« 

,478  CAPUT  XVH. 

PE  BACULO. 

/n  $mptwrm  $aera  baculi  itomine,  aiiquando  disci" 
plina  ieaiSf  aljquando  consohtionis  sustentuth^ 
^iiquandQ  cura  pastorali^  intelligitur, 

(f3S)  Baculi  nomine  disciplina  legis  inteliigitur, 
sicut  do  Eliseo  smptom  est :  Quod  cum  baculo 
p^erum  mittem  exstineto  fHio  Sunamitis^  iilius  vitam^ 
mmme  reddit :  per  umetipsum  vero  venienSf  seque 
super  mortuum  stemem  atque  ejus  membra  se  eolH- 
geus^  et  10  ore  mortui  septiu  aspiranSf  hunc  ad  re^ 
D  divivam  iucem  protinu$  per  mysterium  compassiotdi 
animavit  {I V  Reg.  iv,  30  et  seq.).  Auctor  quippe  bu- 
mani  generis  Deus  quasi  mortuum  puerpm  doluil» 
ci^m  eiistinctos  nog  iniquitatis  a^ul^o  miseratus 
aspexit.  Et  quia  per  Moysen  terrorem  {«'gis  protulit, 
quasi  puerum  baculum  misil.  Sed  puer  cum  bacuto 
mortuum  suscitare  non  valuit,  ({uia,  Paulo  attestan- 
te  :  Nihii  ad  perfectum  duxit  le^  {Hebr.  vii,  5).  Ipse 
namque  per  semetipsum  veniens,  et  siiper  cada<- 
vers0  bumiliter  sternens  adexaequanda  sibi  mortua 
membra  se  collegit ;  Qui  cum  in  forma  Dei  esut^ 
nonrapinam  qrl^i^ratnf  fsl  esse  u  (i^uaknnt  u4  se- 
metipsum  exinanivitj  formam  servi  aceipienSf  in  iir 

(637)  Ex  1.  XII  In  Job  c.  XXII.  in  medio  23. 
(G58)  Ex  1.  tx  in  loi)  c-  x^Vh  ^^ 


543  CflEGOWANUM. 

mUitmdinem  hominum  fuctm  et  Imbilu  iimntu$  ut  A 
homo  (Philipp.  ii,  6).  IIuc  illucque  dcambuljit,  quia 
et  Judxam  juxla  et  longe  positas  gcnles  vpcal.  Sa- 
per  mortuum  septies  inspirat,  quia  et  per  apcrtiu- 
nem  divini  muneris,  graiiae  septiformis  spiritum 
iu  peccati  morte  Jacciilibus  tribuit.  Moxque  viTens 
orrgitur,  quia  Is  qoem  terroris  baculus  suscitare  noo 
poUiit«  per  amoris  spiritum  puer  ad  vitam  redit. 

(639)Baculi  nomine  consolationissustentatiodcsi- 
giialar,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Vir^a  tua^  et 
^^Qhacutui  tuu*  ipsa  me  coniolata  funt  {P$qL  xxii, 
4) ;  virga  enim  pcrcutimur,  et baculo  sustentamur.  Si 
ergo  est  in  rectoribus  districtio  virgae  qu9  rcriat,  sit 
et  consolalio  baculi  quse  susteutet.  Sii  itaque  amor^ 
scd  non  emoUiciis  :  sit  rigur»  sed  non  cxasperans. 
Sit  zclus,  sed  uon  immoderate  saeviens  :  sit  pieus,  B 
sed  nou  plusquam  expedit  parcens. 

(640)  Baculi  uomiue  cura  pastoralis  designatur, 
sicot  de  comettione  agni  per  Moysen  dicitur :  Tenen* 
tes  baculcs  in  manibus  {Exod.  xii,  4).  Quid  lex  per 
haculum  nisi  pastoralem  custodiaui  designat?  Ct  iio- 
tandum  quod  prius  praecipimur  i*enes  accingere, 
postmodum  baculos  tenere  :  quia  illi  dci)ent  curam 
pastoralem  suscipc-re  qui  jam  in  suo  corpore  sciunt 
fluxa  luxuris  domare ;  ut  cum  aliis  fortia  praHli- 
cani,  ipsi  desideriis  mollibus  enerviter  non  suc- 
combanU 

CAPUT  xvm. 

DE  VIBGA. 

/n  Scriptnra  sacra  virgcs  nomine^  aliquando  rectitu- 
doy  aiiqvLando  percustio^  aliquando  disciplinte  rigor  Q 
inlelligiturp 

(64f )  Yirgae  nomine  rectitudo  signatur,  sicut  pejr 
Psalinistam  Domino  dicitur  :  Beges  eos  in  virga  fer- 
rea ,  et  tanquam  vas  confringes  eos  (Psal,  ii,  9). 
Bcieodum  est  quia  aliquando  nos  adversarios,  ali- 
quando  auiem  contcrit  Deus.  Et  contritione  autom 
adversarii  a  virtute  dettcimus,  per  coiitritionem  vero 
Domini  fracli,  a  vitiis  in  virlute  roboramur,  lianc 
crgo  conlritionem  PsalmisU  conspexerat  cura  dlce- 
bat :  Reges  eos  in  virga  ferrea,  $t  tanquam  vas  figuli 
conietes  eos,  In  virga  namque  Dominus  nof  eonterit, 
qnia  dispeusationis  suae  forti  ferrea  rectitudine  cum 
Ros  interius  reficit,  exterius  aflligit.  Nam  480 
qaovirtotem  carnis  burailiat,  intentioflem  spiritus 
exaltat.  Unde  et  haec  eadcm  contritio  figuli  vasi  ^ 
eoioparator^  sicut  et  per  Paulum  dicitur  :  Ilabemus 
tbesaurum  istum  in  vasis  fictilibus  {II  Cor.  iv).  Qui 
simul  contrilionem  et  rigorem  exprimens,  ait :  Li- 
cet  is  qui  foris  est  no^ter  hom^  corrumpitur,  tamen 
qui  intus  esi  renovaiur  de  die  in  diem  (ibid.^  46)« 

(64ft)  Virgse  nomine  percussio  designatur,  sicut 
Kedemptori  nostro  de  antiqui  hoslis  dominio  gen- 
tifitatem  liberanti  per  prophetam  Isaiam  diciiur : 
Jmjum  oneris  ejus^  et  virgam  humeri  ejus  et  sceptrum 
0Xactoris  ejus  superasti  sicut  in  die  Madian  {Isa.  ix, 


(659)  Ex  1.  XX  in  Job  c.  vui,  6. 

(640)  Ex  bom.  2S  in  Evang.  ad  fincm. 

(641)  Ex  I.  vii  in  Job  c.  vii, 

(642)  £x  1.  XXX  in  Job  c.  xvi,  3i. 


—  LIO.  IX.  S46 

14).  Eiipiens  qqippc  geniiliiatem  Dominiis  superavii 
jugum  oneris  ejus,  cuin  eain  adventu  suo  ab  illa 
daemoniacae  tyrannidis  servitute  liberavii.  Superavii 
virgam  huineri  eju$>  cum  percussioncm  iiliu»  qti9 
ex  perverso  ppere  graviter  deprimebat,  ab  bumauo 
genere  Redemptor  compescuit*  Superavit  seeptrum 
exactorls  ejus,  cum  regnum  ejusdem  di^boU  qui  pro 
pestifera  perpetratione  viiiorom  exitfere  ^saeve- 
rat,  debiia  tribuia  pcenarum  de  fidelium  coi-de  dc- 
struxit  (643).  Quis  enim  intclligi  exactor  alius  uisi 
diabolus  potest ,  qui  semd  in  paradi^o  bomini  malo 
persuadendo  culpaia  intulit,  et  quotidia  ab  eo  bujus 
debiti  exigit  poenam?  quaerit. 

(644)  Virgae  nomine  disciplina^  Hgor  dcsignator, 
^icut  per  Psahnistam  Domino  dicitMr  :  Virga  tua  et 
baculus  tuus  ipsa  mc  consolata  sunt  {PsuL  xxu,  4). 
Misceiida  enim  est  levitas  cum  severit9te,  faciendum 
quoddam  e%.  utraque  temperamenlum  ut  ncque 
multa  asperilate  exukcrentur  subditi,  ut  oeque  nl« 
mia  benignitate  solvantur.  Uoc  jiimirum  illa  laber- 
naculi  arca  significat  in  qua  cum  tabulis  virga  simu^ 
et  manua  est,  quia  curn  Scripturae  sacrae  scientia  io 
boni  rcctorls  pectore  si  est  virga  djstrictionis,  sic 
et  manna  dtUccdinis. 

431  CAPUT  XIX. 

J»E  RIIIIS. 

/n  Scriptura  sacra  ramorum  nomintt  aliquand^ 
sqnctt  pradicatores^  aliauando  opera^  aliquando 
verba  sententite  Patrum  aesignantur. 

Ramonim  nomine  sancti  praedicatores  intelligun- 
tnr,  sicut  in  Evangelio  voce  Veritatis  dicitur :  Simile 
est  regnum  ccelorum  grano  sinapiSf  quod  acceptum 
homo  misit  in  hortum  suum^  crevit  et  factum  est  in 
arborem  magnam^  et  volucres  cceli  requierunt  in  ra^ 
mis  ejus  (Luc.  xiii,  19).  BequireiQ  cap.  De  volucrl- 
bus,  lib.  II. 

Ramorum  nomine  opera  desi(|[nantur,  sicut  sub 
cujusdam  gentis  specle  malignorum  spirituum  mall- 
tiam  signans  per  prophetam  Dominus  dicit :  Posuii 
vineam  meam  in  deserto^  ficum  meam  decorticavit  et 
projecit,  albi  facti  sftnt  rami  ejus  {Joei.  i,  1).  Require 
in  cap.  De  ficu,  supra,  dist.  1. 

(645)  Ramorum  nomine  verba  vel  sententiae  Pa- 
trum  desipantur,  sicut  in  Evangelio  Domlno  asino 
eunte  in  Jerusalem  dicitur :  Piurima  autem  turba 
vestimenta  sua  stemebant  in  via  :  aiii  autem  cmde^ 
bant  ramos  de  arboribuSyCt  stemebant  in  via  {Matth. 
XXI,  8).  Salvalor  etenim  noster  asello  sedens,  Jcru^ 
salem  tendit,  quando  uniuscujusque  fidelis  aniroam 
regens,  videlicet  Jumenium  suum  ad  pacis  intimx- 
visionem  ducit.  Jumentum  ctiaro  sedet  cum  sanclafr 
Ecclesiae  universaliter  praesidet,  eamque  in  supernafr 
pacia  desiderlum  accendit.  Multi  autem  vestimenta 
sua  in  via  sternunt,  quia  corpora  sua  per  absiinen- 
tiam  domant,  ut  ei  iter  ad  mentem  parenl,  et  exenK 
pla  bona  sequentibus  praebeant.  Alii  aittem  ramos  vol 

(643)  Ex  c.  XV  lib.  sup.  fine. 

(644)  Ex  lib.  xx  in  Job  c.  viii,  6. 

(645)  £x  hoffl.  nioEzech. 


547  CARNERI  CAN.  HEG.  S.  VICTORIS  PARIS.  54» 

frondea  de  arbofibits  raediint  et  stcrnunt  482  '^^  A  sicut  per  BalJat  dc  liypoerila   sub  appellationo 

scirpi  vel  carecii  dicifur  :   Nunquid  virere  pote$i 


via,  quia  tn  doctrina  Yeritatis  vcrba  atque  senlen- 
iias  Patrum  cx  eonim  eloquio  carpunt,  et  bsec  in 
Vifl  Dei  humili  praedicalione  subinittunt.  Quod  indi* 
gni  nos  miioque  et  modo  facimus.  Nam  cum  Patrum 
neiitetilias  in  sermone  exhortationis  assumitnus, 
ffondes  de  arboribas  ciedimiiSy  el  has  in  via  onini- 
potentis  Dei  steriiimus. 

CAPUT  XX. 

DE  rBONDIBUS. 

Frondis  noniine  coelestiom  spirituum  lcgiones  in- 
teUiguntur,  sicut  de  antiqui  bostis  primatu  per  pro- 
plielaro  dicitur :  Cedrt  iion  fuerunt  ahiores  iUo  in 
panuiiso  Dei  :  abietes  non  admqnaverunt  summita' 
iem  eju$,  piatani  non  fuerunt  (jequi  frondibui  iUiut 
{E%e€h.  XXXI,  8).  Vide  cnp.  8,  supra. 

Frondium  nomine  Jiida!:e  rcges  designantur  per 
Ezechielem  propheiam  (E%ech.  xvii).  Lcge  cap.  i, 
disi.  S,  lib.  11. 

CAPLT  XXI. 

DE   CORTICE. 

In  Scriptura  sacra  corticis  nomine,  aliquando  itisto- 
ricB  sensus,  aliquando  exleriora  Palrum'eloqnia^ 
aliquando  tegmen  humilitatis  designatur. 

Corticis  nomine  historiae  sensus  intelligitur,  sicut 
per  Moyseii  de  Jacob  diciiur  :  Tollens  Jacob  virgas 
popuieas  virides  et  amygdaiinas ,  et  parte  decortica* 
tit  eas  :  ex  detractisque  corticibus  m  his  qum  spoiiatu 
fueraniy  candor  apparuit^  etc  (Gen.  xxx»  37).  Be- 


scirpus  absque  484  humore  aut  crescere  carectuin 
sine  aqua  ?  (Job  viii,  1.)  Ciiin  adhuc  sil  in  flore,  ncc 
carpaliir  nianu.  anle  oinncs  herbas  arescit.  Require 
in  cap.  De  scirpo,  infra  lib.  xiv,  cap.  15. 

(648)  Floruni  noniine  animx  bunuin  inchoantcs 
designantur,  sicut  in  Cantlcis  canticorum  voce 
sponsae  sponsum  valde  ainanlis  et  desidcrautis  di- 
citur  :  Fuicite  me  floribus^  stipate  me  maiiSy  quiu 
amore  langueo  (Cant,  ii,  5).  Mens  quippe  illa,  qua? 
pcr  amorem  sponso  invisibili  juugitiir  et  ejus  dc- 
siderio  ardet,  nulla  jam  qux  in  mundo  sunt  coii- 
cupiscit,  pneseiitis  viue  longitudinem  pceiiam  depii- 
(at,  exire  festinet,  et  amoris  amplcxu  in  coelcslis 
"  S(>onsi  visionc  requicscere.  Meiis  enini  talis  iiuliani 
prxsentis  vil;e  consolationein  recipit,  sed  ad  illuni 
quem  diligit  medullitus  suspirat,  rervet,  anhelut, 
anxiatur.  Yitis  cis  Ht  ipsa  salus  sui  corporis,  quia 
transUxa  cst  vulnerc  anioris,  sicut  dicit  vulnerata 
charitace  ego  sum.  Mala  namque  est  cordi  quue 
doloreiu  hujus  vulneris  nescit.  Cuin  vero  anhelare 
in  ccelcsti  desiderio  et  sentire  vulnus  ainoris  ccepe- 
rit  sit  anima  saluhrioex  vulnere  qu:c  prius  aegrota- 
bat  salutc.  Menti  lamen  spousum  suiim  ila  foriitcr 
amante  de  amore  vito;  prassentis  una  solet  csse 
consolatio,  si  per  hoc  quod  ipsa  ab  ejus  visione 
diflertur  alioruni  animui  cis  verbo  prollciant,  et  ad 
coelestem  sponsuni    amoris  facibus    inardescant. 


quirc  in  capitulo  De  arietibus  lib.  iii,cap.  13,dist.  2.  q  Moeret  quidem,  quia  diOerri  se  conspicit,  tristo  est 

483  Cloriicum  noroiiie  cxtcriora  Palrum  elo- 
quia  vel  littene  superflcies  vel  exteriora  bene  in- 
choantium  opera  designantur,  sicut  perbeatum  Job 
de  haereticis  dicitur  :  Et  mandebant  lierbas^  ei  ar^ 
borum  cortices  (Job  xxx,  4).  Requiie  in  capitulo  2« 
De  lierlus,  supra,  dist.  3. 

Corticis  Domine  tegmen  bumilitatis  designatar. 
Vide  cap.  14,  supra,  dist.  1. 

CAPUT  XXII. 
DE  roLio. 
Folii  nomine  mentis  levius  intelligiiiir  per  bea- 
tum  Job.  Consule  lib,  iv,  cap.  ult. 
CAPUT  XXUI. 


DE  FLOBIBUS. 


ei  omne  quod  aspicit,  quia  illum  adhuc  non  \idel 
quem  vldere  concupiscit.  Scd  est,  ut  dixi,  non  prara 
consolaiiosi  fervcns  aiiima  differtur,  et  per  eam 
mulla  coUiguntur  ut  tarde  cum  multis  videat  quae 
sola  videre  citius  volebaL  Uude  bene  dicit  :  Fuicite 
me  fioribtu^  eic.  Qnid  namque  sunt  flores,  nisi 
animae  bonam  opus  inchoantes  et  desiderium  coe- 
leste  redolciites?  Quid  mala  de  floribus,  nisi  bo« 
Doraro  mentes  quae  ad  fructum  perveneruut,  boni 
operis  de  ioitio  sanctae  proposilionis?  Qui  erg<i 
amore  languet,  fulciri  qtiaerit  floribus,  stipari  ma- 
lis,  quia,  si  illum  quem  desiderat,  videre  adhuo 
nou  permittitur,  magna  ei  est  consolatio  si  alioram 
profectibus  laetetur.  Anima  ergo  sancta  amore  lau  • 


/»  Scnptura  *acru  fiori*  nomine.  aliqnando  media-  ^  «"'<>»•  "»"»>•'»  ««««M»*  /«»"»1»'.  «  rcquiescal  in 


tor  Dei  et  hominum  iwmo  Christus  Jesus  expriml 
tur^  aliquando  prwsentis  vitce  gioria  favor  hu" 
manw  iaudis^  aliquando  animfe  bonum  inchoantes. 

(646)  Fhris  nomine  mediator  Dei  et  bominum 
Christus  Jesus  expriinitur,  sicut  per  prophctam 
Isaiam  dicitor  :  Egredietur  virga  de  radice  Jesse,  ef 
flos  de  radice  ejus  ascendet  (Isa.  xi,  i). 

(647)  Fioris  nomine  praescntis  vitae  gloria  desi- 
gnatur,  sicut  per  Isaiam  prophetaui  dicilur :  Oni- 
nis  caro  fenumf  et  omnis  gioria  ejus  lanquam  flos 
(eni  (Isa.  xl,  6). 

Floris  nomine  favor  humanae  laiidis  dcsignatur 

(646)  Ex  1.  xxix  in  job  c.  xvi,  50. 
(047)  £\  1.  XIX  in  Job  c.  v. 


liono  opere  proximi,  adhuc  coutemplari  uon  vaiol 
vulium  Dci. 

485  CAPUT  XXIV. 

DE  IH)IIIS. 

In  Scriptura  sacra  pomorum  nomine,  aliquando  pri^ 
mordia  nostrorum  operum^  aliquando  odoriferus 
Dei  adventus  designatur. 

Pomorum  aomine  primordia  nostrorum  operom. 
desiguantur,  sicut  per  Moyscn  dicitur  :  Quqnd^ 
ingressi  fueritis  terram  quam  ego  daturus  sum  vobis^^ 
et  plantaveritis  in  ea  ligna  pomifera ;  auferetis  prcB- 
putia  eorum  (Levit.  xn,  23).  Poma  quae  genmuatt» 

(648)  Cx  hom.  |5  iii  Ezech, 


519  CREGORIANUM.  -  UB.  X.  550 

iijmnoda  enuii  vobis^  nec  eJelit  es  eis.  Requirc  A  terius  eortiee  niului  iBierliis  4M  fS^^^  iiHiiiMin- 


ii;  capitylo  De  lignis,  supra,  cap.  1,  dist.  10. 

(649)  Pomoruni  noniiiie  odoriferus  Dei  advenlus, 
sicnt  per  bealum  Job  ex  persona  antiquorum  pa- 
lijm  adveutum  Redemploris  dcsideranliumt  vel 
lenae  ex  persona  lotius  humaui  generis  dicitur  : 
IHeM  uui  velochres  fverunt  cunore  :  fu^rmt  et 
mm  fBtderunt  bouum^  pertratmerunt  quasi  mves  poma 
porlmites  (Job  u). 

CAPUT  XXV. 

DE  UALIS.  * 

(630)  Malorum  punicorum  nouiiu'3  Odei  unitas 
deMgaatur,  sicut  iii  Exedo  legilur  :  Ubi  in  sacerdo- 
tis  ttstejustadiviHam  voceru  tintiHHabuUs  mala  punica 
lonjunguntur  {Exod,  xxviiiy  33).  Yestimeiita  eienim 


tur,  sic  innumeros  sancts  Ecdesise  populos  uniias 
Sdei  conlegit,  quos  iulus  divasitas  meritomm  le- 
neu  Cum  igiliir  rcctor  ad  ioquendum  se  prKparal. 
sub  quanto  caulelae  studio  loqualur  alleiHlal,  ha, 
si  inordiuale  ad  loqueudum  rapilur,  erroris  vul* 
nera  corda  audientiuin  feriantury  el,  cum  foilasse 
sapiens  videri  desiderat,  unilalis  conipagem  insi* 
pienter  absciudat :  binc  namqiie  Yerilas  admonens 
dicil  :  Uabete  sal  ik  vobis^  et  pacem  habete  iuter 
tos  (Murc.  IX,  49).  Pcr  sal  quippe  verbi  sapienlla 
designatur.  Qui  ergo  loqui  sapieuler  nililur«  ma* 
gnopere  roeluat  ne  ejus  eloquio  audiemium  unilas 
confuudatur.  Unde  Pauius  ail  :  Noh  plus  sapere^ 
quam  oportet  sapere^  sed  sapere  ad  sobrkiatem  (IXom, 


sMrerdolis,  quid  aliud  quam  recu  opera  debeinus  "  xn,  3).  Ne  reclor  incautus  ad  loquendum  pi-oruai. 


accipere?  Propbeta  alleslanle  qui  ait  :  Sacerdotes 
mi  tiNfaaiil«r  jas<flta»t(Psa/.  cxxxi,  9).  Vcsiiroeii- 
Cis  anlem  iliius  liniinnabula  iubaerent,  ut  vil;o  viam 
ciim  longe  soiiilu  ipsa  quoquc  opera  saccrdoiis 
cramenl.  Quid  vero  per  mala  puiiica,  nisi  OJei  uiii- 
ka  designatur?  Nam  sicut  iu  malo  puiiico  uuo  cx- 


boc  quod  jam  praemisiinus  per  semelipsaiu  Verilas 
discipulis  clamal :  Habele  sal  in  vobis  et  paeem  kor 
bete  inter  vos  :  ac  si  figurate  per  babilum  sacerdo* 
tis  dicat  :  Mala  punicu  tintinnabulis  juugite  (Exod. 
xxviii,  35),  ut  per  omne  quod  diciiis  unitatem  lidci 
cauia  obscrvatione  teneatis. 


INCIPIT  LIBER  DECIMUS. 


487  CAPUT  PRIMUM  ( 

nC   PETRA. 

/n  Scriptura  sacra  cum  petra  singulariter  ponitur^ 
atiquando  Christus,  aliquando  soliditas  fidei^  ali» 
qtsando  duritia  torporis  inteiligilur.  Cum  vero  plU' 
raliter  peime  dicuntur^  aliquando  sublimes  ca*li 
potestateSf  atiquando  dura  corda  gentilium  desi- 
gnMntur. 

Pelre  nomine  Cbristus  designatur,  sicut  Apo- 
stolus  tesuiur  dicens  :  Petra  auum  erat  Ckristus 
(1  Cor.  X,  4).  Yide  lib.  vn,  cap.  6,  dist.  2. 

(651 )  Petr»  nomine  solidiias  fidei  inleliigilur.  Unde 
alMo^rsenDominusdicil :  Est  ioeus  apud  me^et  sta- 
blM  tupra  petram  (Exod.  xxJLiu,  21).  Etpaulo  posl : 
ToiUm  manum  meam^  et  videbis  posteriora  mea 
{ibld.f  25).  Eienim  exsola  catbolica  EcclesiaVeritas 
coDspicilur,  apud  se  esse  locuin  Dominus  pcrbibe- 
lor  de  quo  videatur.  El  In  pelra  Moyses  ponitur,  ut 
Dei  faciem  contempletur,  488  <iu^^  ^^^^  <I^^s  ^^^^ 
soliditalem  tenuerit,  divinampraesentiam  non  agno- 
sciu  De  qua  soliditatc  itenim  in  Evangelio  dicit : 
Superhanc  petram  asdificabo  Ecclesiammeam  (Matth. 
XVI,  18), 

Pelrae  nomine  duritia  torporis  accipitur.  Unde  ad 
Isaiam  Dominus  dicit :  Ingrederein  petram,  abscon- 
dere  fossa  humo  a  facie  timoris  Domtitt,  et  a  gtoria 
majestatis  ejus  (/<a.  ii,  10).|  Require  in  cap.  De 
fossa,  lib.  VI,  cap.  ^,  disl«  1. 

(652)  Pelrarum  nomine  subHmes  cceli  potesutes 

(649)  Ex  1.  XVI  in  job  c.  xxvi,  22. 
ifi^)  £x  I.  I  Bcgist.  Epist.  c.  xxiv. 


dcsignantnr,  sicitl  samlo  viro  sub  nom.ne  aqnillae 
ad  bcatiim  Job  Dominus  dicil  :  In  petris  manet 
(Job.  XXXIX,  1).  Quid  enim  per  pelras  virlulum  coe- 
lestium  potestales  inieHigimus?  illas  nimirum  quas 
non  jam  quasi  more  ariwrum  buc  atque  illuc  ven- 
lus  nostne  mutabiHtatis  indinal,  quia  velul  petrae 
in  arduis  siiae  ab  omni  molu  mulabilitaiis  alienae,  el 
ad  soliditatem  flxse  celsitudinis  ipsa  quoque  cui  in* 
bnrenl  duruerunt  etemitate.  Yir  itaque  eiim  terrena 
dcspicit,  more  se  aquilae  ad  altiora  suspendit,  el  per 
conteroplationis  spiriium  sublevalus  perennem  glo- 
riam  angelonim  praestolalur  atque  huic  mundo  bo- 
spes,  illa  appetendo  quse  aspicil,  jam  in  sublimibus 
figitur.  Recte  ergo  dicitur  :  In  petris  manet^  id  esl 
intentlone  cordis  inler  Hlas  coelesies  virtules  residec 
^  qoae  et  per  aetemitatis  suae  fortitudinem  lenia  jam 
soliditate  fixae  sunl,  ut  in  nuUo  culpae  latere  muta- 
bilitalis  varietate  fiectanlur. 

Petramm  noroin^  dura  corda  genlHium  desigtian- 
tur,  sicut  per  beatum  Job  de  Domino  dicitur :  /n 
petris  rivos  excidit  (Job  xxviii,  10).  Require  cap. 
De  rhris,  lib.  vi,  cap.  6,  dist.  4. 

489  CAPUT  U. 

DE  LAPIBE. 

/fi  Scriptura  sacra  cum  lapis  singulariter  ponitur^ 
aliquando  cordis  duritia^  aliquando  dura  cogitatto^ 
aliquando  Ecclesiay  aliquando  dura  consuetudo 
peccati  inteltigitur.  Cum  vero  pturaliter  fapides 
dicuntur^  aiiqudndo  virtutes  angeticce^  aiiquando 

(651)  Ex  I.  XXXV  in  Jobc.  vii,  6. 

(652)  Ex  1.  XXXI  iu  Job  c.  xix,  post  med.  35, 


^t 


GARNEIU  GAN.  RCG. 


m^ntes  foriium^  aiiquando  dmrm  eordu  gemttUumy  A 
mliqmndo  verba  sacrm  Scripturte  di$i§Hanhtr. 

(655)  Lapldis  nonniiie  cordis  ditritia  designat» 
sicttt  per  beatum  lob  dictiur  :  Et  iajnt  colore  soim- 
iU9  in  m$  teriiiur  {Job  xkviii,  2).  Require  in  capi- 
lulo  De  sere,  lib.  viii,  dislinct,  2. 

Loipidis  tteniinediira  cogitalio  desi;nalur  in  Evan- 
gelio,  de  Veriiatis  voce  dicente  :  Non  reliiufuent  iu 
ie  lapidemf  4fui  non  destruatur,  eo  quod  non  cogno^ 
verii  tempus  tisitationis  lua;  {Luc.  xix,  44).  Civitalts 
quippe  noinine  anima  intelligitur.  Dur»  autem  co- 
giutioues  intdligi  lapidnin  signiflcatione  valent. 
Perversa  etenim  mens  cuui  perverss  o(^iutioiii 
aJliuc  perversorem  adjicit,  quid  aliud  quam  lapidem 
supor  Japidera  poiiit?  Sed  iu  deslrucU  civitaie  iapis 
su|)er  laptdem  non  relinqnitur,  quia,  cum  ad  ultio-  ^ 
iieui  stiam  auima  ducitury  omnis  ab  iUa  cogiiatio- 
nuin  suarum  constmctio  dissipatur.  Qui  cur  hoc 
patiatur,  adjnngitur  :  Eo  quod  non  cognoveris  tem- 
pus  mitationis  iute,  Pravam  nanique  animam  om- 
nipotens  Deus  multis  modis  visitare  consuevit.  490 
Nam  assiduebanc  visiut  praecepto,  aliquando  au- 
toro  flagello,  aliquando  vero  roiraculo,  ut  ea  vera, 
qu»  nesciebat  audiat,  ct  tamen  adhuc  superbiens 
atque  contemnens  aut  dolore  compuncla  redeat, 
aut  beneticiis  devicta  erubescat.  Sed  quia  visiutie* 
nis  su«  tcmpus  minime  cognoscit,  illis  in  extreino 
vitae  ittiniicis'  traditur,  cuni  quibus  in  aeterno  judicio 
4amnationls  perpetuaB  societate  colligatur, 

LapiJis  iioroifie  Ecde^a  desjgnatur,  sicut  in  lege  ^ 
scriptum  esl  :  Manus  aulem   Moysi  erant   grdvee 
(Exod.  XVII,  12).  Sumeutes  igitur  lapidem  posuerunt 
subter,  in  qiio  sedit.  Require  in  capitulo  De  mani- 
bns«  lib.  v«  cap.  26,  distinct.  6. 

Lapidis  nomioe  4ura  consuetudo  peocati  designa« 
tur,unde  propheu  Jeremias,  dum  Jndsam  in  iuiqui- 
Utibus  ionga  consueludine  obruiam  fuisse  conspi- 
cereiy  in  Lameotis  snis  sub  ^s  apecie  semetipsum 
deplorat,  dioeus  :  Lapsa  e$t  in  lacum  vita  mea^  et 
poeuerunl  lapidem  super  me  {Tbreu.  111, 53)«  Require 
in  c  ipituk)  De  laeu,  lib.  vii«  cap.  10. 

(O^)  Lapidum  nomine  virlutes  angelicae  desi- 
gnaniui*,  unde  propheU  aniiqui  bostis  principatus 
celsiiudinem»  quam  in^onditione  sua  accepcrat*  et 
per  superbiam  suam  perdiderai»  insinuans  dicii :  D 
Omnis  iapis  pretiosus  operimentum  tuum  :  sardiust 
topasius  ei  jaspis^  clirgsoliihus,  onix  et  berUius^  sap- 
pliiruSf  earbunculus  et  smaraqdus  {Euch.  xxyiii, 
13).  Novem  dixit  gcnera  lapidura,  quia  nimu-um 
Dovem  suni  ordines  angelorum.  Quibus  diabobis 
opertus  fuisse  scribiiiur,  quia  ees  ^uasi  vestem  ad  or- 
namentum  suum  babuii  :  quorum  dum  clariutem 
iranseenderet  ex  eorum  comparatione  cbrior  fuit. 
Unde  adhuc  idew  propheu  adjungii  :  Tu  chtrub  ex- 
tentus  et  protegms  in  monte sanclo  Dei,  inmedio  lapi" 
dum  ignitorum  perfecius  ambulasti  {Ezeck.  xxviii, 

(653)  Ex  hom.  3  in  Evang. 

(654)  Ex  1.  xxxii  in  Job  c.  xviu,  25. 

(655)  £x  L  xxin  in  Job  c.  xix,  pos>t  mcd.  xx. 


S.  T1CT0RI8  PARIS.  SSt 

14),  Cbemb  qolppe  plenitudo  scientiie  dlcitur  :  01 
idcirco  diabolus  Cherub  diciiur,  qaia  transcciuttsse 
cunctos  scientia  non  dubiutur  :  quem  bene  exten- 
tum  ac  protegenlem  dicit :  Omne  eniin  quod  cxtenti 
prolegimus,  481  obumbramus.  Et  qma  compan- 
tione  daritatis  suie  obumlirasse  csteronim  clarics- 
lem  creditur,  ipse  operius  ei  prolegens  faisse  per^ 
hibeiur.  Reltquos  onim  qnasi  obumbrando  eperuil, 
qui  eorum  inagnitudinem  excelleniia  majori  Irans- 
cendit.  Qui  in  medio  lapidum  ignitoriim  perfertus 
ambulavit,  quia  inter  angelorum  corda  cliariUiia 
igne  succensa  clarius  gloria  condiiionis  exsiitit. 

(655)  Lapidum  nomine  memes  fortium  designan- 
tur  sicut  per  Pctrum  sanctis  dicitur  :  Et  tos  tan- 
quam  iapides  vivi  superadificamiM  domos  spiritumr- 
ies  {I  Petr.  11«  5).  Ei  per  propheUm  Doroinus  to« 
nienti  Ecclesiae  polliceiur  dicens :  Ecce  ego  stemam 
per  ordinem  lapides  fuos,  ei  fundabo  te  in  sappkirir. 
Et  ponam  jaspidem  propugnacula  tua^  et  portas  4ucs 
in  lapides  sculptos  :  et  omnesiernunos  tuosin  impi' 
des  desiderabiieSf  et  universos  filios  luos  doclos  a  JDo- 
fntiio  {Isa.  Liv,  11).  Statuit  namquein  Ecclesia  Do- 
minus  per  ordinem  lapides,  quia  in  ea  sancUs  ani* 
roas  meriiorum  diversiute  distinxit.  Fundavit  eam 
in  s^ppbiris»  qui  scilicet  lapides  coloris  aerei  iii  se 
similitudinem  tenent,  quia  robur  Ecclesix  in  ani« 
mabus  coeleslia  appetentibus  solidavit.  Et  quoniam 
jaspis  viridis  est  coloris,  jaspidempropugnacula  vjas 
posu*t,  quia  illi  conira  adversarios  pro  sanctae  Ec- 
clesiae  defensione  objecti  sunt,  qui  internis  deside- 
riis  vireotes  nuila  corporis  reprobi  aridiute  roarce- 
scum.  PorUs  vero  eis  posuit  in  lapides  scuiptos. 
H'  quippe  portx  sunt  Ecclesiee  per  quorvm  viUm 
atque  doctrinam  intrat  in  eam  multitudo  creden- 
tium.  Qui  pro  eo  etiam  qiiod  roagnis  operibus  pol- 
lent,  et  id  quod  loquentes  asserunt  viventes  osten- 
dunt,  non  puri  sed  sculpii  lapides  esse  memoran- 
iur.  In  quoruni  enim  vij.a  recia  operatio  ccruitu  \ 
quasi  iu  cisdem  ipsis  exprimitur,  quod  egerunt. 
Ubi  omnem  quoque  sanclorum  numerum  generati 
coHectione  concludens  subdit  :  Omnes  terminos 
tuos  in  lapides  desiderabiles.  El  Unquain  si  audico* 
tes  isu  petererous  ut  hos  lapides  quos  diccrel,  in- 
dicarety  adjuuxit :  Universos  filios  tuos  doctos  a  Do- 
mtno. 

492  (^^)  Lapidum  noinine  diira  corda  genti- 
lium  designantur,  sicut  per  Joannem  dicitur  :  Po- 
tensest  Dominus  de  lapiiibus  istis  suscitare  filios 
Abrahm  {Matth.  lu,  9).  Qui  videlicet  nomine  lapi- 
dum  corda  gentiliuro  designat,  dura  tunc  atque  in- 
sensibilia  per  infidelitatcin.  Et  per  prophelam  Do- 
niinus  poUicelur  dicens  :  Auferam  cor  lapideum  4^ 
carne  vestra,  et  dabo  vobis  cor  carneum  {Ezech.  xi, 
19). 

(657)  Lapiduro  nomine  verLa  sacrae  Scripturs  in- 
telliguntur,  sicut  per  Ezechielem  dicitur.  Quatuor 

(656)  Ex  lib.  et  c.  sup. 

(657)  Ex  boni.  19  inEzech. 


S9  GREGaiUArfUM.  ^  Liif.  X.  :;n4 

tuCem  riiMis»  :i4l  holocaaHnm  de  Inpidibiis  quadris  A  ut  iice  in  lerra  prinii  homines,  nec  )n  coclo  angcli 


Miit  exstmcls.  Qaid  enim  per  mensas,  nisi  corda 
tanctofum  doctoiifm  accipimtis,  et  quomm  doctrina 
aodHomm  mcntes  re^iuntnr?  Hoiocaustnm  tero 
lociim  incensum  dicilur,  ei  holocaustum  offerrmns 
quando  omnibus  quae  hujos  mundi  sunt  rennntia- 
mns,  holocaustiim  oflerinio^,  quando  ad  Oominam 
et  opere  et  cogitalione  convcrlimor.  I^ipides  aate m 
quadrt  Tcrba  sunt  Scriptur»  sacne.  Lapides  quippe 
quadn  ahique  stant,  in  quocunque  latere  fueriHt 
Tersi.  Sic  sunt  et  verba  ScriptursR  sacne  ubiquc 
stuit,  quia  ex  nullo  latcre  reprehensibina  inveninn- 
lur.  Nam  in  omiie  quod  prxteritum  narrant,  .in 
oome  i|aod  veaturam  annuntiant,  in  omnc  qaod  mo- 
raliter  praMKeant,  in  omne  (fnod  spiritualitcr  so- 


comparentur?Unde  ct  per  Psalinistam  dicitur :  Qni$ 
in  nubibui  aquabitur  Deo^  aut  qHis  timili$  erii  De6 
interftHos  Dei  {P$ai,  lxxxviii,  7). 

Sapphiri  nomiiie  quilibet  sancti  co^lestia  appe* 
tentes  designantur,  sicut  per  prophefain  Dominu^ 
renieiiti  Ecclesi^p  polHeetur  dicens  :  Ecce  ego  iter" 
nam  per  ordrnem  lapide$y  et  fundabo  te  in  $apphirii 
{l$a.  Liv,  11).  Require  in  cap.  De  lapidibus,  supra 
dist.  6. 

484  CAPDT  IV. 

DE  JASriDC. 

Jaspidis  nomine  viror  inlei-ni  dCsiderii  desigiia- 
tur,  sicut  venienti  Ecclcsise  per  prophetam  Domi- 
nns   poHicelur   dicens   :  Ponam  ja$pidem  propu- 


■ant,  qoagiindiverso  laterestalambabent,  quiare- B  (]fiiafif/a  tua  et  poria$  tua$  in    iapidem  $culptum 

prcbeiisione.m  non  habent.  Corda  Itaqae  sancloram 

Diens»  Dei  ad  bolocaustum  sunt,  quia  sive  in  bono 

oparv,  sea  In  sancta  cogitatione  medullitus  accen* 

diintur.  Corda  sanciorum  mens»  Dei  ad  holocau- 

slom  ex  quadris  lapidibus^  conslractas  sunt,  qaia 

daro   semper  Dei  verba  cogitant,  seroetipsos  Do- 

roino  a  camali  vita  in  cogilatione  roactant.  Unde  scri- 

ptum  est  :  Lex  Dei  eju$  in  corde  ip$iu$  {P$aL  xxxvi, 

51)*  et  non  supphmtabuntur  gressus  ejus.  Et  unde 

rvfflirai  dicitur  :  /n  corde  meo  ab$condi  eioquia  itia, 

mt  nen  peeeem  tibi  {P$aL  Gxvni,  11). 

4S3  CAPUT  m. 

DE   SAPPHIRO. 


{I$a,  Liv,  12).  Require  iit  cap.  De  lapidibus,  supra» 
dist.  6. 

CAPUT  V. 

DB    TOPAZIO. 

(G60)  Topaxil  nomine  multis  virtutibas  plenus 
designatur,  sicut  de  sapientia  per  Job  dicitur  :  Nou 
admquabitnr  ei  topazium  de  ^titiopia  {Job  xxviii^ 
19).  Quid  enim  iEthiopiam  nisi  prsesentem  mun- 
dum  accipimus  :  qux  coloris  nlgredine  designat 
peccatorem  populum,  et  foediiatem  meritorum.  Ali* 
quando  vero  ^ibiopiae  nomine  specialiter  gentilitas 
designari  solet  inildelitalis  prios  nigra  peceaiis. 
Qoam  venlenle  Domino  Habacuc  propheta  vidit  ti- 


lMStrip(ura  tacra  .«p,,/«n  uomine,  aliquando  ««- C  ""'*  P*"*^'»»™'  «»  ^^^  ■  rabernacuta  ^U,iopum 


geiica   natura ,   aiiquando  iancti  quiiibet   desi- 
^iUMfiir. 

(658)  Sapphtri  nomine  angelicam  nataram  desi- 
giiat,  sieut  per  iob  de  pretio  sapientise  dicitor  :  La- 
pidV  $ardonycitum  pretio$i$iimo  vei  iappiiiro  {Job 
xxYf  11,16).  Sardonyehum  vel  sapphlram  kpides  esse 
preiKOsos  qi»s  itesciat?  Et  dum  alii  pretiosi  sint  la- 
|iides  qoi  loifge  istos  sestimatione  magnitudinis  aii- 
iet:cllaitt,€or  sordonycbos  vel  sapphhn^  potlssimum 
pmiosiis^  noniinalas  est,  cum  ttterqae  lapis  sic  alio- 
roi»  lapidwn  comparatione  viKssimus  sit?  nisi'  ut 
eofi  lapldes  qol  pretiosi  describuntur,  dom  pretiosos 
noD  esse  eognosciimis,  in  eoram  intelTigentia  aliud 
exqvinimus.  Sardonychus  quippe  terrae  rubrae  sinii- 


expa9e$eenty  tabemacuia  terrce  Madian  {Eaboc,  niy 
7).  David  itooque  propheta  videns  qood  id  Jodaeani 
redimendaoi  veniret  Dominas  :  sed  ante  genlilitan 
crederot^  et  postmodam  litdaa  seqaeretuif  sleot  scri* 
plam  esl  :  Donu  pienitndo  gentlum  mirmret  ct  $ic 
omni$  I$raei  m/mm  fieret  {Rom*  xiy  25)^  dioens  : 
jEtinopia  prmvemet  manu*  eju$  in  Dee  {P$at*  lxvii» 
3i).  |d  est  prhisquam  Judasa  cred«t^.8alvaiidam  s# 
offen  omnipotefHi  Donaino  peecatis  nigra  geiHiOtas. 
Topaziam  vero  lapis  pretioous  est.  El  qoia  €raeca 
lingua  ifwti  omiie  dieitar  pro  eo  qiiod  omni  eolore 
resplendet»  topaxium  ifuasi  ro  Trav^tov  vocatur.  Dum 
vero  in  Denm  conversa  geniilitas  crodidit»  ex  ea 
malti  sani  Na  dono  spiritus  locupletativ  at  qaasi 


litodiDem  tenet.  Sapphirus  vero  aeriam  habet  sp^  D  maltis  eoloribas,  sic  mullis  virtutibiis  loceant.  Sed 


eiera.  Possont  ergo  in  sardonycho  per  lerram  homi- 
ces,  in  sapphiro  autem  per  aeream  visiouem  angcli 
deaignari. 

(659)  Cum  enim  terrse  rabrae  speciem  lapis  sar- 
donyehus  habeat,  non  immerito  hominem  designat, 
qaia  Adam  qui  primus  est  conditus,  Latino  ser- 
mone  terra  mbra  nominalar.  Qtrid  est  ergo  quod 
dicitur  :  qala  haec  saplentia  laphK  sardonycho  vel 
sappliiro  non  confertar,  nisi  quod  is  qui  est  Dei  vir« 
ms  el  sapientia,  mediator  Dei  et  bominum  bomo 
Chrislas  Jesus  tanta  magnitudine  excellat  omnia, 

(658)  Ex  1.  xviit  in  Job  c.  xxvii,  30. 

(659)  Joseph.,  1. 1,  Ant.,  cap.  2,  Adam  rii^rtfm 
inlerpretatur. 


ne  atcepti»  viriutibus  qaisquam  non  exiollalar,  i 
saoeto  viro  iiUfic  didiur  :  Non  adteqtu^itur  topa^ 
%ium  de  jEtiiiopia.  Ac  sl  apert^  dieeretitr  :  NaUaa 
sancloram,  qiiibu8libetplenus49S  rirtutibas,  exi*^ 
slatytaBien  nigrediaemandi  collecHiS,  aBqoarl  polest 
ei  de  qoo  dictam  est :  Quod  na$€itur  ex  ti^  $aM^mm 
vocubitur  fiiiui  Dei  {Luc.  i,  55). 
CAMJT  VI. 

Wt  CKTSTALLO. 

(661)  Cryslalti  nonHiie  angelicai  fortitudo  naturae 

designatur^  sicut  per  Eaechielem  dicitur  :  Et  $imiii' 

(660)  Ex  lib.  xviii  in  Job  c.  xxvn,  post  med. 

XXXV. 

(CCI)  Ex  hom.  7  iii  l-^ech. 


»1^  GAnNERI  CAN.  REG. 

iHdoiMmj^  capUa  ammalium,  firmamenti  quasi  Mpe»  H 
€tu$  crifitaUi  horribiiis  ei  extenti  super  capita  eorum 
desuper  {Exeeh.  i,  2i).  Possunl  Qrmamenli  nomine 
cotlesles  poieslales  intelligi.  Quod  flnnamentum 
recte,  quasi  aspectus  crysUUi  dicitur,  quia  Tideii- 
cet  forte  quidem  nimis  est»  sed  ex  aqua  solidaiur. 
El  natura  angelica,  quando  creau  est,  liberum  ar- 
bilrium  accepit,  uirum  vellet  in  ImmiliUte  persislcre, 
ct  in  omnipolentis  Dei  aspeciu  permanere,  an  ad  su- 
perbiam  laberelur,  et  a  beatitudiite  caderet,  pcr  si- 
militudiaem  aqua  fuit.  Sed  quia  cadentibus  aliis, 
sancti  angeli  in  sua  beatitudine  perstiterunl,  atquc 
boc  acccperunt  ia  munere,  ut  jam  cadere  omnino 
iion  possent,  in  eis  nalura  sua,  quia  jam  dejici  mu- 
tabiliter  non  potest,  quasi  in  magniludine  crysUlli 
durala  est.  Uuod  crysUllum  horribile  ct  esteiituoi  B 
super  capiu  auimalium  dicitur,  quia  ill»  potesUtes, 


S.  VIGTOAIS  PARIS. 


S5S 


qaa;  omnipotentis  Dei  consp  ctui  assistunt»  nobis 
adbuc  in  hac  corruplione  positis  terribiles  alque 
payendsc  sunt.  Quarum  nunc  gaudia,  quia  sensum 
nostranim  mentiam  eicedunt,  super  capiu  aoima- 
lium  esse  memoranlur.  Quis  enim  io  carne  comi- 
ptibili  positus  comprebendere  valeat  quae  sit  illa 
angelorum  ineOabilis  et  sine  flne  ketitia?  Qux  bea« 
titudo,  sine  derectu  vultum  Creatoris  Tidere  atqua 
in  ejus  delecUlione  sine  permuUlione  persistere  ia 
ejns  deli^cUtione? 

496  CAPUT  Vlt. 

DE  ADJLIfANTE. 

Adamantis  nomine  aetemius  designatar,  sicut  per 
propbeum  dicilur  :  Peccatum  JudoB  scriptum  stifi» 
ferreo  in  ungue  adamatttHio  (Jer.  ivii,  i).  Rcquire 
lib.  T»  cap.  60. 


INCIPIT  LIBER  UNDECIMUS. 


497  CAPUT  PRIMUM. 

DE  IGNE. 

In  Scriptura  sacra  ianis  nomi/ie^  aliquando  zelus 
ehantatis,  aliquanao  charitas,  aliquando  Spiritus 
sanctus^  aliquando  malitia^  aliquando  ardor  luxu» 
riw^  aliquando  <eslus  avaritite^  aliquandQ  kamma^ 
ipvidiw^  aliquando  compunctionis  caior,  aiuptando 
ardor  gehenna,  aliquando  Deus^  aHqwando  ardor 
pauiouis  designatur. 

Ignis  nomine  zelus  cbal^iuUs  designatur :  unde 
propheu  Jeremias^  cum  sibi  prdedicaiionis  sileniiura 
iudixtsset  dicentf  :  Non  recordabor  ejus^neque  loquar 
mltra  in  namine  illius  (Jer.  xx,  9),  adjunxit :  Et 
factus  est  in  corde  meo  quasi  ignis  extestuans^  elau- 
sMsque  in  ossibus  meis^  et  defeci  ferre  non  sustlnens. 
Audivi  enim  contumeliam  mullorum  {ibid.). 

486  Ignis  nomine  charius  designatur,  sicot  per 
Moyseo  dicitor  :  Ignis  in  altari  semper  ardebit  quem 
mtriet  sacerdos  subjiciens  mane  ligna  per  ^ngulos 
dies  {Lev.  ti,  12).  Require  in  cap.  De  lignis,  lib.  ix, 
cap.  l,dist.8. 

(662)  Igiiis  Spiritum  sanclum  designat  sicut  in 
Evatigelio  Toce  Yerilatis  dicitur  :  Ignem  veni  mittere 
in  terram^etquid  voionisiut  ardeat?{Luc.  xii,  49.)  Hiitc 
Moyses  de  agni  comestione  dicit :  Si  quid  remanurit^ 
igne  comburelis  {Exod.  xii,!20)  (663).  Quod  ex  agnore- 
manet,  igne  comburimus  quando  hoc  qiiod  mysterio 
incamationis  ejus  intelligere  el  penetrare  non  pos- 
Mimus,  potesUii  sancti  Spiritus  humiiiter  reserTa- 
mos,  ut  non  superbe  quis  audeat,  tcI  contemnere, 
tei  deuuntiare  quod  non  intelligit,  sed  igui  hoc  tra- 
dit,  cum  Spiritul  sancto  reserTat. 

(664)  Ignis  nomine  malitia  desiguatur,  sicut  pr:r 
£zecbielem  dicilur  :  Et  vidi,  et  ecce  ventus  turbinis 
veniebat  ab  aquiione^  et  nubes  magna  et  ignis  invoi- 
'  (662)  Yidc  supra,  1.  i.  c.  16,  dist.  1. 

(663)  Ex  hom.  22  iii  Evaug. 

(664)  Yulg.  edii.  cl  Crojca  el  Chrys.  bora.  20  in 


vens  (Ezech.  i,  i).  Ignis  enira  nomine  malltia  intel» 
ligitur,  sicut  scriptum  est :  Et  mmc  igms  adwanm' 
rios  consumit  {Bebr.  x,  27),  qoia  cor  peasiiiMUB  ei  tmi 
malitia  tabescit.  Sicot  aotem  ignisamorismentem  eri- 
gtt,  iu  ignis  malitiae  iuTOlvit.  Quia  et  sanctus 
Spiritus  cor  quod  rcplet,  eleval,  et  ardor  malitiae  ad  iii- 
ferioria  scmpcr  incurTat.  Judaea  igiturnubesua;  igno- 

C  ranti«  cacala,  quia  mox  ad  persecutionis  nequitiam 
ei'upit,igne  suocoutoIuu  est,  qu»  in  obligaiione  se 
nequitiae  pcr  eamdem  ipsam  crudeliutem,  qua  arsit. 
iirplicavit.  Ventus  autem  turbinisab  aquiione  venie-' 
bat,  et  nubes  magna  et  ignis  involvens^  quia  ex  cor- 
poris  sui  frigore  ad  ignorantis  sux  caliginem  pcr- 
ducu  usque  ad  maliiiam  persecutionis  erupit. 

(665)  Ignis  quoque  nomine  Dcus  accipitur,  sicoC 
scriptum  est  iDeusnoster  ignis  consuntens  est  {Deui. 
iT,^)  (666).  Deus  quippe  ignis  consumeos  dicitur, 
qoia  per  hunc  pcccatorum  rubigo  consumitur.  Ignis 
consumens  Deus  dicitur,  quia  ab  omni  conle  quod 
replet  torporem  frigoris  excutit,  et  boc  in  desiderio 
suae  aeternitatis  accendit. 

0  499  Ipis  nomine  ardorem  passionis  deslgnat, 
sicut  per  Moyscn  de  agni  comestione  dicitur :  Et 
edent  carnes  nocte  iiia  assatas  igni  {Exod.  xii,  8). 
In  nocte  quippe  agnuin  comedimus,  quia  in  sacra* 
mento  modo  corpus  Dominicum  accipimus,  quando 
adhuc  lu  se  inTicem  nostras  conscieiitias  non  Tide- 
mus.  Quae  Umen  cum  camcs  igni  assandae  suiit, 
quia  nimirum  dissoWit  ignis  carnes,  quas  aqua  co- 
xerit,  quas  vero  ignis  sitie  aqua  excoquit  roborat. 
Carnes  itaqiie  agni  nostri  ignis  excoxil,  quia  eum 
ipsa  Tis  passionis  illius  ad  rcsurrectionem  Taientio- 
rein  reddidii,  alque  ad  incorruptionem  roboravtt. 

Episl.  ad  Hebr. 

(665)  Ex  hom.  50  iii  Evang. 

(666)  E\  hom.  22  in  Evang. 


S57  GIlE(U)niAXLM 

Qiiia  euini  ei  morle  convaluit»  videlicet  csroes  ii-  ^ 
Ilus  ab  igne  duruerunt.  Unde  etiam  per  Psalmistam 
dicit :  Exaruiivelut  testa  virlusmea  {Psal,  xxi»  16). 
Quid  namque  est  testa  anle  ignem  nisi  molle  lu- 
tuni?  Sed  eiex  igne  agitur,  ut  soiidetur.  Virtus 
crgo  bumanitatis  Ghrisli  velut  tesla  exaruit,  quia 
ab  ignc  passionis  ad  virtulem  incorruptionis 
crevit. 

(667)  Ignis  nomine  ardor  luxuria;  dcsignatur  sicut 
per  Job  dicitur :  Jgnis  est  usque  ad  perditionem  de* 
^tOTQtu^  et  omnia  eradicans  genimina  {Job  xxi,  50). 
Hoc  inter  peccatom  et  crimen  distat,  quod  omne 
crimen  peccatum  est^  non  tamen  omne  peccatuni 
crimen  est.  Lt  in  hac  qniiJem  vita  multi  sine  ci  i- 
miiie,  nullus  vero  esse  sine  peccalo  vniet.  Unde  et 
praedicalor  egregius  cuin  virom  dignum  gralia  sa-  B 
cerdotali  describeret  nequaquam  dixit :  Si  quis  sine 
^ceatOy  sed^  si  quis  sine  ctimine  est  (Tit.  i,  6).  Quis 
vero  sine  peccato  esse  ^aleat,  cum  Joannes  dicat: 
8i  dixerimus  quia  peccatum  non  habemus^  nosmet^ 
ipsos  seducimm?{J  Tinioth.  iii,  10.)  Et  veritasin  no^ 
bis  est  (1  Joan.  i,  8).  In  qua  videlicet  peccatorum 
et  criminum  distiiiclione  peiisandum  est ,  quia  non- 
nuUa  peccata  an.inain  polluunt,  quam  crimina  ex- 
slinguunt.  Uiide  Job  crimen  lui^uri»  diOiniens  ait : 
Jgnis  est  usque  ad  perditionem  devorans  :  quia  iii- 
minim  reatus  facinoris  non  usque  ad  inquinaiio- 
nem  maculat»  sed  usque  ad  perditionem  devorat. 
Ec  quia  quaelibet  alia  fucrint  bona  opera,  si  luxu- 
ri»  scelusnon  ablu  tur,  immensiiate  hujus  crimi- 
nis  obniuntur,  seculus  adjunxit :  Et  oniiiia  eradi- 
cans  geiiimina.  Genimina  quippe  sunt  anima:  ope- 
rationes  bon».  Gui  tamen  si  perverso  500  ordinc 
caro  dominatur,  igiie  luxuriae  oinnia  beiie  prolaia 
concreinantur. 

Ignis  nomine  aestus  avaritix  designatur,  siciit  per 
EOpbazdicitur: /^iits  devorabit  tabernacula  eorum^ 
qui  munera  libenteir  accipiunt  (Job  xv,  5-1).  Re- 
quire  in  cap.  De  t;ibernaculo,  infra  lib.  xiii,  cap.  7, 
dist.  3. 

Igiiis  noinine  flainma  invidias  designatur,  sicut 
pcr  B.  Job  dicitur :  Jgnis  Dei  cecidit  de  coelo^  et  tactut 
ovet  puerosque  consumpsit  et  ego  solus  effugi  ut  nuit^ 
tiarem  tibi  {Job  i,  16).  Kequire  in  cap.  De  coelOi  su- 
pra,  lib.  i,  cap  5,  dist.  7.  D 

(668)  Ignis  nomine  compunctionis  cal.r  designa- 
Inr,  sicot  inJudicum  libro  scriptum  est.  Quod  cum 
Jeroboai  a  paleis  frumenta  excuteret^  angelum  vidil 
ad  eujut  imperium  protinus  hcedum  coxit^  quem  su- 
per  petram  posuit  et  jus  camium  desuper  e/fudit  qua: 
angelut  virga  tetigit  eaque  ignit  exiens  de  petra  con- 
tumpsit  (Jud.  VI,  11).  Quid  est  eniin  frumentum 
virga  caedere  nisi  rectitodihe  judicii  a  vitiorum  pa- 
ieis  virtutum  grana  separare?  Sed  haec  agentibus 
angelus  apparet,  quia  tanto  magis  Dominus  inte- 
riora  nuntiat,  quanto  se  studiosius  homines  ab  ex- 
terioritnis  purgant.  Qui  occidi    haedum  praecipit, 

'  (667)  Ex  I.  XXI,  in  Job  cap.  fx. 
(068)  £x  lib.  111  in  Job  cap.  xvii,  ii. 


.  -  UB.  XI.  K$ 

id  est  omnem  appetituro  nostrae  cariiis  imBiqla»ri, 
carnesque  super  petram  ponl»  et  jus  caroium  d<v 
super  fundi.  Quid  namque  alium  signat  petra,  uisi 
eum  dc  quo  per  Paulum  dicitur  .  Petra  autem  em 
Chrittut?(J  Cor,  x»A.)  Garnes  ergo  supra  petram 
ponimus,  cum  corpus  nobtrum  iii  Ghristi  imitatione 
cruciamus.  Jus  etiam  carnium  desuper  fundit,  qui 
in  conversatione  Ghristi  ipsas  etiam  carnales  c(^ita« 
tioiies  exinanit.  Quasi  euim  jus  ex  carne  iiquiduna 
in  peli-ain  funditur,  quando  mens  a  cogilationum 
carnalium  fluxu  vaciiatur.  Quae  tamen  mox  angelus 
virga  taifgif ,  quia  iiitentionem  nostram  nequaquara 
potcstas  divini  adjutorii  deserit.  De  petra  autem 
ignis  exit,  et  jus  carnes  consumpsit,  quiaalflatus 
a  Redemptore  spiritiis  tanta  cor  nostrum  flamroa 
compunctionis  concremat  ut  omne  quod  in  eo  ilii- 
cilum  est  et  operis»  et  cogitationis  exurat. 

501  (^^^)  'Si^is  nomine  ardor  gehennae  Intelli- 
gitur»  in  iibro  beaii  Job  pcr  Sopliar  de  impii  darona- 
tione  i!icitur  :  Devorabit  eum  t^fits,  ^ut  ncn  tuccesh 
ditur  (/o6  XX,  26).  Mirovalde  modo  paucis  verbis 
cxpressus  esl  Ignis  gehennae.  Ignis  namque  corpo- 
reus,  ut  esse  ignis  valeat,  corporeis  indiget  fomen- 
tis.  Qui  cum  necesse  est  ut  serveiur  |ier  congesia 
ligna  procul  dubio  nuiritur,  nec  valet  uisi  succensus 
esse,  et  nisi  refotus  subsistere.  At  contra  gebenme 
ignis,  cum  sit  incorporeus  in  semetipso,  reprobos 
corporaliter  exurit,  nec  studio  humano  succendi- 
tur  nec  lignis  nutritur;  sed  creatus  semel  durat 
inexstinguibilis  etsuccensioue  non  indiget,  et  ardore 
non  caret.  Bene  ergo  de  iiiiquo  dicitur  :  Devorabit 
eum  ignis  qui  non  succenditur^  quia  <  m:iipotcntis 
justitia  futurorum  praescia,  ab  ipsa  mundi  origine 
gehennae  igiiem  creavit,  qui  in  pcena  reproboruin 
esse  semel  inclperet ;  sed  ardorem  suum  etiam  sii  e 
ligiiis  nunquam  finiret.  Sciendum  ergo  est  qucd 
omnes  reprobi,  quia  ex  anima  simul  peccaverunt  et 
carne  illic  in  anima  pariter  et  cariie  cruciantur. 
Unde  et  per  Psalinistam  dicitur :  Pones  eos  ut  eli^ 
banum  ignit  in  tempore  vultut  (ttt,  Dominut  intra 
$ua  conturbabit  eot^  devorabit  eot  ignis  (Psal.  xx,  10). 
Clibanos  namque  intrinsecus  ardet,  is  vero  qui  ab 
igne  devoratur,  ab  exteriori  incipit  parte  concre- 
mari,  ut  ergo  sacra  eloquia  ardere  et  exteirius  et  in- 
terius  reprobos  demonstrarent,  eos  ab  ignedevora* 
ri,  et  siciit  clibanum  poni  teslantur  ut  per  ignem 
crucientur  in  corpore,  et  |ier  dolorem  ardeaiit  in 
mente. 

GAPUT    11. 

DE  FLAMMA. 

(670)  Flamniae  nomiiie  xstus  carnalium  deside- 
riorum  designatur,  sicut  per  Eliphaz  de  iniquo 
quollbetdicitur:  Ramos  ejut  arefaciet  flamma  (Job 
XV,  50).  Rami  namque  dicuntur  hi  qui  altcri  fi- 
miliariter  adbserent;  flainma  vcvo  desiderioruin 
carualiam,  ardor  intelligitur.  Ramos  502  ^^Z^  "  >' 
quiarefacitflamma,  quia  exemplo  ejus  bi,  qui  ei 

(669)  Ex  lio.  XV  in  Job  cap  xvii,  li. 
(070)ExIib.  XII  inJobcap.  xxii,  \xiv  disperse. 


99»  GAANEftl  CAN.  REG 

«dh:er/^nl,  (crmris  prorectibns  anhehnt,  avaf itU  A 
facibas  accendoutur,  desid<irionim  carnaliiHn  igni* 
bus  unintar.  Si  enitn  sibi  c|uosdam  «ternam  pa- 
triam  qnaerentes  adjangeret,  ramos  in  se  virides  ba- 
beret.  Sed  qnia  ipsi  quoqoe,  qui  ei  conjoneti  Sunt, 
terrenis  desideriis  aestuant  desiderlorum  flamma, 
clieuium  fjus  animos  accendit,  scilicet  ramoS  ejns 
arefacit,  ut  fhictum  boni  operis  non  feranf,  quia 
ad  appetenda  infima  per  nequitiam  anhelant. 
CAt^UT  m. 

DE   SCINTILLA. 

Jn  Scriptura  tacra  sdntillarum  nomine^  aliquando 
exempla  justorum^  aliguando  verba  pradicatorum 
deiignantur. 

(671)  Scintillarum  nomine  exempla  bonorumde- 
Signantur,  sicut  de  justis  per  Sapieniiam  dicitur  :  B 
Futgebunt  juiti  et  tanquam  icintiHa!  in  arunditieto 
discurtent  {Sap.  iii,  7).  Aruiidinetom  namque  viiam 
saecularium  appellat,  qui  more  arundinum  pef  tem'' 
i>oralem  gloriam  foris,  quasi  ad  alta  proflciunt,  sed 
intos  a  soliditate  veriutis  inanescuni.  Justi  auteni 
sicut  sanctl  In  arundineio  discorreht,  (^uia,  dnm 
peccatoribus  permiscentur,  eos  etemplorum  suo- 
rum  igne  soccendunt,  aique  omne  qood  niiet  in  ci- 
ncrem  redfgunt,  quia  pietatis  flamma  consnmpti, 
dum  infirmitatem  conditionis  su*'^  consplclurit,  niliil 
aliud  quam  favillam  se  esse  cognoscunt,  ut  a  su- 
perbiae  soae  duritia  resoluli  per  poenltentiam  cuin 
Psalmi^U  dicadt :  itentento^  Domlne^  ijiuoniampuhii 
tuntus  {Ptali  CKI,  29). 

ScintiUarum  nomine  praedidatorum  teil^a  flam-  * 
mantia  deslgnantur,  sicut  per  Ezechielem  diciturr 
5(^  Et  tcinniiw  quasi  aspectus  mrit   eandentii 
(Kuch.  I,  7).  Require  in  cap.  De  aere»  lib.  vni,  cap. 
10,  disf.  4. 

CAPUT  IV. 

DB  Fvao. 

Jn  Scriptura  tacra  fumi  nomine,  aliqumuio  compun-' 

clto,  alit/uando  caliginota  dubietat  detignatur. 

(672)  Fumi  nomine  compunctio  designatur,  sicuC 
in  Cantiiis  canlicorum  in  laudem  Sponsae  dicitur ; 
QuiB  est  ista  ques  ascendit  per  deser(um,  ticut  vir-- 
gula  fumi  aromatibut  myrrhm  et  thurit  et  uniwrsi 
pulverit  pigmentarii  f  (Cant.  iii»  6.) 

Fumi  nomine   caliginosa  dubieUs  designatur ,  d 
fticut  Deus  Antichristo  sub  nomine  Leviatban  voce 
Dominica  dicitur  :  De  naribut  ejut  procedit  fumut 
{U  Reg.  xiii,  9).  Require  iu  eap.  De  naribus,  supra 
lib.  V»  cap.  15,  dist.  i. 

CAPUT  V. 

DB  CABBOlCliCS. 

Jn  Seriptura  tmer^  earbonum  ndmtiK,  t^fua»d^ 
occulti  tancti,  aliquando  quitibet  taneti^  atiquando 
nuntet  in  peccatit  frigidm  detignantur. 

Carbonom  nomine  speoialiier  occulti  sancti  desi- 
gnantur,  sicut  per  Ezechielea  dicitur  :  Et  iimt/t- 
tudo  animalium  atpectut  eorum^  quati  carbonum  ignis 

(671)  Ei  lib.  xxiiii  in  Job  cap.  iit,  In  roed.  i. 

(672)  4Ci  lib.  i  in  Job  cap.  iix,  59. 


S.  1rii;T0R!S  PAniS.  560 

ardentium^  et  quati  tampadatum  (Excch.i^KZ).  Bcfie 
namque  aspeetus  aiiimalium  carbonibus  ignis  ar- 
dentrbus  atque  lampadibus  comparatur.  Quisquis 
enim  carbonem  Ungit,  incenditur,  quia  qui  saiicto 
viro  adbaeret  504  ^^  ^u^  assiduiute  visionis,  usu 
locdtionis  etemplo  Operis  accipit,  ut  accendatur  in 
amorem  vcriutis,  peccatorum  suorum  tenebras  fu- 
gat,  tn  desiderio  lucis  exardescit,  ut  jam  per  ve* 
rum  amorem  arJeat,  qui  prius  in  iniquitaie  tantum 
mortuus  quaiitum  frigidus  jacebat.  Lampades  verO 
locenl  suam  lcngius  spargunt  et  cum  in  alio  sist 
loco,  in  allo  resplendeiit.  Qui  enlrn  spiritu  propbe- 
tiae«  Virlio  doctrinae,  miraculoruro  pollct  gratia,  liu<* 
jtts  opinio  longe  laleque  ut  lampas  lucet.  Et  quique 
bona  ejus  audiunt,  quia  per  baec  ad  amorem  coele- 
stium  surgunt,  in  eo  quod  se  per  bona  opera  oxhi- 
bent,  quasi  ex  lampadis  lumine  resplendenU  .Quia 
ei^o  siancti  viri  quosdam  juxta  se  po»itos  quasi 
Ungcndo  ad  amorem  patriae  coelestis  accendunt» 
carbones  sunt.  Quia  vero  quibiisdani  longe  positls 
lucent,  corum  itinera»  ne  in  peccati  svi  tenebms 
corruant,  hmpades  fiuiit.  Iloc  vero  Inter  carbonv"^ 
et  lampades  disut,  quod  carbones  ardcnt  quidero, 
sed  ejus  loci,  in  qu6  jacuerint,  tenebras  non  expel- 
luut.  Lampades  autem,  quia  roagno  flammarum  lu- 
mine  resplendent,  diflusas  circumquaque  teuebras 
efiugant.  Qua  ex  re  noUndum  est  quod  sunt  pk>ri- 
que  sanctomm  iu  simplices  et  occuUi  sese  quae  in 
iocis  minoribus  sub  roagno  silenlio  contegeiites,  ut 
vix  eorum  viu  ab  aliis  possit  agnosci.  Quid  itaque 
isti  nisi  carbones  sunt  ?  et  qui  etsi  per  fervorem 
spiritus  ardorem  habent,  uroen  exeropli  flamroam 
non  habent,  nec  in  alieiiis  cordibiis  tenebras  pecca* 
toruro  \incunt,  quia  vium  suam  omniiio  sciri  re- 
fugiunt.  Sibimetipsis  quidem  accensi  suut»  bcd  aliii 
in  exemplo  luiniiiis  mm  sunl.  Ht  aotcm  qui  et  exeiii« 
pU  virtutum  spargunt,  et  lurocn  boni  opeiis  per  vi- 
tam  et  verburo  errantibus  demonstrant,  jure  lani- 
pades  appeUaiitur,  quia  et  per  ardorem  desiderii  eC 
flaroroam  verbi  a  peccatorum  cordibus  erroris  teiie- 
bras  repellunt.  Qui  igitur  in  occulto  bene  vivit,  sed 
alieno  profeciui  minime  proficit,  carbo  est.  Qui 
vero  in  iiiaUtione  sanctiutis  positus  kimen  ex  se 
rectitudinis  inultis  demoiistralur,  laropas  est,  quia  et 
sibi  ardet^  ei  aliis  lucet. 

505  (^'^^)  Carbonuro  qooque  nomtne  gcuerali- 
ter  quilibet  sancti  iutelliguntur,  sicut  per  Psalini- 
sum  dicitur  :  Pra  fuigare  in  contpectu  ejut  nubet 
trantierunt^  graiido  et  carbonet  ignit  {Ptat.  xvu,  47). 
Prae  fulgore  eiiim  nubes  trauseunt,  quia  praedicato- 
res  saucti  universa  mundi  spaiia  miraculoruro  cb- 
riute  percuminl.  Qui  etiaro  grando  et  carbones 
ignis  vocati  sunt :  quia  et  per  correctionem  feriuct» 
et  per  flammam  chariUlis  accendunt. 

Carbonuro  noroiue  mentes  in  peccatis  f.  igidae  de- 
signantur,  sicut  per  lereroum  de  Nazaraeis  dicilur : 
Denigrata  ett  tuper  earbonet  faciet  eorum  et  non  tnnt 

(675)  Ex  K  XXIX  in  lob  cap.  xi. 


^l  GhEGORlANtM. 

CBgniti  biplaieii  (Tkren,  iv,  8).  Vide  horum  vcrbo-  A 
ruin  expo^Uonem  lib.,  v,  cap.  35,  dist.  I. 
CAPUT   VI. 

Wt  PRIJKIS. 

(674)  Pmmnim  nomine  meoles  terrcna  concn* 
piftcentia  ardenics  designantur,  sictit  ad  beatum  iob 
de  dialwlo  voee  Dominica  dicitur :  HaHtus  ej%%  pru' 
9ut$  &rd0re  facit  {Job  xti,  i2).  Quid  enim  pninas 
msL  sscoensas  iu  Cerrenis  eouciipiscentiis  reprobO" 
miii  homSouro  menCcs  «ppellat  ?  Ardent  enim  cum 
^nedUbeC  lemponile  appetuni,  quia  nimirum  uruni 
desideria,  qiiae  quieCum  v^  incegrum  esse  aninHUQ 
Bon  permitiant.  Toties  igitur  aotiquos  hostis  alicn- 
Jus  prunas  «ceendit,  quoties  ^us  occuiia  suggestio 
IwiiiaBas  menles  ad  ddectationes  iHidtas  pertrahii* 


LIB.  XII 


U^ 


CAPUT  VII. 

BE    CINF.Re. 


/m  Scriptura  sacra  cineris    nomiite  aliquando  cuva 
swcutaris,  atiquande  poenitcntia  designatur. 

(675)  Cineris  nomine  cura  saecufaris  designatu  \ 
sicut  de  qualibet  aniraa  tcrreni^  desideriift  aggra- 
vata  sub  Epbraim  spccie  pcr  propbctaro  dicitur : 
Cicr  factus  est  Ephraim  panis  subcinericius  qui  ntn 
retfersatur  (Ose.  vii,  8).  Ex  natura  quippe  J)eiic  con- 
dita  csl  nobis  iiitcntio  quae  surgat  in  Deum,  scd  cx 
conversalionc  nequiter  assucta  inest  volunus,  quae 
praesens  premal  in  saeeuluro.  Panis  autero  subcinc- 
ricius  est  roundior  ex  ea  parte  quaro  inlerius  oc- 
cultat,  atque  ex  ea  sordidior  qua  dcsuper  cinerem 


AHatiiamque«uper«a,ayasinvidia,aliasluximae,  B^^^f^*^'^"'^'**^^'^^  *I"^  ^"""  ^ 


otias  avariii»  iacibos  inflaamai^  Superbim  quippe 

fociem  meuii  Em  supposuiHGenes.  m}^  eum  hanc 

ad  amUrmunda  verba  Dominioer  jussionit  instiga- 

idl.  Iwndiee  quoque  flawuna  Cainsm  euccendit  {Ge' 

sus.  nr),  cum  de  accepto  frairie  e^rifUio  doiuit^  ei 

per  hoc  utque  ad  fratricidii  facume  pertfenit;  luxuriw 

fmdkue  cor  Salomoms  exuuit^  tfnem  tanto  mii/iert- 

bu$  amore  eubdidit^  ut  usqu£  adidohrum  v^nerolto- 

Hfm  deduetus  dum  camis  deleetaHonem  sep^itmr^ 

CondUoris  reverenlim  oblivisceretmr  {lilBeg.  xi)» 

Araritim  igne  Achab  animum^  eum  eum  ad  appe" 

tendmn  aiienam  uineam  impatientibus  de$ideriis  Itii* 

puiit^  et  per  bocusque  ad  reatum  homicidii  pertraxit 

{III  Re§.  xi).  TaAto  ergo  malignis  606  sptrltus 

alicui  in  prunisilat,  quanlo  iituisu  suggestionis  oc-  C  cutemmeamt  et  operui  cimre  earnem  meam.{Job  xvi, 

culte  bumanas  mentesiBd  iiliciu  inflammat.  16).  Beqiiire  io  cap.  Ue  cote.  lib.  v,  cap.  21,  dist.  % 


buisset  quaerere  ocgllgii,  quasi  more  panis  subcine- 
ricii  mundiorem  partcro  inferius  preroit,  et  cum 
curas  saeculi  libeoter  iolerat,  quasi  congesiuro  ci- 
oercm  supcrijus  portai.  Reversaretur  autero  pani» 
su^incricjus  si  desideriorum  carnaliuro  ciiierem 
repelleret,  et  inientionem  bonaro  quatn  in  se  dudum 
despiclendo  oppresserat,  superius  osi^nlaret.  Sed 
reversari  tenuit,  curo  roens  aroore  curarum  saecu- 
larium  pressa,  molem  superpositi  cineris  abjicere 
negliglt ;  dumque  assurgere  in  intentionem  bonam 
non  appetlt,  quasi  rouiidiorem  facicm  subter  pre- 
mit. 

Cineris  BomioelpaMiii^nitiadesigoaiuf ,  sicut  per  Job 
ex  pers^pa  poenlieMMs  dicitur :  5acciim  cpnstti  i iiper 


IN€IPIT  LIBER  DUODECIMUS. 


507  CAPUT  PRIMUM. 

DE    LUCE. 

In  Scriptura  sacra  lucis  nomine,  aiiquando  Christus^ 

ediquando  daritas  eeternm  patria,  aliquando  glo^ 

ria  vet  prosperitas  vitm  prtesentis,  aHauando  cog» 

mtia  legis^  aliquando  gaudiuminaneyaliquando  ju- 

stitia^  aliquanao  claritas  prtedicationis  intettigitur. 

Lucis  noroine  Cbristus  designatur,  sicut  ipse  ia 

Evangelio  diclt :  Ego  sum  tux  mundi  {Joan,  vi,  12). 

Luds  nomine  clarltas  aetemae  patria^  designatur, 

sictti  per  Job  de  perversls  hominibus  dicitur :  Et  sie 

in  tenebris  quasi  in  luce  ambulant  {Joan.  iii,  19).  Te- 

nebrae  namque  praesentem  vitam  non  inoonvenien- 

ter  exprimunt,  in  qua  alieiiae  conscientiae  non  vi- 

dcDiur.  Lux  vero  nostra  aetema  patria  est  in  qua  dum 

Tultus  asplcimus,  corda  in  nobis  nostra  vicissim  vi- 

demus.  Iniqui  ergo,  quia  viiaro  praesentem  Jaro  dili- 

guiit,  atque  baec  exsilli  tempora  ita  complectuntur, 

ac  si  Jam  in  patria  regnent  re^  dicilnr.Sic  in  tene- 

(674)  £x  llb.  xxxiii  in  Jobc.  28,  iO. 

(675)  Ex  lib.  xxxii  in  Jobcap.  vii.post  med.  18. 

Patbol.  CXCIIJ. 


bris  quasi  in  luce,  qula  sic  in  praescnti  cxcitatelaeti 
sunt,  ac  si  jam  aetcraae  patriae  luce  perfruantur. 
*  506  {^^^)  I^ticis  Domine  gloria  vel  prosperius 
vitae  praesentis  deslgnatur,  sicut  per  Baldad  dicitur. 
Nonne  lux  impii  exstinguetur  {Job.  xviii,9):  habent 
namque  impii  in  praesenti  lucem  suam,  prosperita- 
tem  scilicet  vitaepraesentis.  Sed  lux  impii  exstlngue- 
tur,  quia  fugltlvae  vltae  prosperltas  cum  ipsa  citius 
vita  terroinatur.  De  hac  taroen  luce  voce  Dominiea 
ad  Job  dicltur  :  Auferetur  ab  impiis  lux  sua  (Job 
XXXVIII,  i5).  Mors  eteniro  camls,  quae  eledos  luci 
suae  restltult,  lucem  suam  reprobis  toUit.  Lux  nam- 
que  superbientis  esl  gloria  vitae  praesentis,  qui  tunc 
ei  subtrahitur,  curo  per  carnis  interitiim  ad  retribu- 
tionum  suarum  tenebras  vocatur. 

(677)  Lucis  nomine  cognitio  legis  potest  IntelligN 
Quae  quia  propter  Judaeorum  superbiam  cis  ablaia 
est,  recte  dicitur :  Auferetur  ab  impiis  tux  sua  (Job 


(((76)  Ex  lib.  XIV  in  Job  cap.  iv,  3. 
(677)  Ex  lib.  xxfx  in  Job  cap.  iii. 


12 


863  GARNERI  CAN.  REG. 

xxxTiii»  i5),  quia  dum  credere  veritati  renuunt,  co«  A 
gnitiooem  legis  in  perpetuuro  amittunt,  et  duro  de 
accepta  lege  superbiunt,  nimiruro  de  scientiae  suse 
gloria  caecantur.  Scripturo  quippe  est :  Obscurentur 
oculi  eortftft,  ne  videant  (Psal,  lxviii,  24).  Rursus» 
que  scriptum  est :  Excmca  cor  fwpuli  hujusj  et  aures 
ejus  aggrava  (!sa.  ti,  10).  Et  rursum :  Injudicium 
ego  veni  in  hunc  mundum,  ut  quinon  vident^  videant: 
et  quivident^  cxci  (iant  (Joan,  ix,  59). 

(678)  Lucis  nomine  gaudium  iuane  designatur, 
sicut  per  Baldad,  de  eo  qui  intemporalibusgaudium 
suum  ponit,  dicitur :  Lux  obtenebrescet  in  taberna^ 
culo  iUius  (Job  xTiii,  6).  Tabernaculum  namquc 
conscientia  dicitur.Sicut  autempleruroquetristitiam 
teuebras  dicimus ,  sic  non  iromerito  lucem  accipere 
gaudium  debemus.Lux  ergo  in  tabernaculo  impii  te-  " 
nebrescit,quia  inejus  conscieutia  qua  maleinhabitat 
gaudium,quod  de  temporalibusrebus  fuerat,  deficit. 

(679)  Lucis  nomine  justitia  designatur,  sicut  vo- 
ce  Doroinica  ad  beatum  Job  dicitur  ^  Indica  mihi  si 
nosti  omnia :  in  qua  via  habitet  lux,  et  tenebrarum 
quis  locus  sit^  ut  ducas  unumquemque  ad  terminos 
suos,  et  inteUigas  semitas  domus  ejus  (Job  xxxviii, 
20).  Quid  enim  lucis  nominenisi  justitia  accipitur? 
et  quid  pertenebras,  nisi  iniquitas  designatur  ?  Un- 
de  quibusdam  conversis  a  peccatorum  nequitia  509 
dicitur  :  Eratis  aUquando  tenebra:,nunc  autem  tux  in 
Domino  (Epiies.  v,  9).  Beato  itaque  Job  dicitur :  /n- 
dica  mihi  si  nosti  omnia  :  in  qua  via  habitet  iux^  et 
ienebrarum  quis  locus  sit  (Job  xxxviii,  4).  Ac  si  di-  £• 
catur  ei :  Si  plenam  te  scientiam  habere  suspicaris, 
dic,  vel  in  cujus  corde  ea  quae  nunc  deest  innocen- 
tia  veniat,  vel  in  cujus  corde  qnae  nunc  est  malitia 
perseveret.  In  qua  via  habitet  iux,  id  est  cujus  men- 
tem  justitia  veniens  impleat;  et  tenebrarum  quis 
locus  sil,  id  est  in  quo  iniquitas  caeca  perduret,  ut 
ducas  unumquemque  ad  terminos  suos,  id  est  ut  di- 
judices  vel  is  qui  nunc  iniquus  cernitiir  iniquilate 
Titani  finiat,vel  is  qui  justus  cernitur  extreroitatem 
vitae  suae  curo  iusiitix  perfectione  concludat ;  et  in- 
telligas  semilas  dorous  ejus,  id  est  consideres  atque 
discernas  vel  cui  bona  actio  perseverans  mansio- 
nem  aetemam  prxstet  in  regno,  vel  quem  usque  ad 
terminum  suum  actio  prava  couslringeus  in  aeter- 
num  damnet  supplicium.  Domus  quippe  pro  man-  D 
sione  ponitur,  semita  pro  aclione.  Semita  igitur  ad 
domum  ducit,  quia  aclio  ad  mansioiiem  pertrahit. 

(680)  Potest  autem  lucis  nomine  clariias  praedi  • 
cationis  intelligi.  Ipse  quippe  via  est,  qui  ait :  Ego 
sum  via^  veritas,  et  vila  (Joan.  xiv,  6).  Pcr^hanc  er- 
go  viam  lux  spargitur,  quia  per  ejus  praesentiam 
cuncta  gentilitas  illustratur.  Spargitur  autem  conve- 
nienter  dixit,quiaper  apostolorum  voces  non  angu- 
stata  atque  coarctata,  scd  late  fulgens  luxprasdica- 
tionis  emicuit. 

(678)  Ex  lib.  xiv  in  Joo  cap.  iv,  3. 

(679)  Ex  lib.  xxix  in  Job  cap.  ix. 

(680)  Ex  ejiisdem  lib.  cap.  xu. 

(681)  Ex  lib.  ixx  in  Job  cap.  xvii,  sub  fine. 


S.  VICTORIS  PAKiS.  564 

CAPUT  IL 

Dt    LOCERNA. 

In  Scriptura  sacra  lucernce  nomine,  aUquando  Chri- 
stus^  atiquando  claritas  prtBdicationis^  aliquando 
claritas  bonorum  operum^  aUquando  Seripturce  ta- 
crcB  lumeHf  aliquatido  gaudium  inane  designatur, 

510  Lucernae  noroine  Christus  designatur,  sicnt 
in  Evangelio  ab  ipso  dicitur.  Aut  quae  roulier  ha- 
bens  drachroas  decero,  et  si  perdiderit  drachroam 
unam,  noune  accendit  lucernam  et  everrit  domun\ 
et  quaerit  diligenter  donec  inveniat?  Require  In  ca- 
pite  lib.  IV.  cap.  4,  dist.  I. 

(681)  Lucernae  nomine  claritas  praedicationis  dc« 
signatur,  sicut  in  Evangelicf  voce  Veritatisde  bouis 
doctoribus  dicilur :  Neque  accendunt  lucernam^  et 
ponunt  eam  sub  modio^  sdUcet  super  candelabrum 
(Matth.  V,  15).  In  modio  enim  coromoduin  tempo- 
rale,  in  lucerna  autero  lux  praedicationis  accipitur ; 
lucernam  autem  sub  roodio  ponere,  estpropter  tem- 
porale  commoduro  gratiam  praedicationis  absconde» 
re :  quod  nemo  utique  electorum  facit.  Et  bene  ad* 
ditur :  scilicet  super  candelabrum ;  in  candelabro 
enim  status  corporis  designatur,  cui  lucerna  super- 
ponitur,  dum  eorpori  cura  praedicationis  antefeitur. 

(682)  Lucemae  noroine  claritas  bonorum  operom 
designatur,  sicut  in  Evangelio  voce  Veritatis  sanctis 
praedicaioribus  dicitur  :  Siitl  lumbi  vestri  pracincti^ 
et  lucema  ardentes  (Ltfc.xii,  55).Per  lumbos  luxuria, 
per  lucernam  autem  bonorum  operum  clariias  de- 
signatur.  Jubentur  ergo  lurobos  accingere  et  lucer- 
nas  tenere,  ac  si  aperte  audiant,  prius  in  vobismet* 
ipsis  luxuriam  restringite,  et  tunc  de  vobis  aliisbo- 
norum  operuiu  exempla  monstrate.  (683)  Duo  ergo 
sunt  quae  jubentur,  et  lumbos  restringere,  et  lucer- 
nas  tenere,  ut  munditia  sit  castitatis  in  corpore,  et 
lumen  veritatis  in  operatione;  Redemptori  etenim 
nostro  unum  sine  altero  placere  nequaquam  pote&t, 
si  aut  is  qui  bona  agit,  adhuc  luxuriae  inquuiamciita 
nondeserit;  aut  isquicaslitate  praeminet,  nec  dum 
se  per  bona  opera  exercet.  Non  castitas  enim  magna 
est  bine  bono  opere,nec  bonum  opus  est  aliquod  si- 
ne  castitate. 

(684)  Lucemae  r.omine  Scriptur»  sacrae  lumen 
designatur  sicut  per  beatum  Job  ex  persona  sanct;c 
Ecclesiae  in  511  ullima  tribulatione  positae  dicitur: 
Quis  mihi  tribuat^  ut  sim  juxta  menses  pristhios,  se- 
cundum  dies  quibus  Deus  custodiebat  me  ?  Quando 
splendebat  lucerna  ejus  super  caput  meum^  et  ad  lu- 
men  ejus  ambulabam  in  tenebris  (Job  xxix,  2).  Tunc 
quippe  videt  cx  se,  persecutione  cogente  inlirmo- 
mm  multos  cadere,  quos  nunc  ut  maler  intra  pacis 
sinuin  parvuios  fovet,  et  intra  tranquillas  fidei  cu- 
nas  coniinet,  quia  admisti  foriibus  ipsa  (idei  tran- 
quillitaie  nutriuntur.  Tunc  vero  laics  mulli  casuri 
sunt,  et  pcr  viscera  charitatis  quidquid  in  damno 

(682)  Haec  ex  lib.  xxviii  in  Job  cap.  xlvii. 

(683)  Ex  bomil.  13.  in  Evang. 

(684)  Ex  lib.  xix  in  Jobcap.  viii,  9. 


56S 


CRCGORlANUlf .  ---  LIB.  XU. 


S66 


parvalonim  castincti  se  perpeti  animft  perfeclomm  A  non  videat  nee  ortum  surgentis  auror(e  (Job  ?,  9). 
t-ij  ._  ^  .        ,     ...  LuxquippeChrlstusdicilursicolipse:  E^oittm/nx 

tnundi  (Joan.  viii,  12).  Nox  ergo  illa,  videlicet  tene- 
brosus  hostis  in  membris  suis  lucero  exspectat,  et 
non  videt,  quia  vel  hi  qui  fidcm  sine  operibus  ns 
linent  cum  pro  eadera  fide  in  extremo  judicio  sal- 
vari  86  posse  confidunt,  spes  eomm  frustrabitur, 
quia  hanc  male  vivendo  derooliti  sunt,  quaro  confi- 
tendo  tenuerunt ;  vel  hi  qui  pro  humana  laude  in 
bona  actione  se  exhibent,  incassum  a  veniente  Ju- 
dice  retributionem  bonorum  operom  sperant,  qui» 
dum  hajc  in  oslentalionem  faeiunt  laudis  jam  pr«- 
roiuro  ab  huroano  ore  recepemnt,  Yeritate  attestan* 
te,  quae  ail:  Amen  dico  vobi$,  receperunt  mercedem 
suam  (Matth.  vi,  2),  ubi  et  bene  subditur.  Nec  or- 


dolel.  Infirmomm  etenim  damna  ad  corda  fortium 
per  compassionem  transeunt.  Unde  ptr  Paulum  di- 
citiir:  Quis  infirmatur,  et  ego  non  infirmor  ?  Quis 
seandalizatur^  et  ego  non  uror  (/  Cor.  xi,  29).  Tanto 
cnim  quisque  perfectus  est,  quanto  perfecte  sentit 
HoJores  alienos.  Unde  sancu  Ecdesia  infirmis  tunc 
cadentibas  angustata,  cnm  horum  reminiscitur  tem- 
pomm.  jure  dictura  est :  Secundum  dies  quibns 
Deus  custodiebat  me.  Bene  autem  dicitur  :  Quando 
spiendebat  lucerna  ejus  super  caput  meum^  et  ad 
lumen  ejus  ambulabam  in  tenebris.  Lucernae  enim 
nomine  signatur  sacrae  lumen  Scripturae.  De  qua 
ipse  Ecclesiae  pastor  dicit :  Babemus  firmiorem  pro^ 
pheticum  sermonem^  eui  benefacitis  attendentes  quasi 


lucemee  tucenti  in  caiiginoso  loco^  donec  luceuat  ^  lum  surgentis  aurone.  Aurora  quippe  Ecclesia  di 

citur,  quae  a  peccatorum  suomra  tenebris  ad  lucem 
ju8iitiaet)ermulatur.  Uiide  et  hanc  sponsus  513  in 
Ganticorum  canticis  miratur  dicens  :  Quce  est  ista^ 
quas  progreditur  quasi  aurora  consurgens  (Cant.  vi, 
9).  Quasi  aurora  quippe  electorum  surgit  Ecclesia, 
quae  pravitatis  prisiinae  tenebras  deserit,  et  sesein 
novi  luTninis  fulgorero  convertit.  In  illa  igitur  luc», 
quae  in  districti  Judicis  advento  monstratur,  corpus 
damnati  hostis  ortum  surgentis  aurorae  non  vidct, 
quia,  dum  districtus  Judex  ad  retributioiiem  vene- 
rit,  iniquus  quisquis  suoram  caligine  meritomm 
pressus  quanta  dariiate  sancta  Ecdesia  iu  aeternum 
cordis  lumen  surgat,  ignorau  Tuiic  namque  ele- 


dies^  et  lucxfer  oriatur  in  cordibus  veslris  (JI  Pet.  i, 
19)  :  £t  Psalmista  ait  :  Lucerna  pedibus  meis  verbum 
tuum^  Domine  (Psal.  cxviii,  105).  Quia  autem  prin- 
cipale  nostmm  mens  est,  appellatione  capiUs  mens 
Tocalar  :  unde  Psalmista  ait :  Impinguasti  in  oleo 
emfmt  meum  (PsaL  xxii,  5).  Ac  si  aperte  dicat :  Cla- 
ritalis  pinguedine  replesti  mentero.  Nunc  ergo  lu- 
ceraa  super  caput  Ecdesiae  splendet,  quia  sacra 
doquia  tenebras  nostrae  roentis  irradiant,  ut  in  hoq 
CJdiginoso  vitae  praesentis  loco,  duro  verbomro  Dei 
lucem  percipimus,  quae  sintagenda  videamus.Nunc 
ad  lumen  in  tenebris  arobulat,  quoniam  sancta  uni- 
versalis  Ecdesia,  etsi  alienae  occulta  cogitationis 


penetrat,  quia  quasi  faciem  non  cognosdt  in  ^  ctorum  mens  in  alium  rapitur,  ut  Divinitatis  radiis 
•««««..       ,«„.  K^  Ai         1..       iiiustretur,  ei  quo  ejus  respectu   perfunditur,  eo 

ultra  se  gratia  comscante  sublevatur.  Tuncsancta 
Ecdesia  plene  aurora  fit,  cum  mortalitatis  atque 
4gnorantiae  suaeteuebras  funditus  amittit.  In  judicio 
ergo  adhuc  aurora  est,  sed  in  regno  dies ,  quia  ctai 
jam  cum  restauratione  corpomm  videre  lumen  in 
judicio  inchoat,  ejus  tamen  visuro  plenius  in  regno 
consummat.  Ortus  itaqoe  aurorae  est  exordium  cre- 
scentis  Ecdesiae,  quem  videre  reprobi  nequeunl : 
quia  a  conspectujdistricti  [Judicis]  malomro  suorum 
pondere  pressi  ad  tenebras  pertrahuntur.  Unde  recte 
per  prophetaro  dicitur :  Tdlatur  impiusy  ne  videat 
gtoriam  Dei  (Isa.  xxvi,  10).  Hinc  est  quod  de  hac 
aurora  per  Psalroistam  dicitur :  Abscondes  eos  in 


non 

nocte  ,  ponit  tamen  gressus  boni  operis  directa  lu- 

mine  supernae  locutionis. 

Lucemae  nomine  gaudium  |  in  carne  designa- 
tur,  sicut  per  Baldad  de  impio  dicitur  :  Et  /u- 
eerna  qua  512  *^P^^  ^ni  est^  exstinguetur  (Job 
xviii,  5).  Ut  usu  multomm  loquar  lucerna  luroen 
In  tesia  est  :  luroen  in  tcsta,  est  gaudium  in  carne. 
Luceraa  ergo  quae  super  iropium  est,  exstingue- 
tur,  quia  cum  malorum  suorum  retributio  eum 
sequitur,  in  ejus  menie  gaudium  caraale  dissipa^ 
tor.  Bene  autero  de  hac  luceraa  non  dicilur  quae 
apud  euro  est,  sed  qiiae  super  eum  est,  quia  ini- 
quoram  mentero  terrena  gaudia  possident,  sicque 
eam  in  voluptatibus  absorbeni,  ut  superipsam  sint, 


Don  apud  ipsam.  Justi  autem  etiara  cum  prosperi-  D  abscondito  vultus  tui,  a  conturbationehominum(Psal. 

XXX,  21).  Electos  eiiim  quisque  in  judicio  per  in- 
ternum  visuro  in  vultu  Divinitatis  absconditur,  dum 
reprobomro  foris  caecitas  districta  aniroadversione 
justitiae  repuisa  turbatur. 


taiem  vitae  praesentis  habent,  earo  sub  seroetipsis 
premere  noverunt,  ut  hoc  quod  apud  se  in  l)onis 
hilarescunl,  gravitatis  consilio  transeant  et  virlutis 
regiroine  excedant.  Liiccrna  ergo  iropii  quae  super 
eum  est  cxstingiiitur,  quia  cilius  ejus  gaudiuro  defi- 
cit»  quod  eum  totum  in  hac  vita  possedit.  Et  qui 
nunc  male  se  in  voluptatibus  dilatat,  euro  post  in 
suppiiciis  pcena  coaiigustat. 

CAPUT  ni. 

DE    AURORA. 

(685)  Aurorae  nomine  sancta  Ecclesia  designator, 
sicut  per  beatum  Job  de  diabolo,  vcl  ejud  corpore 
tub  noclis  appeUatione  didtur  :  Exspectet  lucem  et 

(685)  Ex  lib.  iv  in  Jobcap.  xiii. 


CAPUT  IV. 

DE  DIUfCULO. 

iii  Scriptura  sacra  dilucuti  nomine  aliquando  prcB' 
sens  electorum  Ecclesia^  aliquando  cognitio  verita* 
tis  intelligtlur. 

514  (^^^)  ^iluculi  vel  aurorae  nomiue  pncseiit 
eleciorum  Ecclesia  designatur,  sicut  ad  l)eatum  Job 
voce  Doininica  didtur  :  Nunquid  post  ortum  tuuni 

(686f  £x  iib.  xxix  in  Job  cap.  ii,  1. 


307  GARNEW  CAN.  REG 

prmcepisti  diluculo,  et  ostendisti  aurorce  locum  tuum 
{Job  Mxvin,  l«)?  Subaudis,  ut  ego.  Orti»8  quippe 
DiviniUlis  cjus  ante  el  posl  non  habet.  Cui  dum 
scmper.esse  est  per  aeicrnitaiem,  dum  omne  quod 
labilur  circumscribit,  inlra  semclipsum  temporum 
cursus  claudit.  OrluS  vfero  humiliiaiis  ejus,  quia  cl 
coepii,  cl  desiil :  et  ante  et  post  habere  a  tcmpore 
acoepit.  Sed  quia,  dum  ipse  umbras  nostrae  lem- 
poralilatis  suscepit,  lumen  nobis  sux  aelernitatis  in- 
fudit ,  recle  per  hunc  ortum  quem  Crealor  sibi  in 
lcmpore  condidit,  locum  suum  sibi  tempore  aurora 
cognovit.  Quia  enim  diluculum  vel  aurora  a  le.ic- 
brls  in  lucem  vertilur,  non  immerito  diluculi  vel 
aurorae  nomine  omnis  clectorum  Ecclcsia  designa- 
itit  ipsa ;  namque  dum  ab  infidelitatis  noclc  ad  fidei 
lucem  ducitnr,  velut  dilucuti  vcl  aurorae  more  in 
dicm  post  tenebras  splendore  supemae  chariutis 
aperitair. 

Diluculi  nomine  cognitio  veritatis  designatur,  si- 
cut  per  Job  Domino  de  homine  dicitur  :   Visitai 
tum  dilucuto  et  $ubitd  proba$  Hlum  (Jo6  vii,  f  8).  Quis 
cnim  nosirum  nesciat  quia  diluculum  dicitur,  cum 
jam  noctuma  tempora  in   clariiatem  lucis  muian- 
tur  T  Nos  iiaque  nocxis  tenebris  premimur,  cum  per- 
petratione  iniquitatis  obscoraraur.  Sed  mx  in  lu- 
cem  vertitur  cum  corda  nostra  justiiiae  fulgor  illu- 
minat,  quam  eaecltas  culpae  deprimebat.  Dilucnlo 
ergo  nos  Dominus  visitat,  quia  crroris  nostri  te* 
nebras  luce  suaecognitionis  illastrai,contemplationis 
munere  sublevat,  in  arccm  virtutis  eialtat.  Sed 
notandum  quod  Domiuas,  postquaro  dilucuto  visi- 
lat,  subito  homincm  probat,  quia  et  accendcndo 
torda  nostra  ad  virtutem  provehrt,  et  recedendo 
concuti  teotatione  permittit.  Si  emm  post  virtuium 
munera,  nuUa  tentatione  concutitur,  has  se  habcrft 
animus  ex  semetipso  gloriatur.  Ut  ergo  ct  Klrmitatis 
.    dona  habeat,  et  infirmitatem  suam  humiliter  agno- 
3cat,  515  per  accessum  gratiae  ad  alta  sustollitur, 
et  per  secessum  quid  a  semetipso  sH,  probat^ir.  Quod 
bene  nobisin  historia  sacrae  locutionis  innuitnrqua 
Salomon  et  divinitus  acoepisse  sapicntiam,  et  tamen 
post  acceptam  eatndem  sapientiam,  meretricum  su- 
tim  pulsatuc  quaeslione  memoratur.  ttox  enim  ut 
graiiam  tantae  revelationis  acccpit,  certamen  tur- 
pium  mulieram  pertulit,  quia  nrmirum  saBpe  cum 
mentem  nostram  conoessis  virtutlbus  respectus  in- 
timae  largitatis  ilhiminat,  ham:!  prodnus  etiam  lu- 
Dricae  cogitationes  turbant,  ut  quae  sublevata  im- 
menso  muuere  exsullat,  etiam  teniatione  pulsau 
quid  sit,  inveniat :  Sic  Elias  visitatus  dilucuto  ser- 
mone  ccelos  aperuit,  et  tamen  probatus  subilo^  tit- 
firmus  per  deserta   fugiens  unam  mulierem  expavit 
(///  Reg.  xix).  Sic  Pautus  ad  teriium  ccetumduci'- 
tur^  paradisi  penetrans  secreta  consideratt  et  tamen 
ad  semetipsum  rediens  contra  camis  betlum  taborat^ 
legem  dtiam  in  membris  sustinet  cuju9  in  se  rebel  • 
lione  fatigari  spiritus  hgem  dolet  {II  Cor.  xii).  Dilu- 


S.  VICTORIS  PARIS.  568 

X  culo  ergo  Dominus  visiiat  homincm,  sed  subito  posi 

visiutionem  probat :  quia  et  collato  munere  suble- 

vat,  et  abstracto  paiilulum  ipsum  sibi  hominem  de- 

monsirat. 

CAPOT  V. 


(687)  Ex  lib.  XVI  in  Jobcap.  xxv,  127. 
(tt88)  £x  lib.  vuj  jn  Job  cap.  xxi,  23. 


DE  llilNE. 

In  Scriptura  tacra  woiw  rtomint  adventms  Donti^ 
nicce  incarnatioms,  aliquando  adveutut  Judicss^ 
atiquando  vitce  nostros  exordium,  atiquando  prce- 
untis  vitm  prnsperitas^  aliquando  mundi  exor- 
dium,  atiquando  intellectus  nostri  puerUia  intel- 
ligitur. 

(687)  Mane  nomine  adventus  Dominicae  incar- 
nationis  designatur,  slcut  per  propheUm  dicitor : 
Yettit  mane,  et  nox  {Isa.  xxi,  12).  Quia  nimiram 
^  uovae  lucis  primordia  in  Redemploris  516  "^*^" 
prxsentia  Tulserunt,  et  umen  a  persecutorum 
cordibus  perfidiae  suae  lenebrae  non  sunl  dc- 
tcrsae. 

(688;  Mane  nomine  adventus  Judicis  designa* 
tur,  sicut  pcr  beatum  Job  dicitur  :  Ecce  nunc  in 
pulvere  dormio^  et  si  mane  me  qwesieris^  non  subsi- 
stam  {Job  vii,  21).  Peccanli  enim  primo  hominl 
dicitur  :  Puhis  e«,  et  in  pulverem  reverteris  {Genes. 
iH»  19).  Mane  autem  dicitur,  illa  tunc  manifcsu- 
lio  mentium  quae  in  adventu  judicis  apcrtis  cogi- 
utionibus  quasi  post  noclis  tenebras  demonstra- 
lur.  Dc  quo  nimirum  mane  per  PsalmisUm  dici- 
tur  :  Mane  astabo  tibi,  et  videbo  {Psat.  v,  5).  Quae- 
rere  autem  Dei  est  hominem,  subtili  intcrrogationc 
discutere,  et  districte  discutiendo  judicare.  Bea- 
tus  igitur  Jpb  humanae  dejectionis  damna  consi- 
derans  videat  quia  et  praesenti  jam  pocna  priemi- 
tur,  et  adhuc  de  futuris  gravius  urgetur,  et  dicat : 
Ecce  nunc  in  putvere  dormio^  et  si  ma$ie  me  quce- 
sieris  non  subsistam.  Ac  si  apertius  <]>eploret  dicens  : 
In  praesenii  quidem  mortem  jam  camis  patior, 
et  Umen  adhuc  de  venturo  judicio  graviorcm  mor* 
tem  districtionis  tuae  seiitentiam  pertimesco. 

(689)  Mane  nomine  vitae  nostrae  exordium  desi- 
gnatur,  sicut  per  Hiipbaz,  de  peccaioribus  dicilur : 
De  mane  usque  ad  vesperam  succidentur  {Job,  iv, 
20).  A  mane  namque  usque  ad  vesperam  sticcidi- 
lur  peccator,  dum  a  vitae  suae  exordio  usque  ad 
D  terminum  iniquitatis  perpelratione  vulneratur. 
Omni  namque  tempore  reprobi  per  augmentum 
malitiae  contra  se  ictus  ingeminant  quibus  succisi 
in  profundum  ruant.  De  quibus  bene  per  Psalmi- 
stam  dicitur  :  Vtri  sanguinum^  etdotosi  non  dimi* 
diabunt  dies  suos  (Psat.  liv,  26).  Dies  quippe  di- 
midiare,  est  tempus  vitae  malae  in  volupUtibus  du- 
ctum  ad  poenitentiae  lamenU  dividere,  atque  hoc  ad 
bonum  usum  partiendo  rcparare.  Sed  iniqui  dies 
suos  nequaquam  dimidiant,  quia  perversam  men- 
tem,  nec  in  extremo  tempore  muunt.  Quo'  contra 
Paulus  admonet  diccns :  Redimente%  tempus^  qu^^ 
niam  dies  mali  sunt  {Ephee.  v,  i6).  Tempus  quippe 

(689)  Ex  lib.  v  in  Job  cap.  xxviii. 


^^  GREGOBIANUM.  -  LIB.  XII. 

rediinimus,  quando  anteaclaiB  vilam  quam  lasci-  A  GAPUT  Yl 

OE  nOKk   TERTIA,  6EXTA,  NONA 


m 


▼iendo  perdidimuSy  flendo  reparamus. 

(690)  517  ^^ne  nomine  vita".  praesentis  pro- 
speritas  de^ignatur,  sicut  per  beatum  iob  de  per- 
Terso  quolibet  dicitur  :  Mane  primo  consurgit  ho- 
micida^  interpcit  egenum  et  pauperem  :  per  noctcm 
vero  erit  quasi  fur  (Job,  ixiv,  14).  Cum  homicida  in 
proximorum  nece  pcr  nocturnum  maxime  silen- 
tium  soleat  grassari,  cur  boc  in  loco  mane  primo 
consnrgere  ad  Interfieiendum  egenum  et  pauperem 
didtur»  in  nocte  vero  quasi  fur  esse  perbibetur  ? 
Sed  Ipsis  verbis  litterae  dum  sibi  congruunt  ad  in- 
daganda  spiritus  secreta  revocamur.  Mane  ergo 
praes^tis  vitae  prosperitas  signatur,  sicut  per 
Salomonem  dicitur  :  Vo!  tibi^  terra^   cujus  rex 


ET  UNDECIMA» 

(69!£)  Possumus  autein  in  easdem  diver$ijalcs 
borarum  etiam  ad  unumquemque  hominem  pcr 
aelaium  momenta  dislinguere.  Mane  quippe  intei- 
lectus  nostri,  puerilia  est :  hora  autem  leriia  ado- 
lescenlia  inlelligi  potest,  quia  quasi  sol  iu  altum 
profecit,  dum  calor  aetatis  crescil.  Sexta  vero  ju- 
ventus  cst,  quia  velut  in  ceniro  sol  figilur:  dum  in 
ea  plenitudo  roboris  solidatur.  Nona  autem  sene- 
clus  intelligitur,  in  qua  sol  velut  ab  allo  axe  de- 
sceudii,  quia  ea  aetas  a  calore  juveiitutis  defecit. 
Undecima  vero  hora  est  ea  aeus  quae  decrepila  vel 
veterana  dicitur.  Unde  et  Gneci  valde  seniores, 
non  yif wT«f,  sed  irpiupvTipowc  appellant,  ut  plus- 


ptieresf,  et  eujus  pnnctpes  mane  comedunt  (Eccie.  "  quam  senesesse  insinuent,  quos  provectiores 


X,  16).  Quia  mane  primum  diei  tempus  est,  el 
vespere  extremum  nequaquam  reficlendi  sumus  de 
bujus  vitae  prosperitate  quae  prasvenit,  sed  de  iis 
quae  lo  fine  diei,  id  est  in  mundi  termino  sequun- 
tur.  Mane  ergo  comedunt,  qui  de  hujus  mundi  pro- 
speritatibos  extolluntur,  et  dum  praesentia  vehe- 
menter  curant,  futura  non  cogiiant.  Omnis  autem 
qui  odit  (ratrem  «««m,  sicut  dicit  Scriptura,  homi- 
cida  ett  (J  Joan.  ui,  20).  Mane  itaque  primo  con- 
surgit  homlcida,  quia  in  praesentis  vitae  gloria 
perversus  quisque  erigitur,  et  illorum  vitam  depri- 
uiit,  qui  dum  sequentem  gloriam  sitiunt,  quasi 
satiari  In  vespere  exquirunt.  Qui  ergo  contra  ege- 
num  ei  pauperem  mane  homicida  est,  per  noctem  C 
qoasi  fur  absconditur,  quia  perversus  quisque  qul 
in  prosperitate  vitae  prae&entis  humilium  vitam  de- 
primendo  iiiterimit,  in  adversitate  ac  dejectione 
positus  per  iniqua  consilia  latenter  laedit,  atque  id 
quod  per  se  explere  non  valet,  adhaerendo  hujus 
mundl  potentibus  exercet. 

(691)  Mane  nomine  mundl  exordiuin  designatur 
io  Evangelio,vocc  Veritatis  :  Simile  e$t  regnum  cce^ 
lomm  komini  patrifamilias  qui  exiit  primo  mane 
conducere  operarios  in  vineam  $uam  (Matth.  xx,  1). 
Quis  pitris  familias  similitudinem  rectius  tenet 
quam  Conditor  noster,  qui  regit  quae  condidit,  et 
decios  suos  sic  in  hoc  mundo  possidet  quasi  subje- 


vo- 

cant.  Quia  ergo  ad  vitam  bonam,  alius  in  pueritia, 
alius  in  adolescentia,  alius  in  juventute,  alius  in 
8enectute,alius  in  decrepita  aetate  perducitur,'  quasi 
diversis  horis  operarii  in  vineam  vocantur. 
519  CAPUT  Yll. 

DE  DIE. 

/m  Scriptura  sacra  diei  nomine^  aliquando  ctaritas 
futwrmvitce,  aliquando  peccati  delectatio,  aliquando 
ciaritas  iniellectus,  aliquando  spiritalis  doctor^ 
aliquando  claritas  conversationis  Redemptoris  no* 
strt  in  carne  inteUigitur,  Cum  vero  pluraliter  dies 
dicuntur^  aliquando  singulce  electorum  animof, 
aliquando  angeiici  ^piritus^  aliquando  virtutes^ 
aliquando  ceternitatis  tongitudo,  aliquando  intelli^ 
gentia  designatur. 

Diei  noroine  claritas  fulurae  vitae  designatur,  $1* 
out  sponsi  voce  Ecclesiae  in  Canticis  canticorun 
dicitur  :  Duo  ubera  tua  sicut  hinnuli  caprece  gemelii 
qui  pascuntur  in  /t/tts,  donec  aspiret  dies  (Cant,  x« 
3).  Hequire  iu  capitulo  de  uberibus,  lib,  v,  cap.  44, 
dist.  1. 

(693)  Diei  nomine  pecc-ati  delcctatio  designatur, 
sicut  per  beaium  Job  dicitur :  Pereat  dies  in  qua 
natus  sum,  et  nox  in  qua  dictum  est :  Conceptus  est 
homo  (Job  111, 3).  Per  diero  peccati  deleclatio  intelli- 
gitur;  per  noclem  vero  caeciUs  mentis  per  quam 
se  homo  patitur  in  culpae  perpetratione  prostemi. 
Oput  igitur  perire  diem,  utorone  quod  blandlri 
culpa  cernitur,  culpa  vigore  justiUae  interveniente 


ctos  Dominus  in  domo  ?  Qui  habet  vineam  uni-  j^  destruatqr.  Optat  etiam  perire  noctem,  ut  quod  cae- 


versam,  scilicet  £ccleslam,  qui,  ab  Abel  Slg  justo 
usque  ad  ultimum  electum  qui  in  fine  mundi  na- 
seitunis  est,  quot  sanctos  protulit  quasi  tot  pal- 
mites  misit.  Uic  lUque  Pater  familias  ad  excolen- 
dam  vineam  suam  mane,  hora  tertia,  sexU,  nona, 
et  undecima  operarlos  conducit :  quia  a  mundi 
hujus  initio  usque  In  finem  ad  erudiendam  plebem 
fideUum  praedicatores  congregare  non  destitit. 
Mane  eteuim  mundi  fuit  ab  Adam  usque  ad  Noc. 
Uora  vero  tertia,  a  Noe  usque  ad  Abraham,  Scxu 
quoque  ab  Abraham  usque  ad  Moysen.  Nona  vero 
a  Moyse  usque  ad  adventum  Dominl.  Undecima 
vero  ab  adventu  Domini  usque  ad  finem  mnndi. 

(690)  Ex  lib.  XVI  in  Job  cap.  xxv. 
(091)  E/homil.  19  in  Esang. 


cau  mens  etiam  per  consensum  perpetrat,  animad» 
versione  poenitentiae  exstinguai.  520  ^^  quaeren- 
dum  nobis  est,  cur  in  die  horoo  natus  dlcitur,  in 
nocte  conceptus.  Sane  homo  in  die  nascitur,  sed  in 
nocte  concipitur,  qula  nequaquaro  ad  delecutio- 
nem  peccati  rapitur,  nisi  prius  per  volunurias  men- 
tls  teuebras  infirmetur.  Ante  enim  caecus  in  mente 
fit,  et  postmodiim  se  reprobse  delecutionl  subster« 
nit.  Dicat  ergo  :  Pereat  dies  tit  qua  natus  ctim,  ei 
nox  in  qua  dictum  est :  Conceptus  est  homo,  Pereat 
delectatio  quae  In  culpam  hominem  rapuit,  pereal 
incauu  mentis  Infirmitas  quae  usque  ad  tenebrat 
pravi  consensus  excaecavit :  homo  enim  dum  Maih 

(692)  Ex  homil.  prox. 

(69!^)  £x  lib.  4,  in  Job  c.  xvii. 


S71  GARNERI  CAN.  REG.  S.  YICTORIS  IMMS  579 

dimenta  delecUlioQis  iiicaute  non  perspicit,  etiam  A  e$$€t  diet  (Jer.  \y).  Hinc  est  quod  vocem  pccniten* 


iu  noctero  nequissimae  perpetrationis  ruit.  Solerter 
ergo  Tigilandum  est,  ut  cnm  blandiri  culpa  inchoat, 
ad  quantum  iuleritum  mens  trabatur »  agnoscat. 

(694)  Dfai  nomine  ciaritas  iniellettus  designatur, 
sicut  per  beatum  Job  de  filiis  suis  dicitur  :  Et  ibunt 
filii  ejuSf  et  facigbant  convivia  per  domos  :  unui» 
qui$que  in  die  suo  {Job  i,  4).  Filiorum  nominCy 
sancti  apostoli  designantur.  Filii  ergo  facturi  con- 
Tivia  per  domos  ibant,  cum  prasdicatores  apostoii 
in  di?ersis  mundi  regionibus,  virtulum  epulas 
audientibus,  quasi  edentibus  ministrabant.  Unde  et 
eisdem  filiis  de  esurientibus  plebibus  dicitur  ;  Date 
illis  mt  maiiducare  (Matth.  xiv,  16) :  £t  rursuih  : 
Dimittere  eo»  jejunos  nolo^  ne  deficiant  in  via  (Matth. 
XV,  32).  Id  esl  ia  pnedicatione  vestra  verbum  con«  B  tem  aperta  ejus  miracula  viderant,  et  adhuc  eum 


tium  in  se  iterum  sumpsit  propheta  dicens  :  Impe» 
gimut  meridie  quasi  in  tenebris^  in  caliginosis  quasi 
mortui  (Isa,  Lix,  10).  Hinc  itemm  dicit  :  Custos 
quid  de  nocte^  custos  quid  de  nocte?  {Isa,  xxi,  11). 
Dixit  custos  :  Venit  mane  et  nox ;  de  nocte  elenim 
venit  custos,  quia  humani  generis  protector,  et 
manifestus  in  carne  apparuit,  et  tamen  hunc  pressa 
perfidi»  sux  tenebris  Judsa  minime  agnovit.  UUi 
bene  ex  voce  custodis  additur :  Tenit  mane  et  nox, 
quia  per  ejus  pra^^cntiam,  et  nova  iux  >nun  *o  in- 
claruit,  et  tamen  in  corde  infidelium  vetusta  caeci- 
tas  remansit.  Bene  autein  dicitur :  Quasi  in  nocte, 
sic  palpabunt  in  meridie,  Hoc  quippe  palpando 
exquirimus  quod  oculis  non  videmu^.  Judsei  au- 


solationis  accipiani,  ne  a  veritatis  pabulo  jejuui  re- 
mauentes,  in  hujus  vitae  labore  succuinbant.  Hinc 
rursum  eisdem  flliis  dicilur  :  Operamini  non  cibum 
qui  perit^  sed  qui  permanet  in  vitam  (etemam  \{Joan. 
vt,  27).  Quae  coiiviyia  quomodo  exhiberentur,  ad- 
jungllur ,  cum  subditur ,  unusquisque  in  die  suo. 
Si  ignorantiae  obscuriias  sine  dubitatione  nox  cor* 
dis  est,  inteilectus  non  immerito  dies  vocatur.  Uiide 
per  Paulum  dicitur  :  Alius  judicat  diem  inter  diem; 
aUus  judicat  omnem  diem  {Rom.  xiv,  5).  Ac  si  aperte 
dicat  :  alius  quaedam  nonnullis  intermissis  intelli- 
git,  alius  vero  omnia  ad  intellectum  possibilia,  ita 
ut  sunt  videnda,  cognoscit.  Unusquisque  ergo  in 


quasi  palpantes  inquirebant,  cum  diceienl  :  Quo- 
usque  animam  nostram  532  ^otlis.  Si  tu  es  CArt- 
stuSf  dic  nobis  palnm  (Joan,  x,  24).  Ecce  miraculo- 
rum  lux  ante  oculos  aderat,  et  tamen  in  cordis  sui 
teuebris  offerenies  adhuc  requirendo  palpabant. 

(696)  Dierum  nomine  singulae  electorum  animae 
designantur»  sicut  per  beatum  Job  de  nocie  in  qiia 
conceptus  est  dicitur  :  Non  computetur  in  diebus 
afint,  nec  numeretur  in  tnensibus  (Job  iii,  6).  Annum 
namque  praedicationem  siipernae  gratiae  non  incon- 
venienter  accipimus,  quia  sicut  in  anno  congesiis 
diebus  tempus  perficitur,  ita  in  superna  gratia  vir* 
tutum  multiplex  vita  completur.  Potest  pcr  annum 


dle  suo  convivium  exhibet,  quia  sanctus  quisque  ^  etiam  mullitudo  intellig^redemptorum,  quia  sicut 


praedicator  juxta  mensuram  illuminatae  intelligentiae, 
mentes  audientium  epistolis  veritatis  521  pascit. 
In  die  suo  Paulus  convivium  fecerat,  cum  dicebat ; 
Beatiores  erunt  si  sic  permanserint  secundum  meum 
consitium  (Cor,  vii,  40).  De  die  suo  unumquemque 
admonebat  cogitare,  cum  diceret :  Vnusquisque  in 
suo  sensu  abundet  (Rom^  xiv,  5), 

Diei  nomine  spiriialis  doctor  designatur,  sicul 
per  Psalmistam  dicitur :  Dies  diei  eruciai  verbumj  et 
nos  nocti  indicat  scientiam  (PsaL  xviii,  3),  id  est, 
spiritualis  spirituali  de  pleno  profert  verbum  quod 
«rat  Deus  in  principio  apud  Deum* 

(695)  Dieinomine  claritasconversationisRedem- 
ptoris  nostri  in  carne  designatur,  sicut  de  Judaeis 


ex  dierum  multitudine  annus  ducitur,  iia  ex  col- 
lectione  bonorum  omnium  illa  electomm  iunume- 
rabilis  universitas  expletur.  Hunc  namque  annum 
perfecte  multitudinis  Isaias  pnedicat  dicens  :  Sptr(- 
tus  Domini  super  nte,  eo  quod  unxit  me^  ad  annun^ 
tiadum  mansuctis  misit  me^  ut  mederer  contriiis 
corde^  etprcedicaremcaptivis  indulgentiam,  etclausis 
apertionemy  ut  prtedicarem  annum  placabilem  Dq^ 
mini  (Isa,  lxi  ,  1) :  annus  enim  placabilis  Do- 
Miini  praedicatur,  cum  futura  plebs  fidelium  veri- 
tatis  lumine  illustranda  praedicitur.  Quid  vero  per 
diesnisi  singulae  quaequeelectorum  mcntes?  Quid 
per  menses  nisi  muUipIicalae  eorum  Ecclesiae  quae 
unam  catholicam  faciunt,  designantur?  Illa  erga 


ipsiua  persecutoribus  Eliphaz  dicit :  Perdtemtnctir- D  nox  non  eomputetur  in  diebus^  nec  numeretur  in 


rent  tenebras,  et  quasi  in  nocte  sic  palpabunt  in  mert- 
die  (Job,  V,  14),  Clare  ^uippe  per  diem  cemitur, 
per  noctem  vero  acies  nostra  obscuratur.  Persecu- 
tores  igitur  Redemptoris  nostri  dum  divinae  virtutis 
miracola  cernerent  et  tamen  de  ejus  divinitate  du- 
biUireot,  in  die  lenebras  passi  sunt,  quia  visum  in 
luce  prodidemnt.  Per  diem  itaque  incurrunt  tene- 
bras,  quia  in  ipsa  Veritatis  praesentia  perfidiae  er- 
rore  caecati  sunt.  Hinc  est  quod  eos  ipsa  lux  admo- 
oel  dioens  :  Ambulate  dum  lucem  habetis^  ne  vos 
$enebr<B  comprehendant  (Joan,  xii,  35),  Hinc  est 
quod  de  Judaa  dicitur :  Occidit  ei  sol^  cum  adfiue 

(694)  Ex  lib,  1.  in  Job  cap.  vii,  20. 

(695)  £x  lib.  vi  in  Job  cap.  xiii,  14. 


mensibus;  quia  antiquus  hostis,  qui  per  noctem 
intelligitur,  superbiae  suae  tenebris  pressus  adven* 
tum  quidem  Salvatoris  conspicit,  sed  nequaquam 
ad  veniam  cum  electis  redit.  Hinc  enim  scriptum 
est :  Nusquam  enim  angelos  apprehendit^  sed  semen 
Abrahce  apprehendit  (Hebr.  ii,  16)  (697).  Idcirco 
namque  Redemptor  noster  non  angelus,  sed  homo 
factus  est,  quia  hoc  procul  dubio  fieri  debuit  quod 
rederoit,  ut  et  perdituro  angelum  non  apprehendendo 
dcsereret,  et  hominem  in  semelipso  apprehendendo 
repararet. 
Possunt  etiam  dies  ii  qui  in  aeterna  luce  permt« 

(696)  Ex  lib.  iv  in  Job  cap.  xi,  10.  • 

(697)  Ex  ejusd..Ilb.  cap.  xii,  11. 


575 


GReGORIANUM.  -  LIB.  XII. 


m 


Deiii  angelict  spirkas,  mcnses  aulem  eorum  ordi-  A  est :  in  steculnm  swaUi  anni  tui  {Psal,  ci,  29).  Nos 


oes  et  digniutes  intelligi.  Singoli  enim  quique  spi- 
ritus,  quia  lucent,  dies  sunt :  sed  quia  certis  qui- 
liusdam  diguiUlibus  523  distinguuntur,  ul  aiii 
tlironi,  alii  dominationes,  alii  principatus,  alii  po- 
tesiales  sint  pro  hac  ipsa  disiribotione  agminum, 
menses  Tocauiur.  Sed  quia  antiquus  hostis  nequa- 
quam  ad  meritum  lucis,  nequaquam  ad  ordinem 
supemorum  agminum  reducitur,  nec  in  mensihus 
numeratur.  Sic  quippe  ilium  perpetratae  snperhiae 
cjccitas  aggravat,  ut  ultra  ad  illa  claritalis  iniim» 
agihina  superna  iion  reileat.  Nequaquam  jam  stan- 
tihus  lucis  dignilatihus  adniiscetur,  quia  tenelra- 
nim  suaruro  meiito  seinper  ad  iina  deprimitor. 
Possunt  quoque  per  dies  singulae  virtutes  intelii- 


itaque  intra  tempora  volvimur  per  hoc  quod  crea- 
tura  sumus.  Deus  autem,  quia  cr^tor  csi  omniuro 
aeterniuie  sua  tempora  nostra  comprehendit.  Ait 
ergo :  Ab  Omnipctente  non  $unt  abscondita  iempora, 
quia  ipse  quidem  uosira  comprehcnsibiliter  con- 
picit,  nos  autem  ea  quae  ejus  sunt  comprehendcre 
nullatenus  valcmus.  Sed  cum  natura  Dci  simplex 
sit,  mirandum  valde  est,  cur  dicitur  :  Qui  noverunt 
eum,  ignorant  dies  iUius.  Neque  enim  aliud  ipse, 
atque  aliud  dies  ejus  sunt.  Deus  namquc  hoc  est, 
quod  habet :  iEterniutem  quippe  hahet,  sed  ipse  est 
9iternius.  Lucem  habet,  sed  lux  sua  ipse  est.  C4a- 
ritatem  hahet,  sed  ipse  est  clarius  sua.  Quid  est 
ilaque  dicere  :  Qui  novcruiR  eum,  ignoraut  dies 


gi«  Quia  ergo  quod  nos  flendo  insequimur,  nequa-  D  illius,  nisi  quia   qui   cognoscit  eum,  adhuc  nes- 

ciunt?  Nam  et  qui  eum  jam  flde  tenent,  adhuc  per 
spcciem  ignorant.  £t  cum  ipse  sihi  sil  aetemitas, 
quem  veraciter  credimus,  qualiter  Umen  sit  ipsa 
aBterniias  igiioramus.  Dicalur  ergo  recte  :  Qui  au- 
tem  noverunt  eum,  ignorant  dies  illius,  quia  etsi 
jam  Deum  per  fidem  novimus,  qualiter  umen  sit 
aUerniUs  sine  praeterito  anle  saecula,  sine  futura 
postsa^ula,  sine  mora  longa,  sine  praestoIatioii& 
perpetuanon  videmus. 

Dierum  uomine  intelligeutia  designatur,  sicut  in 
lihro  Joh  de  amids  ejus  dicitur  :  Sederuntque  cum 
eo  septemdiebus  et  septem  n^ctibus  {Jub  ii,  13).  In 
die  enim,  quae  videmus  agnoscimus,  in  noctc  autem 
aut  caeciiale  nihilcernimus,autdubietate  caligamus. 
Per  diem  iuque  inteliigeniia,  per  noctem  vero  igno- 
rantia  signatur.  Septenario  autem  numero  univer- 
siutis  summa  exprimitur.  Unde  eieuim  non  am- 
plius,  quam  septem  diebus  omne  hoc  tempus  525 
transitorium  consumatur.  Quid  est  ergo  quod  amici 
beati  Job  consedeie  septem  diebus  et  septem  noc- 
tibus  refenintur,  nisi  quod  haeretici  vel  in  iis  in 
quibus  ignorantiae  tenehras  paiiuntur,  quasi  infir* 
manti  sanctae  £ccle£ae  se  condescendere  simulant, 
eique  sub  blandimentorom  specie,  dolos  deceptiu- 
nis  parant.' £t  quamvis  vel  in  iis  quae  intelligere 
non  possunt  elationis  typo  lurgidi,  magnos  s« 
apud  semetipsos  existiment,  nonnunquam  tameH 
sanctae  £cclesiae  se  specie  tenus  inclinant,  et  dum 


quam  nobis  a  venturo  Judice  haec  objici  nobis 
certe  speramus,  bene  nunc  de  nocte  hac,  id  est, 
perpeiratioue  culpse  dicitur.  Non  computetur  in  die- 
bus  anni  nec  numeretur  in  mensibus.  lUuminatio^ 
nis  etenim  nostrae  annus  tunc  perflcitur,  quando 
apparenle  aeterno  Judice,  saiictae  Ecdesiae  peregri- 
nationis  suae  viu  completur.  Tunc  laboris  sui  re- 
raunerationem  recipit,  cum  expleto  Iioc  belli  lem- 
pore  ad  patriam  rediu  Unde  per  PropheUm  dici- 
tur  :  Benedices  coronce  anni  benignitatis  tua  {Psal. 
LXiT,  i2).  Quasi  enim  corona  anni  benedicitur , 
eum,  finito  lahoris  tempore,  virtutum  remuneratio 
confertur.  Dies  vero  hujos  anni  sunt  singulae  vir- 
tutes  ;  menses  autem  muItiplicaU  facU  virtutum.  . 
Sed  ecce  cum  per  fidudam  mens  erigitur,  ut  spe- 
ret  quod  veniente  Judice  de  virtutibus  remuneretur, 
occurrunt  ejus  memoriae  etiam  mala  quae  gessit, 
et  valde  formidat  ne  districtus  Judex,  qui  venit  ut 
\iriute$  remuneret,  etiam  ea  qux  illicite  gesta  sunt, 
examinans  subtililer  penset,  ne  cum  annum  com- 
plel,  eilam  nocte  dicat :  Non  computetur  in  diehus 
anni  nec  numeretur  in  mensibus.  Ac  si  districtum 
Judicem  exoret,  dicens  :  Gum  complcto  £cclesiae 
ianctae  tempore,  exlremo  te  examine  manifesUs, 
eic  dona  quae  conlulisti  remuoera,  ut  inala  quae 
commisimus  non  requiras.  Si  eiiim  nox  illa  in  di»- 
Lus  anni  compuUtur,  omne  quod  egimus  ex  pra- 
viiatis  nostrae  aestimatione  confunditur,  et  dies  vir- 


lutum  jam  non  lucent  si  hos  in  conspectu  tuo  an-  D  verha  molliunt,  virus  infundunt.  In  terra  ergo  con- 


numerau   uostrae   noctis  teuebrosa    confusio  ob* 
scuret 

524  (^^)  Dierum  nomine  aeternitatis  longitudo 
designatur,  sicut  per  heatum  Jobdicitur  :  Ab  Om" 
nipotente  non  sunt  abuondita  tempora  :  qui  autem 
noverunl  eum,  ignorant  dies  iltius  {Job  xxiv,  17). 
Qiiid  dies  Domini  nisi  ipsa  aeternius  designatur  ? 
Qoae  nonnisi  quam  unius  diei  pronuntiatione  ex- 
prirollar,  sicut  scriptum  est :  Melior  est  dies  una 
in  atriis  tuis  super  millia  {PsaL  Lxxxui,  11).  Non- 
nuoquam  vero  pro  sua  longitudinc  dierum  multo- 
nuD  appeilatione  designatur  de  quibus  scriptum 


sedere  est  aliquid  de  imagine  humilitatis  ostendere, 
ul,  dum  humilia  exhibeant,  persuadeant  superba, 
quse  docent, 

CAPUT   VIU. 

DE  VESPERA. 

In  Scriptura  sacra  vesperi  vet  vesperm  nomine ,  ali' 
quando  terminus  vitce  vet  adversitas  ,  aliquando 
otii  torpor^  atiquando  adversitas^  atiquando  pecca^- 
ti  tentatio  intettigitur. 

Vesperae  nomine  ejus  terminus  vitae,  vd  adver- 
sius  designatur,  sicut  per  £Iiphaz  de  pervertis  di- 
dtur :  De  mane  usque  ad  vesperam  succidentur  {Job 


(698)  £x  lib.  xvi  iu  Job  cap.  xxi. 


575  GARNERI  CAH.  RCG. 

XX,  S6).  Rcquirc  m  cap.  De  maiie,  su^ra  >  cap.  5,  A 
cSistiDCt.  5. 

(699)  Yesperse  nomiae  otil  t#rpor  desii^aatiir^ 
sicut  Job  dicit :  Si  dormiero^  dico  ;  Quando  comur- 
gam  ?  (Job  vii,4)  Et  rursum  :  Ex$peciabo  vetfiram 
{ibid. ,  IV,  11).  Somno  aamque  torpor  oiii,  sur- 
rectione  autem  exercitatia  aetionis  exprimltur. 
Vesperae  quoque  nomine,  quia  somno  eongruit» 
rursus  otii  desiderium  figvalur.  Sancta  vero  Eecle- 
sia  quousque  vitam  corruptionis  dueil»  flere  mula* 
Inlitatis  suae  damna  non  desinit.  Ad  boe  namque 
liomo  conditus  fuerat,  ut  stante  mentc,  in  areem 
se  contemplaHonis  erigeret  etnulta  Iiune  corruptio 
a  Conditoris  sui  amore  declinaret.  Sed  iu  eo  quod 
ab  ingenita  slandi  soHdltate  voluntatis  pedem  ad 
culpam  movit :  526  ^  dileetione  Conditoris  in  se- 
metipstim  proUnus  cecidlt.  Amorem  veroOely  veram 
scilicel  stationis  arcem  deserens,  nec  in  se  consi- 
stere  ^tiili  :  q«la  Ivbric»  mutabilitatis  impulsu, 
infra  se  per  comiptioncm  corrueus  etiam  a  seroet- 
ipso  dlAcessit.  Yarietatem  ergo  biimanae  mentis 
expriinens  dleat :  Si  dormino^  dkam  :  Quando  con- 
sifr^am?Etnirsiun :  Extpeckibo  ve$peram.kQ  siapcr- 
fcc  dieeEct :  Nil  perceptum  inenti  suiBcit,  quia  ip- 
siim,^  qiH  vere  sufficere  potuil,  amislt.  In  somno 
namque  surrectlonem  desidero  :  In  resurrealone 
vesperam  exspecto,  qula  el  qQletus  exercitiom 
actiouis  appeto„  et  exercltatuji  otium  quietis 
quaero. 

(700)  Polest  aulem  vesperae  nomine  adversHas  q 
dcsignarl,  unde  et  iob  verba  baee  allter  inteUigl 
possunt.  Dorinire  namque,^  est  in  peccatls  iacere. 
Si  enim  somni  apiiellatione  cuipa  non  esset,  nequa- 
qiiam  Pauius  discipalis  diceret  :  Evigiiate,  /tMlt,  et 
noliie  peccare  (/  Cor«  xv,34).  Uude  audiiorem  suum 
admonct  dlcens  :  Siir^e  qui  dormii^  et  exiurge  a 
moriuisr  et  Uluminabil  U  Chri$tu$  (Ephee,  v^  14.) 
£t  rursum  :Horae$tjam  no$  de  $emno$urgere{Rom. 
XIII,  21).  Undcel  Salomon  pec<^ntem  increpat  di 
eens :  U$queifuo,  piger^  dormk$  f  {Pfov,  vi,  19.)  EIcc- 
tus  igitur  qiiisqtte  cum  peccati  somno  preniilur,  ad 
jiistitiae  vigilias  exsurgere  conaiur ;  sed  ssepe  cum 
surrexerit»  ipsa  se  cxtolli  magniludine  virtutum 
seniit.  Unde  el  tentari  se  praesentis  vitae  adversiia- 
tibus  posl  vlrtutcs  desiderat,  ne  pejus  ex  conflden-  d 
tia  virtutum;  cadau.  Si  euim  servari  se  meUus  per 
tciitationcm  Bon  cognosceret,  nequaquam  Psahnista 
diccrct :  Proba  me,  Domine,  et  tenla  me  {P$al.  xxv, 
2).  Benc  ergo  nunc  dicitur :  Si  dormiero,  dicam : 
Quando  consurgam?  Et  rursum :  Ex$pectabo  ve$peram. 
Quia  ct  in  peccati  somno  lumen  justitiae  quaeritur, 
et  cum  virtutum  prospeca  nientem  elevat  [/*.  elevant], 
adjuirix  adversltas  deslderalur»  ut  profecto  animus 
cuni  virtutum  suarum  gaudio,  phisquam  dcbet,  at- 
toUitttr,  per  conirarleiatcm  vitae  prsesentis  edito 
meerore  soMetur.  Vnde  et  nequaquam,  formidabo, 

(699)  Ex  lib.  viii  in  Job  cap.  vi,  9. 

(700)  Ex  sup.  cap.  ct  lib. 
^01)  £x  lib.  et  cap.  sup. 


S.  VICTORIS  PARIS.    .  370 

vesperam»  dieiUir»  sed  exspeeiabo.  Ex^^ectamus  el 
enim.prospera^formldamusadver8a.  Vir  Igitur  jus- 
tus  vcsperam  exspectat,  quia  cum  exerceri  bae 
iribulatione  neeesse  est,  Ipsa  ei  ftl  adversitaa 
prospera. 

587  0^^)  Potest  etiam  vesperae  nomuie  peccati 
tentatle  designari,  quae  ssepe  ianto  aeriitt  mentem 
lacessil,  qoanto  el  eamdem  meniem  spirltus  ad  su- 
perna  aiilus  evehil.  Nequaquam  euim  sic  in  hac  vita 
per  exercitalionem  jttstitl»  peccatum  deserltur,  ut 
Ib  eadem  juslitia  Inconcusse  maneatur,  quia,  etsi 
jam  a  cordis  habUacuIo  eulpam  rectiludo  eliminat, 
ipsa  lamCB  cnlpa,  quae  repeUilur,  cogltationis  no- 
stras  foribiis  assidens,  utsUii  aperiatur  pulsat.  Quod 
Moyses  quoque  spiritaUier  iiinulK  cum  facta  corpo- 
raliter  temporum  monienta  narravii  dlcens  :  Fa- 
cta  e$t  lux  {Gene$.  i,  2).  Atque  paulo  post  subjicljl  i 
Factum  e$t  ve$pere  (ibid. ,  5).  Greator  quippe  omnium , 
bumanae  cttlpm  pFaescius,  tune  expressit  In  tempore,. 
quod  uunc  versalur  In  mente.  Lux  quippe  ad  vespe- 
rum  ducHuri  quia  nimlrttm  lumon  rectitudlnls  um«- 
bra  sequitur  lentationis.  Sed  quia  electorum  lux  la 
tentalione  non  eKstinguitttr,  nequaquam  nox  sed  ve- 
spera  facta  perhibetur,  qnia  nimirum  saepe  tcnia- 
tio  in  oorde  electorum  lumen  JQSIitLeabscondit,sed 
non  inlerlmit,  quasl  ad  pallorem  pertrahlt,  sed  fuQr 
ditus  non  exstinguit. 

Eleeti  ergo  post  somnum  resurrectidnem  appe- 
tunt,  posl  resurrectlonem  vesperam  praestolantur» 
quia  ei  de  peccato  ad  justiti»  lumou  evigilant,  et  la 
ipso  justiiiae  lumine  poslti  semper  se  conlra  lllece' 
bras  tentationis  parant.  Quas  nunlrum  non  timenl» 
sed  exspectanti  qula  ntlUtati  suae  reaitudlnlsel  leii- 
tamenla  proficere  non  Ignoranl. 

CAPUT  IX. 

DE  NOCTE. 

In  Scriptura  $aera  nocli$  nomine^  aliquando  anliquu»i 
ho$ti$f  aliquando  con$en$us  ad  culpam,  aliquando 
vita  prwsen$^  aiiquando  ob$curiia$  ignorantim^  nit- 
quando  tristitia  de$ignatur, 

S28  O^)  Noctis  nomine  antiquus  hostis  desi- 
gnatur,  sicut  per  beatum  Job  dicilar  :  Pereat  die$. 
m  qua  natu$  $um^  et  nox  in  qua  dictume$t^concept»$, 
e$t  fwmo  {Job  iii,  3).  El  rursuro  :  Noctem  iliam  te- 
nebro$u$  lurbo  po$$ideat  (i6tif.).Scriptum  quippe  est  ;^ 
Deu$  manifeete  venietf  Deu$  no$ter  et  nm  eiiebit. 
Igni$  in  conspectu  eju$  ardebit^  et  in  circuitu  ejus 
tempe$ta$  vaiida  {P$al.  xlii,  i).  TenebrosQS  ergo^ 
turbo  banc  noctem  possidet,  qula  apostatam  spirl- 
lum  a  conspectu  districti  Judicis  ad  cterna  suppli-* 
cia,  pavenda  Ula  lempesUs  rapit.  Turbine  ergo  nox 
ista  possidetttr,  quia  superba  ejus  caecius  districta 
animadverslone  perculitur. 

(705)  Potest  autem  iioctis  nemine  ipse  jam  co»- 
sensus  ad  culpam  designaii.  Sicut  enim  per  diem 
prava»  delecutionls  gaudlum  exprimitur,  ita  et  pci 

(70S)  Ex  nb.  IV  in  Job  cap.  xi,  10. 
(703)  Ex  Ijb.  IV  iii  Job  cap.  xvii,  20. 


yn 


GaZGORIANUM.  —  LiB.  XIL 


57a 


nocleiD  noa  imiiiento  ipsc  couscasus  ad  cttlpam  iii-  A.     (706)  Polesl  autem  nofitis  Rowine  li  isUtia  orla  ex 


lclligilor.  Sicut  enim  mlnom  culpae  esl,  cum  ear- 
naliler  niens  in  delcctationem  rapilur,  sed  lameu 
delectationi  suae  per  spiritum  reluclalur :  ila  gravio- 
ris  el  piens  esl  nequitiae  ad  peccati  illecebram  non 
solum  dcleclatione  perlralii,  sed  etiam  consensu  fa- 
miliari.  Tanlo  igitur  arctiori  manu  pcBnitenliae, 
mens  a  poUuiioiietergimdaest^quanto  se^^erconsen- 
sum  conspicilsordidius  inquinalam.  Undeloene  nunc 
dicilur  :  Noctem  illam  tenebrosus  turbo  possideat, 
Quasi  enim  quidam  lurbo  tempestatis,  esl  concita- 
lus  spiritus  moeroris.  Nam  dum  peccatum  quisque 
quod  fecil,  inielligit,  dum  pravitatis  su^e  nequiiiam 
snbUliier  pensal,  moerore  mentem  obnubUat,  et 
quasi  concosso  seren»  laetitiae  aere  omnem  in  sc 


lentattone  signari.  Sine  magna  namque  tribulatioiio 
nou  agilur,  cum  tranquiUa  mens  irruentc  teutatione 
quasi  repenlino  boste  lurbatur.  Ipsa  namqiie  ten- 
tationis  adversitas  dum.se menti  inserit,  quasdatn  ia 
iila  lenebras  gignit,  eamque  amaritiidinis  suse  ob* 
pcuritate  lurbat,  qus  apud  se  dudum  virtutum  dul- 
cedine  irradiante  claruerat.  Bcne  ergo  lentato  dici- 
tur.  530  ^c  protraliendo  noctero,  ul  ascendaut  po- 
puli  pro  eis.  Nox  quippe  protraliitur,  cum  suborta 
de  lentatione  tristitia  eonsolatione  concita  non  fini- 
lur.  Nox  protrakitur,  quia  moeror  animi  confusis 
cogi:ationU>us  elongatur.  Nam  dum  mens  posila  in 
lentatione  considerat  quod  a  virtuiis  suae  pristina 
soliditate  repeUitur,  superductis  moeroribus  quasi. 


tranquiUiiaiem  cordis  poenitenlise  lurbine  devastal.  B  quibusdam  lenebris  caecatur,  atque  ab  omni  luce 

Nisi  enim   reeognoscentem  se  animum  iste  lurbo 

contereret,  nequaquam  Propbeta  dixisset  ilHspiritu 

vthemeHti  conteres  naves  Tharsis  (PsaL  XLVXi,  8). 

Tharsis  quippe  eiploratio  gaudil  dicitur.  Sed  cum 

vehemens  poenitentiae  spiritus  mentem  occupal,  oro- 

nem  in  ea  exploratlonem  reprehensibillsgaudu  per- 

lurbatul  nibiletnisl  [/'.nisiquod]flerelibcat,nibUnisi 

quod  se  tererepossit,  attendat.  Ponit  namqueantejocu- 

los  iUinc  dlslrictionem  529  justitiae,  hinc  meritum 

culpae;  conspicit  quo  digna  supplicio  sit,  si  parcen- 

lis  pielas  desit,  quae  per  lamenia  praesenlia  ab  aeter- 

na  f  niere  poena  consuevit.  Spiritus  ergo  vehemens 

Tbarsis  naves  conterit,  cum  vis  compunctionls  va- 

lidas  mentes  noslras  buic  mundo,  quasi  mari,  de-  ^ 

dius  salubri  terrore  confundit.  Dical  igitur :  No- 

etem  iUam  tenebrosus  lurbo  possideat^  id  est  perpe- 

tralionein  culpae  non  blandimenla  securae  quietis  fo- 

Tcani,  sed  pie  saeviens  mens  amaritudo  poenilenti» 

imnnpat. 

(704)  Noctis  noroine  vita  praesens  designatiir, 
sicut  per  prophelaro  dicitur  :  Anima  mea  desideravit 
$e  tn  nocte  (Isa.  xxvi,  9) ;  ad  videnduro  namque 
Deum  quadam  se  premi  caUgine  senUebat.  Bene 
ergo  dicil  :  Anima  mea  desideravit  te  in  nocte, 
Ac  si  diceret :  In  hac  obscuritate  vitae  praesentis 
videre  te  appeto,  sed  adhuc  inflrmilatiB.  meaa  nubilo 
cireamscribor. 

(705)  NocUs  nomine  obscuritas  ignorantiae  desi- 


gaudii  ejus  oculus  clauditur,  dum  sollicita  trepl- 
dal,  ne  hoc  quod  esse  dudum  coepcrat,  funditus 
amitlal.  Unde  et  bene  dicitur  quod  in  hac  nocte  po- 
puU  pro  robustis  ascendunt,  quia  videlicet  in  hoc 
moerore  tenlationis  pro  robustis  motibus  cogita- 
tiones  indignae  et  multiplices  in  corde  prosiliuui. 

CAPUT  X. 

Dl  TENEDRIS. 

In  Scriptura  sacra  tenebrarum  nom/ite,  ali^uando 
caligo  ignoranticB^  aliquando  lamenta  pwnitentia^f 
altquando  occuUa  Dei  jni/tcta,  aUquando  adversi' 
tates^  aUquando  suppUcia  cetemoe  damnationis^ 
ttUquando  peccatoreSj  aUqnando  vita  prwsens,  aU-' 
auando  iniquitas  designatur^ 

(707)  Tenebrarum  noroine  caUgo  Ignorantiae  de- 
signatur,  sicut  per  EUu  dicitur  :  Non  sunt  tenebrce^ 
et  non  est  umbrw  mortis  ut  abscondantur  ibi^  qui 
operantur  iniquitatem  (Job  xxxiv,  22).  Quid  enim 
pcr  tenebras  nisi  ignoranUaro,  et  quid  per  urobram 
mortls,  nisi  obUvionem  sluduit  designare?  De  quo- 
rurodaro  quippe  ignorantia  dicitur  :  Tenebris  531 
o6ictira(tfm  habentes  intellectum  (Epkes.  iv,  48).  £t 
rursuro  de  oblivione  qu£  In  morte  conUngit,  scri« 
ptum  est :  In  iUa  die  peribunt  omnes  cogitatiottes  eo- 
rum  (PsaL  cxlv,  4).  Quia  ergo  per  mortcm  fundi- 
tus  obUvioni  Iraditur,  quidquid  vivendo  cogitatur,. 
quasi  quaedam  umbra  morUs  obUvioest.  Siculenim. 


gnatur,Bicutper£Uu  beatoiobdicitur  :iVef7rotra/ui&  ^  agit  mors  interveniens  non  esse  qiiod  fuit  in  vita 

woctemyUtascendantpopuUproe%s(iob.\\\\^%),kcs\ 

aperte  arrogantes  dicant :  Ignorantiac  luae  obscuritate 

lion  agas,  ut  in  k)co  fortiiun!  numerositatero  siibro- 

ges  infirmoruro.  PopuUquippc  noroine  dcsignantur, 

qui  quasi  vujgari  consuetudini  dediU  in  cuiicUs  quae 

appetunt,  passim  vivont.  Noclem  vero  protrahere 

est,  at  pro  robustis  populi  ascendant,  si  per  negli- 

gentiam  agitor,  u|  doctorum  etiam  fortium  loca  In- 

doctiicdebiles  sortianlur.  Populi  pro  robusUs  ascen- 

dant,  quamdoU  qui  vivere  inique  didicerunt  pasto- 

rum  loca  perelpiunt* 


ita  inlervenicns  agit  oblivio  non  esse  quod  fuil  in 
memoria.  Becte  ilaque  ejus  urobra  dicilur,  quia 
velut  de  ipsa  expriroitur,  dum  vim  iUius  sopiendo» 
sensus  imitatur.  0eu$  autem,  quia  mala  hominun^ 
nec  cogitata  ignorat,  nec  perpetiala  obUviscitur^ 
uisi  ab  ejus  ocuUs  poenitendo  deleantur,  congru^ 
dictum  esl  :  Non  sunt  tenebras,  et  non  es$  umbrtk 
mortisy  ut  abscondant  eos  qnU  operantur  iniquitatem^ 
Ac  si  diceret :  Idcirco  ejus  judicio  nuilus  abscoadi« 
lur,  quia  nullatenus  potesl  autcm  non  videre  qup4 
facimus,  aut  obUvisci  quod  videt. 


(70i)  Exlib.  XXIII  in  Jobcap.  xii,2i. 
(705)  Ex  tib.  XXVI  in  Job  cap.  xxvui,  35. 


(706)  Ex  lib.  sup,  cap.  xxviii,  38. 

(707)  Ex  Ub.  XXV  in  Job,  c.  iv. 


579 


GARNCIU  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


S80 


<708)  Tenebranim  noinlDe  lainenta  poenUentlae  y  lam  pro  nobis  mortem  camis  accepit,  nmbram  mor- 


desi^antur,  sicut  per  Job  dicitur  :  IHes  UU  ver- 
ta(ur  in  tenebras  (Job  iii,  4).  Dies  quippe  iii  tene- 
bras  vertitur,  cum  culpa  lu  ipso  delectationls 
e\ordio,  ad  quem  perditionis  flnem  rapiat,  vide* 
tur.  In  tenebras  ergo  diem  vertimus,  cum  nosmet* 
ipsos  districtc  puiiientes ,  ipsa  deleclationis  prav;e 
blandimenla  per  districia'  pceniientiae  lamenta  cf u- 
ciamus,  cum  flendo  iiisequimur  quidquid  in  corde 
taoili  ex  delectatione  peccamus.  «Quia  enim  fldelis 
quisque  cogitationes  in  judicio  exquiri  subtiliter 
non  ignorat,  Paulo  allestante,  qui  ait :  /}i/er  se  m* 
vicem  cogilalionum  uccutantium ,  aut  etiam  defen^' 
dentium^  semetipsum  introrsus  discutiens  {Rom,  ii, 
^5)  ante  judicium  vebementer  examinat,  ut  distri- 


'  tis  pertulit,  et  a  Del  oculis  culpam  quam  fecimus 
abscondit.  Dicatur  igltur  rectc :  Obscurent  eum  tene- 
brm  et  umbra  mortis.  Ac  si  aperte  diceretur  :  llic 
veniat,  qul  ut  a  morle  carnis  et  spiritus  eripial  de- 
bitores,  niortem  carnis  uon  debens  solvat. 

(710)  Tenebrarum  nomine  adversitates  designan- 
tur,  sicut  Job  de  baercticis  dicit  :  Perfodiunt  in  (e-> 
nebris  domos^  sicut  ia  die  condixerant  sibi  (Job 
XXIV,  16).  Quid  nainque  boc  loco  domorum  nominc 
nisi  conscicntise  dcsignantur  533  In  quibus  Itabi- 
tamus,  cuni  tractando  quid  aginius.  Unde  cuidani 
sanato  dicitur  :  \ade  in  domum  tuam  ad  tuos^  et 
annuntia  illis  quanla  tibi  Dominus  fecerit  (Luc.  viii). 
Id  est  a  peccaii  vitio  jam  securus  ad  conscientiain 


ctus  Judcx  ei  jam  tranquilius  vcniat,  quo  reatum  B  rcvertere,  et  in  voccm  prxdicationis  cxcitare.  Justl 


suum  qucm  disculere  appclit,  jam  pro  culpa  puni- 
tum  cernit. 

(709)  Tenebrarum  iiomine  occulta  Dci  judicia  de- 
signantur,  sicut  paulo  post  subdilur  :  Obscurent 
eum  tenebras  et  umbra  mortis  (Job  iii,  5).  In  luce 
namque  quod  videmus  agnoscimus»  in  tcnebris 
vero  aut  animo  nihil  cernimus,  aut  incerto  visu 
caligamus.  Occulta  ergo  judicia  quasi  quaedam  ocu- 
los  nostros  tenebne  sunt,|532  ^til^  perscrutari  iic- 
quaquam  possunt.  Unde  et  de  Deo  sqriptom  est : 
Posuit  tenebras  latibulum  suum  (Psal.  xvii,  20).  Gt 
quia  absolvi  non  meremur,  agnoscimus,  sed  prse- 
veniente  nos  divina  gratia  per  ejus  occulta  judicia 
liberamur.  Dlem  igitur  tenebne  obscurant,  cum 
flendum  noslrae  delectationis  gaudium  ab  illo  justae 
animadversionis  radio,  incrustabilia  ejus  judicia 
misericorditer  occultaut.  Unde  et  apte  subditur  ; 
Et  uinbra  morlis.  Urobra  enim  mortis,  mors  carnis 
accipitur,  qula  sicut  vera  roors  est,  qua  auima  se- 
paratur  a  Deo,  ita  umbra  mortis  est,  qua  caro  sepa- 
tar  ab  anima.  Unde  recte  voce  martyrum  dicitur  : 
Humiliasti  nos  in  loco  affiictionis^  et  cooperuisti  nos 
umbra  mortis  (Psal,  xLiii,  20).  Quos  enim  constat 
non  spiritu,  sed  sola  carne  mori,  nequaquam  se 
vera  morte ,  sed  umbra  dicuutur  mortis  operiri. 
Quid  est  ergo  quod  Job,  ad  obscurandum  diem 
pravae  delectationis  postuiat  umbram  mortiSynisl 
qiiod  ad  delenda  peccata  ante  Dei  oculos,  Dei  et  bo- 


itaque  cum  in  pnescnti  saeculo  clarescunt,  eis  [is]  er- 
ror,  niagistri  pcrversa  suadere  metuunt,  sed  consilia 
exquiruiit,  dejectionein  prospcritatis  eorum  summo- 
pere  praestolaniur,  ut  iii  adversitatis  tenebris  meii- 
tes  corum  suadendo  perfodiant,  quibus  prospcre 
viventibus  perversa  loqui  minime  audebant.  Quos 
mox  ut  in  advcrsitate  vidcrint,  exsurgunt,  et  non 
nisi  ex  peccati  merito  talia  ilios  perpeti  asserunty 
quia  solam  praesentis  vitae  gloriam  diligentes,  flagel- 
luin  damnationem  credunt.  In  lenebris  ergo  domos 
pcrfodiunt,  quia  bouorum  mentes  ex  ipsa  eorum 
corrumpere  advcrsitate  moliuntur.  Bene  autem  di- 
citur  :  Sicut  in  die  condixerant  sibi,  quia  cuni  ju- 
sios  conspicerent  prosperitatis  luce  claruisse,  qiio- 
niain  loqui  non  poterant,  ad  maligiia  solummodo 
contra  eos  consilia  vacabant. 

(7ii)  Tenebrarum ,  nomine  supplicia  aeternae 
damnationis  designantur,  sicut  de  Antichristi  da- 
mnatione  dicitur  :  Expetlet  eum  de  luce  in  tenebras 
(Job  xviii,  iS).  De  luce  enim  ad  tenebras  ducitur, 
cum  de  honore  vitae  pnesentis  ad  suppiicia  aeterna 
damnatur.  Uinc  de  illo  qul  sine  nuptiali  veste  ad 
nuptias  intraverat,  voce  Dominica  in  Evangelio  di- 
citur  :  Ligalis  pedibus  et  manibus  mittite  eum  in  te- 
nebras  exteriores^  ibi  erit  fletuset  stridor  dentium 
(Matth.  XXII,  i5).  Ligantur  tunc  pedes  et  manus 
per  districtionem  suam,  qui  modo  a  pravis  operibus 
ligari  noluerunt  per  meliorationem  vibe,  vel  certe 


miiium  Mediatorem  requirit,  qul  solam  pro  nobis  D  tunc  ligat  poena,  quos  modo  a  bonis  opdribus  ligavit 


mortem  caniis  susciperet,  el  veram  mortem  delin- 
qoentium  per  umbram  suae  mortis  delerei?  Ad  nos 
quippe  venit,  qui  in  morte  spiritus  carnlsque  tene- 
bamur :  unam  ad  nos  suam  mortem  detulit,  et 
duas  nostras,  quas  rcperit,  solvit.  Si  enim  ipse 
utramque  susciperet ,  nos  a  nulla  liberaret.  Sed 
unam  misericorditer  accepit,  et  juste  utnimque 
damnaviu  Simplam  suam  duplae  nostrae  contuUt, 
et  duplam  nostram  moricns  subegit.  Unde  et  non 
knmerito  uno  die  in  sepulcro  et  duabus  noctibus 
jacuit,  quia  videlicet  lucem  su»  simplae  mortis,  te- 
Bcbris  nostrae  duplae  mortis  adjunxit.  Qui  ergo  so- 

(708)  Ex  lib.  IV  in  Job  cap.  xv,  i7, 

(709)  Ex  lib.  sup.  cap.  xvii,  20. 


culpa.  Pedes  enim  qui  visitare  aegrum  negliguni, 
maiius  quae  nihil  indigentibus  tribuunt,  a  bono 
operejam  exvoluntate  ligatae  sunt.  Qui  ergo  nunc 
sponte  ligantur  in  vitio  tunc  in  supplicio.  Bene  au- 
tein  dicilur,quodin  exteriores  tenebras  projiciaiitur. 
InU^riores  quippe  tenebras  dicimus  caecitatem  cor- 
dis,  exteriores  vero  tenebras  aeternam  noctem 
damnationis.  Tunc  ergo  damnalus  quisque  non  In 
interiores,  sed  in  exteriores  534  tenebras  mitti- 
tur,  quia  illic  invitus  projicitur  in  noctem  damna- 
tionis,  qui  hic  sponte  cecidit  in  caecitatem  cordis. 
Ubi  fletus  quoque  et  stridor  dentium  esse  perhlbe- 

(7i0)  Ex  lib,  XVI  in  Job  cap.  xxv,  i8. 
(7ii)Exbom.  58inEvang. 


»i  GREG0RIAN13S1.  -  LIB   IH. 

Uir,  Ql  ilUc  deinceps  slrideant  cpii  liic  de  edaciuile  A 


S8t 


gaiKlebaDt;  iilic  ocoli  defleant,  qiii  hic  per  illicius 
coDcopiscentias  yersabantulr,  quatenus  singuia  qu9&- 
que  membra  suppiicio  subjaceant,  quae  hic  singu- 
lis  quilmsque  vtliis  subjecta  serviebant. 

renebrae  peccatores  designant ,  sicut  quilMisdam 
couversis  per  Pauluro  dicitur  :  FuUtU  MliquaMio 
Uaekrm,  mmnc  tmiem  imx  m  DomiHo  {Ephez.  v,  9). 
Tide  sopra  cap.  i»  dist.  6. 

Tendiiris  vita  praeseus  desiguatur,  sicut  voce 
Dominica  ad  Job  dicitur:  Sic  in  lenebrii  qua$i  in  iu-- 
wdne  ambuiant  (Job  xxiv,  17).  Require  incap.  de 
luce  sapra  dist.  2. 

Tenebrae  designant  ioiquitatem ,  sicut  ad  Job  di- 
dtar  :  Imiica  mihi  «1  noslt  omnta,  m  qua  via  habitet 
iuXf  etc.  {Job  xxiviii,  18.)  Vide  supra  cap.  1,  dist.  6.  ^ 
CAPUT  XI. 

OE  CALlCIIfE. 

/n  Scriptura   $aera;  caligo  errorii  confuiionem  et 
mentis  de$ignat, 

(712)  Galiginis  nomine  erroris  confusio  designa- 
tur,  sicut  per  bealum  Job  de  antiquo  boste  sub  fi- 
gvra  diei  in  qua  natus  est  dicitur  :  Occupet  eum  ca 
Ogo^  et  inwlvalur  amaritudine  {Job  iii,  5).  Anli- 
qiius  quippe  hostis  nequitiae  sux  vinculis  as(ri<:tus, 
aliad  est  quod  nunc  patitur,  aliud  quod  in  fine  pa- 
ti<^ur.  Quia  euim  a  lucis  inlimae  ordine  cecidit, 
Donc  semetipsum  intrinsecus  erroris  caligine  con- 
fundit.  Sed  post  hoc  amaritudine  involvitur,  quia 
ex  merito  spontanea»  caligiuis  aeterno  geheuna  tor-  ^ 
mento  cruciatur.  Dicatur  ergo  :  Is  qui  serenitatem 
lucis  iiitimse  perdidit,  quid  est  quod  anle  extremum 
suppliciam  tolerat?  Occupet  eum  caligo  :  subjun- 
giiur  etiam  qux  illum  pcena  subsequens  etiam  sine 
termino  devastat  :  535  Involvatur  amaritudiue. 
Omne  quippe  quod  involuium  est,  flnem  suum  quasi 
nusquam  indicat,  quia  sicut  non  ostendit  quo  in- 
cipit,  ita  non  detegit  quo  desistit.  Involvi  ergo  ama- 
ritudinc  antiquus  boslis  dicitur,  quia  superliiae 
ejus  supplicia  non  solum  omnimoda,  sed  etiam  in- 
finita  praeparantur. 

(713)  Caiiginis  quoque  nomlne  potest  mentls  confu- 
sio  ex  poenitentia  veniens  designari.  Nullum  namque 
peccatum  Domiuus  inultum  relaxat,  aut  eiiim  nos 
boc  flondo  insequimur,  aut  ipse  judicandum  reser-  d 
vat,  at  ad  emenUalioiiem  suam  semper  roens  soler- 
ter  invigilet.  In  quo  ergo  sibi  quisque  miscricordi- 
ter  subveniri  desiderat,  hic  nccesse  est  jut  pceiiitens 
tergat.  Apte  igitur  de  dclectatione  peccati  dicitur  ; 
Oecmpet  eum  caligo.  Quid  enim  caligine  coiifuaditur 
ociilas,  ipsa  per  pcenitentiam  mentis  noslrae  confu- 
sb  caligo  nominatur.  Nam  sicut  caligo  nebulosa 
GOBferie  obscurat  diem,  ita  confusio  perlurbalis 
cogitationibus  obnubilat  mentem.  De  qua  per 
quemdam  dicitur  :  Est  confusio  adducens  gloriam 
{Eceie.  IV,  15).  Cum  enim  ad  mentem  male  gesta 


li)  Ex  lib.  IV  in  Job,  cap.  10. 
13)  Cx  lib.  sup.  cap.  xvii  in  medio  21. 
;714}  Ex  lib.  xsxiii  in  Job,  cap.  uu 


poenitendo  rcducimus,  gravi  mox  mcerore 
dimur,  perslrepit  in  aninio  turbn  eo^tatiouum» 
mceror  conterit,  anxietas  devastat,  in  a^rumnam 
mens  vertilur  et  quasi  quodam  nubilo  caliginls 
obscuratur.  Haec  nanique  caligo  confusionis  eorum 
luentem  salubrit^r  oppresserat,  quibiis  Paulus  dice- 
bat :  Quem  enim  fruclum  habuistis  tunc  in  iltis,  in 
quibus  nunc  erubescitis  {Rom.  vi,  21).  Huiic  ergo 
peccati  diem  caiigo  occupet,  id  esl  blandimentum 
nequiliae,  afflictio  pceiiileniiae  digno  moerore  per- 
turbet.  Unde  et  apte  subjuiigitur  :  Involvat^r  ama« 
ritudine.  Dies  enim  ainaritudine  involviiur,  cum 
ad  sui  cognitionem  meute  redeunte,  pcccaii  blaiidi- 
iiienta  cruciatus  pcenitentiae  sequunlur.  Diem  ama- 
ritudine  involvimus,  cum  pravae  delecutionis  gau- 
dium  quae  supplicia  sequantur  aspicimus,  et  aspe- 
ris  hoc  fletibus  circumdamus.  Quia  enim  hoc  quod 
involvitur,  ex  latere  omnis  partis  operitur;  involvi 
dies  amaritudine  optatur,  quatenusquae  mala  incor- 
rectis  imminent,  ex  omiii  parte  quisque  conspiciat» 
ct  voluptatis  suae  lasciviam  tristiiiae  lamentis  tergat. 

536  CAPUT  XII. 

DE   UMDRJL. 

In  Scriptura  cum  umbra  singutariter  ponitur^  o/t- 
quando  mentis  refriperium  ex  supema  protectione^ 
aliquando  Jncarnatto  /)omtnt,  aiiquando  torpor 
frigidw  mentiSj  aliquando  obscuritas  attegoriie^ 
aliquando  instabitiias  vitas  prtesentiSj  aiiauando 
obiivio  destgnaturf  aliquando  imitatio  aiaboU^ 
aliquando  perfidus  Jndeeorum  poputus^  atiquando 
refrigerium  quietis  tetema.  Cum  vero  umbra  p/ic- 
ratiter  dicuntur,  omnes  iniqni  inteUiguntur. 

(7U)  Umbrae  nomine  mentis  refrigerium  ex  su« 
perna  protectione  designatur,  sicut  Psalmista  ait  : 
Sub  timbraaiarum  tuarum  protege  me  {Psai.  xvi,  8)» 
vel  sicut  sponsa  in  Caaticis  adventum  sponsi  pra&- 
stolata  praenuntiat  dicens  :  Sub  umbra  itlius  qtum 
desiderabamf  sedil  {Cant.  ii,  3).  Ac  si  dicat :  Ab  aestu 
desideriorum  carnalium  sub  adventus  illius  prote* 
ctione  requievi. 

(715)  Umbra;  vel  obumbralionis  nomine,  Iiicar- 
natio  Domini  designalur  :  sicut  angelicus  sermo 
testaiur,qui  ad  Mariani  dicit :  Virtus  Altissimi  obum' 
brabit  tibi  {Luc.  i,  35),  umbra  enini  formatur  a  lu- 
mine  et  corpore.  Deus  autem  per  diviniutem  lu- 
men  est  qui  medianle  anima  in  ejus  utero  flerl  di- 
gnatus  est  per  humaiiitalero  corpus.  Quia  ergo  lu- 
men  incorporeum  in  ejus  ulero  537  fucrat  corpo- 
randum  ei,  quae  incorporcum  concepit  ad  cor- 
pus,  dicitur  Virtus  Attissimi  obumbrabit  /t6i,  id 
est  corpus  in  te  humanitatis  accipiet  incorporeum 
lumen  Divinitatis. 

(716)  Umbrae  nomine  recedente  charitate  torpor 
frigidae  mentis  designatur,  sicut  de  peccante  homine 
scriptum  cst  :  quia  secutus  est  umbraro.  Calorera 
enim  charitalis  fugiens ,  virtutis  solem  homo  dese- 
ruit,  et  sub  umbra  se  interni  frigoris  abscondii  : 

(715)  Ex  lib.  xviii  in  Job,  cap.  12  sub  finem 

(716)  Ex  Ibi.  xxxiii  in  Job  cap.  iii  post  iaitium. 


383  GARNEai  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  SS4 

unde  ¥Oce  ejasdem  Verilatis  diciiur :  Abundavit  tnt-  A  suum  indesinenter  peragat,  nuuquamque  se  insta- 


quUat  et  frigetcst  eharitat  multorum  (Matth,  xxiy, 
12),  unde  prlmus  homo  post  culpam  inter  arbores 
paradisi  ad  auram  post  meridiem  absconsus  inveuit 
[inYeniiur]  [Genes.  tUr  ^)^  Quia  enim  meridianum 
charitatis  calorcm  pcrdjdcral, jam  s^b  peccati  umbra 
quasi  sub  rrigore  aur^  lorpebat.  llinc  ad  l)eaium  Job 
voce  Doniiiiicade  antiquo  lioste  dicitur  :  Sub  umbra 
dormit  {Job  xl,  16).  Per  umbram  quippe  neqnitlae 
torpor  ardpiiur,  iri  qita  dlabolus  dormitf  quia  con- 
tra  corda  charitate  caleniia  soUicitus  ▼igiiat,  in  fri- 
gidis  autem  meniibus  securus  jacet.  Dormire  enim 
in  sanctorum  cordibus  non  potest,  quia  et  quando 
60  in  eis  ad  breve  momentum  collocat,  ipse  eum 
desideriorum  coelestium  a^tus  fatigat.  Et  quasi  to- 


bilitate  ligat,  cur  cursus  vitae  bominis  umbrse  po- 
tius  quam  soli  comparatur,  nlsi  quia  amisso  amore 
Conditoris«  calorem  cordis  perdidit,  et  lu  solo  ini- 
quitatls  suae  irigore  remansii?  Quia  nimirum  Juxta 
Veritatis  vocem  :  Abmndabit  iuiquiiaSt  et  refrigeteet 
eharitas  multorum  (Matlh.  xxiv,  12).  Qui  igitur  io 
amore  Dei,  calorem  cordis  non  babct,  nec  tamen 
vitam  quam  diliglt  tenet,  scilicet  velut  umbra  fugit ; 
bene  autem  dicitur,  et  nunquam  m  eodem  ttatu  per- 
manet^  qula  dum  Infantla  ad  pueritiam,  pueritla  ad 
adolescentiam,  adolescenlia  adjuventulem,  juventus 
ad  senectutem,  senectus  iransit  ad  mortem  cursu 
viUe  praesentis  ipsis  suis  augmentis  ad  detrlmenta 
Impellilur,  et  inde  semper  deficit,  unde  se  proficere 


ties  ui  recedat  pungit,  quoiies  ab  eis  amore  Intimo  ^  in  spatium  vit»  credlt.  Fixum  ctenim  statum  bic 

babere  non  possumus,  ubl  transituri  venimus« 
atquc  hoc  Ipsum  vLvere  nostrnm,  quotidie  a  vitai 
iransire  est. 

(7^)  Umbne  nomine  quando  cum  adjunctiona 
mortis  ponltur,  oblivio  designaiur,  quia  sicut  mors 
boc  quod  Interficlt,  agit  ut  non  sit  in  vita,  Ita  obli- 
vio  539  ^^  ^^^  Intercipit,  agit  ut  non  sit  in  me- 
moria.  Unde  recte  quia  Joannes  HebnBorum  populo 
eum  cujus  oblitl  fuerant  Deum  praedicare  veniebat, 
per  Zachariam  dicitur  :  lUuminare  iit  qui  in  tene- 
brit  et  in  umbra  mortit  tedent  (Luc,  i,  79).  In  umbra 
etenim  mortis  sedere,  esi  a  divlnl  amoris  noiitia  in 
obllvione  lassescere. 

(721)  Umbrae  mortis  nomine  Imitatlo  diaboii  desi- 
gnatur.  Ipse  enlm,  qula  mortem  iniuiU,mors  voca- 
tur,  Joanne  attestante  qul  ait :  Et  nomai  iUi  mort 
(Apoe.  VI,  8).  Per  umbram  Igltur  mortls  antlqul  ho- 
stls  imitalio  accipitur,  quia  slcut  umbra  juita  qua- 
liiatem  corporis  ducitnr,  iia  aciiones  Inlquorum  de 
specle  Imitaiionls  ejus  exprimiiur.  Unde  recte  Isaias 
cum  geniiles  populos  in  aniiqui  hostis  cerneret  imi- 
taiione  defecisse,  eosque  ad  verl  solis  orium  resur- 
gere,  quae  certo  futura  considerat,  quasi  ex  praete- 
ritls  narrat  dlcens  :  Sedeniibm  in  tenebrit^  et  umbra 
mortit,  lux  orta  ett  eit  ^lta,  ix,  2). 

(722)  Per  umbram  mortis  splrliualiter  perfidus 
Judaeorum  populus  designatnr,  sicui  Job  de  tpsius 
popull  damnatione  dlciiur:  Lapidem  quoque  oi/uyt- 

I)  nii,  et  umbra  mortit  dividit  torrent  a  populo  pere^ 
grinante  (Job  xxviii,  4). 

Umbrae  nomlne  quietls  aeiernae  refuglum  designa- 
iur,  sicut  per  beatum  Jobdlcltur  ^jStcMi  urvue  desi- 
dcrat  umbram,  et  ticut  mercenariut  prwttolatur  /!- 
tiem  operit  sui,  et  ego  habui  mentet  vacuot,  et  noctet 
laboriotat  enumeravi  mihi  (/o6,  vii,  2,  3).  Require 
in  capitulo  de  mensibus,  Infra  dist.  2,  cap.  xtii. 

Umbrarum  nomine  omnes  iniqui  designantur, 
sicui  voce  Domiuica  ad  beatum  Job  de  diaboli  iml  - 
taloribus  dicitur  :  Protegunt  umbra  umbram  ejut 
(Job  XL,  27).  Umbraequippe  diaboli  sunt  omues  ini- 

(720)  Ex  lib.  IV  in  Job  cap.  xvii,  20. 

(721 )  Ex  llb.  et  cap.  sup. 

(722)  Vidc  lib.  xvmui  Jobcap.  xviii,  17. 


ad  aeienia  sospiratur.  Tantae  eiilm  eum  voces  exci- 
tant,  quantae  ex  illorum  mentibus  sanctae  cogita- 
tioiies  ad  coelum  clamant.  Unde  fit  ut  bonarum 
actionum  armls  territus,  ac  susplriorum  spiculis 
percussus  fugiai,  et  ad  corda  reproborum  frigida 
rediens,  eam  quam  securus  possideat  maiitiae  um- 
bram  quaeraL 

(717)  Uuibrae  nomine  obscurltas  allcgoriae  desi- 
gnalur,  sicut  per  Hahacuc  dicitur  :  Deut  a  Libano 
veniet,  et  Sanctut  de  monte  umbroto  et  eondento 
(Uabac.  ii,  17).  Qul  enim  venturum  se  per  Testa- 
menli  sui  paginas  spopondit,  quasi  Inde  venit,unde 
velui  sub  promissione  se  ienuit  (718).  Quod  videli- 
cet  Testamentum  bene  mons  umbrosus  et  conden- 
sus  diciiur  :  quia  spissls  allegorlarum  obscuritatl- 
bus  opacatur. 

(719)  Umbraenomine  insiabilitas  viias  praesentis 
dcsignatur,  sicui  per  bcaium  Job  de  bomine  dicitur : 
538  Q^^  f/K^i  /'<''  egreditur,  et  eonteritur,  et  fugit 
telut  umbra,  et  nunquam  in  eodem  ttatu  permanet 
{Job  XIV,  2).  Quasl  flos  enim  egredltur  qul  nitet  in 
came,  sed  conteritur,  quia  redigitur  In  puiredinem. 
Quid  enim  sunt  nail  homines  in  mundo  nisi  quidam 
flores  in  campo?  Tendamus  oculos  cordis  in  hanc 
lailtndlnem  vitae  pnesentis,  et  ecce  quasi  tot  flori- 
bus  quot  hominibus  plenus  est.  Yiia  Itaqiie  In 
carne,  flos  In  feno  est.  Unde  bene  per  Psalmistani 
dicilur  :  Homo  ticut  fenum  diet  ejut,  et  ticut  flot 
ogri  ita  florebit  (Ptai.  cii,  15).  Isalas  qnoque  aii : 
Omnit  earo  fenum,  et  omnit  gloria  ejut  ticut  flot 
agri  {Ita.  xl,  6).  ilomo  etenim  more  floris  proce- 
dit  ex  ocoulto,  et  subito  apparct  in  publico  :  qui 
statim  ex  publico  per  mortem  retrahitur  ad  occuU 
lum.  Carnis  nos  viriditas  ostendit,  sed  arlditas  pul- 
veris  ab  aspcciibus  retrahit.  Quasi  flos  apparuimus, 
qui  non  eramus,  quasi  flos  arescimus  qui  tempora- 
liter  apparebamus.  Et  qula  per  momenta  homo  quo- 
fidie  compelliiur  ad  mortem ,  recte  adjungitur : 
ft  fugit  velut  umbra,  et  nunquam  in  eodem  ttatu  per- 
vianet  {Job  xiv,  2).  Sed  cum  sol  qooque  cursum 

nt7)  Ubi  pro  Libano,  Hier.  legiiTbempn. 

(718)  Ex  lio.  xxxiii  in  Job  cap.  i. 

(  VJ)V>x  lib.  II  in  Job  cap.  xxvi,  post  initium. 


W)  GREGOiUANUM. 

qni ,  dum  imilsitiont  iniqailaCis  ejus  insenriuul,  A 
quasi  ejus  corpore  imaginis  speciem  trabunt.  Sicut 
aulcro  umbrae  diaboli  pluraliler  sunt  omnes  reprobi, 
ita  singulariier  umbra  ejus  esl  unusquisque  pecca- 
lor.  Seil  dM  doctrins  justonmi  mali  contradicunt, 
dvm  ab  eis  inlquum  querolil)el  corrlgi  non  permit- 
tant,  mnbrae  diaboli  540  umbram  ejus  protegunl, 
qiiia  peccatores  quique  in  quo  sibi  male  suiit  con- 
scii  in  eo  et  alium  peccanlem  defendunt.  Vmbrae 
ergo  nBbram  ejus  protegunt,  dum  nequissimomm 
focta  nequiores  penrersis  patrociniis  luentor. 
CAPUT  Xlll. 

DE  IIE!<SE. 

In  Scriptura  $acra  mensium  nomtnt,  alkfuando  per- 
feclio^  aliquando  actionei  nostr<B,  altquando  vei 
muitiplieatiB  fidelium  Ecciedw  qum  unam  catho-  0 
licam  faciunt^  vel  c(elestium  spirituum  ordines  et 
dignilateSf  atiquando  cotlectiones  animarum  intel* 
iigmntur, 

(733)  Mensis  nomine  perfeclio  designatur,  sicnl 
per  prophetam  dlcitnr.  Et  erit  mensit  ex  mense  per- 
fectio  (Ua.  lxvi,  S3),  Tidelicet  eis  ex  coUectione  ani- 
manim  erit  in  reqnie,  quibus  nunc  perfectio  fuerit 
in  operatlone. 

(724)  Mensiuni  noroine  actiones  nostrae  designan- 
tor,  sicitt  per  bealom  Job  dicilor  :  Sicut  tervut  de^ 
Bid£rai  umlfram^  et  acui  mercenarius  pr^itolatur 
finem  operis  sui^  sic  et  ego  habui  menses  vacuos^  ei 
nocies  iaboriosas  enumeravi  miiu  {Job,  vii,  2).  Um- 
bram  quippe  servo  desiderare  est,  post  tentallones, 
aesluro  sudoremque  operis,  aetemi  refrigeril  requiem  ^ 
quaerere.  lianc  namque  umbram  servus  ille  deai- 
deraverat,  qui  dicelnl  :  Sitivit  anima  mea  ad  Do^ 
minnm  fontem  vitmm,  quando  veniam  et  apparebo 
ante  faciem  Domini  {PsaL  ili,  3).  Bene  autem  qui 
desiderare  umbram  dicitury  ttrvus  vocatur  quia 
electus  qatsqve  quousque  infirmitatis  conditlone 
constringitur,  sob  dominantis  corruptionb  jngo 
qnaoi  sub  aestus  anxietate  retinetur.  S41  Q^  "^* 
roimm  cum  a  corruptione  exutus  fueril,  tnnc  sttii* 
mettpsi  libcr  et  tranquillus  innotescH.  Undeetiam 
leete  per  Paulnm  dicitur  :  fpsa  creatura  iiberabitnr 
a  servitnte  corruptionis^  in  libertatem  qiorite  fiUorum 
Dei  (Rom.  viii,  i5).  Electos  enim  nuncpeena  corru- 
ptionis  aggravat,  scd  tunc  incorruptionis  gioria  ex- 
altat,  et  quaiitum  ad  praesentis  necessitatis  pondera,  |^ 
n»nc  in  Oei  filiis  de  liberlale  nlhil  ostenditur ;  ta- 
men  ad  subsequentis  libertatis  gloriam  tunc  in 
Dei  famulis  de  servitute  corruptionis  exuta,et  digni- 
ute  libertatisaccepta  in  filiorum  Dei  gloriam  vertitor, 
quia  onita  Deo  per  spiritum  quasi  hoc  quod  crea  • 
tura  esl,  transissc  ac  subegisse  declaratur.  Sed  quia 
adbnc  umbram  desiderat,  servus  ost,  quia  quousque 
aesHnn  tcniadonum  tolerat,  jogum  miserae  conditio- 
nis  portat.  Mercenarius  antem  cum  faoienda  opera 
coBspidt,  roentem  protiiins  cx  longinquitate  et  pon- 
dere  laboris  addicit ;  cum  vero  lassescenlcm  aiii* 
mom  ad  cpnsiderandum  operum  pneinium  revocat, 

(723)  Ex  lib.  XIX  in  Job  cap.  viii. 
lT±i)  £x  lib.  viii  in  Job  cap.  iv,  7. 


-  LIB.  XFL  385 

vigorem  raox  anjmi  ad  excrcilluni  laboris  reformat , 
et  quod  grave  perpeiidit  ex  opere,  leve  existimat  ex 
remuneratione.  Sic,  sic  elecli  quique  cum  mundi 
faujus  adversa  patiuntur,  cum  inhoncstates,  contu- 
melias,  rerum  damna,  crucialus  corporis  tolerant, 
esse  gravia  quibus  excrceiilur  pensaiii,  scd  cum 
mentis  oculum  ad  aelern^e  patriae  consideralioiiem 
tendont,  cx  comparatione  praemii  quam  sil  leve 
quod  patiuntur,  invcniiini.  Quod  cnim  valde  impor- 
tabile  ex  dolore  osiendilur,  coiisidcratione  provida 
ex  remunerallone  levigatur;  hinc  est  enim  quod 
Paulus  seroper  seipso  robustior  contra  advcrsa  eri- 
gitur,  qula  nimiriim  Anero  sui  opcris  slcut  roerce- 
narius  praestolatur.  €rave  namque  quod  sustinet 
aestimat,  sed  leve  hocpraemii  consideratione  pensat. 
Ipse  quippe  quam  slt  grave  quod  patiliir,  indicat 
qui  in  caroeribus  abundantius,  in  plagis  supra  mo- 
dum,  In  mortitMis  frequenter  se  fuisse  testatur  :  Qui 
o  Jadwis  quinquies  quadragenae  una  minus  accepit : 
qui  ter  virgis  cm%u^  semel  lapidatus  est,  ter  naufra- 
gium  passus,  noeU  et  die  in  profundo  maris  fuit :  qui 
pericula  fluminumjatromm^ex  genere^  ex  gentibus, 
in  civitate^  in  solitudine,  in  mari^  iii  falsis  fratribus 
pcnullt :  qul  in  tabore,  et  mumna,  in  jejuniis  542 
mti/<t<,tii/ame,tnatlt,tit  frigore^  el  nuditate  labora- 
vit :  (//  Cor.  xi,  24-30)  :  qui  foris  piignas  lotus 
timoi^  sustinuit  (IlCor.  vii,5);  qui  ultra  vircs  gra- 
vatum  seasseritdiceiis :  Supramodumgravati  sumus 
supra  virtutem  :itaut  ttederet  nosetiamvivere  (IlCor. 
i,  8).  Sed  quomodo  remunerationis  linteo  sudorem 
Untilaboris  lergit,  ipse  denuntiat.iUcens:  Nonsunt 
condigme  passiones  ftufut  temporis  ad  futuram  gio^ 
riam.qnm  reveiabiinrinnobis  (Ron>.  viii,  i7).  Finem 
itaque  operis  quasi  mereenarius  praestolatur,  qui  dum 
profectum  remnneratioois  oonsiderat,  viie  aestlmat 
quod  pene  deficiens  iaborat.  Aptc  autem  subditur  : 
Sic  et  ego  habui  menses  vacuos,  et  nocles  labo- 
riosas  enumeravl  mihi.  Electi  quippe  Conditori  re- 
rum  serviunt,  et  saepe  rerum  inopia  coangustanlnr : 
per  amorero  Deo  inhaerent,  et  tamen  subsidiis  ritae 
praesentis  egent.  Qui  Igirur  per  acliones  suas  pne- 
sentia  non  qnaeront,  a  niundi  compendiis  vacuos 
roenses  ducont ;  noctes  quoqoe  laboriosas  tolerant, 
qoia  adversitatum  tenebras  non  solom  usque  ad 
inopiam,  sed  ssepe  usque  ad  corporis  cruciatum 
portaut.  Despectum  namquo  egestatemqiie  perpeti 
laboriosom  l>oiiis  mentibus  nou  est.  Sed  cum  usqiie 
ad  afllictionem  camis  advorsitas  vertitur,  labor  pro- 
cul  dobio  ex  dolore  sentiiur. 

Mensium  nomine  vel  muUlplicatae  Qdelitim  Ecclo- 
siac  qua^  nnam  catholicam  faciunt,  vel  coelestium 
spirituum  ordines,  et  dignitates  deslgnantur,  sicut 
lob  de  nocle  conceptioins  suie  dicit :  Non  compute- 
tur  in  diebus  mifit  nec  numeretnr  in  fnensibus  (Job 
tii,  6).  Require  in  caplte  de  die,  supra  cap.  7,  dist. 
6et7. 

(725)  Mensium  nomlne  coUectiones  aniroarum 

(7i5)  Ex  lib.  XIX  in  lob  cap.  viii. 


887  CARNERl  CAN.  BEG. 

d«signaniur,  sicut  pcr  beatum  Job  ex  persona  san-  A 
ctae  Ecclesiae  in  uUimis  tribulationibus  positae  dici- 
tur  r  (ittts  mifn  tribuatf  ut  $im  juxla  menses  pristi- 
nos?  (Job  xxii,  2.)  Multa  enim  talia  sancla  Eccle- 
tia  doloribus  pressa,  dictura  est.  Tanlis  quippe 
illam  Tuturum  est  tribulatiouibus  angustari,  ut  ha&c 
tempora  cum  magno  suspirio  desideret,  quae  nos 
cum  magno  dolore  toleramus.  Dicat  ergo,  dicat  per 
Tocem  Job  :  Quis  mihi  tribuat  ut  sim  juxta  menses 
pristinos  ?  Qiiia  enim  statutus  543  dierum  numc- 
rus,  menses  vocantur,  quid  nomine  signat  men- 
sium  nisi  coUectiones  animarum  ?  Dies  quippe  dum 
coHiguntur  in  mensibus,  subtrahuntur.  Quia  et  in 
hoc  tempore  sancta  Ecclesia  dum  virtntis  luce 
splendentes  anima?  colligit,  in  intimis  abscondit. 
Reminiscatur  ergo  perrectionis  pristinae,  reducat  ad  ^ 
memoriam  quanta  prxdicationis  suae  collcctis  ani- 
mabus  reporiabat  lucra  et  angustata  tribulationi- 
bus  dicat :  Quis  mihi  tribuat  ul  sim  juxta  menses 
vristittos  ? 

CAPUT    XIV. 

DB  AN2f0. 

Anni  nomlne  vel  pnedicatio  supems  gratiae  Tel 
maltitudo  redemptorum  designatur,  sicut  Job  do 
antiquo  hoste  sub  flgura  nociis  dicit :  Non  compu-- 
tetur  in  diebus  anni,  Require  in  capite  de  die,  ^upra 
cap.  7,  dist.  6. 

CAPUT   XV. 

DB  ORUtllTB. 

c 

(72G)  Orientis  noniine  Redeinptor  noster  designa- 
tur,  sicut  per  beatum  Job  ex  persona  Ecdesiae  di- 
cJtur  :  Ad  dexteram  Orientis  calamitates  mece  illico 
surrexerunt  {Job.  x»  12).  Quid  enim  hoc  loco  to* 
cabulo  dexterae  nisi  fldelis  populus  sanctae  Ecclesiae 
designatur?  Vndeet  venturus  judex  hcedos  ad  stnt- 
%tram^  agnos  M  dexteram  ponit  (Matth.  xxv,  33). 
Sed  cum  sanctam  Ecciesiam  advorsitatis  tempore 
ipsi  quoque  lacessunt  qui  fideles  essc  videbantur, 
procul  dubio  calamitates  ad  dexteram  surgunt.  Ad 
sinistram  quippe  calamilates  surgerent,  si  a  qui- 
buslibet  extra  religionem  positis  et  aperte  Christum 
negantiljUs  pcrsecution:$  adversa  sustiiieret.  Cum 
vero  ab  aliquibus  qiiasi  fldelibus  tentalionem  cru- 
ciamentorum  palitur,  quasi  ad  dexteram  illi  cala-  d 
niitatcs  oriuntur  :  quia  hi  qui  sub  nomine  Christi 
militant,  Chrisii  in  ca  nomen  impugnant.  Bene  au- 
tcm  haec  ipsa  dextera  Orienlis  544  vocatur  {Zach. 
Ti,  12).  De  ipso  quippe  ejus  capile  scriptum  est. 
Oriens  est  nomen  ejus  (ibid).  Nam  quia  ab  Oriente 
lux  surgit  recte  Oriens  dicitur,  cujus  justitiae  lu- 
mine  nostrae  injustitiae  nox  iliustratur.  Ad  Orientis 
ergo  dexieram  calamitates  surguot,  quia  hi  quoque 
ad  persecutioneiu  prosiliunt,  qui  eiecta  membra  Re- 
demptoris  nostri  esse  credebantur.  Juxta  quam  vi- 
ddicet  et  calamitates  recte  illico  asserit  surgere '. 

(726)  Ex  lib.  xx  in  Job  cap.  xviii,  20,  21. 

(727)  Ex  lib.  xxviii  iii  Job  cap.  ii,  15. 

(728)  Ex  lib.  XXX  in  Job  cap.  xviii,  54. 


S.  VICTORIS  PARIS.  S8« 

quia  dum  non  erant  extranei  qui  pcrsequuntur,  9h 
eis  repente  mala  et  illico  fiunt. 
CAPUT  XVI. 

DE  «ERIDIE. 

(727)  Meridiei  nomine  fervor  charitatis  destgiift- 
tur,  sicut  de  Adam  per  Moysen  dicitur :  Ciim  am» 
disset  vocem  Domini  Dei  deambulantis  in  praradtM^ 
ad  auram  post  meridiem,  abscondit  u  inter  ligna  pa^ 
radisi  (Gen.  iii,  8).  Quid  est  enim  quod  post  pec* 
catum  hominis  in  paradiso  Dominus  non  stat,  seJ 
deambulat,  nisi  quod  irruente  culpa  se  a  corde  ho- 
minis  motum  demonstrat?  Quid  est  quod  ad  auraro 
post  meridicm,  nisi  quod  lux  ferventinr  vmtatit 
abscesserat,  et  peccatricem  animam  culpae  suae  fri« 
gora  constringebant?  Increpavit  ergo  Adam  deam« 
bulans,  ut  caecis  mentibus  nequitiam  suam  non  so- 
lum  sermouibus  sed  etiain  rebus  aperiret,  qualenut 
peccator  homo  et  per  verba  quod  fecerat  audiret, 
et  per  deambulationem,  amisso  aeternitatis  statu, 
roulabilitatis  suae  inconstantiaro  cemeret«  et  per 
auram  fervore  chariiatis  expulso,  torporem  tuura 
animadverteret  et  per  declinationem  solis  cognotoe* 
ret  quod  ad  tenebras  propinquaret. 

(728)  Meridiei  nomine  fervor  camalium  designa* 
tur,  sicut  sponsae  vocein  Canticis  canticomm  spoyt« 
dicitur  :  Vbi  pascas^  ubi  cubes  in  meridie  ?  (Cant.  i^ 
7.)  Pascitur  quippe  Dominus  cum  nostrit  actibus 
delectatur.  Cubat  vere  in  meridie,  cum  ex  desideriit 
carnalibus  arenti  corde  reproborum  apud  electoram 
suorum  pectora  refrigerium  iuvenit  cogitatiomt 
bonae. 

545  CAPUT  XVIL 

DE  iESTATE. 

In  Scriptura  sacra  cestatis  nomine^  alitfuando  regnum 
ccelorum,  aliquando  dies  judicii  ^estgnatur. 

(729)  iEstatis  uomine  regnuro  coelorum  designa- 
tur,  sicut  iii  Evangelio  voce  Veritatis  dicitttr»  ubi 
prap.nominatis  signis  quae  in  fine  saeculi  futura  sunt 
ponit  similitudinem  :  Videte  ficulneam^  et  omnes 
arbores  :  cum  producunt  jam  ex  se  fruclum^  sdtis 
quoniam  prope  est  cestas  (Luc.  xxi,  29).  Ita  et  vos 
cum  videritis  haec  fieri  scitote  quoniam  prope  est 
regnum  Dei.  Quibus  profecto  verbis  ostenditur« 
quia  fructus  mundi  ruina  est.  Ad  hoc  enim  crescii, 
ut  cadat,  ad  hoe  germinat,  ut  quaeque  germinavii, 
cladibus  consumat,  Aperte  ergo  demonstratur,  qula 
sicut  ex  fruau  arborum  vicina  aestas  agnoscitur, 
ita  ex  ruina  mundi  prope  esse  cognoscitur  regnum 
Dei.  Bene  autem  regnum  Dci  aestati  comparatur, 
quia  tunc  moeroris  nostri  nubila  transeunt,  et  vitae 
dies  aeterni  solis  claritate  fulgescunt. 

(750)  iEstatis  nomine  dies  judicii  designatur,  sicut 
per  Salomonem  dicitur  :  Propter  frigus  piger  arare 
noluit :  metidicabit  ergocestate^etnondabiturei(Pro9. 
XXVII,  4).  Qui  enim  nunc  propter  pavorem  mentia 
atque  torporem  bene  opcrari  negligit  cum  sol  jutti« 

(729)  Ex  hom.  i  in  Evang. 
(750)  Ex  flne  hom.  5  in  Ezech. 


U9  GIIEGORIAM]!!. 

tiae in  judicioTelut  'm  sestate claruerit» mendicat  vi-  A 
UiP,  sed  non  accipit,  qaia  propter  illam  bona  ope- 
rari  contempsit. 

CAPUT  XVIII. 

DE   HIEME. 

(731)  Hiemis  nomine  vita  prxscns  designatur, 
sicut  per  Eliu  de  Domino  dicitur  :  Qui  prtecepit  nivi^ 
tfl  descendat  in  terram  (Job.  xxxvii,  6).  Hiemis  plu- 
Tiis.  Hiems  546  quippe  est  vita  praesens  in  qua 
Hos  etsi  jam  spes  ad  supema  crigil,  adhuc  tamen 
morlalitatis  nostne  frigidus  torpor  astriugit,  quia 
scriptum  est  :  Corpu%  quod  corrumpitur^  aggravat 
animam  et  deprimit  terrena  inhabilatio  iensum  multa 
cogitantem  {Sap,  iz,  15).  Uabet  autem  haec  hiems 
pluvias,  rectorum  procul  dubio  pra^dicaiiones.  De 
quibus  videlicet  pluviis  per  Moysen  dicitur  :  Exspe^ 
ctectur  sicut  pluvia  eloquium  meum^  et  descendant 
sicu$  ros  verba  mea  {Deut,  xxxiiy  2).  Uae  nimirum 
plnvlae  hiemi  congruunt,  sestate  cessabunt,  quia,  cum 
nnnc  carnalnim  oculis  vita  coelestis  absconditur 
necesse  est  ut  sanctorufti  nobis  praulicalionihus 
irrogetur.  Cum  vero  aOerni  judicii  aestus  incanduo- 
rity  nuUus  verba  prxdicantium  necessaria  tunc  ha- 
bebiu  Quia  vcniente  Judice  ad  cor  suum  quisque 


—  LIB.  XUI.  590 

reducitur,  ut  sancU,  Jam  cnm  agcre  non  valct,  sen- 
tiat,  et  rectum  quod  sequi  debuit  ex  torpedinis  suae 
poena  cognoscat.  Unde  bene  per  prophetam  dicitur  : 
Congrega  eos  quasi  gregem  ad  victimamt  et  sancti- 
fica  eos  in  die  occisionis  {Jer,  xii,  3).  In  die  enim 
occisionis  sanclificantur  rcprobi,  quia  lunc  sancta 
quae  debucrant  agere  senliunt,  cum  digna  pravilaiis 
suae  supplicia  jain  declinare  non  possunt.  Quia 
autem  praedicationes  sanctai  cum  vila  praesenti,  id 
csl  pluviae  cum  hieme  cessabunt,  recte  exeunti 
animaeatque  ad  aeternaaestivaproperanti  Sponsi  voco 
suadentis  dicitur  :  Surge,  propera,  amica  mea^  co- 
tumba  mea^  formota  mea^  et  veni.  Jam  enim  hiems 
transiit,  imber  abiit,  et  recessit  (Cant,  ii,  10).  Tran- 
seunte  quippe  hieme  imber  recedit,  quia,  cum  vita 
praesens  peragitur  in  qua  nos  ignoranlise  nubilo, 
carnis  corruptib.iis  torpor  slrinxerat,  omne  miiii- 
sterium  praedicationis  ccssat.  Clarius  quippe  pcr 
nos  tunc  videbimus  hoc  quod  sanctorum,  nunc  vo  • 
cibus  obscurius  audimus.  Praecipit  ergo  Dominus 
nivi  et  hiemis  pluviis,  ut  in  terram  descendant,  dum 
aspiraiione  sancti  Spiriius  pro  corrigendis  peccato- 
ribus  corda  sanctorum  ad  minibtcrium  praedicatio- 
nis  humiliat. 


INCIPIT  LIBER  DECIMUS  TERTIUS. 


547  CAPUT  PKIMUM. 

DE  CIVITATR. 

IwScriptura  sacra  cum  civitat  singulariter  poni" 
mr,  aliquundo  cmlestis  patria^  aliquando  sancta 
Ecclesia^  uliquando  anima  humana  intetiigitur, 
Cum  vero  pturatiter  civitates  dicuntur,  aliquando 
Ecclesias  fidetet^  aliquando  cogitationes  pravorum 
itttetliguntur. 

(732)  Civitatis  nomine  coelestis  patria  signatur, 
sicut  per  Salomoncm  dicitur  :  Sapientia  asdificavit 
sibi  domum,  excidit  sibi  columnas  septem^  immotavit 
victimaSf  miscuit  vi/itim,  proposuit  mensam;  misit 
ancittas  suas  ut  vocarent  ad  arcem  et  mcenia  civitatis 
(Prov.  IX,  3).  Recte  namque  domus  sapientiae  Eccle- 
sia  vocalur.  Quae  septem  columnas  excidit  :  quia 
ab  amore  prxsentis  saeculi  disjunctas  ad  portandam 
ejusdcm  Ecclesiae  fabricam  mentes  pi*aedicantium 
erexit.  Qua^proeo  quod  perfectionis  virtute  subnixae 
sunt,  septenario  numero  signantur.  548  Immola- 
vit  victimas  :  quia  vitam  prasdicantium  mactari  per- 
secutione  permisit.  Yinum  miscuit,  quia  divinitatis 
et  bumanitatis  suae  pariter  nobis  arcana  praedicavit. 
Hcnsam  quoqii6  proposuit,  quia  Scripturae  sacrae 
nobis  pabula  aperiendo  prseparavit.  Ancillas  etiam 
suas  misit,  quae  ad  arcem  iios  atque  ad  civitatis 
Dioenia  vocarent  :  quia  praedicatores  infirmos 
abjcctosque  babere  studuit,   qui  fideles  populos 

(731)  Ex  lib.  XXVII  in  Job  cap.  xiv,  19. 
(752)  Ex  lib.  xxxiii  in  Job  cap.  xv. 


C  ad  spiritualis  patriae  aedificia  supema  collige- 
rent. 

(733)  Civitatis  nomine  sancia  Ecclcsia  designa- 
tur,  sicut  per  Jeremiam  prophelam  dicitur  : 
JEdificabitur  civitas  Domino  a  turre  Uananeel  usque 
ad  portam  anguti  et  exibit  uttra  normam  mensurm 
{Jer.  XXXI ,  -38).  Civitatem  quippe  esse  Domiiii 
sanctam  Ecclesiam  nullus  ignorat.  Hananeel  vero 
Dei  gratia  interpretatur.  In  angulo  autem  duplex 
paries  jungitur.  Civitas  ^ergo  Domini  a  turre  llana- 
neel  usque  ad  portam  anguli  aedificari  perhibe- 
tur  :  quia  sancta  Ecclesia  a  celsitudine  supernae 
gratiae  inchoans  usque  ad  ingressum  susceptio- 
nemque  constrnitur  virorumque  populorum  Judaici 
videlicet,  atijue  gentilis.  Sed  .quia  in  ea  crescente 

^  multitudine  etiam  reprobi  colliguntur,  apte  sub- 
ditur  :  El  exibit  uttra  normam  mensurce^  quia  usque 
ad  eos  quoque  extenditur,  qui  normam  justitiae  trana- 
euntes  intra  mensurae  coelestis  numerum  non 
sunL 

(754)  Civitatis  nomine  anima  homana  designatur, 
sicutper  prophelam  Dominus  quae  iratus  fecerit, 
narrans  dicit :  Ptui  super  civitatem  unam ,  et  super 
atteram  non  ptui.  Pars  una  comptuta  est  ,  et  pars 
qum  comptuta  non^  f<(,  aruit  {Amot  iv,  7).  Cuni 
sanctae  exhorlationis    verba  alia  mens  suscipit, 

(753)  Ex  lib.  xxv  in  Job  cap.  viii,  il. 

(754)  £x  hom.  10  in  Ezcch.,ante  med. 


591 


GARNERI  CAN.  REG.  S.  VlCTOUIS  PARIS. 


59^ 


alia   suscipcre  rccusat  :  super  civilatcm  unam  A  pravorum  designantur»  sicut  per  EIiplia2  de  pravo 


Dominus  pluit,  et  super  alteram  tion  piuit.Cum  ve- 
ro  ct  ipse  qui  proximos  audit,  ab  aliis  se  Vitiis  cor- 
rigit ,  atque  ab  aliis  emendare  contemnit»  nimi- 
rum  una  eadcmque  civitas,  et  ex  parie  compluitur, 
ct  cx  partc  arida  rcmanet,  in  qua  a  se  praedicatio- 
nis  pluviam  rcpcUit.Suntetenim  quidam  qui  exlior- 
lationis  vcrba  omnino  non  audiunt :  Hi  pcnitus  sus- 
ciperc  pluviam  nolunt:et  sunt  nonnulli  qui  audiuut, 
scd  lianc  mcdullitus  549  i^^"  insequuntur  :  qiiia 
alia  iu  sc  vitia  rcsecant,  sed  in  aliis  graviler  per- 
durant.  Saepe  cnim  quosdam  vidcmos  quia  pcr  pr;e- 
dicationis  vcrbum  a  semeiipsis  avarilia*  xslum  re- 
ptUunt»  et  non  solum  jam  aliena  non  rapiunt,  scd 
et  propria  indigenlibus  largiuntur ,  nec  tamcn  inc 
slimulos  edomant  ncc  patientiae  moderamina  per 
mentis  tranquillitatcm  servant.  Et  saepe  aiii  ad  cx- 
bortalionis  verbum  in  scmetipsis  tanto  carnis  im- 
munditia  vincunt,  corpus  in  casiitaie  cusiodiunt, 
Rcc  lamcn  adfmc  animumy  sicut  dcbenty  proximis 
inclinant :  sed  per  rigorcm  superbiae  in  cogitatione 
se  elevant :  in  istis  pars  unacompluta  est,  quia  fru- 
ctum  fecit,  ei  pars  quae  compluta  non  est,  aruit,  qu ia 
exhortationis  verbum  non  pienc  suscipicns  a  bono 
sterilis  rcmansit» 

(755)  Civitatum  nomine  Ecclcsisp  fidcies  desi- 
gnantur :  sicut  per  beatum  Job  de  haerelicis  dicilur : 
De  civitatibus  fecerunt  viros  gemere  (Job  xxiv,  12) 
Quia  civitates  a  conviventibus  populis  appellantur. 


divile  dicitur :  Habitat  tn  ctrtlaft^ii^  desolatis^  et  tn 
domibus  desertis^uceintumulossuntredactie  {Job  xv). 
Quia  euim  a  conversatione  conviventium  civitas  ap- 
pellatur,  civilates  dcsolatse  sunt  ipsi  obsequium  cu- 
iiei  perversomm,quorumclamoribusperversus  lau- 
datur,  cum  ad  prava  opera  per  nequitiam  rapitur. 
Unde  scriptum  cst  :  Laudatur  peccator  in  deside- 
riis  anima:  suw,etqui  iniqua  gerit,  benedicitur  (Psal. 
IX,  17).  (757)  Domus  vcro  deserlai  sunt  cogitalioncs 
pravae,  quas  iniquus  islc  inbabitat,  quia  pcr  omne 
quod  agit,  iniquorum  placcre  cogilatiouibus  appetit. 
Quae  civilales  desolalae,  et  domus  dcscrta;  rectc  no- 
minantur»  quia  nisi  omnipotens  Deus  talium  con- 
^  versatioiies  cogiiationesque  praecedcntibus  corum 
'  culpis  relinqucrct,  ad  graviora  perpetranda  mininus 
pcrvcnirent.  Bene  autem  dicitur  :  Qwe  in  tumulos 
sunt  redactce^  Ruentia  namque  domorum  atque  civi- 
tatum  aediAcia  tumulos  Caciunt,  quoniam,  dum  pravi 
quiquc  confusis  actlonibus  sibimet  ad  pcrrerst  05>e- 
ra  junguntur,  ostendunt  procul  dubio,  quia  de  auliii- 
cio  vitae  ceciderunt. 

CAPUT   IL 

DE  MURO. 

/n  Scriptura  sacra  muri  nomitie  aliquando  incama^ 
tns  Dominus,  aliquando  fidei  christiante  munimen^ 
aliquando  munitio  disciplinof,  aliquando  impedi- 
mentum  bene  faciendi  inteUigitur. 

551  G^^)  Muf  ^  nomine  incarnatus  Dominus  de* 
signatur,  sicut  de  sancta  Ecclesia  per  prophetam 


non  immerito  civitatum  nomine  vera;  sunt  Odei  Ec-  C  dicitur  :  Ponetur  in  ea    murus  ,  et    antemuraU 


-cic^ias  designatae  qua^  in  singulis  mundi  parlibus 
positae  unam  catholicam  faciunt  in  qua  Odeles  om- 
nes  de  Deo  recta  sentientes  concorditer  vivunt.  Ilanc 
namque  inEvangelio  Dominus  conviventium  populo- 
rumeliaffi  per  locorum  distincHonem  concordiam 
desif^avit :  Citfii  senintur^s  dequinque  per  turmas 
vel  eentenos  panibms  popuium ,  qumqmgenos  dis- 
cumbere  prweepH^  ut  Meticei\  turba  fidelium  escam 
suam  et  ioeh  disjunctu  et  moribus  eonjuncia  prwce- 
ptt  {Uarc.  vi).  Jubila^  qnippe  reqtties  quinquage- 
narii  nimcri  mysteiio  conlinetur,  et  quinquagena- 
rtui  bis  diciiw,  utadccntenarinra  perdueatur.  Quia 
ergo  prius  a  malo  quieseitiir  opere ,  ut  post  anima 
pleniu8  qniescat  in  cogitaiione,  alii  quinquageni, 


{Isa.  XXVI,  1).  Ipse  enim  nobis  murus  est,  qui  nos 
undiquc  custodiendo  drcumdat.  Antcmura.e  aulem 
muri  nostri  prophetae  omnes  fueruni,  qui,  pAus- 
quam  Dominus  appareret  in  carne«  adconstrucudam 
ftdem  missi  sunt.  De  hoc  muro  |)er  Ezecbiclem  ite- 
nim  dicitur :  Et  ecee  mums  forinsecus  in  circuHu 
domus  undique  {Ezech.  xl,  S).  Ubi  notandum  quod 
inurus  spiritualls  aedificii  esse  forinsecus  dicitur. 
Mttms  quippe  qui  ad  muniii:)nem  construitur,  non 
interius,  sed  exterius  poni  solct.  Quid  ergo  necessa- 
rium  ftiit,ittdicereturforinsecusdum  nunqu^im  poni 
murusintrinsecus  80leai?quia  necesseestutcxtcrius 
posituseaquaeintussuntdefendantur  [defendatj.  Sed 
in  hoc  verbo  quid  aperte  nisi  Dominica  Incamatio 


alii  centeni  discumbuni,  quoniam  sunt  nonnuUi  qui  ^  <lemonstratur?  Murus  enim  nobis  intus  est  Deus  : 


jam  a  pravis  actibus  liabcnt  requiem  opcris,  et  sunt 
nonnuHi  ^  a  perversis  cogttationibus  habeiit  jam 
Tcquicm  mentis.  Haereiici  igitur  quia  perversis  saepe 
4H1JUS  niundi  potenttbus  adhaerentes,  bonorum  so- 
cialcm  vitam  atque  concordiam  pcrscquuntur,  recte 
fiimc  dicitur  :  De  civHtatibus  viros  fecerunt  gemere. 
Qttos  recte  beatus  Job  memorat  550  ^>ros,  quia 
illos  magis  hffretici  exstinguerc  ambiunt  qui  perfectis 
gressibus  per  viam  Dei  non  fluxe  et  enerviter,  scd  vi- 
riiiter  currunt. 
(736)  €ivitatnm  quoquc  nomiiie  congregationes 

(75S)  Ex  lib.  XVI  in  Job  cap.  xxiii. 
(736)  Ex  lib.  xii  in  Job  cap.  xxii. 
(757)  Ubi  Aug.  ila  lcgil. 


murus  vero  foris  est  Deus  homo.  Unde  et  per  pro- 
phetam  diciCnr :  Existi  in  salutem  populi  /vt,  ict  sal' 
vos  faceres  cbrittos  tuos  {Hahac.  iii,  13)  (739).  Iste 
namque  murus,  incarnatus  videlicel  Dominus,  mu- 
rus  uobis  non  esset,  si  forinsecus  non  fuisscl ;  quia 
intus  non  protegeret,  si  exterius  non  appareret.  Sed 
neque  faoc  negligenler  praetcreundum,  quod  idem 
murus  positus  dicitur  in  circuitu  domus  undique. 
Domus  quippe  Dei  non  solum  angeli  sancti,  de  qui- 
bus  Psalmista  ait :  Domine ,  dilexi  decorem  domus 
tuceei  locum  tubernaculigloriw  (K(r(P<a/.xxv,8).(470) 

(738)  Ex  hom.  xiv  in  Ezech. 

(739)  Juxta  LXX  vide  Hier.  in  hunc  locuro. 

(740)  Sic  Hier.  Juxla  vers,  hsebr. 


693 


GftECOlUANlJM.  —  LIB.  Xlll. 


(7£i)ScdcUDni  nos  sttmus,  quortini  mcntcs  inhabita-  A  viam  tuam  spinis^  et  sefriam  eam  maceria^  et  semitai 


re  dignalnr.  Murn.s  itaque  undique  in  circuitu  domus 
est»  qnia  nnigenitus  Patris,  ,-qui  sursum  est^  firmitas 
u^eiornm  ipse  deorsum  factus  est  redemptio  homi- 
Dum.  niis  enim  fortiludo  ne  cadant,  nobis  adjuto- 
nam,  nt  sdrgamus  post  casum^ 

Muri  nomine  fldei  Ghristianse  munlmen  designa- 
tnr,  sicut  per  Job  de  pravis  persecutoribus  fiddium 
dkitiir :  QuOn  rupte  msro,  et  aperta  janua  trrue- 
funi  super  me  {Jcb  xxx,  iA).  Quasi  enim  murus 
mmpilur,  cum  pravorum  persuasionibus  fides  quae 
in  Redemptore  nostro  est,  in  quorumdam  corde  dis- 
ftipatar.  Curaque  perversis  552  'i^  ^^^  ^i^  poto- 
sias  tribnitur,  quid  aUud  quam  janua  erroris  aperi  • 
tor  ?  Quasi  ergo  rupto  muro  et  aperta  janua)  super 


suas  non  int>eniet,  Et  sequetur  amatores  suos^  et  notk 
npprehendet  eos  et  qumret  eos^  ei  non  inveniet  et  di- 
tet  :  Vadam  et  revertar  ad  virum  meum  priorem  : 
quia  mihi  hene  erat  tunc  magis  fuam  nunc  (0<e. 
Uy  67).  Spinis  enira  electorum  vise  scpiuntur,  dum 
dolerem  pnnciionis  inVeniunt  in  hoc  quod  tempora- 
liter  coDCupiscnnt.  fit  quasi  interposita  maceria  viit 
eomm  obviat,  quomm  nimirum  desideria  perfec- 
tionis  difficuitas  impugnat;  Horum  profedo  animse 
amatores  suos  quaerunt^  et  non  inveniunt^  dora  se« 
quendo  malignos  spiritus  nequaquam  eas^  qnas  ap- 
petunt»  hujus  sseculi  voloptates  apprehendonU  Beno 
aotera  sulniitur  quod  ex  ipsa  mox  difficultate  dicat : 
Yadara  ct  revertar  ad  virum  raeum  priorem>  quia 


Ikmios  raali  trruonti  cura  accepta  temporaliter  po-  ^  ^n^  Hiihi  erat  tunc  magis  quam  nunc.  Prior  quippo 
lestAte  perversi  ipsa  quoque  in  quorumdam  corde 
destmere  mHnimen  fidei  conantun 

(741*)  Muri  quoque  nomine  potesi  intelligi  muni-» 
tio  disciplinae.  Quasi  enim  rapto  muro  hostis  ingre^ 
ditnr»  com  vel  maUgnorum  spirituam»  vel  pravorum 
hominom  persuasione  callida  disciplina  munimiua 
ia  corde  dissipantor* 

(742)  Muri  nomiue  irapedimentum  bene  faciendf 
dcsigaatur,  sicut  in  psalmo  dicitur  :  Et  in  Deo  meo 
transgrediar  murum  {Ps(d.  xvii,  30).  Murus  quippe 
cst  omne  quod  itineri  nostro  objicitur»  ne  ad  cum 
qui  diligiiur  transeatun  Sed  murum  transgredimur, 
com  pro  amore  supernae  patriae  qusqoe  in  hoc  raun-^ 
do  loerint  objecta  calcamus»  . 

CAPUT  UK 

OE    mCERlA'. 

/s  Scriptwra  sacra  maceriee  nomine,  aliifuando  mu- 
mlto  disdpUnte^  aiiquando  difficvdtas  perfectionis 
iHtelligitur. 

(742')  Maceris  nomine  munitio  disciplinae  desi' 
goatur»  sieot  per  Salomonem  dicitur  :  Per  agrum 
kominis  pigri  transivi^  et  per  vineam  viri  stulti ;  et 
tue  totum  repleverant  urticw^  operuerant  superficiem 
^us  spiiMBf  et  mdceria  lapidum  destructa  est,  {Prov. 
XXIV,  30»)  Per  agrum  namque  hominis  pigri  atque 
per  TtBeara  viri  slulti  transire  est  cujuslibet  vitam 
aegligentis  inspicere,  el  ejos  opera  considerare. 
Qaam  urUcae  vel  spinae  replent,  quia  in  corde  negli- 


vir^  Dominus  cst  qui  castam  sibi  animara  sancti 
Spiritus  interposilo  amore  conjunxit.  Quem  lunc 
mens  uniuscujusque  deslderatf  cum  moltipUces 
amaritudines  velut  quasdam  spinas  invenit  in  cis 
delectationibus  quas  lemporaliter  concupiscit.  Man 
dum  adversilatibus  mundi  quem  diligit  moideri 
anima  coepcrit,  tuiic  plenios  intelligil,  quanto  illi 
cum  priori  viro  melius  fuit.  Eos  ergo  quos  vtilun* 
tas  prava  pervertit«  plurimura  adversitas  corrigit» 
Unde  nimis  timendum  est,  ne  seqoantur  prospera 
cum  desiderantur  injusla,  quia  difficilios  malunt 
corrigiiur»  quod  perfectionis  eiiam  prosperitate  M* 
dtur. 

554  GAPUT  lY. 

nk  Alf  TEMUIULE» 

(743*)  Antemuralis  nomine  prophct»  designan* 
tur,  sicut  de  sanctae  Ecclestae  aedificatione  per  pro- 
phetam  dicitur  :  Ponetur  in  ea  murus  et  anttmurate 
{Isa.  XXVI,  20).  Plurimum  i&nim  in  sacro  eloquio 
ex  protestaiionis  suae  monimen  moros  dici  ipse  in« 
carnatus  Dominus  solet.  Ipse  enim  nobis  murnsesti 
qui  ad  corda  nostra  pertiiigere  malignorum  spiri^ 
tuum  tncursum  vetat.  Antemurale  autem  muri  no^ 
stri  prophetse  omnes  fueront>  qoi  priosquam  Dorai-' 
nu>  appareret  in  came  ad  constroendam  fidcm  pro^ 
phctando  missi  sont»  In  sancta  ergo  Ecclesia  Domi- 
nus  nobis  murus  est,  et  prophetse  ejus  antemurale 
sunl  positi,  quia  ad  nos  quos  Ipse  perfecte  protegifi 


gentiom  prurientia  terrena  desideria,  et  punctiones  D  eiiam  prophetarum  verba  in  fidei  constructioiiem 


poUulaut  vitiorum.  Quippe,  quia  scriptom  est :  In 
desideriis  est  otiosos  omnls.  Maceria  autem  553 
lapidum  destructa  erat,  id  est  disciplina  Patrum  ab 
^QS  corde.  dtssoluta.  Nam  quia  destructam  mace- 
riam  lapidum  dissolutara  esse  disciplinam  vidit,  iliic 
protinus  adjnnxit :  Quod  cum  vidissemy  posui  irHcorde 
flieo^  et  eBemfdo  didici  disciplinam  {Prov.  xxiv,  32). 
(743)  Maceris  nomine  difficultas  perfectionis  de- 
•ignntiir,  sicut  sub  specie  uniuscujosque  animae  de 
infiniiante  Judsa  atque  in  pravls  itineribus  gradien^ 
te  per  prophetam  Dominus  dioit :  Ecce  ego  sepiam 

(741)  SicHier.  juxta  vers.  Ilebra. 
(741*)  Ex  eod.  lib.  et  cap. 

(742)  Ex  L  XXVI  in  Job,  c.  x. 

Pathol.  CXCIII. 


vencrunt.  Unde  et  benc  prius  raurus,  et  post  ante- 
muralc  ponitur,  quia  vocati  ex  gentibus  nisi  prius 
Dominnm  cognosccrerous,  propbetarum  illius  dicta 
minime  suscepissemus. 

CAPUT  V. 

DB     TURIIB. 

Turris  nomlne  circumspectio  designatur  slcot  in 
Canticis  sponsae  a  sponso  dicitor :  Nasus  tuus  sicut 
turris  qute  est  in  Libano  {Cant.  vii,  1).  Require  in 
cap.  de  Ducibus  lib.  iv,  supra  cap,  10,  dist.  2. 

Turris  altitudinem  graiiae  designat,  sicut  per  Je« 


(742*)  Ex  1.  XX  in  Job,  cap.  xx,  2 
(743)  Ex  I.  xxxiv  in  Job,  c.  ii,  1. 
(745*)  Ex  ho.  XIV  in  Esech. 


i3 


m  GARNERl  CAN.  REG. 

iwiiaiD  proplietam  dicitur  :  jEdificabitur  civitas  Do.  x 
iiino  a  turre  Hananeel  usque   ad  portam  angeli 
i  lerem.  xxxi,  38).  Require  iu  cap.  De  civita.  supr^ 
dist.  SL 

655  CAPUT   VI. 

DB  POMO. 

/n  Scriptura  sacra  domus  nomine  aliquando  OBlestis 
Ecclesia^  aliquando  corous  Christi^  aliquando  con- 
scientiOy  aliquando  cosli  habitaculum^  aliquandc 
virtulum  fahrica. 

Domus  nomine  coelestis  Ecclesia  designatur,  sicut 
Saiomoue  templum  aBdiOcante  aperitur  cum  dici- 
tiir  :  Domus  autem  cum  wdificaretur^  de  lapidibus 
dolati4  dlque  perfectis  eedificata  est.  Et  malleus,  et  ^ 
securiSf  et  omne  ferramentum  non  sunt  audita  in 
domo^  cum  wdificarettif  (III  Reg.  vi,  7).  Yide  I.  viii, 
€.  14. 

Domus  corpus  Cliristi  designat,  sicut  Salomon 
dicit  :  Sapientia  mdificavit  sibi  domum  {Prov.  ix,  !)• 
Sapicnlia  quippe  sibi  doinum  condidit,  cum  unige- 
nilus  Dci  Filius  in  seipso  intra  uterum  virginis,  me- 
diante  anima,  Immanum  sibi  corpus  creavit.  Sie 
namque  corpus  unigcniti  domus  Dei  dicitur,  sicut 
ctiam  templum  vocalur,Mta  vero  ut  unus  idemque 
Dci,  atque  bominis  filius  ipse  sit  qui  inbabitat  ipse, 
qui  habitatur. 

(744)  Domus  nomine  conscientia  designatur,  si** 
cut  ad  Ezechielem  dicitur :  Ingredere  et  includere  in 
medio  domus  tuce  {Ezech.  iii,  94).  Quid  est  quod  q 
exire  propheia  ad  campum  jul>elur  nisi  quod  unus- 
quisque  qui  prsedicat,  propier  eos  quos  exlra  sepo- 
sitOB  corrigit  atque  ab  iniquitate  compescit  lo« 
qucndo,  ad  cainpum  exil  ibique  gloriam  Dominijvi- 
del  ?  Sed  quia  semper  pr^icator  debet  ad  mentem 
recurrere,  humilitatem  atque  munditiam  intus  cu- 
stodire,  post  campum  necesse  est  ut  ad  domum  re- 
deat  quatenus  in  iis  quse  dicil  qualis  etiam  ipse  sit 
iutra  conscientiam  agnoscal.  556  ^^  <^°>™  autem 
hoc  quod  loquitur  minime  custodit,  aut  de  iis  quse 
loquitur  temporalem  gloi'iam  quaerit,  loquendo  qui- 
dein  ad  campum  exit,  sed  non  cogilando  semetip- 
KU.m  ad  domum  redire  contemnit»  Accepto  etenim 
spiritu  io  Hiedio  domus  iucludimur,  quando  per  ejus 
graliam  ad  discutienda  mentis  nostrae  secreta  revo-  D 
camur,  ut  apud  seipsum  in  Deo  auimus  requiescat, 
et  non  jam  per  exteriores  concupiscentias  in  appe- 
titu  laudis  et  gloriae  cogitationis  mobilitate  discur- 
rat.  De  hac  domo  cordis  cuidam  sanato  per  semet- 
ipsam  Yeritas  dicit  :  Tolle  grabatum  tuum,  et  vade 
in  domum  tuam  {Marc.  ii,  9).  Hinc  de  perfccta 
anima  dieitur  :  Considerat  semitas  domus  suw,  pa- 
nem  otiosa  non  eomedil  (Prov.  xxxi,  27)  (744*).  Se- 
mitas  quippe  domus  suae  considerai,  qui  cunctas 
conscientiae  suae  cogitationes^subtiliter  investigat : 
Panem  otiosa  non  comedit,  quia  hoc  quod  de.sacro 


(744)  Ex  hom.  12  in  Ezcch. 

(744 *j    £x  cap.  1,  25,  I.  xxw  in  Job. 


S.  VICTORIS  PARIS.  '  90$ 

eloquio  inteHigendo  percepit,  ante  aeterni  judicis 
oculosexhibendo  operilms  ostendit. 

Domus  coeli  babitaculum  designat,  sicut  dicitur  : 
Passer  invenit  sibi  domum  {Psal.  lxxxiii,  4).  Re- 
quire  in  cap.  De  passere,  lib.  ii,  cap.  i2.  . 

Domus  virtutum  fabricam  designat,  sicut  Salo* 
mon  dicit  :  Diligenter  exerce  agrum  tuum^  ut  postea 
adifices  domum  tuam  {Prov.  xxiv,  27).  Rcquire  io 
cap.  De  agro  lib.  vi,  cap.  8,  distinct.  5. 

CAPUT  VII. 

»E  TABERNACULO» 

In  Scriptnra  sacra  tabernaruU  nomine,  atiquandd 
habitacutum  mentis,  aliquando  corporea  habitatio^ 
aliqnando  cogitationes,  aliquando  esdificatio  ter- 
renw  felicitatis  designatur. 

557  C^^^)  Tabemacnli  nomine  habiiaculum  men^ 
tis  designatur,  sicul  per  beatum  Job  in  persona  £c- 
clesiae  dicilur  :  Quis  mihi  tribuat,  ut  sim^  sicut  fui 
in  diebus  adotescentice  mem^  quando  secreto  Deu$ 
erat  in  tabernaculo  meo  (Job  xxix,  4).  Sicut  unius- 
cujiisque  hominis,  sic  sanctae  Ecclesiae  aetas  descri- 
bitur.  Parvula  quippe  tunc  erat  cum  a  nativitate  re- 
cens  verbum  viiac  praedicare  iion  poterat.  Hinc  enim 
de  iUa  dicitur  :  Soror  nostra  parvula  est^  el  ubcra 
non  habet  (Cant.  viii,  8).  Quia  nimirum  sancta  Ec« 
clcsia.priusquam  proficeret,  per  incremenla  virtu- 
tis,  infirmis  quibusque  auditoribus  prael)ere  non  pcH 
tuit  ubera  praedicationis.  Adulta  vero  Ecclesia  di-> 
cilur,  quando  vcrbo  Dei  copulaia  sancto  repleta  Spi- 
ritu  per  praedicationis  ministerium  in  flUorum  con« 
ccptiouc  foetatur,  quos  exhortando  parturit,  coiiver- 
tendo  parit.  De  hac  ejus  aetate  Domino  diciiur  : 
Adotescentutas^  ditexerunt  /e  (Caiif.  i,  3).  Uiiiversae 
quippe  Eccicsiae,  quae  unam  Caiholicam  raciunt, 
adolescentuL-e  vocantur  non  jam  vetust«  per  culpam» 
sed  novellae  per  gratiam,  nou  senio  steriles,  scd 
aetate  mentis  ad  spiritalem  congruae  fecunditatem. 
Tunc  ergo  cum  in  diebus  Anlichristi  Ecclesia  quasi 
quodam  senio  debilitata  per  praedicat  onem  parere 
non  valet,  reminiscitur  fecunditatis  autiquae  diccns : 
Sicut  fui  in  diebus  adolescentice  mece  quando  secreto 
Dominus  erat  in  tibemacuto  meo.  (^uid  enim  hoc 
loco  tabernaculum  nisi  habitaiionem  mentis  acci- 
pimus  ?  Per  omiie  namque  quod  cogitando  agimus, 
in  consilio  cordis  agitamus.  Quisquis  autem  man- 
dala  Dei  tacitus  cogitat,  secreto  illi  Deiis  in  taberna- 
culo  est.  Habitationem  etenim  cordis  sui  ante  Dei 
esse  oculos  viderat,  qui  diccbat  :  Et  meditaiio  cor-- 
dis  mei  in  conspectu  tuo  semper  (Psat.  xlviii,  4)« 
Ut  ergo  demonstret  quantum  f  justus  profecerit» 
dicat  ex  se,  dicat  ex  persona  universalis  Ec- 
clesix  :  Quando  secreto  Deus  erat  in  tabemaculo 
meo. 

(745*)  Tabernaculi  nomine  corporea  babitalio  de» 
signatur.  Sicut  legitur  quia  Hebraicus  populus  de 
^gypti  servitute  liberatus,  cum  loquente  Deo  co- 

(745)  Ex  I.  iix  in  Job,  c.  tx. 

(745*)  Ex  ho.  i5in  Ezecb.  ante  finem. 


TX7  GREGORlAmJM 

l«<2iiiain  556  ^^^  c^rneret,  onlisquis^tte  in  ta-  A 

bemaculi  sui  ibrilius  staibat  et  adorabau  Ibi  enim 

sUniis,  ubi  mcntis  ocuh>s  flgimus.  Unde  Elias  ait : 

Vitrii  DamMus  in  conspectu  cujui  ite  (111  Re^,  x\h> 

T)^  Ibi  quippc  slabat,  ubi  cor  Oxeral.  Quid  esi«a- 

tem  populam  c^umnam  nubis  «spicerey  aiquo  in 

tabemacttU  sui  loribus  stare,  et  adorare,  nisi  ^uod 

bomana  mens  cum  superiora  iUa  atque  coelestia 

Qtciinque  in  «nigmate  conspicit,  jam  clausira  iKibi- 

Utionis  corporeae  per  sublevaiam  cogilaiionem  exit, 

aique  illara  humiiiier  adorat?  Cujus  eisi  videre 

sabstanliam  non  valet»  jam  tameo  ejus  polenliam 

per  iliuminQtionem  spiriius  miratur..  Item  quia  per 

taberuaculum  corpus  intelligitur,  docei  Job  qui  de 

impio  loquens  aii :  Affligelur  relictus  in  tabermculo 

PBLO  {Job  XX,  26).  (746)  Inquil  enim  :  tabernaculum 

caro  est,  quia  ipsam  Ixtus  inhabitat,  et  si  sil  possi- 

bile,  optat  ut  eam  nunquam  relinquat.  Justi  vero 

qaia  gaudium  suura  in  spe  coelestium  ponunt,  eo- 

laiDque  conversatio  in  coelis  est,  cura  adbuc  in 

came  sunt,  quasi  in  carae  jam  non  suni,  quia  nulla 

carais  ddectatione  se  pascuntur.  Unde  et  quibus- 

dam  dicitur  :   Vos  autem  non  e$ti$  in  carne^  $ed  in 

$jfintu  (Rom,  viii,  1).  Neque  enim  in  carne  non 

erant^  qui  magistri  epistelas,  exhortaiionis  eloquia 

sascipiebant ;  scmI  quasi  iam  non  iii  cariie  esse,  est 

de  amore  carnalium  nihil  habere.  At  contra  iniqiras 

iste  qui  omne  gaudium  suum  in  caroali  vita  posuit, 

io  tabeniacuio  carnis  habitavit.  Quam  videlicei  car« 

nem  curo  in  resifh^ectione  receperit,  cum  ea  ge-  (;; 

kniix  igmhut  traditus  ardebit.  Tunc  ab  ea  edaci 

appetit ;  Iuac  ejus  iormenia  evadere,  si  valeat  quae- 

rit;  tuDC  incipit  vclle  vitare  quod  amavit.  Sed  quia 

eaBdeiB  carnem  Deo  praeposuii,  judicante  Deo  agi« 

tor  at  ex  ea  amplius  in  igne  cracietur.  Hic  ita- 

qoe  eara  rdinquere  non  vult,  et  tamen  ab  ea  ab- 

slrahilur  :  illic  eam  rdinquere  appeiit,  et  lamen 

la  ea  propter  supplicia  servatur.  Ad  augmeiitum 

iiiqae  torraenli,  et  hic  de  corpore  nolens  educitur, 

et  illic  in  corpore  tenetur  iovitus.  Quia  ergo  ejus 

spiritus  carnem  quam  sibi  male  amando  praepo- 

»it,  cradere  in  tormento  volet  ei  non  valet,  re- 

cle  nunc  dicitur  :  Affiigetur  relictus  in  tabemaculo 

110. 

559  (746*)  Talieruaculorum  nominecogitaiiones  ^ 
^tgoantar,  sicut  per  Eliphaz  dicilur  :  Igni$  devo- 
rakit  tabernaciUa  eorum  qui  munera  libenler  acci- 
pinnt  (Job  xv,  34).  Sicut  enim  corpus  in  taberna- 
colo,  sic  mens  inhabilat  in  cogitatione.  Sed  ignis 
tabernacula  devorat,  cum  aestus  avaritias  cogitationes 
dcvaoat.  Et  fil  plurimum ,  ut  hypocrita  aurum  vel 
qexque  bona  iemporalia  ab  hominibus  accipere 
coaiemnat ;  sed  quia  haec  non  accipit,  majores  ab 
eisacdpere  laudes  quaerat.  Et  fortasse  munus  se  ac- 
e^sse  non  aesiimat,  quia  bona  temporalia  accipere 
itensat*  Oode  sciendum  est  quia  aliquando  munus 
imana,  aliquando  ab   ore   porrigitur.   Nam  qui 


I 


(746)  Ex  lib.  xv  in  Job,  c.  xviii,  i4. 
(716*)  Ex  1.  in;  in  Job  cap.  xxv,  27. 


—  Lib.  xm.  zst 

mimmum  tribuit,  munas  ex  mana  dedit.  Qui  aaleni 
verbam  laudis  impendii»  manus  ab  ore  proialit. 
Ilypocrita  iia^e  etsi  exteriora  dona  quae  terrenia 
forsitan  necessiuti  congruuat,  accipere  recusat, 
plus  est  quod  sibi  iribui  appetii,  cum  ultra  meritom 
laudati  desiraiis  munus  ab  ore  quaertt.  Quia  ergo  in 
ipso  laudis  appetitu,  nimio  cor  ardore  succenditur» 
dicatur  recte  :  lgm$  devorabit  iabemacula  eorum 
qui  muftera  libenter  accipiunt^  Sin  vcro  eorum  taber* 
iKicuIa,<*orpora  debemus  accipere  in  quibus  iUorum 
animae  habiiant)  ignis  eorum  tabernacula  devoral, 
quia  qui  Iiic  in  mente  ardent  igne  avariilje,  illic 
eiiam  in  carne  cremantur  ignibus  gehennae. 

(747)  Tabernaculi  nomine  aedificalio  ierrenae  fcli- 
ctialis  designalur^  sicut  per  Baldad  diciiur  ;  Taber^ 
nac4Uum  impiorum  non  subsistet  (Job  viii,  22).  Ta^ 
btrnaculum  quippe  construitur,  ui  ab  aesiu  corpus 
ei  frigore  dcfendatur.  Quid  itaque  boc  loco  taber* 
naculi  iiomine  nisi  aediflcatlo  terrcnae  feliciiaiis  ex« 
primitur,  pcr  quam  super  se  rcprobi  casura  multi- 
plicant,  ut  se  a  prsesentis  vitae  necessitatibus  quasi 
ab  aesttt  ct  imbribus  defcndant?  Honoribus  namque 
excrescere  ambiunt^  ne  despeai  videaniur.  Terrena 
aggregando  exaggerant,  ne  inopiae  frigorc  iabescant« 
Gontemnuni  curare  quod  sequitar  et  toia  intentiond 
saiagunt,  ne  quid  in  praesentibus  desii.  Student  no- 
men  dilatare  ne  lateant,  elsi  cuncta  ad  desideriuni 
suppctant,  munilos  560  ^^  tn  omnibus  et  felices 
putant^  Ubi  ergo  mentis  habitationem  construunt» 
ibi  procul  dabio  tabernacula  flxerunt.  Adversa  im- 
patienter  perferunl,  remisse  in  prosperis  laetaniur, 
sola  quae  adsunt  cogitant,  nec  ad  aifectum  coelestif 
patriae  ulla  recordatione  respirant.  Gaudent  sibi 
suppeiere  bona  quae  cupiunt»  atque  ubi  oarae  re- 
quiescunt,  ibi  ei  mentem  exstinguendo  sepeliunt, 
quia  saecularis  curae  telo  trucidati  terrenarum  re- 
rum  aggerem  quem  foras  exquirendo  multiplicant, 
hunc  sempcr  interius  per  cogitationem  portant.  At 
eontra  jusli  nec  oblata  bona,  bicpro  magno  susci- 
piunt,  nec  illata  mala  valde  pertimescunt ;  sed  ei 
cum  bonis  praesentibus  utuntur,  veniura  mala  me- 
tuunt,  et,  dum  de  malis  praesentibus  gemunt,  bo- 
norum  sequentium  amore  consolantur ;  sicque  i^m* 
porali  foventur  subsidio,  sicut  viator  siabulo  utitur, 
lecto  pausat,  ct  recedere  festinat,  quiescii  corpore, 
sed  aliud  tendit  mente.  Bene  ergo  dicitur  :  Taberna" 
culum  impiorum  non  $ubsi$tet,  quia  vitae  fugientis 
amalores  dum  studiose  se  in  praesentibus  cou- 
struunt,  repente  ad  aeterna  rapiuntur. 
CAPUT  VUL 

DE   TEUPLO* 

In  Scriptura  sacra  templi  nomine^  aliquando  anima 
ju$ti^  aliquando  corpu$  Chrisli^  aliquando  /ideUs 
populu$  tnteUigitur. 

(747*)  Templi  nomine  anima  justi  designatur» 
licut  Isaias,  cum  se  Dominum  vidisse  fatereiur»  di* 
cit :  Anno  ouo  mortuu$  e$l  rex  0%ia$^  mdi  JDomilMiiil 

(747)  ex  1.  VIII,  in  Job,  xxxii  4i. 
(747^)  Ex  ho.  14,  in  Ezech.  post  med. 


39»  GAILN£Rr  CAN.  R£G. 

%ed€ntm  super  sdlium  exeelitm  et  eievatum ;  prati- 
iius  adjuDxit :  Et  ea  qum  $ub  ipso  erant,  rcplebant 
templum  {hai.  yi,  1).  Quando  enim  Osias  rcx  su- 
^rbus  nc  praesumplor  morilur  Domiiius  videlur ; 
quia  cum  mundi  hujus  elatio  a  desiderio  mentit  oe- 
•ciditur,  561  ^"^^  ™^^^  Domini  gloriam  contcm« 
platur.  £t  DOlandum  quod  Dominus  super  solium 
exceisum  et  eievatum  sedet.  Quid  namque  est  ejus 
toiium,  nisi  creatura  angelica  vel  hnmana,  cam  per 
inleliectum,  quem  dedit,  prxsidet?  Quod  videlicet 
«oiium  excelsufn,  elcvatitm  dicilur,  quia  et  natura 
humana  ad  c<elestem  gloriam  elevaia  proGcil,  el 
«reatura  angelica  dum  multis  spiritibus  eadentibus 
jam  soiidata  est  in  coclo  ne  cadat,  inde  etiam  elevala 
est  undc  conttrmata.  Templum  tcto  ejus,  hoc  esl 
quod  soliunnquia  aeternusRex  ibi  habilat  ubi  sedcl. 
l^os  ergo  templum  illius  sumus,  in  quorum  menli- 
hus  habiiare  dignatur>.  Sed  ea  quae  sub  ipso  crant» 
replcLant  tempium,  quia  quidquid  de  ille  rood» 
conspicilur,  adhuc  non  cst  ipse,  sed  sub  ipso  est. 
Sic  Jacob  angelum  vidit^  et  vidisse  Deum  faletur; 
quia  cum  mtnisteria  ejus  conspicimus,  Jam  mullum 
est  quod  super  nosmetipsos  levamur.  Notandum 
vero  quod  dicilur,  implebant  templum^  quoniam  etsi 
angclos  apparet,  inflrmae  tamen  raenti  satisfacit,  ut 
si  adhuc  majus  non  potest,  jam  lamen  minu8,quod 
videt,  admiretur.  Ea  ergo,quae  sub  co  sunt,  replcnl 
lemplum,  quia  cum  ment  iu  contemplatione  profe» 
cerit,  non  jam  quod  ipsCi  sed  id  quod  sub  ipso  esl 
contemplatur. 

(748)  Templi  nomine  corpus  Ghristi  dcsignatur, 
aicul  ipsius  Ghristi  vocc  Judaeis  dicitur  :  Solvite 
templum  hoe,  et  ego  in  tribus  diebus  excitabo  illud 
{Joan.  II,  19).  Ex  qua  templi  resolutione,  id  esl 
corporis  destructione  quantus  fructus  processerit, 
Bene  Samson  in  semetipso  dudum  figuraliier  expressitf 
§ui  paucos  quidem^  dum  viveret^  interemit^  destrueto 
Att^em  templOf  hostes  timiimeroi,  cum  moreretur^  oe* 
eidit  (Judic,  xvi).  Quia  nimirum  Domiiius  ab  ela- 
lione  superbiae  paueos  cum  viveret,  plures  Tcro,  cum 
lempium  sui  corporis  solvereiur,  exstinxit,  atque 
elecios  ex  gentibus  quos  vivendo  sustinuit,  simul 
omnes  moriendo  prostravlt.  Pauci  qulppe  ex  plebe 
Israelitica  ipso  praedicante  crediderunt,  innumeri 
vero  populi  geniium,  viam  vitie  illo  moriente  scculi 
sunt.  Superbos  namque  dum  adhuc  passibilis  vive- 
ret  pertulit,  a  passibili  vero  vita  mortuus  stravit. 

562  C^^S*)  Templi  nomine  fidelis  populus  designa- 
tur,  sicutper  Ezechielem  dicitur :  El  altareante  faciem 
templi  {Eiech.  xL,4i).  Quid  enim  est  templum  nisi 
fidelis  populus,  sicut  per  Pauium  apostolum  disd- 
pulis  dicitur :  Templum  enim  Dei  sanctum  est  quod 
estii  vos  (i  Cor.  iii,  i7)?£t  quid  estaltare  Dci,nisi 
neus  bene  viventium  ?  Qui  peccatorum  suorum  rae* 
mores  iacrymis  se  lavant,  caruem  per  abstinentiam 
siaoerant,nuliis  se  mondi  bujus  actionibus  miscent, 

(748)  Ex  I.  XXIX  in  Job,  c  tii. 
(748*)  Ex  ho.  XXII  in  Ezcch. 
t749)  Ex  li  xxvuir  in  Job,  c.  vi,  9r 


S.  VIGTORIS  PARIS.  iM" 

A  quae  habcBl  indlgentibus  IribaoB»,  et  habere  qn9 
non  babent  non  concupiscunt.  Recte  ergo  bomm 
cor  altare  Dei  dicitur,  ubi  ex  moerore  compuBcliu* 
nis  igiiis  ardet  et  caro  consumitur.  Nunquid  boh 
tales  quotidie  in  sancto  hoc  fideli  populo  quasi  in 
leropK  atrio  videmus?  Nonquid  non  nobis  eorooi 
vitam  ad  exemplum  propositam  IndesiBenler  atpi- 
cimus?  Aitare  ergo  ante  faciem  lempli  est,  cam 
muiti  in  sanctae  Ecclesiae  conspecto  sunt  positi,qQl 
aelerni  judicii  semetipsos  quotidie  Deo  sacrificioin 
in  iamento  compunctionis  mactant.  Qui,  ut  praedi* 
ctum  est,  corporea  castigant  quatenus  hoc  qood  per 
magistrum  gentium  dicitur,  impleant :  Vt  exhibea^ 
tis  corpora  testra  hostiam  viventem^  sanctam^  Deo 
ptacentcm  {Rom,  xii,  1).  Uostia  quippe  occidilor» 
ut  ofTeralur.  Scd  hostia  vivens  est,  Domino  corpus 
ainictam.  Quod  el  hostia  dieitur,  H  vivens,  quia 
vivunt  in  virtutibus,  ct  esl  avitiis  occisum.  Hostia 
Tidelicet,  quia  jam  buic  mundo  a  pravls  aclibos 
mortuum;  vivens  autera  qula  cuncU,  qoae  praevalet» 
bona  operator. 

563  CAPUT IX. 

DE  FUNDAMEIITO. 

In  Scriptura  sacra  cum  fundamentum  sinaulariter 
ponitur,  afiquando  ipse  Dominus^  aliquanao  fidelea 
inteUiguntur,  Cum  vero pluraliter  fundamenta  di-* 
cuntur  sancti  apostoli  designantur» 

(749)  Fundamenti  nomine  ipse  Domlnus  designah- 
tur,  per  cujus  potentiam  divinitails,  iufirmitatis 

Q  nostrae  corda  solidantur,  sicut  f%ulus  alt :  Funda-^ 
mentum  atiud  nemo  potest  ponere  prwter  id  quod 
positum  est  quod  est  Christus  Jesus  (/  Cor.  iii,  II). 
Ipse  quippe  fundamentum  est  foiidamentorom » 
quia  et  origo  esl  inchoantium,  el  constantia  robo- 
storum. 

(749*)  Fundamenti  noniine  fides  designator,  sicol 
per  Prophetam  dicitur,  qul  sub  Jcrusalem  spceie 
inimiooruro  destruentium  verba  memoral  dicens  : 
Exinanite^  exinanite  usque  ad  fundamentum  tnea 
{fsal,  cxxxvi,'  7).  Inimici  namque  deatruenles  usqo^ 
ad  fondamentom  lerosalem  exinaniont,  qoand^ 
perversi  spiritus  a  corde  fidelium  dfstructo  prioft 
«dificio  boni  operis,  soliditatem  quoque  exhaorionl 
reUgionis.  Sicut  cnim  supra  fundamentum  fabrlca, 

^  sic  supcr  fidem  opera  construuntur*  Usque  ad  fun- 
damentum  ergo  cxiBanivisse,  est  everso  bene  vi« 
Tcndi  opcre  etiam  robur  fidei  dissipasse» 

(750)  Fundamentorum  noroine  sancti  apostoli 
designantur,  sieut  voee  Dominiea  ad  l>eatom  Job  diei^ 
tur  :  Vbi  eras  quando  ponebam  fundamenta  terrce  ? 
{Job  xiviii,  4.)  Quid  enim  tcrrse  nomine  nisi 
sancta  Ecclcsia  dcsigiiatur?  Quid  vcroj  aliud  per 
fundamcuta  quam  pnedicatorcs  accipimus  ?  Quos 
dum  priinos  Doininus  564  ^^  sancta  Ecdesia  po- 
suit,  tota  in  eis  sequentis  fabricae  structura  surrexll: 
Vnde  et  sacerdos  cum  tabernaculum  ingreditur^i 

(749*)  Ex.  I.  xxT,  in  Job,  c.  x,  !5. 
(750)  Ex  1.  xxviii,  in  Job,  c.  ti,  9. 


101  GREGOmAMJU.  —  LIB.  XIIL  iW 

4e»:imiapides  portare  tn  pectore  jubetur  (Exod,  xxtiii,  A  cx  passionibus,  scd  lamcn  ultra  nomlocm  ex  mira* 


9)»  quia  vidclicet  semclipsum  pro  nobis  sacriQ- 
diim  ofTorcns  ponlilex  nosler,  dum  fortes  in  ipso 
exordio  pnedicatorcs  cxhibuit,  duodecim  lapiJcs 
sub  capite  in  prima  sui  corporis  parte  portavit. 
S&ncU  itaque  apostoli  et  pro  prima  ostcnsione 
omamenti  lapidcs  sunt  in  pectore,  et  pro  prima 
solidilate  aedi(icu  in  solo  fundamenta.  Unde  ct  David 
propheta  cum  sanctam  Ecclesiam  in  sublimibus 
apostolorum  mentibus  poni  xdiAcarique  conspicerct, 
dixit :  Fnndamenta  ejus  in  nu>ntibu$  sanciis  {Psal. 
LxxxTi,  I).  Quia  igitur  fundamenla  nostra  sunt  hi  qui 
iniquiuiamnostrarumpondcra  porlavcrunt,ne  bca- 
tus  Job  in  supeHbiam  de  virtutum  suarum  polentia 
sobleYetur»  in  ipsaDominici  primaparte  sermonis  de 
sanctonim  pra^icatorum  commcmoralione  discuti-  ^ 
lar,  ut  quanto  iUos  admii^abilcs  venire  conspiceret, 
tanto  iu  eorum  comparatione  de  se  vilius  xstimaret. 
Qiod  idcirco  a  Domino  quasi  jam  prxteritum  dc- 
scribitar,  quia  quidquid  foris  futurum  est  iu  opere, 
iatos  jam  factum  est  in  praedestinatione.  Dicitur 
ilaque  ei  :  Vbi  eras  quando  ponebam  [undamenta 
Urrm?  Ae  si  aperte  diceretur :  Yiitutcm  fortium 
considera,  meque  eorom  ante  sascula  aoctorcm 
pimsa»  Ecce  eos  quos  in  tempore  condidi,  mirabiles 
suspiciesy  perpende  quantum  mihi  subdi  debeas, 
quem  auctorcm  mirabilium  sive  tcmpioruin  csse 

COgDOSCis. 

CAPUT  X. 

DB  PARIETE» 


culis  agnosccretur. 

(751)  Parietis  nomine  peccati  duritia  designatur, 
slcut  scriptum  est  :  Ipse  esdificabal  parietem,  itll 
autem  liniebant  eum  (Ezech,  xiii,  iO).  Quid  enim 
parietis  nomine  uisi  peccati  duritia  intelligitur?- 
^diOcare  ergo  parietem,  est  contra  se  quempiam. 
obstacula  peccati  construere.  Scd  parietem  liniunt, 
qui  peccata  perpctrantibus  adulantur  ut  quodillL 
penerse  agentes  sedificant,  isti  adulantes  quasl  ni^ 
tidum  reddunt. 

see  CAPUT  XI. 

D€  PORTA. 

In  Scrtptura  sacra  cum  porta  singuiariier  ponitur^, 
aliquando  Christus^  aliquando  prwdicator  sanctuSy 
aliquando  Scriptnro!  sacrm  scientia^  atiquando  fides^^ 
atiquando  diesjudicii^qliquando  actio^  aliquando 
exitus  ab  hac  vita  signatur,  Cum  vere  piuraliter 
portcB  dieuntur,  aliquando  exitus  ab  hac  vita^  aii- 
quando  sancti  doctores^  aliquando  iniqui  doctores^^ 
aliquando  actiones  bonce  seu  actiones  pravw^  ali- 
quando  potestates  adversw^  atiqfiaudo  cogitationes 
pravas  inteliiguntur, 

(751*)  Portae  nomine  Chrlstvs  designatury  sicitt 
per  EUphaz  de  filiis  iudaiei  populi ,  id  est.  pravia 
ejus  sequacihus  dicitur  :  Ei  conterentur  in  porta^ 
et  non  erit  qui  eripiat  (Job  v,  4)^  Quis  cnim  aiius 
portae  nomine  uisi  Mediator  Dei  et  hominum  dcbet 
intelligi  ?  Qui  ait :  Ego  sum  ostium,  per  me  si  qtiis 
introierit  salvabitur  (Joan,  x,  9).  Filii  igitur  hujus 
stuUi  extra  portam  proficiunt  et  in  porta  conterun- 
tur»  quia  pravae  Judaeorum  soboles  aiite  Mediatoris 


tnScriptura  sacra  parietis  nomine,  aliquanda  /iii- ^  adventum  in  legi^  observatione  floruerunt;  sed  in 


manttatis  natuta^  aliquando  peccati  duritia  deii 
gnatur, 

(750*)  Parielis  nomine  humanitatis  natura  desi« 
gnatur,  sicut  saiicta  Ecclesta  sub  sponss  voce  spon« 
som  aperte  jam  videre  desiderans,  ait :  En  ipse  565 
stat  post  parietem  nostrum  (Cant  ii,  0) ;  qui  enim 
hamanis  oculis  hoc  quod  de  humana  natura  assum- 
piity  ostendit,  et  in  seipso  invisibilis  pcrmansit,  in 
aperto  se  videre  quaerentibus  quasi  post  parietem 
sietit,  quia  videndum  se  manifesta  majcstate  non 
prsbuit.  Quasi  enim  post  parietem  stetit,  qui  hu« 
maniutis  naturam  quam  assumpsit,  ostendit,  et 
divinitatis  naturam  humanis  oculis  occultavit.  Uiide 
liUc  subditar  :  Respiciens  per  fenestras^  prospiciens  ^ 
per  cauceltos  (ibid.) ;  quisquis  enim  per  fenestras 
xd  cancellos  respicit,  nec  totus  latct,  nectotus  vide- 
tor»  sic  niminim  Redemptor  noster  ante  dubitan- 
tiam  oculus  factus  cst,  quia  si  miracula  faciens,  nil 
pertulisset  ut  homOt  plane  eis  apparuissct  Deus;  ct 
rursum  humana  patiens»  si  nulla  fecisset  ut  Deus, 
paras  pataretur  homo.  Sed  quia  et  diviua  fecit,  et 
Immana  pertulit,  quasi  per  ienestras  vel  cancelh>s 
«1  homines  prospexit^ut  Deus  et  appareret  ex  mira- 
eulis,  el  laieret  ex  passionibus,  et  homo  cerneretur 

(750*)  Ex  ho.  15,  in  Ezech.  post.  med. 
(751)  Ex  I.  XVIII,  in  Job,  c.  iv,  13. 
<75l*)ExI.vi,  in  Job,  c.  ii. 
(75:a^)  E\  ho.  15,  iu  Ezcch.  post  iuitium. 


ipsa  IVedemptoris  nostri  pnesenUa  a  Divinitatis  obse- 
quio  perfidi»  suse  meritis  repulsi  ceciderunt.  Quos 
nimirum  non  est  qui  eripiat,.qui  scilicet  dum  ipsum 
Redcmptorem  exstinguere  persequendo  conati  sunl, 
oblalse  sibi  remedium  ereptionis  absconderunt. 

567  (^^)  Potcst  portae  nomine  unusquisque 
praedicator  intelligi  :  quia  quisquis  januam  regni 
ccelestis  ore  suo  aperit,  porta  est :  Unde  dtiodecim 
portm  vel  in  Joannis  Apocalypsi,  vet  in  extrema  Exc'- 
chieiis  prophetw  visione  describuntur  (Apoc.  xxi). 

(75iS  Potest  etiam  nomine  portae  Scriptura  sacra 
non  inconvenienter  intelligi,  quae  dum  nobis  intelle- 
ctum  aperit,  coelestis  regni  januam  pandit. 

(753)  Possiimus  portas  nomine  etiam  fidem  acd- 
pore,  quam  primam  contingimus,  ut  ad  virtutum. 
ledificia  intremus. 

(753*)  Poctsenomino  dies  jodicii  designatur  sicut 
superios  per  Eliphaz  dicitur :  Et  canterentur  in  porta^. 
et  non  erit  qui  eripiat  (Job  v,  4).  Nam  sicut  urbis. 
aditus  porta  dicitur,  ita  est  dies  jndicii  porta  regni, 
quia  per  eum  ab  cleciis  omnibus  ad  coclestis  patriae^ 
gloriam  intraiOMS.  Filii  crgo  hiijus  stulti  antepor« 
tam  elali  sunt,  sed  in  porta  conterentur,  quia  ama^ 
tores  hiijus  sseculi  in  pi-assenti  vita  superbiunt,  sed 

(752*)  Ibidem. 

(753)  Ibidem. 

(753*)  Ex  L  VI  in  Job,  c.  v. 


405  GARNERI  CAN.  REG. 

in  ip80  regni  aditu  aeterna  animadversione  feriun-' 
tur.  Bene  aatem  sulnlitur  :  Et  non  erit  qui  eripiat. 
lltos  quippe  veritas  ab  aetenia  adversilate  eripuit, 
quos  in  temporalibus  prosperis  per  discipnnam 
premit.  Qui  autem  nunc  renuit  premf,  tunc  non  va- 
kt  eripi,  quia  iniqui  eum  quem  per  disciplinam  ha- 
bere  negligunt,  patrem,  afQictionis  suse  tempore 
per  adjiitorium  non  inveniunt  ereptorem. 

Port£  nomine  bona  actio  designatur,  sicut  per 
beatum  Job  in  persona  Ecclestae  dtcitur  :  Quando 
frocedebam  ad  portam  eivitatis,  et  in  piatea  parabant 
cathedram  mihi  (Job  xxix,  7).  Require  in  capitulo 
De  platea,  lib.  vi,  cap.  II,  dist.  i. 

\754)  Portae  nomine  exitus  ab  bac  vita  designa- 
lur,  sicut  per  Ezecbierem  de  viro  qui  ei  apparuit 
dieitur :  Stabat  autem  in  porta  {Ezeeh.  xl,  5).  Quis- 
quis  in  porta  stat,  ex  quadam  parte  intus  est,  ex 
quadam  parte  foris,  quia  armd  ojus  foris  aspicitur, 
aliud  iatus  tibseondilur.  568  Redemplor  kaque 
noster  qui  per  eumdem  virtHB  intelligitur,  pro  nobis 
misericorditer  incarnatus ,  ante  iHimaiios  oculos 
quasiiDportastetil,quia  et  per  humanilatem  visibilis 
apparuk,  el  sese  invisibHem  per  dtvinitalem  servavit. 

Vir  kaqne  qui  apparuit  in  porla  sletit,  atque  ila 
locutua  esly  quia  liediator  Dei  cl  bominum  bomo 
Cbrittu»  Jesus  in  ipso  quoque  passionis  suae  tem- 
pore  prseeepta  yitas  discipulis  dedit,  ut  bi  qui  in  eum 
eredunl,  ad  portam  respiciant  et  passioiiem  ejiis 
ftoiticila  consideralione  pensantes,  a  suo  quoquc 
exitu,  cordis  eculos  Ron  averlaul.  Nos  queque  cum 
jam  daustra  cavnis  despicere,  roortdlitatis  nostne 
angustias  per  immorlalilaiis  desiderium  iransire, 
ad  supemae  lncis  libertatem  tendere,  ad  coekstis 
patrije  gaudia  anhelare  coeperimus,  ad  portam  ocu- 
l08  tenemBs,  quia  duma  sacramentis  lemporalibus 
Iransire  ad  aeterna  cupimus,  quasi  jam  prsesenti 
vitse  terga  dedimas,  et  cordis  faciem  in  desidcrio 
nostri  exitus  haberaus.  Scriptum  quippe  est :  Cor- 
fus  quod  corrumpitur^  a§gravat  animam  et  deprimit 
terrena  inhabitatia  sen$um  multa  cogitantem  (Sap^ 
IX,  15).  Etsi  igitur  per  contemplatioiiein  mentem 
jam  exlra  carnb  anguslias  tendimus;  adhuc  lamen 
in  sacramentit»  quae  cognovimus,  ipsa  camali  an- 
gustia,  intra  portam  tcnemur.  Ssepe  namque  aiiimus 
ita  in'  dirina  eoBtemplatione  suspenditur,  ut  jam  se 
percipere  de  iUa  aeterna  libertate,  qiiam  oculus  non 
vidit,  nec  auris  audivil,  aliquid  per  quamdam  ima- 
ginemlaeletar.  Sed  tameii  reverberalus  ponderemor- 
taiiiatisad  imarelabitur,quibusdampcenaesuae  vincu- 
lis  iigattts  lenelur.  Portae  igitur  inteudit,  qui  veraeliber* 
tatis  suaegaudiaconspicit,  jamque  exire  ooncupiscit. 

Portaram  nomine  sancti  doctores  designantur» 
aicat  venienli  Ecclesiae  per  prophetam  Dominus  polii- 
ceiurdictnsiEece  egoitemamperordinem  iapidet  tuos^ 
0t  ftmdaboteinsapphirit  :Etpouamjaspidem  propugna* 
eulatuatetportas  in  iapides  scutptos  (Jsa.  liv,  12).  Re- 

(754)  Ex  ho.  13  in  Ezech.  post  roed. 
(754*)  Ex  I.  xxxtti  iff  Job,  c.  xxiii,  29. 
(753)  £x  1.  XIX  io  Job,  c.  xi,  13. 


s.  victor:s  paris. 


4^1 


A  quire  in  capituto  de  lapidibus,  Iib.  x,  cap.  2,  dist.  6. 
(754*)  Portaritm  nomine  iniqui  doctorcs  dcsignan* 
tur,  sicul  voce  Dominica  ad  bcatom  Job  de  diaboto 
569  su^  nomine  Leviathan  riiterrogando  dicitur  r 
Pdrtas  vuttus  ejus  quis  aperiet  (Job  xli,  5).  Port» 
quippe  ejus  sunt  iiiiqui  doctores.  Qui  idcirco  porU» 
vultus  ejus  vocati  sunt»  quia  per  ipsos  quisque  in- 
greditur,  ut  Leviathan  iste,  id  est  diaboius  quasi  iii 
polealatis  suae  principatu  videatur.  Sicut  enim  Scri* 
pturasacra  sanctos  viros  portas  Sion  vocarecon- 
Buevit,  Sion  quippe  speculatio  interpretatur,  et  noa 
immerito  praedicatores  sanctos  portas  Sion  dicirous, 
quia  per  eorum  vitam  atque  doctrinam  abscondita 
supernae  contemplationis  intramus  :  iu  etiam  per 
portas  Leviathan  istius  errorum  magistri  siguanlur^ 

^  quorum  dum  praedicatio  pei*versa  recipitur,  miscri» 
auditoribus  via  perditionis  aperilur.  Att  ergo  :  Por^ 
tas  vuttus  ejus  quis  aperiet  ?  Suhaudils,  nisi  ego  qui 
ctectis  mels  magistros  erronim  sub  specie  sancli- 
tatis  abseondilos  perspicua  cognitione  manifesto. 

(755)  Portarum  nombie  actiones  l)onae  seu  pravae 
designautursicutperPsalmisiaro  dicilur:  Quiexatlas 
me  de  portis  mortis^  ut  annuntiem  omnes  taudatioms 
tuas  in  portis  fitiw  Sion  (Psat.  ix,  14).  Portae  quippe 
mortis  sunl  actiones  pravae,  quae  ad  inleritum  tra* 
hunt.  Quia  autem  Sion  speculatio  dic  tur,  portas- 
Slon  actiones  bonas  accipimus,  per  quas  supernam 
patriam  ingredimar,  ul  regis  nostri  gloriam  con* 
templemnr. 

Q  ~  (755*)  Porurum  nomine  potesUtes  adversae  dc«I* 
gnantur,  slcut  voce  Dominica  sub  interrogatio»e 
beato  Job  dicitur  :  Nunquid  aperta  sunt  tibi  portm 
mortisf  (Job  xxxviii,  18.)  Portae  quippe  mortis  suul 
potesUles  adversae,  quas  descendens  Dominus  ape- 
ruit,  quia  earum  rortitudinem  moriendo  superavlt. 

(756)  Possunt  autem  portarum  nomine  cogiulio- 
nes  pravae  intclligi,  quas  Deo  pandimus  quando  caa 
in  pcenitentia  flendo  conlitemur.  Quas  etiam  non 
confessas  iniuetur,  sed  conOessas  ingreditur.  Tniic 
quippe  viam  sibi  in  porlis  mortls  aperit,  quaudo 
solutis  pravis  cogitationlbus  ad  nos  post  confcssio'- 
nem  venit.  Quae  portae  moriis  idcirco  vocatae  sunr, 
quia  profecto  via  ad  interitum  per  iniquas  semper 
cogiutiones  aperitur. 

D  570  CAPUT  XII 

DE   LmiNE. 

/)i  Scriptura  sacra  liminis  nomine  atiquando  patre$i 
testanunti  novi,  uliquando  Scrtptura  sacra^  o/t* 
quando  unusquisque. 

(756*)  Liminis  nomine  Patres  TesUmenli  Novi  de- 
signantur,  sicul  per  Ezecbieiem  dicitur  :  El  mensus 
est  timen  portm  juxto  vestibutum  porta  intrinsecus 
eatamo,  uno  (Etech.  xl,  8).  Dum  enim  liineu  quod 
modo  describitur,  juxU  vestibulum  portae  inlrinse*» 
cas  esse  memoraiur,  aperte  ostenditur,  quia  limen 
quod  priiis  scriptum  est,  extrinsccus  fuit.  Sed  si 

(755*)  Ex  L  XXIX  in  Job,  C.  vii,6. 
(756)  Ex  1.  sup.  c.*viii.  . 
(756*)  Exbo.  UinEiccb. 


405  GREGORIANUM. 

I^ru  est  DonHuus,  quod  sil  limen  portae  intrinse-  A 
cus  et  quod  extrinsecus,  requiramus.  Per  iimen  et- 
eotiD  porUm  unusquisque  ingreditur  :  et  qus  hxc 
duo  limiiia  nisi  Paires  teslamenti  veteris  et.Patres 
iestamenti  novi  sont  ?  Non  solum  quippe  hi,  de  qui- 
J^s  Dominus  incarnari  dignalus  est,  sed  omnes  te- 
Ataiiienti  veteris  Patres  porl«  hujus  limen  fucrunt, 
qmz  hi  qui  eum  praedicare  et  in  eo  sperare  merue- 
iiint,  Gunctis  ad  eum  veutentibus  aperuerunt  adi- 
tani  fideiy  ut  omnis  qui  crediderit  Dominum,  jam 
portam  hujus  iiminis  intraret.  Sed  cur  ante  limen 
exterius,  et  post  limen  interius  dicitur,  uisi  quia 
prias  testameuti  Veteris  Patres ,  et  postmodum 
lestaflneuti  novt  doctores  fuerunt?  Recte  autem  li<- 
incn  esterius  tcstamenti  veteris  Patres  designat, 
4|aia  per  eorum  praedicationem  opera  perversa  pu- 
Aita  sunt.  Per  dicta  vero  novorum  Patrum  uniuseu- 
jusque  animus  etiam  ab  iUicitis  cogitationibus  coer- 
cetur,  dum  reatus  esse  perrectus  et  in  deliberaiione 
cordis  ostendiiur.  llli  quippe  a  flagitiis,  a  crudelita- 
tibus,  a  rapinis  auditoram  animas  prohibere  cura- 
Temnt.  Isti  vero  dum  non  solum  perversa  opera» 
aed  etiam  iUiciU  oogitationum  resecant,  qnid  571 
fiobis  aiiud  nisi  limen  intrinsecus  facti  sunt?  Unde 
ct  ipsa  Yeritas  loquitur  dicens :  Audistis  quia  dictum 
esi  aniiquiMf  Non  occides  :  Qui  autem  occiderit  reus 
erii  judicU.  Ego  autem  dico  vobis,  quia  omnis  qui 
srascilur  fratri  suo  sine  causa^  reus  erit  judicio  {Matth. 
Ty  21).  Recte  quoquc  exterius  iimen  ilios  Patres  de- 
signat,  qui  ab  ipsa  inearnatione  Redemptoris  nostri  ^ 
per  intervalla  temporum  longius  constiierunt ;  et 
qaideni  ab  Abel  passio  jam  ccepit  Ecclesi»  :  et  una 
esl  Ecclesia  electorum  praecedentium  atque  sequen- 
tiiim.  Sed  tamen  quia  discipulis  dicilur  :  lfif//t  re- 
yes  et  propheKe  voiuemnt  videre  qua  vos  vfdelis,  et 
ntm  viderunt  (Luc.  x,  14),  antiquis  Patrtbus  quasi 
ioris  stet  sse,  est  Redemploris  nostri  praesenliam, 
irorporaliter  non  vidisse.  Exieiius  igitur,  sed  tamen 
non  divisi  a  sancU  Ecclesia  fuerunt,  quia  mente, 
opere,  praedicatione  isla  jam  fidei  sacrauienU  tenue- 
raaty  isUm  sanci»  Ecclesiae  celsitudinem  conspexe- 
mnt,  quam  nos  adbuc  prjBstoIando,  sed  jam  habendo 
conspicimus. 

(757)  Si  veroporUm  per  Scripturam  sacram  boc 
in  toco  accipimus,  ipsa  quoi|ue  duo  limina  habet  in-  o 
terius  et  exterius  .  quia  in  littera  dividitur,  et  alle- 
goria.  Quia  enim  per  litteram  ad  allegoriam  tendi- 
Hias,  quasi  a  limine  quod  cst  exterius  ad  hoc  quod 
esl  iaterius  venimas.  Et  sunt  in  ea  permulu  quae 
juxu  litteram  menlem  aediffcant,  ut  per  hoc  quod 
inlerius  agitur,  audientis  animus  interius  Irahitur. 
Iht  quippe  invenimus  praedicamenU  operis,  ct  exem* 
pla  ▼irlulis :  ibi  jabelur  quid  agere.  etiam  corpora- 
iiler  del)emu8.  Ibi  hoc  quod  ad  operandum  preecipi- 
tor,  ut  aanctorum  ac  fortilim  virorum  actione  mon* 
stratur,  ut  postquam  nos  apertiora  praecepU  atque 
•xcmpla  justoram  ad  bonam  operationem  instruunli 

(7?i7)  Ex  ho.  siip. 
(75^)  Ex  liuc  bo.  supcr. 


.  -^  LID.  Xlll.  40« 

• 

tunc  ad  limen  interius,  id  esl  intcllectum  mysticmii 
iniimae  contemplatioiiis  lendamus,  si  possumus,  pe- 
dem  mentis.  Notandiim  vero  quod  limen  portae'  uno 
calamo  mensuratur.  Calamus  autem  in  sex  cabilis 
et  palmo  tenditur,  quia  videlicet  in  sacra  Scriptura 
docirina  perfecta  operationis,  et  initium  supem» 
conlemplationis  invenitur 

572  (758)  Si  vero  porU  hoc  loco  unasquisque 
prsedicator  accipitur,  limen  exterius  in  poru  est 
vita  activa,  limen  autem  interius  viu  contemplati- 
va.  Per  iUam  quippe  ambulatar  in  fide;  per  hanc 
vero  festinatur  ad  speciem.  lUa  exlerius  ducit,  ut 
unusquisque  bene  "Vivere  debeat :  ista  interius  per- 
ducit  ut  ex  bona  viu  ad  gaudia  aetema  pertingalur. 
CAPUT  XIIK 
DE  snpERLmmE. 

(759)  Superliminaris  nomine  mentis  Intentio, 
quae  praeemina  actioni,  designatur,  sicut  per  Moyscn 
de  agni  comeslione  dicilur :  Sumet  de  sanguine  agrJ^ 
et  ponent  super  utrumque  postem,  et  in  supertiminari' 
itus  dcmerum^  in  quibus  eomedent  iUum  (Exod.  xii, 
7).  Quis  namque  sit  sanguisagni,  non  jam  audiendo 
sed  bibendo  didicimus.  Qui  sanguis  super  utrum- 
quepostem  ponilur,  qaando  non  solum  ore  corpo- 
ris,  sed  etiam  ore  coitiis  haurilur.  In  utroqac  enim 
poste  agni  sanguis  est  positus,  quando  sacramentuiii 
passionis  iUius,  cum  ore  ad  redemptlonem  sumi- 
tur,  ad  imiutionem  quoque  intenu  mcnte  cogiu- 
tur.  Nam  qui  sic  Redemptoris  sui  sanguinem  acci- 
pit,  ut  imiuri  passionem  iUius,  nec  dum  velil,  iu 
uno  Umen  poste  sanguinem  posuit ,  qui  eliam  su- 
perUminaribus  domoram  ponendus  est.  Quid  enim 
spiriuliter  domos  nisi  mentes  noslras  accipimus,  in 
quibus  per  cogilatidnem  iuhabiumus  ?  Cujus  domus 
supcrliminare,  est  ipsa  intentio  quae  praeeminet  ac- 
tioni.  Qui  igitnr  inienlionem  cogitalionis  suse  ad 
imiutionem  Dominicae  passionis  dirigit,  in  supcrli- 
minari  domus  agni  sanguincm  ponit;  vel  certcdo- 
mus  nostrae  ipsa  sunt  corpora ,  lu  quibus  quousque 
vivimas  habiUmu8;et  in  superiiminari  domus  agni 
sangiiiDem  ponimus,  quia  crucem  passionis  iUius 
in  fronle  porUmus. 

573  CAPIIT  XIV. 

DE  OSTIO. 

lu  Scriptura  sacra  ostii  nomine^  cum  sinaulariter  po* 
nitur^  aliquando  Christus,  altquando  fides  seu  vtsio 
Dei ,  aliquando  initium  eognitionis  divinm ,  n/f- 
quando  intellectus ,  aliqi$ando  exitus  designatur. 
Cum  vero  pluraliter  ostta  dicuntur^  aliquando  de- 
sideria  carnalis  concupiscentia ,  aliauando  sancti 
pradicatoreSj  aiiquando  claustra  divini  timoris^ 
aliquando  virlutes  inteiliguntur^ 

Ostii  nomine  Cbrislus  designatur,  slcut  ipse  in 
EvangaUo^tesUturdicena.:  Ego  sum  ostium^  per  me 
siquis  introieril  salvabitur  {Job  x,  i). 

Ostii  nomine  fides  seu  visio  Dei  designatur,  aicut 
per  Ezechielem  de  viro  qui  ei  apparuit  dicilur  :  Et 
mensus  est  ostium   contra  ostium  (Ezech.  xl,  i3)« 

(759)  Ex  ho.  22  in  Evang.  circiter  inediunu 


^407  GARNERI  CAN.  ftEG 

Boc  loco,  ooQlrft»  non  ad  advorsitalem  ponitiiry  sed 
ad  reclitudiiiem.  Ostium  enim  contra  ostiiun  esl» 
cum  reclo  itinere  ab  exteriori  ad  inleriorem  adit«m 
pervenitiir.  in  cognUione  tero  omnipotenlis  Dei 
piimum  oslium  nostnim  fides  esi,  secundum  veret 
speeies  iHius  ad  quam  per  fidem  ambulando  penre- 
nimus.  In  hac  etenim  vita  bane  ingredimur»  ul  ad 
iUam  postmodum  perducamur :  ostium  ergo  conlra 
Mtium  esly  quia  per  adilum  fideiaperitur  aditus  vi- 
sionis  DeL 

(760)  Oslii  nomine  inilium  cognilioais  divin» 
designatur,,  sicut  sacr»  liislori»  verbis  oslenditur, 
cum  decognitione  Deipropheta  E3ia&  edocetur»  574 
cui  cum  Iransiturum  ante  oum  se  DoHiinus  promitte- 
let  dicens :  Ecce  Dqmims  traniii^  ipiritui  grandis  et 
fortii  syjfverteiu  motueij,  ^9tereM  petrae  ante  Domt- 
«Mttt,.  iUico  adjunxil :  Nou  in  ipiritu  Domnui.  Et  poit 
tpiritum  commotio^  non  in  commotione  Dominm.  Et 
poii  commotionem^  igmif  nou  in  igne  Dominui.  £l 
foit  i^m  iibitui  aur(g  lenii  {III  Reg^  xix»  il)« 
Spiritua  quippe  ante  Dominum  everlit  montes»  et 
pelras  conteril,  quia  pavor  qui  ex  adventu  ejus  ir^ 
ruit,  el  allitudinem  cordis  noslri  dejicit,  el  duritiam 
Kquefacit  Sed  spuriluicommotionis  et  ignis  non  in- 
esse  Dominus.  dickur»  esse  vero  in  sibiio  aune  te- 
iuii&  non  negatur,  quia  mmirum  mens  cum  in  con- 
lemplationis  sublimitate  suspenditur»  quidquid  per- 
fecte  conspicere  praevalet^  i)eusnon  est;  cum  vero 
gubtile  ^diquid  conspicit,  hocesl  qood  de  incoropre* 
heDsibili  substantia  sternitatis  audit ;  quasi  enim 
silNium  tenui&  aurae  percipimus,  cum  saporem  in- 
circumscripUe  veritaiis  conlemplatione  subita  subti- 
liter  degustamus.  Tunc  ergo  verum  est  quod  de 
Deocognoscimus,  cum  pleue  nos  aliquid  de  illo  co- 
gnoscere  non  posse  sentimus.  Unde  l)ene  illic  sul>- 
ditur  :  <2ao4  CMtn  audiaet  Eliai ,  operuit  vuttum 
iuum  pallio^  et  ingreuui  itetit  tti  Oitio  ipetuncm  {III 
Beg.  m%  i3>.  Post  aura»  tenuis  sibilum  vuitum 
suum  propheta  pallio  operuit,  quia  in  ipsa  subtilis^ 
sima  contemplatione  veritatis ,  quanta  ignorautia 
bomo  cootegatur,  agnoscit«  YuUui  namquo  paUium 
superducere,  est  ne  aJtiora  mens  Iquserere  audeat» 
banc  ex  coosideratione  propriae  infirmitatis  velare, 
ul  nequaquam  inteUigentiae  oculos  ultra  se  pra^ipi^^ 
tanter  apcriat,  sed  ad  hoc  quod  apprehendere  non 
valet„r6verenterclaudat.Quihaec  ageus  in  speluncae 
osiia  stetisse  describitur.  Quid  namque  speiunca 
nostra  est  nisi  haec  corruplionis  habitalio,  in  qua 
adhuc  ex  vetustate  retinemur?  Sed  cum  aliquid 
percipere  de  coguilione  Divinitatia  incipimus,  quasi 
jam  iu  speluHcae  nostra!  ostio  stamus.  Quia  enim 
progredi  p^fecte  non  possumus,  cogitationem  ta- 
meo  veritatis  inhiantes,  jam  aliquid  de  libertalis 
aura  captamus.  lu  ingressu  ergo  spehincae  stare, 
est  represso  nostrae  corruptionis  obstaculo  ad  co- 
gnitionem  veritatis  incipere  exire. 

575  (76 i)  Ostii   uomen  iuteUectum  designat, 

(760)  Ex  1.  V  in  Job,  c.  xxvi. 

(76tJ  £x  homil.  20  in  Eiqch.  circiter  mcdium. 


S,  YICTOmS  PARIS. 


M8 


A  sicut  per  Ezeehtelcm  dieilur  :  Et  per  singuta  gazo^ 
phytacia  oitium  m  frontibui  portarum  {Exech.  xl, 
58).  Gazophylacia  sunl  corda  doctorum  qnx  scieii- 
tiae  divitias  servaot.  Frontes  autem  portarum  sunt 
verba  atque  opera  praedicatorum,  in  quibos  eos 
foris  agnoscimus,  quales  apud  se  intrinsecus  Yi- 
vanl.  Esl  autem  ostium  per  singula  gazophylada  Sq 
frontibus  portarum  in  quos  unusquisque  doctoria 
corde  auditoris  iiiteUeclum  aperit  in  dictis  operibos 
Patrum.  Cum  eoim  Petri  apostoU  praedicationem 
dlscuiimus,  cum  Pauli  verba  perscmtamur,  cnm 
Joannis  EvangeUum  invesligamus,  atque  ex  eorum 
verbis  auditores  nostros  ad  interiorem  intcUeciom 
trahimus,  quid  aliiid  agimus,  nisi  oslium  in  porta-* 
rum  frontibus  aperimus  1  Dioatur  ergo  :  per  iingulm 

B  gazophylacia.  OstAum  in  fronUbus  portarum,  quia  si 
docior  hoc  quod  loquitur  aposlolorum  diclis  mU 
nime  confirmal,  in  frontibus  portarum  ostium  iion 
liabet.  Et  si  ostiumnon  habet,  did  jam  gazophyla* 
cium  spiritalis  aediflcii  non  potest :  quem  si  inieUe- 
ctum  non  aperitg  doctor  non  esL 

Ostii  nomine  exitus  designatur ,  sicut  scriptum 
est :  Cntti  egredietur  Mojfiee  ad  tabemaculum^  iurge^ 
bat  univena  plebi^  tupiciebat  terga  ejui^  et  itabai 
wiuiquiiquei  in  ostio  papilionii  iui  {Exod,  xxxiii,  8). 
Cum  enim  sanctus  quisque  praedicator  alta  de  Deo 
loquitur,  supernae  habitalionis  jam  utcunqne  tabcr 
naculum  ingreditur*  Cujqs  praMlicaiionis  infirml 
quiqueelsi  virtutem  plene  pensare  non  possunt, 

^  tamen  vdut  terga  aspiciunt ;  quem  postreroa,  quai 
praevaient  per  inteUectum  sequuntur,  Sed  in  ipsis 
quoque  roiuimis  quae  capere  suificiunt,  jam  de  suis 
papUionibus  quasi  exeunt  atque  in  ostiisstant;  qui 
el  habitacula  caruis  rdinquere,  et  ad  illa  aeternas 
vitae  gaudia  quae  audiunt,  progredi  conantur 
{lia.  xxvi). 

Ostiorum  nomine  desideria  carnaUs  concupiscen* 
tiae  inteUiguntur,  de  quibus  per  prophetam  dicitur  i 
576  ^^^^^  ^**  cubicula  tua^  claude  oitia  tua  {lia. 
XXVI»  26).  Cubicula  quippe  ingredimur,  cum  secreta 
nostrae  mentisintramus.Ostia  autem  daudimuscum 
desideria  iUicita  coeroemus« 

(762)  Ostiorum  nomine  sancti  praedicatores  desi» 
gnantur^sicutvoceDominicaaMi  beatum  Jobdidlur  ; 

D  Quii  conciusit  Oitiii  mare  quando  erumpebat  quasi  do 
vulva  procedem?  {Job  xxxvui,  8.)l  Quid  enira  mare 
nisi  saeculum,,  quid  vulvam  nisi  conceplum  camaUa 
cogitationis  accipimus?  lioc  euim  ioco  vulvae  no- 
mioe  occulta  ct  maUtiosa  c^rnalium  cogilalio  desi** 
gnalor.  Quae  videUcet  vulva  non  ad  profercodaai 
prolem  condpil  su))slaniiam  corporis,  sed  ad  ex-^ 
plendam  nequitiam  causam  doloris.  De  hac  vulv% 
cordis  iniquorujn  aUas  dicitur  :  Concepit  dobrem,  e| 
peperii  iniquitatent  {Pial,  vii,  i5).  Per  hanc  vulvam 
pravi  quam  condpiunt  pariunl,  cum  mala  cogitant« 
Per  hauc  vulvam»  cum  mala  qu^ae  cogitaverint,  ope* 
ranlur.  Erumpebat  ergo  mare  quad  de  vulva  prorc* 

(762)  Ex  lib.  xxvm  in  Job^  cap.  8.  Itf, 


409  GREGORIANUM. 

dcQS»  cum  miscriarum  ssecularium  fructus  dc  car-  A 
naB  iniquiiate  concepti»  in  sanctae  Ecdesiae  interi- 
tnm  sxrirent.  Sed  auctore  Deo  ostiis  hoc  mare  con- 
dosum  est,  quia  conlra  tumores  persequentium 
8ancU  Tiri  quasi  quaedam  ostia  oppositi  sont»  ut  eo- 
rum  miracolis  atque  reverentia  irae  perseqoeutium 
frangerentur.  Humilitatis  quippe  Dominos  terrenis 
principalibos,  per  eos  sanctam  Ecclesiam  supra 
mondi  culmep  erexit,  et  saeTientes  maris  impetus 
crecta  ejusdem  Ecclesia)  potestate  coercuit»  (765) 
Qoia  enim  sancti  doctores  praedicatione  quidem  se- 
quentibos  aperti  sunt»  auctoritate  autem  sua  re- 
sistentibus  clausi  non  iromerito  ostia  vocantury  id 
est  aperta  conversationi  humilium,  et  clausa  terro* 
rilHis  superborum.  Non  immerito  ostia  vocantur» 
qnia  et  in^ssum  regni  fidelibus  aperinnt,  et  rur-  B 
sum  sese  pcrfidis,  ne  ingrediantur,  opponunt. 

Ostiorum  nomine  claustra  divini  tiraoris  designan* 
tor,  sicot  per  beatum  Job  dicitur  :  Quts  conctudit 
Qstmmare^(Job  xxxviii,  8,)Require  incap.  Demari, 
lib.  VII,  c.  3,  d.  5. 

Ostiorom  nomine  virtutes  designantur,  ut  Job  in* 
sinoat  dicens :  Et  posui  ostia  et  vectes^  et  dixi :  IIuc 
nsque  vemes  et  non  procedes  ampliuSf  et  hic  confrin- 
ges  tununtes  fluctus  tuos  (Job  xxxviiiy  iO,  11).  Re- 
quire  in  capituio  De  fluciibus,  lib,  vii,  cap.  15, 
dlst.  I. 

577  CAPUT  XV, 

DE  FCNESTRIS. 

r 

Jn  Scriptura  sacra  fenestrarum  nomine^  aliquando 
prcelati  tanctte  Ecctesice^  aliquando  sensus  cor^ 
porii^  atiquando  mentes  contemplativw  designan" 
tur. 

(764)  Fenestrarum  nomine  praelati  sanctae  Eccle- 
iiae  designantur,  sicut  propheta  revelatione  ultima 
templum  videns,  quae  in  eodem  templo  conspcxerit, 
inler  cstera  narrat  dicens :  Terra  usque  ad  fene- 
Miras^  et  fenestrce  dausm  {Exech.  xli,  16).  Pauius 
quippe  apostolus  dicit :  Templum  enim  Dei  sanctum 
g$t,  quod  estis  vos  (J  Cor,  iii,  17).  In  hoc  autem 
templo  fenestras  sacerdotes  et  speculatores  sunt  qui 
in  populo  fideli  lumen  prsedicationis  fundunt,  Sed 
cam  terra  usque  ad  fenestras  est,  fenestrae  clausae 
f;iint,  quia  cum  terrena  cogitaiio  in  sacerdotum  cor-  ]> 
dibos  excresdt,  fencstraB  lumen  non  fundunt,  quia 
sacerdotes  ab  ofilcio  praedicationis  obmutcscunt. 

(765)  Fenestrarom  nomine  sensus  corporis  desi-' 
gnantur,  sicut  per  Jeremiam  prophetam  dicitur : 
Ascendit  mors  per  fenestra$  nostras,  ingressa  est  do- 
mos  nostras  (Jerem.  ix,  21).  Cum  sit  invisibilis 
8oima,  nequaqnam  corporearum  rerum  dclecta- 
tione  tangitur,  nlsi  quod  inhaerens  corpori,  quaedam 
egrediendi  foramina  ejusdem  corporis  sensus  hal>ct. 
Vbos  quippo,  auditus,  gustus,  odoratus  et  tactus 
quasi  quaedam  viae  mentis  sunt,  quibus  foras  veniat, 
el  eorum  quae  extrinsccus  sunt  substantiam  concu- 

(763)  Ex  cap.  9,  lib.  super  16. 
(7(i4j  El  finc  hpmU.  ii  in  Ezech. 


—  UB.  XUI.  itO 

pisca^.  Per  lios  ctcnlm  corporis  scnsus  quasi  per 
fenestras  quasdam,  exteriora  quaeque  anima  rcspi- 
cit ;  respiciens  concupiscit.  Ik^ne  ergo  dicitur : 
Ascendit  mors  per  fenestras  nostrasy  ingressa  est  do* 
mos  nostras.  Hors  quippe  per  feiicstras  ascendit,  ct 
domos  ingreditur,  cum  per  sensus  corporis  concu- 
piscentia  veniens,  habitaculum  mentis  intraL  Qao 
contra  de  justis  per  Isaiaro  dicitur  :  Qui  sunthi  qui 
ut  nubes  volant  :  et  quasi  columbcs  ad  fenestras  f 
(Isai.  Lx,  8.)  Yide  1. 1,  c.  11,  dist.  6. 

578  (^^)  Fenestramm  nomine  mentes  contcm- 
plativae  de8ignantur,sicut  per  Ezechicicmdicitur :  Et 
fecit  fenestras  obliquas  in  thalamis  :  et  in  frontibus  eo- 
rum  qucB  erant  intra  portam  undique  per  circuitum 
{Ezech.  XL,  16),  Pcr  thalamos  quippe  intclliguntur 
corda  Dei  amore  ferventia.  In  fcnestris  autem  o1)li- 
quis  pars  iila  per  quam  lumcn  intrat,  angusia  est ; 
sccundum  pars  inlerior  quae  lumen  suscipit,  Ia(a. 
Quia  nimirum  mentes  contemplanlium,  quamvis 
aliquid  tenuiter  dc  vero  lumine  vidcant  in  scmet- 
ipsis,  tamen  magna  amplitudine  dilatantur.  Qua^ 
videlicet  et  ipsa  quas  aspiciunt  capcre  pauca  vix  pos- 
sunt.  Exiguum  valde  cst  quod  de  a^tcrniiate  con- 
tcmplantes  vident,  ged  ex  ipso  exiguo  laxatur  sinus 
mentium  in  augmento  fervoris  et  amoris.  Et  inde 
apud  se  amplae  sunt,  unde  ad  severitatis  virtutis 
lumen  quasi  per  angustias  admittunt.  Qux  magni- 
tudo  contempbtionis,  quia  concedi  non  nisi  amanti* 
bus  potest,  in  thalamis  fenestrae  obliquae  esse  me- 
morantur,  vel  in  his  quae  juxta  thalamos  non  jam 
extrinsecus,  secundum  intrinsccus  esse  dicuntur. 
Nam  de  eisdem  fenestris  subdltur :  Et  in  frontibus 
eorum  qum  erant  intra  portam  undique  per  circui- 
tum,  Erantcnimin  thalamis  fenestrae,  erant  et  in 
frontibus  corum,  quae  intra  portam  undique  per  clr^ 
cuitum  fuerant  constructae  ;  quia  qui  intus  cor  ha-. 
bct  ipse  quoque  lumen  contemplationis  suscipit^ 
haic  paulo  inferius.  Notandum  vero  quod  intra  por- 
tam  undique  per  circuitum  fenestne  obliquae  csso 
memorantur.  Non  euim  contemplatiouis  gratia  sum- 
mis  datur,  et  minimis  non  datur;  secundum  sa^pe 
hanc  summi,  saepe  minimi,  saepe  rcmoti,  aiiquando 
eam  conjugati  pcrcipiunt.  Si  ergo  nullum  est  fide- 
liom  ofilcium,  a  quo  possit  gratia  contemplationis 
exdudi,  quisquis  cor  intus  habet  illustrari  etiani 
lumine  contemplationis  potest :  qucm  intra  portam 
undique  per  circuitum  fcnestrae  obliquae  constructae 
sunt,  ut  nemo  ex  hac  gratia  quasi  de  singularitata 
glorietur.  Nullus  igitur  se  donum  vcri  lumiuis  aesti- 
mct  habere  privatum,  quia  in  eo  quod  se  habere 
praecipuum  putat,  saepc  alter  est  diiior  qqem  ha- 
bere  apud  se  boni  aiiquid  non  putat. 

579  CAPUT  XVI. 

DE  COLVMMIS. 

In  Scriptura  sacra  columnarum  nomine,  aliquando 
qucslibet  contra  diaboti  tcntamenta  fortis^atiquando 

(765)  Ex  lib.  xxi  in  Job,  cap.  9  in  initio. 

(766)  E^  lib.  |i  in  Eicch.,  hom,  i?, 


lil 


GARNERl  CA!^.  REG. 


angeltcte  virtutes^  aliquando  $ummi  Eccleiiai  pree-  A 
dicatoreSy  aliquando  evangelistas  designantur, 

(767)  Columnx  nomine  quilibet  conlra  diaboli 
tenUmenla  forlis  designalur,  sicut  in  Apocalypsi  a 
Domino  dicitur  :  Qui  vicerit^  faciam  illum  columnam 
in  lemplo  Dei  mei  (Apoc,  iii,  12).  Nam  quisquis  in 
Dei  opere  recla  intentione  firmatur,  coiumna  in 
(tructura  fabricae  spiritalis  erigitur  :  ut  in  boc  tem- 
plo,  quod  est  Ecclesia,  positus,  et  utilltati  sit,  etde- 
cori. 

(768)  Golumnarum  nomine  Tirtutes,  vel  summi 
Ecclesiae  praedicalores  designantur,  sicut  per  Job 
dicitur :  Columnce  cobU  contremiscunt,  etpavent  ad  nu- 
tum  eju8  (Job  xxvi,  11).  Quid  enim  aliud  columnas 
quam  coeli  vel  sacrosanctos  angelos  vel  summos 
Ecclesiae  praedicatores  appellat  super  quos  in  coele-  ^ 
BUbus  crescens  universa  spiritalis  fabricas  structura 
surrexit  ?  Eos  quippe  columnas  coeli  Job  nominal 
quos  Apostolus  columnas  Ecclesiae  vocat,  dicens  : 
Petrut  et  Jacobui^  et  Joannes  qui  videbantur  co* 
lumncs  esse^dextras  dederunl  mihi  (Ga/a/.ii,  9),  (769) 
Sed  quantalibet  scientia  excrescat,  penetrare  non 
Kufficit  quo  nos  Conditor  moderamine  judiciorum 
regit.  Dicat  ergo  :  Cotumnm  cosli  eontremiscunt,  et 
puoent  ad  nutum  ejus  :  quem  in  plerisque  nec  ipsi 
pertingere  ad  voluntatis  ejus  cclsitudinem  praeva- 
lent,  qui  ejusdem  volunutis  praemia  denuntiantes 
vident.  Quod  sicut  superius  diximus,  de  sanctls 
quoque  angelis  nil  obstat  intelligi,  quia  ipsae  qui* 
dem  virtutes  coslestium,  quae  hunc  sine  cessatione  r 
conspiciunt,  in  ipsa  sua  contemplatione  contremis- 
cunt.  Sed  eisdem  tremor  ne  oculis  sit,  non  timoris 
est,  sed  admiratiouis. 

580  (7^^)  Columnarum  nomine  evangelistae  de- 
8:gnantur,  sicut  ad  Moysen  voce  Dominica  dicitur  : 
Facies  columnas  quatuor^  et  bases  earum  vesties  ar- 
gento  (Exod.  ii,  13).  In  argento  eniin  quid  aliud 
quam  claritas  divini  sermonis  accipitur?  sicut  scri- 
ptum  est :  Eloquia  Domini  eloquia  casta,  argentum 
igne  examinatum  (PsaL  xi,  7).  £t  quid  aliud  bases 
nisi  sanctae  Ecclesiae  doctrinae  intelligimus?  Bases 
ergo  argento  vestitae  quatuor  columnas  Ubernaculi 
sustincnt,  quia  praedicatores  Ecclesiae  divino  elo- 
quio  decorati,  ut  cunctis  se  exemplum  praebeanl» 
quatuor  evangeiistarum  dicu  et  ore  et  operibus  D 
porUnL 

GAPUT  XYII. 

DE  BASIBUS* 

/n  Scriptura  sacra  basium  nomine^  aliquando  san' 
ctce  Ecclesiee  doctores,  aliauando  prophetcBf  ali- 
quando  intentiones  animce  mteUiguntur. 

(771)  fiasium  noroine  sanctae  Ecciesiae  doctores 
deslgnantur,  sicut  ad  beatum  Job  voce  Dominica  de 
saoctae  Ecclesiae  constructione  dicitur  :  Super  quos 
basei  iUius  soiidatce  sunt  (Job  xxxviii,  5).  Quid 
cnim  aliud  per  bases,  quam  sanctae  Ecclesiae  docto- 

(767J  Ex  lib.  vii,  in  Job,  c.  xvii,  U. 

(768)  Loco  supradicto. 

(769)  Usc  post  mcdium  sua 


s.  vicToms  pARis  m 

res  accipimus  ?  In  Lasibus  quippe  columnae,  in  co* 
lumnis  autem  totius  fabricae  pondus  erigitur.  Non 
ergo  immerito  doclorcs  sancti  basium  nominc  desi- 
gnantur,  quia  dum  recie  praedicant  et  praedicatioiii 
suae  vivendo  concordant,  omne  pondus  Ecclesiie 
fixa  morum  suorum  gravitate  sustentant,  asperas 
ab  inndelibus  tenUtiones  ferunt,  et  quae  in  praece- 
plis  Dei  velut  diflicilia  a  fidclibus  formidajilur , 
excmplis  operum  facilia  ostendunt. 

Possunt  per  bases  etiam  proplietae  signari :  qui 
dum  primi  aperte  de  Dominica  incariiatione  locuU 
581  ^^^^9  H^^s^  quasdam  bases  eos  conspicimus 
a  fundamenio  surgere,  et  superpositae  fabricaepon- 
dera  sustincre.  Unde  ad  Moysen  Dominus  rursum» 
cum  Ubernaculi  tabulas  erigi  praecepit,  Fundi  ea- 
rum  bases  argenieas  jubet  (Exod,  xxvi,  19).  Quid 
enim  per  ubulas  nisi  apostoli  extensa  in  mundum 
praedi«:atione  dilatali ;  quid  pcr  bases  argenieas,  nisi 
proplietae  signaniur?  qui  super  impositas  Ubulas 
ipsi  firmi  ac  fusiies  sustinent.  Apostolorum  uamque 
viU,  dum  eorum  praedicatione  instruitur,  eorum  et 
auctoriute  solidatur.  Nec  immerito  bases  quibus 
prophetae  signantur,  ut  ex  argcnto  debeant  fundi, 
praecipitur.  Argenti  quippe  clarius  ex  usu  serva- 
tur;  sine  usu  autem  in  nigredinem  verlitur.  Pro- 
pbeUrum  autcm  dicta  ante  Mediatoris  adventum» 
quia  in  usu  spiriulis  intelligentiae  non  erant,  dum 
conspici  prae  obscuritate  nou  poterant,  quasi  iiigra 
reinanebant.  At  postquam  Mediator  veuiens  ea  aute 
oculos  nostros,  incarnationis  suae  manu  tcrsit« 
quidquid  iucis  in  eis  latebat,  inclaruit,  sensusque 
patrum  pi*aecedentium  in  usum  dedit,  quia  verba  re- 
bus  exposuit.  Sive  iuque  propheus  6eu  doctoa^s 
extremis  teniporibus  subsequentes  basium  appella- 
tione  significet,  dicat :  Super  quo  bases  iltius  soti- 
datce  sunt  ?  (Job  xxxviii,  5.)  Subaudis,  nisi  super 
me  qui  cuncU  mirabiliter  tcneo,  et  bonis  exterio- 
ribus  intus  principaliter  originem  praesto?Qui  eiiiin 
sibi  tribuit  quod  bonus  est,  solida  basis  nou  est : 
quia  dum  fundamento  non  innititur,  ipso  suo  pon- 
dere  in  ima  praecipiutur. 

(772)  Possunt  quoque  per  bases  moraliter  inten- 
tiones  animae  designari.  Vigilanti  namque  cura  per 
cuncta  opera  iutentio  nobis  nostra  pensanda  est  : 
ut  nil  temporale  in  his  quae  agit  appeut ,  sed  to- 
tam  se  in  solidiute  aeternitatis  figat :  ne  si  extra 
fundamentum,  actionis  nostrae  fabrica  ponitur, 
terra  dehiscente  solvatur.  Uiide  bene  dicitur  :  Super 
quo  bases  itlitu  sotidatce  sunt?  Bases  quippe  unius* 
cujusque  animae  sunt  intentiones  suae.  Nam  sicut 
fabrica  coluranis,  columnae  autem  basibus  innitun- 
tur,  iu  in  virtutibus  viu  nostra,  virtutes  vero  in 
intima  intentione  subsistunt.  Et  quia  scriptum 
est :  Fundamentum  aliud  nemo  potest  582  pof^^^i 
prwter  id  quod  positum  est^  quod  est  Christus  Jesu$ 
(/  Cor.  iii,  11).  Tunc  bases  in  fundamento  suut» 

(770)  Ex  I.  xxviii,  in  Job,  c,  vi,  9. 

(771)  Paulo  ante  praedicta. 

(772)  Ibidcin,  ante  iinem  cap 


«5  CRECORIANUM. 

eun  intenlioncs  nostr^  in  Christo  roborantur.  A 
Quia  igitur  intentioncs  eleclae  uniuscujusque  animac. 
spei  a;ternitatis  innituntur,  recte  de  aniina  (ideli  di- 
citur  :  Super  quo  ba$e$  tlliu$  $olidata!  $unt  ?  Ac  si 
aperte  diceret :  nisi  super  me,  cui  dum  justa  quse- 
que  anima  inteudit  omne  quod  temporaliter  facit, 
ia  me  procul  dubio  non  temporaliter  construit. 

CAPUT  XVIII. 

DE  mLAMO. 

(775)  Thalami  nomine  vel  saucta  Ecclesia  vel  qui* 
ITiet  Deum  valde  amans  anima  designatur,  sicut  pcr 
Eiechielem  dicitur :  Et  men$u$  e$t  thahmum  uno 
ccUamo  in  tongum^  et  uno  Jn  latum  {Euch,  xl,  7). 
Coosideremus  quid  agi  in  thalamo  soleat,  atque 
exiode  hic  qaod  in  sancta  Ecclesia  agitur  colliga-  B 
iuus.  lo  thalamo  quippe  sponsus  et  sponsa  fanle- 
ranturt  sibique  in  amore  junguntur.  Thalamus  ita- 
que  Dei  recle  dicitur  sive  sancta  Ecclesia,  seu  per- 
fecta  auima»  quas  ita  per  amorem  sponso  invisibili 
jungitur,  ut  ejus  desiderio  ardeat,  nuUa  jam  qu» 
,  In  rouodo  sunt  concupiscat,  prassentis  vitae  lon- 
gitudinem  pcenam  depvitety  exire  festinet  et  amoris 
amplexu  io  coelestis  sponsi  visione  requiesccre. 
Mens  ergo  quae  jam  talis  est,  uoUam  praesentis  sae- 
€uli  coosolatiouem  recipil,  scd  ad  illa  quae  diligit, 
meduUitus  suspirat,  fervet,  anhelat»  anxiatur  viUs 
ci  fit  ipsa  salus  sui  corporis,  quia  transflxa  est  vul- 
oere  amoris  :  unde  et  in  Cantlcis  dicit  :  Yulnerata 
ckaritate  ego  $um  {Cant,  ii,  4).  Pensemus  quaUter 
tbalamus  Pauli  meus  fuerat,  qui  dicebat :  Mihi  vi-  ^ 
vere  Chri$tu$  e$t,  et  mari  lucrum  {Philipp,  i,  1). 
Omnipoieuti  Deo  in  quanto  amore  se  conjuoxerat, 
qui  sibi  vitam  Christum  tantummodo,  et  mori  lu- 
crum  esse  depuubat,  Ilinc  est  quod  iterum  dicit : 
De$ideriumhaben$  di$$olvi,  et  e$$e  cum  Chri$to ;  multo 
enim  magi$  meliu${ibid,^  23).  Sed  ecce,  qui  dissolvi 
desIdcrat,quQamore  langueat  videamus.  Qui  interim 
Ce  differri  conspicimus ,  Fulciri^  quaeso,  floribu$^ 
noD  requiris?  (Cant.  ii,  5.)  Quaerit  plane.  Nam  sequi- 
tur  :  Permanere  autem  in  came  588  nece$$arium 
propter  vo$  {Philipp,  i,  2l),et  proficientibus  discipulis 
dicit  :  Qu<e  e$t  enim  no$tra  ipe$,  aut  gaudium,  aut 
corona  glorimf  Nonne  vo$  ante  Dominum  no$trum 
Je$um  Chri$tum  ?  (/  The$$.  ii,  19.)  (Hinc  est  quod  d 
idem  thalamus  uno  calamo  in  longum,  ct  uno  in 
latum  dicitur  meosus.  Longitudo  quippe  ad  ionga- 
nimiutem  exspectationis  pertinct,  et  latiludoad 
ampUtudinem  charitatis.  Tantum  ergo  thalamus 
habet  io  longitudine  qoantum  in  latitudine  habere 
potuerit,  Iquia  meos  coelesti  desiderio  suocensa, 
quantum  amorem  habuerit  ad  coUigeodum  proxi- 
mom  tantum»  looganimitatem  exhibetadexspectao- 
dum  Deum,  et  patieoter  portat  moras  longitudinis, 
quia  se  in  profectu  proximi  dUatat  amplitudo  cha- 
rilatis.  Potesteliam  ipsa  longitudo  longanimitatem 

(775)  Ex  ho.  15  in  Eiech.  longiiis  ante  mcdium. 
774)  Ex  ho.  58  iu  Evang.  post  princi. 


-  LIB.  xin.  iti 

patienti»  quae  exlMbetur  proximo,  dcsignare.  El 
quia  latitudo  charitatem  signat,  qux  sinum  metitis 
aperil  et  amicos  siniul  atque  inimicos  in  aniorem 
recipit :  tanta  est  longitudo  charilatis,  quanta  ett 
lalitudo  thalami,  quia  quantum  mens  lata  fucritper 
araorem,  tantum  et  longa  erit  per  longanimilatem. 
^iam  tantum  quisque  portat  proximum,  quantum 
amat.  Si  enim  amas,  portas  ;  sidesislisamare,  dc- 
sistis  tolerare.  >» 

(77i)  Thalami  nomine  uterum  virginis  Mariae  dc- 
signatur,  sicut  de  incarnatione  Redemptoris  nostii 
per  Psalmistam  dicitur  :  Ip$e  tanquam  $pon$u$  pro^ 
ceden$  de  thalamo  $uo  {P$al.  xviii,  6).  Tanquam 
sponsus  quippe  Redemplor  noster  de  thalamo  suo 
processit  qui  ad  conjungendam  sibi  Ecelesiam  in* 
caroatus  de  incorrup&o  utero  virgiois  exivit» 

CAPUT  XIX. 

DE  GAZOPOTLACIIS. 

(775)  Gazophylaciorium  oomioe  corda  doctornm 
designantur,  sicut  Ezechiel  propheta  dicit :  Et  eduxit 
me  ad  atrium  exteriu$^  et  ecce  gaxophytacia,  et  pavi' 
mentum  $tratum  tapide  in  atrio  per  circuitum  {Ezech. 
XI,  5).  Quia  sermoue  Graeco  7vUttccv  servare  dicitor 
et  gazae  lingua  Persica  divitiae  vocantur,  gazophy- 
lacium  locus  appeUari  soletyio  quo  diviti;e  ser« 
vaotur. 

584Q"^<l^^<Iu^sui>^C^zophyIacia  ex  ioitio  nisi 
corda  doctorum  sapientiae  atque  scientiae  divitiis 
pleoa,  qoia  juxta  PauU  vocem  :  Atii  datur  per  tpt- 
ritum  $ermo  ^apienticBf  atii  $ermo  $cientias  in  eodem 
$piritu  (/  Cor^  xii,  8).  Sunt  euim  quidam,  qui  per 
donum  gratise,  et  ipsa  intelligunt  quae  exponi  a  do- 
ctoribus  non  audierunt.  Hi  nimirum  sermonem  sa- 
pientiae  perceperunt.  Et  sunt  quidam,  qui  per  &e 
ipsos  intelligere  audita  nequeunt;  sed  ea,  quae  in 
expositoribus  legerint,  retinent,  atque  scienter  pro- 
ferunt  quae  lecta  didicerunt.  Unde  itaque  isti  nisi 
sermone  scientiae  pleni  sunt?  Quamvis  hoc  intelUgi 
et  aliter  possit :  quia  sapientia  ad  vitam^  scientia 
vero  ad  doctrinam  periinet.  Qui  ergo  bene  vivit  et 
prudenter  praedicat  gazophylacium  spiritalis  aedificii 
recte  nominatur,  quia  ab  ejus  ore  ccelestes  divitiae 
dispensantur.  His  divitiis  abundare  discipulos  idem 
magislcr  genlium  viderat,  cum  dicebat :  Divite$  facti 
e$ti$  in  omni  verbo^  et  in  omni  $cientia  {I  Cor,  i, 
5).  (776)  Qui  ergo  has  io  se  veras  divitias  continent, 
recte  gazopbylacia  nominantur.  Et  habent  gazophy- 
lacia  pavimentum  per  circuitum^  quia  eis  adhaeret 
ac  subjacet  humUitas  auditorom.  Quod  pavimentum 
recte  stratum  lapide  in  atrium  dioitur :  quia  io  lati* 
tudine  charitaiis  vicissim  sibi  junctae  suot  fldelet 
animae.  Quae  et  lapides  appellantur  pro  fortitQdhie 
fidei,  et  slructae  sunt  io  pavimeuto  io  compagc  hii- 
mUitatis« 

(775)  Hom.  18  in  Ezcch. 

(770)  Paulo  post  D.  Pauli  vcrba  naec  suot 


'|1S  GARNERI  CAN.  REG. 

CAPUT  XX.  A 

DE  VESTIBCLO. 

h  Scriftura  $acra  vestibuU  nomine^  aliquando  humi* 
lilaSf  aliquando  fide$  designatur. 

YesUbuli  uotnine  huroilitas  designatur,  sicut 
per  Ezechielem  de  porta  quae  respiciebat  ad  aquilo- 
neniy  dicitur :  Fenestrm  autem  ejut^  et  vestibulum^ 
et  uulpturo!  erant  secundum  mensuram  porta:  qum 
respiciebat  ad  orientem{Ezech.\Ly^%).  Per  oricntera 
585  namque  signantur  hi,  qui  in  innocentia  post 
couTersionem,  qua  nali  sunt,  perstiterunt.  Per  aqui- 
lonem  vero  hi  qui  in  peccatis  lapsi  sunt,  expri- 
rountur.  Per  portam  quoque  regnl  coelestis  aditus 
inteliigitur.  Per  fenestras  aulem  contemplatio,  per 
.vestibulum  humilitas,  per  sculpturam  bona  opera-  ^ 
lio  designatur.  Porta  ergo  ad  aquilonem  ea  omnia 
Iiabere  perhibetur,  quae  porta  ad  orientem»  fenestras 
scilicet  conteroplaUonis ,  vestibulum  humiiitatis, 
sculpturas  bonae  operationis  (777).  Omnes  namque, 
qui  per  hoc  quod  in  conversatione  nati  sunt,  in  In-  ^ 
nooentia  perstiterunt  portam  ad  orientem  Iiabent, 
quia  eis  coeleslis  regni  aditus  patet  ex  lumine,  quod 
iicceperunt.  £t  omnes  qui  in  peccatis  poslmodum 
lapsi,  corporis  sui  frigore  sunt  depressi,  sed  per 
paeiiitentiam  redeunt  ad  amorem  c^Blestis  patriae,  ei 
recalescunt,  portam  ad  aquilonem  habent,  quia 
etiam  eis  post  peccati  frigus  regni  aditus  per  misc- 
ricordiam  patet.  Ea  ergo  habere  dicitur  porta  ad 
nqnilonem»  quae  habet  porta  ad  oricntem,  quia  et 
conversi  peccatores  sic  ditantur  virtutibus»  sicut  q 
Mli  sunt  divites  qui  cadere  in  peccati  poenitenliam 
vitaverunt :  unde  et  PsaUnistae  voce  per  Dominum 
diciinr  iCinerem  sieut  panem  manducabam  {Psal,  ctf 
10).  Quia  sic  poenitentes  recipit,  ut  justos,  Scriptum 
quippe  est  de  peccatoribus  :  Olim  in  cilicio^etcinere 
fcmuntiam  egissent  (Matth.  xi,  21).  Cinis  ergo  si- 
cut  panis  comeditur,  quando  auctori  suo  peccator 
per  pcenitentiam  sicut  innocens  revocatur.  Porta 
igitur  ad  aquilonem  habet  fenestras,  habet  vestibu- 
lum,  habet  et  sculpturas,  quia,  cum  peccator  ad 
vitam  post  culpas  reducitur,  saepe  lumen  contem- 
plationis  accipit;  atque  de  ipsa  memoria  iniquitatis 
$vm  gratiam  magnae  humilitatiSy  bonae  quoque  ope- 
rationis  efficaciam,  ut  omne  quod  fieri  prsecipitur, 
ip  vita  ejus  quasi  sculptum  esse  videatur.  D 

(778)  Potest  quoque  per  vesiibulum  fides  intelli- 
gi  1  unde  bene  subditur  :  Septem  vero  gradibus  erat 
ascemus  ejus^  scilicet  portos  et  vestibulunj  ante  eam 
{Exeeh.  xl,  2S).  Septem  quidem  gradibus  ad  portam 
dscenditur,  quia  per  sancli  spiritus  sepliformem 
gratiara  aditus  nobis  regni  coelestis  aperitur;  vesti* 
))ulum  quoque  ante  gradus  et  586  P^^  ^^9  Qu^ 
|Mios  ad  fidem  venimuSyet  postmodum  per  spiritua- 
Itam  dottorttm  coelestis  vitae  aditom  itttramus.  Non 
virtutibus  veoitttr  ad  fidem,  sed  per  fidem  pertin- 
l^itur  ad  virtutes.  Comelius  enim  centurio,  cujus 
eleemosynae  ante  baptismum  angelo  attestante  lau- 

(777)  Ex  ho.  19,  in  Ezech.  longe  ab  iniUo. 

(778)  Ex  hom.  supcriori. 


S.  TICTORIS  PARIS.  416 

datae  sunt,  non  operibus  venit  ad  fidcm,  sed  fide 
venit  ad  opera.  Nara  et  ei  per  angelum  dicitur : 
Orationes  tum  et  eleemosyna  ascenderunt  in  conspe- 
ctum  Dei  {Act.  x,  2).  Si  enim  Deum  vere  et  ante 
baptismum  non  crediderat,  quid  orabat?  vel  quo- 
modo  hunc  omnipotcns  Deus  exaudierat,  si  non  ab 
Ipso  se  in  bonis  perOci  petcbat?  Sciebat  igitur  crea* 
torem  omniura  Deum,  sed  quod  omuipotens  ejos 
Filius  incamatus  essei  ignorabat.  Neque  poterat 
bona  agere  nisi  ante  credidisset.  Scriptum  namque 
est :  Stite  fide  impossibile  est  placere  Deo  {Hebr.  xi, 
6).  Fidem  ergo  habuit,  ciijus  orationes  et  eleemo- 
synx  placere  potuerunt.  Bona  autem  actione  pro* 
meruit,  ut  Deum  perfecte  cognosceret,  et  incamt* 
tionis  ^us  mysterium  crederet,  quatenus  ad  sacra*» 
mentum  baptismatis  pervcniret.  Per  Adem  venit  ad 
opera,  sed  per  opera  est  solidatus  in  fide.  Vestiba- 
lum  itaque  ante  gradus  est,  quia  qui  prius  crcdidit». 
ipse  post  virtitum  gradibus  ad  porte  aditum  as- 
cendit. 

CAPUT  XXI. 

DE    ATRIO. 

In  Scriptura  sacra^  atrii  nomine,  aliquando  latitutto' 
regni  cmlestis,  aliqnando  tatitudo  rine  prassmtis^ 
aliquandv  tatitudo  charitatis^  aliquauda  contem' 
platiOf  aliquando  iatiludo  wtemm  vitw  Uesignatur. 

(779)  Atrii  nomine  lalitudo  regni  coelestis  desi- 
gnaiur,  sicut  per  Ezechielem  dicitur  :  Et  porta  atrii 
interioris  contra  portam  aquilonis  ^  et  orientalem 
{Exech.  XL,  19).  Per  portam  quippe  aditus,  pcr 
atrium  interius,  regni  587  coelestis  secretum ;  per 
orientem  Judaicus  populus,  seu  quilibet  justus ;  per 
aquilonem  vero  gentilis  populus  scu  peccator  quill- 
bet  poeniiens  dcsignatur.  Contra  quoque  hoc  loco, 
non  pro  adversitate  ponitur,  sed  pro  rectitudine* 
Ita  enim  porta  interioris  atrii  posita  monstrabatur, 
ut  porla  aquilonis  et  orientis  perfecto  ad  eam  aditu 
tenderet.  Quid  est  ergo  quod  porta  interioris  alrii 
recto  itinere  posita  conlra  portam,  aquilonis  ct 
orienlis  ostenditur,  nisi  hoc  quod  aperte  datur  in- 
telligi  quia  sine  Judaico  populo  et  geutili,  seu  justi& 
et  peccatoribus,  sed  posl  peccata  conversis  axfuo 
aditusregni  coelestis  aperitur?  Larga  euim  est  mi- 
sericordia  Creatoris  nostri.  Et  porta  interior  noii 
solum  portam  orientisrespicit,  sed  etiam  aquilonis, 
quiattottsolum  iis  qui  in  innocentia  permanent'; 
aed  etiam  peccatoribus  peccata  sua  pcenitendo  dam- 
nantibus  aperiuntur  interioris  alrii  gaudia,  ut  inef- 
fabilia  mysteria  patriae  coelestis  agnoscat,  agnosccnda 
sitiant,  siiiendo  currant,  currendo  perveniant.  Haec 
aeterni  gaudii  tecreia  cognoverat,  qui  dicebai :  Stit- 
vit  amma  mea  ad  Deum  fontem  vivum  f  quando  ve- 
mam  el  apparebo  ante  faciem  Domini  f  {Psalm.  XLI,3.) 

Atrii  nomiue  latitudo  vitae  praesentis  designatur» 
sicut  per  eumdem  Ezechielem  dicitur:  Portam  qwh- 
que  qua  respiciebat  viam  aquiloms  atrii  exterioris , 
mensus  est  tam  in  iongiiudine^  quam  in  iatitudin^ 

(779)  Ex  ho.  sup. 


«7  GREGORIANIIM. 

(Etech.  $Ly  5).  Porta  eiilm  Tiam  aquilonis  respicii,  A 
cum  praedicator  quisque  \itaro  peccatoris  agnoscit» 
etque  intariora  vitae  per  verbum  praedicationls  apc« 
tU.  Quai  porla  atrii  cxi^rioris  dicitur;  exteriuft 
qvippe  atrium  est  ?ita  praescns ,  in  qua  omne  quod 
corporalitcr  agitur,  corporaliter  etiam  videtur.  Quae 
tam  in  longitudinc,  quam  in  laliludine  mensuratur, 
quia  cum  ad  Odem  peccator  ducitur,  necesse  est  ut 
ejos  doctor  consideret  vel  quantum  in  longitudinem 
speiy  vd  quantum  in  laiitudinem  charitatis  ex  ejus 
»dmonitione  proficiat.  Qui  enim  ad  Deum  converii- 
mr,  si  adliuc  lM)na  vitic  prsesenlis  sperat,  longitudi- 
Dcmnon  babet,  quiabrevisest  vita,  in  qua  spempo- 
s&it.  Siper  terrenarum  rerum  concupiscentiam,  et  ad- 
hoc  proximi  odio  coangustatur,  588I^ti^d^>)c>n  ^^^ 
haliet,  quiajiescit  vel  transitoria  contemnere  vel  se  R 
in  proximi  amore  dilatare.  Gum  veroconversus  quis- 
que  aeterns  vilae  gaudia  longanimiter  sperat,  proxi- 
morom  molcstias  charitate  tolerat ,  et  ea  qu»  non 
habet  concupiscere  contemnit :  longitudinem»  et  la- 
titodinem  porta  habet ,  quia  gloria  praedicatoris  t  . 
esl  profectus  auditoiis*  Unde  quibusdam  pcr  nia- 
gDum  praedicatorem  dicitur:  Gaudium  meum  et  co^ 
rona  mea  {Philip.  iv,  i) ,  et  rursum :  Eeee  nunc  vivo^ 
$i  vo$  ttatis  in  Domino  (/  Thess.  iir,  19).  Atque  ite- 
rum :  Quce  est  nostra  $pe$^  aut  gaudium  ?  ffoniie  vo$ 
ante  Dominum  ?  (ibid.)  Longitudo  ergo  ct  latitudo 
portae  est,  quae  ad  aquilonem  respicit ;  quia,  cum  in- 
fidelem  qoempiam  et  in  peccati  sui  frigore  torpen* 
lera  pnedicator  ad  fidem  convertit ,  per  hoc  quod 
cam  in  longitudinem  spei  tenditi  et  in  amplitudi-  ^ 
nem  cbaritatis  dilatat,  ejus  gloriam  facit. 

(780)  Atrii  nomine  latitudo  cbaritatis  designaturi 
sicut  per  eumdem  Ezechielem  dicitur :  Et  fecit  fron* 
t€$per$exagintacubito$:  et  adfrontem^  atriumportm 
undique  per  circuitum  {Ezech,  xl,  9).  Saepe  jam  di- 
ximus  senario  numero  perfectionem  boni  operis  de- 
sigiiari,  non  illud  sequentes  quod  conati  sunt  hujus 
saeculi  sapientes  struere,  dicentes  idcirco  senarium 
nomerum  esse  perfectum,  quia  suo  ordine  numera- 
tns  perficitur»  ut  cum  unus,  duo,  tres  dicuntur,  se- 
narius  numerus  impleatur  ;  vel  quia  in  tribus  par- 
tibus  dividitur,  id  est|  sexta,  tertia  et  diroidia,  vide- 
licet  in  uno  duobus  et  tribus  ;  sed  idcirco  senarium 
Dumerum  esse  perfectum ,  quia  sexto  die  perfecit  d 
Dcus  omnia  opera  sua.  Quoniam  vcro  peccatori  ho- 
mini  legem  dedit  quae  in  decem  praeceptis  scripta 
cst,  et  sex  decies  ducta  in  sexagenarium  surgunt, 
recie  per  sexaginta  cubitos  bonorum  operum  perfe- 
ctio  designatur  :  fecit  iUque  frontes  per  sexaginta 
eubitos.  Etenim  per  sexagenarium  numcrum  perfe- 
cUo:  quid  per  frontes  aedificii,  nisi  ipsa  opera  desi- 
gnantur,  quae  videntur  exterius  ?  Praedicationis  enim 
verbum  tribuerCi  alimenta  esurientibusi  vestimenta 
algentibus  dare,  et  pro  bono  opere  adversa  tolerare : 
quid  aliud  suntquam  frontes  aedificii  coelestis  ?  Quia 

(780)  Ex  hom.  17  in  Ezech. 

(781)  Isthaeepaulo  inferius  a  super  scripta  siint. 

(782)  £x  bo.  18  in  Ezech. 


LIB.  xin. 


118 


pulchritudo  opcrum  exteriorum  ornat  g88  habita- 
culum  Dei  quod  adhuc  latet  intrlnsecus.  Sed  ig|m 
frontes  babent  atrium  undique  per  circuitum,  quia 
in  hoc  magna  suntopera  si  baeciu  mentedilatatam- 
plitudo  chariutis  de  charitate,  qoippe  scriptum  est : 
Latum  mandatum  tuum  nimi${P$al.  cxviii,  25).De  hac 
iterum :  Statui$tiinloco$pa{io$opede$meo$  (P«a/.xxx, 
9).  (781)  Atrium  ergo  ante  frontesejusin  perfeaione 
operis  est  latitudo  dilectionis.  Et  notandum  quod 
dicitur :  undiquepcr  circuilum,  ut  videlicet  homo  per 
omne  quod  agit  semper  se  in  cbariutis  amplitudinc 
dilatct,  ne  hunc  aut  timor ,  aut  odium  angustent^ 
Si  quisergodevcrbo  DeiIoquitur,etchariUtem  quam 
praedicat  in  mente  non  servat ,  a^dificii  frontem  ba- 
bet,  sed  atrium  ante  frontem  non  habct.  Si  quis  elee- 
mosynam  largitur ,  ct  per  hanc  foriasse  in  corde 
exlollitur,  nec  ex  charitatti  proximi  inopiae  subve^ 
uit,  sed  se  elatione  tacita  exlollit,  frontem  quidem  in 
aedificio  ostcndit,  scd  juxta  frontem  atrium  non  fe- 
cit.  Si  quis  illatas  a  proximo  contumelias  tolerat, 
et  mala  objecta  tacitus  portat,  magna  est  patientia 
quam  demonstrat  si  dolorem  in  corde  non  habeat, 
si  lucrari  ad  tranquillitatem  mansuetudinis ,  etiam 
ipsum  qni  male  excesserat,  quaerat.  Nam  si  patien- 
tiam  exterius  adhibens,  intusdolorem  tenet,  ncc 
amat  eum  quem  sustinet:  habet  quidem  frohtem  in 
aedificio,  sed  ante  frontem  atrium  non  habet,  quia 
is  qui  se  angUbtiae  odioruin  subdidit,  profecto  cha- 
ritatis  latiludinem  amisit.  Patientia  euim  vera  est 
quae  et  ipsum  amat  quein  portat«  Nam  tolerare,  sed 
odisse  non  est  virtus  mansuetudinis  sed  velamen  fu- 
roris.  Porta  quippe  nostra  est  aditus  ad  regnuin  : 
et  Dominum  ac  proximum  perfeele  amare,  |am  ad 
ingressum  regni  est  tendere. 

(782)  Atrii  iiominedesignatur  contemplatio,  sicut 
iterum  per  eumdem  Ezechiclem  dicitur  :  Et  men$u$ 
e$tlatitudinema  facie  portminferiori$^  u$que  ad  fron^ 
tem  atrii  interiori$  extrinsecu$  centum  cubilo$  ad 
orientem  et  aquilonem,  {Exech.  xl,  7.)  In  quibus  ver- 
bis,  si  portam  accipimus,  qua  ad  cognitionem  Do" 
mini  intramus,  porta  inferior  fides  est :  atrium  vero 
interius,  coniemplatio.  Habet  autem  porta  inferior 
latitudinem  in  facie ,  quia  videlicet  590  ^^^^  per 
charitatis  suae  ainplitodinem  habet  ea  quas  videtuf 
a  proximis  operationem.  Quam  dum  fortiter  a  per- 
fectioribus  agi  conspicimus,  nos  qui  in  bonis  acti- 
bus  angustamur,  exempla  per  eos  magnae  operatio- 
nis  accipimus.  Etunaquxque  sancta  actioquasi  qua^» 
dam  nobis  fitlalitudo  itincris  quae  prius  erat  angu' 
stia  difiicultatis.  Habet  quoque  atrium  iuterius  froiH 
tem  :  quia  contempIati\a  vita  per  quaedam  signa 
desideriorum  et  gemituum  ostendit  quantum  justui 
videat  quas  tantum  ainal.  Denarius  enim  numerus 
per  semeiipsum  muUipIicatus  in  centenarium  sur' 
git :  unde  recte  per  ccntenarium  magna  perfectio 
designatur.  (785)  Mensus  est  ergo  vir  iatitudinem 

(785)  Antehaecperiodi  aliquotinterponunturapud 
Gregor. 


M 


GARNERI  GAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS. 


420 


a  fftcie  port»  inrerioris  usque  ad  frontem  Hlrii  intft-  A  {hau  xiv,  25).  Quia  itaque  iDcarnatus  omnipotentf 

rioHs  extrinsecus  centum  cubitos,  quia  Uedemptor 

nosier  quotidie  per  magistros  atque  doctores  in 

mensura  perfectionis  metitur  vitam  fidelium,  vel  in 

specie  boni  operis  per  fidem,  vel  in  sanclis  deside* 

riis  per  contemplationcm.  Mulli  enim  videntur  in 

fide  positi  magna  operari :  scd  in  centum  cubitis 

iion  mensurantur »  quia  pcr  ipsa  quae  faciunt  ter« 

renam  gloriam  quaerunt.  Et  quidam  vidcntur  per  ab- 

stinentiam  cruciari^  gemitibus  insistere,  sed  eorum 

niensnra  adccntum  cabilos  non  ducilur  :  quia  in 

bis  quse  agiint,  ab  hulnam)  judicio  favores  reqni* 

nint.  Quis  ergo  est,  qui  per  centum  cubitos  mensu  • 

ratur,  nisi  is  cujus  bona  operatio  recla  intentionc 

ulitur,  ut  in  eo  quod  ag:t  non  ad  terrena  lucra  ap« 

petenda  aut  ad  laudcs  transitorias  reflectaiur.  Ecce  '^ 

enim  misericordiam  proiimis  exhibere ,  possessa 

largiri  cum  celeritaie  indignanti  tribuere  latitudo  in 

facte  portse  inferioris.  Sed  si  tu  dans  aliena  non 

nppclas  ,  si  terrenam  gloriam  de  ipso  bono  opere 

uon  requiras,  recte  in  centenario  numero,  id  est 

in  perfeotione  mensuraris.  Etquia  multi  in  Judaea, 

plerique  vero  in  gentilitate  positi  ad  banc  perfectio- 

His  summam  vencrunt,  recte  subjungitur :  ad  orien» 

Utn  et  ad  aquilonem,  Judaicuselenim  populusoriens 

jure  dictus  est,  de  cujus  carne  ille  natus  est  qui  Sol 

justitiae  vocatur.  Dequoperproplietam  dicitur :  Vo* 

bi$  auieuif  qui  limetis  Deum^  orielurSoi  justilia  (Zaclu 

VI,  12),  Pcr  aquilonem   vero  gentilitas  figuratur, 

quse  diu  perfidide  su»  frigore  591  torpuit  et  in  cu-  q^ 

jus  corde  iile  rcgnavit,  qui  attestante  prophcta  apud 

seinetipsum  dixit :  Ponam  sedem  meam  ad  aquilonjm 


Dominus  alios  perfeclos  ex  Judxa,  alios  ex  gentili'^ 
tate  perfectos  intra  sanctam  Ecclesiam  fecit,  centum 
cubitosnon  solum  ad  orientem  mensus  est,  sed  eiiam 
ad  aquilonem.  Quamvis  per  orientem  et  aquilonem 
justi  et  peccatores  intelligi  possunt. 

(784-785)  Alriorum  nomine  latitudo^emaevit» 
signatur  apud  Psalmistam  :  Introile  porta$  ejus  in 
confessione,  atria  ejus  in  hymnis  (PsaL  xcix,  4).  Quid 
enini  per  portas  nisi  angustia  confessionis,  et  quid 
per  airia  nisi  xterna:  vitae  ampIitudo*exprimitur  ? 
Cum  enim  peccata  nostra  per  lacrymas  confitemur^  - 
angusts  vitse  portam  ingredimur.  Sed  cum  post 
lisec  ad  seternam  vitam  perducimur,  portse  nostr» 
atria  confessionum  laudibus  intramus,  quia  ibi  jam 
angustia  non  erit^  cum  nos  laetitia  aeterna'  soleinni- 
talis  assumpserit.  Propier  enim  confessionis  no^ 
strse  angustiam  Veritas  dicit :  Intrate  per  angustam 
portam  {Matth,  vii,  13)  :  et  <;um  se  Psalmista  re^ 
cipere  in  latitudine  gaudia  aelema  praesumpserat» 
dicebat :  Slatuisti  in  loco  spatioso  pedes  meos  (Psiii» 
XXX,  9).  Ad  otria  ergo  per  portas  tenditur,  quia  ad 
latitudiiiem  solemnitaiis  pcrtingitur  ab  angustia  ccn* 
fessionis. 

CAPUT  XXII. 

OB  PAVIHESITO» 

Pavimenti  nomine  humilitas  auditorum  designa- 
ttir,  sicut  Ezecbiel  dicit :  Ei  eduxit  me  ad  atrium 
exterius^  et  ecce  gaxophylacia,  et  pavimentum  stra^- 
tum  lapide  in  atrium  per  circuitum  {Exech.  xl,  17)« 
Require  in  cap.De  gazophylacio,  supra,19. 


INCIPIT  LIBER  DECIMUS  QUARTUS. 


592  CAPUT  PRIMUM. 

DE  HERBIS. 

tn  Scriptura  sacra  herbas  nomine^  aliquanao  viror 
glorice  temporalis,  aliquando  sustenlalio  praidica» 
torum,  aliquando  bona  operatiOt  aliquaudo  scien- 
tia  atque  doctrina  wterncs  viriditatis,  aliquando  di-  ^ 
cta  ScrijfturcB  planiora^  aliquando  verba  loquen-  ^ 
tium,  atiquando  carnales  designantur, 

(786)  Hcrbse  nomine  viror  gloriae  temporalis  ac- 
cipilur,  sicul  per  Prophetam  dicitur  :  Mane  sicui 
herba  transeat^  mane  floreatet  pertranseat  {PsaL 
XXXIX,  6).  Mane  namque  sicut  herbam  florere  atque 
transire,  est  in  prospcritate  hujus  saeculi,  tempora- 
lis  glorix  decus  velociter  arcsccrc. 

(787)  llerbae  nomine  sustenlatio  praedicatorum 
signatur,  sicut  per  Prophetam  dicilur :  Producit  in 
montibus  fenum  et  herbam  servituti  hominum  {PsaL 
GLXxix,  8).  In  montibus  quippe  feuum  et  scrvitutl 
bominum  herba  producitur,  cum  sublimes  bujus 

(784-785)  Ex  principio  ho.  IG  in  Ezcch.    ' 
(IHQ)  Ex  1.  XXIX  in  )ob,  cap.  ziv,  18. 


saeculi  ad  fidei  cognitionem  vocati  sanctis  praedica'* 
toribus  in  hujus  vitae  temere  transitoria  allmeuta 
largiuntur. 

593  Herbaenomine  booa  operatio  designatur,  sicut 
scriptum  esl :  Germinet  terraherbam  virentemlGaies. 
I,  1).  Quia  licet  in  conditione  mundi  ita  historice 
factum  tenemus,  tertam  tamen  Ecclesiam  flgurasse 
non  inconvenienter  accipimus  :  qu^  in  eo  germina- 
vit  herbam  virentem,  in  quo  ad  verbum  Dei  fecunda 
roinae  opera  protulit. 

Herbae  nomine  scientia,  atque  doctrina  aeternae 
viridiiatis  accipitur,  sicut  per  Jeremiam  dicitur  : 
Onagri  steterunt  in  rupibus  (ibid.  xiv,  6),  etc.  Re- 
quirc  in  cap.  De  onagro.  supra  lib.  iii,  c.  22,  dist.  7. 

Herbarum  nomine  dicta  Scripturae  planiora  de&i- 
gnantur,sicutper  beatum  Job  de  haereticis  dicitur. 
Et  mandebani  herbas^  et  arbores  eorum  (xxx,  4). 
Yide  lib.  ix,  cap.  2,  dist.  5. 

(787)  Ex  1.  et  c.  sup. 


«!  GREGORL\NUM. 

(7S8)  Oerbse  nomine  vcrba  loquentium  designan-  A 
t/ir,  sicvf  seriptum  est :  Ventus  uren$  levavU  loais- 
UtSf  quas  ascenderunt  super  universam  terram  jEgy- 
fUi,  operueruntque  universam  faciem  terrce  Vastanles 
omnia  {Exod.  x,  13).  Devorata  cst  igitur  herba  ter- 
rae,  et  quidquid  pomorum  in  arboribus  fuit.  Quid 
cnlnk  per  segregationcm  locustse  ponendunt  quae 
l>l*.isquam  cxtera  roininia  animantia  humanis  fru- 
jgibus  iiocent,  nisi  llnguas  adulantium  ?  Qui  terre- 
nomm  bominum  mentes,  si  quando  bona  aliqua  pro* 
ferre  conspiciunt,  hxc  immoderatius  laudando  cor- 
rumpunt.  Fructus  quippe  i£gyptiorum  est  operalio 
xenodoxorum  :  quam  locustae  exterminant,  dum 
adulantes  linguae  ad  appetendas  laudes  transitorias 
cor  prosperantis  inclinant.  Herbam  vero  locustse 
coinedunt,  quando  adulatores  quique  verba  loquen-  ^ 
tium  favoribus  extollunt. 

(789)  Hcrbarum  nomine  carnales  dcsignantur, 
sicut  de  flliis  Ecclesiae  per  propbetam  dicitur  :  Ger- 
minabunt  inter  herbas^  sicut  salices  juxta  prwter^ 
fiuentes  aquas  {hai.  xuv,  4).  Quid  enim  per  herbas 
nisi  camalium  vila  signatnr  ?  Sed  sanctse  Ecclesia! 
iiUi  sicut  salices  inter  herbas  germinanl,  594  ^^^^ 
iiiter  arescentcm  vitam  carnalium ,  ct  muUiplici 
Dumcrositate  et  perpetua  mentis  viriditate  perdu- 
mnt.  Qui  benejuxta  praeterfluentes  aquas  germinare 
p^hibentur,  quia  unusquisque  eorum  libertatem 
:id  fructum  percipit  ex  doctrina  sacri  eloquii,  quae 
icraporaliter  percurrit. 

CAPUT IK  g 

DE  ULlO. 

tn  Scriptura  sacra  Uliorum  nomine^  aliquando  can' 
dor  mernce  patrice^  aiiquando  bene  redolens  san- 
•   ctorum  vila  intelligitur, 

(790)  Lilii  nomine  candor  seternse  patri»  desl- 
giiatur :  unde  ad  Moysen  a  Domino  dicltur  :  Facies 
el  eandelabrum  ductile  de  auro  mundissimo.  Hastile 
ejus  et  calamos  et  scyphos  et  sphcerulasy  ac  lilia  ex 
ipso  procedentia  {Exod,  xxv,  11).  Quis  enim  in  can- 
d^labro  nisi  Redemptor  humani  generis  designa- 
tur,  qui  in  natura  humanitatis  infulsit  lumcn  Divi- 
nitatis,  utmundi  candelabrum  flcret,  quatenus  in 
cjus  lumine  omnis  peccator,  in  quibus  jaceret  te- 
ncbris,  vidcret  ?  Qui  pro  eo  quod  naturam  nostram 
sine  culpa  suscepit,  candelabrum  tabcrnaculi  ex  D 
nnro  purissimo  fieri  jubetur.  Ductile  aulem  fe- 
riendo  producitur  :  quia  et  Redemplor  noster,  qui 
cx  conceptione  et  nativitate  perfectus  Deus  et  homo 
exstitit,  passionum  dolores  pertulit,  et  sic  ad  re- 
surrectionis  gloriam  pervenit.  Ex  auro  ergo  mun- 
dissimo  ductile  candelabrnm  fuit,  quia  et  peccatum 
non  habuit,  et  tamen  ejus  corpus  pcr  passionis  con- 
tcmelias  ad  immorlaliLitem  profecit.  Nam  juxta 
virtutes  aifimae  quibus  percussionibus  potuisset 
proflcere,  omnino  non  habuit.  In  membris  autem 
suis,  quae  nos  sumus,  quotidie  percusslonibus  pro- 

(788)  £x  1.  XXXI  in  Job,  c.  xn,  20. 

(789)  Ex  I.  xxxin  in  Job,c.  vi. 
(71^0)  Ex  bo.  6  in  Ezcch.  longiuscule  ab  iuitio. 


— LIO.  XIV. 


m 


flciti  quia  dum  nos  tundimur  et  eflicimur,  ut  ejus 
corpus  esse  mereamur  ipse  proflcit.  Uastile  vefo 
ejusdem  595  candelabri  ipsa  Ecclesia  debet  iutel- 
ligi,  quae  corpus  ejus  est :  quia  inter  tot  adversa 
libera  stat.  Calami  autem  qui  de  hastili  proceduiit 
praedicatores  sunt,  qui  dulcem  sonum  in  mundo 
edidcrunt,  vidclicet  Canticum  novum.  Scyphi  au- 
tem  vino  repleri  solent.  Quid  ergo  meiites  audito- 
rum  nisi  scyphi  sunt,  quae  sanctis  praedicantibus, 
vino  scicntiae  rcplentur  ?  Sphaerula  aulem,  quid  est 
aliud  nisi  volubilitas  praedicationis?  Sphasra  qiiippc 
ex  omni  parte  volvitur.  Et  prscdicatio  quae  nec 
adversitate  retincri  potest,  ncc  prosperiiatibus  clc- 
vatur  sphaera  est,  ei  inter  adversa  foriis,  et  inter 
prospera  humilis,  nec  timoris  habet  angulum  nec 
elationis.  In  cursu  ergo  suo  flgi  non  valet,  quia  pcr 
cuncta  se  volubilitcr  trahit.  Ut  autem  hoc  quod 
exempli  causa  protulimus  exscquamur,  bene  pcr 
calamos  scyphos  ct  sphxrulas,  in  candclabro  lilia 
describuntury  quia  post  eam,  quam  diximus,  praedi* 
cationis  gratiam  atque  volubiiitatem,  illa,  virens  pa« 
tria  sequitur,  quae  animaLbus  sanctis,  id  cst  flori- 
bus  vemat  aetcrnis.  Sphxrulac  crgo  ad  laboi*em  pcr« 
tinent,  lilia  ad  rctributionem. 

Llliorum  nomine  bcne  redolens .  sanctorum  viia 
dcsignatur  :  undc  sponsi  voce,  sanctae  Ecclesiae  in 
Canliciscanticorum  dicitur :  Duo  ubera  tuasicut  duo 
hinnuli  caprece^  qui  pascuntur  in  tiliis  {Cant,  iv,  5). 
Require  in  capit.  De  ubcribusy  supra  lib.  v,  c.  44, 
dist.  i. 

CAPUT  III. 

DE  MYRTO. 

tn  Scriptura  sacra  myrti  nomine,  aliquanao  tran" 
quillm  mentis  intentta^  aliquando  compatientes  iU' 
teUiguntur, 

Myrti  nomine  tranquilla^  meniis  tcmperies  dcsi- 
gnatur,  sicut  per  Isaiam  promittente  Doniino  dicin 
tur :  Pro  saliuncaascendet  abies^  et  pro  urtica  crescet 
myrtus  {ibid,  lv,  15).  Require  in  cap.  De  abietibuSy 
supra  lib.  ix,  c.  6,  dist.  2. 

596  C^^U  ^'y>*^'  nomine  bl  dcsignaniur  qui 
compatiendo  proximorum  tribulationcs  tempcrant : 
unde  per  Isaiam  Dominus  promittit  diccns :  Dabo 
in  solitudine  cedrum^  et  spniam,  myrtum^  et  lignum 
o/tv(F(/sa.Lxi,19).RequireincapiluloDecedro,ethoc 
adde :  Myrtus  temperativae  virtutis  est,ita  ut  dissoluta 
membra  tcmperando  conslringat.  Quid  itaque  per 
myrtum  nisi  hi  signati  sunt,  qui  afllictionibus  pro« 
ximorum  compati  sciunt,  eorumque  tribulationem 
per  compassionem  tempcrant?  juxta  hocquod  scri- 
ptum  est :  Gratia  autem  Deo  qui  consolatur  nos  in 
omni  tribulatione  nostra^  ut  possimus  et  ipsi  conso^ 
larieosqui  in  omnipressura  sunt  {1 1  Cor.  i)  (792).  Qui 
dum  afllictisproximis,  verbum,  vel  opem  consola* 
tionis  ferunt  eos  procul  dubio  ad  statum  rectitudiois 

(791)  Suprali.  ix,  c.  5,  dist.  4.  Ex  hom.  20  in 
Evang.  paulo  post  medium. 

(792)  Gregor.  autem  repctit  parliculas,  gratiatkOf 


4J3  GARNERI  CAN.  UEG.  S  VlCTOftlS  PAIUS. 

perslringanl  nc  iromoderala  iribuUnionc  in  de<pe-  A  CAPUT  VL 

rationem  solvanlur.  Ad  hoc  aulem  myrtus  ponun- 

tor,  ut  qui  in  ardore  tribulationis  ab  ore  vel  opere 

proximi  compatientis  temperamentttm  consolationis 

acceperil,  ipse  eliam  discat  quemadmodum  afflictis 

proximis  suae  consolalionis  temperamentum  pro- 

ferat 

GAPCTIV. 


iU 


DE  THUEB. 

In  Scriptura  $acra  ihuris  nomine^  aiiqHando  ho$t\a 

UF^oris^  aiiquando   virtui  orationis  intelligitur, 

(795)  Tburis  nomine  amoris  bostia  designatur, 

sicut  de  Ecclesia  in  Canticis  canticorum  dicitur : 

Quas  est  ista^  qum  ascendit  per  deurtum  sicut  vir^ula 


DE  BYSSOPO. 

Hyssopi  nomine  fides  designatur :  unde  apnd 
Moysen,dum  in  sacrillcio  vacca  mactainr  oiforff 
com  byssopo  lignoqae  cedrino  et  cocco  598  Pi*^ 
cipitur.  Requirein  capitulo  De  vacca,  lib.  iii,  cap.  8, 
distinct.  2. 

CAPUT  VII. 

bS  RABDO» 

(*796)  Nardi  homiiie  bene  redolens  electorbm  viu 
designatur :  unde  sancta  Ecclesia  in  elcctlB  suis 
quamdam  fragrantiam  suavitatis  odorata,  in  canlico- 
ruin  Cantico  loquitur  diccns :  Dum  essei  rex  in 
accttbitu  stfo,  nardus  mea  dedit  odorem  suum  {Cat  t% 
I,  13).  Acsiapertius  dicati  Quousqiie  meisobtuti- 


fumi  ex  aromatibusmyrrh(B  et  thuris  et  universi  pul-  B  ^^^  ^^  ^^^^  ^  .^^  requie  secreti  ccelestis  abscon 


veris  pignuntarii  ?  {Cant.  iii.) 

(794)Thuris  nomine  virtus  oralioiiis  exprimilur  i 
unde  in  Evangelio :  Tres  Magi  aurum^  thus  et  myrrham 
ebtuUssereferuntur  (MatUu  ii).  Auronamqnesapientia 
designatur,  tbure  autem,  quod  Deo  incenditur,  virtus 
597  orationis  exprimitur,  Psalmista  attestante,qui 
fiit :  Dirigatur  oratio  meaf  sicut  incensum  in  con- 
9pectu  tuo  {PsaL  cxl,  2).  Per  myrrbam  vero  car^^ 
nis  nostne  mortiOcatio  figuratur :  unde  sancta  Ec 
desia  de  suis  operariis  usque  ad  mortem  pro  Deo 
ccrtantibus  dicit :  Manus  mew  distHiaverunt  myr- 
rham  (Psai.  Lxvii,  6).  Nato  ergo  regi  aurum  offeri- 
mus,  siin  conspectu  illius  claritate  supernae  sa-^ 
pientiae  rcsplendemus.  Tbus  offerimus,  si  cogitation  q 
ues  carnis  per  sancta  orationum  studia  in  ara  cor« 
dis  incendimus,  ut  suave  aliquid  Deo  per  cceleste 
desiderium  redolere  valeamus.  Myrrbam  offerimusi 
sl  carnis  vitia  mortificamas. 

CAPUT  V. 

DE  MYRRHil. 

(795)Myrrb0e  nomine  virtulum  suavitas  intelli» 
gitur,  sicut  Reilemptori  nostro  venienti  Propheta 
dicit :  Myrrha  et  gutta^  et  casia  a  vestimentis  tms^  a 
gradtbus  ebumeis  ex  quibus  te  deiectaverunt  fHine 
regum  in  homore  tuo  (Psai,  xliv,  9).  Quid  myrrbae, 
gutue  et  casiae  nomine  nisi  virtutum  suavitas  dcsi- 
gnatur?  Quid  eburneis  gradibus,  nisi  magna  nitens 
fortitudine  proficiscentium  ascensus  exprimitur? 
Redcniptor  igitur  veniens  myriha,  gutta  et  casia 
vestimcnto  utitur,  quia  electis  suis,  quibus  se  mi- 
sericorditer  induit,  myrrbae  virtutis  fragrantiam 
aspergit.  Li  qiiibus  iste  odor  ab  eburneis  gradibus 
ducitur,  quia  in  eis  virtutum  opinio  non  ostensione 
iimulationis,  scd  ex  veri  ac  solius  operis  assensa 
generatur.  Bene  autem  dicitur,  ex  quibus  delccta- 
terunt  te  firuc  regum  in  bonore  tuo.  Sanct;e  nam- 
que  animce  ab  antiquis  patribus  ad  cognitioncm  ve- 
ritatis  edito!  Redeinptorcm  suum  in  honore  ejus  de-« 
lectant»  quia  ex  eo  quod  bene  agunt  suae  laudi  ni- 
hii  vindicant» 

(793)  Ex.  I.  u  in  ^ob,  c.  19^  antc  finein  iO. 
«    (794)  £x  ho.  X  in  Evant;.  post  modiuin. 
(795)  Ex  lib.  XXXV  in  Job/c.  xiii,  23. 


ditur,  electorum  vita  miris  virtutum  oJoribus  exer- 
cetur,  ut  qui  adbuc  eum  quem  appetiti  non  videt, 
ardeiitibu.s  per  desiderium  flagrct.  Rege  quippe  in 
rccubitu  suo  positOi  nardus  odorem  dat :  duin  quie* 
scente  in  sua  bcatitudine  Domino,  sanctorum  vir» 
tus  in  Ecclesia  magna;  nobis  gratiam  suavitatla 
administrat* 

CAPUT  VIII. 

DE    URTICAk 

in  Seriptura  sacra  nrticarum  nomine^  aitquando  at* 
dor  vitiorum,  aiiquando  pruritus  terrenorum  dev* 
deriorum,  aiiquando  prurigines  cogitationum  desi^ 
gnantur* 

Urticx  nomine  ardor  vitiorom  designatur,  sicut 
per  Isaiam  promittente  Domino  dicitur:  Pro  sa- 
iiunca  ascendet  abies^  et  pro  urlica  crescet  myrtut 
(Isai.  Lv,  13).  Require  in  capitulo  De  abietibus,  lib. 
IX,  cap.  6,  dist.  2. 

Urticarum  nomine  prurlenlia  desideria  terrena 
designantur,  sicut  Salomon  dicit :  Per  agrum  liomi^ 
nis  pigri^  etc.  (Prov,  xxiv.)  Require  supra  I.  xiii,  c. 
3,  dist.  1. 

Urticarum  nomine  cogitationum  prurigines  signan^ 
tur,  sicutper  prophetamDominussub  599Babylonis 
specie  mentem  confusam  redarguit  dicens  :  Oriun'* 
tur  in  domibus  ejus  spinw  et  urticw  (Isai.  xxxiii,  12), 
Rcpete  I.  IX,  c.  13,  dist.  4. 

Tribuli  nomine  piinctio  doloris  designatur  :  unde 
beatus  Job  enumeratis  bonis  suis  si  boc  iion  fece^ 
rit,  maledlcto  se  aslringcns  dicit  :  Pro  frumen:^ 
oriatur  mt/ii  tributuSf  et  pro  hordeo  spina  (Job  xxxi, 
40).  Require  in  capitulo  De  spina  ibidcmi  dist.  2. 
CAPUT  X. 

DE  PORRIS  VEL  CEt>I5» 

(797)  Porrorum  vel  ceparum  nominc  difliculuis 
viue  praesentis  designator,  sicut  a  populo  Israelitico 
dicitur  :  In  mentem  nobis  veniunt  cucumerest  et  pe* 
pones^  porrique  et  cepe^  et  aiiia  (Num,  xi,  5).  Pra* 
vorum  mentes  plus  per  aspera  elationis  quam  per 
blanda  bumilitatis  ac  mansuetudiois  ire  dclectaj* 

(796)  Ex  li.  XXXV  in  Job,  cap.  -xiii,  22, 

(797)  Ex  lib,  XX,  in  Job,  c.  xvi. 


l%3  GBEGORIANUM. 

mr.  Dura  endn  prae  amore  saeculi  qiiasi  quaedam  A 
inollia  ac  delecUibilia  ferre  parati  sunt,  diim  in 
liac  vila  renim  culmiua  apprebendere  conantQr. 
Ccf  satianem  Dominps  a  mundi  laboribus  imperat, 
et  sancue  quietis  dulcedinem  persuadet  dicens  :  Fe- 
niu  ad  me^  omne$  qui  laborati$  et  Qnerati  e$li$^  el 
ego  refieiam  vo$  (Matth.  xi,  28).  Et  tamen  vesana 
iniquorum  mens  plus  se  assequi  aspera  canmliter, 
qiiam  tenere  blanda  spiriuliter  gajudet ;  plus  acer«> 
bitate  fatigationis  quam  quietis  dulcedine  pasciiur. 
Quod  aperte  in  semetipso  nobis  Israeliticus  populus 
ostenditt  qui  dum  refectionem  maan»  desuper  per- 
eiperet,  ab  iEgypto  ollas  cari)ium«  pepones,  por- 
res  cepasque  concupivil.  Quid  enim  signatur  in 
manna,  nisi  e8<^  gratiae  suave  sapiens  ad  refectio- 
iiem  interioris  vitae  bene  vacantibys  desuper  daUi  ?  ^ 
£i  quid  per  ollas  carnium«  nisi  camalia  opera  vilse 
irihubtionjum  bboribus  guasi  ignibus  excoquendal 
^oid  per  pepones  inteljigitur^  nisi  terrenae  dulcedi- 
nes?  Quid  per  porros,  ei  cepas  e^primitur,  qiiae 
pleiiroque,  qni  ciomedunj,,  lacrymas  einiUunt,  !|ii$i 
difficuUas  vitae  praesentis  q^ix  a  dUefiioribu;^  smis  ^ 
non  sine  l^ctuagimreittaiveocumlacrymisamatur. 
000  Vanna  igiiur  deserentes^  cum  peponibus 
dc  /carpjbus  porros  cepasque  quaesierunt,  quia  vi- 
4eUeet'  perversae  mentes  dulcia  per  gratiam  quietis 
deoa  despiciunt;  et  pro  carnalibus  voluptatibus 
laboriosa  bujus  vit»  itinera  etiam  lacrymi^  p^en^ 
concupiscunt.  Gontemnunt  habere  }ftii  ^iriiMaliler 
gandeant,  et  desideranier  ^ppejlunt^  ubi  ^  carnaji-  ^ 
i^.r  gei9^,t,  ^ui^  njmiru^i  perverso  judicio,  pertMr- 
Jb^t^  iranquiljis,  duri^  Jenibus,  aspera  milibuSy 
Ir^i^orja  /^^jternis,  suspecta  securis  aiitepQnmnt, 

CAPUT  XI, 

|«t  Sciiptura  $acra  calami  nomfne  aUquando  verbi 
4Btemita$f  aliquando  doctorum  peritia,  aliquando 
nitor  glorim  temporali$,  aliquando  $criptore$  $acri 
efpqMiif  afiquando  Scrpptura  $aera  inteiligitur, 

(798)  ICaJami  nj^mine  yerbi  |)eterni^s  desjgnali/r, 
ficut  VjOce  Patris  per  Psalmislam  dicitur  :  Lingua 
mea  faU^u$  $frihfc  vfilgcifer  $crtbenti$  (P$aff  xliv, 
2).  Quig  enip^  quod  ipquimur  transit,  quod  scribj- 
mus  permanet;  lingua  Patris  scribx  calaiT)us  dicitur^  ^ 
tfui^  ab  eo  est  Yerbum  iiliji^s  coaeierni^m,  ac  sine 
^nsjiu  gener^ti^n^. 

(799)  Calami  iiomine  doctorum  peritia  dcsigna- 
tur,  sicut  voce  pmphetica  descrtae  terrae  poUicetur, 
cum  dicitur  :  In  cubitibu$^  in  quibtt$  priu$  dracone$ 
kabitabant^  orietur  viror  calami  et  junci  (/sa.  xxxy^ 
7).  Quid  enim  per  calamum  nisi  praedici^lores?  quid 
per  juncum,  qui  ju\ta  aquae  bumoreoi  siemper  na« 
scitur,  nisi  pusillos  ac  tenerps  au/fitttres  sacri  elo- 
quii  signanl?  lu  draconui^  ergo  cubilibus  virur 
calami  et  junci  oritiir  :  qqia  in  eis  populis,  GOl 


(798)  Ex  lib.  |x^im  in  Job  c.  iii,  4. 

(799)  E|  lib.  et  c.  sup. 
(809)  f^x  '^'  1-  ^t  <:»P'  sup. 

PATupt.  CXC1}1. 


-  LIO.  XIV.  439 

quos  antiqul  hoslis  malilia  possidebat»  et  doctoruoi 
scicntia  e^  auditorqm  obedicQti;»  coajcerv^^r. 

(800)  Calami  nomine  niior  glorvi^  ^mporalis  ex- 
primitur,  sicut  per  prophetam  de  Domino  .^pparente 
in  carne  dicitiir^  Calamum  qua$$fitum  non  eonteretf 
et  (infim  fun^gan$  non  ex$tinguet  (J$ai.  xin^  3). 
Quid  enini  calami  nomine  nisi  Judaicj  popjvli  Usm^ 
por^Ie  regnura  designj^Mr,  ni^ns  qiiidem  exterius» 
sed  inierius  vacuum?  Et  quia  in  eodem  populo  ge- 
nus  jam  regale  defecerat,  et  regnum  ejus  alienjgen^ 
possidebat ,  apte  hoc  idem  regnum ,  quAssajtun^ 
calamum  vocat.  Quid  vero  linum  nisi  ejusdeivi  por 
puli  sacerdotium  exprimi^ur;  ijuod  nimirum  Unei$ 
vestjbus  utebAtur;  quod  quia  in  adventu  Dominj 
ardorem  cliaritidtis  perdiderat^  quasi  amissp  l^n» 
ignc  fideiy  non  ardens^  sed  fumigans  fuit  ?  );]i^rpar 
tus  antem  |)ominus  caUmujn  quassajtum  i^on  copr 
frcgijt,  et  linum  fumig^ns  no^  e^stin^jt^  quia  }fjLr 
dxae  regn.um  quod  pc;^e  des^ru£tum  jAin  fueraL 
ejusque  sacierdo^iiim^  qnod  ignem  fldei  nonteneb^t, 
m»  potes^te  judicii  perculit,  sed  cum  pa^ientja 
Jonganimiiate  toleravlt ;  hrnc  iterum  votce  DQminic^ 
de  diabolo  sub  iigura  fiebemoth  ad  be|tum  ^ol^ 
dicitur  :  Sub  umbra  dormit^  in  $eprfito  fiafamf  (/o^ 
XL,  16)  (801).  Umbrae  qji|ippe  Dpmi^e,  nequi^ 
torpor  accipitur,  j^i  qu^  iste  Behemo^  dormif^ 
qui^  ciprda  ch^^r^l^te  c^Ientia  sol|icUus  Figilat,  19 
frigidis  jau.teni  men^ibvs  SQCurus  ja^t.  Pormiii^ 
enim  in  sanciorjiim  cordibus  iKun  potest,  quiay  eHsl 
9u.9ndo  se  jji  ejs  ad  breve  momenium  /Q^Uocat,  ip$a 
eum  desiderior.Mm  coelestium  aeslus  fatigs^.  Eiqv^f^ 
tojlies,  jut  reced.at,  pungittir,  quoties  ;ib  eis  apoi^ 
JnAimo  ad  aeter^  suspirat.  Tantse  eum  voces  ex^r 
lant,  q^antae  ex  jllprum  mentibus  Sjandae  cojgifir 
iiones  ad  ccelum  clamant.  IJnde  fit  u^  hpn^rui^ 
actionum  armis  jterriu^s  ac  suspiriQrum  $picu0f 
percussus  fugiat^  et  ad  cofd^  reprobprum  frigidji 
rc(Jiens,  eam  qu^m  securi^s  posside;^t,  n^dijtiae  i^m- 
br^m  j|ua;r^t.  Qua:  vero  ^b  illo  iAveniialji^r,  ostendiy 
|ur,  xium  protinus  sMbinfcrtur  :  In  secreto  ealami, 
Quid  enim  appella^ione  c^l^^m^ ,  pisi  menles  saec^r 
larium  tempora)i  glor^ae  dedUae  designan^ur?  Qu^ 
.lanto  apud  «epietipsos  bitus  inanescunt /0(M 
quan^  alti  et  niiidi  extcrius  o$teoduntur^  ^'*4f 
dum  ad  exteriorem  gloriam  per  $up^rfi/ci|em  4^ 
fluunt,  nuUa  intui  firmitate  solidant^r.  Bjlprequipp^ 
calami  intus  quidem  suut  per  f^tui^tem  pracui,  se4 
foris  per  spedem  et  o^lenlj^tiQneiafi  pulchri. 

(802)  Cala^i  npmine  scriptores  sacri  elpquli  de- 
signantur,  sicujt  per  ^zechielei»  d^e  vjro  qui  ei  ap? 
parji^it  dicjtur :  Et  palamu$  rfien$ftr(B  in  manu  eju^ 
(Ezech,  xh,  3).  De  sancta  quippe  Ecclesi^  per  prQr 
phetaijn  alium  Oominus  pollicetur  diceiis :  Orfe^uf 
in  pa  virgr  pafami  pt  junci  (I$qi.  xxxy^  7)  (803). 
Quod  q^Idem  alio  in  lopo  exposuisse  me  memipl^ 
qt  per  c^Iam^m  doctores,  per  juncijim  verp  f  Mdi-r 

(801)  Haec  leguntur  ante  prxcedentia. 
im)  Vide  dist.  2,  5. 

^803)  Ex  hom.  13,  in  Ezcch. 


4«7  GARNEKI  CAN.  REG 

lores  debeant  intelligi.  Sed  quia  ad  humorem  aquae, 
et  calamus  et  juncus  nasci  solet,  et  ex  una  eadem- 
que  aqua  utraque  proGciunt,  et  calanius  quidero  ad 
scribendum  assuniitur,  cum  junco  vero  scribi  non 
poicst :  quid  in  junco  vero  scribi  non  potest;  quid 
in  Junco  et  calamo  accipere  debemus,  nisi  quod 
una  est  doctrina  vcritatis,  quae  muUos  auditores 
Irrigat,  sed  irrigati  alii  ad  boc  usque  proflciunt  in 
verbo  Dei,  ut  etiam  scriptores  flant,  videlicet  tan- 
quam  calami?  Alii  vero  verbum  vitae  audiunt  bonae 
spei,  et  rectorum  operum  viriditatem  tenent,  sed 
tamen  ad  scribendum  prolicere  nuUatenus  possunt. 
Hi  quld  in  aqua  Dei,  nisi  quidam,  ut  ila  dicam, 
junci  suiit,  qui  quidem  virescendo  proficiunt,  sed 
litleras  exprimere  nequaquam  possunt.  Redemptor 
igitur  nostcr,  quia  vcrba  quae  dixit,  etiam  per  do- 
clorum  studium  scribi  largitus  est,  in  manu  cala- 
mum  tenuit.  Qui  calamus  mensurde  dicilur,  quia 
ipsa  scriptorum  studia  sub  quadam  occulta  judicii 
dispensatione  detinentur,  ut  et  aliis  legentibus  pro* 
sint,  et  aliis  legentibus  prodesse  non  possint. 

(804)  Potest  etiam  calamo  mensurae  Scriptura 
sacra  pro  eo  intelligi  quod  quisquis  hanc  legit  in 
ea  semetipsum  metitur,  vel  quantum  iu  spiriiali 
virtule  proOcil,  vel  quantum  a  bonis  quse  prsecepta 
sunl,  longe  disjiinctus  remansit :  quantum  jam  as- 
surgat  ad  bona  fldci  facienda,  vel  quanlum  adhuc 
in  pravis  actibus  proslratus  jaceat. 

e03  CAPUT  XII. 

DE    ARITNDINE. 

(S05)  Arundinis  nomine  carualis  animus  desigaa- 
tur,  sicut  ^udaeorum  turbis  in  Joannis  laudem  a 
Domino  dicitur  :  Quid  eiislis  videre  in  desertum? 
Arundinem  vento  agitatam?  {Matth.  xi,  7.)  Quod  vi- 
delicct  non  asserendo,  sed  negando  intulit.  Arundi- 
nem  quippe,  mox  ut  aura  contigerit,  in  partem  alte- 
ram  flectit.  Et  quid  per  arundinem  |nisi  carnalis 
animus  designatur?  qui  mox  ut  favore  vel  detra- 
ctione  tangitur,  staiim  in  partero  quamlibet  inclina- 
tur.Sieni.il  ab  humano  ore  aura  favoris  flaverit, 
hilarescit,  extollhur,  totumque  se  quasi  ad  gratiam 
inflectit.  Sed  si  inde  ventus  dctractionis  eruperit, 
vnde  laudis  aura  veniebat :  mox  hunc  quasi  in  par- 
Um  altcram  ad  vim  furoris  inclinat.Sed  arundo  ven- 
to  agiiata  Joannes  non  erat,  quia  huncnec  blandum 
gratia,  nec  cujuslibet  ira  aspemm  faciebat.  Necpro- 
spera  hunc  erigere,  nec  adversa  noverant  inclinare. 
Arundo  ergo  vento  agitata  non  erat,  quem  a  sta- 
tus  sui  rectitudine  nulla  rerum  varietas  inflectebat. 

Arundinis  nomine  nif  or  glorise  temporalis  exprimi- 
tur,  sicutde  justis  per  sapieutiam  dicitur :  Fulgebunt 
'usli  el  tanquam  scintiilai  in  arundineto  discurrent 
{Sap,  111,7).  Require  in  capitulo  de  scintillis,  lib.  ii,  c. 
5  distinct.  i. 


(SOi)  Ex  eadem  hom.  paulo  iiifra. 
iliO!>)  Ex  hom.  6  in  Evang. 


S.  YICTORIS  PARIS.  m, 

A  CAPUT  XIII. 

DE   SCIRPO. 

(806)  Scirpi  nomine  nypocrita  quilibet  designa- 
tur,  sicut  in  libro  beali  Job  per  Baldad  dicilur  : 
Nunquid  virere  potest  scirpus  sine  humore^  aut  ca- 
rectum  cresceresine  aqua? {Job  viii,il.)Cui  scirpum 
vel  carectum  comparet,  ipse  protinus  aperii,  cum 
subjungit.  Gum  adhuc  sit  in  flore  nec  carpatur  ma- 
uu,  ante  omnes  herbas  arescit ,  sic  viae  omnium  » 
qui  obliviscunturDominum,  etspeshypocrita^peribrt. 
604  Scirpi  ergo  vel  carecti  nomiiie,  hypocrilas 
vita  signatur  quae  speciem  quidem  viridilaiis  ha- 
bet ,  sed  ad  humanos  usus  fructum  utiliiaiis  non 
habel :  quae  sterilitate  operis  arida  pcrmanens ,  so- 
lo  sanciitalis  colore  viridescit.  Sed  neque  sine  hu- 

"  more  scirpus,  neque  sinc  aqua  carectum  proflcit , 
quia  hypocritarum  vita  ad  bona  opera  infusionem 
quidem  superni  muneris  percipit,  sed  quia  in  cun- 
clis  quae  agit,  exteriores  laudes  appetit,  a  fructn 
perceptse  infusionis  inanescit.  (807)  Scirpus  igitur, 
vel  carectum  sine  aqua  non  vivit,  quia  nimiruro  hy- 
pocritae  non  nisi  ex  superno  munere  viriditatem 
bonae  operationis  accipiunt,  sed  quia  hanc  in  usum 
propriae  laudis  arripiunt ,  in  aqua  quidem  virides  : 
sed  tamen  inanes  crescunt.  fiene  autem  subditur  : 
Cum  adhuc  sitin  flore,  nec  carpatur  mano  ante 
omnes  herbas  arescit.  Scirpus  inflore,  est  hypocrita 
in  laude.  Acutis  vero  ungulis  surgens  carectum  ma- 
nu  non  carpitur,  quia  exasperalis  per  arrogantiam 

Q  sensibus  de  pravitate  sua  hypocrila  corripi  dedigna- 
tur.  lu  flore  suo  manum  carpentis  incidit ,  quia  in 
laude  hypocrila  positus,  si  hunc  quisquam  corripe- 
re  audeat,  asperitate  sua  prolinus  vitam  corripientes 
secat.  Sanclus  namque  non  esse  appetit ,  sed  vo- 
cari ;  et  cum  fortasse  corripilur ,  quasi  opinionis 
gloria  detruncatur.  Deprehensum  se  in  pravitate 
irascitur,  loqui  sibi  redarguentem  prohibet ,  quia 
velutin  occulto  vulnere  tactusdolet.  Reclcergodi- 
citur,  cum  adhuc  in  flore,  nec  carpatur  manu ,  are- 
scit  ante  omnes  herbas.  Juxta  carnero  quippe  et 
justi  herba  sunt  propheta  attestante,  qui  ait :  Omnis 
caro  fenum  (Isai.  xl,  6) ;  sed  ante  omues  herbas 
arescere  scirpus  dicitur,  quia  justis  in  bono  suo 
permanentibus,  a  viriditate  assumpts  rectitudinis 

D  hypocritarum  vita  siccatur.  Arescunt  herbae  etiam 
reliquse,  quia  justorum  opera  cum  carnis  vita  de- 
ficiunt ;  sed  herbarum  ariditatem  scirpus  praevenit, 
quia  priusquam  de  .carne  hypocrita  transeat ,  ea 
quse  in  se  ostenderat  virtutum  facta  derelinquit. 
Sic  viae  omnium,  qui  obliviscuntur  Dominum,  et 
spes  hypocritae  peribit.  Quid  enim  in  cunctis  suis 
operibus  hypocrita  sperat,  nisi  honoris  revereti- 
tiam,  gloriam  laudis,  amelioribus  melui,  saiutus 
ab  omnibus  vocari?  Sed  605  permanere  spes  hypo- 
crii^  non  valct,  quia  xternitatem  non  quaereus, 
fugit  «iiiod  tenet.  Nequaquam  qnippe  mentis  ejus 

(806)  Ex  1.  VIII  in  Job,  cap.  xxiv,47. 

(807)  Ilaec  sunt  paulo  post  superiora. 


4i9  GREGOHIANLM. 

inieiiUo  in  iUa  gloria  flgilur,  qu3B  sine  flne  possi-  A 
deiur;  scd  cum  transitoriis  faToribus  inhiat,  perdit 
percipieudo  quod  laborat',  veritate  attestante  quae 
ail  :  Amen  dico  vobi$ ,  recqteruni  mercedem  tuam 
{Maiik.  Ti,  I). 

CAPUT  XIV. 

DB  PALIURO, 

Paliuri  nomine  quilibet  in  maliiia  praepotens,  et 
alios  in  malo  defendens,  designatur  :  sicut  pcr  pro- 
phetam  Domious  sub  Babylonis  specie  pravorum 
iorbam ,  vel  quamlibet  perversam  mentem  redar- 
gait »  diceus :  Orientur  in  domibui  ejus  $innos^  et 
nrlicoe ,  et  paliurui  in  munitionibut  eju$  (  l$a, 
ixxiv,  13).  Require  in  capitulo  de  spina,  lib.  ix, 
rap.  13,  dist.  h 

CAPUT  XV.  B 

DE    LACTOCIS. 

(808)  Lactucarum  agrestium  nomine  amaritudo 
poenitMitiae  designatur,  sicut  per  Moysen  dc  agni  co- 
meslione  dicitur :  Et  edent  caine$nocteillaa$$a$  igni^ 
£t  ax^mo$  pane$cum  lactucisagrestibu$(Exod.w,  8). 
(809)  Requireincapilulodeigne,elhocaddc;  scilsola 
Redemptoris  nostri  praecepla  sacrameuta  ad  verani 
solemnitatem  mentis  non  sulBciunt ,  nisi  eis  quo- 
qoe  et  bona  opera  jungantnr.  Quid  prodest  corpus 
et  sanguinem  ore  percipere,  el  ei  perversis  moribufi 
coDlraire?  Unde  bene  adbuc  ad  comedendum  subdi- 
lur  :  Ei  atymo$pane$  cum  lactuci$  agre$tibu$.  Pa- 
■es  quippe  sine  fcrmento  comedit,  qui  recta  opera 
6ine  cormptione  vanae  gloriae  exercet,  qui  maudala 
misericordi»  sine  admistione  peccati  exbibet ,  ne 
perverse  diripiat,  quod  quasi  recte  dispensat.  Hoc 
quoque  peccati  fermentum  bonae  suae  actioni  mi- 
fcuerant,  quibus  prophcta^  voce  per  increpationeni 
006  ^niinus  dieebat :  Yenite  ad  Bethel,  et  impie 
agite  {Amo$  iv,  4).  Atque  post  pauca  :  Ei  $acrifi' 
eare  de  fermentato  laudem  {ibid.,  5).  D«  fermentato 
namque  immolat,  qui  Deo  sacriflcium  de  rapina  pa- 
rat.  Lactuc^e  vero  agrestes,  valde  amarae  suut.  Car- 
nes  ergo  agni  cum  lac^ucis  agrestibns  sunt  edendae 
nt  cum  corpus  Redemptoris  accipimus ,  nos  pro 
peccatis  in  fletibus  affligamus,  quatenus  ipsa  amari- 
indo  poenitentiae  abstcrgat  a  mentis  stomacbo  per- 
yersae  bumorem  vitae. 

CAPUT  XVI.  D 

pe   SINAPI^ 

Sinapis  nomtne  Christus  designatur,  sicut  in 
Evangelio  ipsius  voce  Veritatis  dicitur  :  Cui  simlle 
est  regnum  ccjBlorum,  et  cui  simile  aestimabo  illud? 
Simiie  est  grano  sinapis^  quod  acceptum  liomo  misii 
in  hortum  suum^  ei  crevit  et  factum  est  in  arborem 
magnam^  et  volucres  cosli  requieverunt  in  ramis  ejus 
(Luc.  xiu,  19).Requireifi  capitulo  dc  volucribus  lib. 
II, c.  I,dist.  5. 

(810)  Sinapis  nominc  fidelis  viri  (ortitudo  desi- 
gnatur,  sicut  in  jEvangelio  voce  Vcritatis  dicitur  : 


Lib.  XI,  cap.  i,  dist.  G. 

(809)  Ex  hom.  28  in  Evang.  paulo  post  medium. 

(810)  Sic.  Aug.  ctCas^iod.  legunt  inPsaltcr, 


-  LIB.  XIV.  450 

Si  habueritis  fidem  sicut  granum  sinapis^  dicetis  hui$ 
monti :  Transi  hinc.ei  transibii  {Matth.  xvii,  3;  Lup. 
XVII,  5).  Granum  quippe  sinapis,  nisi  conteratqr, 
ncquaquam  vis  virtutis  ejus  agnoscitur.  Nara  non 
contritum  lene  est,  si  vero  conteritur  inardescil , 
et  quod  in  sc  acerrimum  latebai,  ostendii.  Sic  unujs- 
quisque  vir  sanctus  cum  non  pulsatur  despicabilis 
ac  lenis  aspicitur ;  si  qua  vero  i|Ium  tritura  perse- 
cutionis  opprimir,  mox  omnc  quod  calidum  saplt, 
ostendit»  atquc  in  fervorem  virlutis  vcrlitur,  quid^ 
quid  in  illo  ante  despicabile  inOrniunique  videbatur, 
quodque  in  se  per  tranquilliiatis  tempora  Iiben9 
operuerat,  exagitatus  tribulatione  coacius  inuotescit. 
Unde  benc  per  Prophetam  dicitur  ;  In  die  mandavi^ 
Dominus  mi$ericordiam  suam,  et  in  nocte  declaravH 
{PsaL  XLi  6).  Misericordia  autem  Domini  in  dio 
mandatur,  quia  in  tranquillo  tcmpore  cognosceodo 
percipitur;  in  nocte  vero  deqlaralur,  quia  donum 
quod  in  tranquiliitate  sumitur,  007  in  tribulatio^ 
nibus  maiiifestatur.  Sicut  enim  unguenta  nesciupt 
nisi  commoia  redolere  latius,  et  sicut  aromata  fra-^ 
grantiam  suam  non  nisi  cum  incendunturexpanduiit, 
ita  saiicti  viri  omne  quod  virtutibus  redolcnt,  ia 
tribulationibus  innotcscunt. 

CAPUT  xvn. 

DE    FRUHENTO. 

Scrtptura  sacra  cum  frununtum  $ingulariter  ponS" 
Ifcr,  aliauando  quwlibei  eleeia  anima^  aliquando 
sacra  aoctrinte  eloquium ,  aliquando  viriditgs 
mUrnos  retributionis  vel  spiritale  opus^  quod  men- 
tem  reficitf  aliquando  intema  sacri  eloquii  in* 
teliigentia  intelltgitur.  Cum  vero  frumenta  plura- 
liter  dicuntur  ,  aliquando  virtute$  ,  aiiquando 
pr(Bdicationi$  verba  designantur. 

Fnimenti  nomine  quselibct  electa  anima  de^^ 
gnatur,  sicul  in  libro  Job  per  Eliu  dicituf^ 
Frumentum  desiderai  nube$  {Job  xxvii ,  29), 
Require  in  capitulo  dc  nubibus ,  |ib.  i,  cap.  ii, 
dist,  j5. 

(811)  Frumenti  nomine  sacne  do(;trin(c  elo- 
quium  dcsignatur,  sicut*  per  Psalmistam  dicitur  j 
Et  convalie$  abundabuni  frumento  {Psaf.  lxiv,  14), 
Convalles  namque  frumento  abundant,  cum  cord;> 
humilium  sacrae  doctrlnae  eloquio,  virtutum  grati* 
repIeotur,juxta  hocquodalibi  per  eumdem  Psal- 
mistam  scriptum  est  :  Qui  emiiiit  fontes  in  con* 
vaiiibu$  (P$al.  ciii,  10).;A  montibus  namque  aqu^ 
dilabitur,  quia  superbas  mentcs  veritatis  doctrin^ 
deserit.  Sed  fontes  io  convallibus  surgunt ,  qiii^ 
meotes  humilium  verbum  praedicalionis  accipiupl, 
Jam  videmus,  jam  convalles  frumento  abundaff 
conspicimus,  quia  illorum  ora  pabglo  veritatis  iip? 
pleta  sunt,  0Q^,  qui  mitesac  simpjices  liuip  muo.tl^ 
despicabiles  esse  videbantur. 

(812)  Frumenti  nomine  perfec|io  justi|ia)  jn>cl|iT 
gitur,  siciit  in  Evangclio  Veritas  d<smonstrat  dlceii^ ; 
Sic  esi  regnum  coelorMm^  quemadmodum  si  jacffli 
homo  sementem  fn  terra ,  ei  dormfat^  et  eifsurgffi 

(811)  Ex  hom  20.  in  Evang.  panlo  post  jjMtiujii^ 
(8|2)E:^LxxuinKbc,iiv,*1ff,     ^        '^*''^' 


43!  GARNERI  CAN.  REG. 

n^te  ac  die,  et  semen  germinet,  et  crescat  dum  nescit 
Uie  {Marc.  iv,  26).  Cujus  nimirum  seminis  incre- 
menta  denuntians  adjungit :  VUro  enim  terra  fru- 
ctipcat,  primum  herbam^  deinde  spicas^  deinde  ple- 
num  fmmentum  in  spica  [ibid.^iO),  Cujus  profectus 
quoque  finem  subrogat  dicens  :  Kt  cum  se  pro- 
duxerit  fructus  ,  stalim  mittit  falcem,  quia  venit 
tempus  messis  {ibid,^  20).  Ecce  Veritatis  \oce  per 
qualitates  frugum  distiiicta  sunt  incrementa  meri- 
lorum.  Ait  eniro  primum  herbam,  deinde  spicas, 
deinde  plenum  frumentum  in  spica.  Annon  herba 
adhuc  fuerat  Petrus^  cum  ancillw  ore^  subito  unius 
flatu  sermonis  inflexus  est ;  jam  quidem  per  devo- 
iionem  erat  viridis,  sed  adhnc  per  infirmitatem  tener 
{MaHh,  XXVI ;  Luc.  xxii).  Plenum  vero  frumentuni 
io  spica  inventus  est,  quando  persequentibus  prin- 
cipibus  resistebat,  dicens :  Obedire  oportet  Deo 
magis  quam  hominibus  {Act,  v,  29).  Pienum  vero 
frumenium  in  spica  inventus  est,  quando  in  triiura 
persecutionis  tot  verbera  pertulit,  et  tamen  nequa- 
quam  palearum  more  imminutus  est,sed  granum 
integrum  pcrmansit.  Paulisper  quippe  iu  una  qua- 
que  anima,  ut  ita  dicam  internae  gratiae  humor 
exuberat,  ut  herba  in  frugem  crescat.  Nemo  ergo 
queinlibet  proximum,  curo  adbuc  herbam  videt,  de 
frumento  desperet.  Ab  herbarum  quippe  foliis, 
qu2e  huc  iliucque  moUiter  defluunt,  surgentia  fru- 
gum  grana  solidantur.  Electus  etenim  quisque  a 
rudimeuli  sui  prius  teneritudine  inchoat,  et  sic 
postmodum  ad  robusta  paiilatim  et  fortia  coiiva- 
lcscit. 

Frumenii  nomiue  viriditas  aeternse  retribulionis 
ve)  spiritale  opus  quod  meniem  reficit,  intelligitur , 
fticut  perbeatum  Jobenumeratis  bouis  quse  fccerat, 
si  hoc  iion  fccerit  se  maledictionis  seiitentia  fe- 
riendo  dicitur  :  Pro  frumento  oriatur  mihi  tribulus^ 
etc.  {Job  XXXI,  40).  Require  in  capilulo  de  tribulo 
lib.  IX,  c.  id,  dist.  2. 

009  (813)Frumeiiti  nomine  interna  sacri  eloquii 
intelligentia  designatur,  sicut  de  his  qui  verba  sacrae 
legis  non  recte  intelligunt  per  prophetam  Dominus 
quaeritur  :  Dedi  eis  frumentum,  vinum,  el  oleum^  el 
argenlum  muUiplicavi  eis  et  aurum  quoe  fecerunt 
Baal{Osee  ii,  8).  Frumentum  quippe  a  Domino  ac- 
cipimus,  quando  in  dictis  obscurioribus  sulniucto 
tegminc  litterae  per  medullam  spiritus  legis  interna 
sentimus.  Tinum  suum  Dominus  nobis  praeslat, 
cum  Scripturse  suae  alta  praedicationc  nos  inebriat. 
Oleum  qiioque  suum  uobis  Iribuit,  cum  praeceptis 
apertioribus  vitam  nostram  blanda  lenitate  dispouit. 
Argentum  multiplicat,  cum  nobis  luce  veritatis 
plena  cloqiiia  subministrat.  Auro  quoque  oos  ditat, 
quando  cor  nostrum  intellectu  summi  fulgoris  irra- 
diat.  Quae  cuncta  haeretici  Baal  offeruni,  quia  apud 
auditorum  suorum  corda  corrupte  omnia  intelli- 
gendo  pervertunt.  £t  de  frumento  Del,  vino,  atque 
oieo,  argcnto  pariter,  et  auro    Satanae  sacrifidum 

(815)  Ex.  III  parte  Pastoral.  c.  25. 
(814)  £x.  m  patie  Past.,  c.  20. 


S.  VICTORIS  PARIS.  432 

A  imroolant,  quia  ad  errorem  discordiae  vcrba  pads 
inclinant.  Unde  admt>nendi  sunt,  ut  pc^rpendant, 
quia  dum  perversa  mente  de  praeceptis  pacis  di*- 
cordiam  faciunt ,  justo  Dei  examine  ipsi  de  vcr- 
bis  vitae  moriantur. 

Frumciitorum  nomen  virtute$designat.Yideylibxi9 
c.  1,  dist.  10. 

(814)  Frumentoriim  nomine  praedicationis  verba 
designantur,  sicut  Salomon  dicit :  Qui  abseondii 
frumenta  maledicetur  in  populis  {Prov,  xi,  26).  Fm- 
menta  quippe  abscondere  est  praedicationis  sanctae 
apud  se  verba  retinere.  In  populis  autem  taiis  quis- 
que  maledicetur ,  quia  in  solius  culpa  si  silentii 

*  pro  multorum,  quos  corrigere  potuit,poena  damna* 
tur.  Si  populos  fames  attereret,  et  occulta  ipsi  fm- 

^  mcnta  servarent ,  auctores  procul  dublo  mortis 
existerent.  Qua  itaque  poena  plectendi  sunt  consi- 
derent,  qui  cum  faroe  verbi  animae  pereant ,  ipsi 
panem  perceptae  gratiae  non  ministrant.  Si  medid- 
nalis  artisminime  ignari  secandum  vuhius  cernerent, 
et  tamen  secare  recusarent,  profecto  peccatum  fra- 
lernae  610  roorti  ex  solo  torpore  committert*nt. 
Quanla  ergo  culpa  involvantur  aspiciunt ,  qui  dum 
cognoscunt  vulnera  mentium,  curare  sectione  ver« 
I)orum  noluerunt.  Unde  per  Prophetam  dicitur : 
Maledictus  qui  prohibet  gladium  suum  a  sanguine 
{Jeretn,  XLViii,l07).GIadiumquippe  a  sanguiiiepro- 
hibere,  cst  praedicationis  verbum  a  carnalis  vitae  iu 
terfectione  retinere. 

Q  CAPUT  XVIII. 

DE  BORDEO. 

Hordei  nomine  litteraVeierisTestamenti  designatur, 
sicut  in  Evangelio  dicitur:  Est  puer  hic  unus  qui 
habet  quinque  panes  hordeaceos^  et  duos  pisces  {Joan» 
VI,  9).  Breviter  ut  curramus  quinque  panes  inteili- 
guntur  quinque  libri  Moysis.  Merito  non  triticei, 
sed  hordeacei,  quia  ad  Vetus  Testamentum  perti- 
nent.  Novimus  aiitem  hordeum  ita  creatum»  ut  ad 
medullam  ejus  vix  perveniatur.  Vestitur  enim 
eadem  medulla  tegmine  paleae,  et  ipsa  palea  tenax 
est  et  inhaerens,  ut  cum  labore  exualur.  Talis  euini 
iitteraest  Veleris  Teftamenti :  vestita  est  tegminibos 
camallum  sacramentorum,sed  si  ad  ejus  medullam 
perverniatur,  pascit  et  satiat. 
^  Hordei  nomine  terrenarum  rerum  dispeusatio  in- 
telligitur,  sicut  per  bealum  Job  dinumeratis  I>onis 
quae  fecerat,  dicitur  :  Pro  frumento  oriatur  mihi 
tribulus^  et  pro  hordeo  {Job  xxxi,  40).  Require  in 
cap.  de  tribulo  lib.  ix,  cap.  15,  distinct.  2. 
CAPUT  XIX. 

DB  MESSE. 

/fi  Scriptura  sacra  messis  nomine^  aliquando  Scrif" 
turasacra^  aliquando  donum  rectm  inteiligenttm 
designatur, 

611  (^^^)  Messisnomine  Scriptura  intelligitttr» 

sicut  iu  libro  Job,  per  Eliphat  de  Judaico  popuH> 

dicitur  :  Cujus  messem  famelicus  comedet^  et  ip$tm 

(815)  Ex  lib.  VI  in  Job  cap.  ii. 


133  GREGORIANUM. 

fopiet  armatui  (Job  v,  3).  Judaici  uamque  popuii  A 
messis  fueral  sacri  soges  eloquii.  Quaedam  namque 
spicanim  grana,  sunt  verba  propbetarum,  quae  Ju- 
daicus  populus  babuit,  sed  non  comedit,  quia  iegem 
quidem  verbo  tenus  tenuit,  sed  per  fatuitatis  fasti- 
dlum  ab  ejus  intellectu  jejunavit.  Hujus  ergo  populi 
roessem  famelicus  comedit,  quia  namirum  gentilis 
populns  verba  legis  intelligendo  edit,  ad  qme  plebs 
Judaica  sine  intellectu  laboravit.  Hos  famelicos  A- 
deit  Dominns  praevidit  cum  diceret :  Beali  qui  esu- 
riunt  et  iiliunt  juititiamf  quoniam  ipsi  ialurabuntur 
(Mattk,  Vy  6).  De  bis  fanielicis  Anna  prophetantc  di- 
citur :  Repteti  priui  pro  panibui  se  hcaverunt,  et  fa^ 
meiici  iaturati  iunt  (i  Reg,  ii,  5).  Sed  quia  messein 
perdidit,  recte  subjungitur,  qualiler  ipse  ctiam  per- 
iit  cum  dicitur :  Et  ipium  rapiet  armatui  (Job  v,  5). 
Antiquus  namque  hostis  Judaicum  populum  arma- 
lus  rapuit,  qiiia  in  eo  vitam  fidei  fraudulenter  sug* 
gestionis  jaculis  exsliniit,  ut  undese  Deo  inbaerere 
crederet,  inde  ejus  ordini  repugnaret.  Quod  profe- 
cto  discipulos  Veritas  praemonet  dicens  :  Venit  hora^ 
ut  omnii  qui  interficit  voi^  arbitretur  obiequium  u 
ptititare  Deo  (Joan.  xvi,  2). 

(816)  jyessis  quoque  nomine  potest  qon  solum  li- 
lera  Scriplur»  sacrs,  verum  eiiam  donum  rectae  in- 
lelilgeiitiae  accipi :  Unde  et  bic  quod  praediximus, 
moraliter  valet  non  inconvenienter  intelligi.  Habet 
naraque  stultus  messem,  quando  iniquus  quisque 
donum  recbe  intelligentiae  accipit :  Scripturae  sacrae 
sonteiitiis  docetur,  bona  loquitur  :  sed  tamen  nullo  q 
mtodo  boc  quod  dicit  operaiur :  verba  Dei  profert, 
Bec  taroen  diligii ;  laudando  exaggerat,  vivendo  cal- 
€kU  Quia  ergo  stultus  iste  et  intelligit,  et  dicil :  sed 
cnro  bacc  operando  non  amat,  messem  babendo  je- 
jnnat.  Quam  nimirum  famelicus  comedit,  quia  is 
qui  ad  Deum  sanclis  desideriis  anhelat,  dicit  quod 
audit,  agit  quod  didicerit ;  et  dum  doctoris  pravi  re- 
cu  praedicatione  reficitur,  612  Qui^  ^^iud  quam 
stulti  iVuge  satiatur.  An  non  famelicos  suos  Veritas, 
ut  stulii  messem  comederent  admonebat,  cnro  per 
desidera  sancta  fk^rantibus,  de  Pbarisaeis  praece- 
perat  dicens:  Qute  dicunt  facite,  qum  faciunt  facere 
moiite  (Mattti.  xxiii,  3).  Ac  si  aperte  diceret :  Ver- 
1h  roessem  loquendo  extollunt,  sed  hanc  male  vi- 
vendo  miuime  contingunt.  Vestramvero  famem  mes-  D 
sis  isu  reficiat,  quia  vobis  hanc  per  fatuitatis  suae 
fosiidium  servant.  Bene  autem  subditur  :  et  ipium 
rapiet  armatui.  Antiquus  namque  bostis,  quasi  in- 
ermis  vincitur,  cum  mala  aperu  suggerens  buma- 
Dse  roenti  bona  omnia  simul  deslruere  conatur.  Sed 
«rmatus  venit,  quando  bona  alia  inUcU  deserens, 
latenter  alia  corrumpit.  Nam  saepe  quosdam  in  in- 
tellectu  non  tenUt,  eisque  in  sacri  eloquii  mediu- 
iione  non  obviat,  sed  Umen  eorum  vium  in  opera- 
tione  supplanut :  qui  dum  de  scientiae  virtute  lau- 
dantur,  nequaquam  suorum  operum  conspiciunt 
darona,  cumque  in  favore  delecutionis  animus  du- 

(816)  Ex  ejusdem  lib.  cap.  5,  i. 

(817)  Ex  initio  hom.  11.  in  Ezecb. 


—  LIB.  XIV.  434 

citur,  vitae  suae  vulnera  non  medelur.  Hunc  ergo 
armatus  hostis  rapit,  quem  fraude  tcctus  in  alia 
deserens,  ex  alia  parte  superavit. 
CAPUT  XX. 

DE    FRUGIBUS. 

(817)  Frugum  nomine  conversi,  vel  Judaei,  vel 
geniiles  inlelligunlur,  sicut  pcr  Ezecbiel  dicitur: 
Veni  ad  transmigrationem,  ad  acervum  novarum  Jru* 
gum,  ad  eos  qui  habilant  juxta  flumen  Chobar  (Ezech. 
III,  11).  Cum  causa  exigeret  ut  indicare  debuissct, 
quia  ad  transmigralionem  venirel :  quae  dicendi  dc- 
cessiUs  fuit,  ul  per  fruges  locum  quoque  exprime- 
rct  diceiis  :  ad  accrvum  novarum  frugum,  nisi  qiiia 
saepe  et  pcr  loca  causx  signantur.  Multi  quippe  Eze^ 
cbielepropheUntejam  captiviUlis  anni  defluxerant: 
atque  cx  iis  qui  in  capliviutem  ducti  fuerant,  plu* 
res  jam  in  morte  carnis  obierant,  ad  quorum  fllios 
loqui  prophetaveniebal.  Unde  etei  supcriusdidlur: 
Fiii  hominiSf  mitto  ego  te  ad  filios  Jsrael^  ad  gentei 
apostatrices  quce  recesserunt  a  me,  Patres  eorum  prm^ 
varicati  sunt^  paclum  meum  usque  ad  diem  hanc^  et 
filii  dura  cervice  G13  ^^  indomabili  corde  sunt^  ad 
quai  ego  mitto  te  (Ezech,  xi,  6).  Ex  quibusquiamulti 
fuerant  credituri,  atque  obedientiam  ad  fertilitaCen» 
boni  operis  perventuri,  acervus  frugum  vocanlur. 
Quia  enim  bonx  animae  fruges  appcllanlur,  Dei  pro- 
pheta  tesutur  alius  dicens  :  Sanctut  IsraeL  Domin<y 
primitice  frugum  ejus,  fruges  etenim  Dominiy  etiam 
conversce  ad  fidem  gentes  postmodum  factee  sunt  (JC" 
rem,  ii,  1).  Sed  quia  prius  Israel  Domino  credidit, 
rccte  hunc  propheta  frugum  ejus  primitias  appella- 
vit.  Quia  ergo  propbeu  missus  non  priori  populo^ 
sed  filiis  ejusdem  populi  verba  intulit,  ad  acervuni 
frugum  novarum  venit. 

GAPUT  XXI. 

DE  SPICA. 

(818)  Spica  profectum  boiii  operis  designat,  slcut 
Veritatis  voce  dicitur :  Sic  est  regnum  Dei  quemadnuh' 
dum  ii  jactat  homo  iemen  in  terram  et  dormiat  et 
exsurgat  nocte  ac  die^  et  semen  germinet  et  crescai 
dum  nescit  ilte,  Vltro  enim  terra  fructificat^  primum 
herbam,  demum  spicam^  deinde  ptenum  frumenti  in 
spica  (Marc,  iv,  8).  Semen  namquebomojacut  iu 
terram,  cum  cordi  suo  bonam  Intentionem  inserit. 
Et  postquam  semen  jacUverit  dormit,  quia  jam  % 
spe  boni  opens  quiescit.  Nocte  vero  exsurgit  acdie^ 
quia  inter  adversa  et  prospera  proficit.  Et  semea 
germinat,  et  crescit,  dum  nesctt  ille,  quia  dum  ad- 
Iiuc  metiri  incremenU  sua  non  valet,  semel  conce** 
pU  virtns  ad  profcctum  ducitur.  Et  uUro  terra  fru« 
ctificat,  quia  praeveniente  sc  gratia  mens  hominis. 
spontanee  ad  profectum  boni  operis  assurgit.  Sed 
baec  eadcm  terra  primum  berbam,  deinde  spieam, 
deindc  plenum  frumentiim  producit  in  spica.  Her- 
bam  quippe  producere  est  inchoationis  bonae  ad- 
huc  leneritudinem  bafoere.  Ad  spicam  vero  herba 
pervenit,  cum  se  virtus  animo  coiicepu  ad  profe- 

/818)  Ex  hom.  15»  in  Ezcch.  longius  a  prindpio. 


1S5  GARNERI  CAN.  REG. 

tium  iKMii  OReris  pertraliit.  Pienam  vero  Inimen- 
(iiro  In  spica  fructificat,  quando  jam  in  tantum  vir- 
fu8  prufidt»  utesse  robusti  et  perfecti  operis  pos* 
ftit.  Gum  igitur  desideria  bona  concipimus,  scmen 
in  tcrra  miitimus.  Cum  vero  operari  recta  incipi- 
tdus,  herba  sundus.  Cumque  in  ejusdem  operationis 
perlectione  614  solidamur,  ita  plenum  frumentum 
in  spica  proferimds. 

(819)  Spicarum  nomine  Patrum  sententi»  desi- 
gnantur,  sicut  de  haereticis  per  Job  dicitur :  Nudis 
et  ineedentibus  ab$que  vesiitUf  et  esurieniibus  tuierunt 
$pica$ ;  quod  ait:  nudis  hoc  replicat  absque  vestitu 
(Job  XXIV,  7).  Sed  aliud  est  uudum  esse,  aliud  nu- 
dum  incedere.  Omnis  enim  qui  nec  bona  nec  mala 
operatur  nudus  estet  otiosus.  Qui  autem  mala  agit, 
tiudus  iucedit,  quia  sine  velamine  boni  operis  per 
iter  pravitatis  pergit.  Sunt  vero  nonnulli,  qui  ma-^ 
lum  sUae  nequitiae  cognoscentes,  satiari  pane  justi- 
iiae  festinant,percipere  sacrieloquii  dicin  desiderant. 
Qui  quoties  Patrum  seutentias  pro  sediOcandis  men- 
(ibus  suis  in  cogilationibus  versant,  quasi  de  bona 
feegete  spicas  portant.  Haereticis  igitur  nudis,  et  in- 
eedentibus  absque  vestitu,etesurientibus  spicas  tol- 
lunt,  quia  sive  ne  quidem  otiosi  sint,  et  in  nullis 
8e  bonis  exerceant,  seu  pariter  impudentiae  absque 
Velamine  boni  operis  pergant,  etiam  si  quando  jam 
ad  poenitentiam  redire  cupiunt,  et  pabulum  verbi 
concupiscunt,  eis  esurientibusspicastollunt,  quia  in 
eorum  mente  perniclosis  persuasionibus  Patrum  sen- 
tentias  destruunt.  Nec  immerito  spicas  signare  Pa- 
trum  sententias  dicimus,  quia,  dum  saepe  per  figu- 
rala  proferuntur  eloquia,  ab  eis  tegmen  Uttcraequasi 
Aristarum  paleas  subtrahimus,  ut  medulla  spiritus 
nos  reficiamus. 

GAPUT  XXII. 

DE  PALEIS. 

(820)  Palcarum  nomine  iniqui  intelliguntur,  sicut 
iob  de  ipsorum  damnatione  dicit :  Erunt  sicut  paleas 
ante  faciem  Vfnlt,  et  sicut  favilla  quam  turbo  dispergit 
{Job  xxt,  8).  luiquus  cum  in  potesute  conspicitur, 
cum  valde  in  oppressionibus  ac  vlolentiis  eflyena- 
iur,  ab  infirmorum  cogiiationibus  gravis  nimium, 
cl  quasi  in  hoo  mundo  radicatusaestimatur.  Sed  cum 
(listricti  judicis  sententia  venerit,  omnes  iniqui  quasi 
|ialeae  ante  ventum  erunt,  quia,  ut  ita  dicam,  Irae 
(latu  subito  levantur,  atque  asportantur  ad  igiiem : 
qoos  hic  in  suis  quondam  615  praejudiciis  quasi 
duri  ponderis  superjacentem  molem  indigentium, 
tacrymae  movere  non  poterant,  et  ad  rapientis  judi- 
cii  manum  leves  sunt,  quia  per  injustitiam  proxi- 
rois  gravcs  fuerunt.  £t  sicut  favilla  quam  turlM)  dis- 
pergit.  Aule  omnipoteutis  enim  Dei  oculos  iniqui 
vita  favilla  est,  quia  etsi  apparet  ad  momentum  vi- 
ridis,  ab  e]us  tamen  Judicio  jam  consumpta  cerni- 
tur,  quia  con&umptioni  est  aetemae  deputanda.  Hanc 

(BIO)  Ex  lib.  XVI  iu  Job   cap.  xxiii,  28. 
(820)  Ex  lib.  XVI  in  Job   cap.  xxx,  22 


S.  VlCTORlS  I^ARIS.  436 

A  favillam  turbo  dispergil,  quia  Deus  manifeste  veniet^ 
Deus  noster  et  non  silebit,  Ignis  in  conspeclu  eiu$  ex- 
ardescet  et  in  circuitu  ejus  tempestas  valida  (PsaL 
XLix,  2).  Hujus  enim  tempesutis  turbine,  ab  aeternt 
conspectu  judicis  iniqui  rapiuntur;  eiqui  hic  meii» 
tem  perverso  desiderio  solidaverant,  ibi  paleae  el  hr 
villae  videbuntur,  quia  eos  ad  aeterua  supplicia  tur-^ 
bo  rapieus  asportal 

CAPOT  xxin. 

DE    ARISTIS* 

(821)  Aristaromnomine  reprobi  divites  intelKgaii' 
tur  sicut  de  eorum  damnatione  per  Job  dicitur  ! 
Et  sicut  $ummitate$  spicarum  conterentur  {Job  xxiVf 
24).   Spicarum  quippe  summiutes  aristae   sont. 

3  Aristae  autem  conjunct»  in  spica  prodeunt;  sed 
crescendo  paulisper,  a  se  birsutae  et  rigidae  disjun- 
guntur.  Sic  nimirum,  sic  ad  hujus  mundi  gloriam 
pravi  divites  surgunt.  Naturae  enim  sibl  comma- 
nioue  conjuncti  sunt|  sed  contra  se  vicissiro  cres- 
cendo  dividunlur.  Alius  quippe  aliiim  despicit,  et 
alter  in  alterum  invidiae  facibus  ignescit.  Qui  ergo 
ex  tumore  mentis  a  charilatis  unitate  se  spparant, 
quasi  aristarum  more  contra  se  rigidi  stant.  Qaid 
ergo  pravos  hujus  mundi  divites  dixerim ,  nlff 
aristas  quasdam  generis  humaniT  Qui  dum  contra 
se  superbiunt,  sed  bonorum  vitam  unanimiter  alDi- 
gunt  :  adversum  se  quidem  divisi  sunt,  sed  tamen 
concorditer  grana  deorsum  premunt.  Nunc  igilur 
aristae  ad  alta  prosiliunt,  grana  htent  :  quia  et  re* 

^  proborum  potentia  eminet,  et  electorum  gloria  non 
apparet.  Illi  se  honorum  facibus  ostendunt,  istl  se 
in  humilitate  deprimunt«  Scd  triturae  lempusveniet^' 
quod  et  aristarum  616  rigiditatem  frangat,  et  so« 
lida  grana  non  conterat.  Tunc  quippe  superbia  ini- 
quorum  comminuitur,  cum  electorum  vita  quanta^ 
integritate  fulgeat  declaratur.  Quia  oum  injusti  de- 
flciunt,  ex  hac  ipsa  aristarum  contritione  agilur,  ul 
grana  appareant,quaelatebant.  Cumque  aristae  fran^ 
guntur,  granorum  candor  ostenditur,  quia  iniquis 
in  supplicia  aBterna  cadentibus,  sanctorum  justitia, 
quauta  veritate  candeat,  demonstratur.  Unde  recte 
quoque  per  Joannem  dicitur :  Ciifiis  ventilabrum  in 
manu  $ua  e«l,  et  permundabit  aream  $uam  et  triti- 

D  cum  quidem  recondet  in  horrea^  palea$  autem  eom" 
buret  igni  inexstinguibili  (Matth,  iii,  12;  Luc,  iii, 
i7).  Beatus  igitur  Job,  pravorum  elatio,  quanta 
animadversione  frangatur  aspiciat,  eosque  aristis 
pereuntibus  comparans  dicat :  Sicut  suromitates  spi- 
carum  conterentur,  quia  nimirum  rigidius  super* 
borum  triturae  ultimae  formidine  frangitur,  quae 
nunc  elcctorum  vitam  despiciens  elevatur. 
CAPUT  XXIV. 

DE  CULMO. 

(822)  Culmi  iiomine  hypocrita  intelligitur,  sicut 
per  prophetam  dicitur  :  Culmus  sians  non  est  m  e^, 

(821)  Exl.  xviinJobc.  VI. 

(822)  Ex  I.  VIII  in  Job  c.  xxv,  29. 


457 


GREGORIANUM. 


germen  ei  non  fackt  farinam  :  quod  eUi  feeerit,  \ 
alieni  comedent  eam  {0$e.  iriii,  7).  Culmus  quippe 
germen  uon  habet  cum  bj^pocrilx  vita  yirtutum  me- 
rilis  caret.  Farinam  culmus  non  facit,  cum  is  qui 
in  praesenti  sxculo  proflcit,  nil  subtiiitatis  intelligity 
hullum  boni  operis  fructum  reddit ;  sed  saepe  et 
cum  fecerit,  bunc  alieni  comedunl,  quia  et  cum 
bona  opera  bypocritae  ostendunt  de  his  malignorum 
spirituum  vota  satiantur.  Quia  enim  per  hapc  placere 
Deo  non  appetunt,  nequaquam  agri  Dominum,  sed 
alicnos  pascunt. 

CAPUT  XXV. 

DE   STIPULA. 

(8i3)  Stipuise  uomine  bumanaabjectiointelligilur, 
sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Contra  folium  quod 
vento  rapitur  o$tendi$  potentiam  tuam  et  $tipulam  B 
617  iiccam  per$equeri$  {Job  xiii,  15).  Quid  cst 
efiim  homo  nisi  folium,  qui  videlicet  in  paradiso  ab 
arl>ore  cecidit?  Quid  est  homo  nisi  foiium,  qui 
lentationis  vento  rapitur  et  desideriorum  flatibus 
lcvatur  ?  Mens  quippe  humana  quot  tentationes  pa- 
tilor,  quasi  tot  flatibus  movelur.  Hanc  etenim  plu- 
rimum  ita  perturbat;  cum  rccedit  ira,  succedit 
Inepta  beiitia.  Luxuria^  stimulis  urgetur,  aestu  ava- 


—  LIB.  XV.  438 

ritiae  longe  iateque  ad  ambienda,  quae  terrena  sunt 
tenditur.  Aliquando  hanc  superbia  elevat  :  ali«- 
quando  vero  inordinatus  timor  in  infimis  deponit. 
Quia  ergo  tot  tentationum  flatibur  elevatur,  et  dn- 
citur,  recte  folio  homo  comparatur.  Unde  quoqite 
l)ene  perlsaiam  dicitur  :  Cecidimu$  qua$i  folium 
univer$iy  et  irUquitate$  no$tra!  qua$i  ventu$  ab^tuie- 
runt  no$  {l$a,  lxiv,  G).  Quasi  ventus  quippe  nos 
iniquitas  abstulit,  quia  nullo  fixos  pondere  virtutis 
in  vanam  elationem  levavit.  Bene  autem  postfolioro, 
etiam  slipula  appellatur  bomo.  Qui  enim  arbor  fuit 
in  conditione,  foliuma  semetipso  faelus  est  in  ten* 
tatione ;  sed  post  stipula  apparuit  in  dejectione. 
Quia  enim  de  alto  cecidit  folium,  quia  vero  per 
carnem  terrae  proximus  fuit,  etiam  cum  stare  vidc- 
batur,  stipula  esse  memoralnr.  Sed  quia  viridita- 
tem  intimi  amoris  perdidit,  jam  stipula  sicca  est. 
Consideret  itaque  vir  sanctus  et  homo  quantae  vi* 
litatis  sit,  et  Deus  quanlae  dislrictionis  et  dicat : 
Contra  fotium  quod  vento  rapitur^  o$lendi$  poten^ 
tiam  tuam^  et  $tipulam  $iccam  per$equeri$,  Ac  fii 
aperte  deploret  dicens  :  Cur  tanta  reclitudine  im-> 
petis,  quem  sic  infirmum  esse  in  tentatione  cor 
gnoscis  ? 


INCIPIT  LIBER  DECIMUS  QUINTUS. 


618  CAPUT  PRIMUM.  C 

DE   UNITATE. 

/m  Scriptura  $acra  UHitati$  nominef  atiquando  beue 
mvendi  initium,  aliquando  Redemptor  humani  ge- 
neris  Ckri$tu$  Deu$  de$ignatur. 

(824)  Unius  nomine  bene  vivendi  initium  desi- 
gnaiur,  sicut  per  beatum  Job  dicitur  :  Si  voluerit 
bomo  contendere  cum  Deo^  non  poterit  re$pondere  ei 
unum  pro  mille  (Job  ix,  5).  In  Scriptura  sacra  mil- 
lc.^^nus  numerus  pro  universitate  solet  poni.  Undc 
PsalmiLla  ait :  Yerbi quod  mandavit in  mille  generatio- 
ne$  {P$ai.  civ,8).  (825^um  profbctoconstetquod  ab 
ipso  mr  iidi  exordio  usque  ad  Redemptoris  adventum, 
per  evangelistam  non  amplius  quam  scptem  et  scp- 
tuaginta  propagines  numerentur,  quid  in  millena- 
rio  numero,  nisi  ad  proferendam  novam  sobolem,  '^ 
perfecta  universitas  praesciue  generationis  exprimi- 
tor?Hinc  et  per  Joannem  dicitur  :  Et  regnabunt 
cum  eo  mille  anni$  {Apoc.  xx,  2),  quia  videlicet  re- 
gnum  sanctae  Ecclesiae  universitatis  perfectione  so- 
lidatur.  Quia  vero  monas  in  denarium  multiplica- 
tos  ducitur,  et  denarius  per  semetipsum  ductus  in 
centenarium  dilatatur,  qui  rursus  per  619  dena- 
rium  ductus  in  millenarium  tenditur  cum  ab  uno 
incipimus  ut  ad  millenarium  veniamus  :  quid  hoc 
loco  uiiius  appellatione,  nisi  bene  vivendi  initium, 

'     (823)  Ex  I.  II  in  Job  c.  xxii,  24. 

(824)HicGarnerus  repetiit  dictiones  homo  elDeo, 
▼ice  pronominum  demonslrativorum  quae  sunt  apud 
iob. 


quid  miHenarii  numeri  amplitudine  nisi  ejusdem 
bpnaj  viiae  perfectio  desigiialur?  Cum  Dco  autem 
contendere,  est  iion  ei  tribuere,  sed  sibi  gloriam 
suae  virtutis  arrogare.  Sed  sanctus  vir  aspiciat» 
quia  qui  summa  jam  dona  percepit,  si  de  acceptis 
extollitur,  cuncta  qua:  acceperat  amiltit,  et  dicat  : 
Si  votuerit  homo  contendere  cum  Deo,  non  poterit  ei 
re$pondere  unum  pro  mille.  Qui  enim  cum  auctoro 
contendit,  unum  pro  mille  respondere  non  sufficit, 
quia  qui  se  de  perfectione  erigit,  habere  se  bcne 
vivendi  nec  initium  ostendit.  Unum  enim  pro  millo 
respondere  non  possumus,  qula  cum  de  bonae  vita» 
perfectione  extollimur ,  hanc  nos  nec  inchoasse 
monstramus. 

(826)Unius  nomine  Redemptor  noster  designatur, 
sicut  per  Ezechielem,  cum  de  limine  et  porta,  de 
margine  et  tabulis  loqueretur,  subjungitur  :  Et  ctt« 
bitu$  unu$  fini$  utrumque  {Ezech.  xl.  12).  Utrum* 
que  autem  dicitur,  ac  si  dicatur  utrorumque.Per  la- 
tilndinem  quippe  liminis  et  longitudinem  portae^ 
Vetus  ac  Novum  Tesiamentum  diximus  designari» 
Ad  extremum  vero  additur  quod  cubitu$  unu$  fi- 
ni$  sit  utrorumque  ;  quia  videlicet  et  Testamentum 
Vetus,  unum  nobis  mediatorem  Dei  et  horoinum 
nuntiavit,  et  Testamentum  Novum  eumdem  nobis 
nuniiat  in  aeterna  claritate  venturum ,  quem  jam 

(825)  Ex  1.  IX  in  Job  c.  ii. 

(826)  De  unitate  plura  videapudCIiclhoneum  in 
lib.De  signif.  numer.,  el  Odonem  abbalem  Mori- 
mundi,  et  Federi.  Mcrell,  in  pocm.  De  uno* 


4M  GARNERI  CAN.  RBG.  S.  YICTORIS  PARIS.  UO 

p€0  Dobfe  coignovimiis  iticitmMuin,  Cubitiis  ergo  A  M  commisdi  sibi  curam  relinqual,  adbtic  in  eo  coc 


Qous  utronfmque  est :  quia  et  quem  lcx  |)Taedixit« 
ki  Cinie  appiruit :  et  spe,  quem  nunc  Testamentum 
Ho^um  loquilur  in  gloritf  maijeslatis  Hpparebit.  Ec 
ittDC  titrorumque  finis  erit,  cum  visus  in  deitatis 
M»  potentiat  omnia  qu»  sunt  pnedicta»  compfleTe- 
t\ti  l^criptum  namque  est :  Ftnts  legit  Christu$  ad 
fUtthiam  omni  tredenti  {Rom.  x^  4).  (827)  Pinis  vi- 
deHcety  tion  qui  eonsumit,  sed  qui  perficit.  Tunc 
lileuim  legem  perficit,  cum  sicut  lex  pra^ixerat,  in- 
eamatus  apparait.  Sed  adbuc  de  ejus  judicio  niuita 
Monim  Testamentiim  loquitur,  adbuc  muHa  de  ejus 
tegno  nintaty  qu»  ntt  dum  videmus  680  impleta. 
Yuneergo  erit  et  Novi  Testameuti  finis^  cum  ei 
^HaDdesepromisit  impleverit^  Finieturvero  testa- 
ineiilum  Novnm,  quia  perOcietur.  Nam  cum  ipse 
i/t  qoo  loquitiir  visus  fucrit,  ejusdem  Testamenti 
t^ba  eessabunt.  Ergo  cnbilus  unus  est  finis  utro- 
hfmqoei  quia  onus  est  ille,  qtil  dixit :  Bingulari* 
ier  ium  egOf  donee  txaHuam  (Ptal.  c\u  10).  Qui 
lohis  eum  Patre  et  Spirilu  sflncto  praHsidet  In  coelOy 
Hcilt  piasser  uliictt»  in  aediOcio.  Qui  qflemadmodum 
ifiipletit  legem  per  mjrsterium  Incarnationis  et  per- 
fcdacf  Iramaniuiis  suae^  iu  Testameuti  Novi  pro- 
Hiissa  Impletorus  est  per  ostensam  gloriam  dari- 
littssua. 

CAPUT    II. 

»E    BIRARIO. 

in  Seriptiira  tacrai  binario  numero^  aliquando  dHo 
prwcepla  charitatis^  dileetio  Dei  videlicet  et  pro'  Q 
9imi  ;  aiiquando  inteiiectut  et  operatiOf  aiiquando 
perfecti  in  charitate,  aliquando  duo  compunctio-» 
nit  geneta^  aiiquando  duo  Tettan^enta  detignan^ 
turi 

DinariO  numero  duo  pneccpla  cbaritatisi  dilectio 
tidelicelDei  et  proxiini,designantur9  sicut  per  Eze- 
tbielem  dicitur  :  Et  mentut  ett  frontem  portm  (828) 
UMobUt  eubiUt  {Exech.  xl,  9).  Frons  etenim  portae 
^t  meritum  vitae  prsseQtis^  Sicut  enim  vestibu- 
luiii  iuteritts  superna  requies  debet  inteliigi,  ila 
p&f  frontem  porUe  necesse  est  qualitatem  visibiiis 
tto  signari.  (829)  Frons  efgo  ports  duobus  cu* 
jbids  mensuratur  :  quia  qui&quis  hic  dilectionem 
l)el  ac  proximi  servare  studuerit^  ipse  ad  sterni- 
talis  atrium  pertingit«  Yita  igiiur  nostra*  ut  duo 


cos  semel  finctus  esl.  Et  quisquls  sic  amat  proxl- 
mlim»  ut  minuat  desideriKm  quo  flagrare  debel  in 
Deum^  non  est  adboc  in  eo  color  tmcturae  gemina- 
lus.  Debemus  ergoet  amare  eos,  cumquibus  vi 
timus,  ^t  Hd  ilium  totis  desideriis  anbelare  in  qu^^ 
teraciter  vlvamus.  (830)  Sicque  his  tindus  in  uo» 
bis  coccus  est,  si  et  bic  proximos  nostros  sicutn09 
diligimus,  et  ad  auctorem  omnium  cum  ipsis  qoot 
diligimus  festinamus.  Si  Igitur  vita  nostra  de  per** 
fecta  cbaritate  bis  tingitur^  frons  in  nobis  ports 
duobus  cubitis  mensuratur.  Sive  Igitur  doctor,  ^ea 
siicrtim  eloqUium,  vel  certe  fides  portae  nomine 
signetur,  in  mensura  utriusqu^  cubiti,  cbaritas 
non  inconvcnienter  accipit.  Quia  et  ille  vera  prae- 
dicat^  qui  Dei  ac  proximi  amoreiif  doeet,  et  ipsa  es( 
ceru  scientia»  quam  cbaritas  aedificat,  a  fides  r<i* 
busU  est,  qHae  se  In  delectatione  Del  ac  prtfxiiiii 
exercel. 

(851)  Binario  tiuiuero  inteliectds  et  operatid  de- 
signatur,  sicut  in  Evangelio  voce  Verilatis  dicitor : 
Homo  quidam  peregre  proficitcent  vocavit  tervot  tuo$ 
et  tradidit  iilit  bona  tua  ;  el  icnt  dedit  quinque  ta^ 
lenta^  alii  autem  duo^  aiii  vero  unum  {Matth.  xt,  I4| 
15).  Quinque  etenim  talentis  donum^  quinque  sien* 
suumi  id  est  eileriorum  scientiam  exprimitur* 
Duobus  vero  intellectus  et  operalio  designalur* 
onius  vero  talenti  nomlne  intellectus  tantummodo 
deslgnatur. 

(85i)  Binario  numero  perfecli  in  charitatei  sicoi 
in  Evangelio  Lucas  dicit :  Designavit  Dondnut  et 
aliot  teptuaginta  duot  et  mitit  iiiot  binot  ante  fa-' 
ciem  tuam  in  omnem  civitatem  et  iocum  quo  eral  ipie 
venturut  {Luc.  x,  i).  Dominus  QS2  ^^  Salvatcir 
noster  aliquando  nos  sermonibus^  aliquaiido  operi* 
bus  admonet.  Ipsa  enim  facu  ejus  praecepu  suuti 
quia  dum  aliquid  Ucitos  facit,  quid  agere  debei« 
mus  innotescit«  Ecce  aotem  binos  in  praedicatid^ 
nem  mittit;  quia  enim  duo  sunt  praecepU  cbarl- 
utis  Dei»  videUcet  amor  et  proximi  et  minus  qura 
inter  duos  charius  baberi  non  potesl.  Nemo  eniro 
proprie  ad  semetipsum  cbariutem  babere  dicitur; 
sed  diieclione  se  in  alterum  tendit  ut  esse  ebaritas 
possit :  binos  ad  praedicandum  discipulos  Domi** 
biis  cubltis  sit  mensuraU,  leuoi  quotidie  per  chari-  ^  nus  mittlt  quatenus  bic  nobis  tacitus  iunuat,  quia 


iatem  debet  G91  in  amorcm  Dci  simul  et  proximi^ 
ffon  enim  cbaritas  est  vera^  si  roinus  a  duobus 
eubitls  habet«  Uiide  Moyses}  cum  ^per  colores  ve- 
itlumi  electorum  virtutes  exprimerel  in  omamento 
)>ontificls  bis  tinctum  coccum  jubet  adhiberi.  {Exod. 
t)LVili«  5).  Quid  namque  per  coccum  nisi  chari  • 
Ui  designaturi  quae  seinper  fiamma  amoris  accen- 
dilur?  Sed  coccus  i)is  tiugitur,  quando  non  so- 
lum  ex  amore  Dei,  sed  etiam  proximi  nostra  cba* 
iiUs  inflammatun  Nam  quisquis  sic  amal  Deum, 

(83?)  £x  bdnl.  19  iti  ^zech.»  post  mediuro. 

1828)  Tulg*  habetprodictionepor/a?pronomene/tK. 
829)  Ex  hom.  \i)  in  Ezech,  longiuscule  ab  initio* 
(830)  Haec  sunt  aliquantum  ttsupcMoribus  dis- 


qui  cbariutem  erga  alterum  non  habet,  praedicatio- 
nis  oflicium  suscipere  nullatenus  delieu 

Binario  numero  duo  compuuctlonis  genera  ai^ 
gnantur  de  quibus  vide  L  iii,  c.  3|  dist*  6. 

(835)  Binario^  duO  TesUmenU  designantur,V<^ 
ad  Moysen  voce  Domiuica  dicitur  :  Duot  qu&9^ 
cherubhnaureott  et  produclilet  fatietex  utraquepdfte 
oracuii  {Exod,  xxviii,  18).  Gherubim  unus  sit  in  ^a- 
tere  uno  et  alter  in  altero  :  ut  utrumque  latus  pr 
piliatorii   tegant  expandentes  alas,  el  operient< 

juncu. 

(831)  Ex  hom.  9  in  Evang. 

(832)  Ex  hom.  17  in  Evang. 

(833)  Ex  hom»  6  in  Ezcch.ipaulo  posl  medilfii 


441 


GtlECOtUANOll.  ^  IM.  XT. 


441 


orteulom,  respiciantque  se  niutao  versis  yuUibus  A 
in  propitiatoriuro.  Quid  eniroper  piopiliatorium, 
nisi  ipse  mediator  Dei  ct  bomiuum  sign^tur,  de 
qoo  per  Pauluro  dicitur  :  (Jtiem  propoiitit  Deui  pro^ 
pitiationemper  fidem  insanguim  ejusf  {Rom.  fii|  23) 
Quid  vero  per  duos  cberubim  qui  plenitudo  scien* 
tiae  dicuntUri  nlsi  utraque  testamenta  signatasunt? 
Ex  quil)us  unus  ad  summitatero  unam  propitiato- 
rii|  aller  vero  ad  suromitatem  alteram  stat,  quia 
quod  Testamentum  Vetus  de  Incamatione  nostri  Re- 
denipioris  c<epit  propbetando  promittere«  boc  Tcsta- 
meniom  Novum  perfecte  narrant  expletum.  Dno 
aotem  cberubim  ex  auro  mundissimo  facti  stint, 
quia  utraque  Testamenta,  pura  ac  simplici  veri-^ 
tate  describuntur.  Expandunt  vero  alas  et  ora- 
culum  operiunt,  quia  nos  qui  omnipotentis  Dci  ^ 
oraculum  sunius,  a  culpis  imroinentibus  Scriptune 
sacrae  aedificio  protegimur.  Cujus  dum  sententias 
sollicite  aspicimusi  ab  errore  ignorantiae  alis  vela- 
mor.  Duo  vero  cberubiro  se  routuo  respiciunt  versis 
623  ▼Hltibus  in  propitiatoriumy  quia  utraque  te- 
sumenia  in  nullo  a  se  discrepant «  et  quasi  ad  se- 
nietipsa  vicissim  faciem  tenent,  quia  dum  quod 
unom  promittit,  boc  aliud  exbibet»  dum  inter  se 
posilum  medialorero  Dei  et  bominum  vident. 

(85i)  Facies  quippe  a  semetipsis  cberubim  aver* 
terent,  si  quod  unum  testamentum  promitteret, 
aliud  negaret.  Sed  dum  concorditer  de  mediatore 
Dei  et  bominuro  loquuntur,  ut  vicissim  se  respi- 
dant,  in  propitiatorium  intendunt.  Quia  enim  Te-  q 
slamentum  Vetus  designavit,  boc  Testamentum  N^ 
tom  exbibuit.  Ut  euim  pauca  de  multis  loquar» 
qoid  est  quod  Adam  dormiente ,  Eva  producitur 
{Gem.  xi),nisiquodmorienteGhristo  Ecclesia  forma- 
lur?  Quid  est  quodlsaac  ad  immolandum  ducitur,  et 
ligna  portat»  ars  superponitur  et  vivit  ?  nisi  quod 
Eedemptor  noster  ad  passionem  ductus,  lignum  sibi 
crucis  ipse  portavit,  et  in  sacriOcio  pro  nobis  ex  bi- 
miniute  est  mortuus,  ut  tamen  immortalis  mane* 
rei  ex  divinitate. 

(835)  Quid  est  quod  bomicida  post  mortero  suro- 
mi  poniificis  absolutns  ad  terraro  propriam  redit, 
Disl  qood  bumanum  genus  quod  peccaudo  sibimet 
ipsi  roortem  intulit,  post  mortem  veri  sacerdotiS) 


684  CAPtJT  III. 

DE   TEHNARIO. 

/n  Seriptura  sacra  iemarii  mmive,  aliquando  irea 
specialei  intelliguntur  virtutes,  fides^  spes^  r^ari- 
tas;  atiquando  fides  sanctcs  Trmitatis;  aliquando 
tria  peccati  genera,  operationis  videlicet ,  tocutio^ 
nis^  et  cogitationis  :  aliquando  tria  vitm  prm^ 
seutis  tempora  designantur, 

(836)  Ternarii  nomine  tres  speciales  virtutes  dd* 
signantur,  sicui  de  Jobdicitur  :  Nati  sunt  et  septem 
filii,  et  tres  fiUce  {Job  i,  2).  Septem  quippe  nobl» 
filii  nascuntur,  curo  per  conceplionero  bonae  cogi- 
tationis  sancti  Spiritus  in  nobis  septem  virtutes 
oriuntur.  Hanc  naroque  internam  prolem  dinanM- 
rat,  curo  Spiritus  mentem  fecundat  dicens  :  A^ 
quiesut  super  eum  spiritus  Domini,  spiritus  sapieH' 
tite  et  intellectus^  spiriius  eonsilii  et  fortitudime^ 
spiritus  scientice  et  pietatis^  et  replebil  eum  spirttue 
timoris  Domini  (Isa,  xi,  2).  Cum  ergo  per 
adventum  Spiritus  sancti  sapientia,  intellectus,  con- 
siliuro,  fortitudo,  scienlia,  pieus  ac  timor  Doroini 
in  aniroo  unicuique  nostruro  gignitur,  quasi  man- 
sura  postcriUs  in  mente  propagatur  ,  quae  supcmaB 
nostrae  nobiliutis  gcnus  eo  ad  vium  longius  ser- 
vat,  quo  amori  «terniutis  sociat.  Sed  habent  in 
nobis  septcm  filii,  tres  sorores  suas,  quia  nimirum 
quidquid  virile  bi  virtutum  sensus  faciont,  fidei, 
spei  cbariutique  conjungunt.  Neque  enim  adde- 
narii  perfcctionem  septem  fllii  pervenirent,  nisi  ui 
spe,  fide  et  chariUic  fuerit  omne  quod  agunt. 

Temarii  nomine  fides  sanct»  Triniutis  designa- 
tur,  sicut  per  Ezechielem  propheum  dicitur  :  695 
Porro  thalami  ad  viam  orientalem  portm  tres  hine^ 
et  tres  inde  {Exech.  xl).  (837)  Via  eteniro  nobis 
ipse  est  qui  dixit :  Ego  sum  via,  veritas  et  vita.  Ipsa 
etiamvia  est  orienUlis  dequo  spriptum  est:  Eceevir 
Oriens  nomen  e/uf  (t(/.vi,  12).  Hi  autemqui  in  sancU 
Ecclesia  frumcntiamoreDominum  videre  sciont,ei» 
que  jam  per  desideriuro  conjunguntur  tbalami  vo- 
cantur.  Sed  quid  est  quod  dicitur  tres  binc,  et  trea 
inde.  Tbalami  quippe  juxU  viam  orientalero  sont 
corda  ferventia  in  amore  Dei.  Et  sive  bi,  qui  electi 
fuerunt  in  Veteri  Testamento,  sive  bi  qui  in  Te«ta- 
mento  Novo  secuti  sunt,  nimirum  consUt  quia 
omnes  ex  amore  accensi  sunt.  Neque  eniro  vere 


videlicet  Redemptoris  nostri  peccatorum  suorum  D  Dominum  diligerent ,  si  ejusdem   TriniUtis  qua 


vinculis  solvitur ,  et  in  paradisi  possessione  repa- 
rator?  Bene  ergo  duo  cberubim  se  mutuo  respi- 
ctonl  versis  vultibus  in  propitiatorium,  quia  sicut 
jam  diximus,  quod  TesUmentum  Vetus  promisit, 
boc  Tesumenturo  Novum  exbibuit ;  et  quod  illud 
occulte  annuntiat,  boc  istud  exbibitum  aperte  cla« 
toal.  Propbetia  igitur  TesUmenti  Novi  est  Vetus  Te- 
sumenturo,  et  expositio  TesUmenti  Veteris  cstNo- 
vom  Tesumentum. 

(854)  Haec  praecedunt  superiora. 

(855)  Hax  sunt  apud  Gregor.  ante  haec  verba 
Ezech  :  per  quatuor  partes  earum  ibant,  De  binario 
viie  alia  c.  2  supra  ciuti  operisClictovei,et  Adrian. 
Toroeb.  in  poem.  de  Binario. 


Deusest,  gratiamnon  accepissent.  (858)  Juxta  viam 
ergo  orienulem  tres  binc,  et  tres  inde  sunt  thala* 
mi,  quia  dum  inter  veteres  et  novos  Patres  Domi-* 
nus  incarnari  dignatus  est,  quasi  in  medio  thala- 
morum  via  orienulis  apparuit,  qui  thalami  ad  ve- 
raro  speciem  ex  Triniutis  sunt  cognitione  decorati. 
Sin  vero  ad  virtutes  electorum  eumdem  nuroerum 
referamus,  tres  sunt  virtutes,  sine  quibus  is  qui 
operari  jam  valet,  salvari  non  potest,  videlicet  fides, 

(836)  Ex  lib.  i  in  Jon»  c.  xii,  28. 

(857)  De  ternario  Clicthov.  el  Guillelmus  abbas 
Alb«rip;e,  ms.  iu  Bibliotb.  Victo.  nonnulla  Ini* 
dunt. 

(858)  Ex  bom.  16  in  Ezecfa.,  post  iuiliom. 


i»  GARNERI  CAN.  REG.  S.  VIGTORIS  PARIS.  i;4 

spe«,  charilas.  Ei  quia  eadein  spes,  fides,  et  chari-  A  do   requisivil.  Oixil  autem  ad  cuUorera  viueae  : 


tas,  in  antiquis  Patribns  quae  in  novis'  doctoribus 
fuit,  juxta  viam  orientalem  tres  hinc  et  trcs  inde 
thalami  describuntur. 

(859)  Ternaril  nomine  tria  vitse  peccali  genera, 
operationis  videlicet,  locutionis  et  cogiiatiouis,  de- 
signantur ,  et  nuntius  beato  Job  dixisse  perhibetur  : 
Chaldm  fecerunt  tres  turmas,  et  invaserunt  camelos, 
et  tulerunt  eos ;  nec  non  et  pueros  percusserunt  gia- 
dio ;  et  effugi  ego  solus,  ut  nuntiarem  libi  (Job  i,  i7). 
Pcr  caii.elos  quippe  qui  munduin  aliquid  habciit, 
dum  ruminant ,  et  immundura,  duin  nequaquam 
ungulain'findunt,  bonae  rerum  leraporalium  dispen- 
sationes  intelliguntur.  (840)  Quasi  enim  tres  tur- 
inas  contra  camelos  facere,  est  terrenarum  dispen- 


Ecce  anni  tres  sunt  ex  quo  venio  fruclum  quwreiu  in 
ficulnea  hae^  et  non  invenio,  Venit  namquc  aute  le- 
gem,  quia  per  naturalem  inteileclum  quid  unus- 
quisque  exemplo  sui ,  qualiter  erga  proxiinum 
agcre  debuisset  innotuiL  Venit  in  lege,  quia  prseci- 
piendo  docuit.  Venit  post  legem  per  gratiam  ;  quia 
pietatis  suae  prsesentiam  exhii»endo  monstraviu 
Sed  in  tribus  annis  fructum  se  non  invenisse  627 
couqucritur ,  quia  quorumdam  pravorum  mentes 
nec  inspirala  lex  naturalis  corrigit,  liec  pra^ccpta 
erudiunt  nec  iiicarnalionisejus  miraculacoiiveriunt. 
CAPLT  IV. 

DE  QVATERNARIO. 

In  Scriptura  sacra  quaternario  numero,  aliquanao 


saUonum  studia  modo  illicito  opere,  modo  super-  ^     Vj"!''''''  f «^«"(7^'«'«^ .    aliqmndo    evangelistarum 

^      '  *^  dtcta,  ahquando   prtnctpales  vtrtntes,   ahqttando 


fiua  locutionc,  modo  inordinata  cogitatione  vastare, 
ut,  dum  ad  ministrandum  se  mens  exterius  efficaci- 
ter  extendcre  nilitur,  a  sui  considcratione  sepa- 
relur;  et  eo  damna  quae  de  semetipsa  patiturne- 
sciat,  626  Quo  erga  aiieua  fortiori  studio  quam 
decet  elaborat.  Recta  autem  mens  cum  curas  dis- 
pensationis  suscipit,  quid  sibi,  quid  proximis  de- 
beat,  attendit ;  et  nec  per  alienae  sollicitudinis  iin- 
miKieralioiieni  sua  studia  negligit,  nec  pcr  suae  uli- 
htatis  vigilaaliam  aliena  postpoiiit.  Scd  lamcn  ple- 
rumque  duni  ad  utraque  mens  solerlcr  invigilat, 
duin  magnis  erga  se  et  ea  quae  sibi  commissa  sunt 
circumspeclionibus  vacat,  repenlino  turbata  ciijus- 


quatuor  Evangelia,  aliquando  quatuor  mundi  par- 
tes  intelligunlur, 

(842)  Quaternarii  nomine  qualuor  Evangelistae 
intelliguntur,  sicut  per  Ezecliielem  dicitur  :  Et  in 
medio  ejus  simHiludo  quatuor  animalium  {Ezech.  i, 
5) ;  et  post  pauca  :  Similitudo  autem  vuUtis  eorum 
facies  hominis^  el  facies  leonis  a  dextris  ipsorum  qua' 
tuor  {ibid,  xli,  19).  Reqiiire  in  capitulo  de  lcoDe, 
lib.  111,  cap.  (7,  dist.  2. 

Quaternarii  iiomine  quatuor  Evangelistarum  dicta 
inteiliguntur.  Require  in  capitulo  de  coiumnis,  liii. 
XII,  cap.  i6,  dist.  5. 

Quaternario  nuniero  quatuor  principales  virtu- 


libet  cansae  einergentis  articulo,  ita  in  praeceps  ra- r  tes  designantur ,  ut  vidcrc  cst  lib.  i,  cap.  15,  di- 
pitur,    ut  ab  ea   subito  cunctse  circumspecliones      stitict.  2. 


ejus  obruantur.  Uiidc  et  custodes  camelorum  pue- 
ros  Chald;ei  gladio  fcriunt,  sed  tamcn  unus  redit, 
quia  inter  baec  discrclionis  ralio  mentis  nostrae  ocu  • 
lisoccurrit  etsullicilasibimet  anima,  quid  subitoim- 
pulsu  tentationis  intrinsecus  amiltat  intelligit. 

(841)  Ternarii  nomeii  tria  vitae  prsesentis  tempora 
vidolicct  ante  legem,  sub  legc,  sub  gratia  designat, 
sicut  in  Evangelio  voce  Veritatis  dicitur  :  Arborem 
pci  habebat  quidam  plantatam  in  vinea  sua,  et  venit 
quasrens  fructum  in  ea  et  non  invenit,  Dixit  autem 
ad  cultorem  vineas :  Ecce  anni  ires  sunl  ex  quo  venio 
quterens  fructum  in  ficulnea  hac,  et  non  invenio 
{Luc.  XIII,  7).  Quid  enim  arbor  fici  nisi  humanam 


(843)  Qiialernario  numeroquatuorEvangelia  desi* 
giiantur,  sicut  voce  Dominica  ad  Moysen  dicitur  : 
Facies  quatuor  circulos  aureos,  quos  pones  per  qua- 
tuor  arca:  angulos :  duo  circuli  sunt  in  latere  tino,  et 
duo  in  alterp,  Facies  quoque  vectes  de  lignis  Sethim^ 
et  operies  eos  auro;  inducesque  per  circulos  qtd  sun: 
in  arcw  lateribus,  ut  628  portetur  in  eis,  qui  semper 
erunl  in circuliSf  nec  unquam  extrahentur  ab eis  ( Exod, 
XXV,  12-15).  (844)  Quid  udinque  pcr  arcam,  nisi 
sancla  Ecclesia  ligui  alur  ?  Cui  quatuor  circuli  aurei 
per  qualuor  augulos  juhcnlur  adjungi,  quia  iu  eo 
quod  pcr  qualuor  nuiiidi  pa;les  dilalala  teiidilur, 
procul  dubio  quaiuor  saiicti  Evangelii  libris  accin- 


naturam  signat?  Qu»  bene  quidem  plantala  est  sic-  D  cta  pra^Jicatur.  Vectes  quoque  de  lignis  Seihim  fiunt, 


ul  ficus,  sed  in  culpam  propriam  spoiite  lapsa  fru- 
ctum  non  servat  operationis.  Ad  peccatum  quippe 
ex  voluntate  corrucns ,  quia  fructum  obedientiae 
fcri  e  noluit,  statum  rectitudinis  amisit.  Quae  ad  Dci 
simililudinem  coiidita,  dum  in  sua  dignitate  non 
perstiiit  qu04l  plantata  fuerat  servare  contempsit. 
Terlio  autem  Domiuus  vineae  ad  ficulnoam  venit, 
quia  iialuram  generis  humani,  ante  legem,  sub 
lege,  sub  gratia  exspectaiido,  admoneudo,  visitan- 

(850)  Ex  lib.  11  in  Job  c  xxv,  35. 
(840)  Haec  sunt  post  superiora  periodis  aliquot 
disslta. 

^841)  Ex  lii»m.  51,  in  Evang. 

(842)  De  quatcrnario  vide  itcram  Jodoc.  Clicthov. 


qui  eisdem  ad  porlandum  circulis  inscrantur,  quia 
foFtes  perscverantesque  doclores,  velul  imputribilia 
ligna  qua^rcndi  sunt,  qui  instructioni  sacroriiin  li- 
broruiii  seinper  inhaerentes  sanctse  Ecclcsio}  unilato 
denuntient,  et  quasi  intromissi  circulis  arcam  por- 
lant.Veclibusquippearcam  pf)rlare,esl  bonis  docto- 
ribus  sanctam  Ecclesiam  ad  rudcs  infidclium  inciitcs 
pr:edicando  deducere.  Qui  auro  quoque  jubentur 
Of»eriri,  ut  cum  scrmone  aliis  insonant,  ipsi  ctiam 

c.  4  de  mystica  muner.  signific.  et  GuillcU  abbat.  m 
Alh:eripx. 

(815)  Gregor.  autem  cx  vers.  proximo  repctit 
vcrl  II in  facie, 

(8ii)  E\  11  pait.  Pastoral.,  c.  !!• 


W5  CREGOftlANUM. 

viiaj  splendore  fulgescanl.  De  quibiis  aple  subdilur:  A 
Qui  iemper  erunt  in  circuU$,  nec  nnquam  extrahentur 
ab  ei$.  Quia  niniirum  necesse  est  u(  qui  ad  oflicium 
praedicationis  excubant,  a  sacrac  lectionis  studio  nun- 
qoam  recedant.  Ad  boc  namque  Tcctes  esse  in  cir- 
culis  semper  jubetur,  ut,  cum  portari  arcam  op- 
portunitas  exigit,  de  intromittendis  veclibus  por- 
tandi  tardiUs  nulla  generetur,  quia  videlicet,  cum 
spiritale  aliquid  a  subditis  pastor  iiiquiritur^  igno- 
miniosum  valde  est,  si  tunc  quserat  discere,  cum 
qoxstionem  debet  eiiodare.  Sed  circulis  vectes  sem- 
pcr  inbxreant,  ut  doctores  semper  in  corrlibus  suis 
eloqoia  sacra  meditantes,  testamenti  arcam  sine 
niora  elevent,  et  quidquid  necesse  est  protinus  do« 
ceant.  Unde  primus  pastor  Ecclesiae  pastores  caete- 
ros  admonet,  dicens  :  Parati  semper  ad  $ati$factiO'  ^ 
nem  omni  poscenti  de  ea  quw  in  nobi$  e$t  $pe  (/  Petr. 
III,  15).  Ac  si  apertc  dicat :  Ut  ad  portandum  ar- 
cam  nulia  mora  praepediat,  vectes  a  circulis  nun- 
qoaro  recedant. 

(845)  Quateniario  numero  quatuor  mundi  partes, 
scilicet  oriens,  occidcns,meridies  et  septentrio  intel- 
liguntur. 

629  GAPUT  V. 

DE  8BNARI0. 

/n  Scriptura  tacra  $enario  numero^  aliquando  perfc' 
etio  ref,  de  qua  agitur^  aliquando  actitw  vitm  per- 
fectio.aiiquando  $ex  $aculi  huju$<BtaU$  signantur. 

(846)  Senario  iiumero  perfectio  rei  qua  agitur 
intelligitur  :  Vnde  et  beato  Job  in  restitutione  rerum 
ami$$arum  pro  tribu$  mitlibu$  camelorum^  reddita  q 
$uni  ei  $ex  millia  camelorum  (Job  xlii,  12).  Senarius 
namque  numerus  apod  saecvlarem  scientiam  idcirco 
perfectus  est,  quia  primus  innumeris  completur 
parCibus  suis,  id  est  sexta  sui  parte  et  tertia  et  di- 
midia,  quo  unum  et  duo  et  tria  sunt  qo»  in  sum- 
mam  ducta  sex  flunt.  Nec  enim  alius  anie  senarium 
reperitur,  qui  suis  partibus  dum  dividit,  tota  ejui^ 
soroma  compleatur.  Sed  boc  quod  per  Scripturae  sa- 
crae  celsiludlnem  transcendimus,  ibi  senarium,  unde 
perfectos  sit  invenimus.  Senarius  quippe  numerus 
in  Scriptura  sacra  perfectus  est,  quia  in  mundi 
originc  Dominus  ea  quae  primo  die  coepit,  sexlo 
die  opera  complevit.  (847)  Millenarius  aulem  nu- 
merus  in  sacro  eloquio  perfectus  dicitur,  quia  ap- 
pdbtione  ejus  universitas  rei,  de  qua  agitur,  desi-  D 
gnatur.Gamelorum  vero  nomine  eos  accipimus,  qui 
cxterorum  mala  transeunt  exoberantiom  tortoosa 
mole  vitiorom.  Beatos  ergo  Job  sex  millia  camelo- 
roro  recepit,  quia  sancta  Ecclesia  plenitudinem 
operis  accepit  in  eorom  conversione,  qoi  ab  illa  do- 
dom  vitiorom  soorom  feditate  perieront. 

Senario  nomcro  activae  vitae  periectio  designator, 
lieotadMoysen  dicitor :  Si  emeri$  $ervum  Hebraum^ 
$ex  auni$  $erviet  $ibi ;  in  $eptimo  egredietur  liber  gra- 
ff f .  Cmm  630  9^^^  ^<<^  intraveritf  cum  tali  exeat : 
Si  kaben$  uxorem^  et  uxor  egrediatur  $imul.  Sin  au- 

J845)  Hic  aoctor  lectorem  mittebat  ad  c.  20, 1.  v, 
nihil  otcurrit  ad  rem. 
(846)  fjL  I.  XXXV  in  Job  c.  xi,  in  fme  19. 


—  LIB.  XV. 


446 


tem  dominus  dederit  illiuxorem,  ei  pepererit  fHio$^  ei 
filia$,  mulier  et  tiberi  erunt  domini  $ui,  ip$e  vero  ex- 
ibit  cum  ve$titu  suo.  Quod  $i  dixerit  $ervu$  :  Diligo 
dominum,  et  uxorem  ac  tibero$  :  non  egrediar  tiber^ 
offerat  eum  dominus  diis  et  appticabitur  ad  ostium^ 
et  po$te$,  perforabitque  aurem  eju$  $ubula.  et  erit  d 
$ervu$  in  $wcuta  (Exod.  xxi,  2-6).  (848)  flebraeos 
tran$iin$  interpretatur.  Et  servos  Hebraeos  eml- 
tor,  quando  unusquisque,  qui  jam  ab  hoc  saeculo 
mente  transit,  servitio  omnipotentis  Dei  subditur. 
lUe  etenim  vere  Deo  servire  appetit  qoi  ab  hoc  s«^ 
colo  transire  didicerit :  SicMoyses  transit,  nt  vlde- 
rctvisom(Exorf.  iii);  sicDavidcora  viderel  imptttm 
exattatum  et  elevatum  super  cedros  Libani,  transivii, 
et  ecce  non  erat  {PsaL  xxxvi,  55).  Quia  iiilquorom 
potentias  esse  magnum  aliquid  forlasse  credimos, 
nisi  permanens  saecolom  mente  transeamos.  Servos 
vero  Hebraeiis  emplos  sex  annis  servire  praecipitor, 
ita  ot  in  seplimo  liber  exeat  gralis.  Qoid  enim  pef 
senariom  nomerum  nisi  aclivae  vitae  perfcctio  deai- 
gnatur?  Quid  enim  per  septcnarium  nisi  contempla- 
tiva  exprimitiir  ?  Sex  ergo  annis  servlt,  et  septimo 
egreditur  liber,  quia  per  activam  vltam  quam.perfe- 
cte  exbibueiit,  ad  contemplativae  viiae  lilertatem 
transit.  Et  nolandum  quod  gratis  liber  egreditur, 
qoia  bi  postqoam  omnia  feccrint  dicunt  se  inutiles 
servos  :  eisque  procul  dulio  sicut  ipsa  activa  foit 
ex  monere,  ita  erit  ex  gratia  etiam  contemplativa. 
Gom  quali  vesle  intraverit  cum  tali  excal,  quia  om- 
nino  necesse  est,  ut  unusquisque  nostrum  in  hoc 
quod  incipit,  persevcret  usque  ad  fliiem  operis,  in 
ea*quam  inchoavit  inlentione  perduret.  Ille  qiiippe 
ad  contemplativam  transit,  qui  in  activa  vita  inten- 
tionis  suae  vestem  ad  deteriora  non  mutaverit.  Et 
sunt  nonnulli  qui  priusquam  omnipotentis  Dei  ser- 
vitio  in  sancta  conversalione  socicntur  jara  I)ona 
operari  diligunt.  Sunt  vero  alii  qui  bona  opera  prius- 
quam  ad  servitium  |omnipolentis  Dei  venerunt,  di- 
scunt.  Qui  ergo  operalionem  bonam  priusquain 
ad  Dei  servitium  veniret,  habere  sluduif,  He- 
braeus  servus  cum  uxore  est  emptus.  Ct  plerumque 
is  qui  talis  est,  potest  ad  contemplativam  vitam 
031  translrc,  et  tamcn  activam  vitam  non  dese- 
rere.  Uude  et  illic  subditur  :  Si  habens  uxorem  ei 
uxor  egrediatur  $imut.  Gum  eo  enim  ad  libertatem 
et  uxor  egreditur,  qiiando  is  qui  ad  contemplatio- 
nem  pervenit,  etiam  foris  actionem  boni  operis, 
qua  prodessc  possit  aliis  non  reliiiquit.  Sin  aiitem 
Dominus  dederit  illi  uxorem,  et  peperit  ei  filios,  ec 
filias;  mulier  et  liberi  ejus  erunt  domini  soi,  ipse 
vero  exibit  com  vestito  soo.  Servo  empto  dominos 
dat  oxorem/  com  *praedicator  quisque  eom  qoem 
jori  omnipotentis  Dei  mancipaverit,  bonae  actioni 
Gonjongit.  Nam  et  praedicatores,  domini  vocantor» 
sicotEIiseo  prophetaedepraedicatoresoodicitor:  Scis 
qood  dominos  toos  tollatora  te(/ V  Reg.  11, 5)(849). 

(847)  Haec  longius  a  su|>erioribus  sunt. 

(848)  Ex  lioin.  3  in  Ezech. 

(849)  In  Vulg.  arctiiis  oratio  hxc  oifcrtor. 


GARNERI  CkX  REG.  S.  YICTORIS  PARIS. 
emptiiii   filios  et  Glias   parit,  A  CAPUT   VI. 

r-..^.  ^^  SEPTEWARIO. 


447 

Uxor   Tero  servi 

quando  bona  aclio  fortes»  vel  teneros  fructus  geoe- 
rat.  Sed  roulier  quae  a  domino  data  est,  eidem  do- 
niino  cum  filiis  remanet,  ipse  vero  servus  exit  cum 
vcslitu  suo,  quia  bona  actio,  vel  ejusdem  bonae 
aclionis  fructus  praedicaloris  mercede  r6putantur. 
Ipse  vero  in  desiderii  sui  intentionc  perdurans,  per 
supcrnam  gratiam  ad  contemplationem  libcr  egredi- 
tur.  Quod  si  dixerit  servus;  diligo  dominum  meurot 
et  uxores  ac  liberos,  non  egrediar  liber.  Servus  do* 
minum  suum  diligit,  quando  prsedicaloris  verba  sol' 
licita  mente  custodit.  Uxorem  quoque  amans  et  li* 
beros»  liber  egredi  recusat,  quando  activam  vitam 
ejusque  fructus  diligens  transire  ad  contcmplativam 
non  vult,  quia  bona  se  opera  habere  in  ministerii 


148 


In  Seriptura  sacra  septenario  numero  ^  aUquando 
summa  perfeclioms,  aliquando  secutura  requies^ 
aliquando  universitas  temporalitatis,  atiquando  san^ 
ctas  Ecclesice  universitas  ,  aliquando  plenituda 
operationis  spirilus  septiformis  inlelligttur^  ali» 
quando  septem  virtutes* 

633  (^^^)  Seplenario  numero  perfeciionis  suroma 
designatur,  sicut  de  beato  Job  dicitur  :  Natique  sun$ 
et  septem  (Hii  et  tres  filice  (Joh  i,  2).  Septenariut 
quippe  nunerus  apud  sapientes  hujus  saecuU  qua- 
daro  sua  habetur  ratione  perfectus,  quia  ex  priroo 
pari  et  ex  primo  Impari  consummatur :  ex  primo 
qui  dividi  potest,  et  ex  primo  qul  dividi  non  potest. 


sui  servitute  considerans,  ad  libertatis  quietem  re-  ^  Primus  enim  par  quaternarius  est,  primusque  Im- 
cusat  secedere.  Sed  offcrat  eum  dominus  diis,  et  par  ternarius,  ex  quibus  duobus  septenarius  con- 
appllcetur  ad  ostium  et  postes,  et  perforet  aurem  stat ;  qui  elsdem  suis  partibus  roultiplicatus  in  duo- 
ejus  sttbula,  ut  sit  ei  servus  in  saeculum.  Is  eniro  denariuro  surgit.  Naro  sive  tres  per  quatuor  sive 
qul  in  activa  disposuit  vita  perdurare,  a  Doroino  «quatuor  per  ires  ducirous,  ad  duodenariuroperveni- 
diis  offeriur,  quando  a  praedicatore  suo  antiquoruro     n^us.  Sed  nos  qul  superua  veritatis  praedicamenti 


Patium  dictis  imbuitur,  qui  nobis  in  via  omnipo- 
tentis  Del  sacerdoles  fuerunt,  atque  ad  ostium,  et 
postes  tabernaculi  ducitur,  ut  de  Ingressu  ccelestis 
habitacuU  altcrius  aiiquid  audiat,  et  tremendi  judi- 
cil  dlem  subtiliter  agnoscat,  ne  per  boua  opera,  quae 
faclt,  placere  hominibus  appetat.  Sicque  auiis ejus 
subula  perforatur,  duin  mens  illius  timoris  Dei  sub- 
tilitate  percutitur,  ut  vcrbi  Del  acumine  632  trans- 
fixa  per  omne,  qiiod  agit,  noverit  Ingressum  regni 


percipimus,  haec  fixa  sententiae  allitudine  despi- 
cicndo  calcamus.  Hoc  procul  dubio  inconcussa  fide 
relinentcs,  quia  quos  spirilus  gratiae  septilormis 
rcpleverit,  periicit  eis  non  solum  Triniutisnoliliam; 
sedeliam  virtulum  quatuor,  id  est  prudenliae,  tempe- 
rantia;,  fortitudinis,  atque  justitia:  operationem  prae- 
bet.  Qui  in  ipsis  quoque  quos  ingre<Iitur,  is  quodam- 
modo  partibusaugetur,  dum  et  pcr  Triuitatis  notitiam 
quatuor  virtutum*  actio  accipitur ;   et  per  operatio- 


semper  attendere  et  quasi  ab  ostio  et  poste  taber-  ^  nem  virtutum  quatuor,  usque  ad  manifestaro  Trini- 


naculi  perforatam  aurem  portare.  Qul  erit  ei  ser- 
vus  in  saeculo,  ut  esse  post  saeculum  Uber  possit.  In 
saeculo  enim  ser^us  est,  qul  per  actlvam  vitam  ho- 
minibus  servlre  disposuit,  ut  post  praesens  saeculum 
ad  libertatem  veram  valeat  pervenire,  de  qua  per 
Paulum  dicitur  :  Quia  ipsa  creatura  liberabitur  a 
servitute  corruptionis^  in  libertatem  glorim  /iliorum 
Dei  (Rom.  viii,  21).  Tunc  etenim  nobis  vera  liber- 
tas  erk,  cum  ad  gloriam  filiorum  Del  adoptio  no- 
stra  pervenerit.  Nuiic  vero  non  soluro  activa  vita  lii 
servitute  est,  sed  ipsa  quoque  coutemplatio,  qiiia 
super  nos  rapimur,  libertatem  mentis  adhuc  per- 
fecte  non  oblinet,  sed  imitatur,  quia  illa  quies  in- 


tatis  speciem  pervenitur.  Et  apud  nos  ergo  est  se« 
ptenarius,  sed  longe  dis*simililer,  quia  plcne  et  no- 
minanter  in  duodeiiarium  surgit,  dum  et  per  fidem 
opera,  ct  rursum  per  opcra  perficit  fidcm.  Sancti 
quoque  apostoli  gratia  septiformis  spiritus  implendi 
duodecim  sunt  elecii,  in  quatuor  enim  mundl  par- 
tibus  Trinitatem  quae  est  Deus  innotesccre  mitte- 
bantur.  Duodecimergo  suntelecli,  utctiam  ex  ipsius 
numerationis  causa  claresccTct'  quod  per  quatuor 
Infima,  tria  summa  praidicarent.  Sive  itaque  hac 
vel  alia  qualibet  ratione,  certissime  lamen  scimus» 
quod  Scriptura  sacra  septenarium  numeruro  pro 
perfectione  ponere  consuevit.  Nati  sunt  ergo  beato 


tlroa  iu  aenigroate  vidctur.  Ipsa  uroen  in  quantalibet  d  Job  sepiem  filii  ad  pnedicandum,  scilicet  viriliter 


slt  corotemplationls  angustia,  activa  vita  jam  valde 
est  latior  atque  sublimior,  quae  ad  quamdam  men- 
tig  libertatem  transit,  tempoi*aIia  noii  cogitans,  sed 
aeterna. 

(850)  Scnario  numero  sex  saeculi  hujus  auates 
designantur,  sicut  per  Ezechielero  prophetam  dici- 
tur :  Ecce  sex  viri  veniebant  de  via  portm  superioris^ 
qum  respiciekat  ad  aquiionemel  uniuscujusque  vas  in- 
Uriusin  manmejus  (Exod.  xxxvi,25).  Repetellb.^iiit 
cap.  2,  dlst.  5. 


iucedentes  apostoli,  qui,  dum  perfectionis  praeceptt 
peragunt,  quasi  superioris  sexus  fortitudinem  in  con- 
versalione  tenuerunt. 

034  (852)  Septenarlo  numero  secutura  requies 
auernilatis  invenitur,  cum  dies  septimus  In  requiem 
Domiui  sanctificatus  vacatur  cui  jam  vespera  inesse 
nen  dlcitur,  quia  aeternae  beatitudinis  requies  buUo 
lermlno  coarctatur,  hincesteUam  quod  lege  data  dies 
septimus  feriatus  esse  pmH^ipitur,  ut  aeterna  per 
IUum  requles  designetur.  Hinc  est  quod  in  annorum 


(850)  Desenariu'ibidemClicthov.,etGuilIel.  abb. 
Albseripae,  c.  4. 
^  (851}  Ex  lib.  XXXV  in  Job,  cap.  7  antc  mcdluro,et 


1. 1,  c.  6,  12  carptim. 

(852)  Ex  I.  XXXV  iii  Job,  c.  7.  6. 


4i9  GREGORIANUH. 

eurriculo  septenarius  numerus  sej^ties  multiplicaius  A 
monade  addita  ad  quinquageDarium  ducitur,  ut  per- 
peloam  beatitudinem  signans  jubilaei  sacratissima 
requi^  olDservetur.  flinc  est  quod  resurgens  Domi- 
nus  ei  frequenterapparensullimojam  conviviocum 
septem  discipulis  comedisse  describitur,  quia  bi  q«ii 
illo  nunc  perfecti  sunt^  aetema  per  illum  refectione 
satiantur. 

(853)  Septenario  numero  lisec  universitas  tempo- 
ralitatis  aecipilur.  Hinc  est  enim  quod  per  septem 
dies  boc  totum  vitae  praesentis  tempus  evolvitur. 
niDC  est  quod  in  typo  sanctae  Ecclesiae  qum  omni 
tempore  mundum  prcedicando  circuit^  area  Domini 
iubis  ciangentibus  muros  Jericho  diebus  septem  ctr- 
etLmmcta  confregit  {Josue  vi,  4).  Hinc  PropbeU  ait : 
SepHes  tn  die  laudem  dixi  tibi  (Psal.  cxviii,  164).  ^ 
Quod  ipse  rursuro  pro  toto  atque  universo  suae  de- 
precationis  tempore  se  dixisse  signiflcans  ait :  Sem- 
per  iaus  ejus  in  ore  meo  (Psal.  xxxiii,  2).  Quod 
Tero  per  seplenarium  numerum  praesentis  vitae  uni- 
▼ersitas  designatur,  tunc  magis  ostenditur  cum  post 
eum  quoque  etiam  octonarius  subinfertur.  Septena- 
riuro  quippe  cum  adbuc  alius  sequitur,  ex  ipso  ejus 
argamento  exprimitur  quod  linienda  temporaliier 
sHomitate  coiicludatur. 

Septenario  numero  sanctae  Ecdesiae  universitas 
designalur^  Uude  Joannes  in  Apocalypsi :  Septem 
Ecclems  uribit  (Apoc,  i,  4) ;  sed  per  eas  quid  aliud 
quam  universalem  intelligi  Ecclesiaro  voluit  ?  Quae 
nimirum  universdlis  Ecclesia  ut  plena  s^ptiformis  Q 
graiiae  spiritu  signaretur,  Eliseus  super  puerum  mor- 
taumseplies  oscitasse  describitur(i  YReg.  iv).  Super 
ex&tinctum  quippe  populum  Dominus  veniens,  quasi 
septies  oscitat  qui  ei  dona  Spiritus  septiformis  gra- 
Uae  misericorditer  aspirat. 

035  Septenarionumeroplenitudino  operationis 
•Iiiritus  septiformb  inteiligitur,  sicut  per  Zachariam 
propbetam  de  Redemptore  iiostro  sub  figura  lapidis 
dicitur  :  Super  lapidem  unum  septem  oculi  sunt. 
Require  in  cap.  de  Pieiadibus,  lib.  i,  c.  9,  dist.  2. 

(854)  Septenario  numero  septem  virtutes  intel- 
liguutur,  quae  in  cordibus  ildelium  operante  Spi- 
rilu  sancto  oriuntur,  videlicet  sapientia,  intellectus, 
consilium,  fortitudo,  scientia,  pietas  ac  timor  Domi- 
b1  (855).  Unde  et  boc  quod  praediximus  de  filiis  ^ 
iob  potesl  quoque  rooraiiter,  non  inconvenienter 
intelligi,  scilicet  nati  sunt  ei  septeni  filii  et  tres  fi- 
liae.  Septem  quippe  nobis  filii  nascuntur,  cum  per 
coiiceptionem  bonae  cogitationis  sancti  Spiritus 
septem  iu  nobis  virtutes  oriuntur.  Hanc  namque 
iiUernam  prolem  propbeta  dinumerat,  cum  spiritus 
meniem  fecundat,  dicens  :  Requiescet  super  eum 
rpiritus  Domini  ^  spiritus  sapientite  et  intellectus^ 
spiritus  consUii  et  fortitudinis^  spiritus  scientiit  et 

(853)  Ex  eodem  lib.  et  cap* 

(854)  His  si  lubet  junge  Clicthov. 

(855)  Guili.  abb.  Albaeripae,  c.  8.  el  Clict.  cap.  7 
et8. 

(856)  Ex  lib.  i  in  Job,  c.  ii,  28. 

(857)  Adde  Guill.  abb.  Altoripae  c.  9  et  Clictov., 


—  LIB.  XY.  4S» 

pietatis^  et  repUbit  eum  spiritus  thnoris  Domim  (/m. 
xi,2, 3)  (856).  Cum  ergoper adventum  Spirilus  sanctl 
saplentia,  inteUectus,  coiisilium,  fortitudo,  scientia 
pietas  ac  limor  Domini  in  animo  uniuscujusquenos- 
trum  gignitur,  quasi  mansura  posleritas  in  mente 
propagalur,  quae  supernae  nostrae  nobllltalis  genus 
eo  ad  vitam  longius  serval,  quo  amori  aeternitalb 
sociat ;  sed  habent  in  nobis  septem  filii  tres  proeol 
dubio  sorores  suas,  quia  quidquid  virile  bi  virtu- 
tum  sensus  faciunl,  spei»  fidei  et  cbaritatl  conjun- 
gunt.  ^eque  enim  ad  denarli  perfectionem  ieptem 
filii  pervenirent,  nisl  In  spe,  fide  et  charltate  fueril 
omne  quod  agunt. 

CAPUT    VII. 

DB  OCTOIfARIO. 

(857)  Octonarlo  iiumero,  dies  aetemi  judicli,  el 
carnis  resurrectio  deslgnatur,  sicut  per  Ezechielem 
dicitur  :  Et  mengus  est  vestibuium  portce  octo  cubt" 
tis  {Etech.  xl,  9).  Ac  ue  boc  vestibulum  extra  por- 
Um  esse  crederemus,  subditur :  vestibulum  autem 
portce  erat  inirinsecus.  Quid  ^36  ^^^  interius 
vestibulum,  nisi  aetemae  vitae  lalitudo  sigiiatur,  quae 
modo  inter  angustias  vitas  praesentis  jam  spe  mente 
concipitur  ?  De  qua  per  Psalmistam  dicitur :  Intraie 
portas  ejus  in  confessione^  atria  ejus  in  hymnie  wH'- 
fessionum  (Psal.  xcix,  1).  (858)  Cum  euiro  peccaU 
nostra  per  lacrymas  confilemur,  angustae  vitae  por- 
tam  ingredimur.  (859)Sed  cum  post  haec  ad  «temara 
vitam  perducimur,  portae  noslrae  atria  in  confesslo- 
num  laudibus  intramus,  quia  ibi  jam  angustla  non 
erit,  cum  laetitia  aelernae  soIemnitaUs  nos  assurop- 
serit.  Propter  confessionis  nostrae  angustiam  Verl- 
tas  dicit :  IntraU  per  angustam  portam  (Matth.  vii, 
13).  Et  cum  se  Psalmisu  reclpere  In  lalitudliie 
aeterna  gaudia  praesuinpserat,  dlcebat :  Statuisti  in 
loco  spatioso  pedes  meos  {Psal.  xxx,  9).  Ad  atrium 
ergo  per  porum  tendltur,  quia  ad  latltudinem  so* 
lemnitatis  pertlngitor  ab  angustia  confessionfs,  \\\^ 
iuquegaudia,  quae  apud  Pavld  atrla,  apud  Eze? 
cbielero  vestibulum  iiiterius  vocanlur.  Unde  et  hoq 
Ipsum  vestibqluro  octo  cubitis  dicitur  meusuraluiq. 
Ibl  enlm  omnes  reclplendl  sunl,  qul  nunc  in  exerclt 
lio  operls  laborant,  el  ad  aeteraa  gaudia  per  cou« 
lemplationis  gratiam  suspirant.  Nec  immerito  men-r 
sura  vestlbuli  in  octo  cubitb  ponltur,  qula  septein 
dlebus  universum  teropus  evolvilqr.  i^iem^  eletilm 
dies  quae  expleu  septero  diemm  vlclssiludine  se« 
quitur,  scilicet  ocuva  est.  Octo  iuqiie  eubitis  ve- 
stlbulum  roensuratur  InMrinsecus,  quia  per  luceni 
quae  post  septero  dles  sequltur  latiludo  nobis  aeler? 
nltatls  aperitur. 

CAPUT  VIH. 

DE    MOVENARIO. 

(860)  Novenario  numero  novem  angeloram  or- 

c.  7, 

(858)  Ex  initio  horoel.  16  in  Gzech 
i859)  Slc  autero  legit  Aug.  in  Psal 

(860)  Vide  Guill.  abba  Albaerip»,  cap.  10,  ei 
Clictov.,  cap.  8, 


«l 


ifiiies  desigDantur,  sicat  proptieta  de  antiqui  hostis 
ruina  loquens,  et  conditiones  ejus  celsitudinem  et 
priniatus  ejus  potenliam  insinuans,  post  alia  dicit : 
Omnis  iapis  pretiosu$  operimentum  tuum ;  sardius^ 
topaxiuSf  et  jaspis^  chrysolithus^  et  onyx^  et  berilluSt 
sapphirusj  et  earbunculus^  et  smaragdus  {Exech.  xxviii, 
15).  Novem  diiit  genera  lapidum  ®57  nimirum 
novemsuntordincs  angelorum.  Nam  cum  peripsa 
sacraeloquia  angeli,  archangeli,  throni»  dominatio- 
nes,  virtutes,  principatus,  potestates,  cherubim  al- 
que  seraphim  aperta  narratione  memorantur  su- 
perborum  civium ;  quantae  sint  distinctiones  su- 
pemorum  civium  ostenditur  (861).  Quibus  tamen 


GARNGRl  CAN.  REG.  S.  VICTORIS  PARIS.  m 

A  anliquus  hostis  operlus  fuisse  describitur,  quia  eos 
quasi  vestem  ad  omamentum  suuin  habuit,quoruni 
dum  clarilatem  transcenderet,  ex  eomm  compara- 
tione  ciarior  fuit. 


CAPUT  iX. 

DE    DENARIO. 

(862)  Denario  numero  angelorum  ct  hominum 
naiura  designatur,  sicut  in  Evangelio  Yerilatis  voce 
dicitar :  Atcl  qtue  mulier  habens  drachmas  decem^  «t 
perdiderit  drachmam  Mnam  nonne  accendil  lueer^ 
na%n^  et  evertit  domum^  et  quwrit  diligenter  donec 
ittvemat  f  (Luc.  xv,  8.) 


INCIPIT  LIBER  DECIMUS  SEXTUS. 


638  CAPUT  PRIMUM. 

DE  VASIS. 

/n  Scriptura  sacra  cum  vas  singuluriler  ponitur^  a/t- 
quando  prosdicator  sanetus^  aliquando  indiscipli- 
natus  quilibet^  aliquando  inteiligentiiB  nostro!  ca- 
pacitas  designatur,  Cum  pluraliter  vasa  dicuntur^ 
aliquando  sancti  Patres^  aiiquando  animas  fidelium 
populorum^  aiiquando  conscientice  nostrw  intei- 
iiguntur. 

(863)  Vasis  nomine  pra^icalor  sanctus  inlelli- 
gitur  sicut  in  Aclibus  apostolomm  voce  Dominica 
ad  Ananiam  de  Paulo  converso  dicitur  :  Vas  eiectio^ 
nis  mihi  est  iste^  ut  portel  nomen  meum  eoram  gen' 
tibus^  et  regibuSy  et  fiiiis  Israei  {Act.  ix,  15). 

Yasis  nomine  disciplinatus  quiiibet  intelligitur, 
sieut  ad  Moysen  vocc  Dominica  dicitur  :  Vas  quod 
non  habebit  operculum^  nec  iigaturam  desuper^  im- 
viwtdum  erit  {Num.  xix,  14).  639  (^^^)  Tegmen 
namque  operculi  vel  ligalura,  est  censura  discipli- 
n»,  qua  quisquis  non  premitur,  quasi  immundum 
poilulumquc  reprobatur.  Quasi  enim  vas  sine  oper- 
culo  vel  ligatura  poliuitur,  qui  per  studium  osten- 
tationis  patens  nullo  velamine  taciturniiatis  ope- 
ritur. 

(865)  Yasis  nomine  capacitas  intelligentlae  nostrae 
iotelligitur  sicut  per  Moysen  in  aediGcatione  taber* 
naculi  dicitur  :  Quidquid  in  cuitum  et  ad  vectes  ne^ 
eessarium  erat  viri  cum  mulieribus  prtebuerunt^  ar- 
miliaSf  et  inaures,  annulos  et  dextralia.  Omne  vas 
aureum  in  donaria  Domini  separatum  est.  Si  quis 
kabuit  ttyacinthumy  purpuram,  coccumque  bis  tin- 
ctum^  byssum^  et  piios  caprarum  (Exod.  xxxv,  ^). 
In  ornamcnto  quippe  tabernaculi  viri  cum  mulieri- 
bus  dona  ofrerunt,  quia  in  explendo  cultu  sanctae 
Ecclesia:  et  fortium  facta  sublimia,  et  infirmorum 


B  opera  extrema  numerantur.  Quid  autem  per  armillas 
quae  lacertos  astringunt,  nisi  praepositorum  valide 
laborantium  opera  demonstrantur?  Et  quid  per 
InaureSy  nisi  subdiiorum  obedientia  exprimitur? 
Quid  per  annuIos,nisi  signaculum  secretorum  acci- 
pitur?Plerumque  enim  magistri  signant,  quod  ab 
auditoribus  capi  non  posse  considerant.  Et  quid  per 
dextralia,  nisi  primae  operationis  ornamenia  mon- 
stratur?  Quid  per  vas  aureum  in  donaria  Domini 
separatum,  nisi  Divinitatis  inielligentia  accipltur? 
quae  tanto  ab  inferiorum  amore  disjungitur,  quauto 
ad  sola,  quae  aeterna  sunt  amanda  sublevatur.  Quid 
per  hyacinthum,  nisi  spes  coslestium  ?Quid  per  pur- 
puram,  nisi  cruor  ac  tolerantia  passionum,  amore 
regni  perpetui  exhibiU  inteiligitur  ?  Et  quid  pcr  bis 

^  tinctum  coccum,  nisi  charitas  dcmonstralur,  quae 
perfectione  bis  tingitur,  quia  Dei  et  proximi  dile- 
ctione  decoratur?  Quid  per  byssum,nisi  immaculaia 
carnis  incorruptio?  Et  quid  per  pilos  caprarum  ex 
quibus  ciliciorum  asperitas  lexitur,  nisi  dura  poe- 
niientium  afllictio  designalur?  Dum  igltur  alii  per 
armillas  et  annulos  forte  magisterium  exercent,  alii 
per  inaures  et  dextralia,  devotam  obedientiam  re- 
ctamque  operationem  exhibent,  alii  per  separatum 
vas  aureum,  praeclaram  subtilioremque  640  ^^ 
intelligentiam  tcnent  :  alii  per  hyacinlhum,  purpu- 
ram  et  coccum,  audita  coeleslia  spcrare,  credere, 
amare  non  desinunt,  etiam  quae  adhuc  subliliori 
intellectu  minime  cognoscit :  Alii  per  byssum  in- 

D  corruptionem  carnis  oiTerunt,  alii  per  pilos  capra- 

rum  deplorant  aspere,  quod  libenter  commiscrunt : 

quasi  ex  imo  et  pari  obsequio  facta  ndclium  dispa  - 

ria  procedunt. 

(866)  Yasorum  nomine  sancti  Patres  designaniur, 


(861)  Praeter   baec  lege 

(862)  Hiclector  mittebatur  ad 


Guillei.  Albari  panum. 
Itb.  IV',   sednihil 


ad  propositum  videat;  tamen  lect.  hom.54inEvanff. 
(863)  Lib.  XII  in  Job,c.  xii,  11 ,  sed  Grcgor.  hic 


expresse  non  interpretatur. 

(864)  Ex  1.  xxiii  in  Job,  c.  v.  9. 

(865)  £x  I.  XXX  in  Job,  c.  vi,  10. 

(806)  Ex  I.  xviii  in  Job,  c.  xxvii,  ^  carptioi. 


455  GREGORLVNUM. 

siciit  per  Job  de  sapientia  dicilur  :  Non  commuia'  A 
.  Hmtur  pro  ea  va$a  auri  excetsa  et  eminentia  (Job 
xxvm»  18).  Excelsa  quippe  et  eminentia  vasa  auri 
priores  Patres  faerc ;  ^ed  Dei  sapientia,  ut  a  carnali 
nos  eonrersatione  redimerer,  apparuit  in  came,  et 
qui  illam  veraciter  Don  agnovit,  mediatorem  Dei  et 
hominum  hominem  Ghristum,  Jesum  esse  unum  ex 
prophetis  putavit ;  quem  electorum  oculi  fide  tenue- 
ruiit  Deum,  cum  viderent  hominem,  unde  ab  eo 
sanctls  discipulis  dicitur  :  Quem  dicunt  homines  esse 
FUium  hominis  ?  (Matth.  xvi|  28.)  Gui  cum  protinus 
responderent :  Atii  Joannem  Baptistam^  atii  autem 
Ettam^  atii  vero  Jeremiam^  aut  unum  ex  propheti* 
{ibid.  viii,  28),  de  suo  mox  sensu  requiruntnr  :  Vos 
amtem  quem  me  esse  dicitis  (ibid,)  ?  cui  protinus  Pe- 
trus  totius  Ecclesiae  voce  respondens  ait  :  TuesB 
Christus  Fitius  Dei  viti  (ibid,  xvi,  18).  Quia  igitur 
juxta  Pauli  vocem,  Christum  novimus  Dei  virtutem^ 
et  Iki  sapientiam  (I  Cor.  i,  24).  Petrus  pro  hac  sa- 
pieatia  vasa  auri  excelsa  et  emiuentia  commutare 
noluit,  quia  de  illa  non  aliud  quam  erat  intellexit. 
Ibignum  quippe  vas  auri  Joannes;  magnum  vas 
aun  Elias,  vel  Jeremias  exstitit.  Sed  quisquis  eum- 
dem  Dominum  quemlibet  eorum  esse  crediderit,  vas 
auri  excelsuin  atque  eminens  pro  sapieniia  com- 
nutavit.  Ecdesia  vero  pro  hac  sapieutia  vasa  auri 
excdsa  et  eminentia  non  commutat,  quia  Ghristum 
Dei  Fiiium  non  nnum  esse  prophetarum,  sed  unum 
prophetarum  Dominum  credit. 

(867)  Vasorum  nomine  designantur  (Idelium  po- 
pulorum  animx,  sicut  per  Moysen  de  Levitis  dici- 
tur :  Vt  ab  annovicesimo  quinto  tabernacuto  serviant^ 
ud  a  quinquagesimo  custodes  vasorum  fiant  (Num. 
VIII,  II).  Quid  enim  per  annum  quintum  ac  vicesi- 
mum,  in  quo  flos  juventutis  641  oboritur,  nisi  ipsa 
contra  unumquodque  vitium  bella  signantur?  Et 
quid  per  quinquagesimum,  in  quo  el  jubilasi  requies 
eontinetur,  nisi  interna  quies  edomito  bello  mentis 
expriraiiur?  Quid  vero  per  vasa  tabernaculi,  nisi  fi- 
deliom  animae  figurantur?  Leviiae  ergo  ab  anno  vi- 
oesimo  quinto  tabernaculo  serviant,  et  a  quinquage- 
simo  custodes  vasorum  fiant,  ut  videlicet  qui  adhuc 
impiignantium  vitiorum  certamina  per  conseusum 
delccutionis  tolerant,  aliorum  curam  suscipere 
non  praesumant.  Gum  vero  tentationum  bella  sub-  ^ 
egerint,  quo  apud  se  jam  de  inlima  tranquiilitate 
securisnnt,  animarum  custodiam  sortiantur.  Sed 
quis  baec  tentationum  prselia  sibi  perfecte  subjiciat, 
cum  Paulus  dicat  :  Yideo  atiam  tegem  in  membris 
meis  repugnantem  tegi  mentis  mew  et  captivum  me 
ducentem  in  tege  peccati?  (Rom.  vn,  23.)  Sed  aliud 
est  bella  fortiter  perpeti,  aliud  bellis  enerviier  ex- 
pugnari.  In  istis  exercetur  virtus  ne  extolli  debeat, 
in  illis  omnijio  exstinguilur^  ne  siibsistat.  Qui  igi- 
tur  seit  foriiter  teutationem  ferre  certaminis,  et  cum 
tentatione  concutitur,  in  alta  arce  pnesidet  quietis, 
quia  etiam  apud  semetipsum  sub  sc  ipso  csse  con- 

(867)  E\  lib,  xxm  Job  c.  vi,  42. 

(868)  llxc  suut  ex  n  pnrt.  Pastor.  c.  2. 


LfB.  XVL  i54 

tentiones  vltiorum  conspicit,  quibus  nulla  fractus 
deleciatione  consentit.  De  his  tunc  vasis  per  pro- 
phetam  dicitur  :  3fundamini  qui  fertis  vasa  Domini 
(Isa.  Lii,  ii).  (868)  Domini  euim  vasa  ferunt  qui 
proximorum  animas  ad  aeterna  sacraria  perduceudas 
in  suee  conversalionis  fide  suscipiunt.  Apud  semet- 
ipsos  ergo  quantum  debeant  mundari  conspiciant, 
qui  ad  seternitatis  templum  vasa  viventia  in  siiMi 
propriae  sponsionis  portant. 

(869)  Vasorum  nomine  conscientiae  nostrae  desi- 
gnantur,  sicut  Verilatis  vece  dicitur  :  Simite  est  re- 
gnum  cmlorum  decem  virginibuSf  quce^  accipientes 
tampades  suas  exierunt  obviam  sponso  et  sponsw  : 
Quinque  autem  ex  eis  erant  fatua:,  et  quinque  prudet^ 
tes.  Sed  quinque  fatum  acceptis  lampadibus  non  «um- 
purunt  oleum  secum^  prudentes  vero  acceperuni 
o^eum  in  vasis  suis  cum  lampadibus  (Malth.  xxv, 
i-5).  Quaerendum  prius  est  quid  sit  reguum  coelo- 
rum,  aut  cur  decem  virginibus  comparetur,  qus 
etiam  virgines  prudentes  et  fatuae  dicantur.  Gum 
enim  regnum  coelorum  642  eonstet,  quia  repro- 
borum  nullus  ingreditur,  etiam  fatuis  virginibus 
cur  simile  perhibetur?  Sed  sciendum  est  quod  saepe 
in  sacro  eloquio  regnum  coelorum  praesentis  tempo- 
ris  Ecclesia  dicitur,  de  quo  alio  loco  dicit  Domi- 
nus  :  Mittet  Filius  hominis  angetos  suos^  et  cottigent 
de  regno  ejus  omnia  scandata  (Matth.  xiii,  11).  Ne- 
que  enim  in  illo  regno  l)eatitudinis,  in  quo  pax 
summa  est,  inveniri  scandala  poterunt  quae  colli- 
gantur.  Quid  itaque  per  hanc  sententiam  regnum 
coelorum  nisipraesens  Ecdesia  intelligitur?  In  quio- 
que  autem  corporis  sensibus  unusquisque  subsi- 
stit,  geminatus  vero  quinarius  denarium  perficit.  Ejt 
quia  ex  utroque  sexu  fidelium  multitudo  coliigilur, 
sancta  Ecclesia  decem  virginibns  similis  denuntia- 
tur ;  in  qua  quia  mali  cum  bonis,  et  reprobi  cum 
electis  admisti  sunt,  recte  simile  virginibus  pruden* 
tibus  et  fatuis  esse  perhibetur.  Sunt  namque  pleri* 
que  continentes,  qui  ab  exteriori  se  appetitu  custo» 
diunt,  et  spe  ad  interiora  rapiuntur,  carnem  mace- 
rant,  et  toto  desiderio  ab  supernam  patriam  anhe- 
lant,  aetema  praemia  expeiunt,  pro  laboribus  suis 
recipere  laudes  humanas  nolunt.  Hi  nimirum  glo- 
riam  suam  non  in  ore  bominum  ponunt;  sed  Intra 
conscientiam  contegunt.  Et  sunt  plerique  qui  cor- 
pus  per  abstinentiam  alHigunt ;  sed  de  ipsa  absti- 
nentia  favorcs  humanos  expetuut,  doctrins  inser- 
viunt,  indigentibus  multa  largiuntur.  Sed  fatu.» 
profccto  virgines  sunt,  quia  solam  laudis  transito- 
riae  retributionem  quaerunt.  Unde  apte  dicitur  : 
Quinque  fatutB  non  sumpserunt  oteum  secum^  pru» 
dentes  autem  acceperunt  oteum  secum  in  vasis  suit 
cum  tampadibus.  Per  oleum  quippe  nitor  gloriae  de- 
signatur.  Vascula  autem  nostra  sunt  corda,  in  qui- 
bus  ferimus  cuncta  quae  cogitamus.  Prudentes  ergo 
oleum  in  vasis  habent,  quia  nitorem  glorias  intra 
conscientlam  retinent,  Paulo  attestante,  qui  ait  : 

(869^  Cx  hom.  12  in  Evang. 


4S$  GARNERl  CAN.  REG. 

Glifria  no$tra  hac  e$ty  le$timonium  conscientite 
no$trm  {II  Cor.  i,  11).  Falute  autem  virgines  oleum 
secum  non  sumunt,  quia  gloriam  intra  conscien- 
liam  Don  habent,  dum  banc  ab  ore  proximonim 
quaemnl. 

Item  vasorum  nomine  corpora  nosira  signantur, 
sieutper  Paulum  dicilur  :  Habemu$  th£$aurum  i$tum 
in  va$i$  fictHibu$  {II  Cor.  iv,  7). 
643  GAPUT  II 

DE  ARCA. 

(870)  Arcae  nomine  Redemptor  noster  inteUigitur, 
Sicut  in  lege  scriptum  est^ubi  altareaureumantear- 
cam  fieri  praecipitur  (Exod.xL,  5).  Duoqaippealtaria  in 
labernaculoper  legem  fleri  jubenlur  :  unum  vlddicet 
exterius,  aliud  interius;  unum  in  atrio^  aliud  anle 
arcam ;  unum  qnod  aere  coopertam  est,  aliud  quod 
auro  vestitur.  Alqne  in  aliari  aereo  cremanlur  car- 
nes,  in  altari  vero  aureo  incenduntur  aromata. 
Quid  est  hoc  fratres  cbarissimi,  quod  foris  coiicre- 
roantur  carnes,  intus  aromata,  nisi  hoc  quod  quo- 
tidie  videmus,  quiaduo  suntcomponetionis  genera? 
quia  scilicet  alii  adhuc  pcr  timorem  planguiit,  alii 
vero  pcr  amorcm  se  in  lamentis  afficiunt.  Aiia 
quippe  compuiictio  est  quod  per  timorem  nascitnr, 
alia  quod  per  amorem,  quia  aliud  esl  suplicia  fu  • 
gere,  aliud  est  praemia  defiiderarc.  Multi  naroque 
peccatorum  suorum  memores,  dum  supplicia  aeteriia 
pertimescuiit ,  quotidiaiiis  se  lacrymis  alDigunl, 
plangunt  mala  quae  fecerunt ,  et  incciidunt  vitia 
igne  compunctionis,  quoi  um  adhuc  suggesiiones  in 
corde  patiuiitur.  Quid  isli  nisl  altare  suut  a^rcum, 
In  quo  cames  ardent?  quia  adhuc  ab  eis  carnalia 
(qpera  planguntur.  Alii  autem  a  camalibus  vitiis 
liberi^aut  longis  jam  fletibus  securi,  amorisflamma 
in  compunctionis  kcrymis  inardescunty  coelestis 
patriae  praemia  cordis  oculis  aspiciunl,  supernis 
Jam  civlbus  interesse  concupiscunu  Dura  eis  ap- 
paret  servitusy  longitudo  peregrinationis  suae :  reg^n) 
in  decore  suo  videre  desiderant,  et  flere  ({uoridie 
ex  ejus  amore  non  cessant.  Quid  istiy  nisi  altare 
|t|nf  Aure^iQ  ip  (^uorum  cprde  aromata  intensa 
aunty  qu|a  yir^iites  ardent.  Bene  autem  de  codem 
^ltari  dicitur,  quod  ^ute  velum  arcae  sit  positum 
|n  Sancta  sanclorum?  Arca  quippe  lestamenti  ipse 
pobis  factus  est  de  quo  scriptum  esse  novimus  : 
fn  quo  $unt  omne$  the$auri  $apienti<B  ub$conditp 
lCplo$$.  II,  3).  Arca  intra  veluni  est,  I^cdemptor 
lioster  in  coelo^  Altare  vero  aureum  in  (}uo  thymiji- 
ma  in£enditur^44  ^^^  velum  est  quia  saiictpriim 
corda  cum  magnis  virtuiibus  in  Dei  amore  succens;i 
sunt,  per  sanctum  desiderium  in  illo.  arden.t,  qMcqi 
adhuc  revelata  facie  videre  upn  possuut.  Inter 
arcam  quippe  et  altare  vdum  est,quia  hoc  quod  np9 
adhuc  a  visione  Dei  separat,  corruptionis  nostrae 
obstaculum  remotum  noii  esl.  Sed  quousque  ante 
velum  sumus  oportel,  ut  quasi  thymiamaiis  incen- 
i»m  flamma  amoris  ardeamus  :  per  compunctionis 

(870)  Ex  homel.  ult.  In  Ezech.,  ante  finem. 


S.  YICTORIS  PARIS.  i56 

Aautem  lacrymas  nil  terrenum,  nil  transltoriun 
quaerere  d^bemus.  Solus  nobis  desiderium  perficit, 
qui  feeit  omnia.  Transeamus  per  desiderium  on- 
nia,  ul  mente  coUigamur  in  unum  :  non  jam  ti* 
more  poenarum,  non  meraoria  vitlorum,  sed  amoris 
ihimma  sucoensi  ardeamus  in  lacrymis  cum  odoie 
virtutum., 

(871)  Arcae  nomlne  praesens  Ecclesia  designatar, 
sicut  ad  Noe  voce  Dominlca  dicitur  :  Facie$  tibi 
arcam  de  ligni$  lemgati$  :  trecentomm  cubitorum 
erit  longitudo  arcce^  quinquaginta  cubitorum  laiitudo 
eJMJ,  et  triginta  cubitorum  altitudo.  Fene$tra,m  in 
urca  facie$^  et  in  cubito  con$ummabi$  $ummitatem 
eju$.  {Gene$.  vi,  14-15).  Quid  enlm  perarcam  nisi 
sanda  Ecdesia  figuratur,  quae  interius  ampla  est, 

B  superius  angusu|?  Quae  a  trecentis  et  sex:^lnu  ac 
triginta  cubitis  ad  unum  cubitum  colligitur  quia 
latitudinem  quam  sancu  Ecclesia  in  membris  suis 
adhuc  inflrmantibus  habel,  paulisper  anguslaU  et 
in  altum  proflciens  ad  unum  tendit.  Ipsa  enim  rallo 
exigil»  ut  crcdamus  quod  In  illa  arcae  latitudme, 
omnes  bestiae,  cuncu  quadrupedla,  atque  replilia 
In  inferioribus  fuerunt,  homo  atque  volatilia  nimi- 
rum  in  siipcrioribus.  Juxu  supdrioreni  etenlm  ptM 
tcin  fenestra  fuit  in  latere,  dc  qiia  .corvuin  vel  co- 
lumbam  dimisit  hoiuo,  ni  si  jani  diluvii  traosisset 
aqiia  cognosccret;  ct  quia  arca  eadem  in  uiio  fuit 
cubito  consunimatay  liomo  et  volatilia  juxiacubitum 
iueruiit.  Rectc  iiaqueper  arcam  univcrsa  Ecclcsia 

p  designatur,  qua^  adhuc  in  multis  suis  carnalibus 
laia  est,  in  paiicis  spiriulibus  angusta.  Quae  quia 
ad  unum  honiinem,  qui  est  siue  peccatis,  colligitury 
quAsi  in  uno  cubito  consuminatur ;  videmus  etr 
eiiini  niultos  iutra  ejusdem  Ecclesiae  ^45  sjuum  |n 
superbiani  erigi,  iu  cariiis  volupijite  dissolvi,  sicqui* 
rendis  terreiiis  rebuii  inhiiire,  Ifnperanie  avariti^ 
mare  traiisire»  deservire  iracimdiae,  JMrgiis  vapare, 
proxinios,  quos  praeva|eut,  laeilerc.  Sed  quia  eos 
adliuc  sancta  Ecclesia  tolerat  ut  coiiverUt«  quasi  in 
arcae  latitudine  deorsuip  besti<e  morantur.  yiderous 
alios  Jaiii  aliena  non  quaeren*,  ijlaias  injiirias  aequn* 
uiniiier  portare,  rebus  propriis  esse  contenlosY  hu- 
niiliter  viverc,  sed  qui>  isti  jpui  p;|iici  sufit  angif^ 
sutur  arca.  Alios  $iutem  conspicimiis  etiam  po9- 

D  sess^  relinquere,  nu)|um  lerrenis  rebus  studium 
dare,  inimicos  diligere,  c;irnem  a  cunctis  volupfa- 
tibus  domare,  molus  Qmpes  sub  ratipnis  judicio 
premere,  per  coeleste  desiderium  conlemplalionia 
penna  sub|evari.  Sed  qiila  Uleji  qulque  vafde  T^t% 
sunty  injarca  jux^i  cubitum  duciintur,  ubi  hoiplnes 
et  vQlati|ia^conlinentur,  Qnaeratuv  Umen  sl  quis  esse 
vale^t  sine  peccato,  et  nullus  invenitur.  Quis  iuque 
hpmo  sine  peccato  est,  nisi  llle  qui  in  peccato  na* 
tus  est;  in  imo  ergo  cubito  consummatur  arca,quia 
unus  esl  auctor,  et  Redempior  sanctaeEcclesiae  sine 
pcccalo  ad  quem  ouines  proflciunt  qui  se  esse  pee- 
catores  noverunt. 

(871)  Ex  hom.  16,  In  Ezech,,  post.  i^iec). 


to 


GR£GOftIANUM. 


UB.  XVI, 


i5l 


CAPUT    IH. 

DE  CALICE. 

(872  73)  Calicis  nomine  doior  passionis  iiiiclligi 
tor»  sicut  lo  EvaDgeliQ  Gliis  Zebedsci  Dominica  voce 
idicitar  :  PolettU  Mere  calicem  quem  ego  bibiturus 
sitm?  {Mauh.  xx,  22;  Marc.  x,  39.)  Duo  quippe 
suDt  marlyrii  genera,  unuro  in  mente,  aliud  in 
menle  simul  et  ^ctione.  Mori  n^mque  a  persequente 
mariyriuni  jo  apcrto  opere  est  :  Ferre  vero  contu- 
melias,  odientein  diligerc*  martyi'i.um  estip  (^culta 
cogitatione.  Nam  ^uia  duo  sunt  martyiii  genera, 
unuro  in  occulto  operc,  aliud  in  publico,  testalur 
ITeritas  qux  Giios  Zebedasi,  sicut  prasdiximus  re- 
quirst  dicens  :  Potestis  bibere  calicem  quem  ego  bibh 
innuuimfCm  cum  pxotinus  responderent  :  Pos^* 
sumusy  illico  Dominus  respondi^,  dijcens  :  Calicem  B 
qmdem  meum  bibetis  {Ma.tth.  xs,  25).  Quid  enim 
per  caliceqi  nisi  dojorem  646  ps^ssionis  accipimus  : 
De  quo  et  alias  dicit :  Pater^  sifieri  popett^  transeaf 
a  me  ealix  iste  {Matth.  xxYi^  38).  Et  Zebedaei  iiiii, 
id  est  Jacobus  ct  ^o^nnes,  non  uterque  per  marty- 
^um  occubuit;  et  tamen  quod  uterque  calicem 
)l>iberet,  audivit;  Joannes  namque  nequaquam  per 
pnartjriuro  vitam  tinivit^  sed  tamen  martyr  exsiitit, 
/}uia  passiouem  quam  non  suscepii  in  corpore,  ser- 
vavit  in  mente.  £t  nos  ergo  hoc  exemplo  sine  ferro 
esse  martyres  possumus,  si  patientiam  in  animo 
v.eracilcr  custodimus. 

CAPU  T  IV. 

PE  LAMPADE. 

c 

iMScriptura  sacra  lampadis  nominCt  aliqjuandQ  Chri-  ^ 
stus,  aliquando  sancti  itli  qui  et  sibi  per  fervorem 
spiritns  ardent^  et  aliis  per  boni  operis  exempl^m 
lucent^  aliquando  opera  nostra  designa»tur, 
(874)  tampadis  uomine,  medialor  Dei  et  bomi- 
Bum  homo  Christus  Jesus  inteUigitur,  sicut  per  Job 
dicitur  :  Deridetur  justi  simplicitas,  lampas  conumr 
pta  aptsd  cogitationes  divitum^  parata  ad  tfimpus 
Mtmi^tuM  {Job  xu,  4).  Ipse  enim  upbis  lampas  ve- 
raciter  euiitit,  qui  pro  redempljooe  nost^  in  cruce 
moriens,  tenebrosis  nostris  m^tibus  luce;n  per 
JifBum  fudiu  h^  nos  hmpade  Joannes  ill^minari 
Qonspexerat,  cum  dicebat ;  Erat  lu^  vera  qum  iUu- 
mnat  omnem  homineif^  venientfim  in  hunc  mundum 
{Joaa.  1,9).  Quam  Umen  apud  cogiiationes  diyitum 
^lemplam  videt,  cum  paulo  post  subjangit ;  /n  p 
propria  wenit,  e/  m;  {cwm  non  re^eperunt  {ibid.^  4i), 
H^iis  bmpadis  Qammas  Uerodcs  explorare  voluit, 
cttiD  n^r^cula  videre  concupivity  sicut  scriplum 
est :  Erat  enim  exmulto  tempore  cupiens  videreeum^ 
eoquod  a^issetmultadeiUOyCt  spcrabat  signumQi^J 
alUfuodab  iflo  videre/ieri  {Luc.  xxiii,8).  Sed  lampas 
hxe  ante  eJMSOCulosnullo  radio  lucisemicuit,  quia 
cpvquisenon  pie  sedcuriose  quxsierat,  nii  de  se  mi- 
rabile  ostendit.  Inquisitus  quippe  Redemplor  tacuit, 
eispectatus  miracula  exhibere  contempsit,  seseque 
apod  se  in  occultis  retineus,  eos  quos  ad  exteriora 

(S72-73)  Ex  hom.  35  in  Ev.  post  medium,  etc. 
L  111  Dial.,  c.  20. 
(874)  Ex  flne  lib.  x  in  Job. 

?ATR0L.    CXCIII. 


comperit  ingratos,  foras  reliquit,  roagis  ellgens  aper- 
ie  a  superbicntibus  despici,  quam  a  non  crcdentibus 
vacua  voce  laudari.  Uude  et  protinus  lampas  isla 
/coutempt^  est,  sicut  illic  subditur  :  Sprevit  autens 
iilum  Uerodes  c^m  exercitu  suo,  et  iliusit  indutun^ 
vfisu  alba  (i6W.,  H).  J>cd  coutempta  lainpas,  qua 
in  terra  irrisiones  tolerat,  de  cgelo  lucidius  per  ju- 
dicium  coruscat ;  unde  bic  apte  subdilur:  Parata  ad 
Sempus  statutum.  De  quo  yidelicet  tempore  Psal- 
mista  dicit :  Cum  accepero  tempus,  ego  justitias  ju^ 
dicabo  {Psal.  lxxiv,  3).  Iliiic  in  Evangeiio  per  se- 
metipsum  Yeritas  deuuntiat  dicens  :  Tempus  meum 
nondfim  venit  {Joan.  vii,  0).  IJinc  Petrus  ait ;  Quem 
oportet  ccelum  suscipere  usque  ad  lenipus  restitutio- 
nis  {Act.  111, 21).  Lampas  ergo  quae  uunc  conlemni- 
.tur  ad  statutum  leinpus  yenlura  pi;aeparatur,  qui^ 
ipse  peccaia  in  die  uUima  judicat,  qui  nunc  pec- 
cantiuui  irrisiones  ppriat,  et  talito  luuc  durius  dis* 
trictionem  cxeril,  quaiito  nunc  vocandis  peccatori- 
bus  suani  lenius  palieutiam  sternil.  Qui  enim  diii 
convcrtendoscxspoctaty  noii  conversos  siiie  relracta- 
tioiie  crucial.  QuoJ  per  prophetani  scilicct  breviicr 
insinuut,  dicens  :  Tacui,  semper  «//ui,  patiens  fui^ 
sicut  parturiens  loquar  {Isa.  xlii,  14).  Parturicns 
e^im  cum  dolore  ejicil,  hoc  quod  in  iniimis  teinporo 
longQ  gestavit.  Qui  ergo  semper  siluil,  sicut  partu- 
riens  loquitur,  quia  venturus  Judex,  qui  sine  ultiono 
diu  facta  bominum  pertulit,  quandoque  cuni  fcrvo- 
re  examiiiis,  quasi  cum  dolore  mentis  quantx  ani- 
roadversionis  sententiam  intus  servaverit,  ostendic. 
Cfcmo  igitur  hanc  lampadem,  cum  latet  despiciat^ 
ne  contemptores  suo$,  cum  de  ccbIo  fulserit,  exurat. 
Cui  nunc  noo  ^rdet  ad  yeni^m,  ti^nc  procul  dubio 
ardebit  ad  poenam. 

^ampadum  nomine,  cum  in  CQmpgiratione  carbo-* 
num  pongntur^  sancti  illi  designantur  qui  et  sibC 
per  feryorem  spiritus  ardeiit,  et  aliis  per  boni  64S 
exempliflammamlucenl.Videlib.  ii,  cap.  5,  disu  2. 

(875)  Lampadarum  nomine  ojpera  nostra  desi- 
gnantur,  sicut  in  Evangelio  Veri^atis  voce  dicitur  : 
Simile  est  regnum  coelorum  decem  virginibus,  qum 
accipientfis  lampades  suas  exierunt  obviam  sponso  et 
sponsm  {Matth.  xxv,  1).  Elpost  pauca :  TuncsurrexC" 
runt  omnes  virgines  iflqs  et  omaverunt  iumpades 
{^id.,1),  (87G)  Bequirein  cap.  De  vasis,  et  hoc  add.: 
Notandum  vero  quod  omnes  lampades  habent,  sed 
Qmncs  olcum  non  habept,  quia  plerumque  bona  iii 
se  opera  cum  etjectis  et  reprobi  ostendunt^  Sed  soli 
ad  spQusum  vcniunt  cum  oleo,  qui  de  his  qux  foris 
egerunt  intus  gloriam  quxrunt.  ]Jnde  pcr  Psalmi* 
stam  de  sancta  electorum  Ecciesia  dicitur  :  Omnis 
gloria  ejusfiiicB  regis  abintus  {Psal.  XLiv,  i4).Veniente 
autem  sponso  oumes  virgines  surgunt,  quia  electi 
et  reprebi  a  somno  suie  mortis  excitantur.  Lampa- 
des  ornaiit,  quia  sua  secum  opem  numerant,  prq 
quibus  a^ternam  recipere  beatitudinem  exspectant  ^ 


(875)  Supra  cap.  i,  dist.  6. 
<87G)  £x  bom.  12  in  Evang. 


.« 


i59 


GAHNEUl  CAN.  REG.  S.  VICTOWS 


seiSlainpades  faluarum  virginum  exstinguuntur,  quia 
earum  opera,  quse  clara  hominibus  foris  appanie- 
rant/in  adveniu  judicis  intus  obscurantur,  et  a  Deo 
retribtttioncm  non  inveniunt,  quia  pro  eis  rccepe- 
runt  ab  horoinibus  laudes  quas  amaverunt. 
CAPUT  V. 

DE  PHIALIS. 

(877)  Phialaruni  nomine,  cum  in  comparatione 
cyathorum  pouuntur,  larga  praedicatio  intelligitur  : 
Unde  in  tabemaculo,  jubente  Oomino,  et  phialae  et 
cyathi  f^ti  sunt  (Exod.  xxv,  29).  Per  tabemaculum 
namque  sancta  Ecclesia  designatur  :  *  per  phialas 
vero  exuberans,  per  cyathos  parva  atque  angusta' 
scientia  intelligitur.  Alius  doctrina  veriutis  plenus 
audientium  mentes  inebriat  (878).  Per  hoc  ergo 
quod  dicit,  profecto  phialam  porrigit.  Alius  expla- 
nare,  quae  senlit,  uo«  valet ;  sed  quia  hoc  utcun- 
que  denuntiat,  profectoper<:yathum  gustum  praebet. 
In  Dei  ergo  taberiiaculo,  id  est  in  sancta  Ecciesia,et 
phialae  prxparentur  et  cyathi ,  quia  videlicet  in 
doctrina  sacri  eloquii  non  soluro  649  ^""^  txhU 
benda  magna  et  arcana  quae  decbriant,  sed  etiam 
parva  ac  subtilia  qaae  quasi  per  gustum  notitiam 
praestant.  Qui  ergo  per  doctrinam  sapieatiae  mini- 
strare  phialis  minime  potest,  in  quantum  pro  divi- 
na  largitate  sufficil,  proximis  suis  boni  verbi  cya- 
thos  dare  debet.  In  quanturo  se  profecisse  sentit, 
ctiam  alios  trahat  iu  via  Dei,  habere  socios  deside- 
ret,  si  ad  Deum  tendit,  curet  ne  ad  eum  solus  ve- 
niat.  Hiiic  enim  scriptum  est :  Qui  audil  dicat  :Veni 
(Apoc,  nxii,  17),  ut  (fui  jam  in  corde  voccm  superni 
umoris  accepit,  foras  etiam  proxiinis  vocem  exhor- 
lationis  reddat.  Et  fortasse  paiiem,utindigentielee- 
-  mosynam  porrigat,  non  habet ;  sed  majns  cst  quod 
tribuere  valeat  qui  linguam  habet.  Plus  est  enim 
vcrbi  pabulo  victuram  in  perputuum  mentem  refl- 
cere,  (^am  ventrem  moriturae  caritis  terreno  pane 
satiarb. '    * 

Phiala  perscculionis  quoque  supplicium  signat 
sicut  in  Apocalypsi  scriptum  est  :  Et  quartus  ange- 
lu$  e/fudit  phialam  $uam  in  solem,  et  datum  e$t  HU 
(estu  afficere  homines  et  igni  (Apoc.  xvi,  1).  Phialara 
iiamque  in  solcm  effundere,  est  persecutionis  sup- 
pUcia  viris  sapientiae  splendore  fulgentibus  irrogare. 
Et  datum  est  illi  ut  afQceret  homines  aestu  et  igni, 
quia  dum  sapientes  viri  cruciatibus  victi  male  agen- 
di  errore  languntur,  iUorum  exemplo  persuasi  in- 
firmi  quippe  temporalibus  desideriis  inardescunt. 
Ruinae  iiamque  fortium  augmenta  praestant  perdi&io- 
nibus  infirmorum. 

CAPUT  \I. 

DB  OLLIS. 

in  Scriptura  sacra  cum  oUa  singulariter  ponitur^  o/i- 
quando  Stfnagoga^  aliguando  quodlibet  cor  car- 
nale  inteUigitur :  cum  vero  pturaiiter  oUos  dicuntur^ 
^uliquando  camalia  opera  designantur, 

650  (^7^)  ^l^  nomine  synagoga  speciaruer 

i877|  Ex  hom.  6  in  Evang.,  post  medium. 
878)  Exstat  haec  sent.  Ub.  xx  in  Job,  c.  ii. 
879)  Ea  medio  hom.  2  in  Ezech. 


PAR.  GREGORIANUM.—  LIB.  XVI.  4€0 

A  designatur,  sicut  per  Jercroiam  prophetam  dicitur  : 
OUam  succeMam  ego  video,  et  faciem  eju$  a  faeie 
aquilonis  (ierem.  i,  15).  Judaeorumquippe  mens  in 
persecutione  saeviens,  alqiie  in  credvlitate  maUtiae 
undas  cogitationis  volvens,  qnid  aliud  quaro  olla 
succensa  fuit?  Cujus  facies  a  facie  aquilonis.  Aqui- 
lonis  enim  nomine  malignus  spiritus  designatnr. 
Facies  ergo  oUae  rectea  facie  aquilonis  esse  dicilur  , 
quia  si  se  Judaea  adverso  spiritui  per  torporem 
mentis  non  subderet,  contra  bonos  in  tanta  maUtia 
non  exarsisset. 

(880)  OUae  quoque  nomine  generaUter  quodlibct 
cor  carnale  inteUigitur,  unde  et  hoc  quod  speciali- 
tcr  d&^Spagoga  diximus,  de  quoUbet  perverso  ac- 
cipi  potest :  OUam  sciUcet  succensam  ego  video ,  et 

B  faciem  ejus  a  facie  aquUonis  (Jer.  i,  13).  OUa  cniui 
6ucoensa,est  cor  humauum  saecularium  curarumar- 
doribus,  desideriorumque  anxietatibus  fervcns.  Ab 
aquilonis  vero  facie  cordis  humani  olhi  succcnditur, 
cumper  insUgationem  adversarii  spiritus  ilUcilis 
desideriis  inflaromatur.  Ule  namque  qui  ait :  Scdebo 
in  tnonte  testamenti,  in  lateribus  aquiionis  (Isa. 
XIV,  13),  menlem  quam  semcl  ceperit,  malignis  pcr- 
suasionis  suae  flalibus  quasi  supposiUs  igaibus  ac- 
ceadit,  quateiius  uoii  contenta  praeseniibus  indcsi- 
nenter  per  desideria  aRStuet,  ut  alia  contemucndu 
appetat,  alia  adepia  coniemnut,  ut  modo  suis  com- 
pendiis  inhiet,  modo  aUenis  commodis  eliam  cum 
proprio  detriiuento  contradicat,  modo  cai  iiis  illcce- 
bris  saUsfaCiat,  modo  quasi  in  quodam  culuiine  j>or 

^  cogitaUonis  suiterbiain  i-apta,  carnali  cura  pusipo- 
fiita,  totam  se  in  typo  elationis  attoUat.  Quia  ergo 
cor  per  varia  desideria  abducitur,  quod  insUgaiioiie 
inaUgni  spiritus  iiiflamroatur,  recte  succensae  ct  fer- 
Tcnti  oUae  siroile  esse  perhibetur,  quia  per  tot  se 
fervores  afllata  ejus  tentationibus  conscientia  eri- 
git,  per  quot  intra  se  cogitaUones  intumescit. 

OUaruro  noroine  carnaiia  opera  designantur,  sicut 
de  IsraeliUco  populo  legitur,  quod  dum  refectionem 
651  mannae  desuper  perciperet,  ab  ifigypto  oilas 
caruiura,  pepones  et  cepas  concupivit.  Require  io 
cap.  de  porris  vd  cepis,  Ub.  xiv,cap.  10. 

CAPUT  vn. 

BE    AMPBORA. 

D  Amphorae  nomine  avariUam  designaty  sicut  in  Za- 
diaria  propheta  scriptum  est :  Leva  oculos  tuos,  et 
vide  quid  est  hoc  quod  egreditur.  Et  dixi  :  Quidnam 
est  ?  Et  dixit :  Hwc  e$t  amphara  egreditns  (Zach.  v, 
5,  6).  Vide  lib.  iv,  cap.  3,  dist.  2. 
CAPUT  Vill. 

OE  UTBE. 

(881)  Utris  noroine  carnalis  cordis  cogitatio  desi- 
gnatur ,  sicut  per  Psalroistam  de  Domino  dicitur : 
Congregans  sicut  in  utre  aquas  maris  (Psat.  xxxii, 
7).  Uter  quippe  est  carnalis  cordis  cogitatio.  Per 
aquas  vero  maris  amaritudo  intelligitur  perversae 

(880)  Ex  lib.xviii  in  Job,cap.  xu41;et  Ub.  xxxiu 
cap.  xxvii,  40  posl  inedium. 
(88!)  £x  iib.  xix  in  Job,  cap.  vii,  8. 


i6l                   VEN.  GERHOIIUS  PRiEPOSITUS  REICHERSPERG.  —  PROLEGOMENA.  462 

flieiilis.  Nunc  ergo  aqu»  maris  in  utre  congregatae  A  culione  crescenle  aperlas  haereiicorum  voces  toie- 

toit»  cum  amaritndo  perversas  mentis  uon  erumpit  rare  compellitur,  cum  motus  cordis  sui,  quos  nunc 

exterhis  in  Tocem  pravae  libertalis.  Tunc  enim  sicut  inlra  cogitationum  sinus  contegunt ,  tunc  in  voce 

per  Joannem  dicitur,  </raco  in  afryssttm  c/otMtts  iene-  manifesli  erroris  aperiunt.  De  652  '^®c  iterum 

f«r  (Apoc.  X,  2),  qiiia  diabolica  maditia  In  pravorum  utre  per  eumdem  Psalmistaro  alibi  dititur :  Statuit 

snbdolis  ^rdfbus  occultatur.  Sed,  sicut  illic  scri-  aquas  quasi  in  utre  {P$al.  lxivii,  15).  Require  in 

pUim  est  1  Educetur  draco  de  puteo  abyssi  {ibid,  cap.  de  aquis.  Dtrum  nomine  etiam  electortim  corda 

ix,  2J,  quia  qui  modoprae  ttmore  tegitur,  tunc  con-  signanlur,  sicut  in  Evangelio  dicitur :  Vinum  notmm 

tra  soBctam  Ecdeslam  pubiice  de  iuiquorum  cordi-  in  utres  novos  {Maith.  ix,  17). 

Inis  omne  serpentiiim  virus  apertums  est.  Nunc  rAPlTT  1\ 
enim  abscondit  se  sub  blandiente  liogua  saeviem 

coosdenti^  et  malltia  calliditatis  quasi  quodam  se  delagena. 

legit  abysso  simulationis.  Veniet  profecto  tempus ,  Lagenarum  nomine  corpora  nostra  designantur, 

iniando  oontra  sanctam  Ecclesiam  penrersi  carna-  sicut  in  bello  Gedeonis  significatur  ::  Cujus  socii 

les  aperta  Toce  praedicent,  quod  nuuc  occulta  cogi-  cum  lagenis^  et  lampadibus^  et  tubis  ad  belium  pro- 

latione  moliunlur.  Extremi  quippe  tempoiis  perse-  ^esserunt,  Vide  lib.  v,  cap.  27,  dist.  3. 


%^yO  DOMnil    MCLXIX 


VEN.  GERHOHUS 

PR^POSITUS  REICHERSPERGENSIS 


DISSERTATIO  PRiEVIA 

DE  VITA  ET  SCRIPTIS  GERHOHI 

/D.  Bernardus  Pekius,  Proleg.  ad  Gomment.  Gerholii   in   Psalmos,  Thesaur.  Anecdot.^  tom.  V. 
*  Aug.  VindeL  1728.) 


AD  BEVERENDISSIMIJM,  PEE11LL13STREM  AG  AMPLISSIMUM 

D.  D.  HERCULANUM 

Celd^errims  ac  florentissimte  in  fi^oaria  canonic»  Reicherspergensis,  ordinis  Canon. 

Regul.  S.  Augustini  prffipositum  vigilantissimum,  etc,  etc.,  sacrm  antiquitatis 

et  bouarum  litterarum  amantissimum. 


Jiorem  prseterpropter  annl  sunt,  reTerendissime,  perillustns  ac  amplissime  prssul,  cum  a  me  litteris 
confidenter  appellatus,  lectissimos  octo  niembraneos  codices,  qulbus  luculenta,  et  viris  eruditis  hactenus 
perdite  4esiderata  sanctissimijuxla  ac  doctissimi  sexfere  abliinc  saeculis  antecessoris  tui  Gerbohi  opera 
inedita  continebanlur,  singulari  benignitate  humanitateque  transmissos  me»  fidei  et  diligentiae  commit* 
tere  haudqoaquam  dedignatus  es.  Quos  quidem  mox  ut  vidimus  (ecquis  enim  tantum  triumphum  cum 
qaam  plurimis  rerum  gnaris  noniliicocomniunicet? )  noupotuimus  non  e  vestigio  adeo  sapientem,  iu 
sacratiores  Mnsas  facilem  liberalemque  prsesulem  prolixis  in  coelum  laudibus  ferre,  eumque  toti  orbi  lit- 
ierario  eflfuse  gratulari,  ut  qui  nobiliora  pretiosioraque  veteris  litteraturae  monumenta  et  arcaniora  insi- 
gnts  bibliothecae  suae  cimelia  luci  public»  et  usui  communi  exponenda  tam  prompte  ac  alacriter  ccderet, 


165  GERIIOIIUS  PRiEPOSlTLS  REICHERSPERG.  464 

contri  quam  non  paucis  in  more  positum  est,  qui,  ut  meliores  reterum  bcriptorum  reliquias  maximo  Ec- 
clesis  commodo  sludiosorum  bommum  manibus  vel  tanlisper  indulgeanl,  ne  Pericleis  quidem  clamoribus 
el  aervUibus  prccibus  sese  inflectt  patiunlur. 

Porro  ut  exspeclationituae,  revereodissime  lautor,  qiiam  primum  satisfacerem,  curo  egoeo  tempore  eiien- 
dis  aliis  veberoenter  intentus  ac  obrutus  essemy  statim  amicos  circumspexi,  qui  si  non  ad  omnia  simul  bis 
voluoiinibus  condusa  Gerhobi  opuscula,  saltem  ad  princeps  illius  in  psalmos  opus  exscribendum  lypisque 
evulgandum  sese  forliter  accingerent.  Nec  mihi  diu  laborandum  fuit.  Namque  pulcberrimam  hanc  pro- 
vinciam  illico  vlr  ex  celebri  ordine  Servorum  B.  Mari»  V.  doctissimus  A.  R.  P.  Felix'  Maria  Wttneober- 
ger,  convenlus  Beliicollensls  seu  Scbonbuchlensis  nonitaproculMeliicioium  dignissimos  prior,  sibi  stre» 
uue  depoposcit,  eamque  tanto  studio  et  contentione,  etiam  in  afllicta  valetudine  administravtt,  ut  imni 
bieimii  fere  spatium  universom  hoc  opus  exarando,  castiganJo,  illustrando  typisqoe  Accommodando  con- 
fecerit.  Ac  prodiisset  ejus  unlus  opera  jam  tum  splendidus  hic  Gerbohi  GorofneAtanofty  nisi  qitimae  egregii 
viri  voluntatiraorositas  hominumet  varietasmalignitasque  teroporomiiitercessissent.  Qoe  eiiam  incom* 
moda  in  cousa  fuerunt,  <;ur,  com  postea  a  roe  longius  iHe  disjuuctas  decuroanos  suos  labores  nrihi  ex  inie- 
gro  recensendos  et  in  lucem  emiltendos  sponle  sua  cessisset,  tot  annos  intra  privata  scrinia  premendi  fue- 
rint,  exspectantes  sciUcet  coelum  paulo  serenius  et  tempora  bonis  lltteris  faventiora.  Quae  cum  beiie  for- 
lunante  Deo  nunc  illuxisse  videanlur,  en  adest,  aii^plissime  pr^sul,  nova  facie  novaque  luce  Gerhohus  tuus 
longiores  teiicbras  dedignatur,  io  theatrum,  quo  dudum  dignissimus  erat,  provoht;  et,  quod  or* 
namenlorum  maximum  est,  in  auguslissimo  Bomioe  Caesariun  maximi  et  sapieiilissimi  Caroii  YI 
apparet. 

Cxterum  dubio  locus  nullus  Cst,  quin  hic  benignitatis  tuae  fnictus  religiosissimuro  tuum  animum  maxi- 
mopere  deleclaturUs  sit,  facileque  indudurus,  ut  credas,  benevolentiam  tuaro  in  hominem  fuisse  collatam« 
qui  aliense  quaro  propriae  laudis  cupidior  eoruro  nihil  pneterroittere  voluit,  quft  ad  omandara  Gerhehi  roe- 
rooriametampliflcandaro  apiid  posterosgloriarospeclarevidebantor.  Quae  ut  aroplius  constent,  duo  hie 
inihi  agenda  pro  morecenseo.  Primum  est,  utde  vita  et  rebus  a  Gerhohocum  laude  gestis  uberius  disso- 
ratur  :  alterutn,  ot  non  onrus  solommodo  in  Psabnos  commentarii,  sed  et  omniuro,  <^otquot  equidem 
hactciius  detegere  potui,  ^rriptorum  Gcrhobi  recensionem  accuratius  inslituam.  Quae  utraqiie  si  rccte 
exsecutus  fuero,  liquido  patebit  me  nomen  Magni  noii  adulandi  aut  herois  mei  praeier  roeritum  ornandi 
siudio,  sed  jure  sane  optimo  Gerhoho  ascripsisse. 

Jain  vero  ad  primum  quod  attinet,  non  eqiiidcm  diflicile  forct,>c\  ipsis  Gerhohi  operibus,  qux  tum  in 
firxcedcnlibus  Tlie$auri  mei  voluminibus  edidi,  tum  in  prsesenli  el  tonsecuturis  edam^  longe  accuraliorcm 
rcbusque  siugidaribus  locuplctiorem  Gerbohianae  vitae  hibloriam  contcxere,  quam  apud  doctissimuin  Mal- 
Uixttin  Haderum  S.  J.  cxstet.  Yerum  cuin  promptam  voluntatem  angustiae  lemporis  excludant ,  eruditum 
lcctorem  rogatum  velim,  ut  in  Raderiana  connneiitalioite,  saltem  sdie  ae  eicgauter  conscripta,  tantisper 
acquiescat,  dum  id,  quod  innui«  aut  a  me,  cum  amplius  vacaverit,  aut  ab  alio  quocunque  exsecution' 
luandetur.  En  igitur  elogium  Gerhohi  a  Radero  iii  volumine  alicro  BavnrkB  Sanctm  conscrrptura, 
rcfectis  tamen  noiiuullis,  quae  leclerem  odiosius  uiorenlur»  uec  cum  rebus  Gerhohi  necessario  cou- 
juiicta  sunt. 

4  lllustre  sane  et  primae  notos  est  hoc  Reiclierspergonsis  asceterii  sidiis,  cujiis  hodicque  fulgor  ingenii 
in  libris  et  lilieraruin  inonuroenlis  non  esl  exstinctus,  qiiero  sanctiutis  quoque  fama  et  splendor  viitutis 
magis  accendunt.  PoUinga  Bojariae  primae  vicus,  Ccenobio  oobilis,  haud  procui  oppido  ^eilhaimiano,  no- 
Lis  Gerhohum  edidit.  Majus  llle  patriae  decus,  quam  palria  illius :  quod  saepe  usu  veiiit.  Nescireiur  Sugira 
si  Afistotekm  nen  tulisset  alumnuro.  Natos  est  anno  1095  mortoos  anno  1169«  coni  annum  ageret  76. 
Nee  est  quod  Gretserom  io  ediu  Gerbofai  vita  carpas,  ubi  pro  1094  trajectis  numeris,  foedo  iO  annorum 
errore,  legitur  IIU,  foedum  operaroro  vel  librarii  sphalnaa  est»  non  Gretseii.  Pro  iv  lamen  legendum 
arbitror  iii. 

€  EUinenta  liberalium  disciplinarom  in  patrio  solo  cognovit,  deditque  gustum  indolis  in  ipsis  prope  cii- 
iiabulis,  cum  ostendit  quaro  capax  ampluroque  pectus  ad  thesauros  eruditionis  hauriendos  aflbrret,  ciim 
aequales  discendi  celeriute  longe  praecucurrit,  quibus  Uroen  in  puerili  aslutia  et  ingenil  callidiute  facile 
cedebat,  qoando  eximio  se  animi  candore,  qui  vel  maxime  amabilem  reddit  illam  xutem ,  morumque  sim- 
pliciute  plerisque  omnibus  commendabat.  Jaro  ex  ephebis  excessurus,  cum  sexlum  dccimum  annum 
esstl  ingressus,  Imo  forUsse  jam  egressus,  foedissima  psone  scabie  (quae  pueritise  » >ti  ssimiim  est  infes- 
U)  caput  aspersus,  cl  a  contubernalibus  velut  catharma  horrebatur,  et  simul  infainis  morbi  verecuodia 
torqueliatur,  ut  Uceam  cruciatum  doloresque,  quibus  assidue  affligebaliir.  Sed  abslersa  tandem  clcmciite 
eoelo  foeda  capilis  impetigine  recepUque  valctudinc.  Gcrhohus  siniul  anlmuui  menteiuque  ab  omni  impura 
Yeneris  conugiojie  segregavit,  totumque  se  castlmouiae,  qiise  pluriinum  ad  com^lectciida  sapieiiiiae  &tu  lia 
vakt.  iddixit. 


4t55  PROLECOMENA.  1^0 

c  Ftuxinum  inde ct  Mospurgiini,  noia  Dojariac oppida  profeclus,  omne  lenipus  Deo  ei Musi^  consecravit. 
Rlcum  id  lemporisapud  Saxouas  llUilesbaimii  juvcntus  lilteris  oplime  e\colerelur»  iJ)j  quof^ue  Gerholius 
triennium  in  cqltu  ingenii  posuii,  iiaud  paulo  doctior  in  patriam  reversus.  Et  jam  (amam  non  mediocrem 
aradittonis sibi  conciliarat,  cum  Augvslam  Vindelicorgm  accersitus  principi,  gymnasio,  quad  tum  flocl,ore 
careliat,  praeficitur.  Erat  Gerlioho  facies  liberalis,  frons  serena,  gratos  oris  aspeciug,  genae  prima  lanu- 
gine  florentes,  totus  corporis  hahitus,  sine  cultu,  natura  ipsa  ad  gratiam  compositus,  imores  emeadati. 
Qoae  omnia  natarae  ornamenta  et  prxsidia  coromendabat  ingenii  felicilas  ct  jexistimaiio  eruditionis,  quae 
feceront  ut  Hermannus  pontirex  Augustanus  oculos  ad  Gerhohura  adjicerei,  illumque  in  consiiium)  fa- 
crorum  Patrum  adscisceret.  Yersal>aiur  id  loci  Gerholius  inter  Ecclcsiae  diaconos  nondum  ^acerdotii  lio- 
nore  insignitus  ;  quo  tempore  Henricns  Imperator,  qnem  Romani  IV,  Germani  V  namerant,  et  pontifex 
Paschalis  ultimis  inter  $e  odiis  dissidebant,  et  Ilermannus  pontifex  Augustanus  a  Caesare  adversus  ponli- 
flcem  stabat,  a  quo  malis  damnatisque  ariibus  ad  infulam  est  provectus.  Trahere  et  Gerhohum  jin  partes 
studaerat,  sed  i»  nulla  vi  Tel  auctoritate  sea  Caesaris  seu  Hermanni  se  passus  est  a  vero  tramile  abduci, 
qain  et  a  societate  se  episcopi,  quero  Baronius  pseudoepiscopum  appellat,  primo  dam  coepit  absiinere*, 
dein  palam  etiam  causam  pontiflcis  propugnare,  quoad  redditaper  Caiixtum  anno  4122  pace  imperator 
in  sinum  Ecclesire  receptus  est,  et  qui  diris  exsecrationibus  devoti  erant,  vinculis  anathematis  exsoluti. 
Hennannum  quoque  eom  Pontifice  in  gratiam  rediisse  tradit  auctor  :  His^  inquity  tif  diclum  est,  finitis  et 
tedatis^  jam  dictus  episcopus  in  gratiam  Romance  Ecciesia^  ipso  (Gerhoho)  mediantef  receptus  est,  Ita  gra- 
tus  et  aceeplus  erat  jam  tune  ipsi  Romano  pontifici  et  toti  curim  Romana 

<  At  enim  Gerbohus  jam  diu  ad  severioris  vlitt  disciplinam  aspirabat,  et  in  contubernium  se  reiigiosorum 
Tiroram  abdere  cupiebat,  cum  parentvm  fratrumque  cura  impetum  ejus  el  studium  pietatis  moraretur, 
qiiibus  priiis  consaltum  volebat,  quam  omnium  rerum  humanarum  cogitatitnem  abjiceret.  Persuasos  ergo, 
ut  ipsi  quoque  certiorem  brevioremque  ad  coclum  viam  quaererent,  utrumque  parentem  Raitenbuchensi 
coenobio,  quod  feminarum  olim  et  virorum  duplex  fuit,  cum  geminis  fratribus  inclusit,  quos  ipse  mox 
aecutus,  exemplo  vit;e,  doctrinine  et  piclotis  ad  constantiam,  hiboremi  excubias  et  vigilias,  assiduasque 
virtutes  excitavft. 

c  Est  Raitenbuech  coenobium  pcrvctus  in  Bojana  superiore,  inter  Etalense  et  PoHinganum  situm,  a 
Guelfone  IV  primo  Bojarix  ex  ca  slirpe  principe,  anno  4085  conditun.  Huc  cum  Gerhohus  vita  religios» 
sludio  venissct,  acccptus  est  ingenti  omnium  lasiilia  vcluli  sol  novus  domicilium  illuslralurus.  Posuit  cul- 
tum  sacrum,  ut  sacratiorem  indueret ;  amplas  el  opimas  sacerdotii  conditiones  rejecit,  ul  in  modjco  cuUu, 
sobrio  parcoque  victu  expeditius  iter  coeleste  ingr^deretur  :  opes  humanas,  honores,  in^ulas  etiam,  quas 
poterat  spcrare,  pauperlati,  despicientiae,  hamiiitati  vitae  postliabuil,  ut  olim  ditior,  clarior  ijlustriorque 
apud  superos  apparcret.  Ubi  rudlmentum  rcligionis  posifit,  tirociniumque  exegit,  in  leges  ordinis  more 
majororo  conceptis  verbis  juravit.  Sed  non  raro  liebat,  ut  adolescentiili  in  sacra  religiosorum  contubemia 
adinissi  jurarent  ex  prxscripio  se  S.  Dominici,  Francisci,  Basilil,  Benedicli,  Bernardi,  aliorumque  Palrum 
ticturos,  cum  praescriptas  vivendi  rationes  nunquam  aut  legissent,  aut  vidissent,  aut  cognovissent  (i). 
Quod  eo  magis  dcmirandura  est  iii  Gerhoho,  cum  is  et  lilteris  probe  tinclus  essel,  et  sapientiae  laude  flo- 
rerel.  Nam  postcaqnam  nomen  inter  D.  Auguslini  sodales  profcs^us  est,  tum  primum  quaesivit,  quae 
esset  norma,  ad  quam  sibi  omnes  vitje  aciiones  ex  D.  Auguslini  sententia  ct  lege  essent  exigendai.  Sed 
misquam  nec  Railcnbuechii  nccin  aliisejusdem  inslituti  vicinis  Phrontisicriis  poUrant  uUae,  quasvocant, 
Regulae  inveniri. 

€  Equidem  cum  hacc  in  Rckherspcrgensi  volumine>incere  perscripta  viderem,  primum  damnavi  tem- 
porum  et  hominum  id  loci  viventium  socordiam,  qui  vota  susciperent,  suamque  fidem  Dco  conceptis  ver- 
bis  astringerent,  se  has  illasve  horum  Patrum  vel  illorum  leges  seculuros,  et  interim  eas  ipsas  leges  nesci- 
rent,  inibi  eliam  ignoratas,  nec  conscripuis,  nec  exhibitas  iis,  qui  ad  eas  nomen  profileri  debebant.  Nam 
audi,  qui  vclustissimus  Annalium  Reicherspergcnsium  conditor  de  Gerhobo  profitent»  tesletur  :  Nec  enim 
satiabatur  itlis  diebus  dulcedine  Hia  mirabili,  quam  inveniebat  tegendo  in  Exeerplo  de  dictis  sanctorum  de 
tita  canonica,  quo  et  eatenun  pro  regula  usi  fuerant  fratres  sui,  sed  exquirebat  omni  animadvertione  quo- 
modo  sibi  vivendum  esset  secundum  regulam  S.  Patris  nostri  Augustini :  vel  quce  esset  illa  regula^  secundum 
quam  vivere  professus  fuerat.  NiliH  enim  sufficere  pro  regula  visum  est  ei,  quod  iUa  non  esset^  quamprofessus 
fuerat.  Qua  regula  tamen  tunc  in  illis  locis  non  inveniebatur,  sed  nee  inaliis  ejusdem  professionis...  Pro 
qua  re  nccessarium  duxit  Romanum  adire  pontificem  cum  quibusdam  fratribus  de  daustro;  quatenus  regu- 
la»,  quam  una  cum  omnibus  communiler  fuerat  professus^  claustro  t7/i,  cui  erat  obligatus,  stabiliretf  quod 
et  factum  est, 

«  Enimvero  ubi  me  collcgi,  animadverti  ea  fuisse  tempora,  quibus  plerique  religiosorum  virorum  leges 

(\)  Mirarour,  ct  veheroenter  dolemus,  viro  probo  ac  erudilo  ista  cxcidisse,  in  quibus  lot  fcre  crrata, 
ne  dicamus  falsa,  quot  verba  o.sse  igiiorat  nemo,  qiii  in  monaslica  hisioria  a  saeailo  xii  usque  ad  proxi- 
miora  tempora  vel  mediocriier  vcrbaiu:»  s  t. 


Me7  GEHIIOHLS  PRiEPOSlTDS  ItEICIIERSPERGr.  4«! 

iK>n  ceris,  tabuUs,  racmbramis  chart(»vc  inscriptas  circomferebant,  sed  tn  mu\  tractationc,  mentc,  cordi- 
Ims»  moribus,  etc,  exercitadonc  babebanC,  ui  olim  Ecclesia  Christiana,  priusquam  sacri  Evangelii  prae- 
cones  sua  praecepfa  in  Ulteras  referrent.  Sic  quippe  idem  auctor  paulo  supra  de  Gerhobo  :  Tum  vero 
ifuanto  ardore  ae  itudio  iter  eommuim  vita  arripuerit^  quantoque  %elo  rectitudinit  accensus  vixerit,  testi$ 
€st  ei  omnis  ilta  Ecclesia  Raitenbuechensis^  testes  sunt  ei  omnes  longe  vel  prope  positi;  ad  quos  fama  sanctm 
conversationis  ejus  pervenit^  testes  sunt,  inquam^  qualiter  exardescere  cotperit  zelus  ejus  initio  conversioni» 
$um;  ita  videlicet,  ut  ex  instantia  orationum  et  lectionum  divinarum  in  tanium  eloquium  Domini  inflamma^ 
terit  etim,  ut  et  eloquium  ejus  ignitum  fieret  vehementerf  et  verbum  ejus,  sient  de  Uelia  scriptum  esl,  tan" 
quam  facula  arderet.  Unde  confratres  tuos  non  sokim  dictis^  sed  et  exemplis  ad  servandas  konas  eonsueiii- 
dines  arf  (iorls  vitte^  et  instituta  sanctorum  Patrum<t?ie  intermissioneprovoeabat^  Quineliam  wrguebatfObse- 
erabat^  inerepabat^  secundum  apostoli  praceptum^  tn  omnibus  seipsum  prasbens  eMmplum,  in  vigiiiis  multis^ 
in  frequenti  meditatione  ac  tectione  saerarum  Scripturarum^  in  muUa  patientia^.  in  eastitate^  atque  in  omni 
exercilatione  bonarum  virtutwm^  postremo  in  unvvevsa  morum  honestate  prectarum  se  reddebai,  Vnde  etiam 
ab  omnibus  tonis  ac  relighsis  vatde  amabatur.  Domitor  etiam  eorporis  sui  ita  vehementissimus  exstitit^  uL 
a  necessariis  quoque  cibis  stmendis  atiqwanto  immoderatius  abstineret^  adeo  ut  absumptis  inedia  carnibus^ 
cutis  fere  ossibus  cohcereret,  Ardebat  iiaque  totus  incomparabiliter  per  inexstinguibilem  sanclissimce  ditectionit 
Ignem  ad  B^eum,  et  per  infatigabilt  animi  ejus  studium  ad.  eommuim  vitet  decorem,  Ilaec  auctor  Reicher^ 
fipergensis  dc  Gerholio. 

c  Caeterum  quemadmodum  «diies  et  architecli,  quamvis  ex  oculorum  eonjcctu,.  qiiam  altum,  latum^ 
rectumque  sit  opus,  quoquo  moilo  ex  usu  visuqiie  judicant,  si  tamen  ipsum  moUri  aedificium,  turrim, 
moenia,  parieles  vcUnt,  perpendiculum  adhibent,  ad  cujus  angulos  ct  rectam  Uneam  surgens  opus  quo- 
lidie,  hm)  stngulis  prope  lioris  exapiinant :  ita  nisi  vivendi  norma  labulis  comprehensa,  labente  sensini. 
disciplina,  exhibealur,  paulatim  a  vero^  reetoque  in  pravum  declinat.  Et  hoc  fuit,  quod  Gerhohus  urgebat^ 
cum  caeteris  religiosior,  ex  iis,  quae  sparsira  in  Patruvn  monumentis  cognovcrat»-de  communi  statueret,quae 
priscorum  fuisset  disciplina  religiosoruro.  Quam  cum  segniore»  negarent,  iUumque  urgerent,  ut  omnia^. 
qu;e  doceret,  auctoritate  slabiliret  (jam  enim  in  usum  et  consueiudincm  qiiaedam,  uti  fit,  irrepserant»  quae 
ipsi  non  videbantur  ex  lege,  norma,  veterumque  Patrum  auctoritate  fieri)  Romam  profeclus  ibi  dc  veris 
religionis  suae  legibus  inquisivit,  curoque  secum  attulisset,  quod  quaesierat,  non  mediocriter  eessantiuiiK 
animos  offendit.  Qoanquam  enim  nihii  pro  imperi»  gercret,  sed  factls  ipsis  a  genere  vlvendi  negligentio 
rum  declinaret,  idipsum  taraen  ferre  non  poterant,  et  luce  virtulum  ejus  velut  noctuae  et  vespertilione». 
perstrlngebantur,  et  emendatam  ipsius  vitaro  emni  ratione  sequendaro,  amaiidam,  et  ambabus  manibus 
amplectendara,  suae  vitae  interpret^antur  reprehensioBcm  et  castigationenk  Nee  hactenus  stetit  ilioruia 
improbitas  :  sed  cum  vitia  domesticorum  non  laudaretr  desidiam,  otium,  intempestiva  coUoquia,  el  roaIo& 
denique  meres  odisset,  coepii  ipse  dissiiniUbus  odio  esse,  vexari,  exagitari,  imo  vita  nonnunquam  perl- 
«litari* 

€  Cum  interim  fama  virtutibus  ejos  excitata  gratissimos  per  omnem  Germaniaro  spargeret  odores,  qui- 
bus  afllaius  Ghuno  Reginoburgensis  pontifex  (quem  primuro  hoc  nomine  habuere  antistitem)  Gerhohum 
ab  comrouni  sodaUtii  Raitenbuechensis  in  socium  laboruro  petiit,  cujus  iii  provincia  lustranda,  et  ponti* 
ticatu  adroinistrando  consiliis  utereiur,  quein  et  iropetravit,  et  sacris  sacerdotii  honoribus  initiavit.. 
Qiianquam  nec  ibi  magna  quies  Gerhohuro  secuta  est,.  curo  res  communes  Conradus  turbaret.  Designat» 
a  proceribus  imperii  Germanici  Lothario  Saxonum  regulo,  viro  inclyto  in  regem  Romanoruro,  Conradus» 
Friderict  diicis  Suevoruro<,  qvi  Fridericuro  Ahenobarburo  imperatorero  procreavit,  gerroanus,  regnum 
affectavit,  profectusque  Mediolanuro  ibi  rex  consalutatus  ab  arcbiepiscopo  regiuro  insigne  suscepit.  Chuna 
Reginoburgicus  pontifex,  et  cum  illo  Gerhohus  ab  Conradi  factione  abhorrens  ]uslum  principem  regemr 
Lotharium  secuii  sunt.  Quod  Conradus  peraegre  ferens  utrumque  ultimis  odiis  insectatiis,  etiam  vitae  illo- 
rum  insidias  non  raro  posuit  ^praesertim  Gerhohum  saepius  ad  necem  quaesivit,  quod  ipsum  in  publica^ 
celebritate  et  supplieatione  ad  populum,  tyrannum  proclamasset :  qiiae  causa  fuit,  ut  paroeciam  Chamen- 
sem,  quam  ab^Chunone  procurandam  acceperat,.  ad  quam  coenobium  condere  statuerat,  propter  factiosos 
et  Conradi  fautores,  qui  ultimas  iUi  roinas  intenderant,  coactus  fuerit  destituere. 

€  Inter  haec  Chunone  anno  H30  Reginoburgi  defuncto,  Conradus  Salisburgensis  pontifex^  vir  opUroua 
et  sanctissimus  Gerhobum  in  tutelam  suscepit,  suoque  nomine  non  semel  in  Urbein  ad  Miroroum  ponti- 
ficem  legatum  misit,  qui  res  inibi  feliciter  sui  praesulis  transegit.  Multum  enim  propter  singularem  vir- 
tutem  et  eruditionem  gratia  apud  curiam  Romanaro  valebat.  Interea  teroporis  Reichenspergii  coenobii 
praeses  ad  vitae  metam  procurrens  facem  alteri  ferendam  reliquit.  Conradiis  pontifex  Salisburgensis  noa 
alium  aptiorem  ad  regendum  id  monasterium  (quod  iuvaviensis  antistitis  auctoritatem  ditionemquo 
respiclebat)  Gerhoho  ratus,  iUum  ipsum  anno  1132  eo  destinavit,  quam  ipse  sacram  praefecturam  per  an* 
nos  omnino  septem  et  triginta  cum  summo  reipublicae  bono  administravit,  auxil,  omavit,  quando  pietas 
et  rcUgio,  constantiaque  et  virtus  in  usum  fructumquc  totius  Gcrmaniae  redundavit.  Ilfe  principcs,  iile 


169  PROLEGOMCNA.  470 

reges  et  iniperatores,  ille  pr^sulcs  et  aniistites»  ille  summuni  e?  ampUssimum  orbis  Cliristiani  coii- 
silium  patruro  Romaepurpuratorum,  ille  patrem  ipsum  ct  rectorem  nominis  Christiani  ausus  est  sun  m 
cum  libertate,  contemptis  omnibus  \\Ue  pjriculis,  sic  ubi  usus  fuit,  adbortari,  monere,  verbis  etiam  ca- 
stigare. 

c  Qmt  dieendi  scribendique  libertas  cum  virtute  et  rcligione  conjuncu  tantam  illi  auclorilatem  pepe* 
rii,  at  virtutem  ejus  Galli  roirarentur,  Bobemi  pr.'edicarent,  Paunones  susciperent,  Graeci  denique  adora- 
reni,  pontifices  colereiit,  cardinales  venerarentiir.  lia  tabulae  Rcicherspergieae  testantur  :  Igitur,  inquiunt, 
in  regimine  positns  qualem  se  exliibuerit,  qualilerque  a  Deo  confortatus  in  omiiibus  poslmodum  Ecclesice  Irt- 
Matiombus  nunquam  ei  defuerit,  sed  veritatem  constanter  coram  regibus  et  principibus  non  sine  vitce  sum 
periculo  smpissime  eonfessus  sit  ac  ttUtuSr  ^  ^o^o  Cermania  lunUne  doctrinw  ejus  et  ipsa  Ulustrata^  et  fervore 
Spiritus  ejus  super  multis  extessibus  et  abusionibus  redarguta.  Testes  sunl  ei  omnes  hi,  inter  quos  conversari 
tel  quibus  commanere  ei  aliquandiu  contigit,  Uaxime  autem  sanctum  fratrum  ejus  et  sororum  novit  colle- 
dflum,  qjuam  sanctCj  quamque  irrepreliensibiliter  inter  eos  jam  per  quadraginta  fere  jannos  vitam  duxerit» 
Norerunt  omneSy  quam  quietas  in  vacando  iectionibus  et  orationibus  exstiterit  ;  quam  nuUas  horas  a  pietatis 
exercitiis  vaeuas  habuerit,  Nam  corporalis  exercitatio  ad  modicum  utiUs  esse  ei  cum  Apostolo  visa  est  nis* 
cum  monasterii  neeessitas  poposcisset.  Quin  etiam  usque  in  exteras  terras  lampas  cordis  et  oris  ejus  radiavit, 
NonFrancia^nonBohemia^  non  Ungaria,  sed  neque  Cnecia,  gratitSt  quce  decorde  etore  ejus  radiant,experte$ 
factw  sunt.  Tanta  namque  gratia  diffusa  erat  in  labUs  ejus^  ut  his  ipsis,  quos  arguebat,  gratus  existeret,  Unde 
€t  Romani  pontificeSj  domnique  cardinales  semper  eum^  iicet  in  muUis  arguentem  se  dilexerunt.  Non  reges 
ac  potenus  pertimuit,  quominus  nuntiaret  eis  id  quod  justum  et  salutare  fuit^  cum  se  opportunitas  id  /o- 
€i£ndi  obtuUsset,  MagnateSy  mediocres^  ac  populares^  sive  in  pubUcis  Ecctesia  conventibus^  sive  in  privatit 
colloquiis  ad  ori»  ejus  dulcia  et  salutaria  verba  pendebant.  Sic  namque  divino  Spiritu  adeo  potatus  fuit^ 
«I  pene  semper  et  indeficienter  flumina  de  ventre  ejus  fluerenl  aquce  vivce  sivt  loquenHs  sive  scribentis  ali- 
quid  ad  utUitatem  et  eruditionem  proximorum. 

Et  roox  infra  :  Quam  notus  et  gratus  quamque  acceptus  fuerit  ipse  beatus  summis  Romanis  pontiHcibus^ 
qmi  suo  tempore  Romamje  udi  prcesederunt^  CaUxto  papm  primum  superius  commemorato,  et  deinde  singuUs 
successoribus  suis  usque  ad  papam  Alexandrum  ;  quamque  venerabiUter  ipsi  Romani  pontifices  fervorem  re- 
iigionis  sum  et  studium  atque  doctrinam,  nec  non  et  scripta  sua  susceperint,  coUaudaverint  et  approbaverint : 
^m  etiam  celerem  effectum  consecutus  semper  fuerit  in  omnibus  negotiis  stits,  quotiescunque  Romanam 
euriam  interpeUare  necesse  habuit,  aut  per  seipsum^  aut  pernuntios^  sive  per  solas  Utteras  suas  pro  quali" 
bnseunque  causiSf  testantur  Utterm  apostoUccc^  nec  non  et  litlerm  dominorum  cardinaiium  frequenter  aut 
pro  eo  ad  alios  missmf  aut  ad  eum  speciaUter  destinatm  :  vel  quas  ipse  per  se  ab  Urbe  smpius  veniens  de 
causa  sua  vel  aUorum  detuUty  quarum  ommum  exemplaria  adhuc  inveniuntur.  Quantum  etiam  ipsi  Romani 
pontifices  pro  ipsiu*  reverentia  et  ditectione^  ud  petitionem  ejus  ipsum  /octcm,  quem  regebat,  cmnobium  vi- 
delicet  Reicherspergense^  sub  sua  et  B,  Petri  protectione  susceptum,  honoraverint^  et  manutenuerint,  et  smpe 
contra  graves  inimicos  et  infestatores  defenderint,  qualemque  Ubertatem  et  justitiam  ipsi  loco  concesserint 
et  firmaverint  in  perpetuum  sna  auctoritate^  indicant  privUegia  papm  Innocentii  et  papm  Eugenii  eidem  loco 
ejus  industria  elakorata  ac  impetrata.  Hos  post  Itmc  pie  imitali  pontifices  Salzburgensis  Chunradus  senior  et 
Eberhardtts  ejus  suceessor  ;  nec  non  et  principes  regni,  duces  videticet  et  comUes ,  ^iit^iie  pro  suo  jure  plu- 
rimis  privitegiis  eumdem  tocum  munierunt.  Simitiler  et  aUi  ponUfices^  scilicet  Babenbergensis,  Pataviensis 
FrisingensiSf  prmdia  et  possessiones  eidem  loco  aut  per  se  ipsos^  aut  per  utios  in  ^uis  episcopatibus  cottata, 
suis  privilegiis  eidem  cmnobio  firmaverunt.  Novissime  etiam  ipse  dominus  imperator  Fridericus  ipsum 
Reicherspergense  coenobium  cum  omnibus  eo  pertinentibus  in  suam  imperialis  majestatis  et  omnium  succes-- 
sorum  regum  et  imperatorum  tutetam  suscepit^  et  privitegio  suo  antiquam  et  primilivam  tibertatem  confirma- 
^,  interventu.  epiuoporum  Eberhardi  Bambergensis  ^tque  Uartmanni  Brixinensis,  secundum  postulatio- 
nemhujus  smpediclipatris 

€  Sed  hoc  ingentes  viri  praestantisBfmi  spiritus  vis  incrcdibilis  ab  intimo  animo  profecta  alebat,  vim  a 
coelo  accepit,  quae  illius  egregiis  conatibus  defuit  nunquam.  At  enim  parum  prudenter  agit,  qui  foris 
reropoblicam  juvat,  domi  perdit,  cum  natura  roagistra  sibi  qiiemque  primuro,  suisque,  deinde  aliis,  con- 
sulere  doceat.  Non  egit  hoc  Gerhohus,  cujus  oronis  actio  rntioque  vivcndi  et  docendi  ab  officina  dome- 
sticae  viAutis  et  disciplinae  profluxit.  Hoc  primuro  egit,  ut  subjectoniro  suorum  et  domesticoruro  roores  a 
vctemm  Patniro  norma  degenerantes  langnentesqiie  ad  pristinum  vigorem  revocaret,  elementa  vitiorum 
eraderet,  incisos  passim  virtutis  nervos  redintegraret,  et  denique  novam  suo  contubernio  faciem  formaro- 
qoevivendi  induccret.  Itaque  idero  mitisetbenignusesse  in  obsequentes,  proroptos,  verccundos,  et  reli* 
giosae  vitae  observantes  :  tristiset  severusin  delinquentcs,  refiactarios,  conturoaces  ;  quam  tamen  scve-' 
ritatem  ita  mansuetudiiie  et  charitate  temperahat,  iiti  cerucrcni  videreiitqiie  omncs  ct  salutem  cujusque 


41^1  CEnilOIltJS  rftiEPOSITUS  KEIcnERSPERC.  119 

iigHlatim,   «t  communcm  omniiim  iAi  maxime  csse  cordi,  qiid  raiione  cfficiebat,  ut  non  agrc  ferrent» 
<|(ur  castigarbantur,  sedamarcnt  p^ssira  omncs. 

€  CorrigeHdi  porro  modus  erat  efflcaclssimus,  (|ueni  ipse  ▼itae  eiemplo  praeibat.  Adeo  morcs  ipsius 
domcsticis  erant  pro  legibus.  bide  factum,  oi  d<miestica  disciplina  sancita  domique  emendati  mores  scse 
foris  ostenderen^,  hominesque  paulatim  iii  sui  coniemplsnionero  inducerent,  novam  ei  innncentcm  vi- 
▼eiidi  rationem  juxta  laudantinm  et  admirantium.  Quae  ctomesticorum  religio,  nobiliinn,  priricipum  el 
pontiOcum  inTitaiit  liberafnatem,  uti  non  sohim  sarta  tccta  coenobli  instaiurarent,  ampliffcarentque 
(nitle  eniro  roateristam,  angustam  et  ruinosaro  Cerholiiis  domiim  est  ingressus)  ^  et  nobilitnte  coin- 
plures  ipsi  nomen  religioni  darent,  secumque  opes  non  exiguas  inferrent,  quibus  «dcs  iHa  brcvi  magiio- 
pere  auxit.  Adjecit  ei  lioTUm  Gerbobus  Tirginum  sacrarum  domicilium,  in  quo  nobilissiroac  tencr- 
rimaeque  virgines  ccelesti  se  Sponso  aeternum  proprias  dedicariint.  Tam  fcecund»  fuii  Gerliolii  virtus  ef 
facundia. 

c  Intcribi  dum  ipse  ddmun^  a^ificat,  dis6ipfinam  resniuft,  no^os  rciigionfs  colon6$  adsciscit,  manum 
quoque  non  passus  est  ccssare,  quae  ab  erudito  et  excellente  ejiis  ingenio  multa  pneelara  pielatis,  religiO' 
iiis  et  doctrinae  pleiiissima  opera  et  monumenta  extorsit.  Meditatus  est  in  saiictissima  regii  vatis  Psalino"* 
tnm  odaria,  volumina  octo,  quae  hodieque  praiier  diio,  quae  interciderunt,  leguniur.  Ceriavit  calamo  ad- 
▼ersus  sectatores  Ahelardi.  AHa  misit  Olhoiii  nobili  hislorico  Fruxiiiensis,  Ahenobarbi  patriio,  fratrr 
Conradi  regis :  aiia  ad  alios  tum  principe<i,  tum  pontilites,  ex  quibiis  nihil  perennavit  praetcr  explana- 
ti6nes  ail  carroina  Davidis,  llbrum  de  Antichrisio  ,  de  VirginC  in  cttlum  assumpta  ,  de  Fide%  Yigilia 
noctis  quarta  ,  de  divini  Spiritus  ordine  donorum.  Uitimis  annis  magiiopere  laborifvit,  lili  diSsidta  impe-' 
raioris  Friderici  1  et  pontificis  Alexandri  Ilf  componerct,  caqiie  de  re  ad  eosdem  tarias  lucubrationes  mis- 
sHavit.  Ipse  tanien  semper  roeliori  saniOriquc  parii  se  adjunxit,  ac  post  ingentes  labores  ei  fructusr 
^x  illis  copiose  perceptos,  nocte  media,  qiiae  S.  Joan.  Baptistnc  diein,  quoproHle  ad  popiibim  dixerat,  se-» 
euia  est,  cum  biduo  ante  sacra Christtanrf  percepisset,-  anno  H69,  a.  d.  v.  Kalend.  QuintH.  ad  societatenr 
beatorum  evolavit. 

Corpns  bidno  podt  ad  S.  Criicis,  quam  viVns  tfemper  in  corde  gestabat,  arrnn  funeraturo.  Iroago^ 
Gerhohi  Relcherspergii  hoc  ascriptum  hodie  elogium  praefcrl  :  Aiino  Dommi  1152  dominn$  Gerhohm 
SS,  Utedlogim  doctor  insigms^  tertins  hujus  loci  prcepositus  creatur.  Hic  in  corrigendis  nlagnatum  moribu^ 
laboravit,  ae  monasUrii  sanciimonialium  B,  Virginis  exstitit  fundafor.  Jejunas  falsasque  Aventini  caluro- 
i^ias,  quibtts  Gerhohum,  ut  ipse  appeilat,  inqninare  conatur,  tanti  non  facio,  ut  apponendas  scripto  mea 
putem,  ab  GreCsero  nostro  dudum  relusas  et  obtritas.  Tu,  dive,  queni  suppUces  veneramur,  ardcntem  ct 
«liiplicem,  quem  possedisse  videris,  Eliae  spiriium  in  nobis  langiientero  aut  cerfe  seiiesceiilem  excita  el 
insUura,  ut  hebeSccntem  Christiansevirtuiis  atciein  exacuamus.  > 

Hactenus  Raderus  de  vib  et  rebos  gestis  Gerbohi,  cujus  lucubrationcs  cnro  siib  flnem  jejunius  ac  par-^ 
fcius  quam  tanti  viri  de'  BccIesijT  roerita  feraiit,  anniimerct,  operae  pretium  me  facturam  existiroavi,  si 
nanc  ordine  singulas,  quae  qOidcm  fn  notitiam  meam  vencrunl,  ciiratios  distinctiusque  recenserem,  quod 
supra  roe  factururo  recepr.  Igitur  ingenii  roonuroenta,  quae  Gerhohns  reliquit,  sequentla  snnt : 

I.  Syntagma  de  Henrico  IV  et  Y  Impp.  et  Credorio  YII  snmmo  pontifice,  quod  tcste  Casiroiro  Oudin<^ 
Commcntar.  de  Scriptor.  Eccles.  T.  II,  col.  14^7,  diversis  constans  opuscuiis  cum  refutatione  Alo^nrum 
AnncB  Comnenw  in  Alexiade  edendum  curavit  Jacobus  Gretserus  6oC.  Jes.  theologus,  Ingolsladti  in  4, 
nnno  16^11,  apud  Angermariam.  Veheroenter  dolet,  ad  mi^num  non  essthoc  opus,  duin  ista  scriho,  nec 
Oudinum  varia  illa  opuscuia  reccnsuisse.  Hoc  enira  modo  aliquid  ccrtius  statui  posset  de  mox  receii- 
sendis,  qnorum  forte  aliqua  ab  illis  prioribus  divcfsa  non  sunt. 

II.  Commetitarius  in  psatmum  lxiv,  sive  de  corrupto  Ecclesim  statu  ad  Engetiinm  tlt  papam,  anem 
eruditissimus  Slephanus  Baluzius  ex  codice  bibliothecae  Colbertinae,  in  nuo  iiiscribltur  Tractatus  de  ne» 
yotiis  etciesiastitis^  primus  in  lucem  cum  insigni  elogio  extulit  libro  v  Miscellaiteorum  a  pa^.  65  ad  ^7. 
ulque  anno  1700.  Eumdem,  cum  ab  reliquo  in  Psalmos  conimenurio  nbesse  non  posset,  bic  ex  integro 
vecudeiidum  ctiravi. 

Hl.  Tractatus  adversus  Simoniados  ad  S.  ^ernardum  abbatem  Claravallensem.  Hunc  licet  aceph.Miim  cx 

ins.  cod.  monasterii  Dunensis  prelo  dignissimum  censuit  et  publicavit  clarissimus  et  indefessus  P.  Ed- 

niundus   Martene  e  congregatione    S.   Mauri    Benedictinus  tomo  V   Novi  thesauri    Anecdotorum 

a  col.  1457. 
lY.  De  gloria  et  Itonore  Fitii  hominis  ad  Hartmannum  episcopum  Brixinensem  et  Eberhardum  archiep. 

Salzburgensem  liber.  Exstat  tom.I,  hujus  Thesaurii  parto  ii,  a  col.165.  Hujus  operis  sub  titulo  LibeUi  de 

Glorificatione  Fiiii  /lomfntx  etiam  meroinit  chronographus  Reichcrsbergensis  ad  annum  1169. 
V.  Liber  contrd  duas  htereses  sni  temporis  ad  Godefridnm  abbatem  Admbntinsem.  Opvs  excusum  habcs  ci- 

taiio  Thesauri  loco  a  col.  285«  cstque  prologus  gateatnsi  ut  ipse  vocat,  in  coinmcntariuni  in  Psalmos. 

Godehidiis  hic  :s  ipse est,  cujus  praesUntissimas  homilias  in  Dominicas  ct  fcsta  duobus  in  fot.   tomis 

nuperrimc  piiblicavi. 
'Vl.  BB.  Berengeri  et  Wirntonis  abbatum  Formbacensium  inBafoaria  Ord.  S.  Ben.vita.  Prodierunt  in co- 

tlcin  T//e«aMri  mci  toino  parte  iii,  a  col.  599. 
\l\.  Liber  de  antificto  Dei^  seu  de  stndio  et  cura  disciplinae  ecclcsiasticae^^flrf  Chntionem  episcopum  Batispo* 

fiCHsetn.  Euin  cdituni  habcs  Thesauri  toin.  11,  part.  ii,  a  col.  2i5. 


IrS  PnOLECOMENA.  47« 

VIII.  Dialoqnt  de  differentia  cterici  $(tculari$  a  regulari  ad  Jnnocentium  11.  P.  M.  tvulgalus  esl  ibideni 
a  col.  457. 

IX.  D^  inventigatione  Antickri$ti  et  $chi$mate  lihri  II^  ad  Eherhardum  archiep.  Salzburgen$em.  Hos  ei 
codice  Reicherspergensi  prelo  paravit  Adm.  reverendus  P.  Reinerus  Rciiier,  doclissimiis  sodalis  meus, 
typisinaRdandos  in  aliquo  sequenti um  T^snMn  voluminum.  Raderus  unius  duntaxat /t^rt  de  Antechri$to 
meminit»  ut  qui  opus  ipsam  minquaro  inspexerit  :  sed  re  vera  duo  sunt. 

X.  piaiogu$  adver$u$  errore$  Grwcorum^  cujus  menlionem  suh  nomine  Dialogi  inter  Cra*co$  et  Latino$  fa- 
cit  supra  laudatus  chronographus  Reicherspergensis.  Prodibit  proxime  una  cum  libris  de  Antechristo, 
quonim  alteri  in  eodem  codice  inserlus  est. 

XI.  De  ordine  donorum  Spiritu$  $ancti.  Perennat  in  codice  Reicherspcrpensi,  signato  num.  52,  unde  opus 
iina  cum  ^uobus  sequentibus  prelo  maturum  habeo  industria  et  diligentia  praestanlissimi  viri,  Veiu 
P.  Leopoldi  Wydemanni,  vicai  ii  carthusj.T  Gemnicensis. 

XII.  Dialogu$  de  qnarta  ri(filia  nocti$*et  pericnli$  $chi$mnti$. 

XJIl.  Liber  de  fide  in  illud  Proverbiorum.  Mulierem  forlem  quis  inveniet,  ad  lleinricum  pre$b.  cardinalet^ 
tit,  SS.  Nerei  et  Achillei.  Prius  opusciiliim  mcmorat  Radcrus,  postoriiis  rhronographus  RiMchersper- 
gensis,  qui  Libeitum  de  fide  rogatu  domini  Ueinrici  card.  pre$byteyi  a  Geihoho  scriptum  essc  loco  citilo 
lestatar. 

XIY.  L$beltu$  de  Aaumptionc  $ancttB  Dei  genitricis  Maritc,  etiam  Radero  laiidatiis.  IIoc  opitsculum  nobis 
seryavit  coaevits  fere  codex  celebris  monaste-ii  Mari.Trellensis  in  Aiistria,  ex  quo  illud  vir  cl.  et  erudi- 
tissimus  Jo.  Fridericus  l^channatits,  histoiiographus  F^uldeiisis,  dum  mecum  hic  aliquandiu  ageret, 
erupre  gravatus  non  cst,  suo  loco  edendum. 

XV.  Commentarium  in  Canonem  Mi$$a.  I(a  Martinus  canonictos  ct  bibliothccarius  Clnitstroneoburgensis 
in  Catalogo  librorum  monasierii  sui,  ad  finem  s.TCuli  xiv,  confccto,  quem  olim  ex  codice  bibliotheca» 
ranonicse  Sanct-Dorolheanae  Wiennensis  exscripsi.  Sed  non  meniini  hoc  Gerbohi  opiis  vidcre  me  hi 
I  ibliothec»  Claustroneoburcensis  codicibiis,  duodecim  fere  abhiiic  annis  a  me  i>erlustiatis. 

XVI.  Opu$cula  ad  napam  Aiexandrnm  (11!)  et  ad  d6mino$  cnrdinale$  et  ad  epi$copum  Babenbergcfuem 
Kberhardnm  de  glorificatiofie  Filii  honnm$,  Ila  rhroiiog>apljus  Roichcrspcrgensis,  Opu$cula,  ni  fallor, 
nominaiis  difTusiores  ad  pra^ditlosEorlesianiin  nniislilos  EpialolnJi,  qiias  ex  rodice  Admonlensi  pra»lcr 
Librnm  ad  Adrianum  P.  adm.  rov.  el  dootiss.  P.  Codefridiis  Depisch,  sodalis  noster  ^exscripsit,  et  to- 
mo  VI  The$auri  pubrican<'as  retiqtiit.  Porro  is«Iem  opiisoiilis  merito  accensoas  prolixnm  Gerhohi  episto- 
Inm  ad  Eberhardum  ep.  Babenberg.  Qnomodo  $ecundum  S.  ItilariHm  glorificaturu$  Filium  major^  gto- 
rificatu$  autem  Filiu$  minor  non  $it,  etc,  quain  tvpis  expicss.iin  babos  tom.  I,  cjusdem  The$auri  part.  ii, 

.    a  col.  315. 

XVII.  Liberde  novitatibu$  hujn$  tempori$  nd  Adrianum  IV.  P.  M.  Ilunc  ipse  Cerhohus  initio  libri  De 
gioria  et  honore  Filii  komini$  ngnosoit  sic  scrilions  :  Similiter  Adriano  papie,  cum  e$$et  Beneventi  agen$ 
illic  de  concordia  inter  $e  ad  Siailum  lyrannunu  pra*iientatu$  est  libeUu$  ad  ip^um  dicta:us,  in  quo  novi- 
iute$  huju$  tempori$  magna  ex  parte  conge$$i^  atque  ub  iilo  rcsponsum  petii,  quo  vel  approbaret  vel  impro- 
baret,  qute  $en$i  et  ^entio^  paratu$  illi  per  omnia  con$entire  :  quia  nunquam  in  doctrina  fidei  a  $ancta 
Romana  Ecete$ia  di$$entire  vo/o,e(c.Onus  brcvi  legpnt  eruditi.ex  num.  praecedente  adducto  codice,  quem 
ol.  et  praesUntissimo  P.  Sigismundo  Municb,  bibtiotbecario  ct  superiori  Admontensi,  indcfcsso  adjutori 
meo,  debeo. 

XVill.  Scripta  ad  Ana$ta$ium  IV  P.  M..,  de  quibuS  iterum  Ipse  Gerhohus  cit.  libro  :  PostEugenium  vero 
hOn  e$t  iHventu$  $imili$  illi  in  Ecclesia  llomana  pontifex^  qui  $cripti$  mei$  ita  benigne  arrideret,  quique 
oteum  $uperfunderet  ac  thu$  poneret :  quia  qui  ei  po$t  ea  $ucce$$erunt^  non  ita  me  habuerunt  notum,  ut 
ille,  Attamen  $cripta  mea  qua$i  $imitam  diligentis$ime  tritam  paptB Ana$tasio  misi^  quibus  ille  non  respon^ 
dit^  qua  decausa^  nonjudico.  Jam  vero  ho^c  Gerhohi  $cripta  ejusdem  fuisse  argumenti,  oiijus  est  tiber 
ud  i4drt<mKm,^cilicet  de  gloria  et  hohOrc  hominis  in  Deum  assumplii  et  de  emendatione  morum  eccle- 
siasticoriim,  nullum  est  dubiutn.  In  his  enim  tottis  ubi^iue  est  Gerhobus.  Interim  incertum  babeo,  ubi 
ha«  $cripta  delilescant. 

XIX.  Plurima  $cripta  ad  epi$cOpum  Pragen$em  Danielem.  Hac  Gerboho  totidem  Verbis  tribuil  chrono- 
graphus  Reicherspergensis.  Veriim  eorum  nihil  hactenus  in  Germanicis  blbliolhecis  repertum  est. 

XX.  Opu$culum  contra  di$ciputo$  Pelri  Abailardi  ad  epi$copum  Fri$ingen$em  Ottonem,fratrem  regi$  Chuon^ 
radiy  et  ad  ip$o$  Fr%$ingen$e$  diver$a  opu$cula  et  $cripta,  te$te  eodem  chronographo.  Qiide  omnta  exoidisse 
videntnr.  Saltem  in  F^risineensis  Ecclesiae  vicinorumque  roonasteriorum  codicibtis,  quos  evolvi,  nulluin 
honim  vestigium  deprehendi. 

XXI.  £pi$tolarum  Hotumina  duoh  Sic  enim  scribitidem  auctor:  quantum  e$urieritet  $itierh  ju$titiam^  de» 
nique  quomodo  vel  qualiter^  aut  quantum  dilexerit  omnem  ju$titiam^  et  omUem  viam  iniquitati$  odio  Ita" 
huerit^  legentibu$  et  scire  volentibu$  patet  in  diver$i$  opu$euli$  $ui$^  quw  scrip$it  ad  papam  Innocentinm 
et  aH  papam  Eugenium,  et  ad  domino$  cardinale$y  et  in  alii$  opu$culi$  ad  diver$o$  $cripii$  t  Similiter  et  in 
epi$toli$  $ui$  patet^  aua$  ad  diver$o$  diver$i$  temporibu$  $crip$it,  qum  etiam  fere  omnes  adhuc  inveniuntur 
in  regi$tro  et  epi$tolario  $uo  libro  in  duobu$  voluminibU$.  Hiijiia  inliniti  ad  bistoriam  ecclesiasticam  tbe« 
sauricum  cupidissimits  ossf^m,  dedi  quidem  litteras  ad  te^  reverendissime  ac  amplissime  prxsul  :  sed 
tiihil  amplius  horum  voluminum  Reichcrspergii  siiperessct  cum  ingenti  dolore  intellexi.  Ast  forte  velHt 
ex  inferis  ad  liicem  redibit  eorum  nonnihil,  si  noh  solum  omnes  angiili  et  foruli  bibliotlieca,  sed  etiam 
arohivii  iterum  iterumque  excutientiir.  tJna  epistolarum  Gerhohi,  quse  est  de  erroribu$  Folmari  praepo^ 
siti  Trieflensteinensis,excUsa  exstat,  tom.  \\\\  Bibiiothec.SS.PP.^^%  346»  edit.  Coloniensis.  Alias  qua^ 
luor  videsis  tom.  /  r/i«flttrt  mei  parl.  ii,  acol.  529,  ubi,  nesoio  quomodo,  irrepsit  ct  epistolinm  A,  id 
est  Adami  abbatis  iion  Egen$i$^  ut  equidem  diserte  habet  oodex  lieieherspel*gensis,  sed  Ebracen$i$  seu 
Eboracen$i$y  ad  Gerhohum,  dudum  jain  edita  in  eadem  Bibliotheca  et  alibl.  Piiires  Gerhohi  epistolas  pro- 
feram  tomo  sequente,  sed  quae  nequaquain  dignitaiem  et  nomen  duorum  voluminum,  quae  adeO  avide 

.    desiderant  omnes^  exaKjnenl.  ^ 

XXil  Chronioon  Monasteril  Beicherspergensis,  lypis  impressuro  priroum  Monacfaii  in  4.  anno  I6ii  cura 
cel.  viri  Cbristophori  Gelvoldi  postea  rccusuin  a  cl.  V.  Petro  Ludewig  voliiro.  WScriptorum  Berurn  Cet^ 
manicarum  n  col.  Ii9.  Primus  hoc  opus  Gerhoho  tribuissc  videtur  Aventinus,  r|ui  inler  eos,  (|uibu8  in 
rondendf)  Annaliuni  Boiorum  libro  vi  se  usiim  fuisse  testatur,  laudat  Mdgnum  (ila  piilo  Aventinum  pro 
moresui  saecnti  vetus  Theodiscum  nomen  Ger/io/rl,  cnjus  posterior  pars  Magnum  seu  $ubUme  sonat, 
Latiiie  reddidisse)  Richobergcnsein  Flaininem  Augustinianum,qul  sub  imperatore  Hcnrico  sexio  Caesarc 


«75  CEnriOnCS  PU^POSITUS  REICnERSPERC.  476 

Aiigusto  Chroiitra  ftcripscrit.  Avonlinum  scciiti  sunt  Casimirus  Oudinus  in  Suppiemcntf)  Bcllinrmini 
De  scriptorih,  ecc(e$,^  pag.  4^9,  ot  Gollfrid.  Olearius  Biblioih,  icript.  eccles.  tom.  I,  pag.  28^quonim 
prior  tamen  crrahim  agnovit  Comment.  de  script,  eccles.  t.  II,  col.  1428,  ubi  ex  aniio  1178  ad  quem 
Cbronicon  Reicherspergensc  allingit,  colligit,  Gerhohuin,  anno  1169,  dcmortuum,  cjus  auctorem  esse 
non  posKC.  Scd  reslat  conigciMliis  adliuc  alius  ejiisdem  Oudini  crror  in  Gcrhoho  admissus,  dum  ita  in 
Commontario  scribit :  Nvllus,  qvem  cognescam,  nomencUitorum,  Hlius  Qerhohi  meminit^  praster  Carolum 
Dufrcnium  du  Cangi  in  Indice  Scriplornm,  quem  prwmisit  Glossario  medics  et inpmm  Latinitatis^  columna 
tOS,  et  Gerardnm  Joannem  Yossium  lib.  inde  Historicis  Latinis  part.  iv,  capr.  6,  paa,  769,  uUimo!  editio- 
nis,  qnem  tamenmaU  ad  annum  1080  assrgnut.  Verum  non  lii  non>enclaiorcs  sofi  Gerhohum  cclebra- 
riiiit,  scd  cliam  Aiibortus  Minous  in  Auctar  de  script.  eccl,,  cap.  5i8,  ct  Ludov.  Elles  Du  Pin  ,  qui 
t.fmcn  Geiholmm  marc  nionachum  cx  canonico  rcg.  facit,  iii  Nova  Biblioth.  Script.  Ecctes..  lom.  IX, 
pag.  186,  qui  aiiibo  noii  poLuerunt  noir  probc  copittiessc  Oudino.  Ad  ij>sum  Chronicon  Reichersper- 
eeiisc  quoJ  atlinet,  iicc  in  co  ncc  uspiani  alibl  uUum  cxslai  cerlum  vcsligium ,  unde  cognoscas  Gerho- 
hum  prx  alio  quocunquc  canonico  ELeicherspergensl  hiijus  opcris  auciorcm  esse.  Certe  si  id  genuinus* 
Gerhohi  fetus  csset,  id  haiidqQaquain  dissimulasset  chronographus,  quicunque  demuni/is  sit,  in  Ger— 
hohianorum  opcrnm  rccensione,  in  qu»  licet  non  omnia ,  paulo  tamen  majoris  momenti,  cujusmodL 
Chroiiicon  istud  esse  nemo  negaf^erit,  satis  accitraie  aniiiimcrat.  Sed  ad  ccrtiora  revertor. 
XXIII.  Commentarius  in  Psalmos.  Iloc,  ipsum  opus  est,  quod  iiunc  in  manibus  tuis  versatur ,  erutum  ex. 
Reicherspergoiisibus  codicibus,  iiiitio  hujus  dissertaiiouis  pro  merito  laudatis.  Sunt  Commentarir 
hiijus  univcrsim  nunc  septcm  nianu  exarala  volumina,  iiec  diio,  ut  Raderus  tradit^  scd  unum  duntaxak 
inCercidii,  qiiod  ui  recuperai'cm,  nullam  non  operain,  scd  necquidquam  dedi.  In  iis  enarratioiies  psalmo- 
rum  hoc  ordine  sc  cnnsequuiitur. 

Primum  vohimen  iii  4  mnjori ,  ut  vocant,  stgnntum  num.  47,  «ontinet  cxpositionem  viginli  priorum' 
psahnoriim  iiiia  ciim  Prologo  Galeaio  scii  Ubio  de  diiabus  hxrcsibus,  de  quo  supra  num.  5. 

Secundum ,  notatuin  niiinr.  48,  couipleeiilur  cxplicaiioncm  psalmi  xxi,  et  novem  consequen- 
tiiiin. 

Tertium  ,  nuin.  49  a  tcrgo  inscriptum  ,  cxhibet  expositioncm  psalmi  xxsi ,  reliquonunque  usque 
ad  XLIY. 

Quartum,  quotl  inierprclalioncm  psalmi  txiv,  oorumquc,  qui  in  L  desinunt^  contiiieba^.  nunc  Reicher- 
sperg:c  nusqiiam  coinparct,  cstqiic  iliiid  ipsum,  quod  ainissum  pauto  ante  ingcmui. 

Quint«m,  nnin.  50  iiisigiiiliim,  cxposilionos  psalmorum  a  li  orditur,  et  (init  in  Lxiv. 

Scxtum ,    ncrm.    li   notaUim  ,  iucipit  cum  ciiarratioue  psalmi  lxv  et  desinit  cum  iiitcrpretatione' 

LXXIV. 

Septimum^  qiiod  num.  tli  pratfert,  rctinct  explanationcm  psalmi  lxxv  sequentiumqiie  usque  ad  ps&«  • 
inwin  cxviii.  Quocirca  nolandiini,  piolixioies  pro  inore  ac  elegantiores  Gierhohi  expusitiones,  hoc  se- 
ptimo  volumine  contonias,  ultra  psalmum  lxxvii  non  progredi.  Eo  eiiim  cum  vir  sanctus  attigisset, 
coorta  tempestas  schismatis  piileheri  iiiii  operis  filiim  intcrccpit.  Qua  de  re  ita  in  prooemio  expositionis^ 
psalmi  lxxviii  loqiiitur  Gerhohus  :  Psalmo  lxxvii  expleto  sequens^  videtieet  lxxviii  esset  exponendus^  nisi 
quodjam  nox  itla  imminet,  in  qua  nemo  potest  opcrari.  Saltu  ergo  facto  abhiue  usque  ad  psatmum  cwiil 
auem  ante  hac,  prout  Deo  favente  potuimus,  exposuimus  continuando  tunc  expositionem  nsque  in  finent 
Psalterii,  nuue  in\minente  potestate  tenebrarum  cogimur  cessare  ab  expositione.  Sed  ne  mcdios  psalmos 
intactos  prceterisse  videamur  per  negligcntiam,  en  reddimus  causam.  Spirttalis  Antiochus  jam  regnat^  cic- 
jus  tyrannica  viotentia  sic  Eeciesia  opprimitur,  sic  templum  Dei  vioiatur  et  prefanatur  atque  poiiuitur^ 
ingravescente  nimis  periculo  scliismatfs^  ut  magtni  sit  maleria  canendi  vei  polius  iamentandi  et  flendi  se^ 
cundum  verba  hujns  psaimi :  Deu9  venerunt  gentes  in  litereditatem  Itcam,  poliuerunt  temptum  sanctum 
tuum.  9  Hsec  Gcrhohus,  qui  nullum,  ut  dixi,  psalmum  a  lxxvi  usque  ad  cxviii  ex  integro  ac  ad  vei  .suia 
edisserit,  scd  singulorum  duntaxat  titulos  ex  Au^tino  polissimum,  ac  iinum  ilcmque  aHerum  versuni 
ex  Gregorio  Magno  explicat,  ampliorem  ex  ingenio  suo  oninium  oxplicationem  oppoiiuniori  lempori 
reservans,  quod  tamcn  nunquam  nactus  fuisse  videlur.  Ilaque  nos>  ne  percnni  atque  cootHiua  oiniiium 
et  singulorum  psalmorum  enarratione  lectorem  fraudercmus,  dcproinptis  his  ex  Augustino  et  Gregorto 
laciniis  ineditain  hacienus  Honorii  Augustodunensis,  de  quo  hiie  actum  in  dissert.  prasvia  iu  tom.  i^ 
liujus  Thesaurif  cxpositionem  cx  codicibus  Meilicensibus,  rcm  exscqucnte  Cl.  P.  Felice  Maria,  sufleci- 
nius,  indidem  etiaui  seplcm  psalmorum  expieia  iacuua,  quorum  explanatio  cum  quarto  Gerhohi  volu-^ 
niine  dcperiit. 

Octavum  dcnique  volumen ,  signatum  num.  53,  continet  diflusam  itcrum,  et  ad  primum  Gerliohi 
iiistitutum  exactam  oinuium  Psalmorum  a  cxviu  usque  ad  uitimum  iiiterpretatioHcm.  Sequuntur 
in  eodem  volumine  Canticorum  quoque  qu;e  Feriaiia  dicunt ,  expositiones  ,  quae  cum  Gerhohuur 
adctorcm  habeant,  a  Commentario  in  Psalmos  nequaquam  separandae  videbaiitur.  Uxc  de  mcmbra- 
neis  ct  ipsi  Gerhoho  coaevis  codicibus,  ex  quibus  prassens  iu  psaimos  commentarius  exprompius^ 
est. 

Jam  Ycro  interiorem  hujus  operis  prxstantiam  quod  spectat,  ca  tanto  major  esi,  qnanto  phira 
singularia  affert,  tam  quae  ad  formandos  e  veterum  praescriplis  Christianorum  ac  pneprimis  eccie- 
siasticorum  mores,  quam  quae  ad  illustrandam  diversorum  temporuro,  prscipue  saeculi  xi  et  xu  hi- 
storiam,  tam  denique  qux  ad  penitus  nosccndas  fidei  ac  doetrinae,  quae  ernditos  eorum  tcmporum  vi- 
ros  maxime  exerccbant,  controversias  pertinent.  Nimirum  propositum  viro  sancto  (uit  In  boc  gcnere  B. 
Augustimum  imitari,  qui  mulia  cgregia  ccclesiaslicae  doctrinae,  disciplinae  historiaeque  monumenta  suis 
ilidem  in  Psalmos  enarrationibus  intertexuit  et  ad  posteritatem  transmisit.  Audiendus  hac  de  re  ip-e 
Gerhohus  in  psalmi  x,  veisum  3  :  Jam  nunc  ignoscant  nobis  magistri  iitterati,  si  nos  verba  psaimorum  ita 
coaptemus  nostri  temporis  cursui,  sicut  B.  Augustinus  ex  iatere  umper  notavit  in  expositione  Psalmorum 
tui  temporis  cursum.  Si  enim  omnium  temporum  iiceretici  arcuro  suum,  id  est,  sanctam  Scripturam  ad 
suum  errorem  intcnderunt,  et  iiii,  qui  nunc  sunt  htsretici,  Simoniacl  et  Nicoiaittc,  non  desinunt  arcum 
suum  sccundum  suum  sensum  detorquere,  Scripturas  deprarando;  quare  non  iiceat  nobis  uti  eisdem  Scri^ 


477  PROLECOMENA.  47S 

piuris  ad  eorum  prava  sensa  confutanda,  non  qua$i  arcu  violenter  in  transtersum  curvato,  sed  quasi  gladio 
nncipiii  et  bis  acuto  ?  Neque  enim  conamur  Scripturas  a  suo  sensu  deflectere^  sed^  quod  datum  nobis  fuerit^ 
fH  gloriam  dantis  loquimur,  non  nostra  scripla  magistrorum  magnorum  scriptis  conferendo  vel  prmferendo^ 
$ed  illorum  pio  desiderio  satisfacere  cupiendo,  qui  hoc  opus  a  nobis  exigunt,  quasi  de  uberrimis  pascuis  pa-- 
storis  David  quamdam  refectionem,  et  consolatorinm  quoddam  fercutnm^  justitiw  sale  conditum^  quod  etti- 
rientibus  el  silientibus  justitiam^  ut  magis  dulce  sit  et  sapidum^  non  extorqnemus  de  psalmis  violenter  atie^ 
num  unsum,  sed  consona  Patribus  dicendo,  et  nostri  temporis  hcsreses  interdum  refetlendo  uttroneum  et 
sponte  occurrentem  sensum  tenemns,  Hucusque  Gerhohtis,  qui  hac  raiione  id  feHciter  consecutus  est,  ut 
ejus  Cominentarius  non  mera  primorum  ac  antiquiorum  scriptorum  expilaiio,  quod  fere  omnibns  medii 
aeyi  aoctoribus  Tamiliare  est,  sed  opus  pene  noTtm  ac  singulare  Tideri  posset.  Reprehendernnt  quidem 
toc  nomine  Cerhohum  adTcrsarii,  sed  eos  egregie  rcjecit  iu  Psal.  xxxtiii,  t.  l  :  AHmuti  mei,  ait,  nolert' 
ies^  imo  et  dedignantes  credere^  quod  istiusmodi  ardeam  igne,  moventur  contra  me  addentes  igiii  fervoris 
tgnem  doloris  unde  non  solum  catuit^  sed  igne  gemino  concalescit  cor  meum  inlra  me,  dum  peccat  atiquh, 
ac  pene  scandalitatur  in  me,  quod  scribo,  quod  in  Psatmorum  Tractatu  ex  dictis  Patrum  qua^dam  cottigens, 
atiquid  supererogo,  prwsnmptioni  deputans  et  vance  gtoriw,  Verumtamen  quomodocunque  votunt^  prcesentes 
de  nobis  judicent^futuri  ctementius  judicabunt,  Dumenim  vivimus,  ait  vir  itlustris  B,  Hieronymus,  et  vase 
fragiti  coniinemur^  videntur  amicorum  prodesse  studia^  et  nocere  cemulorum  opprobria,  Postquam  autem 
reversa  fuerit  terra  in  terram  suam^  et  tam  nos^  qni  scribimus^  quam  eos^  quide  nobisjudicant,  pattida  mors 
subtraxerit^  et  atia  venerit  generatio,  primisque  cadentibus  fotiis  virens  sitva  succreverit,  tunc  sine  nominum 
dignitate  sota  judicanlur  ingeina,  nec  consideraty  qui  tecturus  est,  cujus^  ud  quate  st7,  quod  lecturus  est,  sive 
Ule  episcopus^  sive  taicus^  imperator  et  dominusy  mites  et  servus,  aut  in  purpura  et  serico,  aut  in  titissimo 
pannojaceat  :  non  honorum  diversitate,  $ed  operum  merito  judicabitur, 

EnimTcro  nihil  ardentius  operosiusTC  in  lioc  Commentario  egisse  Tidetur  Cerhohus,  qunm  ut  contra 
recentiores  sui  temporis  scholas  gtoriam  et  lionorem  Iwminis  in  Ueum  assuntpti  et  in  Deum  nati  tnerotur. 
Imo  chronographus  Reicherspergcnsis  hoc  ipsum  psalmos  explanandi  occasionem  et  ansam  Gerhoho 
praehuisse  aperte  tradit :  Pro  defensione,  inquit,  sententite  de  gtoria  hominis  in  Deum  assumpti  et  in  Deum 
natit  in  qua  diversos  et  graves  contradiclores  atque  impugnatores  per  omnem  vitam  nam  a  juventute  habuit^ 
$cripsit  diversa  opnscuta  et  epistotas,  Primum  hac  de  causa,  auctoritate  Romanorum  pontificum  et  domino- 
tum  cardinatiumf  et  aliorum  pturimorum  Patrum,  qui  videbantur  cotumnte  esse  in  Ecclesia  eo  tempore^  fecit 
Expositionem  psalmorum  in  octo  voluminibus,  Secnndum  hanc  ienlentiam  Gerhohus  constantissimc  statait, 
propter  perfectissimam,  intimam  et  arciissimam  Verbi  diTini  cum  uatura  humana  unionem  eidein  Itu- 
man»  in  Christo  naturae  saltem  pleraquc  competere  et  communicata  esse  per  gratiam  et  unionem,  qua 
diTinae  in  eodemChristo  naturae  conTcniuiit  per  essentiam,  saWa  tamen  utriusque  naturae  essentia,  lou- 
gissimeque  relegata  utrarnmque  naturarum  confusione,  ut  Tidere  est  in  quamplnrimis  hujus  Commeiitaril 
locis,  pra^sertim  ad  Psal.  xt,  Tcrs.  6,  etPsal.  xxxt,  vers.  iOet  scqq.,  ac  exprofesso  in  loio  fere  libro  de 
Cloria  et  honore  Filii  hominis,  reliquisqiie  prope  omnibus  opusculis  ac  epistolis  de  hoc  argumcnto  con- 
Bcriplis,  Eutychete  etiam  nominatim  non  semel  rejecto  atque  damnato.Yerum  quidquid  caYcrit  Gerhohns, 
«Titare  nou  potuit  censnram  Slevartii^  clarissimi  theologi,  qui  rcfercnte  Pinio  Nov,  Dibtioth,  tom.  IX, 
pag.  486,  cxistimaYit  Gerhohnm,  dum  unum  extremum,  Nestorianismi,  refutal,  ad  allerum,  id  cst  Euty- 
cliianisroum,  deiapsum  fuisse.  Certeaspera  et  Tchementer  dura  siint,  qusede  huinana  Christi  natura  in 
Psal  Tiii,  T.  2,  LTi,  i,  ci  XIII,  i,  ct  alibi  passim  commentatur  ct  scribit. 

Cxterum  si  Gerhohus  in  quaestione  subtilissima  et  perplexissima  longius  fortassis  aestu  disputationis 
abroptus  fuit,  Tcniam  apud  rerum  ac  temporuro  gnaros  facile  merebitur.  Certe  saeculo  xii  res  hsec  in  Ger- 
niania,  ubi  maxime  pugna  ferTcbat,  multis  eliam  doctis  ac  insigniter  eruditis  episcopis  tam  difficilis  Tisa 
fuii,  ut  in  quam  partem  se  dederent,  ignorarent.  Quin  nec  Roma,  quid  illico  decernerety  satis  proroptum 
ct  cxplicatum  habebat.  Cum  enim  Gerhohus  longo  cum  Eberhardo,  doclissiroo  Babenbergensi  cpiscopo 
certamine  defunctus,  controTcrsiaro  ad  Alexandrum  II P.  M  detulisset,  suamque  sentenliam,  quam  cer- 
tissinfam  habebat,  aposloLico  calculo  conGrmandam  definiendamque  spcraret,  pontifex  tantuma  lilisdefi- 
nilione  abfuic,  ut  rem  relinquens  in  medio,  etiam  utrique  eontendentium  prseceperit  ne  dcinceps  ulli  ad 
populuro  de  hac  quaestione  sermones  haberentur,  ulpote  ex  quibus  plus  perlurbationis  quam  cororoodi 
in  eumdem  redundaturum  esset.  Edemus  in  VI,  qui  jam  sudat  sub  prelo,  toroo  tam  Gerhohi  quam  Eber- 
hardi  et  Alexandriepistolas,  iie  quis  putet  roe  non  satis  explorata  hoc  loco  in  medium  afferre.  Demum 
quaecunque  fuerit  Gerhohi  de  gloria  humanae  in  Christo  nalur»  sententia,  is  certe  nunquam  catholicus 
eBsedesiit,  ul  qui  nmiquam  tn  doctrina  pdei  a  sancta  Romana  Ecclesia  disuntire  votuerit,  quod  supra  ti- 
dimus  ex  ejus  libro  De  gloria  et  honore  Filii  hominis.  Denique  obser\'atione  dignissima  sunt  quae  idem 
Gerhobus  in  praefatione  ad  expositionem  Psalroi  lxiy  de  sua  opinione  testalur  :  Erat  quidem  nobi$^  in- 
quit,  propositum  in  prasenti  abbreviare  hunc  tractatum  Ramano  ponti/ici  {Eugenio  111)  tunc  destinatum  ac 
prceuntatum  et  ejus  approbatione  roboratum.  Sed  quia  sententicc^  nostra  de  gtorificatione  in  Dei  FHiO  Im" 


a:»  cEmioiius  pr.epositus  reiciierspeug.  m 

mana  smbtiiXK^H^  i. ,  w  ^dam  contradicilnr,  quam  ea  intcntione  atque  consHio  Eugenio  papw  in  hoc  traclafu 
proposuimus,  ut  ejus  in  haevel  tenenda  vel  non  tenenda  judicium  teneremus,  quanquam  Romanos  pontifices 
antiquos  in  eadem  sententia  nobis  conuntaneos  haberemus^  coacti  sumus  totum  nunc  o/ferr^  lectori  pensan* 
dum^  quod  tunc  obtuiimus  Romano  pontifici  dijudicandum^  ur,  quia  itle  gratum  et  ratum  habuit^  quod  in 
hoc  tractatu  a  nobis  affirmatur^  omne  os  obstrualur  contraria  docentium,  et  roboretur  fides  hominum  homi- 
nem  in  Deo  ghrificantium,  imo  a  Patre  summo  summe  glorificatum  venerantium^  et  adoratione,  qua  soius 
Deus  est  aderandus^  adorantium^  etr.  Ex  qiiilHis  liquct,  Ccrliohum  cum  lot  ponlitic.bus  Uomanis,  ejus 
cloctriDam,  licet  privatim  duntaxat  cdUauJaiitll\us  et  approb&utibus,  a  cathoiica  Teritate  aut  dedinasse 
niinquam,  aut  certe  declinassc  sinc  culpa. 

Sed  de  vita  et  scriptis  Gerhohi  jam  satU.  Tu^um  nunc  crit»  rcverendissime,  perillusiris  ac  amplissinde 
pracsul,  me  cum  eodem  ad  gratiosum  sinuro  tuum  benigne  admittcre,  ac,  si  qua  alia  Gerhohiana  adhuc 
possides,  iis  meum  Tliesaurum  loeupletare.  Quod  ciim  clementer  receris,  non  solum  me,  sed  lolam  rem« 
piiblicam  litterariam  tibi  quam  maxime  ob&trictam  ac  devinctam  habebis.  Interea  Deus  ter  Opt.  Max- 
tuum  reIi{;iosissimum  regimen  omnigenis  bonis  et  comoiodis  sospitet  ac  fortunet ! 


NOTITIA  EX  FABRICIO. 

(Bibliotheca  med.  et  inf.  Lat.,  tom.    IV,  pag.  47.) 


Gerhohus^  Cerohus^  Cerochus,  ord\n\%Cmomco- Xrici 'cardinalis  pre$byteri.    Opuscuum   ad   papatn 

rum  Regularium  S.  Auguslini,  pnepositiis  Reiclier-  Adrianum  (17.)  Diatogum  inter  Croecos  et  Latinos, 

spergensis  in  Bajoaria  ab  anno  1152  adiIG9.  De  Libellum  De  glorificatione  FHii  hominis  ad  archiepi^ 

cjus  vita  et  laudibus  multa  in  Ciiroiiico  monasterii  scopum    Saltzburgensem    Eberhardum.    Novissime 

Reicherspergensis  ,   pag.  22G  seq.,  quod  in   anno  opuscula  ad  papam  Alexandrum  {III}  et  ad  dominos 

ll9i  desinens,  ex  Christophori  Gewoldi  editione  cardinales^  et  ad  episcopum  Babenbergensem   Eber- 

Blojiachiensi  1611  ,  4<^,  recudi  niiper  curavit  illu-  hardum  de  eadem  re.  Prwterea  alia  muita  ad  diver- 

stiis  Joannes  Pelrus  Ludewig»  tomo  II  scriptorum  sos  scripsit,  quos  omnes  commemorare  iongum  essct^ 

de  rebusBambergen$ibus,Lip$i9el718,in-rol.  Iii  illo  Ex  his  edita  hujus  Gerhohi  exstan(  : 

Chroiiico  de  scriplis  Gerhoi  pag.  237  (504)  hoc  ie-  Liber  De  gioria  et  honore  Filii  hominist  sjve  De 

gitur  testimonium  :  Quomodo  vei  quaiiter,  aut  quan-  giorificatione  natura  humana  in  C/irfs(<?,ad  Herman- 

tum  diiexer  l  omnem  justitiam  et  omnem  viamini-  num,  episcopum  Brixiensem,  in  Bernhardi  Pezii  to* 

quitatis  odio   habuerit^  legentibus  et  scire  voienti"  mo  I  Anecdotorum ,  parte  ii,  pag.  lGi-280*  In  boc 

bus^  paiet  in  diversis  opuscuiis  sicts,  quce  scripsit  ad  libro  suorum  in  Psaimos ,  Comnientariorum  memi" 

papam  Innocentium  et  ad  papam  Eugeniumet  ad  nit,  pag.  163-551,  et  libelli  De  novitatibus  sui  tem^ 
dominos  cardinaies^  el  in  aiiis  opusculis  ad  diversos  ^  ports,  pag.  169»  nec  non  opusculi  De  fide  in  illud  : 

scriptis,  Similiter  et  in  epistotis  suis  patety  quas  ad  Muiierem  fortem  quis  inrente(  ?  pag.  170,  et  opusculi 

diversos  diversis  temporibus  scripsit,  quw  eliam  fere  ad  papam  Adrianum  /V,  pag.  256» 

omnes  adhuc  inveniuntur  in  registro  et  epistoiario  f  ^^ber  contra  duas  hwreses  Nestorianorum,  et  ex' 

luo  iibro  in  duobus  voluminibus,  Pro  defensione  quo^  communicatos  presbyleros   eorumque  ^acramenta 

que  sententia;  De  gioria  hominisin  Deum  assumpti  admittentium,  ad  Godefridum,  abbatem  Admonten- 

tt  in  Deum  nati,  in  qua  diversos  et  graves  contradi-  scm,  pag.  285-314.    Muic  libro  inserU,  pag.  297, 

ctores  atque  impugnatores  semper  per  omnem  vitam  epistola  Hugonis   Radingensis ,   institueiis  proba- 

suam  a  juventute  habuit^  scripsit  diversu  opuscuia  re  ,  sacramenta  presbylerorum  depositorum  nulla 

tt  epistoias,  Primum  hac  de  causa^  auctoritate  Ro-  csse. 

manorum  pontificum  ei  dominoruih    eardinalium^  *^  Epistola  ad  Eberhardum,  episcopum  Babenbef'- 

tt  aiiorum  piurimorum  Patrum,  qui  videbantur  co-  gensem ,  quomodo  secundum  Uiiarium  glorilicatu- 

lumnm  esse  in  Ecciesia  eo  Umpore  ,  fecit  expositio'  rus  Filiiim  Pater  sit  major.  Ibid.  pag.  517-526.  In 

nem  Psalmorum  in  oeto  voiuminibus,  scripsit  et  opu»  codice  (2)   Heilsbrunnensi  scrlptor  hujus  epistolaa 
•cuium  contra  discipuios  Petri  Abaiiardi  ad  episco-  q  vocatur  Cerhardus  de  Richensberge. 

pum  Frisingensem  Ottonem^  fratrem  regis  Chuan-  Epistolte  quatuor  ^  pag.  529-334.  In  quibus  roet 

fadi ,  et  ad  ipsos  Frisiugenses  divtrsa  opuscuia  el  morat  scriptum  suum  de  Qumstionibus  Cracorum 

9€ripta.  llem  piurima  scripta  ad  episcopum  Pragen-  tt  Latinorumy  pag.  S50. 

ftem  Danieiem^  iibeilum  de  fide  rogatu  domini  Hen^  Syntagma  de  Uenrico  IV  et  V,  imperatoribns  , 


(2)  Johanncs  Lidovicus  Hock«rus  pag.  47  mss.  Heilsbrunn. 


4M  PHOLEGOMENA.  4ftS 

et  Gregorio  Vll^  nonnutlUtfue  insecuiU  pontificibus  A  £dmnndi  Martene  lome  S  Tbesauri  Aneedoiejum, 
RomaiUs^  vulgatum  a  JacobO   Grelsero  liigolsUdii      pag.  1459*1496. 


4611 ,  iii-.i<^,  cl  recuaum  in  lomo  sexlo  Gretscri 
operum. 

Vites  abbatum  Forrabacensium«  Berettgeri  el 
^irRtonii ,  ordinis  Benedictini ,  in  laudati  Pezii 
Aoccdotis  tomo  I,  parte  ui,  pag.  399-420. 

Liber  De  mdifido  Dei^  seu  De  studio  et  cura  dis- 
^iplinae  ecclcsiasticse,  fide  et  officio,  ac  dUigontia 
episcoporum,  ei  aliorum  cturicoruin ,  quorum  cou- 
ditionem  noii  iikferiorem  vita  monacborum  essc  de- 
cet,  id.  tom.  11,  parteii,  pag.  22o-456,  adGhunoneni 
Matisponensem  episcopum«  el  illo  defuncto  ad  pres- 
byterum  (Arnoiiem). 


In  opere  De  invesiigatione  Antichrisli  Gerhobttm 
Folmari  Nestorianismum  oppugnasse  notat  Stevar- 
tius,  proplus  ipsum  ad  Putheristarum  utiquitatem 
accessisse  conquestus.  Vide  tenu  XXVI  Bibliotbecas 
Patrum  Lugduiiensis,  p.  ^O,  et  in  Folmaro, 

Contra  Gerbohum  bunc  rigidiorem  insectatorem 
elericorum  sxculariniu,  baluius  A.  1130.  Conven- 
tus  Raiisbonensrs,  quo  Slurcus  Uansitzius  tom,  II, 
Germaniae  sacrae  p.  2i8.  Non  oniittenda  bic  est 
epislola  £berhardi  Bambergeiisls  episcopi  ad  £ber- 
bardum  Salzburgeiisem  archiepiscopura  advcrsus 
Gcrbohum  scripla,  qiiod  docuerit,  divinitatem  in 
sacramento  altaris  a  sumentibus  vocari^  ac  Christum 


Liber  epistolaris  ad  Innoceniium  JI   poutinccm  B  ^ua  hominem  Patri  mqualem  esse.  Tum  m  alteram 


jnaiimujD,  De  eo  quid  distet  intcr  clericos  sacuiares 
et  regniares.  Ibid. ,  pag.  439-504. 

Expositk)  iu  psalmum  lwy  (lxv)  sive  liber  De 
xormpto  Ecclesiee  statu  ad  £ugenium  iU  papam  ,  in 
Baluzii  Miscellaneis  t.  II,  nov.  edit.,  pag.  197-235, 
jpraemissa  post  Eugenii  obiium  epistola  ad  Ilciiri- 
curo,  presbyierum  cardinalem  ,  subjunctisque  pag. 
^56  Kugenii  litteris  Gerbobi  scriptum  approbanti- 
bus  :  quo  multa  scitu  dignissinia  conlineri  Balu*- 
jEitts  adnotavii.  luter  alia  uon  iandat  Gerhobus,  quod 
|»ro  Ecdesia  Romana  coepisset  curice  Romanas  nomen 
fi-equentari. 

Tractatusoi/MrsiM  ^momacos^  capite  muUlus,  in 


ejiisdem  Eberhardi  ad  Salzburgeiises  prsepositos, 
quibus  scripta  sua  adversus  Gerhobum  discuiienda 
ttunsmlttit.  Ilem  alia  qjusdem  epistola  ad  anony- 
nium,  qua  expendii  sententiamGerbobidegloriaFi- 
lii  bominis.  Tres  basce  epistolas  evulgavU  P.  Pez  in 
Cod.  diplomatico,  pag.  444,  etc.  Sunt  ibi  praeterea 
epislohe  quaedam  Gerbobi  bic  nequaquom  indica-» 
ta:  a  Fabricio,  quarum  prior  est  ad  abbatem  Vind^ 
bergensem ,  narrans  quid  gestum  sit  in  sua  cum 
Bernbardo  Bamborgensi  disputationc.  Tota  collectio 
epistolis  constat  24  qu»  fere  omiies  Gerbobum  au- 
ctorem  babent,  qusedam  vero  ad  eumdem  Gerbobum 
scriptae  sunt. 


GERHOHI  VITA. 

(Ex  Reicberspergensi  Cbronico  excerpsit  Gretserus  Opp.  tom.  VI,  pag.  23S.) 


Anno  1132  magister  Gerbohus  suscepit  praeposi- 
turam  Reicbersp^rgensis  loci  a  Cbunrado  Salzbur- 
gensis  Ecclesiae  arcbiepiscopo.  Dominus  Gote- 
•ebalcus  ejusdem  loci  praepositus  sponte  in  ina- 
uum  f  jusdem  episcopi  ipsam  pra^posituram  rcsigna- 
Tcrat. 

Aniio  1169  obiit  sanctae  memoriae  magister  Ger- 
hobus  in  senectute  bona  v  Kaleiidar.  Julii,  post- 
qiiam  streiiue  et  (ideliter  praefuisset  ccenobio  Rci- 
cherspergensi  paulo  minus  quam  xxxviii  aniiis. 
Qui  quoniam  in  modico  Odelis  inventus  est,  fideli- 
ler  talentum  sibi  a  Domiiio  crediium  erogaiido, 
super  multa  constitutus,  non  dubitatur  jam  in- 
gressus  in  ^aiidium  Dominl  sui,  expletis  annis  vitie 
au«  Lxxvi,  indict.  ii,  et  sacerdotii  sui  xliii. 

Pueritia  Gerhohi  et  patria,  —  Hic  praedicandus 
Pater  ab  ipso  puerili  aevo  secutus  Dominum  mcmo- 
ratur.  Cum  enim  ex  placito  parentum  litteris  di- 
ftcendis  applicatus  fuisset  ui  domo  paterna  seu  pa- 
tria,  quae  Pollinga  dicebatur,  omnes  cooivulos  suos 
vivactiate  tngenioli  ac  tenacitate  memoriae  visus 
esl  iraoseendere ;  cum  tamen  alias  in  bis  quaea 
pueris  in  pueritia  geri  soleiit,  caeteris  siniplicior 
ac  doli  incapacior  inveniretur.  Inde  et  lineam  sui 
generis  factis  et  dictis  suo  in  tempore  extulit,  bi* 
bens  jam  in  pueritia  quod  ructuavit  postea.  Hiiic 
cum  XVI  esset  annorum,  percussusqne  esset  plaga 
ei  dolore  iinportabili,  pueri  Josepb  imitator  cst  fa- 


C  etus,  pudore  bono  repletiis.  Nain  sanatus  ab  eadem 
infirmitate,  ad  propositiim  castitatis  mentem  apta^ 
vit  (otusque  ex  tunc  scbolasticis  exercitamentis  i»p 
servivit  in  civitate  Frisinga  simui  et  Moseburg. 

Gerhohus  fit  Magister  scholarum  Augusta ,  post- 
modum  canonicus  Augustanus.  —  Postea  faclus  jam 
adolescens,  ac  satis  boneste  instrucios,  in  Saxo- 
niam,  in  locum  qui  diciturllildensheim,  ad  scholas 
iter  convertit;  ubi  consummatis  in  studio  tribus 
annis,  iii  pairiam  remeavit.  £o  ienipore  in  civi- 
iate  Augusia  scholae  principales  magistro  vacabant. 
Igitur  ad  illud  oflicium  advocatus  et  assumptus  esi, 
malas  jam  habens  mediocri  barba  suffusas,  vuliu  de- 
corus,  et  sicut  in  omni  vita  fuit,  moribus  composi- 
tus  ;  unde  et  ab  omnibus  amabatur,  raaxime  autem 
ejusdem  Ecclesiae  episcopo,  nomine  Hermanno^ 
gratiis  erai  ei  valde  acceptus  :  propter  quod  ei  eum 
canonicum  ejusdem  £c€le6iae  cum  unanimi  frairum 
assensu  instiiuit. 

0  Gerhohus  recedit  a  communione  episcopi  schisnuh> 
tici.  —  Erai  illo  tempore  inapa  discordia  inter 
regnum  et  sacerdotium  sub  Ucinrico  juniore  impe- 
ratore  V.  Qua  sedata  taudem  per  gratiam  Dei,  et 
pace  Ecciesiae  reddita  sub  papa  Calixto,  ipse  ma- 
gister  Gerhohus  intcrea  dum  haec  actitareiitur,  iioii 
vacabat;  quin  poiius,  stante  adhuc  discoMia  illa, 
incipiebai  iam  audere  obsistere  adversariis  legls 
Dci,  subtrabeodo  se  nimirum  acommun''^neepisco(i 


485 


GERUOHUS  rHJiPOSlTUS  REIGHERSPERG. 


m 


Augastensis  Ilermanni,  qui  eum  lunc  assumpserat 
adhuc  in  diaconalus  ordine  posilum,  pro  eo  quod 
ipse  episcopus  imperatori  et  parti  sux  favebat  et 
communicabat.  Faciebat  autem  hoc  primo  non  in 
manifesto,sed  quasiin  occulto.  Postea  vero  et  palam 
confessusestquod  cumEcclesia  etproEcclesiasentiret 
in  illo  tempore  malo,  nesandocommunioncm  quibus- 
dam  etiam  laicis  nolniibus  et  honoralis  parti  impe- 
ratoris  astantibus.  Pro  qua  re  tota  fere  civitas  con- 
tra  eum  commota  est,  judicans  eum  quasi  insanum 
et  temerarium,  qui  ausus  esset  iram  Gaesaris  contra 
Ke  et  civitatem  provocare. 

^  Gerhohu$  meditatur  viiam  monaHi^am.  —  His 
autem,  ut  dictum  est,  flnitis  et  sedatis,  jam  dictus 
episcopus  in  graliam  Romanae  Ecclesiae,  ipso  me- 
diante,  receptus  est.  Iia  gratns  et  acceptus  erat  jam 
tunc  ipsi  Romano  pontitici  et  loti  curi»  Romanae. 
Jam  vero  diu  erat  quod  etiam  vitae  coenobitalis 

f»ropositum  gestabat  in  animo.  Ad  quam  rem,  ut 
iberior  fieret,  non  solum  fi^atres  suos,  sed  et  pa- 
trem  ac  malrem  novae  in  Ghristo  et  sanctae  conver- 
sationi  parturivit.  liaque  duobusfratribus  suis  adhuc 
pueris,  patre  quoque  ac  matre  sub  regularis  viiae 
proposito  in  Reitenbucbensi  coenobio  collocatis; 
et  ita  ab  omnibus,  qua;  ad  eum  pertinebaut,  expe- 
^itus,  coenobitalis  vitae  proposituni,  quod  diu  mente 
conceperat,  jam  ut  in  partum  erumperet,  tempus 
crat. 

Comecrat  se  Deo  in  mojiasterio  Reitenbuchensi  (5). 
Ejus  studia  in  vita  monastica,  —  Igitur  dimissa 
praediviti  canonica  et  nobili  civitate  Augusta,  ad 
jiionasterium  clericorum  pnenominatum  Reitenbuch 
divertil,  magis  eligens  cum  pauperibus  paupeiem 
vitam  gerere,  quam  habitare  in  t;ibernaculis,  vel  in 
domlbuslaqueatispeccatorum.  lllic  crgo  quasi  an- 
gelus  Domini  susce[>tus  est :  ubi  veste  preliosa,  et 
coma  capitis  deposita  ac  mutato  saeculart  liabilu, 
gregibus  Dominicis  conformatus  et  consociatus  est. 
xum  vero,  quanto  ardore  ac  studio  iicr  communis 
vitB  arripuerit,  quantoque  zeio  recUludinis  accen- 
sus  vtxerit,  testis  est  ei  omnis  illa  Ecctcsia  Reitcn- 
buchensis  :  testes  sunt  ei  omnes  iongc  vcl  prope 
positi,  ad  quos  fama  sauctae  conversationis  ejus  per- 
venit;  testes  sunt,  inquam,  qualiler  exardescere 
coeperii  zeius  ejus  initio  conversionis  suae,  ita  vide- 
licet  ut  ex  instantia  oralionum  el  lectionum  divi- 
tiarum  in  tanlum  cioquium  Domini  inflammaverit 
eum,  utet  eloquium  ejus  ignitum  iierct  vehemcnler; 
et  verbum  ejus,  sicut  dc  Elia  scriptu  n  esi,  tanqiiam 
facula  arderet.  Unde,  confratres  suos  non  soium 
dictis,  sed  et  exemplis  ad  servandas  bonas  consue- 
tudines  arctioris  vitae  et  instituta  sanctorum  Patrum 
sine  intermissione  provocabat,  quin  eiiam  arguebat, 
obsecrabat,  increpabat  secundum  Apostoli  prae(*.e- 
ptum  (//  Ttm,  II i).  In  omnibus  se  ipsum  pruibeiis 
exemplum,  in  vigiliis  multis,  in  frequenti  medita- 
tione  ac  lectione  sacrarum  Scripiurarum,  in  multa 
paticntia,  iii  castitate  (//  Cor.  vi),  atque  in  omni 
exercitatioiic  bonarum  virtuium,  postremo  in  uni- 
versa  morum  honestate  prseclarum  se  reddebat. 
Unde  etiam  ab  omnibus^bonis  ac  religiosis  valde 
amabatur. 

Cerhohus  corpus  castigat;  sedule  Regulam  S,  An- 
gustini  indagatur  et  sectatur;  fervore  suo  concitat  in 
se  aliorum  odia.  —  Domilor  etiaro  corporis  sui  ita 
vehementissimus  exstitit,  ut  a  necessariis  quoque 
cibis  sumendis  aiiquanto  immoderatius  abstineret, 
adeo  ui  absumptis  inedia  carnibus,  cutis  fere  ossi- 
bus  coha;reret.  Ardebat  itaque  totus  incomparabi- 
liter  per  inexstinguibilem  sanctissimae  dilectionis 
ignem  ad  Deum ;  et  per  infatigabile  animi  ejus  stu- 
diuin  ad  communis  vitae  decorem.  Nec  eiiiiu  satia* 
batur  iilis  diebus  dulcedine  illa  mirabili,  quam  in- 
veniebat  legendo,  in  excerpto  de  dictis  sanctorum, 
de  viia  cfmonica,  quo  et  eatenus  pro  regula  usi  fue- 


A  rant  fratres  sui,  sed,  exquirebat,  omni  adnimad- 
versione,  tjuomodo  sibi  vivendum  esset,  secundum 
regulam  S.  Patris  nostri  Augustini ;  vel,  quap  esscft 
illa  regula,  secuiidum  quam  vivere,  professus  fue- 
rat.  Nihil  eiiim  suflicere  pro  regula  visum  est  ei, 
quod  illa  non  esset,  quam  professus  fuerat.  Quae 
rcgula  tamen  tunc  in  illis  locis  non  inveniebatiir, 
sed  nec  in  aliis  locis  ejusdem  professionis.  Pro  qua 
re  necessarium  duxit  Romanum  adire  poiititicein 
cum  quibusdain  fralnbus  de  claustro,  qiiatenus  re- 
gulam,  quam  una  cuin  omnibus  communiter  fueiat 
professus,  claustro  illi,  cui  erat  obligatus,  stabili- 
ret :  Cjuod  et  factum  est.  Hinc  contigit  ut  quorum- 
dam  invidorum  ac  desidiosorum,  quorum  vita  dis- 
similis  fuit,  per  lioc  aninios  et  odia  contra  se  vehe- 
mentissime  concitaret,  ita  ut  et  usque  ad  vitas 
periculum  in  eodem  loco  postea  tribularetur.  Quia 
etiam  alios  excessus  quosdam  non  fereiidos  inibi 
arguebat,  ut  ei  ^m  tunc  non  inconvenieater  potuis- 

n  set  aptari  iUud  Dominicum  diclum  :  Beali  qut  perse* 
cutionem  patiuntur  vropter  justitiam^  etc.  (Matth.  v). 
Postulatur  Gerhohus  ab  episcopo  Ratisbonensi,  Dis- 
sidium  inter  Conradum  et  Lotharium  creat  Gerhoho 
pericula.  \em%  Salisburgum.  —  Interjecto  autem 
aliquanto  tempore  expetiius  multo  desiderio  a  vene- 
rabili  Ghunone,  Ratisi>onensis  Ecdesiae  episcopo  a 
praeposito  et  fratribus  de  coenobio  Reitenbuchensi ; 
postulanti  in  auxilium  datus  est :  a  quo  et  presby- 
ter  succedente  tempore  ordinatus  est.  lllis  diebus 
Ghunradus  postmodum  rex,  tunc  autem  tyranuide 
assuinpta  contra  Lotharium  regcm;  quem  principes 
conimuui  decreto  sibi  regeni  fecerani,  se  regera  ha- 
beri  voluil.  A  cujus  communione  et  susceptione, 
quia  so  prxdictus  episcopus  subtrahel>at,  simulque 
cuin  eoniagisierGerhohus,ipsetyrannuscum  fauto- 
ribus  ac  clicntibus»  atque  conjuratis  suis,  eis  infe^ 
stus  erat,  in  taiitum  ut  uou  seinel  eis  iusidias  strue* 
ret.  Mi  las  autem  ac  laesioues  in  corporibus  eis  in- 

^  lentantes  frequenter  deterrebant  eos,  ita  ut  et  vita 

^  jam  dicii  magistri  saepe  periclitaretnr.  Quia  ipse 
tyrannidem  ac  schisma  illud  Ghunradi  in  publica  ac 
soleiini  stalione  detestatus  fuerat.  Unde  et  Eccte- 
siam  plebalem,  cujus  curam  ci  episcopus  Ghouno 
injunxerat,  parochiam  videlicet  qu;e  Ghampe  dici- 
tur,  deserere  coactus  est,  non  ferens  injurias  et  in- 
festationes  corum  :  ubi  et  ipse  coenobium  communis 
vit;£  intenderat  suscitare  auxillo  cpiscopi ,  quibus- 
dani  clericis  in  hoc  idem  pr(»posituiu  sibi  associa- 
tis  :  scd  talitcr,  ut  dictum  est,  impeditus  fuit.  Post 
discessum  autem  fclicis  nicmoria:  jain  dicti  Ghou- 
nonis  episcopi  ex  hac  vita,  ipse  a  Ghunrado  seniore 
Salzburgensi  archiepiscopo  assumptus  est;  a  quo 
et  aliquibus  vicibus  Romam  ad  apostolicum  in  lega* 
tione  sua  peragendis  causis  ccclesiasticis  directus 
cst* 

Gerhohus  fit  prtgpositus  Reicherspergensis.  Qua- 
lem  inregimine  se  exhibet.  Inculpalur  vita  ejus.  Ger^ 
hohus   gratus  eliam  arauens.  —  Dchinc  anno  1152 

D  cura  et  pncpositura  Keichcrspergensis  coenobii, 
quod  Ecclesiam  SaUburgeiisem  rcspiciebat;  et  eu 
tempore  provisore  carebat,  ei  cum  assensu  omnium 
injuncia  esl,  a  jam  dicio  archiepiscopo,  exsultante 
co  uberius,  homincm  sibi  talem  datum  divinitus, 
qui  in  doctrina  sana  aedilicare  Ecclesiam  esset  ido- 
neus.  Igitur  in  regimine  positus,  qualero  se  exhibue- 
rit,  qualiterque  a  Deo  confortatus  iii  omnibus  post- 
modum  Ecclesiae  tribulationibus,  nunquam  ei  defue- 
rit;  sed  veritatem  constanter  coram  regibus  et  prin- 
cipibus  non  sine  vitae  suae  periculo  saepissime  coii- 
fessus  sit  ac  tuitus,  testis  est  ei  tota  Germania,  lu« 
mine  doctrinae  ejuset  ipsa  illustrata»  et  fervore  spi- 
ritus  ejus  super  multis  excessibus  et  abusiouibus 
redarguta.  Testes  sunt  ei  omnes  hi,  inter  quos  con* 
versari,,vel  quibus  commanere  ei  aliquandiu  con- 
tigii.  Maxime  autem  sanctum  fratrum  ejus  siroul  et 


(5)  Est  id  in  Ravaria.  Vivle  Hupdium  in   Metropoli, 


185 


PROLEGOMENA. 


485 


sororum  novil  collegium ;  quam  sanclc,  quamque 
irrepi-ehensibiliter  inier  cos  jam  pcr  xi  fere  annos 
yitam  duxerit.  Noverunt  omnes,  quam  quielus  in 
Tacando  lectionibus  et  orationibus  exstiteril;  quanx 
-nullas  horas  a  pietalis  exercitiis  vacuas  babuerit. 
TSam  corporalis  exercitatio  ad  modicum  utilis  esse 
eicttm  Aposiolo  visa  est,  nisi  cum  monasterii  neces- 
bilas  poj)oscissei.  Quin  eliam  usque  in  extcras  ler- 
ras  lampas  cordis  et  oris  ejus  radiavit.  Non  Fran- 
cia,  non  Bohemia,  non  Uungaria,  sed  neque  Graicia 
gratiae,  quae  de  corde  et  ore  ejus  radiavit,  expcrtes 
iactae  sunt.  Tanta  namque  gratia  didusa  erat  in 
•labiis  ejus,  ut  his  ipsis,  quos  arguebai,  gralus  exi- 
stcret. 

Libertas  ejusln  arguendo^  Sludmm  Gerlwhi  in  sa- 
xris  libris,  —  Uude  et  Romani  pomifices,  Domini- 
que  cardinales  semper  eum,  licet  in  mullis  arguen  • 
iem  se,  dilexerunt.  Non  re^es  ac  potentes  perXi  - 
muit,  quominus  nuntiaret  eis  id  quod  jiislum  et 
saluUre  fuit,  cum  se  opportunitas  id  faciendi  obtu> 
-lissct.  Magnates,  mediocres  ac  popuiares,  sive  in 
-publicis  Ecclesiae  convenlibus,  sive  in  priyatis  coi- 
loquiis  ad  oris  ejus  dulcia  ct  salutaria  verba  pende- 
bant.  Sic  uamque  divin^  Spiriiu  adeo  potatus  fuit, 
ul  pene  semper  et  indeOcienter  flumina  de  ventre 
ejus  fluerent  aqux  viva  sive  loqueniis  sive  scriben- 
tis  aiiqaid  ad  utilitatem  et  eruditionem  preximo- 
rum.  Sanctam  vero  cauonicam  Scripturam  Veteris 
acNoviTestamenti,  in  tanta,  sicut  dignum  et  justum 
est,  venerattone  liabuit,  ut  ne  in  uno  iota  de  ejus 
verii^e  et  constantia  dubitaret.  Nec  passus  est 
quidquam  de  ejus  iectione  praeterire,  dum  in  via 
vel  oecupatione  qualibet  maneret,  quod  non  legendo 
vel  audiendo  recompensaret.  £t  banc  consuetudi- 
nem  ac  studium  erga  sanctam  canonicam  Scriptu- 
Kam  per  totam  vitam  suam  conservabat.  Noverunt 
omnes  quam  promptus  et  largus  in  docendo,  quam 
alacer  et  eflicax  in  exhortande,  quam  severus  in 
inerepando  exstiterit.  Ita  pium  patris,  et  dirum  \f» 
durum]  magistri  inter  suos  servans  aflectum,  ut 
€um  debitam  ei  reverentiam  exbiberent,  plus  omui- 
bus  amori  quam  timori  cxisteret.  Ipse  denique  ex- 
empiar  morum,  ipse  formula  reiigionis,  ipse  profe- 
ctus  incitamentum  fuit ;  atque  ut  verbum  brevia- 
tum  dicatur,  ipse  currus  Israel  el  auriga  exstitil 
(IVReg.iu). 

Profectus  monasterii  Reicherspergensis  sub  Gerhoho. 
—  Evidens  est  autem  valde  quantum  ipse  iocus 
qiicm  regendum  susceperat  sub  eo  suo  labore  pro- 
fecerit,quantumquecum  ipse  eum  non  multum  divi- 
tem  iuvenerit,  per  ejus  mdustriam  ditatus  sit  in 
praediis  aliisque  possessionibus,  tum  ex  concessione 
et  iiberalitate  pontiticum  Salzbur^ensis  ct  Patavien- 
sis,  quos  idem  iocus  rcspiciebat,  m  adjectione  vide- 
hftei  ecclesiarum  plebalium,  id  est  paiochiarum 
cum  decimis  earuni,  aiiorumque  praediorum ;  tum 
ex  largitione  principum,  tum  oblatione  plurimorum 
uobilium,  aiiorumque  fidelium,  sc  suaque  omnia 
s*Jo  magisterio  subdentium,  et  sanctis  ejus  institu- 
tionibus  ac  disciplinis  informari  cupientium. 

Disciplina  monachorum  et  clericorum  sub  Gerhoho. 
Olium  exsulabat  a  Gerhohiano  coBtu.  Exercitationes 
stngfslorum.  —  Jam  vero  quam  l)ene  ordinata  sub 
eo  fuerit  tota  sancta  ejus  congregatio,  maxime  au- 
tem  clerus,  quam  decens  ordo  ac  discipliua  in  ipso 
ciero,  quanta  houestaie  et  patientia  prasfuiserit, 
quanta  gravitas  in  senibus,  quanta  beidgnitas  in 
juvenibus,  quam  juge  studium,  quanta  scientia  llt- 
terarum,  quantus  decor  in  servitio  Dei,  quanta  mun- 
Uitia  et  puichritudo  in  ministerio  divinorum  fuerit, 
quae  iingua  poterit  explicare?  Nullus  inter  eos  desi- 
dfosus,  nemo  otiosus  inveniebatur.  Si  quis  erat, 
luinime  ferebatur.  Plurimi  eorum  valde  nobiles  ba- 
liebantur;  oiunes  simul  aut  servitio  Dei,  aut  privatis 
orationibus  instabant,  aut  lectionibus  simul  vaca- 
baut  iioiis  et  tcniporibus  coustitutis;  suo  tcmpore 


A  in  scril>cndis  libris,  atit  aliis  opcrihus  se  occujm- 
bant ;  juvcnes  ac  pum  diversis  artibus  insudabant ; 
quibus  et  ipse  pcr  se  frequenter  nunc  benignus 
nioniior,  nunc  severus  correpior  iiistabat. 

Inter  h;ec  ipsc  beaium  se  rcpulabat,  cuin  discipu- 
los  suos  vclut  exaniina  apum  in  spirilualibus  occu- 
pationibus  fervere  considerabal,  nullumque  cxipsis 
delicere  :  quininio  oiiines  certatira  dc  virtute  in 
virlulciii  prolicere,  ac  sic  vivendo,  i)eum  deorum 
taiidem  iii  Sion  videndum  esse  niemorabat :  cuni 
omnes  sobrie,  justc  pieque  vivciitcs  ad  hoc  insimul 
oiniies  laborarenl,  ut  dccenlcr  cum  munditia.men- 
tis  ac  corporis,  alque  cuni  alacritale,  ei  voluiilarie 
diviiia  mysterio  ceicbrarentur  et  liactareniur;  et 
aJ  lioc  omiics  niti  debere  tam  doctos,  qiiain  indo- 
ctos;  hocque  opus  unum  ct  solum  esse,  pro  quo 
et  sua  de  sieculo  venientes  rclinquerent,  et  sinuil 
habitarc  ciigeieni. 
Pium  votum  Gerhohi,  —  flis  aliisqiie  docunicnlis 

g  innunierabilibiis  fi  aires  suos  in  collalionibus  cxhor- 
tabatur  :  jucuiidabaturque  frequeiiler  et  hoc  coni- 
meinorans  se  optare,  el  Deuin  orarc,  ut  sua  coii- 
gregatio  sic  se  o|»po..ercl  advcrsariis  maligi.antibus, 
id  est,  principibus  tcncbrarum  haruin,  qui  sciupor 
militant  adversus  animam,  ut  esset  eis  teiTiLilis  iit 
castrorum  acies  ordinata:  el  ut  csset  sicut  grex 
toiisaruni,  qua;  ascenduiit  de  lavacro,  de  qiiibus 
niemoratur  iii  Canticis,  quod  suiit  omncs  gemelhs 
fetibus,  et  slerilis  non  sit  inter  cas. 

Gerhohus  monasterii  a^dificia  restituit,  Multi  se- 
quuntur  Gerhohi  exemptum.  —  iEdilicia  ipsius  co^- 
iiobii  iiiteriora  ei  exteriora,  ncc  non  et  oiUcinarum 
oiunium ;  qiix  omnia  lignea,  et  valde  vetusta  ac 
ruinosa  inveiierat,  in  meiiorem  statum  renovavit, 
et  in  aptiorem  disposilionem  ordinavit  ]>er  fratrcs 
suos,  ^uos  ad  hanc  partem  soUicitudinis  idoncos  ct 
apios  111  congregalione  invenit.  Nam  pondera  cuia- 
rum  exteriorum  ipse,  ut  se  totum  sanctae  vacatioiii 
dedere  posset,  fratribus  suis  imponebat,  maxiine 

^  autem  fratribus  laicis  fidelibus  et  prudeotibus,  quos 
ei  Doniinus  non  paucos  dederat,  fama  sandx  opi  - 
nioiiis  ejus  ad  euin  attractos.  Inler  hos  plerique 
erant  vaide  nobiles  et  nominati,  ac  hene  religiosi, 
sicut  et  reiiqui.  Niliil  eniin  inordinatum,  aut  qujDd 
contrarium  esset  religioui  in  congregatione  sua  pa- 
tiebatur  permanere.  tlos  simUiter  in  collationibus 
suis  exhortabatur  praecipue  ad  obedientiam,  expo- 
nens  eis  obedientiam  patris  nostri  Abrahae,  patien- 
tiam  Isaac,  laborem  ac  suflerentiam  Jacob,  ut  ipsi 
simtliter  obedienter  et  patienter  laborantes  mani- 
bus  suis  quod  boiium  est,  fiiiem  ipsius  Domini  attea- 
derent  et  longanimitatem  :  addens»  quod  ncmo 
manum  mittens  ad  aratrum^  et  respiciens  retro^  aplus 
sit  regno  ccelorum  (Luc,  ix).  Monebat  etiam,  ut  es- 
sent  in  commisso  fldeles;  sicque  coiiversationera 
et  pudicitiam  atque  castitatem  suam  inter  saecuia- 
res,  cum  quibus  eis  freiiuenter  comnianenduro  esset, 
propter  negotia  exteriora  custodirent,  ut  ipsi  vi- 

D  dentcs  opera  sua  bona,  imitatores  eoruin  flerent,  et 
glorificarent  Patrem  qui  in  coslis  est  (Matth.  v). 

Instituit  monasterium  monialum,  Nobilissimas 
virgines  dicant  se  Gerhohi  opera  exstructo  monaste^ 
rio.  —  Monasterium  sanctimonialium  sub  rcgula 
B.  Augustini  viventium  ipse  primus  iu  eodem  loco 
inslituit ,  ejusque  obtentu  ipsa  earum  ecclesia» 
quain  a  fundamentis  ipse  construxit,  dedicaia  est  a 
venerabili  Romano  Gurcensi  episcopo,  praesentc  ar- 
chiepiscopo  Chunrado,  anno  Uom.  Incarnat.  1158, 
animabus  sanctis,  quas  aggregaverat, jam  tuncinibi 
velut  in  arcam  ingressis,  et  a  foris  clausis  ad  hono- 
rem  Dei  et  S.  Mariae  perpetuae  virginis,  cui  idcm 
monasterium  dedicatum  est.  Ibi  ergo  illae  felices 
animx  inchoati  operis  cupientes  consummarc  efle- 
ctum,  praestolantur  nunc,  ut  veuieute  Sponso  (Matth, 
x-w),  apertis  januis  summi  regni  i>erducantur  in 
thalamum  regis  aeterni,  pro  muudi»contemptu  sto- 
las  candidas  et  spiendidas  corouas  acccptui-ae  cum 


i87 


VEN.  GERUOm  PR-4:;P0SITl  REICHEUSPERG. 


iSS 


caMth  eonsodalibus  fuis,  qu»  illuc  ex  ipso  tem'  a  justiliam:  dcnique  quomodo  vel.quaiiler,  aui  quan- 


pore  conip*egalae  &unt,  quasquc  simiiiter  Dominus 
Tirginitatis  lionore  dicavit;  quarum  non  parvum 
numerum  ipse  liomis  pastor  nioriens  reiiquit ;  inter 
quas  quaedam  UVm  erant  nobilium  et  nominatorum 
virorum,  et  (lliae  duae  principis  unius  de  nobilissi- 
rois  et  maximis  regni  principibus. 

Gerhohui  gratvji  summis  pontificibus.  Favor  curi^ 
Uomance  in  Gerhohum.  — Caeterum  quam  notus  et 
gratus,  quamque  acceptus  fuerit  i|>se  beatus  ipsis 
summis  Romanis  poutificibus,  qui  sup  lempore 
Romanae  sedi  prxsederuni,  Calixjto  papae  primum 
superius  commemorato .  et  delnde  sinffulis  succes- 
soribus  illius  usque  .ad  Pap;im  Alexandrum ;  quam- 
que  venerabiliter  ipsi  Romani  pontifices  fervorero 
religionis  sua^,  et  studijum  atque  doctrinam,  nec  nou 
et  scripta  sua  susceperint,  coUaudaverint  et  appro- 
bavertnt :  quam  etiam  celerem  eflfectum  consecutus 
semper  fuerit  in  omnibus  uegotiis  suis,  quoties- 


4:unque  :Romanam  curiam  intcrpellare  necesse  ba-  B  Ecclesia  eo  tempore. 


tum  dilexerit  omnem  justitiam,  et  omnem  >um 
iniquitatis  odio  liabuerit,  legeniibus  et  scire  volen- 
libus  patet  in  diversis  opusculis  suis,  quae  scripsit 
ad  papam  Innocentium,  et  ad  papam  Eugenium,  et 
jad  dominos  cardinales,  et  in  aliis  opusculis  ad  di- 
yersos  ^criptis.  Similiter  et  in  epistolis  suis  paiet, 
quas  ad  aiversos  diversis  temporibus  scripsit : 
quae  etiam  fere  omncs  adhuc  inveniuntur  (4)  in 
Uegistro,  et  epistolario  suo  libro  in  duobus  volu- 
minibus. 

Pro  defensione  quoque  sententiae  de  gloria  bomi- 
nis  iu  Deum  assumjHi,  et  in  Deum  nati ;  in  qua 
diversos  et  graves  contradictores  atque  impugua- 
tore3  scmper  per  omnem  vitam  suam  a  juventute 
habuit.  Scripsit  diversa  opuscula  et  epistolas  pri- 
nium  hac  de  causa,  auctoritate  Romanorum  poii- 
tificum  et  dominorum  cardinaiiuin,  ct  aliorum  plu- 
rimorum  Patrum  qui  videbaiitur  columnae  esse  ii^ 


buit  aut  per  se  ipsum,  aut  per  nuntios,  sive  per 
solas  litteras  suas  pro  qualibuscunque  causis,  te- 
«iantur  liiterae  apostolicae,  nec  non  et  litterae  domi- 
iiorum  cardinalium  frequenter  aut  pro  eo  ad  alios 
missx,  aut  ad  eum  specialiter  destinatae.  Vel,  qujts 
ipse  per  se  ab  Urbe  saepius  veniens  de  causa  sua» 
vel  aliorum,  detulit :  quarum  omnium  exemplaria 
adhuc  inveniuntur.  Quantum  etiam  ipsi  Romani 
pontifices  pro  ipsius  reverentia  et  dilectione  ad  pe- 
litionem  ejus  iosum  locum,  quem  regebat,  cceno- 
bium  videficet  neicherspergense,  sub  sua  et  B.  Pe- 
^ri  protecttone  susceptum,  honoraverint,  et  manu 
.tenuerint :  et  saepe  contra  graves  inimicos  et  infe- 
istatores  defenderint,  qualemque  libertatem  et  jii- 
stttiam  ipsi  loco  concesserint,  et  firmaverint  in  per- 
petuum  sua  auctoritate,  indicaut  privile^ia  panae 
lunocentii,  et  papaa  Eugenii  eidem  loco  ejus  indu- 
/itria  elaborata  ac  impetrata. 


Fecit  expositionem  Psalmorum  in  octo  volumi- 
nibus  (5).  Scripsit  et  opuscuium  cotiira  discipules 
Petri  Abailardi.  Ad  episcopum  Frisingeiisem  Oito- 
nem  fratrem  regisChuonradi,  et  ad  ipsqs  Frisingen- 
ses  diversa  opuscula  et  scripta.  Itein  pluriina  scri- 
pta  ad  episcopum  Pragenseiu  Daiiie)em  libeilum  De 
lidc  rogatu  Ueinrici  catditialts  presbyteri.  Opuscu- 
lum  ad  papam  Adriaiiuiu,  Dia|ogum  intcr  draecos 
ct  Laiiims.  tibeliuui  De  gluriticatione  Filli  hoiiiiiii^ 
ad  archiepiscopum  Salzburgeiisem  Eberhardum, 
Novissime  opuscula  ad  papam  Alesandrum  et  aU 
dotninos  cardinales;  et  aa  episeopum  DabenLergeiw 
sem  Eberharduiii  de  eadem  re.  Praelerea  alia  luulia 
ad  diversos  scripsit,  qttos  omnes  commeiuorare 
longuin  cssct. 

Mon  Gerkohi.  —  Yerbum  Dei  usque  ad  ipsam 
suam  aegritudinem,  imo  ad  ipsuin,  et  in   ipauiii 


,     .    .    ^    ,   ,  .    .  r»  usque  diemdormitioiiis  suae  inpra^termisse  alacrir 

Bin€9oleHtia  tnUrhohum  vartorum  Frtnftpumjt  C  j^el  fortiter  sana  mente,  saiioijue  consUio  in  sai>. 


episeoporum.  —  Uos  post  haec  pie  imitati  pontiiices 
jSalzburgensis  Chunradus  senior  et  Cberhardus, 
cjus  successor ;  nec  non  et  principes  regni,  duces 
videlicet  et  comites,  quique  pro  suo  jure  plurimis 
privile^iis  euipdem  iocum  mnnierunt.  Similitet*  et 
^lii  poittiiices,  scilicet  Babenbergensis,  Pataviensis, 
jFi  i&inf[eiisis  praedia  et  possessiones  eidem  loco»  aut 
per  se  ipsos,  aul  per  alios  in  suis  episcopatibus  col- 
|ata,  suis  privili^iis  eidem  coenobio  iirmaverunt. 
^ovissime  etiam  ips>edomittusimperator  Fridericus 
Ipsum  Rcichersp^gense  cwnobium  cum  omnibus 
Do  perdneiitibus  iu  suain  imperialis  majestatis,  et 
j»iiuiium  succeasorum  suorum  regum  et  inqieiaUi- 
rum  tutelam  suscepil,  et  privilegio  si|0  eidem  loco 
autiquam  et  priinitivam  lil)ertatem  confirmavit,  in- 
terventu  episcoporum  Eberhardi  Salzburj^eiisis  ar- 
ohiepiscopi»  el  Eberhardi  Bambergcnsis ;  atque 
UartmaDni  Brixinensis  episcoporum ,  secuiidum 
postulationem  hujus  saepe  dicti  Patris. 

Lakor  ejui  pro  pace  instauranda^  sublato  schi- 
smate.  Libri  Gerhohi,  —  Quam  sana:  autem  et  Ca- 
tbolicae  fidei  apostolicaeqiie  doctrinae  fuerit,  quan- 
tum  a  juventute  sua  dictis  ct  scriptis  laboraverit 
pro  diversis  causis  ecclesiasticis,  atque  pro  bonis 
Gonsuetudiiiibus  et  disciplinis  canonico  ordini  ob- 
tinendis  et  conservandis;  quantum  contra  abusio- 
nes  et  abominationes,  el  contra  pessimas  novitates, 
quas  in  Ecclesia  suo  tempore  increscere  doluit, 
decertaverit ;  quantum  concordiam  inter  regnum  et 
sacerdotium  suaserit,  scriptis  suis  missis  in  curiam 
Komanam,  et  in  curiam  imperatoris  :  quantum  ex- 
secratus  fuerit  et  caverit  schisma  quod  circa  finem 
vitae  suae  exortum  est ;  quantum  esurierit  et  sitierit 

(4)  Utinam  invenirentur !  Nam  in  Catalogo  Rei- 
cberspergensi  accurate  scripto  non  comparent. 

(5)  Espositio  iB  Psalmos  cxstat  iii  monastcrio 


cta  Ecclesia  praedicabat  membri^  omnibus  sui  cor- 
poris  iiicolumis,  integro  aspectu  atque  auditu.  Tan? 
dem  vocante  euin  Poinino,  cprain  positis  omnibus 
fratribus  et  or^iilibus  dormivit  cuiu  patribus  suis  v 
Kalend.  fjulii^  medi.a  noctc  anle  biduum  divina  rtr 
fectione  s^ginatusiet  Christo  incorporatus,  quem, 
utdecuit,  seinper  amavit,  et  in  quem  credidit, 
quemque  dilexit  et  honoravit,  id  est  in  die  natalis 
S»  Joannis  Baplistae.  Ipsa  enim  die  in  publica  sta- 
tioue,  sicut  mos  ejus  erat,  soleioniter  missarum  sor 
lemnia  per  se  celebraverat,  bciie  valens,  et  sermo- 
neni  ad  populum  ullimum,  tanquam  vale  dicturus 
omnibus  in  iQugum  vaide  projlraxerat.  Sepultus  est 
ai^tem  cum  niaximo  luctu  oinnium  in  monasterio, 
ad  latus  altaris  S.  Crucis  houorabiliter  iii  Kal. 
cjusdem  mensis  Julii. 

Hactenus  C/ironicon  Reiclifirspergense.  Ad  imagi- 
nem  Gerhohi  Reichersperg^  ascriptum  est  hoc  elo^ 
^  aium  :  c  Anno  Domini  MtXXXJlt  Domintu  Gerho- 
hus  SS.  theologicB  docior  msignis^  tertius  hujus  loci 
praipositus  creatur,  Hic  in  corrigendis  tnagnatum 
tjioribus  laboravit,  ac  monasterii  sanctimonialium  B, 
Virginis  exsiitit  fundator,  »  Porro  ex  lot  tibris  quos 
Gerhohus  scripsit,  nulli  Reichersperga  supersunt^  ut 
manifestum  fit  ex  Catalogo  bivliothecce  monasterii 
iltitts  accurate  conscripto,  prater  duos  libros  De  in « 
ifuisiiione  Antichristi,  et  sermonem  De  assumpliotte 
b,  Vir^nis;  et  commentarios  in  Psatterium;  quatti' 
vis  tertia  et  quittta  partes,  nescio  quortwi  incuria^ 
desiderentur,  Octavm  tamen  parti  tucubrationum  in 
Psatmos  adjunctus  est  tructatus  De  fidCy  et  alius  De 
quarta  vigitia  noctis,  Tertius  denique  De  orditte  do^ 
norum  Spiritus  sancti, 

Relcberspergensi ,    exceplis  duobus  tomis ,   qui 
amissi. 


41» 


EPISTOLiG. 


m 


GERHOHI  EPISTOL^. 

(Ex  cod.  ms.  Reicbersp.  eniil  R.  P.  Bernarilus  Pezius,  Anecdot.  lora.  I,  parie  ii,  pag.  529.) 


EPISTOLA  PRIMA. 
Ad  maq%$tTum  A.  scribit  sibi  haud  videri  opuscula 
gua  De  gloriffcatione  nalurae  humanae  in  Ghristo 
sedis  aposioliciB  judicio  iterum  subjicienda  esse^  a 
qma  olimjam  approbata  fuerint.  Mittit  et  commen- 
dat  ei  opus  suum  contra  Grmcorum  errores,  elc. 

Magistro  A.  frater  G.  salutem. 

Proxima  inier  nos  collalione  habita  dixisti^  frater 
in  Deo  dilecte,  boc  tibi  placere,  ut  sententiam  De 
^rificatione  in  Christo  naturm  human<By  qu»  scri- 
ptis  meis  sparsiro  inserta  multis  est  in  signum,  cui 
coutradicitur»  mitterem  in  curiam  Romanam  iliic 
vel  approbandam  vel  improbandam.  Gum  baec  mibi 
dixisses,  ccepi  deliberare  ntrumnam  sic  expediret 
lieri,  ut  bortabaris,  et  inter  deliberanduro  revolvi 
scrlptuffl  nostrum  ante  bac  in  curia  Romana  san- 
etissim»  recordationis  Eugenio  paps  prsesentatuni, 
continens  eanidem  senteniiam  plene  ac  plane  dige- 
stam  in  Tractatu  psalmi  lxiv.  Igitur  cum  ille  vir 
tocas  apostolicus  banc  sententiam  gratam  et  ralam 
habuerit,  nostrique  scripti  opusculum  quasi  munus 
acceptabile  apud  se  reposuerit,  soperOuum  vel  te* 
merarium  videlur,  si  eadem  sententia  semel  in  sede 
apostolica  reeepta  iterum  in  examinationem  revoce- 
tur»  tanquam  de  illius  viri  sanctissimi  et  prudentis- 
simi  dubitetur  judicio,  qui  revera  sacerdos  magnus 
in  diebus  suis  phicuit  Deo  et  inventus  est  justus. 
Cujus  erga  me  meaque  scripla  quam  pia  fuerit  aesti- 
matio  novit  prudentia  tua.  Nunc  autem  soccessori 
cjas  Adriano  papae,  cnm  sim  facie  ignotus,  et  jam  se- 
cuiido  ei  scripta  meae  parvitaiis  fuerint  porrecta, 
primo  per  dominum  Babenbergensem,  deinde  per 
fratrero  meum  uterinum  R.,  nec  aliquod  ab  eo  ac- 
ceperim  re§ponsum  per  epistolam,  non  videtur 
coiisilium  de  caetero  ingerere  illi  aliquod  scriptum 
lon^  mora  examinandum,  cum  Ola  utpote  magnus 
ec  magnis  ac  multis  intentus  non  valeat  expediri 
fortasse  ad  parvuluruni  nostri  similium  scripta 
longa  longanimiter  studlenda  seu  legenda.  Unde 
srriptum  nostrum  De  qumstionibus  Grascorum  et 
Latinorum  domioo  Joanni  cardinali  presbytero, 
quondam  Ecclesi»  Jerosolymitanae  archidipcono, 
videtur  Gommendandiim,  quem  sensi  aemulatioiie 
bona  contra  Graecorum  errores  accensum,quatenus 
ipse  idem  secundum  datam  sibi  a  Deo  prudenliam 
perspicial,  ac,  prout  ei  videtur,  iiide  faciat  sive  ma^ 
gistro  Moysi  illud  mitteiido,  sive  aliis  Graecis,  qui 
ad  curiam  veniunt,  illud  porrigendo,  ila  gcilicet  ut 
et  ipse  iion  videatur  argqeiidus  de  pecunia  domini 
sui  ^bscondita,  si  viderit  eani  posse  ad  lucrum  ex- 
poni  per  suaro  industriam.  Nam  ego  qualiscunque 
servtilus  pauperum   Ghrisli   non  paruiu  laboravi 

VAtMl.  CXCIII. 


A  eamdem  pecuniolam  pro  posse  meo  de  agro  Scripts^ 
rarum  effodiendo,  quam  tamen  senio  et  murbis  de^ 
bilitatus  ad  Romanorum  seu  Graecorum  mensam 
per  me  ipsum  ferre  non  valens,  illi  mitto  et  cora- 
mitto  quem  prudentem  nummulariura  esse  non  du* 
bito.  Dominus  autem  veniens  cuin  usuris  illam 
exiget,  et  unicuique  nostrum  reddet  mercedcm  se-r 
cundum  suum  laborem,  mihi  parvuio  fossori»  illi 
magno  dispensatori,  tibi  utriusque  mediatori.  Legc, 
si  placet,  primam  partero  in  seciindum  quinquage-» 
narium  Psalmorum,  in  qua  psalmum  supra  com-> 
memoratum  invenies  ultimum,  neve  dubites  pcF 
oronia  sensisse  mecum  sanclissiinae  recordationis 
Eugenium  papam.  Considera  ipsius  epistolam  no^ 
strae  parvitati  missam  post  flnem  psalmi  prxnomi* 

^  natiannexam. 

EPISTOLA  n. 

Ad  Henricum  S.  R.  E.  cardinalem,  cui  o/ferf  et 
commendat  suam  Expositionem  psalmi  sexaaesim] 
quarti. 

Henrico  venerabili  sanctae  Romanas  Ecclesi» 
cardinali  presbytero,  etc.  Exstat  ififra  supradictm 
Egpositiom  prmmissa. 

Bis  in  eodem  Reicherspergensi  codice  snbjungituf 
epistola  Eugenii  lll^  qua  GerhoH  Exposittonem 
prmmissam  Psal.  lxiv  laudat  et  approbat,  a  Baluzia 
tulgata  loc.  cit.  (Exstat  infra  ad  calcem  hujus  Ex^ 
positionis.) 

EPISTOLA  III. 

^  Ad  Othonem  epifcopum  Frisingensem,  —  Ejus  cen^ 
surm  primam  partem  Exposiiionis  snm  in  Psalmcs 
submittit,  quidquede  Hla  aliis  visum  fuerit,  exp^^ 
nit.  Qumdam  contra  scholasticos^  theQfogos  et  phi- 
losophosy  etc. 

In  conspectu  angelorum  docet  psallendum  FsaU 
mista  pnecipuus,  ciijus  nos  pedissequi  esse  opia^ 
mus.  Unde  quod  in  psalmorum  Traclatibus  ex  Pa- 
trum  sensis  in  unum  congessimus,  augelis  Ecclesiar» 
riim  libenter  praesentamus.  Ipsi  namquesuiit  num* 
mularii,  quibus  pecunia  Dominl  est  pnesentanda  e| 
per  ipsos  dispensanda,  quoniam  ipsis  dispensatio 
credita  est.  Recte  tamen  quaeritur  intcr  dispensato- 
res,  ut  (idelis  quis  inveniatur.  Fidelis,  dico,  et  prur 
dens  {Matth.  xxiv).  Nam  alterum  sine  altero  non 
D  suflicit,  si  aut  fideli  desit  prudentia  in  discerneiido, 
aut  prudenli  desit  fidelitas  in  commisso  custodieiido. 
Quis,  piiias,  est  fidelis  dispensator  el  prudens, 
quem  constituit  Dominus  super  familiam  suain  ? 
Rarus  est  hojusmodi  et  ideo  praeclarus,  quia  vir 
unus  eligitur  ex  millihus,  qui  sit  in  utroque  pe^. 
fectus.  Attamen  quaiitum   ad  humanum   spectat 

16 


401  GERHOHl  PRilSPOSlTI  RElCHEKSPERa.  An 

exameri,  ego  G.  paupernin  Christi  miiumus  libi  an-  A  Te  namque  in  peregriuaiione  roanente  illeunus  an- 


gelo  Ecclesiae  Frisingensis  arbitror  neutrum  deesse, 
quem  ex  divino  munere  muha  mihi  experimenta 
ostcndunt  fideleni  pariter  et  prudentem. 

Itaque  ndelitati  et  prudenlise  tuae  mitto  et  com- 
fiiitto  lcgendum,  quod  in  prima  parte  Tractatus  in 
psalmos  prae  manibus  habeo,  ut  sicubi  sanum  sa- 
pio,  tuae  auctoritatis  fulciar  testimonio.  Sin  aliter, 
quod  nou  recognosco,  pie  recognoscens  tuo  emen- 
dem  consilio.  Sane  aiigelus  Ecclesiae  Romanae  papa 
Eugenius  per  epialolam  suam  confurtat  me  in  hu- 
jusmodi  occupationibus,  el  ideo  paruAi  curo  de 
qtiorumdam  cotitra  ine  oblocultonibus,  quibus  pene 
aliud  non  sapit,  nisi  quod  in  scholaribus  exercitiis 
biberunt,  ubi  aqus  Siloe  non  inveniuntur,  qux 


gelus  in  hac  provincia  mihi  fuit  electiis,  cujus  nie 
judicio  coromitterem,  sentiens  illum  fidelero  pari- 
ter  ct  prudentem.  Nunc  autero,  quia  de  camino  es» 
silii  te  quasi  aurum  probatum,  Deo  donante,  rece- 
pimus,  tu,  annuente  gratia  divina,  mihi  aliter  an- 
gelus  es  in  testimoniuro  sanae  doctrinse  advocan* 
dus,  ut  in  ore  duorum  vel  trium  testium  stet  no- 
stri  operis  verbum,  tertio  angelo,  videlicet  ponti- 
Oci  Romano,  si  vobis  placet,  praesentandum,  cujus 
ad  quacdara  noslra  scripta  prx  manibus  est  cpi* 
stola,  quam  si  cui  legere  placct,  quid  ille  angelus 
de  me  sentiat,  satis  intelligere  valet,  quatenus  per 
eleclos  angelos  in  conspectu  angclorum  caelerorum, 
qui  opiis  nostrum  legcic  dignabuntur,  fiat  ipsius 


fluunt  cum  silcntio,  ubi  vinum  saepe  deest   in  con-  ^  coinmendatio,  et  ubi  res  exigit,  emendatio  (6-7). 


vivio,  ubi  tales  iiiter  se  disceptant  assidue,  qui  esse 
sub  sentibus  delicias  putant.  Non  quidem  negamus 
inter  tales  esse  inagistros  praecipuos  eloquentiae 
torrentibus  et  sapientisc  fontibus  abundantes,  quod- 
que  pretiosius  esi,  habent  fontem  Jacob,  sacram 
videlicet  Scripturam,  de  qua  refocillant  suos  disci- 
pulos  non  tam  sapientise  studiosos  quam  scientise 
curiosos.  E  qtiibtis  aliqui  relinquendo  Samariam 
vcniunt  Jerosolyinain,  atque  ibi  Domino  benedi- 
cunt  non  de  fonte  Jucob,  scil  de  lontibus  Israel, 
(|uta  in  sancta  et  religiosa  conversatione  sacraro 
Sciiplurain  sapeie  jucuudutn  cst  eis,  non  secun- 
dum  varias  doctrinas  el  colluctatioiies  magistro- 


EPISTOLA  IV. 

Ad  C,  sororem.  —  Se  abbatissam  Bragensem  non 
supplantasse,  sed  canonicas  ejus  ob  contumaciam 
deposilioni  consensum  recte  prabuisse^  se  tumen  ad 
eam  juvandam  paratum  esse,  si  modesta  fue~ 
rif,  eic. 
Frater  G.,  dilectae  in  Christo  sorori  sua;  G.,  de- 

votam  orationem  et  perpetuam  in  Christo  dilectio- 

nero. 
Dictum  est  roihi  quod  Bragensis  quondam  abha- 

tissa,  commorans  apud  vos,  gravitcr  conqueratur 

quod  ego  fuerim  quasi  auctor  supplantationis  ejus. 

Quod  si  apud  vos  personuit,  volo  et  rogo  meam 

conscientiam  apud  te,  aliasquc  nostras  in  Christo 


rum,  hcd  secundum  sanam  et  consonam  doctrinam  £  dilectas,  liaberi  excusaiam  a  cnmine  supplantatio- 


sanctorttin  Palruin  Deuin  videntium.  Sic  magistri 
niagistris  praeferuiitur,  videlicet  rhetoribus  piscato. 
rcs,  argumentosis  infantes  et  lactentes,  qaoruro  ex 
•re  Deus  landeni  suaro  pcrficit,  perque  lacteam 
doctrinam  eoruin  nonnullos  trahit  ad  se  de  torrenti- 
bus  philosophoruin,  quod  in  me  ipso  per  Dei  gra- 
tiara  expertus  sum  ex  parte,  ac  spero  ainplius  ex- 
periri,  cum  veneiitquod  perfectura  cst,  et  evacua- 
bitur  quod  ex  parte  est.  Naro  et  ego  de  torrenti- 
hus  philosophoruro  aliquando  in  via  bibi,  et  in 
fontcs  eorum  curiositatis  hydriam  misi.  Sed  hac 
hydria  tandem  relicta  cuin  muliere  Saiuaritana 
Salvatoris  admonitiones  in  simplicitate  auscultavi, 
ad  id  ipstim  faciendum  commonens  vicinos,  quos 


nis.  Est  enim  supplaiitationis  quaedam  specics,  quae 
fit  absquc  crimine,  illius  exemplo  qui  fratrem  in 
utero  supplantavit,  quique  illi  primogenita  tulit,  et 
postrcmo  subripuit  illi  bcnedictionem  coiisiliantc 
matris  prudenlia,  cui  utiiiam  concordent  omnia 
mea  consilia  !  Et,  ut  spero,  talia  fuerunt  mea  consi- 
lia  in  Bragensi  abbatia  in  melius  commuttnda, 
quod  per  ipsam  tunc  abbatissam  libentissiine  fecis- 
semus,  nisi  quod  in  ea  conscnsum  ad  hoc  non  inve- 
nimus,  imo  tantam  rebellionem,  ut  erumperet  ad 
manifestam  obedientise  contradictionem  praesente 
domino  cardinale,  in  promptu  habente  ulcisci  oin- 
nem  inobedientiam,  cujus  justa»  sententiae  in  illius 
depositionc,  cum  adessem,  oportuit  roe   coiicor- 


potui,  qui  tamen  non  propter  meam  loquelam  cre-  d  dare,  atque  operam  dare  ut,  in  loco  inobedientis 


dunt  liis  quae  scriho.  Ipsi  enim  audiunt  et  cogno- 
scunt  quia  vera  veritatis  teslimonia  colligere  stu- 
deo,  quae  sanctorum  Patrum  sic  atictoritatibus  un- 
dique  niunire  soleo,  ubi  contradictionis  ulla  puta- 
tur  suscipio,  ut  me  meaque  dicla  non  facile  aliquis 
audcat  conderanare,  nisi  qui  praesuinit  sanctis  Pa- 
tribus  injuriara  irrogare,  sub  quibus  tutoribus  et 
actoribus  incedo  timoratus,  rationera  darc  ac  reci- 
pcre  paratus. 

Angelus  Ecclesiae  Juvavensis  hanc  ipsara  partem, 
uec  non  et  alterara  diligenter  perlegit,  mcque  ad 
ulierius  procedendum  in  funiculo  cliariiatis  trahit. 


Vasthi,  Esther  obediens  exaltaretur  non  per  sup- 
plantationera,  sed  per  canonicam  clectionein  et  di- 
vinam  disposilionem. 

Attaracn,  quia  Deo  gratias  grandia  criraina  non 
sunt  inventa  in  illa  deposita  persoiia,  consiliura 
meum  cst  ut  ipsa  in  suis  ncccssitatibus  adjuvctur, 
si  tainen  per  ipsius  humilitaiera  et  benignitatmn 
suspicio  illa  excludctur,  quara  nuper  suscitaverunt 
lilterae  ab  illa  Bragara  missac^in  quibus  iia  loquitur, 
quasi  dominetur  ct  minetur.  Unde  si  sic  loquenti 
aliquid  bcneficciiliae  fucrit  exhibitum  ,  videbitur 
quasi  niinis  exlorlum,  ct  prx  tiinorc  Iiumano  po« 


(G-7)  Seqoitur  in  codice  epistola  Eigcaii  papje,  dc  qua  supra  :gimus. 


495 


EPISTOLiE. 


m 


tias  qnaiii  pro  amore  diviijo  impcnsuni.  Si   ergo  A  slras  visilasli  :  quod  utsajpius  facias,  milii  gramn^ 


te,  ch^rissiin?»  et  ali^s  nostras  cliarj^s  aiidiit,  con- 
sulile  iili»  el  ego  pro  consilio  Yestro  libcnter  cqii- 
siilaBi,  qaod  spectat  ad  ipsius  levamen,  quantum 
potero  secundum  Dei  lionorem,  ita  videlicet  ut  ba- 
beat  aliquam  certam  consolationem  ex  parte  do- 
rniue  Bragensis  ablMitissae,  quae  istam  licet  se  tHu- 
peraj^lein  diligit. 

Si  ergo  ist;i  illam  ditigendo  gratam  yicissitudi- 
nem  rcpeiidet,  suamque  prsierium  negligeniiam 
gaudet  emendari  |)cr  illam,  erit  lam  ipsa  deposita 
quam  posita  non  djco  mei,  sed  Dei  amore  digna  ; 
quia  illa  f^eiente  atque  istjn  favente  unum  opus 
claustralis  discipliiiae  in  medio  natioiiis  pravae  et 
pefvefs»  agitur,  quod  Mtrique,  id  est  Um  dijigenti 
quam  Cacijcnli  ad  praemium  beatitqdinis  consequen- 
duin  reputabitur,  etiitraquea  me  in  Gbrisli  amore 
fiQiabilur ,  el  utrique  sedulitas  mea ,  Deo  aspi- 
ranle,  ad  famulandum  prompta  erit.  Quod  si  ad- 
versse  contra  invicem  fuerint,  illi  me  recognoscam 
jKirahyropbalis  obsequii  debitorem,  cujus  agnovero 
Dominum  ipeum  Jesum  Christum  sponsum  et  ama- 
foremu 

Quod  Don  ila  loquor,  quasi  ipsc  ditlgat  eliam  sp- 
las  virgines  aut  pQenilenles  inclusas,  cum  diligal 
eliam  illam  quse  in  Ganticis  canticorum  ei  loqui- 
tiir  :  lu  lecluio  meo  quwim  per  nocUm  quem  diiigU 
anima  mea  :  quwsivi  iUum^  et  non  inveni,  Surgam 
et  circuibo  civitatem ;  quigram  quem  diligit  anima 


esse  scias,  imo  illi  qui  (ibi  diclurus  est :  Jnfirmu^ 
eram,  et  in  carcere,  et  venistis  ad  me  {ibid.}.  Atquc 
utinam  sic  ad  illum  in  carcere  manentem  venias, 
ut  ab  illo  ulterius  evagari  non  quseras,  nec  ad 
charissimas  amicas  in  sacculo  visilandas  !  aliud  est 
enim  exemplo  Dinae  inter  Olias  alienas  circuire,  atr 
que^iiud  e;tempIo  Maria;  in  inontana  cum  feslina- 
lione  conscendere  in  donium  Justi  ^c  propheta!  ad 
salut^ndam  prophetjssam,  cui  similem  lu  delie^ 
sstimare  sororem  tuain,  jam,  Dco  gratias,  non  Iiit 
fecundam,  sed  a  stcrilitalis  opprobrio  alienam,  cum 
habeal,  Deo  gratias,  prolein  bonestam,  in  qua  n(v 
roen  Joannis  ])er  gratiain  Dei  refulget,  quod  taii^ 
^  illi  quam  mibi  ad  grati;e  augmentum,  ut  spero, 
proveniel,  ut  pariter  gaudeaiuus,  ego  canendo  enii^ 
Zacharia  :  Benediclus  Dmniuus  Deus  Isrget  {Psal, 
cv) :  illa  vero  cuin  Aniia  :  Exsullavit  cor  mum  it} 
Domino  (Zach,  x) :  libi  quoqiie  illam  visiUnti  cour 
tingat  canere  cuin  bcata  Maria  in  donio  noslra  i 
Magnificat  anima  mea  Dominum,  et  exsuUatit  spir 
riiHs  meus  in  Deo  salutari  meo  {Luc  i). 

EPISTOLA  y. 

.4.  Egensis  abbntis  ad  Gerhohum. —  Narrat  qutti 
prceposiio  de  Triph  Babenbergm  evenerit,  laudaf-j 
Que,  rejecta  hujus  doctrina,  catholica  scripta  Ger- 
hohi. 

Domiiio  yenerabili  G.  praeposito  de  ^eichersperg^ 


mea  {Cant.  iii).  Non  ergo  nos  omnem  sponsae  eir-  G  ^^^^^  ^*  <U<^tus  ^bbas  de  j^a  deyot»  oratio|iis  ^b- 
cuitionem  culpabilem  noUmus,  cum  sit  laudabilis      sequium. 


illa  sponsae  circuitio,  in  qua  dilectus  quaeritur  et 
invenitur,  quo  etinvento  sUtur,  et  lectuius  ci  demon- 
stratur  ilia  dicente  ad  illum  :  Leetuius  noster  fiori- 
du$  ,  etc.  {ibid.)  Sponsa,  quaB  sponso  demonslrat 
}eclulum«  salis  indical  quod  eam  qijiies,  non  cursus 
dileGUI,iiisi  fortepostillum  curral  dicens:  Traheme 
fo$t  te;  in  odorem  curremus  unguentorum  tuorum  {ibid.) 
Novi  etij^m  ego  aliquas  Dei  sponsas  non  inolusas, 
inter  quas  tu  mihi  es  pr»cipua,  et  pra*cipue  dilecu, 
jn  quibns  mihi  pl,acct  castius  et  morum  probitas 
atque  bonesta  conversatio  sub  nuilo  aut  infirmo  seu 
viii  m^gislerfo.  Laudo  eas,  attaraen  in  hoc  non 
laado^  qnod  neque  daiistrali,  neque,  ul  ips»  aiunl, 
careeraii  m.uniuntur  dausura.  Est  cnim  et  carcer  ' 
beatag,  in  quo  se  Ghristus  gaudet  visiuium,  di- 
cens :  /n  careere  eram,  et  venistis  ad  me  {Matth.  xxv). 
ffujus  piae  visiuiionis  obsequium  et  tu,  soror  in 
Cluisto  dilecu,  nuper  implesti,  qu^ndo  sorores  no- 


Uuod  pi^posi^us  de  Trjph  dudu^u  s^ripsit  ijden) 
suam  se  nobis  lexposuisse,  aoveri^s  oon  aliter, 
quam  subscrips|mus,  faclun)  fuisse.  Yice  quad/^nf 
in  nostri  pr^es^ntia  allato  libellp  dij^it :  h^  est  i^: 
des  mea,  Jegitque  e%  eo  in  auribus  qo$tris  ii^bif 
nihi)  atlendentibiis,  nihilque  de  eo  suspicj^ntjbus.  Af 
postquam  scripta  vestr^,  qiiae  ca^hojice  ^dvcrsiis 
eum  edidistis ,  acpepimj^^  ,  ejc  nand^to  episcop/ 
3abenbergeQsis  ^gimps,  ul  ui^a  nobifcufu  ad  eju^ 
prarsenliam  ^ahenberg  aqcedeiirM,  ubi  coram  nou 
pauds  religiosis  ep  litt^r^tjs  yjrls  epispopo  conli^ 
eum  agente  humifiter  professys  e^l,  njhil  tale  sa 
ddnceps  senlire  nec  scrihere.  Porro  n/^s  liis  qu;» 
'  eadem  Sicripta  ves^r^i  hal>ept,  consenlimiis,  e|  cstlio. 
lica  judicamuSy  de  c^tero  opUntes  ei  oraiites  di^ 
vinam  dementiam,  u.t  iliuminef  Ojculos  cordis  vor 
stri  ad  omoem  cpgpilioQeiii  veriutis  ^  ^WT^ 
virtuiis. 


MONITUM  IN  SEQUENTES  EPISTOLAS. 

(Pez.  Aneftfot,  L  YI»  parsl.) 

Cpns^cum  sunt^  gravissima:  et  rebus  optimis  referiissima:  epistolfs  Eberhardi  eruditissmi  episcopi  Daben- 
bergensis^  et  Gerhohi  praspositi  Betcherspergensis,  Argumenium  f^re  omne  harum  epistofarum  est  de  ijlorin  ef 

Intnnr0  Filii   hntniuit.  rui  nlp.rnnu^.  ovu    r.nkTtku  mtfrit    C.p.thnhnn.    mtm  Wv.d    PfinPltlA  SUnt  PF.R    KSSKNTIAM  1 


495 


GERUOHl  PKiEPOSITl  REICilERSPERG. 


496 


P.  R,  delata  esiet,  isque  a  Gerhoho.  ut  suo  judicio  controversiam  finiret,  rogaretur,  urgereturque^  aiia  on^ 
via  evenerunt,  silenlio  utrigue  partt  quoad  vublicas  concertationes,  a  pontifice  injuncto.' Sententiam  Alexan' 
dri  videsis  inter  ejus  epistolas.  Quocirca  ohservatu  dignum  puto,  pontificem  i  ideo  nil  cerli  super  eisdem  ca- 
pitults  duxisse  respondendum,  quia^  inquit,  nisi  eum  et  atios  coram  positos  audiremus,  non  fuit  visum 
nobis  super  eis  tam  facile  proferre  sententiam^  et  cujusvis  partis  tantum  rationibus  ailegatis  uliam  ta- 
auditam  et  indefensam  prcecipiti  judicio  condemnare,  >  Admirandam  Alexandri  IU  mquikium ' 


EPISTOLA  VI. 

Eberhardi  ep.  Babenb.  epistola  ad  pnepositos  Satz- 
bnrg.  et  Chiemseensem,  —  Dolorem  suum  de  obitu 
Eberhardi  Salzb,  archiep,  declarat,  eisque  sua  ad- 
veisus  Cerhohum  scripta  examinunda  transmittii. 

(8)  EBEMARDUsDeigraliaBabenbergeiisis  Ecciesia' 
qualiscunque  ministcr,  vcnerabilibuset  in  Cbrislo 
plurimuui  dilectis  fratribus  et  amicis  11.  Salzbur- 
gensi,  D.  Kimissensi  prsepositis  coronam  pro  cinere, 
oleum  gaudii  pro  luctu,  pallium  laudis  pro  spiritu 
moeroris. 

In  eommemoratione  beatissimi  Patris  ac  domini 
nostri  arcbiepiscopi  Eberbardi  jugiter  in  mentem 
venit^imo  a  memoria  uostra  non  recedit,  quod  diviso 
a  sc  domino  suo,  et  curru  igneo  subvecto  veroacii- 
lus  et  individuus  ille  comes  propheue  post  eum 
clamavit  dicens :  Pater  mi !  Pater  mi !  currus  Israel^ 
et  auriga  ejus(IV  Reg.ii),  Nunquid  enim  magnus 
iste  sacerdos  noster,  qui  in  diebus  suis  placuit  De« 
et  Inventus  est  justus?Currus  enim  fuit,  dum  ne- 
cessitates  et  infirmitates  alienas,  praesertim  onera 
peccatorum  et  inopiam  pauperum  palerna  conso- 
latione  et  compassionc  sublevavit.  Quasi  diceret : 
Quis  infirmaturf  ei  ego  non  infirmor  f  (II  Cor.  xi.) 
Vel  nunquid  non  auriga  fuit,  qui  creditos  sibi  re- 
lit,  et  direxit  in  viam  veritatis  exempiis  pariter  et 
documentls  ?  Oculus  fuit  cseco,  et  pes  claudo.  Ma- 
nus  ejus  non  est  aversa  ab  ulto  paupere,  cum  quo 
cordi  erat  jocari,  corrixi  (0),  ct  tandem  ab  inva- 
lida  manu  exsuperari.  Insuper  ut  omnibus  omnia 


A  videre  et  cognoscere  poterit  discretio  vestra,  ad 
ipsum  Patrem  et  dominum  nostrum  dilectis&iiimm 
direxeramus.  Sed  quia  nec  illa  ad  eum  in  came 
siiperstitem  pervenerunt  properante  Deo  educere 
ipsum  de  medio  iniquitaiiSy  idcirco  ut  nostra;  ad 
ipsum  devotionis,  suaeque  ad  nos  gratiae  in  bis 
saltem  aliquod  memoriale  remaneat,  vobis  potissi- 
mum  tanquam  proximioribus  ejus  debito ,  tain 
carnis  quam  spiritus,  ea  destinavimus  sub  eadem 
examinis  et  correctionis  lege,  atquc  ad  camdem 
eensuram,  quam  ab  ejus  auctoritat«  exspectare  de- 
bueramus,  litteris  domni  Gerhohi ,  tanquam  praeja- 
cente  materia  opusculi  subsequentis,  in  fronte  pras- 
Uxis.  Consoleinur  invicem.  Pater  noster  piissimus 
intravit  in  gaudium  Domiui  sui.  Ipse  autem  Pater 

B  misericordiarum  et  Deus  totius  consolationis  con- 
fioletur  vos,  et  abstergat  pmnem  lacrymam  ab  ocu- 
iis  vestris. 

EPISTOLA  Vn. 

Gerhohi  Reicherspergensi»  epittola  ad  Adamum  ak^ 
batem  Eberacetuem,  adversuserrores  Folmari  pne- 
positi  Trieffensteinensis. 

Domino  A.  venerabili  abbati  Eberacensi  frater 
G.  de  Reichersperge  devotas  <mtiones  cum  fideli 
obsequio. 

Nuper  venil  in  manus  meas  epistola  (10)  domino 
Salzburgensi  destinata ,  in  qua  et  vestri  nomiui» 
mentio  fuit,  sicut  videre  poteritis  in  rescripto  epi- 
stolae :  cujus  textus  ita  se  habet :  Domino  suo  £.  ve- 


ileret,  etiam  supra  legem,  non  coiitra  legem,  bali-  q  nerabili  Salzburgensi  archiprasuli,  F.  Dei  gratia^  si 

quid  est;  $emper  gaudere^  nihil  adversique  timere. 
Fidem  meam  de  veritatejeorporit  ac  sanguinis  Domiii 
dominoA.  Eheracensi  abbaiif  ted  el  aliis  lHteratit 
el  religiosit  mis  mandaiam  iitteris  diligenter  expo^ 
stit,  eotque  in  nullo  penitut  advertot,  tive  divertot  in- 
vent,  etc.,  ubi  supra.  Hic  perpendat  sapieulia  ve- 
strautrumnam  recte  oflerat  recteque  dividat  qui, 
quod  Dominus  coujuuxit,  sensu  caraali  separat  ? 
Coi\janxit  quippe  Deus  homo  camem  et  ossa  in  re- 
surrectione  sua  discipuUs  suis  dicens  :  Palpate  et 
videie^  quia  tpiritttt  camem  ei  otta  non  habet^  ticui 
me  videtit  habere  (Luc.  xxiv).  Erant  enim  simul  in 
ejtts  corpore  a  morte  suscitato  non  solum  caro  e< 
ossa»  sed  et  sanguis  et  spiritus  humanus,  et  divi- 


tum  leprosl  et  tactum  leprae  non  abhormit.  Quid 
ulira  ? /{apriM  ett^  ne  malitia  mutaret  intelleetttm 
ejut,  aut  ne  fictio  deciperet  animam  iiliut  (Sap.  iv). 
Sed  consummatut  in  brevi  eaplevit  tempora  multa 
(ibid.).  £t  quidem,  sicut  scriptum  est,  malitia  re- 
manentium  mereturut  hi  qui  prodesse  poterant, 
festiiie  substrahantur.  Atqui  memorabilis  iUe  asse- 
cla  propheUe  magnificam  duplicis  spiritus  habuit 
coiisolalionem ;  nobis  autem  in  transitu  viri  san- 
ctissimi  praeter  luctum  niliil  amplius  derelictum  est, 
nisi  forte  digni  essemus  apud  Deuin  ttnto  siiblevari 
patrocinio.  Talis  decebat  ut  nobis  esset  pontifex, 
cui  vivere  Christus,  ct  mori  esset  lucrum  (Philipp. 
i).  Propositum  quidem  nobis  erat  festinare  ad  viden- 


dum  euni.  Sed,  proli  dolor  !   pcccatis  nostris  exi-  D  nus;  quem  et  insufllavit  suis  discipulis  dicens  :  Ac- 


gentibus  extremum   hoc   beneficium   percipiendae 

ab  eo   bencdictionis   nobis   divinilus    denegatum 

esse  lameiitabiliter  ei  inconsolabititer  conqueriniur. 

Denique  scripta  quie^iam,  causis  urgentibus,  prout 

(8)  £xcod.  .\dnionteusi  coxvo. 

(9)  Ita  Cod. 

(10)  Litlera  proprii  noininis  est  erasa.  Sed  erat, 


cipite  Spiritum  sanctum  (Joan.  xx).  Cum  autem  se- 
paratio  spiritus  humani  a  corpore  sit  mors  ipsius 
corporis,  et  ileni  separatio  carnis  ab  ossibus  mor- 
tem  carnis  operetur ;  cuinque  sanguis  humanus  ex- 

E.  scu  Eberhardo,  ul  hoc  constat  ex  his  quae  mox 
sequuiitur. 


407 


EPISTOLiC. 


498 


tra  cariieiii  careat  vitali  spirila,  qui  est  anima  ratio-  A  pariicipes  sancii  corpor  is   et    prcliosi    Ranguinis 


nalis,  constat  eos  nirsum  crucillgere,  atque  ostentui 
liabcre  Christum ,  qui  sic  ipsum  dividunt  :  sicut  In 
praemissa  legif ur  epistola,  quae  ot  majoris  habeatur 
auctoritatfs,  ad  yenerabilem  destinata  est  archiepi- 
scopom;  et  apud  vos  aliosque  litteratos  ac  religio- 
sos  viros  insinuatur  approbata  in  ea  fide,  in  qua 
ChrLstus  contra  doctrinam  Paiib'  divisus  est. 

Sed  nos  islam  fidem  jpro  maxima  reputantes  per- 
fidia,  carnes  agni  paschalis  non  ita  crudas,  vel  aqua 
coctas  in  Ecclesia  Oei  roanducari  credimus,  ut  vel 
sanguis  ejus,  vel  caro  ejus  bibatur  et  manducelur 
seorsum ;  licet  in  speciebus  diversis,  videlicet  panis 
ac  vini,  aqua  raisti  sumatur  is  qui  in  semelipso 
indivisus  atque  integer  manet;  totus  in  coelo,  totus 


Christi,  omniura  nostrum  Redemplons  eff^ctl ;  non 
utcommuncm  carnem  percipicntcs,  quod  absit!  non 
ut  viri  sanciificati  et  Verbo  conjuncti,  seu  dignitntia 
unilatem,  aut  sicut  divinam  [Ifrssidentis  habitatio 
nem,  sed  vcre  vivificatricem,  ct  ipsins  Verbi  pro- 
priam  factam.  Vita  cnim  naturnliter  (est) ,  ut  Deus 
existens,  quia  proprie  earui  unitus  est,  vivificatri- 
cem  eam  professus  est  esse.  Et  ideo,  quamvis  dicat 
ad  nos  :  Amen,  amen  dico  vobis,  nisi  manducave- 
ritis  carnem  Filii  hominls  et  biberitis  ejus  sangui- 
nem,  non  tamen  eani,  ut  hominis  unius  ex  nobis 
existimare  debemus.  Quomodo  enim  juxta  naturam 
suam  vivificatrix  esse  caro  Iiominis  poterit?  Sed  ut 
vere  propriam  ejus  factam,  qui  propter  nos  Filiis 


in  altaii,  tolus  in  ore  comedentis  corpus  ejtis  ac     hominis  factus  est,  et  vocatus.  i  Item  (13)  :*c  Si  quis 


sanguinem  bibentis  ;  totus  in  corde  credeniis  ad  ju- 
stitiam ;  totus  in  ore  confiteiitis  ad  salulem.  Lege 
Arobrosiuin  in  Lucam  exponentem  iilud  angeli  di- 
ctura  :  Uic  erit  magnu$^  ei  filiu$  AUissimi  vocabitur 
{Lnc.  1,  52),  et  invenies  quod  ubicunque  verus 
Ghristianus,  ibiChristus,  quia  neque  in  Jerosolyma, 
jieqiie  in  monte  hoc,  ubi  adoraverunt  patres,  ado- 
randus  est;  quasi  alias  Deus  non  sit :  sed  veri  ado- 
ratores  adorabunt  Patrem  in  spiritu  et  veritate.  Igi- 
tur  in  veritate  sacramentorum  Ghristi  adoratur  Deus, 
qui  et  sumitur  in  corporc  de  virgioe  sumpto,  et  ir. 
coeluni  assumpto.  Quod  corpus  ore  fidelium  sic 
manducatur,  ut  qnod  de  agoo  paschali  figuraliter 


non  confitetur  carnem  Christi  vivificatricem  esse» 
tanquam  ipsius  Verbi  Dei  Patris  :  sed  quasi  alterius 
cnjuspiam,  praeter  ipsum  conjuncti  eidem,  secun- 
dum  dignitalem,  aut  tanquam  secundnm  quod  sola^ 
habilationem  habuerit,  et  non  potius,  sicut  dixi,  vi- 
vificatricem  esse;  quia  facia  est  propria  Verbi  Dei, 
cui  omnia  vivificare  possibile  est,  anathema  sit.  » 
Synodus  haec  Ephesina  una  est  de  quatuor  conci- 
liis  quorum,  sicut  B.  Gregorius  ait,  quisquis  non  te- 
net  soliditatem,  etsi  lapis  esse  videatur,  extra  aedi- 
ficium  jacet.  >  Addit :  c  Et  quisquis  aliter  saplt^ 
anathema  sit.  > 
Vos  igitur,  amande  ac  venerande  Pater,  cavete  vo- 


est  praeceptum,  nonc  vere  tmpleatur.  Neque  eiiim  ad  ^  bis,  ne  cum  lapis  preliosus  habeamini  et  sitis  in  aedi* 


litteram  fieri  potuit,  aut  oportuit,  quod  ftlic  dictum 
est :  Caput  cum  pedibu$  et  intestinis  vorabitis  (Exod. 
xii).  Repugnat  quippe  quod  diclunff  est :  Os  non 
eommiuuetis  ex  eo  (ibid,),  Quoraodo  autem  non  com- 
minutis  ossibus,  caput  et  pedes  vorari  potuissent  ? 
At  nuiic  in  vero  agno,  qui  tollit  peccata  mundi,  ca- 
put  ciim  pedibus,  divinitas  videticet  cum  tota  hu- 
manitate  voratur ;  quia  Chrislus  integer  in  altaris 
inysterio  manducatur ;  neque  manducans  mutabit 
(ti)  illumin  se,  scilicet  cibum  carnis  suae;  sed  ipse 
mutabitur  in  illum,  ut  sit  meiuurum  corporis  ejus, 
quod  est  Ecclesia  una,  per  unum  corpus  Christi  re* 
dempta  et  vegetata. 
Quod  autein  praenotatus  divisor  Christi  ait :  Non 


ficioDei,  aliomendacitcrvulgante,  credaminicredere 
quod  non  crediiis.  Credo  enim  vos,  Pater,  una 
nobiscum,  iino  una  cum  tota  Ecclesia,  unam  fidem 
habere,  sapiendo  in  nomine  carnis  Christi  non 
aliud  quam  cariiem  Christi.  Sic  enim  sua  verba 
ipse  Christus  intelligenda  insinuat,  ut  non  aliud 
caro  Flii  hominis,  aliud  ipse  Filius  hominis  habea- 
tur,  ubi  de  hoc  sacramento  ait.  Commendans  enint 
carnem  Filii  hominis  manducandam,  verbis  prae- 
missis  etiam  hoc  inter  caetera  dixit :  Sicut  misit  mt 
vivens  Pater,  et  ego  vivo  propter  Patrem^  et  qui 
manducat  me,  et  ipse  vivet  propter  me  (Joan,  vi). 
Manducans  igitur  carnem  Fiiii  hominis,  manducat 
Filium  hominis  :  manducat  panem  qui  de  ccelo  de- 


me  Filium  hominis,  sed  carnem  Filii  hominis  man-  D  scendit,  quem  PaHer  signavit   Deus,  non  materiali 


ducare  confiteor :  hinc  putamus  illum  traxisse,quod 
Christus  dixit :  Nisi  manducaveritis  carnem  Filii  hO' 
minisy  non  habebitis  vitam  in  vobis(Joan.  vi).  Nam 
ct  Nestorius  haeresiarcha  inde  hausit  venenum  sui 
erroris,  iia  ut  carnem,  quae  in  altari  sumitur,  nega- 
rct  esse  vivificatriccm,  pro  eo  quod  esset  hominis 
caro,  inhabitatione  quasi  Dei  sanctificata;  sed  mi- 
ninie  potens  manducantera  se  vivificare,  quia  spi- 
ritus  est,  ait,  qui  vivificat,  non  caro.  Contra  eujus 
errorcm  in  synodo  Ephesina  legitur  (12) :  c  Ad  be- 
nedictiones  mysticas  accedimus ,  et  sanctificamur» 

lii)  Manducabit. 

(12)  Habentnr  haec  in  professionc  fidei,  quK  ex- 
Stat  initio  concilii  Fphesini,  antiqua!  edilionis. 


sigillo,  sed  sumroae  divinitatis  indelebili  signaculo ; 
quia  Verbum  caro  factum  est  (Joan.  i).  Et  ideo  qui 
carnem  Verbi  manducat ,  Verbum  quoque  in  sua 
carne  manducat.  Alioqui  caro  non  prodesset  quid- 
quam,  si  non  haberet  in  se  vitam  et  vivificandi  ef- 
ficaciam.  Legite  flilarium  in  viii  lib.  de  hoc  sacra- 
mento  agentem,  et  invenietis  eum  sentientem  qnae 
sentio  de  Verbo  aelerno  in  carne  sua  manducando  : 
quod  praenotatos  Folmarus  fieri  posse  non  credidit , 
qui  corpus  Domini,  quale  fuit  in  sepnlcro,  puiat 
scorsum  cogitandum. 

(15)  Est  undecimus  anatbemalismus  in  antiqoa 
cdit. 


4^9  GERnoni  PRytPOSlTI  REICUERSPERG.  ^ 

Ai.  enim  :  .  Ublcunqae  Chrisius  est.  totus  est.  A  m.nducari.  quiquc  a  carne  ^»"»";"^^^^^^^ 
fcisi  loiuiii  noti  esi :  sicUi  und  codem  lempore  loius 


in  scpulcro,  loltis  in  inferno  eral;  sed  lolum  non 
crat,  eo  quod  trium  subsiantiarum,  qu»  unam  fa- 
fciunl  in  Chrislo  personamj  aliquid  deerat.  »  Ad 
Quod  dicimus  quod  revera  tunc  ad  tempus  corpori 
defuit  anima  in  sepulcro  4  et  anima  corpus  in  in- 
femo  seu  piiradiso.  At  nunc  neque  corpori  Chrisii 
anima  sua,  neque  animae  suse  suum  corpus,  neque 
JiU  ambobus  amborum  vita*  non  aliudquam  summa 


diviniias  alicui,  seu  aliquando  abcsse  potcril;  quia 
thrislus  jam  nOn  moritur,  morl  iUi  ultra  non  domi- 
iiabUur  (Hom.  ii).  Non  morilur,  iiou  dividetur,  non 
il  fcede  sua ,  in  qua  Patri  coiisidet,  motebilur  in 
Jfeterhiimi  Et  tamen,  sicut  spiritus  prout  vult,  et  uhi 
hult,  spirat  (Joan.  in),  sic  ct  ipsc  homo,  qui  na-  xxxiil) 
iu§  csl  ex  Spir*»l«»  Prout  vult,  et  ubi  vuU  seipsum 
|>r«sentat,  vel  spiritalitcr,  vel  corporaliter,  ul  Eccie- 
^ia  credit.  Spiritaiiter,  ut  Aposlolus  ait  :  Habitare 
Chrisium  per  fidem  in  cordibus  nostris  (Ephes.  iii). 
torporaiiier,  ut  Ecclesia  credil  se  pasci  corpore  ac 
^anguine  ipsius  :  ipso  seipsum  sanctiftcJinte  pcr  ma- 
hus  et  oratidnes  sacerdolum  in  ioia  Ecclesia  facieii- 
iiura,  qiuB  ipsC  jussil  dicens  :  Uoc  facite  in  meam 
ioninuniorationem(Luc.  xxii)»  Unde  unns  miiiistro- 
^uiii  cjushoc  facientiiim,  *it  :  Calix,  cui  benedici' 
mus.noHne  communicatio  sanguinis  Christi  est ;  et 
paiiis^  quem  frangimus,  nonne  purtidpatio  corporis 
Domini  est  ?  (I  Cor.  xa)  Non  ait  locall  discretione. 


putans  illum  non  posse  toiuni  et  integtum  simul  essc 
incoeio  eiin  pluribus  altaribus,  cum  videil  »er- 
monem  dc  cordc  simul  cl  ore  hominis  prodeunicm, 
non  discindi  pcr  multas  aurcs  audientium,  sed  to- 
tum  ct  inlegrum  pcrvcnire  ad  singulos.  Quanio 
mdgis  Vcrbum  Dci  cx  corde  simul  et  orc  Altissimi 
prodiens,  ac  tamen  in  ipso  et  cum  ipso  pcrmanen». 
toium  cl  intcgrum  pervenit,  quo  esi  missiim  ad 
salvandos  etectos,  et  ab  aeicrnd  in  ipso  Vcrbo  di- 

letios. 

Quod  licet  inCreduli  lanquam  surdi  nOn  ca- 
piant,  aurcs  audiendi  halicnles  tanien  capiuni,  el 
gustu  illo  sapiunt  qui  rcquiritur,  ubi  dicitur  : 
Custate  et  videte  quoniatn  suatis  est  Dominus  (PsaU 


EPISTOLA  VIU. 

^berhdrdi  ep.  Babenberg.  ad  Eberhardum  archiep* 
Salzb.  epistola  contra  Gerhohum,  dirinitaiemtH 
sacramento  altaris  a  sumentibns  vorari^  ac  Chrp- 
slum  qua  hominem  Patri  aqualem  esse  asse- 
rentem. 

Bcatissimo  Patri  et  domino  Eberhardo  sfn* 
ciae  Salzburgensis  EcclCSifC  archlcplscopo ,  E* 
Babenbergensis  pcr  paticntiatn  Del  <  si  quid 
cst,  id  ipsum  totum,  quod  cst  in  co,  siuc  quo  nlhM 

csi. 

Quamvis  scribcrc  non  vacet  mihi,  cui  vix  ctiam 
spirare  concedimur  propier  innumeras  ei  varias 


fceu  corporalis  molis  dislcnsionc  scipsum  Christus  c  saecularium,  proh  dolor  !  negoiiorum  occupatio* 


i;orporaliter  in  tam  diversis  locis  uno  eodcmque 
inomenio  pr;cscnlai  iii  officio  saCcrdoium  sacrift- 
canliiira,  Vel  in  ore  lidelium  suriiplum  corpus  man- 
diicjintium ;  scd  inetfabili  vinute,  illa  fide  mcdiante, 
tjua  indubilaiiter  credinius  ficri  Verbuin  veritaiis 
tticentis  :  Hoc  facite  in  meam  commemorationem 
{Luc.  ixii). 

Bcne  dixi,  fide  inedianie:  quia  fides  ex  Mditu ; 
nuditus  autem  per  Verbum  Chrisli  (Uom.  x).  ti  slc* 
Ui,  ndn  nisi  audiiu  mediante,  audibile  humanum 
Verbura  ciapitur,  sic  divinum  illud  Verbum  cariie 
hiimand,  tanqUam  vocC  corporca,  scnsibite  factum^ 
hon  nisl  itde  hacdiante  capiiur.  ba  iidem,  et  scniies 
Verum  qucki  dictuhi  csi  :  Hoc  facite  in  meam  com- 
memorationem  (Lue.  xxii).  Tolle  fidein  ,  ct  vidcbis  ^ 
hon  percipi  hrtc  Verbtim,  quod  non  nisi  fide  capi- 
tur,  sicut  non  capitur  hominis  vocalc  verbum  nisi 
per  audllum.  Tolle  audltum,  frustra  surdo  loqueris, 
tiuia  hon  capit  quod  dici^;  quod  tamen  ex  defcctii 
Verbi  non  csl,  scd  auditus,  quia  vet-boirum  sohorum, 
l^m  surdas  ct  dbturatas,  quam  patulas  tangit  aures; 
ita  el  Verbum  Dei,  per  id  sonorum,  quod  est  incar- 
hatuni,  et  specie  panis  Veiatutn  porrigilur  manii  sa- 
tcrdoiuhi  fidelibuscreduiis,et  infidelibus  incrcdulis. 
Ei  fidclis  cxinde  pascitur  et  saginaiur.  Infidelis  ex 
^em  Judicatiir  ct  damnalur,  non  judicans  corpus 
Christi,  quod  indignc  suroi!  qui  dc  illo  indigna  crc- 
tfii  :  sicut  istc  qui   putal  cum  sinc   suis  ossibus 


ncs,  necessittte  iamen  cogenle,  qua;  legcm  no« 
habct,  conlra  legem,  quam  mihi  de  non  scriliciido 
iiidixerami  mpi  aliquantiilum  silenlium,  ei  illud 
taciturnitatis  me«  propositum.  Qui  enim  famam 
iiegligil,  cruddis  cst  (Prov.  xix).  Schcduke  domiul 
G.  quibus  jam  omiics  pcne  aiigMli  lerrae  hujus  re- 
pteti  sunt,  non  praBierierunt  me,  iieqiie  inuctum 
rcliquerunt  apud  alios,  nescio  si  ct  apud  vos,  ubi 
tamcn  non  solum  crcdo,  sed  ct  scio,  ct  cerius  sum 
quod  non  invcneril  locum«  aul  inveniat  aliquid 
quod  conlrarium  sii  mihi,  ne  dicam  verilati,  quod 
animus  ille  vester  non  possct  rcciperci  qui  ct  clia- 
rilatis,  ci  vcritatis  ct  totius  purilatis  domicilium 
esti 

Pi-sefalus  noster  scribai  doclus  inler  alia  qua 
non  sunt  hujus  icmporis»  scripsit  quibusdam  fra- 
tribus,  quasi  solus  ipsc  prophcta  sii  in  Israel,  in 
collalione  mccuin  habiu  turbaium  se  fuisse  aninio« 
eo  quod  Christum  vassallo  comparaverim.  Salva 
pace  sua,  liccl  sapicns  ei  docius  saiis  sit,  in  hoc 
nequc  sapicntis,  nequc  docti,  ncc  eliam  viri  boni 
usus  est  ofiicio,  qui  ci  proximo  suo  maledixit,  ct  ca 
quas  intra  nos  dicta  suni,  aliicr  quam  dicla  fuerint, 
iutcrpretando  suo  se  prodidit  iiidicio,  quod  non  ad 
aMlificaliottcm  charitaiis,  scd  potius  ad  dcstructio- 
ncm  in  cordc  inihi  cl  corde  locutus  csi.  Cum  cniiu 
ojusdcm  pcriculi  sit  utrumquc,  plus  minusve  justo 
seniire  dc  Christo,  ipso  fiatre  nostro  proponciiic  in 


50.1  EPISTOLiE.  502 

df>ctrioa  sua,  quod  ab  his  dissouat,  qu%  catliolica  A  per  ignotantiani  vel  negligentiam  falsa  pro  Teris 
Ecelesia  et  tcnet,  et  concinit  laude  symbolica  de      recipiat. 


Cbristo  :  JEqualii  Palri^  etc,  admiratus  sum,  et 
licet  minus  doctus  et  sapicns  communi,  ut  verbis 
8uis  parceret,  nec  sic  ablactarct  nos,  ut  tam  a  so- 
lido  cibo  quam  ab  ipso  piissimo  latere  Matris  Cc- 
clesiae  divelleret,  cum  idem  et  lac  pan^ulorum,  et 
solidus  perfectorum  cibus  sit.  Magis  autem  ac  ma- 
gis  eo  laborante  in  suis  probationibus,  cum  adducc- 
retar  ab  eo  ad  improbandam  veritatem  ipsius  Ve- 
ritalis  testimonium  :  Omnia  mihi  iradita  $uni  a  Pa^ 
tre  meo  (Luc.  x),  et  oetera  huic  simiiia,  ad  dene- 
gauduni  quod  inde  ei  conlici  videbalur,  videlicet, 
quod  Christus  esset  aequalis  Patri,  secundum  quod 
tioroo  cst»  similitudo  proposiia  est  a  me  de  vassallo 


Quamobrem  non  doctoris  aut  correctoris  aucto- 
ritalem  usurpantes,  sed  cominonitoris  oflicio  pio 
modulo  nostro  fungentes  quaedam  ejusmodi,  qux 
nos  et  alios  reverberant,  in  scriptis  quorunidam 
rratrum  nuper  reperla,  ad  Yestrae  Sanctilatis  ccii- 
suram  trutinanda  et  eliminanda  perferrc  decrcvi  • 
mus  :  et  id  quidem  non  ad  nostram  gloriam,  noii 
ad  fratrum,  quorum  scripta  sunt,  Terecundiam 
aut  injuriam.  Si  enim  ad  vos  tanquam  ad  sapientem 
architectum  recurritur  super  hts  quae  ad  decorero 
domus  Dei  spectant,  vere  dignum  et  juslum  est* 
quia  vobiset  mcrita  vitae,  et  thesauros  scienli(« 
contulit  Deus  prac  mullis  participibus  vestris.  Scri- 


ci  domino.  Qui  quamvis  eamdein  rein  qualibet  to-  "  pta  quaedam  domni  Gerhohi  abbati  Cberacensi  di- 


taliter  possideant,  et  non  minus  habeanl  alter  al- 
tero,  ininor  tunen  est  alter  altero.  Non  aliter  com- 
paravi  Christum  vassalio,  neque  vassallum  Christo, 
nisi,  ut  praedictum  est,  ad  specificandum  quodam- 
niodo,  quod  Beda  ait:  c  Quidquid  habet  Filius  Dei 
pcr  naturam,  dcdit  assumpto  homiiii  habere  per 
gratiam.  i  Quod  ipsum  etiam  ei  in  qiiodam  Afto- 
logetico,  contra  hujusmodi  ineptias  conscripto,  os- 
tendi  multa  per  similitudinem  explanaii,  non  ta- 
men  omnino  rem  rei  comparative  coaequari.  Longe 
iiamque  aliud  est  exempli  siinilitudine  vel  parabola 
aliqiiid  agere,  et  aliud  est  rcm  rei  in  eo  quod  est, 
csse  vel  noii  esse  coa^quando  assimilarc.  Hac  de 


recta  usque  ad  nos  pervcnerunt,  in  qnibus,  ut  ve- 
rum  fateamur,  una  cum  ipso  abbate  et  aKis  qur- 
busdam  fratribus  quam  pliirimum  scandaltzati  su- 
mus  propter  verba  cujusdam  fratris,  quem  ipse 
non  immerito  reprehcndit,  nimis  incaule  posita, 
cujus  haec  verba  erant  in  epistola  vobis  transmissa  : 
c  Ego  igitur  in  sacrosancto  mysterio  sicul  spiritaiis 
uvae  meracissinium  saiiguinem  sub  vioi  sapore  ac 
specie  bibere  me  quidem,  sed  solum  ac  pururo  sino 
carne  non  dubito  :  ita  solam  et  puram  cariiem 
Christi  sine  ossibus,  sine  membris  corporalibus, 
imo  humani  corporis  plenitudine  snb  panis  sapore 
ac  specie  manducare  me  crcdo,  nec  me  Filium  ho- 


causa  quod  scripsi,  scripsi   tunc  et  scribo  etiam  „  minis,  sed  carnem  Filii  hominis  manducaie  con 
,,        .    ,  ^  j»  «  <      •  .  I  1         ....... 


nunc  vesti-se  paternae  discrctioni,  ut  nie  excusalum 
babeatis  supcr  hujusmodi  enormilatil)us,  et  haec 
qualiacuiique  veslro  potissimum  atque  omnium,qui 
veriiatcm  diligunt  et  intelliguni,  judicio  certis  1e- 
gibus  emcndationis  subjicio,  sciens  in  humanis 
adiin  entionibus  nihil  tam  perfectum  quod  perfectius 
esse  non  possit,  nec  tam  benedictum,  quod  melius 
dici  non  possit,  vel  ab  aemulis  incrustari  aliqua  cx 
parte  &iiiistra  ijiterpretatione,  ad  sensum  dicentis 
aut  scribeutis  non  accommodala. 

Fuudamentum  aliud,  sicut  ait  Apostolus,  nemo 
potest  ponere,  Deo  gratias,  prceter  id  quod  positum 
est^  quod  e$t  Christm  Jesus  (/  Cor,  iii).  Qui  ex  hoc 
mundo  transiturus  adPairem,  novissime  sacramen* 


fiteor.  I  Insuper  et  de  pixidula  cucharistiali,  vide- 
licet  corporis  Domini,  et  aliis  quibusdam  in  ipso 
contextu  litterarum,  quas  vobis  direxcrat,  niniiunt 
exccssisse  visus  est,  quasi  roinus  in  eocharistiali 
quam  iii  spatioso  altari  corpus  Domini  comprc- 
hendi  possit.  Rogali  autem  a  quibasdam  religiosis, 
ut  contra  aliquid  scriberemus  ad  aediGcationem 
saltem  quorumlibet  parvnlorum,  quibus  lactc  opu& 
esset,  non  solido  cibo,  revolvimus  animo  illud 
Evangelicum,  quod  dc  peccato  scandali  specialiter 
inlelligendum  est :  Si  peccaverit  in  te  frater  luus^ 
corripe,  eum  intra  (e,  et  illum  solum  {Matth,  xviii, 
15),  fralremque  illum,  qui  talia  scripserat,  pcr  do- 
mnum  A.  venerabilem  abbatem  de  Ebera  vocavl- 


tuni  corporis  el  sangiiinis  sui,  quod  Sacramentum  D  inus  ad  nos,  praesertim  quia  manus  imponerc  pie  • 


omniiim  sacramcntorum  ,  commcndans  discipulis 
suis,  hoc  modo  ait :  Accipite,  et  comedite^  hoc  est 
corpus  meum  {Matth,  xxvi).  lluic  fundamento  stabili 
ct  immobili  sancti  Pati-es  superaedilicantes  cxem- 
plis  ct  documentis  aurum  et  argentum,  et  lapidcs 
prctiosos  multis  auctoritalibus  erudierunt  et  robo- 
ravcrunt  sanctam  catholicam  Ecclesiam,  ita  ut  in 
ciTitate  Dei  iion  desit  murus,  ncc  antemurale,  et 
jam  amplius  alia  doctrina  non  sit  necessaria.  Sed 
quiciiiique  etiam  angelus  dc  coelo  aliud  docuerit, 
^ilicet  conlraiium  Evangelio,  anathema  sit.  Vc- 
rumtanicn  quia  inimicus  homo  non  cessat  jugiter 
supcrscminare  zizania,  et  Ofiortet  ilJa  crcscere  usque 
ad  messcm,  diligcnli&bimc  pnccavendum  cstnequis 


sbytcrii  a  nobis,  licet  indignis,  antc  aliquoi  aiinos. 
acceperat.  Auctore  itaque  Deo,  etvelociter  curreiite 
sermone  ejus  frater  ille  ab  errore  viae  suae  revoca- 
tus  cst.  Qui  ad  sc  rcvcrsus  qiiantum  desipueraty 
tantum  resipuit  ab  eo,  quod  carneni  ab  ossibus  et 
sanguine,  et  sanguinem  ab  ossibus  et  cariie  divise- 
rat  in  corpore  Domini,  occasione,  ut  ait,  horum> 
verborum  :  Nisi  manducaveriti$  camcm  Filii  homi- 
nis,  et  biberitis  eju$  $anguinem,  non  habebUi$  vitam 
in  vobis  (Joan,  vi).  Quia  in  sermone  divisa,  itt  cre- 
didit,  etiam  in  re  ipsa  divisim  accipieuda  nimis 
simpliciter  intellexerat. 

Insuper  quia  scriplum  reperit,  vidclicct  in  qiii- 
busdaiu  senteiuiis  :  <  Litcgcr  Chrisius  sumilur  ia 


m 


GERUOHI  PR.£P0SITI  REICIItRSPERG. 


804 


dtrique  Bpeck^  sed  itla  persona,  in  qua  sont  tres  A  iione  ad  conTincenduro  eum.  quem  diviaoren  Chri- 


ilise  naturse,  i  \idelicet  divinitas,  anima  et  caro, 
I  et  tamen  in  solum  corpuB  Christi  trauftit  panis 
ille  materialis  :  sicut  integer  GhristuB  in  cruce,  et 
taiiieo  sola  caro  Yulnerata  fuit.  >  Quam  autem 
inepte  sit  haec  praedieti  fratris  in  corpore  et  san- 
gjiiie  Ghristi  divisio«  et  ecclesiaBtics  veritati  con- 
traria»  beatus  Aogustinus  e?ideoii8sime  declarat 
dicens  :  f  Quando  Christus  manducator,  vita  man* 
ducatur :  nec  quando  mauducatur,  partes  de  Ulo 
facimus.  •  Item  :  c  Unusqoisque  partem  auam 
flcciplt.  Per  partes  manducatur,  et  manet  integer.  i 
De  jam  dictis  igitur  et  csteris  ioeptiis,  et  scripto- 
lum  suorum  excessibus  frateme  commonitus,  et, 
Deo  gritiaS)  emendatos  est  considerata\4)otissimum 
auctoritate :  quia  Verbum  earo  factum  ett^  ei  hati'  * 
itfrti  m  nobi$  (Joan»  i)  licet  non  solam  camem  as- 
sumpserit  [sine]  anima,  sed  animam  humanam  si* 
militer  cum  corpore.  Item  :  Accipile  et  comedite : 
tioe  e$t  corpus  meum  (Matth*  xxvi),  quod  vel  exos- 
satum,  vel  exsangue  credere  maximse  incredulitatis 
et  absurditatis  est.  Item  sanguinem  sestimare  sine 
corpore,  qualis  est  stillans  de  corpore,  aut  manans 
e  tuliiere,  paris  amentiae  est,  quia  tale  sumitur  a 
nobis  quale  est.  Quale  aiitem  sit  declaravit,  cum 
post  resurrectioneni  dixit :  Spiritu$  carnem  et  o$$a 
fWH  habet^  sicut  me  videU$  habere  (Luc.  xxiv).  Et 
testiiiionio  veritatis  magnus  ille  praeco  ipsius  veri^ 
taiis  l)catus  Hiiarius  succlamat  hoc   inodo :  f  De 


Bti  nomlnat,  intra  csetera  sic  ait  :  f  At  fmnc  in 
vero  AgnOy  qui  tollit  peccata  mundi,  caput  cum 
pedibus,  diviuitas  videlicet  cum  tota  humanitate 
voratur,  quia  Christus  integer  io  alUris  mysterio 
manducatur.  i  Quis  invenit  ista?  Quis  audivit  ta- 
lia?  Quauto  rectius  cum  Propbeta  diceret :  P&ne 
Domine  cu$todiam  ori  meo^  et  o$tium  eircunutantim 
labiis  mei$?{P$al.  cxl.)  Quicunque  sensos  ejos  Ir 
verbis  istis  sit,  verba  ipsa  nimis  incircomcisa,  e( 
ab  usu,  et  consuetudine  schohe  Ghristianae  vldentor 
aliena,  cum  dicat  Apostolus  :  Profanas  verborum 
notas  de  vita  (I  Tim.  vi).  Si  enim  Dominus  noster 
Jesus  Ghristus  ad  evitaiioom  horrorem  sob  specie 
panis  et  vini  hoc  sacramentum  commendare  cura- 
vit,  quare  nos  de  re  tam  iiieflabili  loquentes  verbo- 
rum  horrorem  pariler  et  errorem  non  evitemus? 
Oictu  enim  et  auditu  horrenda  nimis  videntor  haec 
verba  :  f  Divinitas  simol  voratur  et  homanitas.  > 
Gredere,  quod  Ghristos  in  altari  integer  somicor, 
recteofferreest;  sed  proprietates  otriosqiie  natorse 
In  Ghristo  ab  invicem  non  diseemcre,  non  est  recte 
dividere.  Sane  quod  in  agno  typico  prasfiguratum 
est,  adimpleri  intelligitur  in  his  qui  divinitatem  el 
bumaniutem  cum  nostris  infirmiiatibus  in  Ghristo 
intelligenies  sine  torpore  roentis,  ut  ait  beatus  Gre- 
gorius,  vestigia  ipsius  Ghristi  fide  sectantur  ei 
opere.  Verba  autem  haec,  scilicet  :  c  Divinitas  sv 
mul  et  humanitas  voratur,.»  hac  auctoritate  non^ 


naturali  in  nobis  Christi  veritate,  quam  dicimus,  c  videntur  roborari.  Gaute  in  talibus  incedendum  est 


nisi  ab  eo  discimus,  stulte  atque  impie  dicimus. 
tpse  eiiim  aif :  Caro  mea  vere,  est  esca,  et  sanguis 
nieus  vere  est  potus.  Qui  edit  carnem  meam,  et 
bibit  sanguinem  meum,  in  me  manet,  et  ego  in  eo. 
De  voritate  carnis  et  sanguinis  non  est  relictus  am- 
tMgendi  locus.  Nonc  enim  et  ipsius  Domini  profes- 
alone,  et  fide  nostra  vere  caro  cst,  et  vere  sanguis 
est,  et  hxc  accepta  atque  hausta  id  efflciunt,  ut 
et  nos  in  Ghristo,  et  Ghristus  in  nobis  sit.  i  Qui^ 
bos  verbis  soOicienter  ostenditur,  quid  sacramen- 
lum,  qoid  res  sacramenti,  quis  etiam  effectus  ipsius 
sacramenti  sit.  Quse  tria  principaliter  in  hoc  sa- 
eramento  requirenda  suut. 
Ilis  atque  aliis  sanctorum  Palrum  auctoritatibus 


ne  tam  dicendi  quam  sapiendi  sobrietatem  exceda-' 
mus.  In  dicendo  quidem  multa,  sed  In  scribendo' 
plurima  et  gravissima  sunt  pericula  docente  ac  di- 
eente  beato  Hilario  :  c  Non  est  hnmano  aut  s»culi 
sensu  in  Dei  rebus  loquendum,  nee  per  violentaro 
aut  impudentem  praedicaiionem  coelestium  dictoram 
saniuti  aliense  atque  impiae  intelligentiae  extor- 
quenda  perversitas  est.  Quae  scripta  sunt,  legamus, 
et  quae  legerimus,  intelligamus,  et  tune  perfectae 
fidei  offieio  fungemur.  i  Gorpus  Ghristi  et  saiiguis 
in  allari  conficitur,  et  sumitur  et  distribuitur  se- 
cundum  speciem  sacramenialem,  ita  ut  ejusdem 
mensae  participes  idoneos  in  id  ipsum,  et  aequali- 
ter  omnes  percipiant,  quantum  ad  rem  sacramenti. 


commonitus  frater  ille,  facile  acquievit  omnibus  ^  velut  iu   manna   coelesti    secundum  Apostolum 


quae  cathoiica  sentit  Ecclesia,  ct  Deo  gratias,  ver- 
bum  Dei,  quia  in  terrain  bonam  cecidit,  coaluit, 
ct  fnictum  attolit  in  patientia.  Promisit  enim  co- 
ram  Eberacensi  abbate  et  aliis  religiosis,  scripti 
sui,  quod  revocari  non  poterat,  retractationem 
eum  bac  emendatione,  ut  de  caetero  non  ponat  in 
ecelum  os  suum,  et  de  tam  ardua  re  ultra  vel  nibil, 
aut  forte,  si  neoesse  fuerit,  parcius  scribat  ei  cau- 
tius  his  duobos  evitatis,  scilicet  falsitate  sensos  et 
verborum  novitate.  Hactenos  ha^;. 

Nihilomiuus  autem  silentio  praeterire  non  possum 
aliud  quoddam  offendiculum,  quod  in  eisdem  in- 
veetivis  domnl  G.  proeoositi  inveninius.  Suropta 
eniro  auctoritale  de  paschalis  a;^ni  typica  immola- 


Qui  multum  habet,  non  abundavit^  et  qui  modicum^ 
non  minoravit  (II  Cor.  viii,  15).  Secondum  effe- 
ctum  autem,  quantum  qoisque  credit,  tantum  co- 
medit  Augustino  auctore  :  f  Utqoid  paras  ventrem 
et  dentem?  Grede  et  manducasti.  i  IJnde  In  com- 
plendo  oramus  dicentes  :  f  Ut  quae  nunc  visibill 
sacrainentoram  specie  gerimus,  certa  rerum  veri- 
tatetcapiamus.  i  Quaeomnia  ad  effectum  et  spiri* 
tualem  modum  percipiendi  respiciunt^  quae  solis 
justis  coiiveniuiit.  Sacramentaliter  autem  et  rca- 
liter  secundum  veritatem  corporis  Ghristi,  quod 
de  virgine  naium  est,  et  in  ara  cracis  immolatum, 
teque  omnes  digni  et  indigni  pcrcipiunt,  alii  in  vt- 
tam,  aiii  in  mortcm. 


4»«5  EPISTOLif:.  9M 

Ad  proposilam  redeunles,  et  hiiic  indc,  in  quan-  A  Non  erffo  siiie  caata  inqttH  Apoftlolus  :  Videu^  n$ 

qui$  vo$  $educat  per  fropheliam  et  inanem  failaeiam 


taiD  possuinus,  perscrutantes,  non  invenimus  us- 
piam:  c  Divinitas  simul  Toratur  tota  et  huroani- 
las.  >  Le^mus  utique  :Passus  est  Deus,  non  dei- 
las,  persona  Tidelicet  Filii  Dei,  non  illa  naiura, 
qux  illi  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  una  et  eadem 
esi  insqiarabilis  et  indivisibilis.  Aries  immolatur, 
Isaae  patris  gladio  abducitur.  Quod  sumitur  in 
specie  panis,  corpus  Gbristi ;  quod  in  specie  vini, 
saiiguis  Christi  est;  nec  tamen  aliud  in  una,  aliud 
in  altera,  sed  idem  Cbristus  in  ulraque;  Deus,  in- 
qaam,  verus  et  homo  verus,  ipse,  in  quo  sunt 
oroocs  thesauri  scientix  et  sapientiae  Dei  abscon- 
diti ;  ipse,  qui  est  Dei  virtus  et  Dci  sapientia ;  ipse, 
in  quo  inhabitat  omnis  plenitndo  Divinitatis  cor- 
poraliter.  B 

Frequeniius  autem  sumitur  ob  redivivas  tentatio- 
nes  duplici  in  specie,  quia  ipse  est  animarum  et 
corporum  refectio  atque  redemptio.  Et  hoc  est, 
utrumque,  tam  liminsffe  quaro  superliminare  linire 
sanguine  agni,  eodem  etiam  in  modum  crucis  me- 
diis  aspero  in  postibus.  Nusquam  adhuc  invenio  : 
<  DeiUs  passa  est,  deitas  crucifixa,  deius  oblata, 
deius  voraU.  >  Sed  qiiia  verba  Saplentis  velut 
davi  in  altum  defixi  sunt,  ue  saper  verticem,  nos 
eitoUere  videamur,  doceri  potius  volumus  quam 
alium  ex  infirroiuie  sensus  nO^tri  judicare.  Vetum- 
umen  hoc  neque  a  magistris  didicimus  vel  a  san- 
ctis  Patribus,  neque  doceri  posse  credimus,  quod 


$ecundum  tiemenia  h^ju$  mundi  {Colo$$.  ii). 

Item  aliud  offendiculum  in  litteris  eisdero  est  ki  ao 
quod  2\ideverbocami$.  Hicutique  autamroosemTiC 
aut  calamus.  Sed  quia  super  hoc  Hilariuro  appellavit, 
ad  Hilarium  veniamus,  cujus  in  psalmo  lviii,  unde 
se  munit,  baec  verba  sunt,  et  non  alia  :  i  Si  vere 
verbum  caro  factum  est,  et  vere  nos  verbum  carMm 
cilK)  Dominico  sumimus,  quomodo  non  naturaiiCer 
in  nobis  manere  existimandus  est,  qui  et  naturam 
carnis  nostrae  jam  inseparabilem  sibi  bomo  natus 
assumpsit,  et  naturam  camis  suae  ad  naluram  aeter- 
nitaiis  sub  sacramento  nobis  comrounicondai  camis 
adroiscuit?  i  Igitur  evidentissime  aut  verbum  car^ 
nem^  aut  earnem  verbi  poliiis  quam  verbum  carnii 
did  convenit  et  auctoriute  praemissa  et  ratione  hac, 
quia  non  caro  verbum ,  S6d  verbum  camem  assum- 
psit.  Nos  iUque  credimus  et  confitemur  quod  ver- 
bum  Dei  Patris  est,  quod  a  Patre  procedit.  Caro 
verbi  est,  quam  ipsum  verburo  a  Patre  procedcns 
assumpsit.  Qualiter  autem  verbum  cami$  dicendum 
sit,  cufh  a  solo  Patre  procedal,  nec  a  carae  assiim- 
pturo  sit,  ipse  viderit.  Nos  sine  auctoriute  graviori 
recipere  non  praesumimus.  Ilem  non  sine  causa, 
inquit  Apostolus :  Doctrini$  varii$  et  peregrini$  noUte 
abduci  (Bebr.  xiii).  Verba  enim  pcregrina  et  inusi- 
UU  ponere,  ubi  de  fide  Christi  et  sacramentorum 
ejus   agitur,  hoc  est  aliis,  quam  Mariae,  pannis 


divimta$  $imul  voretur  et  tota  humanita$.  Cum  etiam  q  Christum  involvere.  ProplieU  niitteiidus  a  Doinino 


beatus  Augustinus  dicat :  c  Quia  Christum  fas  vo- 
rari  dentibus  non  est,  voluit  Dominus  Jesus  panem 
ct  vinom  in  mystcrio  vere  carnem  suam  et  sangui- 
■em  consecratione  Spiritus  sancti  poteutialiier  crea- 
ri,  et  quotidie  pro  muudi  tIU  immolari.  i  Sileant, 
imo  pereant  omnes  rationes,  et  omnia  argumenu 
philosophica,  ubi  de  fide  agitur.  Id  credamus,  id 
sequamur,  quod  ipse  Christus  docuit,  ut  non  noster 
sensus  in  nobis,  sed  jugiter  ejus  praeveniat  effectus. 
Fides  eniro  non  habet  meriium,  cui  humana  ratio 
praebet  experimentum.  Omnis  humana  ratio  delicit, 
ubi  virtute  Dei ,  et  semione  Dei  operatorio  Unta  fit 
remm  permuUtio,  ut  de  pane  corpus  Christi,  et  de 
vino  sanguis  Christi  tiat,  attestante  beato  Ambrosio 


bumiliter  ait :  Ne$cio  loqui,  quia  puer  ego  $nm  [Je- 
rem.  i).  Amicus  etiam  et  familiaris  confabulator 
Domini  ex  ipsa  et  in  ipsa  collatioiie  Domini  impedi- 
tioris  et  Urdioris  iinguae  se  esse  confitetur.  Illc 
etiam,  quo  inter  natos  mulierura  non  surrexil,  Do- 
mino  attesUnte,  major,  ait ;  Qui  po$t  me  veniet,  ante 
me  factu$  e$t ,  cuju$  non  $um  dignu$  $olvere  corri- 
giam  calceamentorum  eju$  (Marc,  i).  Et  unde  hoQ 
scholasticis  istis,  ut  in  froiite  novitates  suns  ad« 
inveniant,  et  non  recipientes  eas  omncs  dijudi*r 
cent? 

Illud  enim  super  omnia  mirabile  dogma  videtur^ 
et  nova  quaedam  bujus  temporis  tradiiio  de  wquali" 
tate  Filii  homini$  et  Dei^  quasi  Christus  a^ualis  sit 


in  libro  De  sacramentis :  c  Vides  quam  operatorius  d  Deo  secundum  quod  homo  est,  quia  legunt :  Dedit 


sit  sermo  Christi.  Si  enim  UnU  vis  est  in  sennone 
Christi  Domini  Jesii,  ut  incipiant  etiam  esse  quae 
non  erant,  quanto  magis  operatorius  est,  ut  sint 
quae  erant,  et  iii  aliud  coromutentur !  Non  erat  cor- 
pus  ante  consecrationem,  sed  post  consecrationem 
dico  tibi  quia  jam  corpus  Christi  est.  i  Ubi  cum 
aliud  prorsus  videatur,  et  aliud  sit,  non  Umen  ali- 
quid  ibi  faliaciae,  vel  illusionis  est,  vel  in  phanUsia 
vel  in  praestigio,  sed  omnia  vera  et  non  ficu,  et  non 
solum  sensus  huinani  infirroiUs  ibi  non  fallilur,  sed 
Uin  ipse  sensus  quam  ratio  et  hitellectus  exsupera- 
tur.  Quod  ne  impossibile  videatur  ei,  qui  Omnipo- 
fciis  est,  audi  Hilariuin  :  i  Non  subjacet,  inquit, 
iiaturx  lcgibus,  a  quo  lcgem  oniuis  natura  sortitur. » 


i7/t  Deu$  nomen^  quod  e$t  $uper  omne  nomen  {Phitip, 
ii).,  et  propter  cerlas  aucloritates  consonaiis  huic 
et  consimiles.  Cujus  evangelii  conditores  vcl  etiam 
assertores,  ut  paucis  convenire  Ilceat,  scire  vcli- 
rous,  quo  sensu  velint  dicere  :  c  Christus  aequalis 
est  Deo,  secunduro  quod  homo  est.  i  Quod  si  Chri- 
stum  aequalem  Deo  dicunt,  secundum  quod  honio 
est,  ac  si  dicatur  :  Christus,  ^iit  homo  cst,  aequalis 
est  Deo ,  subintelligendo  non  esse  aequalem  Deo  se- 
cundum  humaniutem ,  sed  secundum  diviniutem, 
aliter  hic  dicendum  erat,  videlicet  :  c  Christus 
aequalis  est  Deo,  secundum  qiiod  Deus  est.  >  NuIIi 
enim  catholico  dubium  quin  Chrislus  et  Deus  sil, 
ct  homo  sit.  Sed  aequalem  essc  Deo  ex  alt^o  habct» 


i:o7  cERUOHi  PR  j:positi  reichersperg.  m 

¥'uiclioet  qiicHl  Deus   est:  e\  aitero  iion  babet«  li-  A     Item  t  Ascetido  ad  Patrem  meum  et  Patrem  «e- 
ddicet  qaod  lioino  est*  Universatiter  enim  et  ipse 
homo  aisumptus,  et  alia  quatvis  creatura  non  ex  se 
liabet  esse  vel  aliquid  esse,  quod  vel  naturae  est,  vel 
^ati»,  sad  ab  eo  quod  est,  et  qui  est,  qni  et  ait : 


£90  <trm,  9111  itfm  (£a^.  iii).  Igitur  omne  quod  est 
ab  eo  est :  et  ideo  minus  est^  quod  per  creationem 
ab  eo  est.  Quod  enim  et  naturaliter  ab  eo  est,  qui 
Paterest,  unumcum  ipso  et  consubstantiaie,  etpcr 
omiiia  coaequale  est,  ut  in  personis  proprietas,  et 
in  essefitia  unitas,  et  in  majestate  adoreturaequali- 
tas.  Qusaeqiialitas,  eisi  Filii  hominis  est,  non  tamen 
ex  eo  quod  Filius  hominis  est,  sed  ex  eo  quod  Fi- 
lius  ipse  hbminis  est  Filius  Dei. 
Et  quia  semel  coeprnius,  adbuc  liis  amplius  cos- 


s/rtim,  Deum  meum  et  Deum  vestrum  (Joan,  xx). 
Unde  Augustinus  contra  Maximum  :  f  Deus  Paler 
et  Deus  Christi  est  et  Pater.  Sed  Deus  Christi  secun- 
dum  humanitaiem,  1  id  est  quia  Cbristus  est  honio 
et  natus  ex  femina.  f  Unde  in  psalmis  dicitnr  :  De 
ventre  matris  meae  Deus  meus  es  tu,  ostendens  Pa- 
trem  esse  Deum  suum,  quia  homo  factus  est.  Homo 
cnim  de  ventre  matris  natus  est,  et  secundura  ho- 
minem  de  virgine  natus  est  Deus,  ut  non  solum  Pa- 
ter  illi  esset,  qui  eum  de  se  ipso  geniiii,  sed  etiam 
ei  esset  Deus,  quem  de  ventre  matris  homincm 
creavit.  1  Adverte  quod  dicit,  creavit,  et  non,  ge» 
nuit.  Quia  etiam  nos,  cum  peccatorcs  esscmus,  vo- 
luntarie  gcnuit,  sed  non  nisi  verbo  veritatis.  Setl  ei 


dem  conyeniamus.  In  omni  comparatione  videndum  ^  nasci  fuit,  quod  nobis  renasci,  quia  nou  iti  iniqui- 

quid  cui  comparetur,  et  secuudum  quid  alterum  al- 

teri  comparetur.  Cum  ergo  Christus  aequalis  csse 

Deo  dicilur,  vel  ipsum  Deo  comparas  secundum  quod 

borao  est,  vel  ipsum  Deo  comparas,  secundum  quod 

Deus  est.  Si  secundum  quod  homo  est,  Deo  compa- 

ras,  ut  dicas  :  Christus  aequaiis  est  Deo  socunduin 

quod  homo  esl,  nihil  falsius.   Si  secundum  qu»d 

Dcus  est,  comparas  hoc  modo  :  Christus  aequalis 

est,  secundum  quod  Deus  est,  nihil  verius,  aequali^ 

tale  tamen  personarum  non  secundum  relaiionero, 

sed  sccundum  substautiam  accepta.  Et  sic  ad  fon- 

tem  eumdem  semper  recurrimus  dicendo  : «  i£qua- 

lis  Palri  secundum  divinitatem,  minor  Patre  secun- 


tatlbus  conceptus  est  sicut  et  nos,  sed  ab  oiniii 
labe  immnnis  Agnus  Dei,  qui  tollil  peccata  mundi* 
Unde  sequitur  :  «  Qui  ergo  Paler  est  Filio  ei  utero 
suo,  de  veiitre  matris  Deus  ejus  est  non  de  suo. 
Unde  ipse  Dominus  ait :  Ascendo  ad  P:\treni  meum 
et  PaliTm  vestrum,  elc.  Idem  in  eodein  • «  Valde 
rntionabiliter  et  Patre  minor  est  homo  Christus,  el 
Pntri  aequalis  est  idem  ipse  Deus  Christus.  1  Pul- 
chre  aiitcin  Apostolus  de  sacramento  conjugli  tra- 
cians  :  Sacramentum,  inquit,  hoc  magnum  est,  dico 
autem  in  Cliristo  et  in  Ecclesia  {Ephes.  v).  Quod  la- 
tius  edisserens  alibi  ait :  Caput  mulieris  vir^  caput 
viri  Christus,  caput  autem  Christi  Deus  {ibid,}.  Quod 


diim  humanitaiem.  1  Quia  nec  majorem  minuit  as-  q  ouui  sancti  Patres  pluribusmodis  expoiiant,  beatus 


suinpiio,  nec  minorem  consumpsit  glorilicatio.  Sed 
iie  gradiamur  in  magnis,  neque  in  mirabilibus  super 
nos,  velut  clypeis  in  unum  consertis  aucloritatum 
quasi  contehsa  nos  certe  [/*.  acie]  muniamus. 

Primo  ioco  ait  ipse,  qui  est  Veritas  :  Pater  mfljor 
me  est  {Joan.  xiv).  Idem  Domiiius  noster  Jesus, 
quid  de  se  ipso,  quid  de  Spiritu  sancto  dixerit,  cum 
daius  est  ci  libur  Isaiae  propheiae,  videamus  :  Spirt* 
ttis  Domini  super  me^  eo  quod  unxit  me  {Isa.  lxi).  Et 
Proptieta  ail :  Vnxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  loetitice 
prce  consoriibus  tuis{Psai,  xLiv).Hocet  inipso  Toca- 
biilo  exprimiiur,  quod  est  Christus^  videlicet  unctus, 
Minor  auteni  a  majore  ungitur.  Cum  ergo  et  Paier 
iingai,  et  Spiriius  saiictus  ungat,  minor  est  Pater 
Deo  ei  Spiriiu  sancto  Chrisius  secundum  buniani- 
tateni  uncius,  et  se  ipso  secundum  quod  Deus  est, 
nuiior  est  secundum  id  quod  homo  est.  Semper  ergo 
Christus,  videlicet  ex  quo  est  unctiis,  id  est  ab  in- 
carnatione  semper  Deus  et  horoo,  semper  ergo  nii- 
nor  Deo  secundum  quod  homo.  Sempcr  Chrisius 
icqualis  Deo  secundum  quod  homo  [niendum].  Pu- 
tas,  sine  causa  dictum  est :  Super  quem  videris  Spi- 
ritum  Dei  descendentem  et  mancntcm  super  eum,  hic 
est^  qui  baptizat  {Joan.  i).  Nunquid  hodie  Spirilus 
Dei  super  euin  non  manel?  Hoc  etenim  unguentum 
in  capite  manens  et  non  denciens  descendit  a  cnpHe 
in  barl)am,  etabarbausquein  orani  vesiimenii.  Ifoc 
osi  olcum,  quoil  non  deficii,  sed  stciil,  quaiido  viiiu;c 
vasa  dcfeceruni. 


Auguiylinus  de  Triniiate  sic  exponit :  «  Si  Deus 
omnia  tria  similiter  hic  intelligiiur,  quomodo  caput 
Chrisii  est  Deus,  id  est  caput  Chrisii  est  Trinitas, 
cum  in  Trinitaie  sit  Christus,  ut  sit  Trinitas  ?  An 
quod  Paier  est  cum  Filio,  et  Spiritu  sancto,  capul 
ejus  est,  qni  solus  est  Filius?  cum  Filio  enini  el 
Spiritu  sancto  Pater  Deus,  Deus  e«t,  Filius  autem 
solus  homo  factus  est.  Secundum  quam  bumilita- 
tem  ejus  eiiam  eo  major  esi  Pater,  et  secundiim 
h«c  vere  diciiur,  quia  quod  illi  cum  Paire  et  Spi- 
riiu  sancio  unum  est,  caput  Gt  homiuis  mediatoris, 
quoJ  ipse  soius  cst.  1 

Ambrosius,  De  ruie,  ad  Cratianum  imperatorcm, 
libro  quario  :  «  Sit  juxia  humanam  condiiioiiem 
D  caput  Chrisii  Deus.  Non  dixit,  caput  Christi  Paier, 
sed,  capui  Christi  Deus,  quia  divinitas  utpote  crea- 
trix  caput  est  crcaturx.  Ei  bcne  dixit :  Caput  Chri- 
sti  Deus,  ut  et  divinitalcm  Christi  signiflcaret  et 
carnem,  hoc  est  incamationem  in  Christl  nomine, 
in  Deo  aiitem  unitatem  divinitatis  ei  magnitudinem 
potesiatis.  Eo  usque  autem  caput  Christi  Deus  se- 
cundum  incarnationem  dictus  est ,  ut  et  caput 
viri  Cbrisius  secunduin  incarnationem  diclus  sii.  1 
Et  infra  :  «  Esl  auiem  caput  Christi  Deus,  ubi  servi, 
hoc  esi,  hominis,  non  Dei  forma  traciatur.  Sed  ni- 
hii  praejudicai  Dei  Filio,  si  sccundum  veriiatem  si- 
inilis  sitboniinibus,  qui  divinitate  cum  PaCre  unum 
e^i.  Non  enim  poicslas  hac  iiitcrprctalione  minul- 
tur,  bcd  niiscricordia  prxdicatur. 


J09  EHSTOLit.  **• 

At  nunc  rogo  vos  omnes»  qui  diU«iiis  Domiuum,  A  Dco  Patri  ex  lempore  cjti»  polcsUU   accfedere. 


iltendite,  et  invoceiur  nomen  Domini  super  nos,  ut 
iion  falsius  veriuti  prttjudicel,  sed  lumen,  quod  il- 
minat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mundum 
{JoaH.  i),  ad  agnoscendam  vcriUlemoordisnostri  te- 
nebras  illuminel.  Insipicns  honorillcentia  corura 
qui  hanc  injuriam  Deo  inferunt,  ct  non  Deo  untum, 
aed  etiam  homini,  ut  Filium  hominis  sequalem  Deo 
faciaut,  secundum  quod  hoaio  est.  Magnopere  se 
tuetur  aucioriute  Ambrosii  De  iide  ad  Gratianum 
iniperatorerj  capitulo,  quo  tracUtur  de  sUbjectione 
Filii,  cujus  capituli  initiuni  Ule  cst :  c  Subjectum 
iuque,  Imperator  auguste,  quemadmodum  debca- 
mus  accipere,  consideremus.  •  Sed  quia  lillcra  oc* 
cidit,  spirilus   autem  vivificat  (/  Cor.  iii),  verba 


Non  iuque  gloricntur  adversura  nos  ex  hac  au- 
4^ritate,  qui  dicunt  Dominum  Jesum  anle  passio 
nem  subjectum  fuissc  Deo  Patri,  et  flunc  post  pas- 
sionem  et  resurrcctionem  nec  subjcctum  easc,  ncf 
snbjicienduro,  quia  quod  dicit  Ambrosius  :  t  Siwce- 
pt»,  non  perpetuffl  infirmiutis  cril  illa  sobjcctio,  » 
parti  eorum  non  favei,  sed  contra  h»rcticos  dletiim 
cst,  qui  seternam  in  Filio  Dci  infirraiutcm  assw*- 
bant,  ut  supra  explanavimus,  sccundum  quos  per- 
petua  Dei  essei  infirinitas,  si  perpetua  csset  sui^ 
ctio.  Fttr  non  venit,  ni$i  ut  furetur  {Job  x).  Sed 
ncmo  sic  fureiur  hanc  aucloriUlero,  ut  demeBdo 
praecedcnlia  oniiiia,  subsequciitia  dicat  solum- 
modo  :  t  Susceptsc,  non  pcrpetu»  infirmitatis  erit 


cidit,  spirilus   autem  vivilicat  (1  Lor.  iii),  veroa      mouu  ;  .  ouaci|,.«„  ..-..  r-.^^.^^  --..-- 
A.nbrosiiuntoobscuriora,  quando  diviniora,  non  ^  iUa  subjcclio,  >  quasi  tunc  Unlum  subjectus.  cum 


pcrfunclorie  a  quibuslibct  iegenda  sunt,  sed  diligen- 
tem  et  intelligentem  lectorem  desiderant.  Ad  majo^ 
rem  igitur  Untae  auctoriUlis  cvidentiaui  principalis 
intentio  ipsius  auctoris  intuenda  est.  Gontra  hsere- 
ticos  enim  dispuuiis,  qui  minorem  Paire  Filium 
asscrebant,  etiani  secuudum  quod  Deus  cst,  aucto- 
ritatem  Apostoli»  quam  inferebant  ad  probaiidam 
Filii  suhjectionem  secundum  quod  Dcus  cst,  beatus 
Ambrosius  delerminat,  ei  probat  validissime  aucto- 
riutem  illam  referendam  esse  non  ad  subjectionem 
Filii  sccundum  quod  Deus  est»  sed  secundum  quod 
homo  est.  Cujus  dispuutionis  et  argumcnUtionis 
ordo  Ulis  est.  CoUigit  enim  plura  subjectionis  ge- 


adhuc  csset  morlalis,  el  niodo  non  cum  immorta- 
iis  el  iinpassibilis. 

Item  infra  :  «  Nondum  subjectus  est  Chrislus,  cu- 
jus  adhuc  nienibra  non  suiit  subjecU.  Cum  autera 
fucrimus  non  niulu  raembra,  sed  unus  spiritus, 
tuncct  ipse  subjeclus  crit,  ut  pcr  ipsius  subjecUo- 
nem  sit  Deus  omnia  in  oranibus.  >  Item  infra  : 
I  Subjectio  iiaque  obedientia;  mortis,  raors  aasum- 
plionis  humanae,  assumptionis  ergo  humaoaB  erU 
illa  subjcclio.  Nequaquam  igiiur  diviniUti»  intir- 
mius,  sed  dispensalio  ipsa  pioiatis  est.  •  Itcm  In- 
fra  :  t  Maledictus  omnis  qui  pcndet  in  ligno.  Ma- 
ledictus,  quia  nostra  raaledicla  suscepit;  subjectus 


nera.  qu«  passira  in  sacra  Scriptura  inveniunlur,  a  C  quoquc,  quia  subjectioncra  iiostram  ipsc  suscepit 


haec  omnia  a  Filio  Dei  removendp,  quod  nuUura  eo- 
niK  convenit  ei,  secundum  quod  Deus  cst,  infert, 
quo«l  reliquum  est,  ad  humanara  scilicet  naturara 
refcrcndam  esse  subjectionem  dupliciter,  videlicet 
tam  in  capite  quam  in  merabris>  et  Ura  secundum 
camera  quara  secundura  aniraara.  Ad  aedificationera 
vero  auditorura  et  raajoreni  evidenliara  ipsa  subje- 
ctionura  genera  compcndiose  pcrslringere  operae 
pretium  judicavimus.  Subditur  enim  vanitati  crca- 
tora,  mulier  viro.  polesiali,  qui  sub  potesUte  est, 
servus  doraino.  Charitativa  etiara  subjeclio  est. 
Unde  :  Subjecti  invicem  in  timore  Christi  {Ephes.  v). 
Et  eisecrabilis  illa  subjecliOi  quara  Sabelliani  et 
Marcionitae  asserebant,  quod  Filius  in  Patrera   re 


sed  in  servilis  forraae  assumptione.  i  In  fine  aulciii 
vim  senlentias  concludil  his  verbis :  i  Secvndum 
carnem  ei  omnia  subjccu  iradentur,  secundum 
quam  cl  a  moriuis  susciutus  cst.  Et  sccuodura  ani- 
mara  huraanara  ac  ralionabilera  subjectionem  Do- 
mini  jure  plerique  interpreUnlur,  quia  scriplum 
est  :  Nonne  Dco  subjecU  erit  anima  mea  ?  Animam 
dixil»  non  .divinilalcm.  El  ut  scircmus  quia  Domi- 
nus  per  Prophcum  de  susceptione  iiaiune  locutus 
est  huraanae,  addidit :  Usquequo  adjioieUs  super  ho- 
minem,  secundum  illud  quod  ait  in  Evangelio  : 
Quid  mc  quaeritis  interficere  horainem  ?  El  addiilit : 
\erumumen  prctium  meum  cogiuverunt  rcpellcro, 
cucurri  in  siti,  orc  suo  bciicdicebant,  et  corde  suo 


MarcionilaeassereDani,  quoa  riuus  in   rairem   re-     vu^^ui **...*...,—- - 

fundatur,  quod  specialiier  improbat.  CreatuRequo-  ^  maledicebant.  i  Judai  cnira  reportante  Juda  pre- 


quc  subjectio  ad  Creatorera  subjectio  solius  volun 
Utis,  quae  non  divcrsa  cst  iii  Palre  et  Filio,  sed  ea- 
dera.  Cunctis  his  generibus  subjectionis  a  Filio  Dei 
aecundura  diviniutera  reraotis  consequenter  et  con- 
▼eDienter  infert  auctoriutera  Apostoii  de  subjectione 
Filii  ad  huraanitatis  naturara  referendara  esse»  sicut 
praediciura  est.  Quara  subjectionem  beatus  Arabro- 
sius  auctoriuie  sua  confirraat  prabdictis  quaedam 
inscrciido,  fet  iii  fine  capituhira  ipsum  sub  hac  scn- 
lcnlia  coucludendO)  quod  homo  Deo  subjiciatur.  Ait 
enim:  ( Cum  subjidendusessedicaturintemporedis- 
pensalionis,  ergo  suscepiae,  non  perpctuae  iiifirmita- 
tlaeritilla  subjcclio,  inaxirac  cuni  scnipiterna  I  ei 
Yirtus  non  possit  slatuin  mulare  pro   leinpoic,  ne 


tiura  rccipcre  noluerunt  currcntes  in  siti  araentias» 
quia  spiriuHs  potus  gnitiain  recusarunt.  Haec  est 
piae  subjectionis  intcrprctatio.  Etenim  cumDomi- 
nicae  passionis  hoc  raunus  sit,  utiquc  in  quo  passua 
est,  in  hoc  crit  subjectus  in  nobis.  Unde  consut 
quod,  si  in  natura  humana  passus  est,  ergo  ct 
in  ea  subjectus  est  iii  nobis,  quia  et  Verbum  euro 
factum  est,  et  habitavit  in  nobis  {Joan.  i,  14), 
id  est  in  huraana  natura.  Unde  et  Medialor  di- 
citur  Dei  et  horainum  homo  Christus  Jesiis.  Ne- 
que  cnim  subjiciemur,  nisi  per  ejus  subjectio- 
nem,  sicut  nec  resurgcraus  nisi  per  tjus  resur- 
rectioncra.  Ipsc  cniin  Pontifcx  faclus  cst  futuro- 
lura  bouorum,  i>cr  queni   acccssuni  habcinua  ad 


5H  GERnOHI  PU^POSITI  REICIIERSrEltC.  5« 

DeiMii.  Vel  nunqoid  modo  post  resurrectionem  non  A.  particeps  seeundum  quod  Verhum  caro  faclum  ba- 


itabemus  accessum  ad  Deum  per  eum  ?  Subjectus 
itaque  et  ipse  est  per  nostram  subjectionem,  qui 
caput  nostrum  est,  et  nos,  qui  membra  ejus  sumus, 
subjiciemur  Deo  Patri  per  subjectiouem  ejus»  et  ipsi 
subjicierour  et  secundum  quod  Deus  est,  et  secun- 
dum  quod  homo  est,  quia  Redemptor  noster  est,  et 
Deus  suhjecit  omnia  sub  pedibus  ejus,  sicut  et  fecit, 
quae  fiitura  sunt.  Nonnunquara  enim  capiti  quod 
membrorum  est,  et  vicissim  membris  datur  quod 
ctpitis  esU  Nimirum  eadem  Tirtute  inbabitationis 
Miae  in  nobis  per  unitatem  naturae  considemus  et 
nos  in  coelestibus  nunc  per  eum,  qul  sedet  ad  dexte- 
ram  Patris,  ut  Ambrosius  ail,  in  futuro  autem  et 
sedes  sedl^bunt  in  judicio,  et  nos,  qui  membra  illius 


bitavit  in  nobis.  Imo,  quod  Mediator  Dci  et  bomi'- 
num  bomo  Christns  Jesus  est,  sit  nobis  secnndam 
servos  et  communis  Pater,  et  commiinis  Deus.  i 
Has  auctoritates  velut  in  unum  corpusculum  redl* 
i;ere  studuimus,  ut  et  facilius  possit  memoriie  com- 
mendari,  et  catholicse  veritnti  didlcilius  quis  posstt 
refragari,  quatenus  omnibus  quasi  sub  ocofo  posi- 
tis  in  promptu,  et  de  copia  esset  electio  contra  eos 
qui  TeriUtem  Dei  in  injustitia  detinent.  I^i  quae  vero 
ex  dictis  Hilarii,  quae  supra  hominem  sunt  prsedl- 
ctis  adversari  videntur,  primo  diciinus  quod  quem- 
admodum  Hilarius  a  lectione  simpliciorum  fra- 
irum  procul  est,  teste  Hieronymo,  ita  et  a  nostra 
interpretatione.  Verumtamen  quia  parali  esse  defoe- 


capitis  snmus,  non  sdlum  sedebimus,  sed  etiam  pos-  "  mus  omni  poscenti  rationem  reddere  de  ea,  quae 


Sid^bimus  praeparatum  nobis  regnuni  ab  initio  sae- 
culi.  Unde  Ambrosius :  f  Sic  in  illo  sedebimus  ad 
[iexteram  Patris,  non  quia  cum  ipso  sedebimus,  sed 
quia  sedebiraus  in  corpore  Christi.  t 

Nbnqnid  ergo  roinor  non  est  qui  inter  sumroa 
et  irna  roedius  est?  Quin  potiusper  iliud  admirabile* 
lucarnalionis  eomroercium  Dei  et  hominis  adiniple- 
tur  ineflabile  consortiuro.  Leo  papa  :  i  Nisi  essci 
irerus  Deus,  non  afferret  remediura  ;  si  non  esset 
homo  verus,  non  praeberet  exeniplum.  i 

Est  ei  alia  adhuc  ejusdem  rei  probalio,  quia  scri- 
ptuin  est :  Qui  eiiam  interpellat  pro  nobis  {Rom,  viii). 
Et  n^  quis  dixerit,  qnia  et  Spiritttt  pottulat  pro  no- 
bi$  gemitibu$  inenarrabilibus  (ibid.),  postulal  Spiri*  q  roinor  non  est.  Aut  quomodo  roinor  est,  qui  iii  glo^ 


in 
nobis  estf  fide,  non  ad  exponcndiiro  Hilariom,  sed 
ad  respondenduin  his,  quae  forte  objici  possuut, 
pro  viribus  intendarous,  lirroitcr  animo  retinentes, 
et  in  quanturo  possunius,  exsequi  cupientes,  adjn- 
vante  Doroino,  doctrinam  hanc  beati  Gregorii  : 
€  Cauta  roanu  operantis  id  ageDdum  est  ut,  dum 
spina  toliitur,  spica  nutrialur.  i 

Videtur  valde  contrarium  supradictis,  quod  ait 
Hilarius  in  libro  iiono  :  <  Si  nativitas  homiiiis  ua^ 
turara  novaro  intulit,  et  humilitas  formam  demnta^ 
vit  sub  assuroptione  servili,  nuiic  donatio  noroinis, 
forinae  reddit  aequalilatero.  i  Uero  :  c  dorificaiurus 
Filiuro  Pater  major  est,  glorificatus  in  Patre  Filins 


tlis,  quia  postukire  nos  facit  :  interpellat  aulcm  Fi- 
liui»,  quia  suae  Incariiatioiiis  sacramento  pro  nobis 
intervenit,  ipsejudex  et  advocntus  nosler  semper 
aequalis  Patii  secundum  divinitaieni,  niinor  Patre 
secundum  huroanitatem.  Et  seroper  est  Emmanuet, 
quod  est :  nobi$cHm  Deu$  (Matth.  i).  Noliiscuro  in 
susceptione  nostrte  naiiirae,  nobisciira  in  subje- 
ctione,  nobiscura  in  glorificatione,  qiiia  et  ipse  Deus, 
et  nos  dii.  Sed  ipse  Deus  secunduni  plenitudineni 
divinitatis ,  nos  vero  dii  secundura  participationem 
beatitudinis.  Quod  beatus  Leo  papa  sic  proscquitur : 
f  Ecce  Virgo  in  utero  accipiet,  et  pariet  filium,  et 
vocabitur  nomen  ejus  Eraroanuel,  quod  est  intcp- 
pretaturo  :  nobiseum  Deus.  Hic  enim  mirabilis  sa' 
crae  Virginis  partus  vere  humanam  vereque  divi- 
nam  una  edidit  prole  naiuram,  qoia  non  ita  pro- 
prielates  suas  tenuit  utraque  substantia,  ut  perso- 
narura  in  eis  possit  esse  discretio.  Nec  sic  creatura 
in  societatera  sui  Creatoris  assurapta  est,  ut  ille 
habitator,  et  illa  esset  babitaculum ;  sed  ita,  ut  na-* 
tune  alieri  altera  misceretur.  £t  quamvts  allera  sit, 
quse  suscipitur,  aHera  vero  quse  suscipit,  in  tantam 
taraen  virtutem  convenit  utriusque  diversitas,  ut 
unus  idemque  sit  Filiiis,  qui  se  et  secundom  quod 
verus  est  homo,  Patre  dicit  minorero,  et  secundum 
quod  verus  Deus  est,  Patri  profitetur  sequalero.  i 

Et  ne  %|uid  de  nostro  dicere  videamur,  audi  Hi- 
larium  :  f  Ne  se  quisquara  Unigcnito  per  subslan- 
tlain  diviiiitalis  ex%qiict.  Sil  nobis  illc  ct  fi  alci ,  et 


ria  DeiPatrisest?  Aut  nunquid  Pater  major  non 
est?  Major  utique  Pater  est,  dura  Pater  est,  sed 
Filius,  dura  Filius  est,  minor  non  est.  Nativitas 
Filii  Patrero  constituit  majoreni,  minorera  Filium 
esse  nativitatis  natura  non  patitur.  i  Item  libro 
undecirao  :  §  Natur»  nostrae  corporis  iiatura  pa<^ 
ternae  divinilalis  invecta.  i  Et  infra :  i  Adepturus 
in  oranibus  ex  subjectione,  quod  Dei  est,  iie  ex 
parte  Dcus  sit,  sed  totus  Dcus.  Non  alia  itaque 
subjectioiiis  causa  est,  quain  ut  omnia  in  omnibus 
Dcus  sit,  niilla  experie  terreni  corporis  residente 
natura.  i  Et  post  paiica  :  c  Dum  horao  et  Df  us,  iam 
Deus  totum  est.  Denique  id,  a  quo  oinnia  pcndeiK, 
datum  est  nonien,  quod  est  super  omne  nomen,  et 
D  Jesus  est  in  gloria  Dei  Patris. 

Omnia  hnec  ad  uniim  sensum  respiciunt,  ideoqiie 
facilior  exitus  erit,  eo  largieiite  qui  sapieutiam  pi-a^ 
stat  etiam  parvulis.  Quid  eiiiin,  si  dicat  Hilarius  : 
Domine,  vim  patior,  responde  pro  me?  Quid  vero 
si  imperet  Dominus  Paulo,  ut  respondeat?  Dicet 
utique  de  Christo  :  Qui  cum  in  forma  Dei  c$$et,  non 
rapinam  arbitratus  e$t  e$$e  $e  wqualem  Deo  {Philip. 
ii).  Arbltratus  est  enim  Chrisius  non  rapinam  esse 
seaequalem  Deo.  Sod  unde  ?  Cwm  tw  forma  Dei  «• 
$et.  Ex  hoG  profecto,  non  ex  alio.  Quid  iilira  mora* 
mur?  Oportebat  pati  Chri$tum,  et  re$urgere  a  mor- 
fiits,  et  ita  intrare  in  gloriam  $uam  {Luc.  xxiv).  Pro- 
phcta  illc  magnus  sine  honore  erat  in  patria  sua, 
qucin  in  propria  venicntem  $ui  eum  non  receperunt 


5IS 


EPlSTOLiE. 


m 


{Jorni,  1).  Granum  crgo  illud  rruraenU  cadcns  in  A  cuint   ncc  se  ipsiini  gloriiicaYil ,  nec  Dcum,  ut  ail 


terram  mortuum  est,  et  ideo  singulariler,  et  solum 
non  reroanens  multum  fructnm  attulit.  Daium  esi 
ei  namen,  quod  est  $uper  omne  nomen  {Phiiip.  ii). 
Nomeu  a  ootione  dicitur :  In  similitudinem  hominum 
fmetui^  et  habitu  inventus  ut  homo  (ibid,),  Ab  homi* 
nibus  ot  bomo  tantum  habitus  est  anle  passionem. 
Discipoli  eiiam  qoia  non  credebant  in  eum  ut 
postmodum,  relicto  eo  fugerunt.  i£3timatus  est 
cura  desceudentibus  in  lacum.  Quam  inglorius 
erat,  quam  nuliius  nomiuis  erat!  Resurrexit  a 
roorte,  illico  datum  est  ei  nomen  quod  est  super 
omne  nomen  merito  passionis,  et  per  iidem  et  su» 
divinitatis  cognitionem  exaltatus  a  terra  omnla 
traxit  ad  seipsum.  Siquidem  ab  iniiio  iucarnationis 


Hilarius,  sed  Deus  ineo  glorificatus  estetin  Doum. 
Quod  non  mirum,  cum  etiam  in  resuscitatione  La- 
zari  glorificalus  sit  Dens  in  homine  •  licct  tamen 
longe  aliter.  Plenariae  igilur  donationis  reddit  illi 
formae  aequalitatem  et  glorificatus  m^yor,  et  glorifi- 
catus  non  minor  :  ct  Pater,  dum  Pater  est,  major ; 
Filius  auiem,  dum  Filius  est,  non  minor,  et  tantum 
esse  datum  est  bomiui  huic  quantus  ipse  Pater  eal. 
Omnia  haec  diversis  respectibiis  sicut  dicta  suut, 
ita  et  determinandautunicuiquetribuaturquod  suum 
est  et  glorificanti  et  giorificato  Patri  et  Filio,  danii 
et  suscipienti,  Deo  et  homini.  f  Omnis  cnim  glo- 
ria,  ut  ait  Hilarius,  non  Verbo  sed  horoini  acquire- 
batur.  I  Sic  itaque  et  glorificanti  et  donanti,  et  Pa- 


iiibabiuvit  in   homine   iilo   plenitudo  divinitatis  B  tri  el  Deo  sua  deferelur  auctoriias,  et  homini  Chri- 


corporaliter,  sed  came  velatur»  et  in  ipsa  passione 
obscuratus  quodammodo  iile  Soi  justitiae,  in  resur- 
redione  radios  suse  divinitatis  expandit,  et  datas 
sunt  ei  gentes  in  baereditatem,  et  termini  terrae  in 
possessionem,  acceptis  clavibus  mortis  et  inferni  : 
et  sic  intravit  per  passionem  et  resurrectionem  in 
gloriam  suam,  ut  sedeat  ad  dexteram  Patris  conre- 
gnando,  et  in  potioribus  ejus  bonis  quiescendo» 
non  solum  hujus  nominis  honorificentiam  adeptus, 
ut  credatur  Deus,  sed  etiam  immortaliiatem  et  im- 
passibilitatem  secundum  carnem  consecutus,  nuUa 
ex  parte  terreni  corporis  in  eo  residente  natura, 
ut  ait  Hilarius,  non  abjecto  corpore,  sed  ex  subje- 
ctlone,  videlicei  priore,  translato.  £t  sic  jam  Deus 
totom  est,  id  est  totum  divinum ,  ut  praemissum  ^ 
est.  Quod  etiam  in  quodam  Apotogetico  nostro  ab- 
breviavimus.  Ecce  filius  ille  fabri,  sed  totius  fa- 
bric;e  mundi  fabricator,.4uanti  nominis  modo  sit 
eflectus,  indicat,  qiiia  missis  apostolis  ad  praedi- 
candum,  in  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,  et 
in  fibes  orbis  terras  verba  eorum. 

Et  ne  quis  dubitet  super  bis,  audiat  Augusti- 
num  :  <  lo  qua  forma  crucifixus  est,  in  ea  exalta- 
tus  est,  et  in  ea  donatum  est  ei  nomen,  ut  cum 
ipsa  forma  servi  nominetur  unigenitus  Filius  Dei. 
Hinc  illi  donaium  est  uomen  ut  bomini,  quod  jam 
babebat  idem  ipse  Deus.  »  Nomeo  ergo  istud  tunc 
datum  per  manifestationem,  non  tamcn  alienum, 
sed  jam  ante  inditum,  et   per  ascensionero,  et  ad-  Q  xx),  et  caetera,  bis,  inquaro,  verbis  Domini  et  expo- 


sto  secundura  ea  quae  hominis  sunt  subjectionis 
humilitas,  et  secundum  ea  quae  Dei  sunt,  cum  Dea 
coaequalilas.  Quae  omnia  beatus  Augustinus  d^  ver- 
bis  Domini  explanat  hoc  modo :  f  Deus  GhristMS 
aequalis  est  Patri,  tantus  est  quantus  iile,  talis  est 
qualis  ille.  Hic  estquod  ille;  non  hic  est  qui  ille, 
quia  ille  Pater.  Hic  Filius ,  sed  hic  est  quod  ille ; 
quia  ille  Deus  et  ille,  ille  omnipotens  et  ille,  ille  imi 
mutabilis  et  ille,  et  sic  de  caeteris.  »  iEqualis  ergo 
Patri,  sed  dico  minor  Patre,  sed  humaniter.  Si  quis 
altitudinem  cistemae  hujus  altius  fodiendo  aperire 
et  non  operire  voluerit,  si  ceciderit  in  eam  bos  aut 
asinus,  de  pretio  jumentorum  tenebitur. 

EPISTOLA  IX. 

Eberhardi  episcopi  Babenb.  epistola  ad  N.  in  qua  nl- 
terius  sententia  Gerhohi  de  gloria  et  honore  FilH 
/romints,  Christi^  imvugnatur^  ostenditurque  conci" 
lium  Ephesinum  eiaem  haud  patrocinari. 

Curo  et  rei  roagnitudine,  et  roultis  occupationibus 
exsuperati  aliis  vacare,  et  vobis  ultra  onioino  non, 
essedisponeremus,  litteraedominiG.  supervenerunt» 
Quibus  post  excusationem  quorumdam  verborum», 
in  quibus  posui&se  visusest  in  coelum  03  suum,  sa-« 
tis  patienter  respondit  litleris  ,  quas  ei  necessitato 
coacti  direxeramus.  Insupcr  etiam  consensit  quibus^ 
dam  quae  non  solebat  ante  concedere,  prout  nobis 
visum  est.  Etenim  auclore  Deo  et  verbis  Domini : 
Ascendo  ad  Patrem  meum  et  Patrem  vestrum  {Joan^ 


venturo  Spiritus  saocti  confirmaturo  :  et  quotidie 
per  fidem  accrescens  in  nobis,  in  ultimo  adventu 
coRSummabitur,  quando  tn  uomine  Jesu  fiectetur 
omne  genu  cwlestium^  terrestrium  et  infemorum^  et 
cvnfitebitur  omnis  lingua  quia  Dominus  Jesus  Chri- 
$tus  in  gloria  est  Dei  Patris  {Philip.  11).  Non  mino- 
ris  itaque,  sed  ejusdem  gloriae  sicut  nunc  in  re, 
ita  tunc  erit  in  omniuro  cognitione  Jesus  Ghristus, 
qui  cum  Patre  uuus  est  Deus.  Atque  hoc  ordine 
eomplebitiir  gloria  et  clarificatio  nominis  ipsius, 
qui  ipse  homo  cum  Patre  unus  est  Deus,  unius  glo- 
rias,  sicut  unius  essentiae. 

Non  objicias  bic,  quincunque  sanap  doctrinae  ad- 
versari  volucris,  quod  et  Deus  glorificatus  cst.  Non 


sitione  beati  Augustini  super  hunc  locum  diceiitis 
in  persona  Ghristi :  <  Deum  meum,  sub  quo  et  ego 
bomo  sum, »  comroonitus  est  et  inclinatus  usque  ad 
nos,  ut  Ghristum  secundum  hominero  et  creaturam 
et  Deo  subjectum  ut  creaturam  Greatori  suo  couce* 
dat.  Sed  adhuc  longedistat  a  nobis ;  quia  nec  Deum 
concedil  esse  Doroinuro  ,  nec  ipsuro  Ghristum  se- 
cundum  bominem  ita  subjectum  tanquam  domino, 
sed  tanquam  filium  patri  et  creaturam  Greatori  suo. 
Hac  ratione  sententiam  roborat ,  quod  Ghrisliis 
iiec  anle  resurrectionem,  nec  post  resurrectioiiera 
Dominum  iiominat,  sed  Dewm,  aut  Patrem  solum- 
modo.  His  ergo  perspectis  et  auctorilatibus  cano- 
nicis  ct  divinis  diligentius  consideralis,  quasi  deli- 


515  GlilRHOm  PliiEPOSlTl  REICUERSPERG.  516 

ramenta  visa  sunt  v6rba  hacc ,  ei  lamen  non  negli-  A  quc  in  una  eademque  persona  insoparabiles,  et  «n 


gonda,  neque  silentio  praetereunda  propter  incautos 
et  miuus  exercilalos,  ne  in  laqueum  aut  in  foveam 
cadanl,  ct  gravissimum  licet  ignoranter  periculum 
incumnt.  lu  his  namque  ignorantia  ncminem  ex- 
cusat,  sed  ignorans  ignorabitur.  Tanta  enim  et  talis 
morbi  occasio,  si  sine  eontradiclione  tranqoillitate 
diuturna  potita  foret,  morbum  induceret  gravissi- 
mum,  et  sic  siientio  confota  pravitatis  forte  aliquo 
tempore  emmperet  in  regulam.  Ideo  talibus  non 
convenit  alludere,  sed,  anteqnam  convalescant,  tan- 
quam  parvulosadpdtram  allidere  necesse  est.  Quam- 
vis  autem  non  sit  speciosa  laus  in  ore  peccaloris, 
tamen  fraternae  commonitionis  et  correctionis  gra- 
tia ,  licet  aridum  et  exsangue  sit ,  quod  dicimus , 


sua  semper  proprietate  manentes.  i  Quid  evidenliiis 
aucloritate  Isaiae  prophetas  ?  Rorate  cwli  4e$uper  et 
nubes  pluant  justum;  aperiatur  terra,  et  germinH 
Satvatorem;  ego  Dominu$  creavi  eum  {I$a,  xlv). 
Liquido  apparet ,  quod  ex  crealione  Dominus  est 
Christi  secundum  qiiod  homo  est,  et  si  perseveral 
creatio  in  Christo,  perseverat  et  dominium  in  Crea- 
tore. 

Ut  autem  securius  iocedamus,  aliunde  petitis  uta* 
mur  argumentis.  Augustinus  in  praedictis  sermoni- 
bus  contra  eos ,  qui  creaturam  asserebant  Filium 
Dei  etiam  secundum  divinitalem,  indirecta  raiione 
sic  ulitur :  iSi  creatus  est,  ulique  et  servns  est; 
quia  omne  quod  creatum  est  necessc  est  ut  Crca- 


cum  vidua  illa,  quae  duo  minuta  obtulit,  quantum  ^  tori  dcserviat.»  Nos  autem  eadem  ratione  dirccta, 

quantum  ad  propositum  nostrum  utentes,  dicinms: 
Si  Filius  hominis  creatus  est,  utiquc  et  servus  est. 
Sed  creaius  est,  sicut  prxdictum  est  in  Isaia  :  ergo 
et  servus  est,  et  necesse  est  ut  deserviat  sicut  crea- 
tura  Creatori  suo.  Conridcnler  secundum  Augiisli- 
num  dicimus,  quia  c  pulvis  nostcr  Jam  incorrupli* 
bilis  factus  sedet  ad  dcxieram  Patris,  »  cujus  uliqiie 
pulveris  sicut  Crealor  et  Deus  ;  ita  Dominus  esi  Pa- 
ter.  Sicut  ipse  Augustinus  alio  loco  declarat  siiper 
versum :  c  El  lu,  Domine,  Domine  fac  mcuin.  Pa- 
ter,  inquit,  adjuvat  Filium,  in  quantum  Deus  homi'' 
nem,  propter  formani  scrvi ,  cui  homini  Dcus,  et 
cui  in  forma  servi  etiam  Pominus  es^  Pater.  >  Qui 
sit  nemo  sensaius  est  qui  non  videat.  His  crgo  r  Dominus  ejus  ab  angelo  prxdicitur,  datiirus  ei  so 


possumvs ,  in  gazophyiacium  offerre  decrcvimus. 
Praesertim  cum  hujusmodi  maculosae  varietatcs  ad 
judicium  illorum  referendae  sint,  quorum  labia  cu- 
stodiunt  scientiam,  et  qui  in  lege  Domini  mcdltan- 
lur  die  ac  nocte. 

Qiiam  stabile,  vel  potius  quam  fragile'sU  funda- 
Menium,  super  quod  hic  homo  sapiens  xdiOcat,  ex 
bac  parte  apparet.  Qui:i  si  nihll  aliud  authenticum 
esl,  nisi  quod  Dominus  Jesus  ante  resurrectioiiem 
Tcl  postlocutuscst  in  propriapersona,  ad  antiquum 
efatos  redibimus,  ut  sine  lege  simus  et  prophelis, 
et  sine  omnibus ,  quaecunque  pneter  verba  Doraini 
ad  nostram  doctrinamscripta  sunt.  Quam  absurdum 
boc 


spretis  quae  frivola  sunt,  Veteris  ac  Novi  Testamenii 
aequamur  auaoritates.  Ad  haec  autem  improbanda 
cum  inopes  nos  etiam  copia  faciat,  de  multis  pauca 
proferamus  :  Ait  Moyses  :  Prophetam  $u$citabit  ro- 
ti$  DominH$  Deu$  de  fratribus  ve$tri$;  tanquam  me^ 
ip$%m  audieti$  (Deut.  xviii).  Quis  vero  ille  est,  qui 
loqvitur,  et  cui  loquitur  in  Prupheta  Dominus  ?  Tu 
autem  Domine,  mi$erere  meif  et  re$u$cita  nie,  et  re^ 
irikuamei$  {P$aL  xl).  Nunquid  Joannes  Baptista  est 
iftte  qui  resurrexit  a  mortuis,aut  Elios,  vel  Jeremias, 
aol  unus  ex  prophetis  ?  Irrisione  polius  quam  rc- 
•pousioiie  digna  suut  hujusmodi  vaiiiloquia.  Sed 
quifl  sermo  taliUm  ut  cancer  serpit ,  etiam  his  re- 
sponderi  oportet :  Quia  luce  clarius  csl  nos  in  illa 


dem  David  patris  ejus.  Hinc  ille  servus,  in  Zoroba^ 
bel  praefiguratus,  sicut  in  Aggaeo  legltur :  /n  die  HIq 
a$$umam  te,  Zorobabel,  fili  Salathiel^  $erve  meu$,  et 
ponam  te  qua$i  $ignaculum ;  quia  ego  eiegi  /e,  dicit 
Dominu$  {Agg.  ii).  In  Ubro  Sapientiai  omnes  pagin;e 
hujusmodi  plenae  sunt,  ut  est  illud:  Domiiie  Deu$ 
meu$fexalta$ti$uper  terram  habitatiofiem  meam  (^c- 
cU.  Ll). 

Ad  Ephesinum  concilium  mittit  nop  solum  nos, 
sed  et  onmes  qui  audent  de  Cbristo  dicere  :  c  JE- 
qualis  Patri  secuodum  divinitatem ,  minor  Patre 
secundum  humanitatem.  »  Sed  non  fallitur  Pro- 
pheta,  (dum)  ait  :  Foderunt  foveam^  et  incide* 
runt  in  eam  {P$al,  lvi).  Ubi  enim  capere  vult,  ibi 


periculosa  tempora  jam  deveiiisse ,  quae  Apostolus  d  capitur,  ut  his  verbis  sancti  Ephesini  coiicilii  primi 


lustare  praedixit ,  qoando  homines  jiixta  desideria 
cordis  sui  coacervabunt  $ibi  magi$tro$  prurientei  au- 
ribu$  {II  Tim,  iv).  Monstri  simile  polius  quam  veri 
simile  est,  Omnipotentem  esse  Deum  alicujus  crea- 
turse,  et  non  esse  Dominum,  Augustinus  in  sermone 
super :  Non  eonturbetur  cor  vestrum :  c  Agnosca- 
musgeminamsubstantiamChristi»  divinam  scilicet, 
qua  aequalis  est  Patri,  humanam ,  qua  major  est 
Paler.  Utrumque  autem  nonduo,  sed  nnusestChri- 
stus.  »  Ei  post  pauca  :  c  Licet  uiiam  personam  in 
Christo  credamus,  duas  tamen  substantias,  id  est 
naluras  fatemur,  divinitatis  scilicet  et  humanitatis, 
assunipiricis  et  assumptae,  creatricis  ct  creatae.  QuaB 
tamcn  substantiai  non  sunt  confusa^,  sed  uniiu^,  ut- 


dcclaraiur  :  c  Sed  neque  Deum  ant  Dominum 
Christi  Yerbum  Dei  Patris  asserimus,  ne  iterum 
manifestius  in  duos  divSdamus  unum  Christum  Fi- 
lium,  et  Dominum,  etin  crimen  sacrilegii  incida- 
mus  Deum  ilii  se  ipsum  faeientes  et  Dominum. 
Unilus  quippe,  sicut  superius  diximus,  Deus  Yer- 
buni  carni  secundum  subsistentiam  Deus  (sst  oip- 
nium  et  dominator  universitaiis,  verumtamen  nec 
servus  est  sibi  ipse  nec  Dominus;  quia  iueptum  est, 
vel  potius  impium  hoc  sentire  vel  dicerc.  Quamvis 
enim  Deum  suum  Patrem  dixerit,  cum  Deus  sit 
eliam  ipse  natura  et  de  illius  essentia,  tamen  nul- 
latenus  ignoramus,  quod  maiiens  Deus  homo  qmn 
que  faclus  sit,  qui  sub  Deo  juxta  debilam  kg^m  iii^- 


517  EPISTOLiE. 

Uinft  huroanitatis  existeret;  ipsevero  sibi  quo- 
modo  vd  Deus  poterilesse  vel  Doniinus?  Ergo  si- 
cui  homo,  quanturo  decenter  e&inanilioiiis  mensii- 
ne  congmity  sub  Deo  se  nobiscuro  esse  disseruit. 
Hinc  etiaro  quodammodo  [Cod.  quoroodo]  sub  lege 
factus  est,  quarovis  ipse  promulgaverit  legem,  et 
legislator  ut  Deus  exstiterit.  Quod  roensura  exina- 
nitionis  Christi,  quae  ex  tribus  stalibus  huminis  di- 
screte  colUgitur ,  non  necessitatis,  sed  solius  vo- 
luntatis  est.  >  His  verbis  concilii  primitus  ab  er- 
tore  Nestoriano  revocamur,  ne  unum  Cbristura  Fi- 
lium  et  Dominuro  in  duo  dividarous,  Verburo  et 
Christum  ab  invicem  quantum  ad  personam  sepa- 
ranles,  et  Yerbum  Dei  Patris  Deum  et  Doroinnm 
Christi  asserentes,   quod  esset  eurodero  sibi  cri- 


5IS 


A  lur  cor  ve$trum  :  c  Forma,  inquit,  servi  accessit, 
non  forina  Dei  recessit.  Usec  est  assumpta,  uon  iUa 
consumpta.  Propter  banc  Jicitur  :  Pater  major  me 
est ;  propter  iUam  vero  :  Ego  et  Pater  unum  iii- 
mu$.  I  £t  post  pauca :  c  H^  est  forma  servi ,  iu 
qua  Deus  Filius  minor  est  non  Patre  solo,  sed 
etiam  Spiritu  sancto.  Neque  id  taniuro,  sed  etiain 
seipso  ;  quia  idem  ipse  in  forma  Dei  inajor  e&t  se 
ipso.  »  Idem  in  libro  priroo  De  Trinitate  :  c  £t 
etiem  seipso  minor  faclus  cst  Christus  formam 
servi  accipiens.  Nec  enim  sic  accepit  formam  sorvi, 
ut  amitteret  formam  Dei,  in  qua  erat  xqualis  Pa- 
tri,  et  ut  in  forroa  servi,  et  ut  in  forma  Dei  idem 
ipse  sit  uuigeiiitus  Filius  Patris.  »  llerum  id  ipsuia 
in  Actibus  aposiolorum  evidentissinie  declaratur, 


mine  sacrilego  Deuro  et  Dominum  facere»  cua  et  3  Pelro'  ita  dicente  :  Certi$$ime  $ciat  omni$  domu$ 


Verburo  Deus  sit,  et  Christus  secundum  veritatem 
fidei  Deus  et  homo  sit.  Deinde  ab  eo  loco,  ubi 
dicitur  :  c  Unitus  quippe,  »  etc,  in  iide  catholica 
roboraniur,  ut  credamus  indubitanter  in  una  per- 
sona  Christi  duas  csse  natiiras,  alteram  Verbi  et 
alteram  carnis,  Dei  videlicet  et  hominis,  et  homi- 
nem  sub  Deo  existere  juila  debiiaro  legero  natur» 
Itumanitaiis,  hoc  est  ut  subserviat  creatura  Crea- 
tori  suo  :  et  hauc  dispensationem  c  non  necessitatis 
esse,  sed  voluntalis, »  eo  videlicet  modo,  quoroodo 
legislator  sub  lege  factus  est.  Sic  illud  profundum 
ilkpsi  transibimus,  Deo  adjuvante,  ubi  et  elephas 
natat,  et  agnus  arobulai,  involutiones  iUas  sophi- 
sticas  non  metuentes,  quae  diversa  relatione  minus 


J$rael  quod  et  Dominum  eum,  et  Chri$tum  eum  Deut 
fecit  hunc  Je$um^  quem  vo$  crucilixi$ti$  (Aci,  11).  Se- 
cundum  id  ergo  quod  factus  est  Cbristus,  minor  est 
etiam  seipso  in  natura  divinitalis  considerato,  iii 
qua  cst  xqualis  Pairi,  et  in  qua  omnia  per  ip$um 
facta  $unt,  et  $ine  ip$o  factum  e$t  nihiL  {Joan.  1) 
Si  quis  vero  tanta  seusus  iaboral  inopia,  ut  hse^ 
ei  non  suiTiciant,  ad  earo  quae  latissiuie  patet  l»cal: 
Augustiiii  doctiinam  se  convei  tat,  ei  velut  aiitido- 
tuni  contra  oronia  haereticorum  vencua  degustet» 
Ait  enira  iii  libio  primo  De  Triiiilale,  eapite  devi- 
mo  :  c  Contemplabimur  Deuni  Patrem  et  Filium» 
ct  Spiritum  sancium,  cum  mediator  Dei  et  bomi- 
num  homo  Chrislus  Jesus  tradideiil  regnuro  I>eo 


cantos  decipiunt.  Quocunque  euiro  modo  pronun-  ^  el  Patri,  ut  jam  noii  inlerpcllcl  pro  nobis  mediator 


lietur,  sive  negando,  sive  interrogando,  idem  sibi 
Deus  et  Dominus,  vel  doroinus  et  servus  esse  non 
poterit,  hoc  est,  de  una  persona  Christi,  Dei  et 
hominis  dux  person^e  non  possunt  fieri,  sicut  sen- 
fut  Nestorius  :  unam  videlicet  esse  persouam  Verbi 
quasi  Domini,  et  aliam  personaro  boroinis  assum- 
pti  quasi  servi,  quem  purum  hominero  Christum 
appcllavii.  Qui  error  auctoritate  concilii  destruitur 
et  iides  catholica  roboratur,  unam  videiicet  perso- 
iiam  Christi  in  duabus  et  ex  duabus  constare  natu- 
riSy  quaruin  altera  subser>'it  alteri,  ut  praemissum 
est  in  verbis  concilii. 
Si  placet  fratri  et  seniori   nostro,  hac  ratione 


et  sacerdos  noster  Filius  Dei  et  liUus  hominis,  sud 
et  ipse,  in  quaiitum  sacerdos  est  assumpla,  propter 
nos  forma  seni,  subjectus  sit  ei  qui  i|U  subjecit 
omnia.  et  in  quantum  Deus  est,  cum  illo  nos  subje- 
ctos  habeat  in  quantuui  sacerdos  nobiscum  iUi 
subjectus  sit.  Quapropter  cuin  FUius  sit  et  Deus  et 
liomo,  alia  substantia  Iionio  in  Filio  quam  FiUus  ii| 
Patre,  sicutcaro  anlm;e  mexalia  subsianlia  est  ad 
animam  mearo,  quamvis  iii  uno  bomine,  quam  ani-> 
ma  alterius  hominis  ad  aniinam  meam.  Cum  ergo 
tradiderit  regnum  Deo  et  Palri,  id  est  curo  crc- 
dentes  et  viventes  ex  fide,  pro  quibus  nune  roedia- 
tor  interpellat,  perduxerit  ad  contemplationem,  cui 


symbolum  Atbanasii  symbolo  Ephesini  conciiii  ad-  j^  percipiendae  suspiramus  et  gemimus,  et  transierit 

juvabilur  potiusquam  evacuetur,  utpossirous  salva 

pace  ejus  dicere  seniper  in  idipsuro :  c  i£quaUs 

^tri  secunduro   divinitatero,  minorPatre  secuii- 

dum  buinanitatem.  »  Praesumptuosum  satis  estgu- 

dicare  et  condemnare  omnes  nos,  qui  utramque 

naturam  illius  gigantis  geminae  substantiae  audemus 

ab  invicem  discernere,  c  iion  »  tamen  c  confuii- 

dentes  personas,  neque  substantiam  separantes.  » 

Quani  inane  sit  universum  quod  dicitur  sive  de 
eo  quodChristus  jaro  Dominuro  non  habeat  altiorem 
8e,secundum  quodhomoest,  sivedeeo  quoddicitur, 
quod  formaro  servi  tantum  reiinuerit,  et  jam  servus 
Don  sit  Domini  et  Creatoris  sui  multis  auctoritatibus 
probari  potest.  Augustimis  super  :  Non  conturbe-^ 


labor  et  gemitus,  jam  non  interpellabit  pro  nobis 
tradito  regno  Deo  et  Patri. » 

Iterum  infra  :  c  Quid  est :  A  Patre  exivi^  iiisi 
non  in  ea  forma  qua  aequalis  sum  Patri,  sed  aiiter 
in  assumpta  creatura  ininor  apparui?  Et  quid  est : 
Veni  in  hunc  mundumf  nisi  formam  servi  quam  me 
exinaniens  accepi,  etiaro  peccatorum,  qui  mundum 
istum  diligunt,  ocuUs  demonstravi  ?  £t  quid  est  : 
Iterum  relinquo  mundum,  nisi  ab  aspectu  dilecto- 
rura  mundi  auferam,  quod  viderunt?  Etquid  est : 
Vado  ad  Patrem^  nisi  doceo  me  sic  inielligenuuni 
a  fideiibus  meis,  quomodo  asqualis  suui  Pairi?  Uo« 
qui  cre^iuiit  digni  halicbuntur  perduci  a  fide  ad  spc- 
cicm,  id  cst  ad  ipsam  visionem,  quo  perduccns  d' 


519  CeRHOHl  PRiEPOSlTl  REICHCRSPERG.  520 

ctus  est  trndere  regnum   Deo  et  Patri.   Fideles  j^  iius  necessarium,  quia  liiteris  ad  eum  directis  co|^o- 
qvtppe  ejus»   quos  redemit  sangQine  suo,  dicti 


tiint  regnum  ejus»  pro  quibusnunc  interpellat. 
Tiinc  autem  ilKc  eos  sibi  faciens  iiibaerere,  ubi 
equalis  est  Patri,  non  jam  rogabit  Patrem  pro  eis  : 
ip$e  enim^  inquit,  Paier  atnttt  vos,  Ex  boc  enim 
rogat,  quo  minor  est  Patre,  quo  vero  aequalis  exau- 
dit  cum  Patre.  i  Item  in  libro  eodem,  capite  dedmo 
tertio  :  c  Nisi  idem  ipse  esset  Filius  bominis  propter 
formam  servi  quam  accepit,  qui  est  Filius  Dei 
propter  formam  Oei,  in  qua  est,  non  diceret  Paulus 
apostolus  de  principibus  bujus  saeculi :  Si  enim  eogno- 
tissent^  nunquam  Dominum  glorice  crueifmttent, 
Ex  forma  enim  serri  cruciflxus  est,  et  tamen  Do- 
ninus  glorise  crucifixus  est.  Talis  enim  erat  illa 
susceptio,  quae  Deum  boroinem  faceret,  et  bominem  B 
Deum.  Quid  tamen  propler  quid,  et  quid  secundum 
quid  dicatur,  adjuvante  Domino,  prudens  et  diligens 
et  pius  lector  intelligit.  Nam  ecce  diximus  :  Quia 
secmidum  id  quod  Deus  est  glorificat  suos;  se- 
cundum  boc  utique,  quod  Dominus  glori»  est.  Et 
Bominus  gloriae  crucifixus  est ;  quia  recte  dicitur  : 
Et  Deus  crucifixus  est,  non  ex  virlute  divi- 
nitatis,  sed  ex  infirmitate  camis.  Sicut  dicimus  : 
Quia  secundum  id  quod  Deus  est,  judicat,  boc  est 
ex  potestate  divina,  non  ex  bumana,  et  tamen  ipse 
bomo  judicaturus  est,  sicut  Dominus  glori»  cruci- 
lixus  est.  I 
Ecce  quam  plane  et  quim  plene  omnis  illa  qu»- 


sius,  quantum  temporis  dictavit  opportunitas,  pne- 
taxatis  adinventionibus  ejus  respondimus.  Quod  ai 
adbuc  amplius  veitemus  insistere,  dies  priusnos 
quam  copia  rationum  et  auctoritatum  deserer^L 
Yerumtamen  ad  evidentiam  pr»missorum  opersa 
pretium  duximus,  in  fine  opusculi  quaNiam  anne- 
etere,  qu»  superiora  iiluminent.  Quffi  tamen  non 
quasi  de  catbedra  ioquentes  nostra  auctoritate  de- 
promunus,  sed  quasi  in  adjutorio  Cbristi  nobiscum 
in  bumiliiate  spiritus  residentes  coiisocios  et  con- 
discipulos  et  coadjutores  cobortamur  et  commone- 
mus  quatenus  et  sdentibus  ad  memoriam  suppe- 
diteiit  et  ignorantibus  ad  scienti»  quantnlameunque 
aedificationem. 

Leo  papa  Flaviano  patriarcbae  Coiistantinopolita- 
no :  f  Non  dicirous,  quod  beata  Virgo  Haria  bomi- 
nem  siiie  deitate  concepit,  qui  creatus  a  Spiritu 
sancto  posteasit  susceptus  a  Verbo,  quod  Nesloriuiii 
praedicantem  damnamus.»  item  posc  pauca:  lAb 
initio  illo,  quo  in  utero  virginis  Verbum  caro  fa^um 
est,  nibil  unquam  interdivinam,  humanamque  sub* 
stantiam  divisionis  exstitit.i  Item  idem  Maximo  An« 
tiocbeno  episcopo:  fCatholicae  fidei  petra,  cujus 
nomen  beatus  Petrus  apostolus  sumpsit  a  Domino, 
nullum  recipit  ad  impietatem  vesUgium,  et  Nesto- 
rium  anatbematizat,  qui  Verbi  carnisque  naturam 
in  l)eatae  Virglnis  conceptione  sejungens,  unumque 
Cbristum  in  duo«  dividens,  aliam  deitatis,  et  aliam- 


stio  decisa  est,  quae  inter  nos  et  fratrem  nostrum  ^  bumanitati»vpiuites8eper80nam,cumomninounus 


vertitur  de  Cbristo,  qoomodo  aequalis  Patri,  quo- 
inodo  minor  Patre  vel  Spiritu  saiicto,  vel  etiam  se- 
ipso;  qnomodo  nobiscum  subjectus  Deo,  et  quo- 
modo  cum  Deo  subjectos  nos  babeat ;  quomodo 
etiam  secuiidum  naturam  divinitatis  exaudiat,  et 
qoomodo  rogando,  et  interpeliando  pro  nobis  debi- 
lam  bonorificentiam  Deo  secundum  naturam  buma* 
nitatis  exbibeat :  licet  boc  quibusdam  scriptis  ad  not 
directis  noster  scriba  doctus  sub  noroine  latriae, 
boc  loco  inusitato,  contradicat,  asserens  nos  et 
nllos  quoslii)et  sapientes,  et  beato  Augustino,  ut 
pra^missnm  est,  consentientes  diversitatem  Deorum 
introducere,  unum  cui  latria  solum  debeatur,  alte- 
rumvero  qui  et  latriam  debeat  superiori,  et  cui 


idemque  sit,  qui  et  secundum  ^mpiteniam  deita- 
tem  de  Paire  est  uatus  sine  tempore,  et  secundum 
veram  camem  de  matre  eat  natus  in  tempore.*  Ex 
bis  liquido  apparet,  et  qnaliter  Nestorius  unum  Cbri» 
stum  in  duot  diviserit,  dominum  et  servum,  qiiod 
sacrilegum,  et  ineptnm,  et  impium  erat  dicere  e| 
omnino  impossibile.  Et  ideo  bis  verbis,  quae  pras 
missa  sunt  de  contilio,  error  Nestorii  damnatur,  et 
fides  catbolica  roboratur. 

Sed  impedimenta  multa  nascuntur  propterdiver- 
sas  auctoriiates  et  violenter  a  proprio  sensu  ad  alie- 
num  detortas,  qnod  est  velut  ignem  atienum  ofler^ 
re,  et  in  fliiorum  Aaron,  Nadab  et  K\m  damnatio  * 
nem  incidere.  Uiide  autem  boc  malum  in  Ecclesia 


latria  ab  omni  reliqua  creatura  debeatur.  Nos  au-  D  Dei  proveniat,  Leo  papa  signanter  exprimit  in  epi- 


tem  catbollcae  fidei  verilatem  sequentes  dicimus 
Alius  Pater,  alius  Filius,  alius  Spiritus  sanctus, 
sed  non  alius  Deus  Pater,  aiius  Deus  Filius,  alius 
Deus  Spiritus  sanctus.  Quin  imo  Pater  et  Filius  et 
Spiritus  sanclus  unus  est  Deus,  et  tamen  solus  Fi- 
lins  bomo  factus  est,  Unde  ipsi  tam  ea,  quae  Dei 
sunt,  apte  conveniunt,  ut  est  cruciflgi,  Deo  sub- 
jid,  rogare,  interpellare,  et  e  converso  resusdtare, 
subjectos  nos  babere,  exaudire,  judieare,  quando 
venerit  in  gloria  sua  cum  angelis  suis. 

Cum  ergo  baec  cuncta,  quac  dicimus,  tanta  veri- 
tate  subnixa  sunt,  plures  amodo  jam  auctoritates  et 
I  ationes  adducere  contra  praedictam  novitatem  vel 
potius  vantiatem  superfluum  videiiir,  et  idcirco  mi- 


stola  ad  Flavianum  episcopum  contra  Eutychen : 
(Quid  iniquius  quam  impia  sapere,  et  sapientiori- 
bus  doctioribusque  non  credere?  Sed  in  banc  insi- 
pientiam  cadunt,  qui  cum  ad  agnoscendam  verita-» 
tem  aliquo  impediuntur  obstaciilo,  non  ad  propbe- 
ticas  voces,  non  ad  apostolicas  litteras,  nec  ad  evan- 
gelicas  auctorilates,  sed  ad  semetipsos  recurrunt, 
et  ideomagistri  erroris  existunt,  quia  veritatis  di- 
scipuli  non  fuerunt.i  Qnam  eiiim  erudiiionem  de 
sacris  Novi  et  Veteris  Testamenti  paginis  acquisi^ 
vit,  qui  nec  ipsius  quidem  symboli  initia  compre- 
bendit,  et  quod  per  totnm  mundum  omnium  rege- 
nerandorum  [Cod.  regnandorum]  voce  depromitur, 
istius  adhuc  seuis  corde  non  capitur?  Sic  quidaoi 

I 


5il  EFfSTOLiE.  5i2 

fraires  qnibos  cupirous  et  oramus  uL  ignoscai  Deus,  A  quamainicus  amlcum,  utsiforte<lomiDnsBabeiiber- 


quia  nescfUDt  quid  faciont,  in  sacra  Scriptura,  ubi 
TAsa  morlis  sunt,  sibimetipsis  retiacula  necluut,  et 
suia  retibus  capiuotur,  dum  obscuritaiem  et  subti- 
litatem  scriptorum  ad  plenum  oon  iuteliigunt,  du- 
bia  pro  certis,  et  quandoque  falsa  pro  veris,  et  no- 
ciTa  pro  bis  quae  profutura  erant,  recipiunt.  Qui 
dum  ignorantiam  contiteri  erubescunt;  et  ipsi  labo- 
rant,  et  aliosducunt  secumin  eamdem  tentationem. 
Quod  fitiom  tergiversalionis  et  mulliloquii  papa 
Cu^estiuus  Nestorio,  qui  semper  nobis  quasi  lupus 
iii  fabula  est,  improperat  in  epistola  ad  eum  direcia, 
sic  dicens  inter  caelera  :  <  In  bis  a  nobis  investiga- 
tus,  deprehensus  et  tentus  es  quodam  muitiloquio 
Ubefactari,  duni  vera  involvis  obscuris,  rursus  utra- 


gensis  episcopus  fecit,aut  faciimentionem  coUationis^ 
inter  nos  habitae,eum  essemus  in  domosua,  utetiam 
de  hac  non  sitis  ignarus,  scitote,  quod  in  prina  mea 
defensione,  qua  Gdem  catholicam  nitebar  defendere, 
nemo  mihi  adfuit,  sed  qui  juxta  me  erant  mihi  coti- 
senticiido,  steterunt  a  longe  per  sitentium,  et  vim 
faciebant  qui  quaerebant  animam  meam.  Quibus 
tamou  neque  ad  horam  cessi,  sed  auctorttates  mul* 
tas  illis  iugerendo  neque  victor,  neque  victus  ab  illo 
confliclu  disccssi  cantando,  quae  tunc  imminebat, 
Sexiam  meam,  cujus  initium :  Defecit,  Domious  epi- 
scopus  velut  jocando  arripuit  contra  me,  quasi  ego 
defecissem  in  ipso  conflictu.  Sed  ego  e  contrario  iu 
ipsa  psalmodia  mca  glorians  dcfecisse  animani  meam 


quo  confundens  vel  coufiteris  negata,  vel  niteris  "  non  a  salulari,  sed  in  salutari  meo,  cura  cxtera,  ut 


ucgare  confessa.  Sed  in  epistolis  tuis  aperlam  uon 
tam  de  fide  uostra  quam  de  te  tuUsli  sententiam,  vo- 
lens  de  Deo  Verbo  alitcr  quam  fides  omnium  dis- 
putare.  Ecce  quae  tuarum  sunt  beneficia  novita- 
tom.i 

In  his,  qux  praemissa  siint,  expooendis,  bonisque 
ac  malis  ab  invicem  discernendis  invocetur  nomen 
Domini,  et  unusquisque  in  soo  sensu  abaudet  ipso 
auctore,  qui  sapientiam  praestat  parvulis.  Hoc  so- 
lum  velut  occulta  fide  conspicuiim  et  declaralum  a 
nobis  esse  sufiiciat,  quoJ  clypeo  Ephesini  coucilii 
tutus  esse  non  poterit,  quisquis  symbolum  Aihana- 
sii  impugnare,  vel  ab  eo  discordare  voluerit  in  eo. 


hora  tunc  urgebat,  silenter  cecinissem,  quia  fesli- 
nabatur  ad  mensam,  illud  manifeste  cantans  auH- 
bus  adversariorum  ingcssi :  Narraverunt  mihi  t/it- 
qui  fabulationeSf  sed  non  ut  lex  lua  (Psoi,  u).  Pro 
fabulis  quippe  habui  et  habeo,  quod  homo  in  Dcum 
assumptus,  cui  datum  est  tionwn  quod  est  super  omne 
nomen  (Philipp.  ii),  ita  ut  in  nomine  ejus  flectatur 
omne  genu  ccelestium^  terrtstrium,  et  infenwrum,  et 
omnis  lingtia  confiteatur^  quia  Dominus  Jesus  Cttri" 
stus  in  gloria  est  Dei  Patris  (ihid.),  negatur  esse  in 
gloria  sibi  dala  danli  cosequalis.  Ciim,  ut  soblilio- 
res  et  majores  taceani  eipositores  mihi  consentien- 
tes,  hoc  ipsiim  plano  sermone  aflinnat  Venerabilis 


quod  ait:  JEqualis  Patri  etc.  El  nos  igilur  novita-  ^  prcsbyler  Beda  in  homiru  super  Evaugeliunr.  Facta 
tes  omnescavere  etevitare  studeamusproutomnium 
orthodoxorum  suadet  auctoritas.  Haec  vobis,  Patcr, 
•cribere  nos,  agresti  licet  stylo,  uecessitas  ilia  coni- 


pulit,  quam  ab  initio  exposuimus.  Insuper  neccifsi- 
tati  studium  hujus  voluntatis  accessit,  ut  auctori- 
tai  vestra  dictis  nostris  ulcunque  comraonita  no- 
strae  imperfectioiii  limam  suae  correctionis  apponat, 
ut  in  sermone  nostro  hinc  indc  non  sit :  Est  et  non 
(Matth.  v),  sed  Est  tantum  m  illo  sit,  et  unanimes 
possimus  habitare  in  doino  Dei,  et  longe  fiamus  ab 
illo  regno,  de  quo  scriptum  est :  Omne  regnum  in  se 
ipsum  divisum  desolabilur^  et  domus  super  domum 
cadet  (Matth.  xii). 

Ad  evidentiam  praemissorum  doodccim  capitulis 
Ephcsini  concilii  Cyrillo  praesideute  promulgatis  to-  D  ubi  dicit  :  Omnia, 
tidem  blasphemias  Nestorii   subter  annolavimus.      (Matth,  xi).  lleni 
[Desunt  in  cod,] 

EPISTOLA  X. 

Gerkohi  prtcpositi  Reichersperg,  ad  abbatem  Wtnd- 
bergeitsem  epistola, —  Nuntiat  ei  quid  in  coUatione^ 
cum  Eherhardo  ep.  Babenbergensi  super  untentia 
sua  instituta^  se  actutn  et  dictum  fuerit, 

Amico  amicus,  amicitiam  fidelissimam. 

Vulgare  proverbium  est :  c  In  necessilate  amicus 
probatur.i  Item  :  c  Non  est  pcrsonx,  sed  prosperi- 
tatis  amicus,  quem  fortuna  tenet  mitis,  acerba  /u- 
gat.i  Ut  igitur  amicilia  inter  nos  hactenus  habita, 
Dunc  in  imminenti  neixssitate  firma  probctur  et  vera, 
io  ipsius  amiciti^  verx  vera  charilate  rogo  vos  tan- 
Patrol.  CXCIII. 


sujtt  encoSiAa  (Joan,  x).  lllic  namque  illuJ  expo- 
nens:  Pater  quod  dedit  mihi^  majtts  est  omnibus 
(ibid,  vi),  idipsura  quod  aflinno,  aSlrmat,  videliccl 
homini  datam  gloria;  to;ius  cum  Patre  suo  seqnali- 
tatem,  licet  miiior  sit  confitendus  Pati*e  increato  se- 
cundum  creatain  ct  paulo  minus  ab  angelis  mino- 
ratam  humanitatem.  Legile,  si  placet,  et  idipsum 
io  homilia  «uipilulum.  Legite  quoque  Hilarium  no< 
strae  assert.oni  per  omnia  consonum,  in  quoctiara 
invenietis  manifestam  solutioncm  dicti,  quod  mihi 
opposuistis  de  his,  quae  habel  Pater  vei  in  sc,  vel 
sub  sc.  Quae  omnia  sibi  asserit  Filius  a  Palre  suo 
data. 
Qiiodcum  dicerem  et  ego  priiis  dictuin  a  Christo, 
mt/<t  tradita  sunt  a  Patre  meo 
Omnia^  qua:  habet  Palcr^  mea 
sunt  (t6t\/.),  vos  dixislis,  proul  inciniiii,  Patrem  uihil 
habere  in  se,  quod  Filio  suo  dedcrit,  cum  simplex 
natura  Patris  nou  habeat  aliquid  in  se  nisi  se. 
Utrumque  autem,  scilicet,  Quod  est,  ct  quod  habcl 
Pater  iu  sc,  nou  sub  se,  idem  sancius  Hilarius  do- 
cens  in  octavo  libro  De  sancta  Triuitate  dicit  inter 
cxtcra  :  c  Deus  immensae  virtulis  vivens  potestas, 
quse  nusquam  non  adsit,  nec  desit  usquam ,  sc 
omne  per  sua  edocet,  et  sua  non  aliud  quam  se  essc 
significat,  ut  ubi  sua  insint,  ipse  inesse  intelligaiur. 
Non  auteiu  corporali  modo  cum  alicubi  insit,  non 
ct  ubique  esse  credatur,  cuni  per  sua  in  omuibus 
esse  non  desinat.   Nou  auiem  aliud  sunt ,  quam 

17 


5ij  GERnom  PRiEPOSITI  REICHEKSPERG.  5ii 

quod    ipsc  est  quae  suasunt.  i  liem  4n  eodem:  A     Beda  :  .  Pater  meus,quod  dedit   niibi,   majus 


I  Nen  humano  modo  ex  compositis  est  Deus,  ut  in 
eo  aliud  sit  quod  ab  eo  babetur,  et  aliud  ipse  sit 
qui  habeat,  sed  totum  quod  est  vita  est,  nalura 
scilicet  perfecla,  et  absoluta,  el  infinita,  et  non  ex 
disparibus  conslitula,  sed  vivens  ipsa  per  toium,  > 
Claret  in  his  dictis,  aliisque  Palrum  documentis 
licenter  de  Paire  dici :  El  ^uodett,  el  quod  hahet; 
cum  et  ipse  Filius  dicat :  Sicut  Pater  habet  vitam 
in  temetiptOySic  dedil  et  Filio  vitam  habere  in  temei- 
ipso  {Joan  v).  Unde  miror  vos  contradixisse  mihi 
dicenti,  quod  Omnia,  qua  habet  Pater  in  se  cl  sub 
sc  ,  dedit  Filio.  De  quibus  loquens  Ambrosius 
in  Lucam  exponens  illud  :  Omnia  mihi  tradita  tunt 
a  Patre  meo  {Matth.  xi),  dicil  inter  caetera  :  c   Si 


omnibus  est.  Majus  autem  omnibus  quod  Mediatori 

Dci  et  hominum  homini  Jesu  Chislo  Paler  dedil» 

hoc  est,  ut  sit  unigeniius  ejus  Filius  gignenti   nec  ^ 

nalura  dissimilis,  vel  virluie  inferior,  vd  tempoee  ' 

posterior.  Qnam  videlicet  aequalitatem  ipse  Dominus 

in  diviniiate  habuil ,  priusquam  mundus  fieret  a 

Patre,  ipse  in  humaniute  ex  tempore  iBcarnalionis 

accepit.  j 

EPISTOLA  XI. 

Eberhardi  cp.  Babenbergensis  ad  Cerhohum  prm^ 
positum  Reicherspergensem  epislola,  —  Graviter  in 
eum  invehitur^  quod  sua  dicia  seciorem  in  partem 
acceperit  el  vulgaverit  :  ampliusque  ostendit^  ho- 
minem  in  Christo  minorem  acin<BqualemessePatri. 

E.  Dei  gratia    fiabenbergensis  Ecclesi»   qualis- 


a  Patre  meo  {Juattn,  xi;,  aicu   inier  c<t;iei«t  :  t    oi  e<.  i/ci  graiia    Dauciiutsri^ciibis  fiiUcicsHc    «lu.iii»' 

omnia  dedit,  seternitatem,  majestatemque  transfu-  ^  cunque  minister,  domino  G.  praeposito  de  Richer 

j?.  t.l^^      :^      <t.A<lAm     M    Aii/\/l      in/iitif     AVt/lanliliC  «>mam#.a    mamm/.i*  •am^.»^ /••(/*•«  /kM/t»>fAf  ■/an^t*^  /R/iiti     «it^ 


dil.  »  Idem  in  eodem^  i  Quod,  inquil,  evidentius 
divinse  geaeralionis  indicium,  quam  quod  de  gene^ 
ralione  Chrisli  dicturus  ipsum  Palrem  prsemisit 
loquentem  :  Hic  est  Filius  meus  dilectus,  in  quo 
mihi  complacui?  Cum  dicit  :  In  quo  complacui, 
non  aliena  in  Filio  sed  sua  laudat.  i  Haec  dieente 
sancto  Ambrosio  nostra  iili  consonat  asserlio,  qua 
Christum,  videlicethominem,divinilusum  abhomine 
genitrice,  quam  a  Deo  genitore  genitum  praedicamus 
omnibus  diviliis  Palern»  majestafis,  eliam  secun- 
dum  quod  homo  est,  esse  divitem,  non  sicut  dives 
ositaUquisvassa1Ius,omnibusdiviliisdomini  sui  dita* 
lus,  sed  sicut  dives  est  hxres,  qui  cum  sit  Dominus 


sperge,  nonplussaperequam  oportet  sapere  {Rom,  xti)« 
Sicut  audivimus,  ita  et  vidimus.  *£t  in  his,  quae 
venerabili  et  diieao  fratri  nosti*o  abbati  de  Wio- 
deberge  scripsistis,  oculata  fide  perspeximus  quod 
praedicatis  et  disseminatis  de  nobis  sinistra,  quae- 
cunque  potestis,  aliter  quam  vestrum  deceat  sa- 
cerdotium ,  quae  silentio  praeterire  non  possumus. 
Unum  eorum  hoc  est,  quod  quasi  nos  blasphe- 
mantes  FiliumDei,  et  adutteranles  verbnm  Dei,  ut 
quidam  faciunt,  dixerimus  ipsum  Doniinum  no- 
strum  Jesum  Chistum  vassallum  Dei  Patris,  quod 
per  Dei  misericomliam  longe  est  et  ab  ore  et  a  corde 
et  a  conscientia  nosira,  et  a  proposito  nostro  procul 


iU9,  aWi  oivt**  WV.O  *<»»•  Mw.^ww,    '^—  — ^- —    —- Clf  rt  VUiiai.4viilMa  liW»*i  a,    v»  a    |rsv|#wat*iv  iiva»!  v    |v.  w.us 

omnium  paternarum  divitiarum,   laraen  sub  tuto-  q  scmper  fuit  aliquid  novitatis  inducere  ,  instruente 


ribus  et  actoribut  at  usque  ad  praifiuitum  temput 
a  Patre  (GaL  iv). 

Proinde  in  praenotalo  conflictu  graviter  me  offen- 
dit,  quod  homoin  Deum  sic  assumptus,  utsitDeus, 
vassallo  fuitassimilatusa  domino  episcopo.  Cujus 
tandem  consiliis  potius  quam  disputationibus  in- 
clinatus  consulenle  idipsum  domino  archicpiseopo, 
laudavi,  ut  scripta  mca  diligenti  consideratione 
pertractarem  ,  et  recapitularem  beati  Augustini 
exemplo,  qui  librum  Retractationis  composuit,  in 
i  >  a  se  dicta  quaedam  dilucidavit,  quaedam  tem- 
peravit,  qua^lam  excusavit.  Quem  et  ego  promisi 
roe  imitaturum  non  tamen,  ut  quidam  falsiloqui 
dicunt,  recognoscendo  in  scriptis  meis  aliquid  hae- 


etjubente  Apostolo  profanat  verborum  novitatti 
devitare  (/  Tim.  vi). 

Si  placeret  vestr^  majestati,  alia  condimenta  et 
munimenta  dictorum  atque  scriptorum  vestrorum 
quaerere  posselis,  quam  hujusmodi  commenta,  in 
quibus  maledicitis  surdo,  etcoram  caeci>  ponitis 
offendiculum.  Sed  quare  detraxistis  sermonibus 
vcritaiis  ?  Yerbis  ad  increpandum  compositis  sub- 
vertere  nitimini  amicum,  qui  vos  dilexit :  qoia  di- 
lectione  dignum  credidit,  et  se  vidssim  rediltgi,  ae 
non  solnm  famam  nostram,  sed  et  atiorum,  qui  et 
dignitate  et  meritq  vitae  longse  nos  praecedunt; 
insuper  et  eorum  qui,  licet  ordioe  et  officio  minores, 
vila  tamen  et  scientia  potiores  muUo  nobis  sunt. 


atCUni,  reCUgnOSCCUUW  III   awipM»  uici»  aii4«i«    *»v^         VIUl  MIIICII    C*    S^lCiiU«i     irvirivivo    lAtwMv  ■■vrv.a   »»..*, 

retico  sensu  dictum,  etiamsi  ab  haereticis  novis  ^  incrustare  conamini.  Quos  aperte  notatts,  ubi  dicitis 


Nestorianis  et  Pbolinianis  valcat  in  pravum  sensum 
detorqueri,  sicut  ab  eisdem  verba  quaedam  sancti 
Evangelii  delorquentur  in  pravuin  sensum  perver- 
sorum  dogmatum,  de  quibus  modo  non  est  dicen- 
dom  per  singula.  Perstringimus  tamen  ex  his 
aliqua  in  opusculo  (14),  quod  horutu  praedictorum 
dominorum  meorum  episcoporum  coepi,  et  nondum 
consummavi.  Hoc  autem,  cum  Deo  favenie  con- 
suramavcro,  et  non  soluin  pontificali  sed  et  apo- 
stolica  ccnsura  examinatum  ipsis  quoque  inimicis 
egendum  proposuero,  credo  placebit  bonis,  etiamsi 
displiceat  malis. 


in  litteris  vestris  de  quibusdain  :  t  Sleterunt  a 
longe  persilentium.t  Etdeaiiis:  c  Vim  faciebant, 
qui  quaerebaut  animam  meam.  •  Meiius  facerais  et 
consultius,  si  operam  daretis,  ut  sermo  vester  sale 
sapieniiae  et  discretionis  conditus  aedificaret  inflr- 
mos,  et  naevo  carcret  suspicionis,  detractionis  et 
irrisiortis.  Quod  si  rite  meministis  conferentibus 
nobis  ad  invicem  et  jucundantibus,  charitative  tra- 
ctantibus  sine  contentione  et  aemulatione  super  verbo 
hoc,  quod  dicere  soletis :  c  et  Christus  aequalis  est 
Patri  secunduin  quod  bomoest,  •  cum  hoc  usitatis 
allegationibus  vestris  adstrueretis  :  Quia  omma  ei 


(\i)  Videtur  loqui  de  opere  suo  De  gloria  et  honore  Filii  hominis^  infra  edendo. 


5»  EPISTOLiB.  m 

fr«ifiui  gma  a  Paire  IMatik.  xi) :  Ei  qnia  et  dalum  A,  ex  improviso  vemens  fur  vooari  dicaUir  in  £vang«- 


esl  mmen^  quod  e$t  super  omne  nomen  (PhUip.  ii) : 
£t  qnia  inhabiiat  tn  eo  omnii  pieniludo  divinUaii$ 
corporaUier  {Colosi.  ii) :  El  ipuest  Dei  virtuSf  ei 
^Dei  tapiemia  (/  Cor.  i) :  Et  quia  ip$e  eit  in  gloria 
Iki  Pairis  ( PhiUp.  ii).  €onsequeoter  ut  vobls 
visun  est,  sed  non  oobsrenter^  prout  veriun  est 
iotulislis :  c  Ergo  Cbristus  «qualis  est  Deo  Patri 
seaiudum  quod  homo  est.  »  His  omuibus  sane  et 
catboiice  determinatis,  et  iUatione  repudiata  multis 
ex  Evangelio  et  sanctorum  Patrum  auctoritatibus, 
es  abvndanti  tamen  quadam  simiiltudine  argu- 
mentiim  vestrum  lalsificavimus,  licet  nulia  egeret 
falsificatione  propter  ipsam  falsitatis  evidentiam  et 
iacobsrentiam  eorum,  quae  posila  fuenint  curo  eo 


fio  :  quia  scriptum  est :  J>ie$  Domini  $icut  fur,  iia 
Hi  noctevemet  {II  Petr.  in).  Sciendum  enim,  quod 
quamvis  resad  invicemaliqua  sinilitudinis  ralione 
conferantur»  non  tamen  ab  bis,  quorum  nomina 
sunt,  ad  res  alias  vocabula  transferuntur.  De  hu- 
jusmodi  sat  dictum  sapienti. 

At  vero  summatim  quae  dicta  sunt  pecoUiganws. 
Nihii  aliud  vel  tuiic  vel  etiam  nuuc  dicere  intendi- 
mus,  quam  quod  omnis  divina  clamat  auaoritas 
quia,  4  quod  Filius  Dei  iiabet  per  naturam  (Uius  ho- 
minis  habet  per  gratiam.  i  (Jnde  necessario  conse- 
quitur,  quod  non  aequalis  est  Deo  secuudum  quod 
bomo  est  ipso  testante,  cujus  Evangelium  et  testi- 
moniuro  non  erubesciauis  :  Paier^  inquit,  ma}OT 
^od  iUatum  est.  Simiie  autem  falsiticandi  et  argu-  ^me  e$i  {Jcoim.  xiv).  Ante  passionem  quidem  hoc 


mentandi  gratia  introdiictum  hoc  erat :  Jure  civili 
is  possidet,  cujus  nomine  possideiur,  ejusdemque 
lei  et  vassallus  et  doniniis  possessor  est.  Quidquid 
«aus  possidet,  et  alter  possidet  :  ergo  vassallus 
^omino  seqnalis  in  possessione  est?  Secundum 
hominem  dico,  Absit!  Aiius  euiro  possessor  priiici- 
IKills,  aiius  secundarius  esL  Unus  enim  suo  no- 
niue  possidet,  alius  auten  alieno,  ejus  videlicet, 
^ui  princiiialis  possessor  est.  Etquarovis  toturo 
possideat,quod  doroiiius,  non  tamensequale  posses- 
stonis  dominium  est  inter  vassallum  et  domioum. 
Sed  Bon  absolute,  nec  per  se,  sed  explanaiidi  et 
¥erbi  gratia  tunc  a  nobis  dicta  sunt  et  mminata 
aecretius  sine  declamatione  et  lite.  Et  si  fidem  se- 
creti  servare  noUetis,  tamen  si  novissetis  iegem 
modumqne  falsificandi,  forsitan  aiiter  judicaretis. 
Falsificandi  enim  modus  hic  talis  est,  ut  non  res 
rebus  per  omnia  coaequlparemus ,  sed  rationes 
rationibus  coniparantes  ex  adverso  dicta  per  dissi- 
nUium  similitudinem  refellamus. 

Equidem  alia  comparationis  proprietas  est,  alia 
directae  locutionts  simplicitas.  Universaliter  autem 
^uam  multa  et  varia  simiiitudinum  genera  siiit,  di- 
iiiimerare  per  singula  prolixum  nirois  ct  supcrfiuum 
est.  Sed  ut  qusedam  ad  majorem  evidentiam  in  me« 
dinm  proferamus,  sci  iptum  est :  Non  e$t  di$cipulu$ 
super  magi$trum,  Sufficit  discipulo,  ut  sit  $icut  ma- 
^ter  eju$  {Matth.  x).  Ergo  magister  discipulus,  et 
4iscipulus  magister  eril?  Nequaquani.  AUter  : 
Jeru$alem^  Jerusaiem^  quotie$  volui  congregare  filio$ 
iuo$  qnemadmodum  gallina  congregat  puilo$  $uo$ 
$ub  alat,  et  mluisti  ?  {Malth.  xxiii.)  ErgoChristus 
gaUina  est  ?  Quinimo  non  niinus  gaUiiia  non  est 
quam  vassaiius,  et  eeontra.  AmpUus  :  Sicul  fulgur 
eoru$can$  de  $ub  ccslo^  $ic  eril  adveniui  Filii  homi-- 
mii  {Luc  xvn) ;  nunquid  ergo  fulgur  erit  Filius  ho- 
minis  ?  Minime.  Denique  ut  omne  os  obstruatur , 
ad  expressamet  praecipuamomnium  simiUtudinum 
simiUtudinem  veuiamus  :  <  Qualis  Pater,  ulis  Fi- 
Itus, »  ergo  Paler  Filius,  vel  FiUus  Pater  est?  Secun- 
dum  vos  sinl  omnia  ha^  inconvenienlia,  non  se- 
caiidum  verilatein,  neque  secundum  nos,  qui  eam 
sequimur,  ut  etiam  dies  Doroini  vel  et  ipsc  Dominus 


Ut  autem  nuUus  tergiversandi  locus  reroaneat  circa 
hoc,  in  quibus  paulo  minus  minoratus  est  ab  an- 
gelis,  quo  minus  post  resurrectionis  gloriam  prae- 
dicta  serviat  auaoritas,  post  ipsam  resurrectionem 
Blari»  dictum  est  :  Vade  ad  frQire$  meos^  et  dic 
ei$  :  Ascendo  ad  Patrem  meum  et  Patrem  vestrum , 
Deum  meum  ei  Deum  ve$irum  {Joan.  xx)«  Patrem 
utique  secundom  divinaro,  Deuin  secunduro  luima- 
iiaro  appeUans  naturaro.  Ergo  et  post  resurrectio- 
nem  sicut  et  ante  i  Deus  ejus,  et  Dominus  ejus  esLi 
Unde  etiam  :  Adorate  icabellum  pedum  ejut,  quo» 
niam  $anctum  esi  {Psal.  xcviii).  Qti  tamen  et 
thronus  ejus  est,  et  sedct  ad  dexteraro  majestatis 
in  excdsis.  Qualiter  autero  hoc,  qui   habet  aures 

^  audiendi  audiat,  et  quid  secundum  quid  dicatur, 
intelligat.  Scieulibus  enim  legem  loquirour. 

Yos  autero  Evangelium,  quod  traditis,  neque  ab 
bomine  accepistis,  ncque  per  bominem  dididstis, 
nisi  falUmur,  sed  utrum  per  revelationem  Jesu 
Chrisli,  ipse  novit,  et  vos  videritis.  Risum  fecistis 
de  nobis,  et  facitis  de  vassallitate  Christi  aliter 
quam  vestram  deceat  prudentiain.  Non  imputetur, 
et  non  requiratur  a  vobis  hoc  :  Qui  maledixerit  titi 
$it  ilie  maiedictu$  (III  Reg.  ii).  Neque  veniat  super 
vos  illud  :  Qui  deridet^  deridebitur  (Eccli.  xiii). 
Mihi  autem  pro  minimo  est,  ut  a  vobis  judiccr,  aut 
ab  huroano  die.  Miserum  ignoranUae  refugiuin,  et 
Iniperiiiae  solatium  seu  dissimulatio  est  cachinnus  in- 

j)  sipientlum  qui,  dum  ratloue  se  deficere  praesentiunt 
more  vuipium,  qiiod  vobis  noii  servit,  obganniuiit. 
Quae  tamen  etsi  foveas  habent,  pleruroque  tamen 
capiuntur  et  pereunt.  Quarum  pellis  utiUs,  caro 
morlifera.  Hactenus  haec.  Ipse  quidem  Dominus 
nostcr  Jesus  Christus  in  Propheta  se  vermiculo 
comparavit :  Sed  et  semetipsum  exinanivit  formam 
$ervi  accipiens  in  similitudinem  hominum  faclus^  et 
habitu  inventus  ut  homo,  Humiliavit  etiam  u  ipsun^ 
usque  ad  mortem^  mortem  autemcrucis  (Philipp.  ii). 
Ipse  ovis,  ipse  leo,  ipse  petra,  et  aiiis  muliis  nomi- 
nihus  in  sacro  appellatur  eloquio.  Veruiutamen  ab- 
sU  a  no))is,  ut  aliquo  exinaniUonis  ejus  intuitn  quod 
libet  nomen  aJinventitium  ex  sensu  nostro  vel  figu- 
rato  vel  non  figurato  sermone  audeamus   ei  attri- 


5i7  GERHOHl  PRiGPOSlTl  U£IG!IERSPERG.  51S 

buere,  vd  quemlibel  ei  hli  pustllis,  qui  In  eum  A  hicret  consiltutus  secundum  illud  :  Dabo  tibi  genm 


ereduiit,  scandalizare. 

Excloso  igitur  et  aDaUiematizato  vassalli  no* 
mine  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  corde 
credimus,  et  ore  confitemur;  sicut  in  Symbolo  re- 
generaiionis  accepimus  :  c  iEqualem  Patri  secun- 
dum  diviuitatem,  minorem  Patre  secundum  huma-* 
nitatem.  >  Onde  beatus  Hilarius  :  «  Manens»  in- 
quit,  in  forma  servi,  qui  manebat  ante  in  Dei  for- 
ma,  homo  Chrlstus  Jesus  locutus  est :  A$eendo  ad 
Patrem  meum  el  Patrem  vestrum,  Deum  meum  et 
Deum  vestrum  (Joan.  xx).  Ecce  adhuc  Christus  in 
forma  seryi  etiaoi  post  resurrectionem  secundum 
Hilarium  vestrum.  Autne  figurafa  laude  vos  percuti 
puteiis»  et  nostrum  dicamus  et  vestrum.  Qua  in  re 


htereditatem  tuam  (P$aL  ii).  Uude  Joannes  Cbrj* 
sostomus  :  <  In  hoc  quod  dixit  hxredem,  humill- 
tatis  demonstravit  iudicium.  i 

Ad  ultimum  quod  de  Beda  introducitis  ad  pro« 
bandum  tilium  aequalem  esse  Patri,  secundum  quod 
homo  est,  roanifeste  contra  vos  est,  cum  non  aliud 
dicat  datum  esse  homini  nisi  ut  sit  Deus,  qui  uni- 
genitus  ejus  Filius  gignenti  similis,  uec  natura 
dissimilis,  vel  virtute  inferior,  vel  tempore  posterior ; 
quod  de  Christo,  secunduro  quod  homo  est,  con- 
stare  non  posset.  Quod  vero  sequitur :  f  Quam  >  vi- 
delicetaequalilatem, « ex  tempore  incarnationisacce- 
pit,  I  similiter  intelligendum  est,  videlicet  secondura 
quod  ipse  homo  in  unitate  personae  a  Deo    assum« 


ut  nullus  dubitationis  scrupulus  remaneat,  audite  ^  ptus  minor  omnlno  confitendiis  est  Patre  increato 


et  intclligile,  quid  dicat  Augustinus  super  eumdem 
locum  Evangelii :  c  Vade  el  dic  fratribus  mei$  : 
Ascendoad  Patrem  meum^et  Patremve$trum,Deum 
meum  et  Deum  veslrum,  Non  ait  :  Ad  Patrem 
nostrum.  Aiiter  ergo  meum,  aliter  vestrum.  Natu- 
ra  meum,  gratia  vestrum.  Deum  meuro  et  Deum 
vestrum.  Neque  hic  dixit  :  Deum  nostrum,  ergo  et 
hic  aliter  meum,  aliier  vestrum.  Deum  meum,  sub 
quo  et  ego  homo  sum,  Deum  vestrum  inter  quos,  et 
ip«um  mediator  sum.  i  Non  surdis  auribus  audien- 
dum,  quod  dicitur :  c  Sub  quo  et  ego  homo  sum.  i 
Sed  etiamsi  fuerintvelutaspidessurdae  etobduran- 
<es  aures  snas,  oporict  ut  aiidiant  ipsum  Christum 
damantem  :  Deum  meum  {Matth,  xxviii),et  Augu- 
!4inum  succineudo  conclaroaniero  in  persona  ipsius 
Christi  :  c  Sub  quo  et  ego  homo  sum.  i  Subjectio- 
uem  audis,  naturam  audis  remanentem  post  resur- 
rcctionem,  sola  naturae  infirmitate  absorpta.  Quid 
amplius  desidcras  ?  Quid  adhuc  egemus  testibus  ? 
Sed  cum  abundans  cautela  non  noceat,  succedat 
Augustino  beaius  Gregorius  super  eumdem  locum  : 
Ascendo  ad  Patrem  meum^  elc.  :  c  Quia  ego  homo, 
Drus  inihi  cst,  quia  vos  ab  errore  liberati  estis, 
Deus  volsis  est.  >  Apparet  bic  eadcm  natura,  et  sub- 
jectionis  niinoritas,  quia  non  divinitatis  Deus  est, 
sed  subjcctae  sibi  humanitatis. 

Quia  hos  auclores  sequiniur  nihil  de  nobis  prae- 
sumentes,  et  propter  evitandam  subvcrsionem  alio- 


non  solum  secundum  creatam,  et  paulo  minus  ab 
angelis  minoratam  humanitatem,  ut  in  iitteris  ve- 
strisdicitis,  sed  etiam  secundum  ipsam  eamdemhu- 
manitatem  jam  nunc  post  resurrectionem  el  as- 
censioneni  glorificatam  ;  minor,  inquam,  confiten- 
dus  est,  nec  minus  cx  provectu  divinitatis,  tecno- 
dum  quod  homo  est,  subjectns  :  alioquin  ingratus 
videretur  et  gratiam  non  habere  pro  gratia.  Cum 
autem  paris  sit  culpae  in  his,  quae  ad  fidem  spee- 
taiit,  falli  posse  et  fallere,  hortamur,  monemus  el 
obsecramus  vos  in  charltate  ejus,  quem  ipsa  cba- 
ritas  de  coelo  ad  terras  deposuit,  ut  providendo  bo- 
iia  non  solum  coram  Deo,  sed  etiam  coram  homim- 
bus  ita  dlcu  et  scripta  vestra  modificelis,  ut  oemo 
scandalizetur  aliqua  involutione,  et  dissimili  verbo« 
rum  acceptione  vel  transpositionet  ut  In  simplicitate 
fidei  christianae  ambulantt  s  idipsum  dicamus  om- 
iies  :  c  iOqualis  Patri  secundum  divinitatem,  mi- 
nor  Paire  secnndum  humanitatem,  i  unam  in 
Christo  pcrsonam,  duas  naiuras  confiteutes.  Qoa- 
rum  propriclates  evideiiler  distinguit  beatus  Am- 
brosiiis  his  verbis  :  c  Yolvl  et  revolvi  divinam 
Scripturam,  et  Filiuiu  Dei  nus«iuam  adqitivum  in- 
veni.  Sed  sicut  Christus,  in  quantum  Deus  est,  na- 
turatiter  habet,  ut  sit  naturalis  Dei  Filius»  et  sit 
Deus,  i(a  in  quantum  est  homo,  per  gratiam  habct, 
ut  sit  idem  Del  Filius  naturalis.  r 
Si  quid  obscurius  occurrerit,  ut  sunt  multa  verba 


runi  nihil  novi   sine  certa  auctoritate  rccipientes,  d  Hilarii,  ad  sanum  intellectum  relorqueatur,  ut  non 


exacuistis  in  nos  liugiiam  ut  gladiura  acutum.  Sed 
consideratequiaqui  gladiuro  acceperit,  gladio  peri- 
bit  {Matth.  xxvi).  Qui  non  habebat  tisum  armorum 
funda  GoUam  prostravit,  sed  suo  sibi  [ita  cod.] 
gladio  jugulavit.  Ut  igitur  vestris  amodo  armis  uta- 
mur,  licet  extorquere  clavam  de  manu  Herculis 
diflicile  sit,  haeredem  eum  esse  conceditis,  quia 
negare  non  potestis  :  sed  quomodo  baeres  paternae 
consiitotionis  et  gratiae  prarogativa  sicut  ait  Apo- 
stolus  :  Quem  eon$tituU  haredem  universorum 
{Hebr»  i),  secinidum  quod  homo  est :  per  quem  fe- 
cit  et  $<gcula  {ibid,)^  secundum  quod  Dcus  est. 
Quia  quamvis  cum  Patre  omnia  possideat  secundum 
«diviniutem.    sccundum    humaniutem  tamen  est 


res  verbis,  sed  rebus  verba  subserviant.  Quod  in 
uno  saltem  specificare  ut  liceat,  venia  prolixilatis 
indulU  propter  eos,  qui  adbuc  similes  nobis  suiit, 
ut  lacte  poiius  indigeant  quam  solido  cibo,  in  li- 
bro  undecimo,  ubi  agitur  de  subjectione,  de  tradi 
tione  regni,  de  fine,  sicaitbeatusHilarius:  c  Quanto 
brevius,  tanto  obscurius.  Homo  et  Deus,  jani  Deus 
totum  est.  I  Ac  si  dicatur  :  Una  persona  Del  et  ho- 
minis,  totum  videlicet  hoc  ex  duabus  et  in  duabus 
consUns  naturls  Deus  est.  Totum  autem  nec  inie- 
graliter^  uec  alio  quolibet  modo,  ut  loqiii  solemus, 
usualiter  accipiendum  esf,  sed  siiigulariier  ct  iiieffa- 
bittler.  Quia  Unto  foedck-e  diiae  naturae  in  ununi 
coiere  personam,  ut  Leo  papa  innuil,  ul  vidssim 


5^  EPISTOLiB.  530 

?ilt'!!l'".'^i?!!!!!!  ?!.  il^f.^^fl"*"'"^^?*  ^^"""  ^'^  ^  **^"'  ^'^^^^  '*^'P«"™  cansidenmdiiiii,  el  sicubi  vi- 

debitur,  limanduin. 


dicere:  i  llomo  est  Deus,  el  Deus  esrhomo  immor- 
tolis,  impass!bllis.  •  Leo  papa  :  i  ttrumque  Deus 
depoieritia  suscipientis,  ulrumque  bomo  de  bumi- 
litate  suscepti  tenet  sine  defectu  proprietalem  suam 
;in  utraque  natura ;  et  sicut  formam  serviDei  forma 
non  adimit,  ita  formam  Dei  servi  forma  non  mi- 
nuit.  •  Omnes  fideles,  qui  scripu  hac,  stylo  Ucct 
incullo  exarata,  legere  vel  audire  non  despe- 
xerint,  comraoniti-  sint  et  communiti,  quan- 
lum  in  nobis  est,  ut  in  omni  locuUone,  qua 
dicitur :  i  Secundum  quod  Deusest,secundum  quod 
homo  est,  •  caveanr  et  diligenter  studeant  adver- 
lere,  quo  respiciai  quod  dictum  est,  utrum  ad  per- 
sonam,  an  ad  naturam,  vel  forte  aliquando  ad  cau 


EWSTOLA  Xm. 
EJHsdem  ad  eumdem  epistota,  —  PaUum  e$$e  a  u 
eum  in  curia  imperalomfui$sedi/famalum.  Redituu 
ad  conirover$am  qu(e$tionem,  in  qua  magno  $ibi 
prcesidio  concilium  Eplminum  e$$e  arbitratur. 

Serenissimo  domino  suo  E.  venerabili  Babenber 
gensis  Ecclesiae  antisiiii,  frater  G.  de  Richer^ 
sperge  devotas  orationes  cum  fideli  obsequio. 

Dilectus  filius  noster  Joaunes  capeiUnus  domini 
mei  archiepiscopi  veniens  a  vobis  intimavit  niihi, 
graviter  vos  erga  meam  parvitatem  commotum,  eo 
quod  ex  relatione  aliquorum  insinuatum  sit  vobis, 
me  coram  domino  imperaiore  sinistre  locutum  de 


sam,  et  ita  determineni  hoc,  et  alia  his  similia,  ut  ^  vobis,  et,  unde  roagis  moveremini,  de  domino  ar 


a  traniite  et  a  regula  fldei  catholicae  non  recedant 
De  quautum  in  hoc,  vel  ex  hoc,  et  in  eo.  vel  ex  eo 
et  caeteris  hujusmodi  similiter  judicandum.  De  simi- 
libus  enim  idem  Judicium.  Semel  haec  dicta  sufli- 
dant. 

EPISTOLA  XII. 
Geif^oki  ptmp.  Reiehenpergen$i$  epi$tola  ad  Eberhar- 
dum  ipt$c.   Babenberg.  —  Re$pondet  breviter  ad 
prtorem  ejus  epistoiam,  nuntiatque  $e  plenum  opu$ 
de  €ontrover$a  qumiione  per$crip$i$$e. 

Serenissimo  Domino  suo  E.  Babenbergensl  epi- 
«copo,  frater  G.  de  Richersperge,  devous  oratlones 
cuDL  fideli  obsequio. 


chiepiscopo.  Faleor  quod  jusla  esset  erga  me  indi- 
gnatio,  si  esset  verum,  quod  dictum  est  vobis.  Ne 
autem  putetis  verum,  quod  falsum  est,  ab  ipso  Au- 
gusto  vobis  clementissimo  cognoscere  poteritis  me 
non  aiiud  vel  aliter  dixisse,  quam  nuuc  vobis  con- 
fiteor. 

Cum  sinistre  delatiis  ei  iuissem  ab  illo  Folmaro, 
qui  quasi  follis  amarus  amara  de  me  seminaverat, 
quique  velut  meretrix  infausta  domino  imperatori 
Telut  alteri  Salomoni  suggesserat  mortuum  suuni 
esse  meum,  et  meum  vivum  esse  suum,  quasi  ego 
Dei  honori,  atque  ipsius  Augusti  coronse  imperiali 
dctraxerim  in  scriptis  meis,  quod  ipsum  feciste  pa- 


Litttrasvestras  gratanter  accepi,  accepUs  dili-c  lam  est  legenlibus  profanum  ejus  libellum,  domino 


genter  periegl,  periectas  memoriae  commendavi  eo 
aueniius,  quod  in  eis  aaimadverti  eam  sapientiam, 
quaesuaviteretfortiterdisponiiomnia,  quia  forti- 
tudo  increpationis  mista  suavilate  discretionis  ve- 
hcmenter  meam  parvitatem  commonuit,  ne  rebus 
ad  sirailiiudinem  induciis  arbitrer  assignandara  pro- 
prietatem  significationis,  ut  verbi  gratia,  quia 
furi  Dorainus  in  Evangclio  seu  fulguri  assirailatur, 
ideo  fur  aut  fulgur  esse  pntetur.  Unde  qiiod  vestra 
prudentia  in  quadaro  simililudinc  vassalli  nomen 
Christoassimilavii,  non  iu  mihi  suasistis  intelligcn- 
dum,quasi  Chrislus  oflicio  vassalli  fnngatur.  Sciatis 
ergo  quod  nQu  iu  sapui,  imo  iion  iu  desipui,  ut  a 
vobis  puuverim  hoc  sentiri,  quanivis  pro  siroili- 


meo  archiepiscopo  missum,  sicut  e  regione  mani- 
festum  est  legentibus  mea,  me  ita  non  sapere,  ut 
ille  de  me  disseminavit,  mittens  circomquaque  sua 
fignenu,  quae  dicit  et  scribit  hare$e$  esse  Gerhohi ; 
cum,  inquam,  sic  delatus  fuissem  in  curlam  impe- 
rialem,  iste  quoque  sermo  exiit  inter  capellanos 
curiae,  aliosque  multos  fratres,  quod  vos  me  convi- 
cisseUs  de  manifestis  haeresibus,  et  coarcussetis  ad 
confessioDcm  haeresium.  Quud  non  iu  esse  novit 
vestrapieus,  quaexhorUnte  proinisi  me  scripu 
mea  diligentius  inspecturum,  et  si  quod  iii  eis  in- 
venirem,  oflendiculum,  beati  Augustiiii  exemplo 
planandum.  Quod  etiam  facere  studui  in  opusculo^ 
quod  noviter  perfectum  judicio  domini  mei   archi- 


ladiiie  quadam  in  collaiione  fraterna  inlroduxeritis  D  episcopi  et  vestro  paratus  sum  supponere,  atque 

iiomen  vassalli.  Sed  quia  intellexiex  occasioneifiius 

collalioiiis  murmurare  quosdam,  quasi  ego  ibidem 

coiifessus,  aut  convictus  fuerim  de  iiidubitabili  hae- 

rcsi,  ad  dominum  abbalem  Windbergensem,  ve- 

sinim  fidelem,   pro    mea  excusatione,   non    pro 

f estrae  honesUtis  infamalione  quaedam  scripsi,  qui- 

bus  etiam  improbationem  vassalli  breviter  inter- 

scrui,  quod  ulterius  in  scripiis  meis  iterare  liben- 

ler  cavebo,  quia  vobis  grave  sentio.  Ex  occasione 

autem  illius  vestrae  collalionis  mea  scripu  diligen- 

lius  pertrarUndo  potius.  quam  retracUndo  scru- 

Utus,  opusculum  peregi  ad  personam  doraini  mci 

Salzburgensis,  quod,  ab  ipso  lectum,  domino  Bri- 

lieosi  misi  legendum,  cogiians  ctiara  vestrae  discre- 


ipsiusRomani  pontificis,  cum  opportunum  fuerit 
tempus,  tempesute,  quae  nunc  saevit,  imperante 
Domino  sedau. 

Cum  ergotalia  fuissent  in  curiam  serainaia,qua?- 
situm  est  a  me  an  haec  vera  essent.  Negavi  dicens 
esse  quidem  vos  adversarium  mihi  in  senteniia 
sicut  multi  litterati,  sed  non  iu  crudeliter,  ut  me 
judicaretis  haereticum.  Tunc  interrogante  Augusto, 
utrumne  dominus  meus  archiepiscopus  esset  me- 
cum,  an  contra  me,  dixi  neque  pro  me  neque  con- 
tra  me  illum  esse.  Unde  rogo  super  accusatione 
isU  habeatis  me  excusatum,  iieque  vobis  indignum 
sit  vel  grave,  quod  haeresis  nolam  repuli,  et  adhuc 
repelio  a  me,  qui  cupio  esse  ac  dici  catholicus,  ctsi 


851  GERHOHI  PRi£POSITI  REICH£RSPERG.  STl 

modicas»  paratus  in  Clirisli  patientia  A  tero  ad  servum  sive  ad  servos.  Qufa  ergo  perpe* 


pauper  ac 

ferre  itiulta  convicia  praeter  notam  scliismaCis  et 
hseresis.  Nam  haereticum  esse  ac  datmonium  ha- 
bere  pene  s«n(  paria,^  neque  in  talibos  hahenda 
est  patientia,  ut  si  fuerint  object»,  non  refellantur. 
Caetera  opprobria  sunt  ferenda  exemplo  Christi» 
qui  cum  diceretur  homo  vorax,  potalor  vini,  se- 
ductor»  saroaritanus,  amicus  publicanorum,  tacuit 
quasi  homo  non  habens  in  ore  sno  redargutiones, 
cum  potuisset  hsec  omnia  faisih'casse  ae  negasse. 
At  cum  diceretur  habere  daemonium,  non  tacuit» 
sed  respondtt  dicens  r  Ego  damonium  non  ha- 
teo,  $ed  honorifico  Patrem  meum^  et  vot  inho^ 
norastts  me  {Joan.  vni).  Exempfum  dedit  nobis, 
Bi  et  nos  ita  faciamus  parCicnler  sufTerendo,  quod 


tunm  est  in  Cbristo,  ut  sic  Filius,  rccte  nunc  et  ia 
aeternum  Deus  asseritor  esse  Pater  ejus.  ftero  quia 
perpetuuni  in  Christo,  ut  sii  creaCora,.  recfe  creator 
Deus  asseritur  Deus  ejus.  Verum  quia  nmi  est  io 
eo  perpetuum,  nt  serviat,  com  servitnti  ejus  domi- 
nium  snccedat,  non  qualecunque  sed  siimmum  ex- 
inanita  forma  servi,  non  ut  non  sit,  sed  ut  domine- 
tur  in  toia  repubnca  Dei  Patris.  Quisquis  in  Giristo 
vel  Deum  hominis  Dominum,  ef  servum  vel  homi- 
nem  Dei  servum  praedicat,  Christom  secat  in  duos, 
Doffiinum  et  servom  contra  Ephesinum  concilium» 
quod  otinam  vos  pensaretis  ex  integro  com  episto- 
lis  et  gestis  et  sententiis  eidem  insertis.  Credo 
qood,  sicot  Hiiariom  dicilis  et  vestrom  et  nofttruro» 


assimnamur  aspidi  surdae  et  obduranti  aures  soas,  ^  sic  idem  concitiom  diceretis  et  nostromet  vestroni, 

et  tam  Hilario,  qoain  praedicto  concilio  cousenCien- 
tes  idipsom  diceremos,  et  saperemos  pie  iuterpre- 
tando  sobjectionem  qoa,  licet  Filius  maneat  et  per- 
maneat  in  aBternom  subjectus,  gratias  illi  agvndo  sc- 
euiidom  natoram  humanam,  gratis  In  eo  exaltatam» 
et  gloria  divina  gloriOcatam,  tameii  aequale  imo  idero 
cum  Patre  Dco  habcBS  domiiiium,  noo  ultrft  euni 
nominabit  vel  recognoscet  Deom  suurn,  skut  coni 
recognoscit  Dcum  snom  et  Patrem  suom  :  Dcum 
suum,  sub  quo  est  homo;  Patrem  suum,  cum  quo 
est  unus  Dominus  ipse  homo. 

Claret,  sicut  putamus,  non  surdis  auribus  nos 
audisse  iliud  Augustini :  c  Deum  meum,  sub  qno 


vel  Goliae  suo  gladio  feriendo,  vel  etiam  vulpi 
foveas  habenti,  et  aliis  monstris,  ut  non  inde  mo- 
veamur  ad  iram,  sed  ad  compassioncm  talia  de  no- 
bis  credentium  et  dicentium.  Yeruni  si  haeresim, 
sciircct  crrorem  iii  flde  pertinaci  animositaie  defen- 
sum  quis  objiciai,  licet  unicuique  recte  credcnCi,  et 
id,  quod  credic,  confitenti  dicere :  Non  sum  bxreti- 
cus,  et  ego  pestilentiae  hujus.daemoniom  non  habeo, 
et  honorifjco  Deum,  et  vos  inhonorastis  me.  Omnis 
quippc  catholicus  lionorincaiido  Christum  honori- 
ficat  Deum,  quia  Christus  Deus  est.  Crei/tds,  inquit, 
ffi  Deum,  ei  in  me  eredite  {Joan,  xiv).  f  Coiisequens 
cnim  cst,  >  ait  siiper  Joannem  Aogusiinus,  c  ut  si 


in  Deimt  crcdiCis,  et  in  me  credere  debeatis,  quod  ^  ego  homo  sum.  i  Commonemus   et  nos  parvuli 


noii  esset  consequens,  si  Cbristus  non  esset  Deus.  i 
Est  autem  Cbristus  bomo  uncCus  et  perfcctus  Deus  et 
perfeclus  bonio,  etiam  in  forma  servi  Dominus  at- 
Cissimus,  non  bal)ens  alciorem  sc  dominom,  licet 
ipse,  in  quantum  est  bomo,  super  se  ve!  potius  in 
se  habeat  Deum,  cni  dixit  in  cruce:  Deu$  Deus  ttiens, 
ut  quidderctiquhtime{Matth.  xxviii).  Quem  etiam 
posC  rcsurrcctioncm  diciC  Deum  $uum  {ihid.) ;  Dei 
videlicet  nomine  srgniiicans  aitissimam  Divinitatem, 
cui  subjecCa  serviuiil  omnia  crcata,  cui  etiam  ser- 
▼ivit  in  Cbristo  humanicatis  creatura  exinanita  in 
co  Dei  forma,  non  ut  non  essct,  sed  ot  occulta  es- 
sct,  qiioniam  ibi  abscondila  erat  fortiiodo  ejos, 
quandoanCe  faciem  ejos  moriencis  ivit  mors  :  ab- 
scondita,  inqoam,  non  annibiiata.  Similiier  ubi 
absorpta  morie  in  victorra  forma  servi  exinanita 
est,  non  ot  non  sic,  scd  ot  optime  sit,  videlicet  non 
jam  serviendo  sed  dominando.  Quisquis  ei  domi- 
nom  constituit  altiorem  se,  videat  unde  hoc  probet, 
qiiod  in  ScripCoris  veritatis  nosqoam  invenitor. 
Nam  Deom  quod  soum  dicat  post  resurrectionem  sed 
nec  antc,  nec  post  resorrectionem  dicit  Deum 
soum  esse  Dominum  soum  :  Confiteor,  Inquit,  tibi^ 
Pater,  Domine  ca:l%  et  terrm^  quia  ab$condi$ti  htec  a 
$apientibtt$  et  prudentibus,  et  revelasti  ea  parvulis 
{Matth,  xi).  Dominum  coeli  et  terrae  dicit  Patrem, 
non  coeli  et  terrae,  scd  soum,  et  recte,  quia  non 
Idem  est  Dominum  esse  et  Patrem  Deum,  cum  alte- 
nim  sit  rclaiivum  ad  filium,  sivc  ad  filios,  allerum 


celsitudinem  reslram,  nt  sicot  nos  aodimos  ex 
commonitione  vestra,  sob  qno,  ila  et  vos  aodiatis, 
com  quo  et  in  quo,  asserentibus  moltis  aoctoritalt- 
bus  evangelicis  et  aposlolicis,  quod  cnm  Patre  at- 
qoe  in  Patre  suo  assomptus  homo  consummata  suae 
virtutis  obedientia  potcntissime  dominatur,  vivit 
et  regnat  in  aeternum.  Qura,  ut  ait  Apostolus,  Cor- 
sedit  m  dextera  $edi$  magnituditti$  in  exceUi$^  tanto 
meiiorangeH$  e/fectu$(Hebr.f\),  baiid  dubium,  qutn 
in  ea  natura,  in  qua  est  faclus,  ^aaiilo  di/feren- 
tiu$  prw  iHi$  nomen  hmreditavit  (f6id). 

EPISTOLA  XIV. 
Eberhardi  ep.  Babenber^,  ad  Gerhohum  prmp,  Reir 

chersp.  epi^oia.  —  ^xplicatur  doetrina   concHii 
^     Ephesinif  aliorumque  tum  doctorum  tum  $acrw 

Scripturce  verba,  quae  Gerhohu$  pro  opinione  $ua 

$tabitienda  adduxit, 

E.  Dei  gratia  Babenbergensis  Ecclesiae  vocatus 
episcopus,  venerabili  fratri  G.  pneposito  de  Richer^ 
spcrge,  idipsum  sapere  in  alterutrum  secundom  le- 
sum  Christnm. 

Prfncipium  litterarum  vestrarum,  obi  de  maledi- 
clis  vos  excosatis,  sicut  mel  dolce  est,  novissima 
vero  amara  sont  velot  absyntbium  vel  acetum  felle 
permistnm,  ubi  nos  quasi  Ephesino  concilio  cod- 
trarios  nolatis,  roinus  fraterne  salva  charitate  ve» 
stra,  dictum  sit.  Sed  absterso  et  excosso  nunc  isto 
pulvere  multas  grates  referimos  benevolentiae  ve- 
strae,  quod  cum  aliquanlulum  discordes  essemos,  in 
cbaritate  fraterua  submonuiiitis^  ct  magnopcre  invi- 


535  EPISTOLiE.  834 

tasiis  nos  »d  convivium  epularum  veslrafum  hoc  A  animae  noslrae  attqiralenDs  saginala  non  ponat  aroa^  ^ 


€84  :  ad  Epbesinum  concilium.  Hiiari  iuique  vuUii 
el  laeio  animo  accedirous,  eo  alacriores  utique,  quo 
el  securiores,  quanlum  ad  fidem,  ulinam  operan- 
tem  per  dileclionem!  confidentes  quod  pro  nobis 
esse  debeat,  et  non  contra  uos  quidquid  appositum 
fuerit  aut  propositum.  Yos  Scripturam  adimplevi- 
5tis  :  Si  esHrierit  inimicus  tuus,  ciba  iilum;  $i  silil, 
poium  da  ilii  :  hoc  enim  faciens  carbones  ignis  conge- 
res  super  caput  ejus  (Rom.  xii).  Utinam  carbones 
isti  vivi  urentes  et  non  consumentes  congerantur 
super  capila  nostra,  ut  ignis  cbaritatis  et  lumen 
Teritatis  exardescat  in  nobis  !  Itaque  epulemur  non 
in  fermento  ▼eteri»  neque  in  fermento  malitiae  et 
Dequitiae,  sed  in  aiyrois  sinceritatis  et  veritatis.  Yi- 
deamus  non  tantum  quid  verborum  superficies  re- 
doleat,  sed  quid  iniimi  saporis  gustus  nobis  ab  in- 
tns  renuntiet.  Yestmm  Epbesinum  conciliaro  (su- 
per  nos  eniro  est,  ut  nostrum  dicamus,  nisi  quem- 
admodum  fldes  catholica  nostra  in  comrounione  fi- 
ddium  contra  Nestorium  babilum  est,  ut  canon 
Ipsitts  condlii  indicat,  qui  ita  reperitur  :  c  Incipit 
eanon  sancti  Ephesini  primi  concilii,  habitus  con- 
tra  Nestoriuro  Constantinopoiitanum  episcopum, 
qni  purum  bominero  ex  sancta  Maria  Yirgine  naturo 
asseruit,  ut  aliaro  personam  carnis,  aliaro  faceret 
deitatis,  nec  unum  Cbristum  in  Yerbo  Oei  e(  carne 
sentiret,  sed  sejunctlm  allerum  Filium  Dei,  alte- 
mm  Filiuro  horoinls  praedicaret.  Cui  synodo  vice 


ruro  dulce,  et  dulce  aroaruro,  habito  certo  modc- 
raroine  discretionis,  quid  non  credenduro,  vel  quid 
credenduro  sit.  Credere,  quod  Deus  Yerbum  Dei  ei 
Dominus  Christi  sit,  Nestorianum  vlrusest.  Si 
quis  autem  boc  credit,  manifestissime  in  duo  di 
vidit  unum  Christum  Fiiium  et  Dominum,  et  se 
Ipsum  Dei  Yerbum  Deum  sibi  facit  et  Dominum. 
Sed  ipse  Deus  sibi  nec  servus  est  nec  Domi- 
nus,  quia  omnia  inconvenientia  sequerentur  ex 
iiio  errore  Nestoriano,  si  quis  Deuro  Yerbum 
diceret  esse  et  Dominuro  Cbristiy  scilicet  Dei  et 
boroinis. 

Illud  vero  non  surda  aure  praetereundam,  sed  fir- 
roiter  retinendum  est,  quod  dicitur  :  c  Nullatenus 
Ignoramus,  quod  manens  Deus  bomo  quoque  factus 
sit,  etc.  Evidenter  enim  horoini  assignatur,  ut  sub 
Deo  sit  utpote  Doroino,  quod  superius  rerooturo  est 
a  Deo  et  comprobaturo,  quod  Deus  sub  Deo  esse 
non  possit,  et  quod  sibi  Deus  nec  servus  esse  pos- 
sit  nec  Dominus.  Quapropter  aptc  concluditur  : 
c  Ergo  sicut  homo,  quantum  decenler  exinanitionis 
mensurae  congruit,  sub  Deo  se  esse  nobiscuro  disse- 
ruit,  hoc  ctiaro  roodo  sub  lege  factus  est,  quamvis 
ipse  promulgaverit  legem,  et  legislator  ut  Deus  ex- 
stiterit.  i  Si  ergo  nos  Yerbum  Dei  Patris  diceremus 
Deum  vel  Dominuro  esse  Chrlsti,  de  Yerbo  et  carne 
duas  personas  facientes,  qui  sensus  baereticus  est, 
et  capitulo  seito  praedicti  concilii  condemnatus, 


sancti  Coelestini  papae  praesedit  sanctns  Cyrillus  q  sine  dubio  contra  syrol>oluro,  et  contra  fidem  catho- 


pattiarcba  Alexandrinus,  letcoitera  sequentia  sancti 
eoncilii.) 

Sed  jaro  ad  ea  veniamus,  quae  vos  ex  symbolo 
ejusdem  concilii  quasi  contraria  nobis  denotare  ex 
sensu  lilterarum  vestrarum  percepimus,  et  graviter, 
prout  oportebat,  accepirous.  Quoruro  textus  subno- 
tatus  est,  ubi  praescribitur  Nestorio  quid  abdicare 
▼elabjuraredebeat:  cSed  neque  Deuro  aut  Dominum 
Cbristi  Yerbum  Dei  Patris  asserimus.  Ne  iterum 
manifestius  in  duo  dividamus  unum  Christum  Fi- 
lium  et  Dominum,  et  iu  crimen  sacrilegii  incidarous, 
Deum  illi  se  ipsum  facientes  elDomlnum  (<ic).Unitu& 
quippe  sic,  ut  snperius  dixirous,  Deus  Yerbum  car- 
ni  secundum  substantiam  Deus  est  omnium  et  Do- 


licam  gravissime  peccaremus,  manifestius  in  duo 
dividentes  Christum,  quam  illae  haercses,  quae  ibi 
ante  hunc  locum  articulatim  et  sigillatim  damnatae 
sunt.  Quia  cum  omnes  communiler  Christum  divi- 
dant,  tamcn  secundum  iUa.  priora  menibra  ab  in- 
carnatione  Deus  non  negatur  homini  unitus  quo- 
quo  modo  :  secundum  Nestorium  autem  homo  pu- 
rus  de  Yirgine  natus,  et  poslmodum  susceptus  affir- 
matur  a  Yerbo  quasi  Deo  et  Domino  creatore  suo, 
el  ita  ChristusDeus  et  bomo unus  et  idem  in  per- 
sona  sectus  secundum  eum  in  duos,  Domiuum  vi- 
delicet  et  servum  sibimetipsi  et  Deus  csset  et  Do- 
minus.  Quod  ineplum  et  impium  esset  credere.  £t 
si  nos  eodem  modo  Christum  divideremus,  foras 


roinator  universitati.  Yerumtamen  nec  servus  est  ^  deberemus  projici  absque  dubio.  Sed  nos  annuente 


ipse  sibi  nec  Domiuus.  Quamvis  cnim  Deum  suum 
Patrem  dixerit,  cum  Deus  sit  etiam  ipse  natura,  et 
de  illius  essentia,  tamen  nuliatenus  ignoramns, 
quod  manens  Deus  homo  quoque  factus  sit,  qui  sub 
Deo  juxla  legem  natura"  huroanitalis  existeret.  Ipse 
vero  sibi  quomodo  vcl  Deus  poterit  esse  vel  Domi- 
nus  ?  Ergo  sicut  homo,  quautum  decenter  exinani- 
Uonis  mensurae  congruit,  sub  Deo  se  nobiscum 
esse  disseruit,  hoc  etiam  modo  sub  lege  factus  est, 
qmmvis  ipse  promulgaverit  legem,  et  iegishitor  ut 
Deo8  exsliterit.  i 

Ad  has,  ut  credimus,  epulas  invitastis  nos, 
quasi  contra  nos  sint,  quae  praemissa  sunt.  At  nos 
ibto  ccelesti  manna  libcntcr  vcscimur,  ut  aridilas 


Deo  neque  confundentes  personas,  neque  substaii- 
tiam  separantes,  non  ita  dicimus,  sicut  Nestoi  ius 
dixit,  aliam  esse  personam  Yerbi,  aliam  Christi, 
et  Yerburo  esse  Deuro  et  Dominum  Chrisli.  Sed  hoc 
diciinus  quod  Yerbum  Patri  coseternum,  et  horoo 
teroporaliter  assuroptus  una  persona  est,  D6us  vidc- 
licet  et  Dominus  noster  Jesus  Christus  c  aequalis 
Patri  secundum  divinitatem,  minor  Palre  secundum 
bumanitalero ;  »  sicut  ipse,  qui  Ycritas  est,  ait : 
Pater  major  me  est  (Joan.  xiv).  Haec  est  antiquitas 
fidei  christianae,  cui  roanus  injicere  exsecrabile  est. 
Certuro  est  enim,  quam  perniciosae  sint  senten- 
tiaruin  novilates  secundum  Caslestinum  papani,  quac 
de  vajiac  gloria;  aroore  desccndunt. 


m  GERHOHI  PRi£POSlTl  REICHCKSPERG. 

Respicile  ergo  el  atienditc,  et  dijudicate  si  nos  A  CbriftCum  in  duo  secare, 


S3G 
nt  saepe  dichim  est,  sed 


contra  concilium  Epfiesinum  Cbristum  in  duo  seca- 
mus,  dum  inseparabtliler  unam  personam  Verbi  as- 
sumentia,  et  bominis  assumpti  credimus  et  conflte- 
mur,  et  naturam  a  natura  ita  distingoimus,  quod 
altera  major,  sicut  prsdiclum  esc,  et  sicut  tota  uni- 
versaiis  Ecdesia  et  tenet  et  concinit  boc  modo  : 
I  Qui  licct  Deus  sit  et  bomo,  non  duo  umen,  sed 
unus  est  Cbristus.  i  Fidelis  sermo.  Qui  ioquitur 
mendacium,  de  proprio  loquitur.  Ne  putetis  nos  de 
propriis  loqui  ea,  quae  dicimus.  Si  forte  non  babe- 
tis  blaspbemias  Nestorii,  quserire,  et  invenietis  ita 
prafc  et  impiissime  eum  sensisse  de  Verbo  Patris, 
quod  Deus  et  Dominus  Cbristi  fuerit  quasi  alterius 


naturam  a  natura  distinguere.  Non  est  nostrum  su- 
per  bujusmodi  Tobiscum  quasi  conlentiosum  funena 
trabere,  aul  aliud  quam  Cbristi  gloriam  quaerere. 
Vincat  Cbristus  in  nobis,  vincat  justitia,  vincat  ve- 
ritas  fidei,  adrersus  quam  portae  inferi  non  praeva- 
lebunt.  Haec  est  enim  illa  gloriosa  Ticloria,  quae  vin- 
cit  inunduui,  fides  nostra. 

Ex  jam  dictis  constat,  ut  credimus,  omnibus  sane 
sapientibus  quod  nos  Cbristum  non  dissecamus,  el 
Epbesino  conciiio  conlrarii  non  sumus.  Angelus  au* 
lem  magni  consilii  inspiret  vobis,  ut  vos  Deuni 
Patrem  omnipolentem  non  deponatis  de  sede  maje- 
statis  soae,  el  eum  sibiroetipsi  non  detrabatis  di- 


personae,  quam  prius  creaverit,  et  posiea  suscepe-     cendo  esse  Deum  el  non  Dominum  creaturae  suae. 


rjt,  cl  sic  duae  personae  Aerent,  quemadmodum  duae 
naturaesunt,  una  persona  suscipientis,  et  altera  per- 
•ona  suscepta.  Unde  et  blaspbemiam  illam,  quae 
rcspondet  pcr  contrarium  praemisso  capitulo  Epbe- 
sini  concilii,  tali  fine  concludil  raaledicus  et  male- 
dictus  ille  Nestorius,  ac  si  Deus  Vcrbum  manens  in 
illa  postmodum  suscepta  persona  ila  locutus  sit  de 
ea  velut  de  sanctuario  suo  :  Solvite  Umplum  hoc,  et 
pott  triduum  rewdificabo  illud  (Joan.  ii).  Ac  si  di- 
ceret  :  Ego  babitator  babitaculum  propria  virtute 
suscitabo,  quod  per  se  impotens  est.  Sic  ab  invicem 
non  discutimus  nos  Verbum  et  carnem  .sicut  Nesto- 
rius,  ul  Verbum  Deum  et  Dominum,  et  Creatorem 
dicamus  Cbristi  et  ipsum  Cbristum  alium  in  per- 


videlicet  bominis  assumpti,  quod  prorsus  esset  con- 
Ira  Epbesinom  conciliom.Conoordatis,  Deo  gratias, 
nobiscum  in  eo,  quod  jam  post  resurrectlonem 
Cbristum  subjectum  Deo  Patri  conceditis  el  creatu- 
ram,  secundum  quod  bomo  est,  qu.ne  per  omnia  voa 
concedere  ante  non  intelleximus.  Sed  quid  valet  in- 
ler  nos  concordia  istorum,  si  adbuc  perseveraveril 
lanta  discordia  in  nobis,  ut  iios  Patrem  Dcum  el 
Dominum  Cliristi  dicamiis,  secundum  quod  ipsc 
bomo  est,  et  vos  Dcum  ejus  untum  concedatis  el 
non  Dominum?  Minima  quaevis  distantia  maximaro 
facit  dissonantiaro,  si  proporlionalis  non  fuerit. 
Primo  dicimus  quia  rota  in  medio  rotae  est  Vctus 
Teslamentum  in  Novo,  et  Noviim  in  Veteri,  quia 


sona  ab  ipso  Verbo,  Domino  et  Creatore  suo,  quod  Q  alterum  continetur  iu  altero.  Et  baec  sunt  duo  labia 


esset  evidentissime  In  duo  secare  Cbristum.  Sed 
banc  Impiam  divisionem  detestantes  simul  cum  ea 
et  omnes  illas  baereses  monstrosas  reprobainus, 
qux'  abdicaud;e  ibi  Nestorio  praescribuntur  vel  be- 
nignitatc,  vel  dignitate,  vel  auctoritate,  vel  colla- 
tione  aggregativa,  vel  connexione  quasi  per  partes 
constitutiva,  vel  participatione,  vel  inbabitatione 
mnum  esse  Cbristum  cum  Deo.  Omnibus  aulem  er- 
roribus  exsecratis  nos  coUigentes  in  eo,  et  cum  eo» 
qui  dicit  :  Qttt  iio;i  coUigit  mecum^  di$pergit  {Luc, 
11),  simpliciter  dic^mus  unum  Cbristum  esse  Deuni 
et  bominem  semper  In  idipsum,  roinorem  confiten- 
les  eum  secundum  bumanitatem  Deo,  aequalem  au- 
lero  Dco,  secundnm  quod  Deus  esl.  Quod  non  est 
onam  et  eamdem  personam  in  duos  dividere,  sed  ' 
duas  naturas  arcano  qiiodam  ineffabili  divinae  ope- 
rationis  in  unaro  personam  consociatas  discernere  : 
quia  ttntff  Dominutf  una  fides,  unum  baplisma 
{Eplies.  IV).  Paulus  apostolus  non  in  doo  sccuit  el 
se  et  omncs,  quando  dixit  :  Etsi  exterior  homo  no^ 
ster  corrumpitur^  interior  tamen  renovalur  de  die  in 
uiem  {II  Cor.  iv) ;  sed  quae  in  uno  bomine  erant,  ab 
invicem  discrevit.  Sic  ergo  quilibel  bominum  se- 
cundum  bominem  interiorem  et  exteriorem  se  ipso 
roajor,  et  sc  ipso  minor  esl  dlversis  respectibus, 
nec  ideirco  unus  bomo  plenus,  sed  unus  bomo  du- 
plicis  naturae  est.  Quid  crgo  mirum,  si  et  nos  in 
Cbristo  ea,  quae  Cbristi  sunt,  distinguimus,  natu- 
ram  vidclicet  divinam  ct  bumanam  ?  Non  est  boc 


sponsae  sibi  consonantia.  Quid  ergo  referl,  ubi  re- 
periatur  bic  vcl  ibi?  tantum  ut  inveniatur  certa 
auctorius  eoruro,  quae  lenemus,  et  dicimus.  Si 
Cbristus  ante  resurrectionem  vel  post  resurrectio- 
Qcm  non  dixit  omnia,  non  praejodicat  veritati  eo- 
nim  et  auctoritati,  quae  propbetae  protulerunt  vel 
apostoli,  vel  eorum  successores,  qoia  idem  utrius- 
que  Teslamenti  aoctor  est  lesle  Apostolo  :  Mnltifa^ 
riam,  muttisque  modis  olim  Deus  loquens  patribus  in 
propitetis^  novissimis  diebus  istis  iocuttts  est  nobis 
{Hebr.  i),  etc.  Etsemper  ileralur,  et  reiteratur?  Os 
enim  Domini  locutum  est  {Isa.  xl).  Et  caetera  bis 
similia.  Novum  proprie  Testamentum  esl.  Testi- 
monia  sunt  dicta  propbetarum.  Morte  teslatoris  te- 
*  stamentum  confirmatum  est,  testibus  praemissis 
corroboratum ;  alioquin,  testamentom  inofliciosuro 
videretur,  quod  nullum  baberet  testiroonium.  Si 
crederetis  Moyti^  crederetis  utique  et  mihi  {Joan.  v), 
dixit  Christus.  Intrepide  ergo  testes  veritatis  seqoi- 
mur.  Et  forte  Veritas  6mnia  dixit  in  propria  per- 
sona  Cbristi,  sed  nos  intelligere  aui  non  possurous, 
aut  nolumus  secundum  Augustinum  super  Joan- 
nem,  cum  Ipse  Cbristus  dicat  :  Omitta,  qumcunque 
audivi  a  Patre  meo^  nota  feci  vobis  {Joan.^  xv). 
Qtiando  Deum  dixit,  satis  declaravit  et  Dominum, 
sed  vos  forsitan  noluistis  advertere.  Quapropter 
audite  quid  ipsc  dicat  :  Ntn  me  videbitis  amodo, 
donec  dicatis  :  Benedictus,  qui  venit  in  nomine  Do- 
miitt  {Matth.  xxiii).  Audite  David,  audite  pueros 


537 


EPlSTOLifi. 


m 


elamantes  :  Benedictnt^  qui  venit  in  nomine  Domini  A  nem,  iiec  post  resurrectionem  Invenitur  Patrem  ap* 


(PsaL  cxix).  Ipse  et  Dominus,  et  a  Domino  missus. 
Agnoscite  eum,  quem  Simeon  agnovit  Ghristum  Do- 
mini,  de  quo  responsom  accepit  non  ab  alio  quam 
a  Spirilu  sancto. 

Vidimus  equiJem,  et  bene  vidimus  secundum  glo- 
riationem  litterarum  vestrarum,  quam  bene  intelle- 
xeritis  illud  in  Augustino  :  c  Sub  quo  et  ego  homo 
8uro.  I  Yellemus  tamen  aliquantulum  melius  intel- 
lexisse  tos.  Cum  enim  subjectum  concedatis  in 
natura  humana  ut  creaturam  Creaiori  suo,  quare 
non  ut  Domino?  Quid  timebatis  ab  illo  negotio 
perambuiante  in  tenebris  baeresis  Nestorianae,  ne 
idem  sibimet  esset  Deus  et  Dominus  ?  Jam  timeu- 
dum  non  est  quia   comminutum  est  illud  caput 


pellasse  Dominum,  ideo  negatis  eum  esse  Dominum 
suap  creaturae,  videte  quid  dicatis.  Yo«;ando  enira 
Deum,  Dominum  quoque  professus  est,  cum  non 
possit  esse  Deus  alicujus,  cujus  non  sit  Dominus. 
Quia  quamvis  diversis  respeclibus  dicatur  idem 
Deus  et  Dominus,  neutrum  lamen  excedii  alterum, 
et  proprie  et  singularitcr  accepta  nomina  h;ec  uni 
soli  conveniunt  ex  quo  et  in  quo,  et  per  quem  om- 
nia.  Unde  est  illud  :  Dominum  Deum  tuum  adorabis 
et  iili  soli  servies  (Matth,^  iv).  Aliter  autem  accrptis 
vocabulis  sunt  et  dii  multi,  et  domini  multi.  Enim 
vero  onines  paginae  sacrse  Scripturae  plenae  sunt, 
qualiter  el  Deus  in  Domino,  et  Dominus  iiitelligatur 
in  Dco.  Yerbi  gratia  :  HwcdicitDominus.Ei  llem; 


vituli,  et  in  cineres  redactum,  Deo  gratias.  Quam-  ^  Ego  sum  Deus  vester  (Lev,  xxi).    Et  Deus  in  Do 


obrem  stcut  vos  dixistis  nobis,  si  ri:e  mcminimus, 
Yidetc  an  bene  intellexeiimus  Augustinum  :  ita 
nos  au]ua  lance  remetimur  vobis  mullum  paciA- 
ce  :  audite,  et  intelligile  Christum  loquentem  in 
propbeta  ,  de  se  confltenUr  dicenle  :  Audiam  quid 
toquatur  in  me  Dominus  Deus  (Psal,  lxxxiv).  Ex- 
surge,  inquit,  et  intende  judicio  meo^  Deus  meus,  et 
Dominus-meus  in  causam  meam  (Psal.  xxxiv).  Sic 
Cbristus  Agnus  ille  occisus  ab  origine  mundi.  £t 
quid  Augustinus?  cExsurge,  ct  intra  judicium 
mecum  Deus  meus,  et  Dominus  meus,  non  in 
poeiiam  meam,  sed  in  causam  meam ;  non  in  id 
quod  niecum  babet  latro  commune,  sed  in  illud 


mino ,  et  Dominus  in  Deo  intelligitnr.  Si  non  vtil* 
tis  credere  roihi ,  crcdite  saltem  prophctis,  et  ipsi 
Moysi ;  et  si  non  vullis  credere  Moysi ,  credite 
saltem  angelo,  et  videbitis  veritate  niti ,  quae  dici 
mus.  Ave  Maria,  inquit  angelus,  gratia  plenoy  Dotiit- 
nus  tecum  (Luc,  i),  id  est  :  Deus.  Unde  Petrus 
Alexandrinus  episcopus,  damnator  Arii :  i  Yerbum 
caro  factum  esl,  ct  habitavit  in  nobis  ,  scilicet  ex 
quo  angelus  virginem  salutavit  dicens  :  Ave  gratia 
plena,  Dominus  tecum.  Dominus  tecum  dixit  Ga- 
briel  *  quod  est  Deus ,  denionstrans  carnem  futu- 
rum ,  juxta  quod  scriplum  est  :  Spiriius  sanctus 
superveniet  in  te  (Luc,  i).  Denique  cum  Cbrisli  no- 


quod  beati  qiii   perseculionem  patiuntur  propler  q  mina  sint  Dei  in  Ilebraeo  plena  mysterio ,  nunquid 


justitiam.  Martyrem  non  facit  poena ,  sed  causa.  i 
Item  :  f  £t  tu ,  Domine,  fac  mecuro  propter  noroen 
meum.  i  Superquem  locum  Augustinus  ait :  f  Pa- 
ter  quippe  adjuvat  Alium,  in  quautum  Deus  homi- 
Dem  propter  formam  servi,  cui  homini  Deus,  et 
coi  in  forma  servi  etiam  Dominus  est  Pater.  i 
Cum  dixeritis  vos,  nusquam  in  Scilpturis  verilatis 
boc  inveuiri ,  videte  an  haec  Scriptura  veriutis 
sii. 

Si  objicitis  quod  Altissimus  altiorem  se  non  ha- 
bet,  quia  canimus  Christo  :  <  Tu  solus  Dominus,  tu 
solus  Altissimus,  i  cavendum  esi  ne  offendatis  in 
petra  scandali.  Gigas  enim  ille  geminae  substantiae 
est,  altiludine  divinitatis  tantum  excedens  horoinem 


omnibus  his  nominibus  privavit  Patreni  Filius,  quia 
non  omnibus  his  invenitur  eum  appcllasse  in  Evan- 
gelio?  Miramur,  nec  salis  admirari  possumus,  cum 
Deum  Christi  dicalis,  quare  Dominuro  Christi  non 
recipiatis ,  curo  Istoruro  noroinuro  viro  ex  dulia 
et  latria,  qiiae  vobis  satis  nota  sunt,  eridenter  pos- 
sitis  perpendere,  curo  latria  Deo,  dulia  Domino 
conveniat ,  non  Domino  soli ,  qui  est  Deus ,  sed 
et  angelis  et  hominibus  suo  modo  deferenda,  Qua 
autem  ratione  vos  utiroini  a  Christo  ad  Palrcm, 
eadem  a  simili  uti  possemus  et  nos  a  discipulis  ad 
Christum,  ne  quibuslibet  aliis  vocabulis  appellare- 
rous  Christuro  quaro  eis,  quibus  discipuli  legunlur 
usi  fuisse  in  Evangelio,  qu»  Salvator  ipse  compre- 


Msompturo,  ut  et  Deus  et  Doroinus  ejus  sit :  et  D  hendit  :   Vos  vocatis  me^  Magisur  et  Domine^  et 


qnantum  ad  hoc,  solus  Dominus,  sotus  Allissimus 
esl  Christus,  a  Patre  et  Spiritu  sancto  esscntialiter 
Indivisos.  Sicut  in  praedictis  locis,  sic  et  iu  aliis 
pluribus  in  eodem  propheta  Deus  et  Dominus  Chri- 
8ii  Pater  vocari  reperitur.  Item  in  Isaia  propbeta  : 
Bmc  dicit  Dominus  :  Ecce  servus  meus,  suscipiam 
eum^  electus  meus^  complacuit  sibi  in  illo  anima 
mea  (Isa,  xLii).  Quod  in  Evangelio  mutato  nomine 
dicitur  :  Ecce  puer  meus  (Matth.  xii) ,  neroinem 
rooveat  :  quia  translatio  translationi  non  praejudi- 
cat,  curo  et  centurio  dicat  :  Puer  meus  jacet  in  do- 
mo  paraiyticus  (3!atth,  viii),  pueruro  vocans  ser- 
Tum  usitato  more  loquendi.  Qutd  ultra  petitis? 
Si  dicitis  :  quia  Cbristus  nec  ante  rcsurrectio- 


bene  dicitis^  sum  etenim.  Nunquid  ergo  Deus  eo- 
rom,  et  nosler  non  erit,  qoia  iion  dixerunt :  Mar- 
gistery  et  Deus,  et  Domine;?  Ast  nisi  in  Domino 
Deum  intellexissent,  utique  correpti  foissent  sicut 
et  ille,  qui  dixit  ei  :  Magister  bone,  (Marc,  x).  Sed 
quia  ille  Deumnon  credidit,  etsimplicitermagistrum 
appcllavit,  isti  vero  Domioum  vocando  in  Domino 
etiam  Deum  inlellexerunt ,  jure  budem  istoruro 
redpit  inquiens :  Bene  dicilis.  Illuro  vero  redargiiit 
dicens  :  Quid  me  dicis  bonum?  Nemo  bonus  nisi 
unus  Deus  (Marc.  x).  Ac  si  diceret :  Quia  Dcuro 
roe  non  credis,  impie  roe  et  non  recte  bonuro  ma- 
gistrum  confiteris.  Hac  ipsa  raiione  Dominus  nostcr 
Jesus  Cbristus  privabitur  suo  spcciali  uomine,.quod 


5o9  GERIIOlll  PRJilPOSITl  REICIIERSPRRG.  540 

esi  ictragaiQinalon»  qiiod  dicilur  inlerpretalum  :  A  spicit,  sed  veritas  nihilominus  in  ipso  cst.  Unde  Au- 


Principiom  passionis  Titae  iste.  Quorsum  autem  di- 
ligens  ilia  nominum  et  prophetica  inculcatio  evanes- 
eet :  Et  vocabitur  nomen  ejus  Admirabilis^  Consilia- 
ntrs,  Deus,  Fortis,  Pater  futuri  sagcuUf  Princeps  pa- 
cis?  (/sa.  IX.)  Si  dili^entius  considerare  veilelis  au- 
ctoritatem  illam  ,  unde  vos  munitis  :  Confiteor 
tibi ,  Pater^  Domine  cteti^  et  ierrtt  (Matth,  xi) ,  non 
diceremus  aliud  nisi  :  Pax  vobis  !  quia  dicendo  : 
Pater,  Filium  Dei  se  confitetnr  :  dicendo  :  Domine 
ctBli  et  terrm^  suum  Dominum  confitetur,  secundum 
quod  ipse  homo  et  creatura  Dei  est.  Nomine  enim 
eteli  et  lerrce  universa  creatura  comprehenditur, 
qula  In  principio  creavit  Deus  ctelum  et  terram  (Gen. 
i).  El  :  Qui  vivit  in  mtemum^  creavit  omnia  simul 


gustinus :  c  Formam  servi,  id  estnaturam  servi  acce- 
pit  in  suam  Deus  ille  personam,  atqiie  ita  hominum 
Factor  in  similitudiuem  bominum  factus  est  i  etc. 
Qn»  rerum  veritas  in  ipso  non  est  abolita  in  re- 
surrectione,  eicepta  mortalitate,  et  caeteris  hujus- 
modi,  quie  sunt  poena  peccatL  Quia  tunc  vere  ante 
faciem  ivit  mors,  ut  vos  dicitis,  et  sicnt  PropheU 
praedixit.  Quod  autem  de  exinanitione  form»  ser- 
vilis  introducitis,  satis  supo^eri  poterit,  ut  nobis 
videtnr,  quia  exinanitio  ad  humilitatem  respicit, 
servilis  autem  formae  demutatio  ad  glorificatlonem 
et  exaltationem.  Sed  his  omissis  ad  baec  redeamus, 
quod  Christus,  suae  dispensationis  obedientia  com- 
pleta,  per  gloriam  resurrectionis  et  ascensionis  ex- 


{Eccli,  xxiii).  Aut  ergo  homo  assumptus  nomine     altatus,  sedet  ad  dcxteram  majcstatis  in  excelsis 


coeli  et  terrae  includitiir,  aut  non  erit  creatura,  nisi 
dicatur  Cunc  nova  creatura  a  Deo  facta,  quando 
Filius  Dei  carnem  assuropsit,  qiiod  Deus  avertat  a 
cordibus  fidelium  ,  quia  hoc  esset  resuscilare  hae- 
rcsimYalentini,  qui  Valenlinus  Mareionis  discipulus 
Christum  de  Virgine  nihil  corporis  assumpsisse,  scd 
per  cam  quasi  per  fistulam  transisse  asseruit,  et  tunc 
inanis  esset  fides  redemptionis  nostrae,  et  alium 
messiam  exspectare  deberemus.  Quod  autem  Chri- 
stus  de  substantia  terrae  sit,  secundum  quod  homo 
est,  exinde  probatur  :  quia  Veritas  de  terra  orta  est 
(PsaL  Lxxxiv),et :  Qui  sanctificat,  et  qui  sanctifiean" 
tur,  ex  uno  omnes  (Hebr.  ii).  Augustinus  ait  :  c  Cbri- 
stiis  dicltur  Adam,  ct  novissimus  Adam  dicitiir  : 
quia  de  eadcm  matcria  cst.  i  Similiter  cum  dicit  : 
Pater^in  manus  tuas  commendo  spiritum  meum(PsaL 
xxx),  utriusque  naturap  professio  est.  Et  divinae  in 
eo  quod  dicit  Pater,  et  humanae  in  eo  quod  spiri- 
tum  in  manus  ejus  coromendat,  quia  et  Dcus  et 
Dominus  ejus  cst.  Unde  et  ipse  versiculus  ab  ipso 
Jesu  Chrlsto  ia  cruce  canonizatus,  in  persona  ejus 
a  Prophcta  tali  fine  concluditur  :  Redemisti  me, 
Domine  Deus  veritatis  (ibid,).  Recordamini  cujus 
verba  sint  in  Aaibus  apostolorum  :  David  enim  ((t- 
cit  in  eum  :  Providebam  Dominum  in  conspectu  meo 
scmper,  quoniam  a  dextris  est  mihi ,  ne  commovear 
(Act.  ii).  Ejusdem  rei  testimoniis  totus  liber  Sapien- 
tiae  plenus  est.  Si  his  derogatis,  quia  nec  ante  re- 
surrectionem,  nec  post  rcsurrectioncm  Cbristus  ea 
dicit ,  per  hoc  adimitis  auctoritatero  ipsi  Domino 
nostro  Jesu  Christo  dicenti  :  Necesse  est  impteri 
omnia  qum  scripta  sunt  in  lege  Moysif  et  prophe- 
tis  ,  et  psalmis  de  me  (Luc,  xxiv.)  Et  iterum  :  Ad- 
fmc  multa  habeo  vobis  dicere^  sed  non  potestis  portare 
modo  (Joan.  xvi). 

Amodo  de  forma  servi  inquirendum,  quia  di- 
citis  quod  Christus  formam  tantum  servi  retinue- 
rit  post  resurrectionem ,  quasi  negando  eum  ser- 
vire  sub  inquisitione ,  quid  serviat  ?  Christus  ex- 
inanivit  se  ipsum  formam  servi  accipiens  in  <»mt- 
iitudinem  hominum  factus  etc.  (Philipp.  n)  :  non 
tamen  ut  formam  siiie  re,  aul  similitudinem  sine 
veritate  suscipcrct.  Ad  nos  enim  simiUtiido  re- 


Deus  verus,  ct  homo  verus,  aequalis  Patri  secundum 
divinitatcm,  minor  Patre  secundum  humanitatem. 
Hoc  credimus  et  coniitemur,  et  contra  lianc  fidero 
Romanae  et  universalis  Ecclesiae  auctoritate  corro- 
boratam  nuUam  novitatcm,  vel  etiam  antiquitaten 
recipimus.  Si  qnid  autem  quaestionis  emerserit, 
sequimur  institutionem  sedis  aposlolicae,  decrctum 
Coelestini  papae  :  profundiores  dilBcilioresque  partcs 
ingruentium  qiiaestionum,  quas  latius  pertractarunt, 
qui  haercticis  restiterunt,  sicut  non  audemus  con- 
temnere,  ita  non  necesse  habemus  astruerc.  Satis 
sufficere  credirous,  quidquid  secundum  pnedicus 
rcgulas  apostolicae  sedis  nos  scripta  docuerunt,  ut 
prorsus  non  opinerour  cathoIicum,qnod  oportucrit 
praefixis  sentcntiis  esse  contrarium. 

Nec  quisquam  hoc  sstimet  quod  pristinae  subje- 
ctionis  et  obedientiae  servitutem  Christo  dicamus 
incumbere,  cum  etiam  apostolis  dictum  sit  :  Jam 
non  dicam  vos  servos^  sed  amicos  (Joan.  xv).  Et  alibi 
dicatur  :  Jam  non  est  servus^  sed  filius  (Galat.  iv)  : 
Ubi  timoris  illius  servitus  denotatur,  quero  cbaritas 
foras  mittit,  quae  servitus  longe  a  Christo  est,  et  fuit 
seroper.  Sed  hoc  tantum  dicimus,  quod  legibus  b:j- 
manis  solutus  legi  Dei  solummodo  subjectus  est, 
quae  lex  «terna  est,  ut,  sccundum  Augustinum,  scr- 
viat  omnis  creatura  Creatori  suo.  Lex  quidem  illa 
temporalis  obedientiae  tunc  finem  accepit,  quando 
dixit  :  Consummatum  est  (Joan,  xix),  ubi  et  vetus 
^  noster  homo  simul  crucifixus  est  cum  illo.  Sed  lex 
universae  creaturae,  quam  praemisirous,  quam  et 
ipse  suscepit  pro  nobis,  non  quia  debuit,  sed  quia 
voluit,  adhucstatumhabet,  et  perseverat  immobilis. 
Christus  ergo  resurgens  a  mortuisjam  non  morilur^ 
mors  illi  ultra  non  dominabitur  :  quod  enim  ttvtf, 
vivit  Deo  (Rom.  vi) :  secundum  Augustinum  c  Post 
nummuro  tempore  suo  Augusto  redditum,  se  ipsum 
caput  cum  membris  reddens  Deo.  >  Non  ergo  sub- 
jacet  illi  maledicto  quod  ab  Achan  siimpsit  initiuro, 
non  Moysi,  iion  Augusto  tenetup  Caesari,  nec  sub 
ea  nota  servitutis  est,  qua  decalvatus,  et  cum  im- 
piis  reputatus  est,  nec  etiam  parentibus  subditus. 
est.  Omnibus  enim  legibus  humanis  jam  solutus  esl 
lcgis  ille  Lator  qui  sub  lege  factus  eiat,  praetcr  iilam, 


541  EPISTOLi£.    '  51« 

qux  declarata  est,  nostrs  condUioiiis  hnmililatem  A     genere  naturw.  Quwdatn  de  modo  adorandi  Aomt* 
absque  peccato,  et  poena  peccati,  solus  utique  tit/^r 


mortuot  iiber,  qui  tanquam  filius  caput  cum  cor^ 
pore  manet  in  domo  in  aeternnm,  excluso  illo  servo» 
qui  Don  manet  iu  xternum. 

Adoretur  ergo  Christus,  Deus  et  homo,  et  ser- 
Tiat  suo  roodo,  secundum  quod  creatura  Creatori 
suo.  Elefatis  enim  oculis  ad  montes,  unde  Teniat 
auxilium  nobis,  semper  ad  id  revertimur  :  c  Cum 
tradiderit  regnum  Deo  Palri,  lunc  et  ipse  subjectus 
eritei,  qui  subjecit  ei  omnia.  Subjectus  erit,  secuu- 
dura  quod  honio  est,  i  ut  ait  Augustinus,  cum  cor- 
pore  suo,  quod  est  Ecclesia  iili,  qui  siibjecitet 
omnia^  hoc  est ,  Divinitali.  Si  autem  quaeris,  qui 
Tcl  in  quo  scrviat?  Accipe.  Quid  servil  Petrus?  quid 


nem  in  Chrisio,  etc. 

Dilectissimo  domino  suo  E.  venerabili  Babenber- 
gensis  Ecclesiae  episcopo,  frater  G.  de  Richer- 
sperge,  dcvotas  orationes  cum  fideli  obsequio. 

Ludens  in  orbe  terrarum  ab  a^tcmo  aeterna  Dei 
sapientia  tunc  maxime  pro  deliciis  habet  esse  cum 
filiis  hominum,  quando  Ecclesia,  vel  quaeque  etiam 
rationalis,  vel  lidelis  anima  Yerbi  Dei  sponsa 
invenitur  plena  dcliciis,  juxta  illud  in  Canticis  :  Qua 
est  istQy  qua:  ascendit  de  deserto  deticiis  affuens^ 
et  innitens  super  ditectum  suum  ?  (Cant.  viii.)  Talis 
niiuirum,  ni  fallor  est  anima  vestra  lectioni  sacrae 
intenta,  et  in  Scripturis  verilatis  exquirens  verila- 
tem.  Hinc  cst  illa  vestra  palientia,  qua  sustinetis 


Paulus?  quid  spiritus  etanimx  justorum?  quid  an-  ^  modicum  quid  insipientiae  meae,  sed  et  supportatis 


geli  et  archangeii  ?  quid  cherubin  et  seraphin?  Non 
est,  qui  dicat :  Fodere  non  valeo,  mendicare  erubesco 
{Luc,  xvi).  Vis  scire  quid  :  Audi  :  Benedicite,  omnia 
opera  Domini  Domino  {Psat.  cii).  Vis  scire  quo- 
modo?  Omnis  spiritus  laudet  Dominum  {Psat.,  cl). 
Qiiod  specialiter  ad  Christi  personam  respiciendo 
Propheta  idem  his  verbis  expressit :  Conscidisti  sac- 
cmm  meum,  et  cinxisti  me  lcetitia,  ut  cantet  tibi  gloria 
mea  :  Domine  Deus  meus,  in  aternum  couptebor  tibi 
{Psat.  xxix).  Augustiiius  :  c  Quid  est  :  in  aeternum 
confitebor  tibi  ?  In  aeternum  laudabo  te.  i  Haec  causa 
iinaiis,  hoc  toluro  illius  vitae  negotium,  hoc  illud  hoio- 
causlum,qiiod  in  uUimofcstivitat!sdieoflertur,etvo- 


me  pusillum,  cum  silis  vos  magnus  in  Ecclesia 
et  in  rcgno  princeps  ac  dominus  principum.  Sup- 
portalis  tainen  mc,  sicul  dixi,  eadem,  quae  inqni- 
ritis  vos,  inquirentem,  el  ad  hoc  summo  studio  ni- 
teiitem,  ut,  sicut  vos  horlaniini,  idipsum  dicamus 
el  sapiamus.  Quod  ex  parte  nunc  fleri  gaudemus, 
cum  vohis  placet  Ephesinum  illud  capitnlum,  quo 
prohibemur  cum  Neslorio  dividere  Christum  in 
Dominuin  et  servum,  quasi  Verbnm  increatum 
crcati,  et  prae  suis  parlicipibus  uiicti  hominis  sit 
Doniinus,  ut  jam  dictus  Nestorius  docuerat.  Contra 
quem  praedicta  synodus  Ephesina  sic  intonat  :  c  Si 
quis  dicit  Deum  aut  Dominum  esse  Cbristi  ex  Deo 


tum  quod  redditur  Domino  inJerusalem,  quando  col-  ^  Paire  Ycrbum,  et  non  magis  eamdcm  confitetur  si* 


laudabit  Jenisalem  Domiiium,  caputcum  corporesuo 
sabbatizaiis  ab  omni  opere  servili  in  illo  sabbatis- 
Dio,  ei  soli,  qui  posuit  fines  ejuspaccm,  et  adipe  fru« 
menii,  se  ipso  videlicet  convivas  exsatians.  Vis  ergo 
scire  sccretum  hoc,  quid  modo  serviat  Christns  ? 
Interpcilat  pro  nobis,  et  respicit  Dominus  in  faciem 
Clnisti  sui.  Augustinus.  Adhuc  dnbitas,  an  serviat 
Ch:istus?  Audi  quantum  serviat.  Scal)cllum  pe- 
dum  ejus  est.  Unde  :  Adorate  etiam  scabeltum  pe- 
dum  ejusy  quoniamsanctum  est  {Psat.f  xcYiii).  Totum 
autem  hoc  servire  Deo,  regnare  est.  Dixi  vobis  jam 
pridem,  et  audistis,  teste  beato  Hieronymo  super 
psalmos :  c  Quia  idf  m  et  sedet  in  throno  majestatis, 
et  ihronus  est  et  scabellum  pedum  est.  i  Si  ultra 


mul  Deum  et  hominem,  utpole  facto  carne  Verbo 
secundum  Scripturas,  anaihema  sit.  i  Quia  crgo 
sapit  vobis  islud  capitulum,  sapiat  neccsse  est,  unum 
et  indivisum  esse  Dominum  Verbi  et  hominis  Verbo 
unUi,  quod  tolum  est  Christus,  unus  Dominus  cuni 
Patre  suo  ac  Spiritu  sancto.  Licet  enim  de  Verbo  Fi- 
lio  dictum  sit :  Pluit  Dominus  a  Domino  (Exod.  ix), 
non  tamen  duo  domini  sunt  Pater  Dominus,  et  Filius 
Dominus,  quomodo  non  duo  dii  Pater  Deus,  et 
Filius  Deus. 

Nempc,  ut  vos  intelligere  innuitis,  et  verum  est, 
non  aliud  est  Deo  esse  Deum,  et  aliud  esse  Domi- 
num,  quando  utrumque  absolute  dicitur  in  desi- 
gnaiionem  divinae  substantiae.  Quando  autem  nomen 


quseris,   primum  respondeo,  quia  posutt  tenebras  D  Domini,  quod  est  relalivum,  refertur  ad  servum. 


tatibutum  suum  (Psa/.,  xvii).  Si  magis  et  magis  in- 
stiteris,  dico  tibi  cum  Propheta  :  Hie  labor  est 
ante  me^  donee  intrem  in  sanctuarium  Dei,  et  in- 
telligam  in  novissima  eorum  (Psat,  Lxxiii).  Et  cum 
Apostolo  :  0  attitudo  divitiarum  sapienlia  et  scien- 
HcB  Dei !  (Hom.  xi.)  Haec  est  confessio  Petri  dicen- 
tis  :  Tu  es  Christus  filius  Dei  vivi  (Matth,  xvi),  cum 
quo,  et  in  quo,  et  pcr  quem,  et  apud  quem  idem 
Dominus  noster  Jesus  Christus  vivit,  et  regnat  cum 
Spiritu  sancto  in  saecula. 

EPISTOLA   XV. 

GerhotU  responsio  ad  praeedentem  Eberhardi  episto- 
iam,  —  Prolixe  explicat^  quomodo  homo  in  Chri- 
$to  jam  servus  non  sit  conditione,  licet    talis  sit 


non  poKSumus  acquiescere,  hominem  assumptum, 
jam  domiuantem  in  regno  Dei  Palris,  habere  super 
se  Dominumj  vel  ipsum  dici  oportere  servum 
Domini  alicujus,  nnnc  maxime,  postquam  intra- 
vit  in  gloriam  suam,  in  dominium  suum  dicente 
ad  cum  Patre  :  Sede  a  dexteris  meis  (Psal.  cix), 
quod  idem  est,  ac  si  dixisset :  Conregna  et  con- 
dominare  mihi.  Sequitur  enim  :  Dominare  in  me- 
dio  inimicorum  tuorum  (Psat.  cix).  Proinde  quod 
in  Scripturis  propheticis  Christus  dicitur  scrvus, 
aut  Pater  Dominus,  csl,  recle  arbitramur,  ad  illud 
lempus  referendum,  quo  iste  homo  novus,  cum 
esset  Dominus  omnium,  tamen  sub  tuioribus  et 
actoribus  erat,  mhit  differens  a  icrto,  usque  ud  prtc- 


5r>  GERllOHl  PRiEPOSITI  REICHERSPERG.  514 

finitum  temput  a  Patre  (Galat,  iv).  At  ubi  finilo  A     liceat  autcm  et  nobis,  obsecro,  quaedam  mode-> 


scrvitio  successit  regnum  %ternum  ab  angelo  matri 
ejus  praenuntiatum,  jam  non  dico  eum  servumf  sal 
Dominum^  babenlem  cum  Patre  suo  indivisum  do- 
minium,  licet  manente  in  eo  essentia  servilis  for- 
mae,  quie  tamen  scrvilis  obedientiae  modo  jugum 
non  portat,  sed  in  Deo  et  cum  Deo  regnans  domi- 
natur  summo  doroinio,  jam  transacto  illo  tempore 
sessionis  iilius,  in  qua  fatigatus  ex  itinere  sedit 
super  fontem,  largitus  aquam  vivam,  reprobata 
prius  aqua  non  viva,  quam,  qui  biberit,  sitiet  ite- 
rum.  Noo  autem  seraper  illic  sedit,  sed  surrexit, 
ulterius  non  ita  sessurus,  quia  nimis  exallatus 
jam  non  habet  necesse  dicere,  qnoJ  dixit  in  illa 
sua  fatigatione  :  Exsurge^  inquit,  et  intende  judicio 


ste  tangere,  quat  nostram  humilitatem  in  ▼estiis 
ad  nos  scriptis  offendunt,  aut  sua  ambiguitate  du- 
bios  reddunt.  Dicitis,  et  constanter  aflirmatis  Deum 
Patrem  hominis  assampti  Dcum  et  Dominum  exi- 
stere,  et  iion  id  quidem  solum  de  tempore  dispen- 
satorix  humiliiatis,  sed  et  hodic  jam,  videlicet  i?i- 
dem  homini  assumpto  servitutem  quamdam  aeter- 
nam  assignatis.  Hoc  igitur  est,  quod  nostram  par- 
vitatem  offendit,  eo  quod  sicut  Deum  Patrem  a^ 
sunipti  in  Deum  hominis  Dominum  esse  dicendum, 
ex  quo  sedit  in  dextera  seJis  magnitudinis  in  ex- 
celsis,  in  Scripturis  canonicis  non  iuvenimus,  ita 
et  servitutem  jam  glorificato  assignari  non  inveni- 
mus.  Nam  quod  in  propheticis  libris  vel  ille  Do* 


meo^  Deus  meus  et  Dominus  meus,  in  causam  meam  B  minus,  vel  hic  senrus  dici  invenitur,  tempore  dis- 


(PsaL  xxxv).  Hoc  ipsuru  pertractans  Augustinus, 
ut  commemorastis,  ad  idem  tempus  refert,  quo  fa- 
tigatus  ex  itinere  invocavit  Deum  suum  et  Domi- 
num  suum  tanquam  creatura  Crealorem,  et  servus 
dominum,  cujus  tunc  in  servitio  et  obedientia  fa- 
tigatus  crat  ex  itinere.  Sed  nunc  sedens  et  quie- 
scens  ad  dexteram  Dei  Patris  umuipotentis  in  ae- 
t«rnum  quidem  recognoscet  eum  Deum  suum,  ut- 
pote  fact^rem,  a  quo  facius  est  ex  semine  David  se- 
cundum  carnero,  et  Patrero  suuin,  utpoie  genera- 
tionis  suae  divinae  auctorero,  et  hunianae  operato- 
rem  simul  et  auctorem,  Sed  non  recognoscet  illum 
Dominum  suum  ,  quia,  transacto  scrvitio,  sum- 
imim  cum  Patre  suo  habet  dominium  indivisum  in 
utraqu2  natura.  ^ 

QiiA  ergo,  ut  dicitis,  de  nobis  miramini,  cum 
Devin  Chrisli  dicamus,  quare  Dominum  Chiisti 
Don  recipiamus,  ecce  habetis  causam.  Quia  videli- 
cet  quod  factum  est  in  ipso,  semper  erit  fuctum 
recognoscens  Deum  factorem  suum.  Qiiod  au^m 
secunduiti  formam  servi  observavit  mandatum  juxta 
illud  :  Sicut  mandalum  dedit  mihi  Pater^  sic  (acio 
{Joan.  xiv),  jam  totum  est  praeteritum,  ex  quo  ipse 
transivit  ad  Patrem  forma  servi  gioriQcata  et  cla- 
rificata  ea  claritate,  quam  expetiit  ipse  adhuc  ser- 
▼us  :  Clarifica  me^  inquit,  Pater^  apud  temetipsum 
claritalet  quam  habuiy  prius  quam  mundus  esset^ 
apudte  {Joan^  xvii).  Quod  eiponente  Uilario  sicest 


pensatoriae  humilitatis  assignandum  ipsa  Tcrba, 
et  verborum  circumstantiae  innuunt,  ut  est  illud  : 
Exsurge  et  inlende  judicio  meo^  Deus  meus  et  Do^ 
minus  meus^  in  causam  meam  (Psal,  xxxv),  qu£ 
tempori  et  causae  passionis  congruere  dubium  non 
est.  Simul  quoque  perpendat  prudentia  vestra 
quod,  cum  Dei  et  Domiiii  nomen  pro  uno  et  eo- 
dem  accipiendum  in  Deo  asseratis,  hominem  as- 
sumptum,  ni  failor,  dicitis  in  Dominuin  quoque  as- 
sumptum,  ita  ut  unuscum  Yerbo  assumente  Domi- 
nus  sit,  apud  vos,  et  apud  omnes  constare  debcro, 
maxime  cum  et  Apostolus  boc  indubitanter  asse- 
rat  dicens  :  Nobis  autem  unus  Deus  Paler,  es  quo 
omnia^  et  nos  ex  ipso,  et  unus  Dominus  Jesus  Chri- 
stus^  per  quem  omnia^  et  nos  per  ipsum  (1  Cor. 
viii).  Qui  cum  sc  testetur  vcuisse  in  iiomine  Do- 
mini,  quod  et  pueri  clamaverunt  dicentes :  Bene- 
dictus,  qui  veuit  iu  nomine  Domini,  pronomen 
possessivum  neque  ab  ipso,  ncque  a  pueris  ad« 
dilur,  ut  dicatur  in  nomine  Domini  siit  venisse, 
sed  tantum  in  nomine  Domini.  Alias  dicit  :  Ego 
veni  in  nomine  Patris  mei  (II  Thess,  i).  Et  ex  lioc 
sane  intelligi  potest  in  nomine  Domini  Pater  Agu- 
rari,  qui  et  in  lege  Moysi  dixit :  Ecce  mitto  Ange- 
lum  meffffi,  qui  prwcedat  le,  et  custodiat  te  sempcr 
(Exod,  xxxii),  et  caeiera  usque  :  Et  est  noroeD 
meum  in  illo.  Sed  quia  non  dicit :  Ego  veni  in 
iiomine  Domini  mei,  sicutdicit :  Ego  veni  in  nomine 


iiitelligendum,  ut  id,  quod  de  tempore  erat,  glo-  d  Patris  mei  (II  Tliess,  i),  rectius  mihi  videntur  sen- 

sisse,  qui  in  nomine  Domini  totam  Trinilatem  po- 
tius,  quam  solam  Patris  personam  intcllexerunt. 
Quia  sic  venit  ille  benedictus  in  nomine  Doinini»  ut 
ei  conveniat  nomen  Domini  aeque  ut  Patri  et  Yerbo, 
et  Spiritui  sancto,  cum  quibus  tribus  assuroptus 
in  Filium  benedictus  iile  homo  unus  Dominus  est, 
ita  ut  sit  uuus  illorum  trium,  quia  homo  assum- 
ptus  non  adauxit  numerum  personarum.  Habet 
ergo  nomen  Doroini,  et  est  nomen  Domini  in  iUo, 
non  ut  sit  Dominus  vel  Deus  inter  illos,  qui  nun- 
cupative  dominantur  dii  vel  domini  multi,  sed  om- 
nino  super  illos  Doroious  omnipotens  in  summo  to- 
tins  Triniutis  dominio,  quia  hoino  assumptus  cum 
Yerbo,  quod  illum  assumpsit,  non  duo  domini  sed 


riaro  ejus,  quae  sine  teropore  est,  claritatis  accipe- 
ret,  quae  scilicet  ilia  est  claritas,  quaro  Yerbum 
prius  babuit.  Hac  igitur  daritate  induta,  servi  es- 
sentia  et  forma  non  est  ita  exinanita,  ut  non  esset, 
Tcl  semetipsa  fieret  inferior,  sed  glorificata,  ut  se 
ipsa  facta  sit  superior.  Unde  approbamus  quod 
▼estra  prudenlia  sugillavit  hoc  in  litteris  nostris  di- 
ctuin,  quod  forma  servi  eiinanita  sit,  non  ut  non 
sit,  sed  ut  optime  sit,  videlicet  non  jam  serviendo, 
sed  dominando.  Quia  ergo  vocabulum  exinanitionis 
fecit  vobis  oflfendiculum,  licet  iion  induceret  sen- 
fum  praviim,  cavebo  tamen  ulterius  illud  ite- 
rare,  utens  in  hoc  vcstra  eroendatione  seu  corre- 
ptione. 


M5 


EPISTOLiE. 


rM 


iiBiis  est  Dominus.  tnde  licct  sil  gigas  gemhics  A  yel  lunc,  cum  in  carne  ministravit,  quemadmo- 


$ubstaHliiiet  tamen  caveudum  videtur  ne  Yerbum 
Dei  Deus,  quod  in  codcilio»  ut  yos  prudenter  ani- 
madTertistis,  ncgatur  Dominus  Gliristi  Jesu  homi- 
nb  uncti»  aliquomodo  asseratur  esse  Dominus  lio- 
minis  assumpti :  quia  nibil  est  aliud  bomo  in  Deum 
assumptus,  quam  bomo  in  Deum  unclus»  cui  as- 
sumi  fuit  ungi»  quia  non  prius  assumplus,  et  post- 
ea  onctus  creditur,  sed  ipsa  ejus  assumptio  fuit  ei 
regalis  unctio,  qua  proTCctus  est  in  Rcgem  regum 
et  in  Dominum  domiuantiuro,  ita  ut  neque  iu  se, 
neque  supra  vel  extra  se  balieat  aliiorem  se  domi- 
num,  qui  bominem  iUum  assumptum  in  gloriam 
reputet  servum  suum,  cum  adoreiur  ab  omnibus 
Deo  servientibus  angelis  et  bominibus  beatis, 


dum  ait :  Filius  hominis  non  venit  ministran,  sed 
ministrare  (Matth.  xx),  servili  condilione,  et  non 
polius  filiali  dilectione  boc  fecerit.  Hoc  autcm  et 
ipse  confitetur  dicens  :  Meus  cibus  est,  ut  faciam 
votuntatem  Patris  mei  {Joan.  iv).  Non  ait  :  Mes 
servilis  conditionis,  sed  meust  ^it,  cibus  est^  quo- 
modo  si  diceret :  Fillalis  in  nie  dlleciionis  est  ul  fa- 
ciam  voluntatem  Patris  mci. 

In  facili  et  brevi  vcstra^  sestimo  prudenti»  per- 
suasum  iri,  uti  ne  Christuni,  quanivis  in  forma 
servi,  id  est,  in  nalura  noiiri  geuei-is  sit,  sub  ser  • 
vili  conditionc,  qua  omnis  creaiura  Cr.  atori  oIh- 
noxia  est,  vel  in  co  quod  houio  est,  collocetis ; 
nisi,  quod  absit !  et  quod  ego  de  vestra  prudeiitia 


Absit  autem  a  nobls  aliud  de  vestra  prudcntia      non  crediderim,  ctiani  uiiici  et  naturalis  filii  nomeii 


aesiimare,  quam  ut  assumentis  et  assumpti  indivi- 
snra  dominium  asseratis,  sicut  Patris  quoque  et 
Unigeniti  dominium  et  regnum  indivisum  est?  Ab- 
slt  etiam  boc  de  vobis  sestimare,  ut,  cum  Pater  et 
Filius  et  Spiritus  Sanctus  unus  Dominus,  et  unum 
singulare  trium  dominium  sit,  extra  illud  singula- 
ris  dominii  cousortium,  In  quodassumptusest,  bo- 
minem  collocctis  *  Non  enim  simul  stare  possunt, 
ut  in  slugularis  illius  dominii  consortium  sit  as- 
sumptus,  et  in  flde  nostra  sit  extra  vel  infra  coUo- 
candus.  Assumptionem  vero  hanc  in  singularis  du- 
mlnii  consortium  ad  nostrae  bumilitatis  formam 
sive  natnram  pertinere  dubium  non  est.  Nam  Ver- 


et  dignilatcni  siinul  ab  eo  in  eo,  quod  homo  esl, 
vcllctis  abstrahcre.  H.ec  eniin  simul  se  non  patiun- 
tur,  ut  et  iiaturalis  atque  unicus  Patris  in  eo,  quod 
homoest,  filius  sit,  et  in  eodem  conditionalis  ser- 
vus. 

Quod  aub^in  Chrislus  eiiam  in  eo,  quod  bomo 
est,  coinmunis  creaturae  vocabulo  non  censoaicr, 
etiam  Patrum  documenta  nos  instruunt,  in  quiL*Js 
bealus  Amhrosius  praecipuus  est,  cujus  vcrha  sunt 
haec  in  libro  prlmo  de  Trinrtate  :  €  Probemus,  t»- 
quit^  crealuram  non  esse  Dei  FiUom.  Audiviinus 
enim  in  Lvangelio  Dominum  mandasse  discipuiis  : 
Praedicate  Evangelium  omni  creaturae.  Qui  univer- 


bnm  ab  illo  singtilari  dominio  nunquam  dcslitit.  q  sam  creaturam  dicit,  nuUam  excipit.  £t  ubi  sunt. 


Et  bsc  quidem  assumptio  secretiori  sacramciito 
in  nativitate  facta  est,  manifestius  autem  in  as- 
sumptione  Ipsius  in  coelum  faniulantibus  angelis 
eoram  omni  coelesti  curia  facla  et  celebrala  est, 
qoeroadmodum  evangelista  Marcus  testatur  dicens : 
El  Dominus  quidem  Jesus^  postquam  locutus  est 
eiSf  assumplus  est  in  coilum^  et  sedet  a  dexteris  Dei 
{Marc.  x).  £t  Lucas  evangeUsta :  quia  cospit^  in- 
quit,  Jesus  facere^  et  docere  usqtu  in  diem,  qua 
prtecipiens  apostolis  per  Spirttum  sanctum,  quos 
eiegit,  assumptus  est{Act,  i).  EtangeUaiunt  :  f  Jo- 
sus,  qui  assumptus  est  a  vobis  incoelum,  sic  veniet, 
quemadmodum  vidislis  eum  eunteiu  in  coelum.  i 
Qoia  igitur  in  fide  vestra,  simul  et  nostra,  In  illud 


qui  crcaturam  Cbristum  appellant?  Nam  si  creaiura 
esset,  sibi  mandaret  Evangelium  pnsdicari,  et  sub- 
jectus  esset  vanitati  :  quia  testante  Apostolo  :  Om- 
nis  creatura  vanitati  subjecta  est.  Non  igitur  Cbri- 
stus  creatura  est,  sed  Creator,  qui  docendse  crea- 
turae  discipulis  mandat  oOicium.  Arii  hxc  fulise 
perfidia  legitur,utChristum  creaturam  confiterctur: 
ideo  effusa  sunt  Arii  viscera,  atque  crepuit  mediui 
lirostratus  in  faciem,  ea,  quihus  Christum  iiegave- 
rat,  f(ie<la  ora  pollutus.  >  Haec  verba  tanti  Patris, 
quoniain  auctoritate  evangelica  simul  ct  ratione 
subnixa  sunt,  pro  duobus  nobis,  vcl  tribus  testibus 
esse  possuiit,  quod  Cbristus,  homo  videUccl  in 
Deum  unctus  et  assumptus,  quamqnam  recte  dica- 


unicum  ct  singulare   dominium  in  nostri  generis  D  tur,  el  sit  nova  creatura,  ufpotc  homo  secundum 


forma,  quae  utique  in  ipso  forma  servi  dicitur,  cst 
assumptus,  quomodo  convenire  potest,  ut  in  eadem 
forma,  in  qua  in  singulare  dominium  esl  assum- 
ptus,  sit  in  aeternum  servus  ?  Nam  formam  quidein 
servi  nos  in  ipso  in  a^lernum  permansuram  dici- 
nius,  sed  pt^r  id,  quod  dicimus  formam  servi,  noii 
serviUs  cond.tionis  indigiiitatem,  sed  naturae  no- 
str»,  qui  conditionales  servi  sumus,  in  ipso  veri- 
tatem  exprimimus.  £t  quidem  servilts  conditio  si 
iu  Ipso  aeternaliter  essct,  seternam  quoque  forc 
scrvitutem  necessarium  csset.  Sed  absit  a  nobis, 
ut  magnuin  illud  pietatis  sacrameutum ,  quod  ma- 
Difestatum  est  in  carne,  justificatum  est  in  spiritu, 
senrilis  conditionis  humiUtate  deformemus,  ita  ut 


Deum  creatus  in  justitia  et  sanctitate  vcritatis,  ta- 
mcn  communis  creaturae  vocabulo  ccnseri  iioii  dc* 
bcat,  iic  videlicet  ipst  Evangelium  praedi(an«liiin 
sit,  ac  ne  vanitari  subjectus  deputandub  etiaui  :n 
eo,  iiuod  homo  est. 

Isia  quoque  in  hunc  sensum  ratio  conciirrit, 
quod  si  Christus,  quod  utique  nomen  i*M  uncli  in 
Deum  hominis,  creit-urae  cominuni  vocahulo  ccn- 
sendus  esset,  servitus  ci,  qux  latria  dicilur,  ct  soli 
Dco  debetur,  indcbita  essct.  At  hoc  Ephesina  sjr 
nodus  non  paiitiir,  ut  hoino  a  Verbo  assumptus  ab 
una  Ycrhi  adoralione  separetur.  Augustiuus  quoque 
de  adoratione  scabelli :  c  Neino,  inquit,  carnem 
Cbristi  manducat,  nisi  prius  adoret.  i  Florus  (;uo«- 


547 


GERIIOIU  PRi£POSlTl  ReiGHERSPERG. 


MS 


qu«  in  Decadis  de  adoratione  scabelli :  f  Non  divi-  A  glossis  adscripluin,  et  quasi  ipsius  sit,  couttnua- 

dilur,  inquit,  ab  adoratione,  quod  conjuiictum  est 

unitate.  >  £t  piura  in  hunc  modum  in  dictis  Patrum 

reperiuntur,  qu»  et  boroinis  adorationem  indicant, 

simul  etiam  adoratores  hujusmodi  de  idoloiatria  ex- 

cusent,  eo  quod  non  purus  homo,  sed  Verbo  uni- 

ius  adoretur. 

Sunt  vero  nostri  temporis  quidam,  quorum  Fol- 
marus,  iile  Ghristi  et  noster  adversarius  est  unus, 
qui  roalam  sibi  partem  delegeront  dicentes,  Verbo 
latriam,  homini  vero  duliam,  sed  majorem  tamen 
quamdam  speciem  duli»  deferendam.  Hoc  autem 
est,  hominem  iiium  divinitale  sua  nudare,  et  cum 
I^iiaco  atque  Judaeis  taie  quid  dicere  :  Ecce  homo ! 
Uaec  enim  Graeca  ilia  nomiua,  latria  videlicet  et  dn- 


tum.  Sed  aiiter  esae  facile  inveniuut  tractatum  Au- 
gustini  de  scabelli  adoratione  perquirentes.  At  hoc 
non  dicimus,  ut  vestram  in  hunc  sensum  adduci 
posse  timeamus  prudentiam,  sed  quod  qusdam  in 
dictis  vestris  ambiguitas  ^it,  unde  hic  sensus  ab 
aliquibus  concipi  posset.  Dicitis  eniro,  quod  iauda^ 
bile  est,  Ghristum  vos  sub  Verbo  quasi  Domino  ino 
non  ponere,  ne  Deus  sub  Deo,  vei  Domino  sit,  sed 
tamen  hominem  sub  Deo  quasi  Domino  suo  consti- 
tuilis.  Servitium  quo<iue  ei  a^rnum,  eidem  Domino 
etDeo  suo  exhibendum,  satis  divinum  describitis. 
Sed  quia  servitus  apud  nos  Latinos,  inlerdum  ver- 
borum  inopes,  xquivocum  est,  et  ad  eam  servitu- 
tem,  quie  latria  est,  soii  Deo  debium,  et  ad  eam. 


lia,  ut  a  Patribus,  Graecx  linguae  peritis,  didicimus,  ^  quas  duiia  est,  qua  sive  conditionaies,  sive  per  cha- 


a  se  differunt,  quod  servitus  soli  Deo  debila  lalria 
e^t,  dulia  vcro  servitus,  qua  sibi  homines  invicem 
descrviunt,  sive  pares  paribus,  sivemlnores  majori- 
bus,  sive  etiam  majores  minoribus.  Hoc  autem  ita 
esse  ex  Graccorum  probant  co Jicibus.  Nam  ubi  uos 
legimus  in  Epislolis  Pauli  :  Spiritu  ferventes^  Do^ 
mino  tervientef  {Rom,  i!i),  Graeci  iegunt  :  Latreu- 
ontes.  At  vero  ubi  nos  legimus  :  Per  charitatem 
aervite  invicem,  Grxci  codices  Duleuite  hal)ent  ins- 
criplum.  Tantum  quoque  nominum  iliorum  signi- 
ficatio  inter  se  discreta  apud  illos  est,  et  apud  nos 
esse  debet,  ut  nunqunHi  latria  ad  aliam,  praeter- 
quam  soli  Dco  debitam  scrviiulero  signiAcandam 


ritatis  debitum  alterutruni  servi  existimus,  accom- 
modatum,  eo  quod  non  habeamus  diversa  nomina 
diversarum  servitutum  :  haec  est,  Domine  mi,  am- 
biguitas  iila,  quae  nos  sive  alios,  vestra  kgentes , 
ambiguos  reddere  possunt,  quamnam  senituttm 
homini  in  Deum  assumpto  assigoetis,  an  Tidelieet 
eam,  qua  et  angeli,  cherubin  ef  seraphin  terviunt? 
Hos  enim  et  vos  in  exemplum  illius  servitutis  indu 
citis.  Quorum  quidem  servitium  valde  divinum  est 
iii  aeternum  iaudare  Deum  factorem  et  illuminato- 
rem  suum,  beatiOcantem  et  conservantem  se.  SeJ 
tamen  quoniam  servilus  ilia  latria  est,  non  satis 
videtur  homini  ilii  conveuire,  qui  super  omuia 


adaotari  debeat.  Latriam  quippe  Deo  exhibemus,  ^  Deus  est  benedictus  in  saecQla,  ct  cui  ab  omnibus 

*•  •  J  •       •  J  ^  1  •  •  •        U  I*        I    i    •  ••  •  I  • 


non  iuter  omnia,  sed  supcr  omuia  ipsum  adoran- 
do,  et  super  omnia  ipsum  diligendo,  eique  sacrifi- 
cando,  el  thurificando,  atque  in  ipsum  credendo, 
quod  nulii  creaturae,  qnae  non  aiiud  quam  creatura 
est,  exhiberi  debet,  quia  nuUus  quantumlibet  san- 
ctuft  homo  vel  angelus  taU  veneratione  colendus 
est,  ut  vel  sicut  Deus  adoretur,  et  ex  toto  corde,  ac 
tota  mente  diligatur,  vcl  ei  sacrificetur,  vel  thurifi- 
eetur,  vei  m  eum  credatur,  licet  ei  vera  dicenti  sit 
credendum.  Unde  homo,  qui  dicil  :  Crediti$  in 
Deum,  et  in  me  eredite^  innuit  sc  ultra  omnes  crea- 
turas  Deum  esse  colendum  potius  lairia  quam  du- 
lia  :  Quia  dulia  non  ad  aiiam  servitutem  praeter 
eam,  quam  ratiouaiis  creatura  sibi  invicem  exhi- 


nobis  pariter  et  ab  angelis  latria  potiui  est  exhi- 
benda,  quam  ul  ipse  eam  Deo  suo  vel  Domino  suo 
tanquam  creatura  simplex  Greatori  exhibeat* 

Quod  si  dixerit  quis,  quod  a  vobis  alienum  arbl- 
tror,  ipsum  in  eo,  quod  homo  est,  Deo  suo  debert 
iatriam,  quae  sibi  a  nobis  utpote  Deo  nosiro  jusle 
exhibetur,  valde  incongruum  et  hoc  est.  Hoc  enim 
deorum  diversitatem  induceret,  unum  cui  latria  so- 
lum  deberetur  alterum  vero,  qui  et  latriam  debena 
Deo  superiori  se,  et  cui  latria  ab  omni  reliqua  crea- 
tura  deberetur.  Nam  quod  latriam  non  solum  Ver- 
bo,  sed  et  homini  indivise  debeamus,  jam  olim  in 
concilio  memorato  diifiuitum  est.  Proinde  hunc 
sensum  a  vestra  prudentia  vaide  alienum  aestimo. 


bet,  recte  adaputur.  Uude  inter  peritos  hujus  dis-  d  siquidem  et  latriamhominemDeumPatri  suodebere 


cretionis  proverbium  est  :  Latreus  est,  duleus  non 
est :  Duleus  est,  lalreus  non  est.  In  qua  enim  ser- 
vitute  quis  iatreus  est,  duleus  esse  non  potest,  et  e 
converso,  eo  quod  iatria  Greatori,  duiia  creaturae 
exhilieatur. 

Uoc  autem  dico  condolens  illis,  qui,  nesdo  unde 
inducti,  homiiii  in  Deum  assumpto  duliam  sive  ma- 
jorem  speciem  duliae,  hactenus  inauditam,  et  non 
latriam  docent  exhibendam.  Magui  enim  suiit  etiam 
hi  scholasticis  disciplinis  vaide  exercitati,  sed  ini- 
noris  ;in  hominis  GhrisU  divinitatem,  quain  opor- 
tet,  fidei.  In  Petri  enim  Longobardi  glossis  in  Psal- 
lerium  de  adoratiooe  scabelli  simui  et  in  Sententiis 
^tts  hoc  invenitur,  et  Augustini  quidem  dtctis  in 


hactenus  inauditum.  Si  vero  aliam  servitutem,  qu» 
dulia  dicilur,  quam  aequales  interdum  exhibeant 
aequalibus,  homini  iu  Dcum  assumpto  adscrihitis 
(nam  couditionalem  servitutem  confessus  liironi 
Paternisimul  et  Fiiii  privilegium  non  admittit),  vocii 
quidem  novitas  displicet,  quod  quaelibet  ex  tribus 
persouis,  quorum  unum  et  indivisum  est  dominium, 
alteri  servus  sit  ei,  et  serviat,  maxime  servitutis 
Ghristi  dispensatoria  servitute  completa,  ex  quo 
dixit :  Consummatum  est  (Joan,  xix)  :  Sensus  vero 
sure  posset,  si  verbis  Evangelio  consoois  diceretur, 
verbi  gratia  :  Meu$  cibu$  esl,  ait  ipse  Filius,  ut  fm 
ciam  voluntatem  Patri$  mei  {Joan,  iv),  non  ait  :  Ut 
serviam  Patri  meo,  Item  :  Qucs  placita  $unt  eitfado 


540  EPISTOLifi. 

Bemper  {Jean.  yiii),  iion 

Qu»  eiiim  Filius,  qui,  quod  est,  ex  Palre  est,  jus- 
turo  quidem  est,  ut  in  omnibus  et  TOlnntaiem  Pa- 
tris  fadaty  et  Patri  tanquam  suo  principio  deferat. 
i}uia  vero  et  Filius  consulistantialis  est,  debito  ser- 
Titutis  non  tenetur,  maxime  nunc  sacco  servitu- 
lis  ejus  conscisso,  et  l^iitia  jucunditatis  a  Patre  cir* 
cumdatus,  ut  gloria  ejus  eidem  Patri  cantet  in  aeter- 
nuro.  Quid  est  gloriam  ejus  Patri  cantare,  nisi  tam 
gloriosuni  et  inclytum  habcre  Filium,  aetemam  Pa- 
tris  gloriam  exisiere?  Si  eniro  gloria  patrit^  ut  ait 
Salomou,  filiu$  tapiem  {Prov,  xv)  est,  quanto  ex-* 
cellentior  est  gloria  Patris  Dei  babere  Filium,  qui 
ipsa  Dei  sapientia,  et  Dei  virtus  sit? 
Quod  si  dicitis  :  Quoniam  et  cum  resunrexisset  a 


m 


ait :  Serviam  ei  semper.  \  post  pauca  :  i  Nullatenus,  aiunt,  ignoramus  quod 
"wanens  Deus,  homo  quoque  factus  sit,  qui  sub  Deo 
juxU  debitam  legem  natune  humauilaiis  existeref: 
Ipse  vero  sibi  quomodo  vel  Deus  poterit  esse  vei 
Dominus?  Ergosicut  bomo,  quautum  decenter  exi- 
naiiitionis  mensurae  congruit,  sub  Deo  se  nobiscum 
esse  disseruit,  quomodo  etiam  sub  lege  factus  est, 
quamvis  ipse  promulgaverit  legem,  et  lcgislaior  ut 
Deus  exslilerit.i  Haec  Patrum  dicta  vos,  revercndis- 
sirae  domine,  satis  caute  scripio  veslro  inseruistis, 
et  in  his  fortiier  animadveriistis,  quod  manens 
Deus  homo  quoque  faclus  sit,  qui  sub  Deo  existe- 
rei,  et  sub  Deo  se  nobiscum  esse  disseruil,  ubi 
Patrem  suum  dixit  esse  Dcum  suum.  Yellemus  au- 
tem  et  hoc  vos  attenlius  perpendisse,  vel  adhuc  per- 
mortuis,  adhuc  Patrem  Deum  tuum  appcllaverit,  g  peiidere,  quod  non  alio  modo  siib  Deo  juxta  debi- 


de  quo  Augustinus :  c  Sub  quo  et  ego  homo  sum,  i 
perpendat  prudeutia  vestra,  quando  hoc  dixerit, 
adhuc  videlicet  ad  Pairem  ascensurus,  qnando  vid&- 
licet  talem  se  discipulis  exhibuit  foris,  qualis  apud 
eos  erat  intus.  Jam  enim  sibi  apud  Patrem  erat, 
pascha  videlicet  peracto,  quo  transierat  ex  hoc 
mundo  ad  Patrem,  sed  discipulos  paulatim,  et  non 
saltu  quodam  subito  eodem  provocare  habebat, 
videlicet  sicut  aquila  provocans  ad  volandum  puUos 
SQOs,  et  super  eos  volitans.  Itaque  non  se  subito  ab 
eis  abrupit,  ut  diceret :  Ascendo  ad  Palrem  meicm, 
ikum  vetlrum  (Joan.  xx.)  Sed  :  Atcendo,  inquit,  ad 
Palrem  meum  ei  Patrem  vettrum^  Deum  meum  et 
Deum  vettrum^  mediatorem  videlic^  se  exhiliens. 


tam  legem  naturae  humanitatis  exslilisse  asseriiur, 
quam  eo  modo,  quo  etiam  sub  lege  factus  esi, 
quamvis  ipse  promulgaverit  legem,  et  legislator  ut 
Deus  exslllerii,  sub  qua  nimirum  sicut  homo  fuit 
non  uicunque,  sed  qnantum  decenter  exinanitionit 
mensuros  congruebat.  Mensura  vero  illius  exinanitio- 
nis  tenninum  tunc  habuit,  quando  assumptus 
homo  in  gloriam  suam  divinam  intravit,  in  qua  licel 
genere  naturae  humanae  sub  Deo  sit.  qua?  sn^e  hu- 
manitatis  Creaiorem  agnoscit,  non  tamen  servili 
condiiione,  ut  angeli  et  homines  beali,  subest  illi, 
sed  conregnat,  ei  condominatur  ei,  data  sibi  omni 
potestate  in  caslo  et  in  terra.  Daia,  inquam,  sibi 
non  in  divinitate,  in  qua  semper  habuit  hanc  poles- 


pftrvaque  inter  se  et  nos  distinctione  facta  secum  C  tatem,  qua  Omnipotens  erat  cum  Patre,  sed  in  hu 


nos  trahere  gestiens,  quemadmodum  et  ipsa  ejus 
resurrectio  non  subito,  sed  paulatinr,  et  per  incre- 
menta  disciputis  manifestata  est.  At  nos  partem 
eloquiorum  loelestium  non  sic  aspicere  oportet,  ut 
ea,  qu«  alias  aeque  manifeste  de  aequaiitatis  ejus  con- 
sessu,  de  dariute  sibi  postulata,  quam  habebat, 
antequam  roundus  fieret,  de  oronl  poiesute  sibi 
tradiu  Inveniuntur  dicta,  negligarous.  Siroul  ea  le- 
garous,  et  simul  teneamus.  Homo  enim  adhuc  sub 
Deo  genere  naturae  non  generis  conditione  servill 
est,  sed  Idero  ipse  Filius  curo  Paire  nativiutis  na- 
Uira  et  naturae  nostrae  privilegio  singularis  celsiUi- 
(linis  est.  Nec  puto  Augustinuro  inter  hominero  et 


roaniutis  natura,  inqua  clariUiero  factus  horoo 
accepit,  quaro  habuit,  priusquaro  mundus  lleret  apud 
Deuin  Patrem. 

Perpendat  quoque  adhuc  attentius  prudentia  ve- 
stra,  si  placet,  apud  Nestorium  Christum  non  fuisse 
nomen  hominh  M,  sed  nomen  purl  hominis,  in 
quo  Deus  unquam  in  templo  suo  habiuverlt,  et 
ciijus  Yerbum  hihabllans  Domiuum  dixit,  uiide  et 
beaiam  Mariam  non  Theotoehon^  sed  Chrittotockon 
dici  voluit ;  ne  idem  Nestorius,  ut  vobis  visum  est, 
Verbum  Dominuro  Chrisli,  id  est  Dei  et  horoinis 
faceret.  Pairibus  vero  concilii,  apud  quos  consU- 
bat  Verburo  Ghristuro,  et  Christum  Verbum  esse. 


Deum  dividere,  cum  dicat  ipse  in  libro  primo  de  «v  inepium  atque  impium  visum  est,  eumdero  sibi  ser 

.r_t„. —    1. — . ... —  -._.  ix.^  *_....._,  _-_      vuro  et  doroinum  dicere.  Sicut  verbi  gratia  inepluro 

esset  in  roe  rationale,  quod  ego  suro  sensibilis, 
quod  est  in  roe  quodqne  [ita  vitiote  cod.],  item  ego 
suro  Domlnum  dicere,  hoc  enim  esset  me  In  duos 
dividere,  sicut  ille  quoque  Christum  in  duos  divisit. 
Sciebant  vero  iidem  Patres,  quod  Christus  Patrem 
suum  etiam  Deum  suuro  dixerii,  curo  Uroen  Ver- 
buro  Deus  carni  unitnro  Deus  oronium  et  Doroina- 
tor  universiutis  sii.  Qiiod  etiaro  sic  dicunt.  Quann 
vis  enim  Deum  suum  Patrem  dixerit,  curo  sit  Deus 
ciiaro  ipse  natura  et  de  illius  esseniia,  uroen  nuUa- 
tenus  ignorarous  quod  roanens  Deus  homo  quoque 
facius  sii,  qui  sub  Deo  juxU  debitam  legem  naturae 
humaniiatis  exisieret.  In  quibus  verbis  apparet  eot 


Triniute,  hominero  illuro  sine  Deo  intelligi  non 
posse,  eo  quod  unus  sit  ipse  horoo  qui  et  Deus,  sed 
eum,  qiiero  nunc  diximus,  sensum  exprimere  vo« 
luisse.  Simul  cnro  aniroal  iliud  quatuor  facieruro 
ait  horoo  el  vitulus  sub  Deo,  Ico  et  aquila  cuni  Deo 
est,  et  iia  sUbit  apud  nos  etiaro  nunc  inconvulsns 
ille  fidei  articulus  sive  hoc,  sive  illo  roodo :  jEgualit 
Patri  tecundum  divinitalemf  minor  Patre  ucundum 
kumamtatem^  salvo  utriusque  naturae  uno  doroinio, 
la  quo  nulla,  ut  credirous,  divisio  est. 

Venerarour  sane  assertiones  Pairuro  dicentiuro : 
€  Sed  neque  Deuro  aut  Doroinum  Christi  Verbum 
Dei  Patris  asserimus,  ne  iterum  manifestius  in  duos 
dividamus  unuro  Christum  filium  ei  Domiuum.  i  Et 


551  GERHOHI  PRJEPOSITI  REICIIERSPERG.  6« 

Ueom  8iib  Deo,  id  csi  Filium  in  eo,  quod  homo  est,  A  lur.  Nos  eiiim  sumus  el  scmpcr  esae  cupimus  eivcs 
8ub  Deo  Patre  dcbita  natune  iege  humaniutig  re- 


cognoscere,  non  autein  sentire »  vel  dicere  quod 
Ycrbum  Deus  homini  Deo  Deus  sit,  cum  potius 
ipsum  sit  homo,  quam  ut  homiui  Deus  sit.  Hunc 
eienim  sensum  poiius  exsecrantur  dicentes  :  i  Ipse 
vero  sibi  quomodo  vel  Deus  poterit  esse  vel  Domi- 
nu^?  I  At  vos,  Domine  mi,  in  subscquentibus  Epi- 
stolae  vestrae  dicitis  :  c  Gigas  ille  geminae  substantlae 
esty  altitiidine  divinitatis  tantnm  excedens  hominem 
assumptttm,  ut  Deus  el  Dominus  ejus  sit.  >  Quae 
verba,  quautum  ad  facicm  dictorum,  vel  sensum, 
qui  ex  eis  prima  facie  concipitur,  parnm  aut  uihil 
distare  videnlur  ab  his  dictis  vel  sensu,  quem  Patrcs 
ezsecranlur.  Quid  enim  alind  esl  altitudo  divinitatis 


atque  domestici  Dei  simul  et  vestri,  habenles  ni- 
mirum  una  vobiscum  grandem  fiduciam  in  iUa  in- 
terpellatlone  Christi,  qiiam  licet  vos  jnterpretemini 
esse  quamdam  servitutem  ejus,  nobis  magis  com- 
placet  approbare  ac  tenere  seusum  beaii  Gregorii 
qui  in  Moralibus  libro  vigesimo  secundo  exponens 
iJlud  Apostoli :  Chri$tu$  Jesui^  qui  mortuui  est,  imo 
qui  et  resurrexitf  qui  esi  in  dextera  Dei^  qui  etieim 
interpellat  pro  nobis  ,  {Rom,  yiii),  ait  :  Unigenito 
enim  Filio  pro  homine  interpellare  est  apud  comter" 
num  Patrem  u  ipsum  hominem  demonstrare  :  eique 
pro  humana  natura  rogasse^  est  eamdem  naturam  iu 
divinitatis  sute  eelsiludinem  suscepisse.  Interpellat 
igitur  pro  nobis  Dominus  non  voci^  ud  miuratione^ 


in  illo  gigante  gemin»  siibslanti»,  nisl  ytvYimk^  fi^ifi9^oddamnanintUctisnoluit,suscipiendolibe' 
Doi  Deus  homoet  ipsum  in  homine?  Dicere  autem      favii^ 


Ghristum  in  eo  quod  Deus  Yerbum  est,  sibi  homini 
Dominum,  perpendat  prudentia  vestra,  an  a  Patri' 
bus  prohibitum  non  sit. 

Kiiim  vero  nec  totam  Trinitatem  hominis  assum- 
pti  Deum  vel  Dominnm  dici  debere  ratio  sinit.  Sic 
enim  etiam  ipse  sibi  Deus  et  Dominus  fieret,  cum 
homo  Yerbum  unus  ex  tribus  sit.  At  nos  hunc  sen- 
sum  a  vestro  corde  credimus  alienum,  ac  proiiide, 
si  placet  discretionl  vestrae  oportere  cautionem  ad- 
hiberl,  ne  in  dictis  vestris  valeat  id  concipi,  quod, 
ut  credimus,  non  sentitis. 

Hoc  vestras  subllmilaii,  domine  mi,  fiducialius 
sciipsi  credulitatis  meae  simpHcilatem  vobis  pan-  r 
dendo,  sperans  me  in  his  una  voblscum  et  cum 
nniversitate  Eccleslae  coHigere,  et  vobiscum  Id  Ipsum 
sapere,  excepto,  quod  servitutls  nodum  vel  nomen 
nuiic  In  Domiiio  meo  Jesu  Ghristo  uon  libenter  ad- 
iniito.  Nam  quod  latriam  ipse  vel  in  eo,  quod  homo 
est,  Patri  deferat,  tam  longe  a  vestro  quam  a  meo 
sensu  alienum  confido,  eo  quod  ab  omnium  fide- 
lijin  sensu  debeal  esse  alienum.  Quod  sl  haec 
nostra  sensa  vestrae  sanctltati  complacent,  date 
aliqua  signa  erga  nos  pacls  et  clementiae.  Simul 
perpendat  prudentia  vestra,  non  satis  esse  ad  con- 
tcrcndum  caput  vitull  Nestorianas  haereseos  duas 
in  Christo  personas  non  dlcere,  cum  et  hoc  multl 
alil  ante  Ipsum  et  post  ipsum  non  dicerent,  tamen 


EPISTOLA  XYI. 

Responsio  Eberhardi  ad  antecedentem  epistolam.  — 
Probat,  Chrislum  qua  hoiiiinem  creaturam  et  urvum 
esu  etiam  post  ascensionem  in  ccelum,  —  Qwe  sU 
mensura  exinanitionis  in  Christo,  etc. 

E.  Del  gratia  Babenbergensis  Ecclesiae  vocatus 
eplscopus,  domino  G*  praeposito  de  Richersperge, 
recte  offcrre  et  recte  divldere. 

Litieras  vestras  uobis  directas,  nbi  accepimus, 
in  continenli  nec  perspicere,  nec  advertere  potera- 
mns  nipote  solllcitl  et  turbatl  erga  plurima.  Pos:- 
modum  autem  consideratlone  habita  cum  iu  eis  plus 
cavillationls,  qoam  rationis  iiivenerimus,  et  quam- 
vls  assertio  verilatis  inter  nos  et  vos  prioribus 
litteris  satis  declarata  slt,  pauca  tameii  superaddere 
curavimus  propter  Improbitatcm  ad  abolendum  pe- 
nilus,  sl  quid  adlmc  nebul»  superesl,  ipso  auctore, 
qui  de  tenebris  jussit  spicndescere  lumen.  De  verbo 
quidem  ad  verbum  respondere  propter  prolixiutem 
et  superflultatem  Incongruum  duxiinus,  sed  ad  ea 
tantum,  quae  magis  animum  pulsare  vldentur,  qua- 
tenus  ex  qulbosdam  dictis  alia  non  dicu  Intelli- 
gantur. 

Miramur,  sed  nec  satis  admirarl  possumns  super 
doctrina,  ei  rcsponsis  vestris,  quod  toties  dicu 
ve^tra  variatis,  et  quasi  fluctuando  eadem  modo 
negails,  modo  conceditis.  Insuper  quasl  non  lege^ 


in  hoc  parviutis  illius  consortes,  quod  hominem  D  "^■^*  ^"^  ^^^  intellexeritis  litteras  nostras,  uon 


illum  non  substantive  Deum,  sed  per  inhabiutio- 
nem  untum  Dei  Deum  esse  dicebant.  Unde  magni- 
ficentia  vesira  convertat  gladium  vestrum  in  locum 
suum,  convertat  ad  eos,  qui  dicunt  homlnem  illum 
non  natura  sed  habilu  Deum  existere,  et  similiter 
Deum  non  natura  sed  habitu  dici  et  esse  hominem, 
qui  dicere  non  dubiunt  nihil  assumptum  csseDeum; 
qui  dicuut  hominem  illum  non  esse  latrla  sed  dulia 
veneranduin,  ei  eo  non  conlineri  dilcctionem,  quae 
in  eum  habenda  cst,  mandato,  quo  praecipimur 
Deum  loio  corde,  toU  anima,  et  tou  mente  diligere, 
ted  potius  illo  quo  proxlmum  sicut  nos  ipsos  dili- 
gere  jubemur.  Parcal  gladius  vester  civibus,  ei 
Gomprovlncialibus,  atque  in  aJversarios  converta- 


respondetis  ad  objecu  vobis,sed  alia  quaedam  longe 
aliena  a  verbls  et  a  sensu  nostro  proponitis,  et  ini- 
pugnatis  aerem  quasl  verberando.  Ei  quidem  modo 
formam  servilem,  modo  formae  ser\'ilis  essenliam 
hi  Christo  posl  resurrectionem  et  ascensiunem  re- 
mansisse  dicltis,  modo  dicitis  de  Christo,  quod  in 
aeternum  Palrjcm  recognoscel  Deum  snum,  modo  id 
ipsum  denegare  videnilni,  ubi  dxitis  :  f  Perpendat 
prudentia  veslra,  quando  hoc  dixerit  :  Ascendo  ad 
Patrem  meum  et  Palrem  vestrum,  Deum  meum  it 
Deum  vestrum  :  Adhuc  videlicet  ascensnnis  ad 
Patrem,  quando  Ulein  se  exhibuit  discipulis  foris, 
qualis  apud  eos  erat  intus.  i  Item  alibi  dicitis  : 
f  Enimvero  nec  totam  triniu^  faominis  assuin- 


S53  WSTOLA.  5M 

pll  Oeiitii  vel  DoiiiiiM»B  dici  debcre  raiio  MniU  >  A  ^ori  Bua.  tf«c,  &i  |daoa«  auctoriiaiis  verba  et  ra- 


Qaaliter  katt  seripu  vestra  intcr  se  eunveniaDt,  voa 
videritis.  Nobls  videtnr,  qitia  est  e$  non  m  aemione 
restre  est,  ec  non  solum  in  bis,  sedct  in  aliis  quam 
flimBais.  f roplielicas  scripuiras  et  alias,  quse  de 
homanitaie  et  bnmiliiate  Cbrista  suai,  ilii  tanlum 
tempon  adaptatis,  quod  fuit  ante  resurrectiouem 
Gluristi.  ACqni  non  solnm  anle  resurrectionem»  sed 
el  posi  feanrreciioneffl  boc,  qiiod  sequitur,  Gbrislo 
CAoveiiife  iestaiur  Ambrosius  de  Triiiitatc,  et  qoem 
pro  velns  esse  putatiS)  contra  vos  est  iia  exponens : 
•  Doventi«motrismeaeDeu6nieusestu(PM/.  xxi).  i 
Gom  dicit :  c  De  ventre  matris  meae  Deus  meus  es 
tn,  ei  iHo  Deom  sibi  esse  signat,  ex  quo  de  ventro 
matris  jactatus  esi.  i  Si  ergo  ex  tuuc  semper  Deus 


liones  paiienter  accipite ,  ct  ab  bis  saltem  non 
abborrcatisy  si  nos  ci  noslra  despec^uiliabetis,  Haec 
cnim  vesiigia  humiiitcr  ^equentcs  de  Cbristo  dici- 
mus  ea,  qu»  vos  improbalis,  scilicet  quod  Cbristus, 
secundum  id  quod  Deus.  cst,  creator  est,  ei  secuih' 
dum  boc,  quod  dc  muliere  factus  est,  creatura  eai, 
et  €£tera  evidcnti  rationis  noccssitate  bis  cobae- 
renlia. 

At  ne  illud  farte  rcmordeat,  quod  dictum  est  : 
Preedkate  Ewagelium  omui  creaturte  (Mare.  xvi). 
Ei :  4  Vanitaii  creatura  subjecu  cst,  non  volens,  ^ 
quasi  et  Cbrisio  Evangelium  praedicandum  tuerii,  ci 
Cbristus  vanitaii  aubjectus  sil  :  dc  priori  quidem 
ad  Gregorium  siue  verecundia  coufugimus  dicentem 


cjus  esi  slne  praescripiione  iemporis,  debet  ei  sem*  B  pest  alia  :  4  Omni  creatune  pnedicatur  Evangc- 

liom»  cum  soli  bomini  praedicatur,  i  Quod  si  quis 
acrius  insistens  dicai,  quia  Chrislus  Bbmo  est,  ^ibi 
quoque  Evangelium  mfindasse  praviicandum,  viderii 
ialem  essc  modum  loqueudi,  qualis  esi  bic  :  Chri" 
itu$  pro  ^miutm  gustamt  mortem  {Uebr.  ii).  Nim- 
quid  ergo  et  pro  se?  Absit.  Quia  ponlilc^  isie  noa 
babuit  necessitatem  oflerre  prius  pro  sua>  deindo 
pro  pofrtiU  ignerantia.  Simiiis  modus  locuiionis  esi ; 
Deui  eremt  omnifi  (Epkei.  iii),  ei :  C«/i4m  tegit 
omnia^  nec  iamen  vel  Deus  so  crcavii,  vei  coolum 
^  tcgil.  De  reliquo,  quod  praunlssum  cst  :  YaM* 
taii  ereatura  subjecia  e$l  non  voteHe^  ne  forte  ei 
Cbristum,  sccundum  quod  creatura  est,  vaniuti 
subjectum  csse  concedi  oporteat,  iia  rcspondcmus : 
'  Quia  subjia  vaniiali  ilii  pioprie  crcatune  convcnii« 
qux  ingeniiscii,  ei  parturii  usque  adbuc,  ei  uni- 
versaliicr  omni  quod  sub  sole  esi.  Cbrisius  auiem,  et 
secundum  boc  quod  bomo  est,  non  sub  sok  est, 
ficd  supcr  solem  est,  ci  supor  omnem  creaturan}» 
quamvis  et  ipse  in  soleposuit  taberoaeulum  ^um, 
ct  portavcrii  nobi&cum  pondus  diei  eiaestus  perma^ 
ncns  ipse  sqI  jostitiae,  cum  sole  ei  ante  lunam  in 
gencraUoncs  generatiounm  in  gloria  Patris,  apud 
quem  non  est  irausmntaiio,  iiec  vicissitadiuis  obum- 
braiio.  8ed  ei  angdici  spiriluset  animaejustorum 
per  gratiam  Dei  jam  sub  bac  vaniiale  non  suni. 

Proinde  cum  dicitis  :  i  Cbristus,  iu  eo  quod  esi 
bomo,  communis  creaturae  vocabulo  non  cem^ipr,  p 


per,  quod  Deo   suO)  et  quod  creaiura   CreaioH 

600. 

Et  ne  lioe  nomcn  creaiura  vos  scandaiizct  in 
ClHisto,  secundum  qnod  homo  est,  aiiciidite  posi 
ilbm  aieioriiatem,  quam  vos  inirodociiis  de  Am^i* 
broeio  ad  probandom,  quod  Cbristus  creaiora  di- 
cendus  non  sii,  atlendiie,  inqoam,  quid  in  conse- 
qaenlllMis  dicat  Amlirosius  :  c  Impcritiy  inqoii, 
l^ni  toiom,  et  intclligant.  i  Et  addii :  c  Discaut, 
qoemadmodum  diciuin  sii :  Dominus  creavil  me. 
Mon  dixii  t  Paier  crcavit  me,  sed  Dominus  crcavit 
me.  Garo  Dominuni  agnoscil,  gloria  Pairem  signat^ 
«reaiora  iioslra  Doniiuuin  cotiliteiur,  cbariias  Pa« 
Irem  novit.  »  Pnecedciitla  vero  ejusdcm  capiiuti, 
quibos  Ambrosius  probat  uon  essc  crcaturam  fiiiuin 
Hei,  et  Cbristuin  non  vocaiulum  csse  crcaturaui, 
Loic  loco  non  sunt  coiitraria.  Ibi  clenim  tauium 
de  divlna  natura  agiiur  contra  Arlanos,  assercnlcs 
Filiam  Dei  secundum  Diviuiiciiem  creaturani  cssc , 
hSc  vero  agitur  de  bumana.  Longe  quippe  aliod  est : 
Ex  utero  ante  lucifemm  genui  te  (Psat,  cxix).  El  aliud: 
c  Dominns  creavit,  »  vcl  c  possedit  nie  initium 
Tiarom  soarum.  »  Itemque  :  De  ventre  matris  meee 
Deue  meus  es  lu.  Quarum  utriusque  naturx  diib- 
rentiam  iu  eodcui  contcxtu  sic  idcm  expriniit  Am* 
brosius  :  c  Videmus  magnam  inter  creaturam  et 
Dominum  csse  disiantiam  :  quia  scrvitus  creatura 
est,  Domhras  autem  spiritus  e^t :  ubl  auiem  spiri- 


tos  Domiiii  ibi  libertas.  >  IKiic  ct  Augustinus  con-  d  volumos  Jn  Cbristo  sane  vos  iiitellifece,  ne  fortn 


cnnii  soper :  Non  turbetur  cor  vestrum  (/  Joan.  xiv), 
boe  modo  argomeniando  contra  Ariauos  :  c  Si 
ereatns  esi,  utique  et  servus  est,  quia  omne  quod 
creaium  esi  nccesse  est  ui  ereatori  deserviat.  i  Et 
ipse  quidem  indirecta  rattocinatioue  usus  esi  ad 
probandom  Filium  Dei,  secundnm  quod  Deos  est, 
nou  esse  crcaturam.  Nos  eamdem  raliocinailonem 
dirccte  ad  propositum  nostrum  otentes  simiUter  di- 
cimus :  Sl  Filius  bomiuis  creatus  est,  ulique  et  ser- 
vus  est;  sed  creatos  est,  ut  in  Isaia  legitur :  Rorate^ 
orfi,  desuper^  et  nubes  ptuant  justum ,  etc.  {Isa.  xlv.) 
Ei  posi  paoca  :  Ego  Dominus  ereavi  eum  («Hd). 
Gonsequenter  igitur  ei  servus  est,  ei  necesse 
oit  ot  deserviat  soo  inodo   sicut  creaiura  Crea- 

PlMOL.  CXCIil. 


seniiaiis,  sicui  quidam  baereiici  corpus  Cbrtsti  non 
de  nosira  commoni  materia  faciupn;  quod  absii! 
ut  credamus  de  vobis.  Id  namque  non  solom  Am- 
brosio  oanirarium,  qni  ait  m  pnnml^is,  quod  no- 
stracreatura  esi,  sed  Augostinodic(9Hi,  quia  *  jhiI- 
vis  noster  |am  inemTupftibiiis  &fiiu$  seitef  ad  d^nte- 
ram  Palris.  i  liem  Beda  :  jc  Ui  mpfs  qu^  4e 
communi  bumani  gen^s  ierra  nascenclo  suaeepenM» 
resurgcndo  jam  super  terrena  omjaia  subl^¥ati99i 
ccdesti  viriote  indueiet.  »  Boetius  quoqoe  4c  na- 
tura  et  persona  contra  l*?estorium  et  Euty^en  v^- 
lidi^ime  i^c  ipsum  impuguat,  proJbaas  secuu^u^ 
{mmissum  errorem  lueceticonun  falsas  09Be  omoes 
propbctias,  ei  irrilai^  omitcs  p.^omissiioaes  PaUribua 

:  18 


ttS  GERHOni  i4lJ5;iK>SlTI  RKICHERSPERG.  5M 

factas,  speciatiter  Abrabge,  et  semini  e]u$.  Sivero  A  teni  persons  conveniunt,  naturam  obiruditis,  ctc 


boc  dicerc  inlenditis,  quod  Gregorius  ait ,  corpus 
Chrisii  post  resurreclionem  ejusdem  quidem  esse 
naturae,  scd  iiltcrius  gioriae :  sensus  quidem  sanus 
est,  sed  aliis  vefbrs,  quam  a  vobis  posita  sint,  ex- 
planandus  fucrat. 

In  illa  vero  auctoritate  Ambrbsii,  quam  indati- 
stis  bis  verbis  :  c  Probemus  Cbristum'  creaturam 
non  esse,  »  non  agilur  de  bumana  nalura,  sed  de 
divina  coiilra  pcrlidiam  ArianOrum,  qai  Filidm  Dei 
secundum  Divinitatem  creaturam  esse  asserebant. 

De  dulia  et  latria  satis  dilatatis  phylacteria,  et 
magnificatis  flmbrias  dicendo :  Dulens  est,  et  4a- 
treus  non  est,  et  bujusmodi.  Sed  quia  minus  ail'> 
Ibenticam  est,  quod  a  Graecis  vos  accepisse  dicitis, 


converso  cum  de  naturse  diversiuite  agitur,  ;id  pcr- 
sonani  transilitis,  et  juxla  lioc  et  nobis  injuriaiD 
facitis  ea  noliis  imponendo,  qua^  uec  dicimus,  nec 
seutimus,  ut  in  eo,  quod  de  gigtnte  gemiaa»  sub- 
stantix  diximus,  et  de  coiicHio  Epbesino.  Etenim 
ubi  dictum  est  quod  bombicm  assumptum  altitudine 
Divtnilatis  tanium  excedat  ut  Deus  et  Dominus  ejus 
sit,  per  ejus  non  ad  personam>  sed  ad  naturam  lit 
reiatio  :  iion  quod  extra  eum  sit  Deufr,  sed  ipse  sibi 
quomodo  vei  Deus  erit  vel  Dominus,  secundum  imi- 
tatem  personae  dicittm  est,  nou  secundum  diversi- 
tatem  naturae,  quae  aperte  oslenditur,  ubi  diciiur  : 
*c  Qui  siib  Deo  juxla  debitam  iegem  naturae  bumaiii- 
latis  existeret.  i  Hicui  ei   ibi   praemissum  ea  : 


licei  magna  sit  veiiras  religionis  auctoritas,  eadem  ^  «  Manens  Deus ,  bomo  quoque  faelus  esi-.  i  6ic 

ergo  nobiscum  sub  Deo,  quantum  ad  naiurae  nostrae 
participationem.  Hoc  etiam  :  Quomodo  sub  U^§ 
factus  esi,  bic  poiius  ad  Apostoium,  quam  ad  ve- 
fttram  doctrinam  recurrere  volumus^  Dicii  eniro  : 
Faetum  est  muliere^  faclum  sub  le^e  (GaL  iv).  \^ii\ 
profecio  mensuni  exlnanilionis  exprimiiuri  quod  et 
naturam  nostram  suscepii^  et  naturai  miseriam, 
quantum  ad  poenam^  non  quantum  ad  culpam.  £i 
secundum  banc  miseriae  nostrae  susceptionem  suk 
lege  factus  est  ipse  legislator^  quando  legem  adim- 
plevit,  cum  legi  nibil  deserct,  voluniaie  tamen,  non 
necessitate.  Hsec  est  mensura  illa  exinanitionis,  ei 
legalis  subjectiouis  modus,  qiii  decobat  Fiiium  Dci, 
^  sicui  ipse  ait  Joanni  :  Sic  enim  decet  nos  adimpkre 
'  omnem  jusiiiiam  {Maiih.  iii).  Apte  iUque  ab  co, 
quod  Dominus  disit :  Decet,  Patre&  concilii  subdi^ 
derunt :  Decenter,  ita  diccntcs  :  «  Qiiantum  decenicf 
exinauitionis  mensurae  congruii.  > 

Hac  diversiiale  naturae  in  unitate  personae  conser- 
vata  secundiiin  auctoritatem  cor.cilii  bomo  sub  Deo 
etiam  nunc  esl,  nec  ipse  tamcn  sibi  vei  Deus,  vel 
Dominus  cst,  sicut  sentil  Nestorius,  tam  in  re  erraiis 
^uam  in  noniinc,  purum  videlicct  bomiuem  secuik* 
dum  se  natum  dc  Uaria  virginc  Cbristum  appeilaiis, 
et  Jesum  Christum  Dominum  uostnim  uuum  Filium 
et  Dominum,  qui  sccundum  veritatcm  iidei  unus 
esi  personaiiter,  in  duos  divisii,  Dominum  videiicet 
et  servum^  quasi  unus  duo  esscnt,  alius  Deua  ei 


facilitate  contemnitur  quam  probatur  :  ei  idcirc<# 
•a  velut  obelo  digna  silenii^  interlm  praeierimus» 
bls  conienti  esse  volentes  quae  a  santtis  Patribtls 
Dobis  iradita  sunt. 

Hoc  auiem  silere  non  possumus,  quod  viris  scbo- 
lastlds  circa  boc  versando  derogatis,  et  subsauna- 
tis,  aliter  quam  vestram  deceat  religionem  et  pru- 
denliam.  Imperitis  enim  id  moris  est,  ui  aliis  de- 
rogandosuam  quautulamcunque  aut  venditent  scieii- 
tiam,  aut  t^ant,  seu  potins  detegani  imperitiam. 
Eorum  autem  ,  quos  sale  biijusmodi  respergitis, 
quidam  adhuc  in  canic  superslites,  cum  aeiatem  ha-^ 
beant,  ipsi  pro  se  loqiiantiir,  et  loqtientur,  ni  falii-^ 
mur,  quorum  ignorantiae  tanto  facilius  veuia  prae- 
statur,  quanto  ipsi  se  promptiores  exhibuerunt  ad 
rorrectionem.  Erroris  etenim  causa  detcrior  Ot, 
^um  tegitur.  Sed  si  Graecia  secunda  apud  vos  est, 
roinus  apparet,  niforsitan  aut  praemature  de  scbola 
Graeca  exieritis,  aut  -iarde  nimis  accesseritis.  Aui 
quomodo  factum  esi,  uiHlud  vinum  l>onum  serva- 
retur  usque  adhuc,  ei  non  priroo  etiam  allatum  sit 
vobis  vclut  arcbitri^lino,  utdiflerentiamnaturae  atque 
persoiise ,  id  esi  oyciac  [odak;],  atque  yiroctacuoc 
[v7ro9T«fftu;]  eognosceritis  ?  Quod  nimirum  cognitu 
perinaxiroe  necessarium  est.  Sed  ad  kane  notiiiam  pro- 
priis  descriptionibus,  et  vocabulorum  subdivisii>nibus 
pervenitur,  quibus  magis  Graeci  quam  Laiini  abun- 
dant.  Hic  tamen  in  tenebris  nemo  ita  arobulet,  ut  in 


simplici  Divinitatis  esscntia  aliquaro  aestimet  per  boc  D  ^'i"^  boroo,  quero  sequi  hoc  esset  sacrilegii  criroen 


diversitatero,  curo  idem  sit  Dcus  et  Deitas,  sapiens 
et  sapientia,  omnipotens  et  omnipotentia,  quia  quae 
de  rebus  praedicantur,  talia  sunt,  qualia  subjccta 
permiserini.  Et  per  omnia  idem  est  Deo  esse  quod 
hoc  esse,  quae  altioris  sunt  propositi. 

Si  vero  haec,  quae  praesentis  suni  negotii,  id  est» 
mtiune  ac  persouae  differentiam  diligentius  conside- 
rare  velletis,  profecto  in  scriptis  vcstris  nulla  erro- 
ris  nebula  quemlibet  involvereti  ubi  dc  Cliristi  per- 
8ona  agitis  in  duabus,  et  ex  duabus  conslante  na- 
turis.  Sed  hoc  in  dictis  vesiris  et  vobis  et  aliis 
impedimento  est,  quod  non  disceruiiis,  quid  sequen- 
dum,  quid  dicendum  vel  accipieudum  sit.  Nam 
interdum  cum  de  bis  agitur  quae  secuiidum  unita- 


incidere,  quia  ncc  Deus  sine  bominc,  ncc  homo  sinc 
Deo  ui  persona  Christi  potesi  vel  debet  accipi,  quod 
in  quolibet  honiine  persiroile  videri  iK>lest.  Nullus 
faominuro  in  duos  potesi  dividi,  scd  ea  quae  suiii 
in  hfmiine.  cx  quibus  constai  horoo,  iiitellectu  po- 
iius  quain  actu  dividuntur,  ila  ut  aniroa,  dum  cst 
in  corpore,  corpori  doininetur,  nirojruro  raiionabile, 
quod  vosestis,  sicut  in  lilteris  veslris  esi,  Doroinus 
non  est  sensibilis  ejus,  quod  in  yobis  ctst,  et  quod 
vos  estis.  Vernrotamen  si  ratio  sensualitaii  non  do« 
minatur  in  vobis,  videle,  patrerofaroilias  dorous 
vesirae  babeaiis.  Curo  autero  aliud  ratio,  et  aliud 
sensoalilas  sii,  unus  esi  tamen  boinOy  vel  aniroa 
rationalis  ex  uno  sensibiiis  sive  sensualis  ex  altero* 


857 

VoAe  qoidain  oit 


EPISTOLifi. 


Ub^ 


i  Animum  rege,  qul  ni  paret,  A  liumana  tamen  natura  uon  aboliu  vel  pereunte,  seJ 


imperat :  bunc  frenis ,  liunc  tu  coropcsce  catcnis. » 
Liceat  et  bie  aarum  de  lulo  exlrabcrc. 

De  verlMs  concilii  senlimus  ^  sicul  prscdiximusi 
doctoribus  non  praejudicantes,  vestra  tamen  non 
per  omnia  rccipientes»  qusc  de  mcnsura  exinanitio- 
nis  dicitis,  ubi  mcnsuram  et  modum  ct  terroinum 
a  sanctis  Patribus  prxscriptumj  in  quibusdam  ibi 
dictis  exoeditis,  ut  in  bis  verbis  veslris  apparet : 
<  Mensora  exlnanitionis  tcrminum  tunc  babuit, 
qaando  assumptus  bomo  in  gloriam  suam  divinam 
intravit.  »  Quasi  tunc  omnis  mcnsura  cxinanitionis 
terrainum  acccpcrit.  Quod  si  essct,  jaro  Dcus  bomo 
non  esset.  Doceat  vos  qase  recta  sunl,  ca  quae 
doetrix  cst  omnium ,  sapientia.  Perfectus  auiem 


in  ordine  suse  subjeclionis  juxta  debiiam  legem 
natur»  bumanilatis  persevcranle.  Atqueboc  modo, 
sicutaequalis  Patri  sccuudumdivinitatemestFilius : 
ita  non  solum  fuil,  sed  cliam  ct  erit  scmper  ab  in- 
carnationc  roinor  Patre  secundum  huraanitaiem. 
Qui  alitcr  crediderit,  vcl  docucrit,  apud  curo  in- 
convulsus  non  constabil  catbolicx  Adei  articulus. 
Ne  crgo  dixeritis  amodo,  fratcr  r«verendissime, 
sub  ambiguitate  hoc  vcl  illo  roodo,  sed  simplici|cr 
eo  roodo,  quo  tencl  catholica  Ecilesia  :  i  iEqualis 
Patri  secundum  Divinitalcmkminor  Patre  secundum 
bumanitatem)  y  ut  dicit  Augustinus  de  Trinitale 
libro  prinio,  capite  undccimo  :  i  Cognita  rcgula  in- 
telligendarum  Scripturarum  dfs  Filio  Dei,  ut  distin- 


Deus,  perfectus  bomo  unus  cst  Christus  salva  per     guamus,  quid  in  eis  sonet  accundum  formam  Dei  iu 


onuiia  utriusiiue  proprietate  naturae,  ut  non  magis 
Nestorii  quam  Eutychls  errorem  devltemus,  quorum 
aller ,  id  est  Nestorius ,  ut  sxpe  jom  dictum  est, 
sicuC  duBB  sunt  naturse  in  Gbristo  ,  ita  duas 
personas,  Dei  et  bominis  cssc  impie  crcdi- 
dlt ;  alter  vero,  id  cst  Eutychcs,  sicut  una  est  pcr- 
sona,  Jta  unam  naluraro  ex  duabus  confusam  faiso 
reputavit',  dicens  pcrsonam  Christi  ex  duabus,  non 
iii  duabus  conslare  naturis;  Scd  inter  haic  devia 
nedio  loco  est  ria,  qtiae  cst  Christus  in  unitatc 
pcrsonas  ex  duabus  et  in  duabns  constans  naturis 
STmpliciter,  incompositc  et  iNcffabiiitcr.  Ilac  itaque 
discrctione  bablta  intcr  naturaro  et  personaro  nul- 


quaest,  ct  xqualisest  Patri;  quid  secundum  for- 
mam  scrri,  quam  acccpit,  in  qua  minor  est  Patrc, 
non  conturbabimur  tanquam  contrariis  ac  repu- 
gnantibus  inter  se  sanctorum  librorum  scnteiitiis. 
Nsro  secundum  forroaro  Dei  aHtuaiis  est  Patri  ct  Fi- 
lius  ct  Spiritus  sanctus,  quia  nenter  eoruro  crcatura 
est,  sicut  jam  ostcndirous  :  sccunduro  Cormam  au^ 
tem  servi  minor  est  Patre,  quia  ipsc  dixit :  Patcr 
major  mc  est.  Miiiorest  sc  ipso,  quia  se  ipsum 
exiuanivit.  i  Quid  ultra  nobis  ct  vobis?  Ilanc  re- 
gularo  scrvatC)  et  bronia  salva  crunt. 

Quod  vero  subinfertis  :  c  Salvo  utriusque  naturs 
indiviso  doroiuio,  i  arophibologicum  est,  et  au- 


lom,  adjuvante  Deo,  incurremus  pcriculum  in  eo,  q  dientiuro  sive  legentium  animos  magis  dubios  rcd- 


qni  est  lapis  offensionhs,  cl  pclra  sCaiidali  sectinduin 

docirinaro  beati  Augustini,  sic  dicentis  in  supra- 

dicto  sermone :  c  Non  turi)ctur  cor  vcstruro.  Haec  est 

forroa  servl,  in  qua  Dei  Filius  minbr  cst  iiou  Patre 

solo,  sed  et  Spiritu  sancto  :  nequc  id  tantum,  scd 

etlani  seipso.  k  Qua  ipsa  discretione  duplicis  in 

Ghristo  naturae  non  pluralitatcm  deorum  induci- 

nus,  sicut  vos  per  colorenl  octupationis,  qiio  ni- 

miuni  abandatls,  satis  inciviliter,  ne  dicamus  bo- 

stlliter,  ii(d)Is  Imponitis :  nequc  sejunctimj  quantum 

ad  personam,  Deum  ct  bomiiiK^ro  ab  invicem  divi^ 

dimus;  nec  coadorandum  boinincni  Dco  tanquam 

diversam   in  persona   dicimus,  sicut  in  concilio 

Epheslno  scimus  prohibitum ,  quia  con  syllaba  di^ 

Tersiutem  subinnuit,  sed  coadoratur»  et  conglori-  D  cgo  homo  fui.  i  Et  cum  dixil 

icatur»  sicut  et  conregnat  Deo  Patri  in  unitate  per-     etiam   Dominus   cst   Pater, 

sonse,  qaae  Filius  est,  unus  el  idem  Dominus  noslcr 

Jesus  Christus  indivisum  et  perpetuum  habcns  do-' 

iniiiium.  Nec  enim  admittcndum  quod  propter  as^ 

sumptam  huinanilatem  Trinitas  aucta  supercrcve- 

rit,  ut  quatrinilas  llerct,  duro,  utBoeiius  ait,homo 

additur  supra  perfectum  Deum,  sed  unam  camdein- 

que  personam  numcrum  Trinitatis  explere  pie  cre- 

dendum  est.  Dum  enim  bominem  inefrabiliter  Deus 

mduit  assomendo  n&turain,  nec  personam  mutavit, 

nec  TriniUtem  adauxit. 

Sed  neque  hoc  aliquando  diximus,  quod  uiia 
persona  in  Trinitate  duabus  deserviat,  sed  potius 
loUB  tres  persoux  cosetemsc  sili  sunt  et  coxqualcs. 


dit.  Cum  vel  hoc  vidcatur  cxinde  posse  intelligi, 
4uod  utraque  natura,  divina  ct  humana»  xquc  di  • 
gna  sit,  qirod  crederc  inhdelitatis  est.  Vcl  quod 
persona  Christi  indivisibiliter  cx  duabus,  ct  in  dua- 
bus  constans  naturis  unbs  sii  Dcus,  unus  sit  Domi- 
nus ,  quod  pictatis  ct  fldci  cailiolicx  sacramentum 
est.  Characlcrcm  ergo  fldei  calholica:  tota  dcvotionc 
vcncramur  cl  amplcclirour,  scnsuni  vero  huic  ccc- 
trarium  dctcstamur.  Dccstcro  moncmus  charila- 
tem  vestram,  ut  si  nobis  vcl  aliis  parcere  non  vult;s, 
saltem  bcato  Augustino  parcalis,  cujus  retractatio- 
nibus  aliam  supcrinducitis  rctractationem  de  co 
quod  in  pcrsona  Christi  di^it :  t  Sub  quo  ct  ego 
hoino  sum,  i  quasi  diccrc  dcbucrit  :  <  Sub  quo  ct 

:  t  Cui  in  forma  scrvi 
»  quasi  praescns  pro 
pro^tcrito  posuit.  Haec  taiitum  arrogclis  vobis,  ut 
Hilarium,  Ambrosium,  Crogorium,  Hieronymum, 
Bcdam,  et  alios  sanctos  Paires  in  his  quae  similiter 
ab  eis  dicta  sunt,  uno  ct  eodem  modo  corrigcre 
debeatis,  qiiasi  ampUus  vobis,  quam  omnibus  illis 
revelatum  sit.  Reverendis  deniquc  Patribus  Ephc- 
Sini  concilii  non  praejudicetis,  quasi  noluerint,  nut 
nescierintdiccre  :  quandiu,  pro  quomodo,  ubi  dixc- 
runt :  Quomodo  $ub  lege  factuh  est,  quod  vel  Invi- 
dia  esset,  vel  supiiia  ignorantia.  £sto,  utut  vobis 
liceat  sanctorum  Patram  scripta  corrigere,  et  ambi- 
gue  dicta  ad  sensum  vestrum  accomm6dare,  quid 
dicetls  ad  hxc,  quae  Augustinus  in  libro  Senteniia- 


83»  tJERIIOHI  PRAIPOSITI  REICIIERSPERG:  m 

rM  ^oapcfl  iVilucide  Bcribtt  ita  dieens  :  t  Non  A  nem  Christi  tota  Trinitas  operaia  «it,  cujns  opera 


iBirQm  est  dteere  Apostolum  eliam  in  foturo  saeculo 
Patri  Fitium  subjectum  futumm,  ubi  ait :  Tunc  d 
Ipse  subjectus  erit  illi,  qui  ei  subjecttomnia,  qaando 
j^io  forma  bumana  mansura  est,  qua  semper  ma« 
jor  est  Pater?  »  Liceat  ergo  nobis  cum  Augustino 
«redm  ^  conflleri,  quod  et  ipsa  Veriias  per  se 
dixit :  Quia  Pater  major  me  ut  (Joan,  xiv). 

Magis  autem  movet  nos,  quod  Evangelii  el  ipsius 
Domini  v^ba  invertitis,  quasi  vcritas  in  corde  ei 
-corde  locuta  sit  dicendo  Patrem  Deum  suum,  cum 
non  esset  Deus  suus  post  resurrectionem  secundum 
vos,  tanquam  aut  humanltas  in  Christo  abolita  sit, 
^ut  in  Patre  potentia  Divinitatis  Iromunita.  Qao- 
modo  ergo  diceret  Verius  :  Atcendo  ad  Patrem 


inseparabilia  sunt,  paict  quia  tota  Triiiitas  Dous 
et  Dominus  ejus  est,  quod  creavit,  Ticet  a  boIo 
Verbo  in  ipsa  creatione  assumptum  sit.  Nec  tamen 
ideo  Spse  sibi  Dens  vel  Dominti«  flel,  quia  in  prioii* 
bus  de  natura  assumpta  agitur,  bic  aotem  de  per- 
sona,  qa«  in  duas  dividi  non  potest,  ot  in  snperto- 
ribus  salis  explanatuin  credimus.  Ha^c  diutius  ven- 
tilare,  hoc  est  palpare  tenebras  in  meridie,  et,  ui 
vttlgo  (JKci  60)et>  nodum  iu  scirfo  qiNcrcre.  Uic  oii*' 
tem  prsmissus  litterarum  veslrarttm  flnis,  cni  tam 
Veteris  quam  Novi  Testamenti  contradicit  auctofK 
tas,  multum  a  suo  discordat  principio,  ubi  dieitis  l 
f  In  aeiernum  recognoscet  eum  Deum  suum.  » 
Ih  ergoinem  loquendi  omnes  audiamus,  ait  ChrK 


meum  et  Patrem  tettrum^  Deum  mewm  et  Detm  te»  ^  sius  in  Propheta  i  Domine  Deuu  meuty  in  itterHnm 


-ttrum?  {Ibid.^  xx.)  Ad  haec  enim  vobis  objecta  nohts 
respondendo  h»c  \erba  intuUstis  :  <  Perpendat 
prudentia  vestra»  quaiido  haec  dixerit,  adhuc  vide- 
4icet  ad  Patrem  ascensarus,  quando  videlicel  taiem 
se  discipuiis  exhibuit  foris,  quaUs  apud  eos  erat 
intus.  »  Et  post  pauca  :  i  Itaiiue  non  se  subito  ab 
els  abrupit,.  ut  diceret :  Ascendo  ^d  Patrem  meun^ 
'Deum  vestrum,  sed  :  Ascendo,  inqnit,  ad  Patrem 
mcumetPatrem  vestrum,  Deum  meum  et  Deum 
vestrum.  » 

His  dictis  cum  de  consessu  sequaiitatis»  et  de 
darUale  a  Patre  postulata,  ct  omni  potestate  donata 
subnoctilis,  id  probare  ni4imint>  [ut]  videtur,  quod 


ponfiubor  Ubi  {lut^  xii).  Quod  idcirco  ad  mmorUiiii 
revocamus,  qnia  praeierraissiim  est  a  XfAn^  sed  quo 
animo  ignoramus,  cum  Ulud,  quod  pnecodil,  expo* 
neretissic  :  Ut  cantet  tibi  §lorui  mea  {Psal.  xiix)^ 
Non  quod  honio  assumptus  cantaret  cantlcnm  ilkul 
Deo,  sed  quod  iUa  gloria  hominisassumpU  €anlart*f^ 
hoc  est  ^  Cauticum  cssct  Dco  sacco  morlalitatis  jaM 
concisso  juxta  tUud  :  Gioria  PaSri$  eet  Fifius  sap^eHS* 
Sed  quid  sequitur?  Domine  Deui  meui^  in  ^etetnHM 
confitebor  tibi  {Isai.  xit).  Quod  Avgustiniis  expo* 
nit :  t  h\  xternum  laudabo  te. »  Hojus  laodis  ia^- 
bile  mekis,  hanc  supercoelcsiem  barmoniftm,  qoae 
omnem  sensun  ongekiriim  eft  hominum  exsuperat. 


post   resurrcciioaem  el   asccnsionem   Pater  non  ^  destruere,  non  est  aUud  quam  ipsura  Deom  dene- 


fuerit  Deus  assutnpti  hominis,  sed  ante,  cum  ipse 
Christus  ageret  causam  assumpti  hominis  dicens : 
Eloy^  elotj^  etc.  Ad  hoc  primo  dicimus,  quod  Domv- 
nus  noster  Jesus  Christus  post  resurrectionem  qui- 
dem  fimit  se  longius  ire,  iu  ut  fingere  pro  compo- 
nere  accipiamus,  et  visus  est  discipulis  in  via  cffi^ 
gie  talcm  se  utique  exhibendo  furis,  qualis  apud 

'  c^is  erat  intus.  Sed  quod  ita  in  re  non  fuerit,  quem- 
adinodum  in  sermone  dixit  :  c  Deum  meum  et 

^  Deum  vestrum, »  credat  Judaeus  ApeUa.  Supra  enim 
contra  hoc  satis  dictum  est.  £t  quidem  audistis,  el 
satis  inteUigere  potuistis,  cum  Isaias  legeretur : 
Ego  DomiHus  creavi  eum,  et :  de  venire  matris  mew 
Deus  meus  es  tu  {Isa,  xlix)  ,  qualiter  Arobrosius 


gare,  et  terram  ccdo  coaequando,  omnem  compa- 
gero  corporis  Christi  destruere.  Uanc  bettissimam 
huroaiiae  naturae  servitutrm,  quse  vere  libcrtas  osl 
(ubi  enim  spiritus  Domini,  ibi  Ubortas)  Chrt&to  al- 
tribuimus  uos,  et  non  aliam,  imo  non  nos,  sed  Am* 
b.**osius,  Augusiintts,  Uieronymus,  Gregorios,  dcx-- 
teri  sancti  Patres,  et  tota  Novi  ac  VeCeris  Tesia- 
menti  auctoritas.  Sicut  beatus  Ambrosius  breviter, 
explanat  audoritatem  Prophetae  iotroduoeDs  et  ex  * 
ponens:  <  Evertisti  testamentum  servi  tui»  etc. : 
In  quo  utique  aervum  dixit  nisi  in  came  f »  £t  post 
pauca  :  <  Mea  ergo  susceptione-servus,  sua  Domi- 
nus  potestate  est» »  Si  ergo  caro  permaaet,  perma* 
neiit  et  jura  carnis  divins  majestati  debita.  Ne  Mt- 


prosecutus  sit.  Audite  et  hoc  :  <  Sapieniia  sedifl-  ^  tein  ansas calumniae  qusritando habeatis  in  veribo» 


cavit  slbi  domum,  etc.  Et  nisi  puer,  qui  nalus  csl 
uobis»  a  Deo  creatus  fuisset,  nos  recreati  non  essc- 
mus,  neque  renati  fuissenius,  nisi  ipse  de  maire 
natus  fuisset.  Et  tamen  omnia  per  ipsumfacta  sunt» 
«t  siue  ipso  factum  est  nihil  {Joan.  i)  :  quia  Iiic 
ost  vccbum  caro  factum.  Proinde  io  eo,  qued  ul* 
iimo  vei  quasi  penultimo  loco  litterarum  vestrarum 
subjunKitis»  chaos  magnum  inter  nos  et  vos  firma- 
tum  cst.  Nimirum  bic  series  verboruih  vestrorum 
est  :  <  Cnimvero  nec  totam  Tmitatcm  Iiomiuia 
assumpti  Dcum  vcl  Dominura  dici  debere  catio  si- 
nit,  »  subjuucta  ratione  secundum  vos,  quae  xatio 
noD  est ,  videlicot  hac  :  «  Sic  enim  etiam  i|»se  sibi 
Deus  ei  Dominus  fuerit.  >  Cwn  autem  incaniatio* 


qood  servitus  didlur,  iion  est  haec  servitus  illa,  qu^ 
secundum  primam  vocis  originem  ab  hostUMMS  capti 
a  urvando  servi  dicU  sunt,  qui  vel  timore  poattali, 
vel  etiam  od  oculum  serviunt,  et  unde  muItipUees 
personarum  et  rerum^servitutes  exortie  suot.  Sed 
neftiUa  servitus»  quae  passione  crociset  morte  con- 
summata  est,  ubi  pertransioiis  roinistrabat  etiom 
nobis,  sed  potius  illa  praeclara,  et  gloriosa»  et  ouu- 
quam  fincm  habitura  sul^jectio,  quam  et  Afyastolus 
signanter  exprimit,  et  Auyustiiuis  ekgauiftr  espoiiil 
in  libro  coutra  Maximuro,  ubi  dictum  est :  <  Yiuic 
et  ipse  Filius  subjeclus  crit  ei^  qui  iUi  suluecit  om- 
nia.  »  Nam  de  Spiriiu  saiu^f^,  ,qui  nuUonii  husocihI 
creaiuram  a.1  uniiatLin  pcr.&oua!  6U9C,  quamvis  so 


361  EPISTOLiCc  %%r 

per  subjeetam  ereaturani  f  isii)iUtei' el  iyisc  sive  per  A  lM;et^  pertingere  eupienies,  aliquarHlo   scca&tium 


eslumbse  speden,  sive  per  linguas  l|:;iiea9  sit  de* 
laonstrare  dignatnft,  nuiM)uam  dicius  est  Spiritus 
fancUis  adorasse  Patrem,  nunqaam  roiQOc  dietus 
•sl  Paire.  Ad  horam  quippe  apparuerunt  illa.  Clirr- 
sms  aiitem,  qui  humanam  non  ad  horam  sumpsit 
efiigien,  in  qua  hominibui  appareret,  ac  dcinde  spc* 
cies  iUa  praeteriret,  scd  unitatem  personae  su»  ma- 
neBiein  invisibili  Dei  forma  acccpil  visibiiis  hominis 
fennam,  et  non  solum  natus  est  in  ea  de.  homine 
mairc,  Temm  etiani  crevit  in  ea,  et  manducavit  el 
Wbit,  el  dormivit  in  ea.  et  oecisus  cst  in  ea,  et  rc^ 
snrrexii  in  ea,  et  ascendit  in  coDlnm,  et  sedct  ad 
dexleram  Patris  in  ea,  el  ad  judtcandos  vivo$.et 
nertuos  venturus  esi  in  ea,  et  in  regno  suo 
d,  qui  illi  subjeeit  omnia,  erii  subjectus  iu  ea. 

Coi  subjectioni  clarificatio  cjusdcm  nalune  non 
pra^jodicat  sic  actu  complela  suo  tcmpore,  sicut  ab 
sHeroo  Aiit  in  prs^esiinationc.  tJndeinter  aliaplu- 
rima  de  darificationc  dicla  sic  ait  Vjeatus  Augusli- 
HQS  snper  Joannem  :  c  Quidam  pulavenmt  sic  in- 
idligendum,  tanquam  nalura  humana»  quae  su$ceptat 
esl  a  Verbo,  eonverteretur  In  Yerbum  et  boma  mur 
larelur  in  Oeiim  i  imo  sl  dillgeutius,  quod  opinati 
soat,  eogitemas,  homo  perirct  in  Doo.  Non  enlm 
qai^uara  existimatione  hominis,  vd  duplicari  0el 
veriraro  didus  est  vcl  angcri,  ut  aut  duo  sint,  qnod 
anuni  fuit,  aut  ampiiua  sit,  quod  minus  fuit.  i  Ubi 
ivrtaesi  audoritatis  evidentia,  quaro  appenditis  ar- 


oplnioncm  diversorum,  aliquando  sccundum  vertta- 
tis  et  auctoritatis  assertionem  locuti  sout,  et  ad 
doetrinam  aliorum  scriptis  suis  indiderunt  Equi* 
dem  magister  Petrus,  quem  vos  de  aeasu  vesiro  ju« 
dicatis,  qui  hoc,  quod  breviter  in  psalmts  aftiogit  do 
adoralione  scabclli,  ubi  duiiae  ct  latrix  facttmentio« . 
ncm,  plcnius  in  sententiis  sui&  exsequitury  ubi  pr4- 
mitus  qu;cstionen»  proponendo,  et  de  ea  disputai\do, 
utrum  cadcm  sit  adoratio  huroanitali,  ci  Dciiati  cx* 
hibenda,  praemittii  quorumdam  opinionem ,  qvio±. 
caro  ct  anima  Christi  non  latria,  sed  qnadam  supc- 
riori  spccic  duUa^  sil  veneranda.  Qua  sententia  noiiT 
approbata  allorum  supponit  senientiam  dc  una  ad- 
oratione  hoininis  et  Dei,  el  eam  Joannis  DamasciMii,^ 
B  ct  beati  Augustjni  auctoriiatibus  coiTob<^at.  Quas^. 
etiam  supponerc  curavimus.   Ncc  prolixum  videri  > 
debet,  qiiod  tam   necessarium  csl,  ne  iu  scriptia. 
lanti  doctoris  ex  verbis  vestris  potius,  quam  ex  suis 
cuiquam  scandaliim  gcncretur,  cum  dicta  cjus  ci 
aliorum  aut  non  inteliigitis,  aut  molesta  intcrprcta- 
iione  depravatis  inler  persona.m  et  oaturam  nullnn^ 
servando  dififercntiam.  Joannes  Damascenus  :  i  Dn» 
sunt,  inquit,  liatura!  Christi,.ratiQne  et  i^odo  diOi^ 
rentcs,  unitaB  vero  secundunv  h^fosiasin.  Unus  igi- 
Uir  Christua  est,  Deus  perfecMiis  et  homo  perfectus», 
quem  adoramus  cum  Patre  ct  Spiritu  una  adora- 
tione  cum  iucontamiuata  carne  qus,  non  inadorabi-». 
lcm  carnem  dicentes«  Adoratur  enim  in  una  Yerbi, 


gentum  Teslrum  non  in  panibus,  et  laborem  vestrum  ^  hyposlasi,,  qus&  hypostasis  geaerata  esi,  non  crea- 


oen  insaturiiate? 

Iq  fiue  litteramm  vestrarum  ad  principium  quae- 
ilionis  reeiuTiiis  dicendo,  tam  a  nostro,  quam  a  ve- 
alrov  el  QHHMam  fidelium  seiisu  alicnum»  quod  a$- 
awBpU»  homo  latriam  Deo  exliibeat^  ui  admiratione 
Qomiois^  boc  loco  iaiisitati,  horrore  quodam  veluii 
larva  parvulos  sensu  petcrrcaiis,  ci  errare  faciatis 
eos  in  invlo,  e|  non  in  via,  ei  tam  cerus,  et  tani 
evidentee,  ui  prtemiasie  sunt,  non  sequantur  aucio- 
ritates,  Scimus  quod  Aexo  popliie  Christus  non 
adorat  Deam,  neque  dicitur  ci :  Veni^  et  veni :  ne^ 
qoe  oi  servo  ^  Fac /loe,,  e(  facii  (Mntth.  viii).  Ve- 
«iHBlamen  secundum  quid„  lioc  esl,  qu»  sunt  Dei» 
leddeBico»  Quia  sicut  ait  hcatus  Augiistinus  in  li^ 


turse  vencraiionem  prxbentes.  Noii  enim  ut  nudam, 
camem  adorarous,  scd  ul  unitam  Deitati  ad  unam^ 
hypostasin  Dei  Yerbi  duabus  reducti»  naturis.  Ttr 
meo  carbonem   tangere  propter  ligno  copulatum, 
igncoK  AdoroChristi  Dei  mci  simul  utraque  propter 
cariil  unitam  Deitatem.^  Non  enim  quartam  appon6. 
personam  in  Triniiaie,  sed  unam  personam  confi- 
teor  Vcrbi  et  caniia  ejus.  i  Item  Augustlnus  :  c  Di- 
cuni  haNreticiK  Filium  noli  nalura  csse  Deum,  sed 
crcaMMn.  Qulbus  respondendum  est :  quia  si  Filius . 
non  cst  Deus  natura,  sed  creatura^  nec  coiendus  csi 
omnina  nec  ut  Deus  adorandus,  dicente  Apostolo  : 
Colucriint  et.  servieruni  creaturae  potius  quam  Crca- 
tori.  Sed  iUi  ad  boc  replicabunt,et  dicisnt.:  Quid 


kro  de  Trinitate  :  c  Sicut  Palor  ad  Filiuin  dicitar  D  ^^  Q"^  carncm  ejus,  quam  cveainram  esse  noii 


pelaiivc,  ita  ct  DonUnus.  aj  servicntem  creaturam. » 
lllnd  diviul  mysterii  secretum  humaoi  doquii  cxce- 
dil  fiMDullatem^  Verius  enim  cogitatur  qoam  dicitnr»^ 
ei  veriusw  esi  quam  eogitatur.  Nunc  clamamus  ad 
Domusum  :  Abba  Pater  (Aai/t.  viii).  Ibi  lingua*  ces- 
sabuni,  ei  tamen  omnis  lingua  confiiebitur,  qiiia 
Oominos  Jesos^  Chrislus  io  gloria  est  Dei  Patris. 
ioataalis  esl  lemppris  ad  cultum  Dei  ab  hominum 
leverfBiia  distingaendus  uti  hac  vocabulorum  difle- 
oenlia  diriia  ei  latria.  Sed  ibi  noo  solum  in  capUe 
oestro^  quodest  Oiristos,  verum  etiam  in  roembris 
ejus  longe  aliter  se  res  habet,^  et  liabilura  cst. 

Ilaec  pie  considerantcs  viii  doclissimi  et  cgr^gii 
aliorum  doctorcs  ad  ior[ui>itioacm  vci  itatis,  quoad 


negas,  siinul  cum  divinitate  adoras,  et  d  non  mi- 
uus  qiiam  Divinitati  dcscrvls  ?  Egb  Doroinicam  car- 
nem,.  iroo  perfectam  in  Christp  Injmanitatem  idco 
adoro,  quia  a  Diviniiate  susccptji  ei  Dei^ati  unila 
est,  non  ut  alium,  sed  uniim  eumdemquo  Deuro  el 
hominem  Fil^um  Dei  csse  confltear.  Denique  si  ho^ 
roinem  seperaveris  a  Deo,  Uli  nunquam  credo  nce- 
servio,  velut  si  quis  purpuram  vel  diadcma  regalc 
jaccns  inveniat»  iionquid  ea^  conabitnr  adorare^ 
Cum  vero  ea  rex  fuerii  indutus,  perioulum  mortis. 
incurret,  si  ea  cum  rcge  quis  adoraro  ooi)temp8erit. 
Ila  etiam  in  Christo  Doinino  humanitatem  mm  so- 
lam,  vd  nudam,  scd  Divjnilali  unilam,  sciUcct  unuiH. 
Fiiium,  Deum  veruni,  et  homlncm  verum  si  quis. 


m 


GERHOIH  PRJlPOSITI  REICHERSPERG. 


sa 


idorare  contempserit»  jetemaliter  morietur.  t  Idem  A  dividit  in  duos  Chrislos  eum  qui  inrius  est,  fiorol^ 


liuper  psalroum  nonagesimum  octavum,  ubi  dici- 
tur  :  Adorate  seabellum  pedum  ejus ,  quoniam 
sanctum  est :  Sciendum  quia  in  Ghristo  terra  est, 
id  est  carOy  quse  sine  impietale  adoratur.  Suscepit 
3nim  terram  de  teira,  quia  caro  de  terra  est,  et  de 
carne  Mariae  cariiem  acccpit.  Hxc  sine  impietntc  a 
Verbo  Dci  assumpta  adoralur  a  nobis,  quia  nemo 
earnem  ejus  manducat,  nisi  prius  adoret.  Sed  qui 
adorat,  non  terram  intuelur,  scd  illum  potius,  cujus 
sc.nbellum  est,  propter  quem  adorat.  > 

Cum  ergo  ex  praniissis  luce  clarius  constei, 
quid  vel  Christua,  sccundum  quod  bomo  est,  Deo  de- 
beat,  vel  quid  nos  ipsi  Deo  et  bomini  debeamus, 
vanum  est  de  nomine  hoc  lo.co,  ut  jam  dictum  esi. 


nem  seorsum  in  parte,  et  Deum  similiter  in  parte 
eonstituens.  Bvidenter  enim  denegat  unitatem,  se- 
cundum  quam  non  alter  cuni  altero  coadoratur,  ant 
connuncupatur  Dcus,  sed  unus  intelUgitur  Ghristns 
iesus  Filius  Dei  uuigenitus  una  servitute  cum  pra- 
pria  carne  venerandus.  >  Ex  eodem  concUo  eapil»- 
lum  octavum  :  c  Si  quis  audeat  dicere  assumplum 
bominem  coadorandum  Dei  Verbo,  et  congloriftcan* 
dum,  ct  connuncupandum  Deum  tauqnam  altemm 
cum  altero  (nam  eonsyllaba  semper  adjocta  hoc  co-^ 
git  intelligi),  ac  non  poiius  supplicalione  veoeratu» 
Emmanuel,  unamque  ei  gloriflcationem  depcndii, 
Juxla  quod  Verbum  caro  factum  est,  anatbema  sit.  > 
Cautus  ieclor  inleHigat  baec  dicta  esse  contra   hafr> 


inusltato  quaerere,  vcl  coniendere,  utrum  iatria  sil,  ^  reiicos,  unumChristum  in  duas  personas  dividea-^ 

vel  lalria  non  sit  illa  praenotata  bominis  assumpli     les, 

subjectio,  et  debiia  illa  reverentia,  qua  Deum  tah-  ^  EPISTOLA  XVIL 

quam  creatorem  et  glorilicalorem  suum  recognosdC 


f  t  diligit,  et  sine  Intcrmissione  interpellat  pro  no- 
l)i8.  Quod  totum  difllnire  vel  comprehendere,  sicutl 
est,  superhominem  est.  E<x  parieenkn  cognoscimus, 
et  ex  paru  propiietamus  (I  Cor.  ii).  Nam  et  Paulus 
audivit  arcaua  verba,  qux  non  licei  homini  loqui, 
Quae  omnia  ad  plenum  nosse  vita  aeterna  est,  in  qua 
cognoscimus  sicut.et  cogniti  sumus.  Aut  quomodo 
ineflabile  iUudet  insestimabile  secretum  in  Filio  Dei 
secundum  divinam  et  bumanom  naturam  penetrare 
possemus»  quod  omnem  sensum  et  angelorum  el 

bominum  exsuperat,  c.umnec  jllud  explicare,  va-     . ,     r      ... 

leamujs,  quo.inunc  sumusservl  Filii  Dei,  ct  qiiod^  (Psal.  cxxxi),  Noniie  inimici  tui  sani,  qui  conlaba-. 


Gerhohiad  Atexandrum  Jll  pap.  epistola.  —  Nunr, 
cupat  ei  Exposithnem  suam  ^salmi  cxxxi,  de^ 
nuntiat  Petrum  Lambard»m,  unformationm  Ecr 
clesioe  commendat. 

Suscipe,  alme  Pater  Alexander  papa,  munusca«r 
lum  de  mano  mea,  qui  Dei  gralia  dicur  prasposW* 
lus  coenobii  Reicherspergensis.  Unnusculum,  ki- 
quam,  uon  auram  vel  argentain,  quia  talia  mihi 
non  abundant,  sed  expositiuncularo  super  decimam 
lertium  Ganticum  grad^^um,  cujus  libl  apia  scnsum 
Gonvenire,  ubi  dicitar :  Inimicos  ejus  induAm  eom^ 
fusione^  svper  ipsum  autem  efflorebit  sanctificatio  mem. 


adhuc  per  gratlam  exspeciamus,  quod  oculus  non 
viditf  nee  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit, 
qu9  preeparavit  Deus  dfligentibus  se?  (Ephes.  n.)  Si 
quid  ergo  residuum  fuerit  igni  comburcre,  nolumus 
ullra  vobiscum  rixari  de  Cbristo,  quia  nec  oiil  no- 
stri  est  nec  ordi^is  vel  oflieii,  prseserlim  cum  ipse 
dicat  in  leremia  :  Vof,  mater  mea!  quare  me  genuisti 
virum,  rixo^  virum  discordicR  in  universa  tcrra?  (/«- 
rem.  xv.)  Quod  Vaj  super  eos  erit,  qui  passim  de 
Cbristo  disputantes  lcgein  nascendi,  moriendi,  re- 
surgendi  slatuunt  Ghristo  pro  sensu  el  arbitrio  suo 
potiiis  quam  secMndum  regulas  ftdei.  Persuasum 
itaque  iiobis  est,  ct  animo  decretum  dc  talibus  ultra 


lationibus  pesslmis  alios  comunpiaiii,  maxime  ii  qni 
docenl  conira  fidem  Pelri  aposloli  confitcotts  Ghri-^ 
slum  Filium  Dei  vivi,  cum  dc  illo  sentirenl  homine& 
aliler  aliis  dicentibtis  eum  Eliam,  aliis  ieranhiinv 
am  unum  e.x  propbetis,  quorum  nulhis  eral  velDeaa 
AlttssimuSi  vel  AiUs^imi  Filju^  unicus,  ut  homo  hic 
pra;  suis  parlicipibus  unctus,  qui  eslGliri&lus  Filius 
Dei  vivi,  ac  proinde  credendus  el  confilendas  est 
verus  Deus,  ila  ol  el  homo  Deus,  et  Dcnsbomo  vcrc 
nommctur  in  significatione  iUius  pcrsopae,qn£  Di>us 
esl  ct  horoo, 

Ad  haec  el  eoolra  hoc  kiimici  tandem  con(4in- 
dcndi  solcnl  objicere  ac  dicere  alicuj  dicenti  bo- 


vobis  nec  scribere,  nec  a  vobi^  scripta  recipere,  ne  ^  roincm  illum  Deum  subjecta\eisnpposita^  inq 


fortc  deperspicMis  quasi  de  dubiia  quaeslionantes, 
omnibua,  qiil  sanae  mentis  sunt,  insaui  videamur 
juxta  iUud  Marciani  imperatoris  a  papa  Leone  con- 
firmatum.  i  Extremae  dementiae  est  in  medio  ei 
perspicuo  di/e  commentiUum  lumciji  inquirere.  Quis- 
quis  enim  praeier  verilatem  rcpertam  aliquid  ulte- 
rius  discutil,  mendacium  quaerit.  >  Ex  concilio 
Epbesino  :  c  Cavemus  de  Christo  dicere  :  Propter 
assumenlem  veneror  assumpium,  et  propter  invisi- 
bilem  adoro  visibilem.  Horrendiun  super  hoci  eUaro 
illiid  dicere ;  Is,  qui  susccplus  cst,  cum  eo,  qui  su- 
scepit,  connuncupatur  Deus.  Qui  enim  hoc  dicil. 


uiunt, 
persona  verum  dicis^  snpposita  naturamentiris,  Dum  • 
que  inquiruntur,  quam  rem  personam  nominent  ? 
ad  Vcrbi  asaumeoiia  ^  aignificaUonero  aslringunt, 
ut  bominem  asaumptum  a  Divlnitalis^  in  qaa  uaias 
esi,  naturali  forma  ei  gloria  simul  el  personae  signi- 
ficalione  penitus  excludaiU.  liem  qoi  dicunt  homt- 
nem  illum  Deum,  vei  e  converso,  tropo  in(|Uiunt, 
accidcnialitaUs  verum  loquujiVur.  Dumque  tropam 
accidenU»  quid  nomineMt  inquiruntur,  tropuin 
^icoidenUae  se  aiunl  dicere  solere,  ubi  praedicalum 
non  rcdditur  causae,  u%  si  dicat  quis  coloralus  iar» 
tclligiiiil  (15) 


(!&)  Ua  mcndose  cod. 


«5  BPISTOLiE.  ^ 

Al  no6  lioiniiie  iHo  in  Deum  assumpto  et  nato  in  A  tandum,  vel  senteiitias  proferendo  taiia  dicere,  quia 


locu^oiie  sapp06ita  crediimis  cuin  sirapliciter  pro- 
furie  «e  yftre  Deam  praadicandum  ac  pronuntiandum 
esss,  sicut  evangelist^),  apostoli  simul  et  propbet» 
dodieninty,  nullaque  figura  ad  exponendum,  qu» 
plana  sunt,  opus  esse,  qnemadmodum  aiuut  tropo 
comitantiae,  tropo  accidentiae,  vel  ralione  consortii. 
Quantum  enim  in  assertione  Odei  nostne  tropis  ad- 
dideris,  tantum  simpiicitati  ac  veritati  propriae  locu- 
lionls  detraxeris. 

Item  alius  nominatus  Magister  in  Sententiis  suis 
ait :  c  Christum,  in  quaiitum  liomo  esl,  sicufr  nos 
diligere  debemus,  ejusdcmque  secundum  Iiominem 
dilectio  illo  continetur  mandato,  quo  proximum 
dtiigere  jubemur  sicut  nosmetipses,  quem  ctiam  se 


etiam  in  conventibus  ecctesiasticis,  in  multitudine 
deri  coram  episcopis  talia  clamilantur  impune, 
Ghristum  videiicet  in  eo,  quod  homo  est,  Dci  Palris 
Filium  non  csse  aliter  quam  unum  ex  nobis,  ae 
proinde  nunc  quoque  glorificatum  in  gloria  noi| 
ffiquali  gioriae  patemx,  sed  in  quad^xa  interiori 
et  minori  esse.  Et  quaiiivis  quidein  omnes  ho- 
mines  et  aiigelos  in  gloria  supergressus  etiani 
in  eorum  fide  sit,  Patri  tamcn  ncc  in  sapien* 
lia,  nec  in  scientia,.nec  iu  polcntia,  nec  in  ullo 
bono  aequalis  sii,  aut  sequari  unquam  possit.  Insu- 
per  vero  et  anathema  ab  uuo  talia  dicentium  (duo 
enim  erant  soli  haec  dicenles,  et  alilcr  sentientes) 
nimis  superbe  ac  festine  prolatum  cst.  Et  auidilst 


ciindum  hominein  magis  quam  nos,  sed  iion  quan-     quidem  sunt  haec  in  facie  couvcntus  ecclesiastici» 


lum  Deum  diligere  debcmus,  quia  in  quanlum  est 
liomOy  minor  est  Deo.  » llem  idem  in  glossis  Psal* 
lerii  in  honc  versum :  Exaliale  Dominum  Denm  no* 
sirum^  et  adoraie  scabellum  pedumejus,  quonium 
saneium  est  (Psal.  xcviii),  ait  inter  castera  :  l^iden- 
tluroest,  quid  nos  jabeal  adorare,  cum  dicit :  ii(<- 
oraiescabetiumpedum  ejus,  Terrani  scabelium  pedum 
cjus  esse  dicit  alibi  Scriptura  hi&  verbis :  Cmlum 
mihi  sedes  esiy  terra  autem  scabetium  pedum  meorum, 
Ergo  terram  jiibct  nos  adorare,  quia  esl  scabellum 
p«Hlum  ejus?  Sed  alibi  dicii  Scriptora :  Domiuum 
Deum  luum  adorabh,  et  ilii  soli  servies.  Sed  scien- 
dum  est,  qala  in  Christo  terra^est^  id  esl^  caro,  quaa 


praesente  archiepiscopo  Salzburgensi,  aliisque  tri- 
bus.episcopis,  et  a  nemine  contradictum  est  praeter 
aduobus  fra^lribus.  meis  uterinis,  quorum  unus  esl 
luagister  Rudigerus,  pridem  A^gustanae  Ecclesiae« 
nuuc  vcro  Niwenburgeiisi;;  coenobii  dec^us,  alter 
verofrater  Aaron,  tunc(16)decanusinc(£nobio  mihi 
coinmisso.  Q.ui;^udientes,nalalibus.G|^ristiet  gloria 
dcirahi,  niini$  indolMcrunl,  eUprout  tempus  dicia- 
vit,  contradixerunt,  eiiani  Patrum  testimonia  se- 
ciun  et  pro.se,  imo  cum  Gbrislo  et  pro  Ghristo  fa- 
cientia  in  medium  proferenies.  Audita  sunt  autem. 
et  haec  in  facie  illiusconventust  itemque  a  neniine, 
contradictum.  Insuper  vero  etadjunctum  estin  hac^ 


stoe  tropietate  adoratur.  Sifscepit  enim  de  lerra  ler-  r;  <ie  fidei  coulroyersia  noii  scholasiicorum,  seu  scho-. 

ram,  quiacaro   de  terra  est,  et- do  oarne  Umrm  .  .     - 

camem  accepit.  Haec  siiie  impietate  a  Verbo  Dei 

assuropta  adoratur  a  nobis,  quia.  nemo  ejus  carnenr 

spiritaliter  manducat,  ntsi  priusadoreu  El  liaec,  quae 

de  verbis  Auguslini  swnpta,  catholice  dicu  sunt, 

quibus  jam  dictus  Magister  dicta  suasubjecit  adora- 

tioniSimcdum  determinans:  c  Nondico,  inquit,  illa 

adoratione  carnem  Ghristi  adorandam,  quae  latria 

qst,  quae.^Ii  CrGatari.debctur,  sed  illa,  quae  in  du- 

lia  diiqiioi^  esi.  Dulia  enim  adoratiocst,  quae  etiam 

creatur?pexhibelur,  quae  duas  species  babet,  uiiam, 

quae  iiidiflerenter  omnibus,  allerain^quae  soli  huma- 

Qitati  Ghrisli  exrJbetur.  *  Hajc  fetrys  iq  glpssis 


lariuro»  de  scholis  discolis  venientium ,  redpiendas 
determinationes  conlra  orlliodoxos  Patres,  in^r 
quos  nou  adversa»  sed  interdum  diversa^  sentjentes, 
inaximo  de  fide  calholica»  si  quid  nalum  fuerit,^ 
quaestionis,  referenduoEi  Sifi  successores  Petci  prin-. 
cipis  apostoIpruiDU  prcv  cujus.  fide,  ne  deficerei,. 
Ghristuft,  qiCptn^  obtjnuU»  eun^quj^  ad  fratres  suo&f 
confortaudos  ita  confortavit  iu  lidcv.ut  pprtap  inferi^ 
non  praevaic^nt  adversus  eam.  Unde  super  ipsnm.^ 
et  super  siiccessores  ejus  efllorebit  sanctiflcaticw 
Doniini,  qua  saiictificatus  non  dubitatur,  qui  legi- 
timus  ejus  successor  legitinie  agnoscitur  subordi-. 
natus;quodde  le,  AlcJ^^nder  papa,  credunt  fide-? 


Psalterii  iimul  et  in  Sententijs^s^isdiceti^  ausvs  e&t^      l^»  ^unc  de  tuo  aposlolatu  sperantes  fructum,  u^ 
Sed  el  alii  liceiitia  di^pulaudi  de  Ghri^tp^eo  ^usi  D;arca  sanctificationis  Dei»  videlicet  s^nc^,  Ecc)esia, 


sanl,  ul  diceponon  dubitaverint  ii\  ha/c  tpcutione;. 
homq  ^t  Deus,  nuilam  rem  di(^^  Qciwn»  sed  aliquid 
Deo  unilMni.  Item  :  Christus  esi  Deu^.ei  lEgoprin- 
cipium,  pro  parte  totius  v^ra  est,  llem  :  i,  Christuro, 
cum  sil  nomen  personse  compositae  terii^n^  in  Tri- 
nitate  perspnam  non  esse,  eo  quod  niiiilnisi  simplex 
in  Trin>tate  sit^.  Ilem  ajii  noQaen  tantum  Vcibi  as- 
sumentisi  Ghristum  dicuntper  homiuein  quasipji^r  iii- 
stiiimentain  fuisse  locuium. 

Haec  autem  oronia  et  niMlta  i;i  hunc  modupi  ip. 
eorum  notulis  vel  opusculis  invenimus.  Et  non  qui- 
dem  jam  suQcit  eis  iii  scholis  discolis  iuter  dispu.T 


surgenle  in  te  Domino,  per  te  introdit^atur  in  re- 
qui<em  suam,  cooper^nte  nimiruro  concprdia  inter 
sacerdotium  e^  regnuin,  quod  speramtj|s.  in  proximo 
fuyirujn»  si  fueril^illud  con,ciIium,  qqod  ex  ore  im* 
porator|s  aujdivimMs  in  Lppgpbardi;}  celebrandum,  si 
tanieii  a  te,  Alexander  papa,  Uijysque  fidelibus  ad  id 
coUigcnduin  fuerit  consensus  adhibitus.  Tunc,  sL 
Deo  placuerit,  imperiali  majestaie  ad  concprdfam. 
boqam  incliiiata,  videbi.mus  arcam  sanctiflcationis 
Dci  pcr  te  quasi  per  legitimum  sacerdotem  justuni 
ii)  rcquicm  suam  inlroduci  ludcnte  ac  subsilient^ 
doiuino  inipciatore  quasi  allero  David  coram  arca,. 


^16;  Cod.  Aaron  locn^ 


se?  GERHOHI  PR^roSlTt  RElCHEnSPEnQ.  sss 

0miAi,  <|oaiii,  sieiit  ab  eo  uOdkfiA,  opfal  inftrodiici  A  vid  cqnsiwilis.  Vodt  iiner  esBleri  Ml  kborlt  o^- 


cuni  gfliidio,  et  totius  regm  tripudio  ia  requieni 
gtfftfn»  liberalam  videiieet  ab  aliopliylis  et  eduetam 
dc  leniplo  Dagon,  reprobalis  nimirum  ipsiiis  Dagoo 
6t  Nammon  sacerdotibus,  prout  in  figura  conligit, 
^ttando  illos  el  eorum  principos  Deus  percussit  ia 
posleriora  opprobriam  sempiteruum  dando  illis»  et 
arcam  suam  committendo  sacordotibus  lieviticl  ge» 
neris.  Quod  ita  fieri  oratspiritos  gcmitibtis  ineffamh 
bilibus»  quolics  canitur  in  E^cdesia  :  Sur^e^  Do* 
Miiie,  in  requiem  tuam^  tu  et  ar^  sanctifieMlionit 
iHds.  Sacerdotes  iui  induant  justitiam  et  tancti  lui 
kxsultettt  {Psai.  cxxxi).  Magna  utique  tqnc  eri(  ex- 
sultatro  sanctis  ceruentibus  taba,  qui  ctiam  prluSj 
quam  liant,  ea  fulura  eredentes  et  spc  gaudentcs 


«eula  elegi  ttt«e  maBsaeludinl  oierre  caateHil 
iatud»  iu  quo  tibi  aliquotles  lnntt?etar  Bemio  Da- 
yiAf  et  omms  mansuetudinie  ejnt. 

Incipit  exposilh  cantici  :  Hemenlo.  Domtne^  Dq- 
vid,  el  cnclera  usque  in  nnem  psalmi, 

His  de  psalmi  cxposiliouc  dictis  ad  le,  Alesaudei* 
papa,  convcrsus  ea  ndiicia  tibi  loquor,  qua  te  con- 
fido  idco  pnc  muUis  consortibus  tuis  unctum,  quia 
dilexeris  justitiamy  et  odcris  iniquitatero,  prius 
eiiam  quam  sic  unctus  fucris.  Quanto  magis  ergo 
nunc  oleo  ia^litix  |ierunclus  diligere  debes  justitiamt 
et  oilisse  iniquitatem?  Habcas  igitur  odio  hanc  ioH 
quitalem,  quod  arca  sanctiAcaiionis  Dei  non  babol 


exsultant  in  cubilibtis  suis,  exsulunt  in  rege  suo,  ^  requiem  nunc  iu  suo  tabcrnaciilo,  ubieidem  prawi. 


siout  cgo  puaiilqs  aliquando  exsultavi  pro  modulo 
meo  in  rcge  meo  Christo,  qui  per  anlistites  aposto- 
iicsR  sodii  me  non  semel  confortans  Ixtificavit, 
stcut  agiiosci  potest  ex  litteris  ab  illa  sede  ad  me  el 
pro  nie  dtre^tis,  quibns  confortabar  in  cerlamine 
pro  lege  Dei  mH  certaus.  Qualiler  autem  eerlanti 
mihi  attitit  beat»  memoria)  papa  £ugeniua,  iii 
ejtis  epistola  tideri  potest,  cujus  lextus  ila  se  ha«« 
bel  : 

Eugenius  0pUcopus,  sertfus  servorum  Dei^  dileM 
filio  G,  Bichersper^nsi  praeposito,  sahttem  et  aposlo-* 
Hc^m  bettedictionem,  Scripta  dilectionis  tum  beiigne 
recepimus,  et  ferporem  lua;  religionis  ex  eorum  in- 
ipectione  manifeste  cognovimus.  Concainil  enim  cor  q 
tnum  intra  le,  et  in  medilatione  tua  exardeseit  ignie. 
Ignitum  quoque  eloquium  tuum  vehementer.  Super 
hii  itaque^  quod  contra  pessimas  novitates,  oommor 
tiones  qudque^  quce  contra  Ecchshnn  Dei  et  personue 
Miesiastict^s  oriuntur,  te  uio  charitatis  exardescere 
cognoscimus,  paterno  affectu  gaudemus,  et  devotio^ 
ttem  tuam  in  bomino  collaudamus.  Yerum  quoniam 
bonum  est  iucipere^  sed  mu(to  meiius  consummare^ 
(HlecHonem  tuamin  D<minei  cammonemus^  ut  di 
botto  pfOfioiilo  Hrmiter  peruveres^  quia  nos  personam 
tunm  tauquam  Htteratumy  et  rcHgiosum  virum  par 
t$ma  charitdle  diligimus^  et  in  quibut  secundnm 
ilfttm  piotsumus^  houorare  et  manutenen  voiu^ 
ntut, 
*  pata  Sutirti  dedmo,  tiptimo  Kakndat  JuHi^ 

Ante  hunc  Hlomanl  ponliftcea  Honorius,  lunocen-^ 
tius,  Coel^stinqs,  Lueius  etiam  ipsi  mihi  %iri|iter 
astiterunt,  et  in  hiyus  rei  testimoiMum  Kcripta.  ipso^ 
rom  peiles  me  sunt.  Sed  post  obitum  feUcis  £ugenii 
noQ  est  inTenlns  similis  itli,  aic  mihi  assistens  ui 
ille,  Ham  el  conjugium  quoddam  post  votum  vidua- 
lii  cootinentise  coi^tractom,  qnod  ad  meam  rela- 
lionem  ipse  cassaverat,  post  ipsum  Anastasius  papa 
((rmavit,  per  quod  mihi  multas  contrarietates  exci-^ 
lavit.  Cui  tu  eo  tempore  cancellarius  adfuisti,  nec 
per  omnia,  ul  audivi,  poteras  eum  temperare  in 
aois  motibus,  Ucet  foeris  ei  bacukis  invalid»  sene*!' 
ctntis  in  muUis  illi  opporlonus  utpote  homo  man- 
sueius  ei  bene  oculatus,  ac  proinde  mansucto  Pa- 


dent  saocrdotea  ct  ministri  lalns,  quales  eraiH  lilii 
Heli  sacerdotis»qui,  ut  rcfert  Scriplura,  dormienda 
cum  muUcribusexcubantibos  ad  ostium  tabernaculit 
et  pcr  fascinulam  Iridentem  raplando  cames  ero-« 
das,  ad  se  non  pertinentes,  adeo  f^cti  stim  inOameOt 
ut  propter  eos  detraherent  bomines  Dei  5acri8cio« 
Quos,  quia  pater  ipsprum  non  dtgne  corripuit,  ini-« 
quitas  domus  ejus  neque  victiniis,  neque  muiieri-* 
bus  expiari  potuit,  sed  ira  Dei  super  eam  sic  excan^ 
duit,  ut  rcpelicrct  tabcrnactilum  Silo,  tabernaeulun^ 
suum,  ubi  habitavil  in  hominibus,  Cl  tradidit  in  ca^ 
ptivitatem  virlutem  corum,  ct  pu)cbritudinem  eoruin 
in  mantts  inimici.  Accessit  quoqne  ad  inflainmation 
nem  irae  Dei,  quod  arcam  sanctani,  qute  debeb^ 
intra  sanctuarium  Deicustodita  8ervari,cxportave« 
runl  in  castra,,  ubi  erat  pugoa  inordinata  utpole 
sine  duce  ac  principe  legitimo,  qualis  foeral  Josne» 
qui  ordinate  pugnavit  orante  pro  ipso  in  monte  Mlh 
cto  Moyse,  jupcto  sibi  AaroQ  et  Hor,  $ed  pu(^  fi-i 
Uorum  i(eli  nimis  (ueral  inordinata,  ei  ds  niatj^ 
cessit,  Ucet  arcam  Qei,  cui  uosn  benc  oliiusMravei 
ranl,  apportari  feoerint^ 

Non  audeo  ad  plennm  litteria  exprimere,  quaot:^ 
iUiua  exordinalioiiis  hoc  tempore,  into  ha^c  lempo* 
sttle  invenialur  iimiMlodo,  ita  ui  arca  Dei  oon  ba<t 
boal  requieoi  nune  in  illo  suo  excellentissimo  la« 
bemaculo,  dieo  aulem  in  Ecclesia  Homana,  eui 
qnasi  alter  Aaron  pr^Bfueral  Petrus  apo^lus  in  le, 
0  «c  suia  ditt  ftuccessoribqs,  quorom  rel  sanguina 
purpurala»  ^  confessoribua  iUuslrala  esl  (iomanii 
Ecelesii^.  Sed  postquam  ab  eonim  doctripis  e< 
exemplis  deviatum  est  in  tantum,  ut  Homanis  pon- 
liflcibus  contra  cives  Romanos  el  aUos  hosles  bella 
inordinata  movemibus  arca  Dei  non  potuerit  ha- 
bere  quletem  in  urbe  Roma,  de  ipsius  ioquietudine 
universa  turbata  esi  Ecclcsia.  Cum  essem  \ilerbU 
apud  sanctATCcordationia  pap^m  Ettgenluui,  ei  iUe 
famUiari  alloquio  mihi  retulisset  de  sua  vexalione, 
in  qua  Tiburtinis  contra  civcs  Homanos  favens 
multas  peeunias  expenderat,  el  tandem  salis  mise- 
ram  patis  compositionem  fecissct,  ego  rcspondi ; 
Licet  sii  misera  preUo  multo  coempu  pax  i&U, 
incUor  tamcQ  c&l  quam  pugna  vcstra,  quia,  cam  Bo< 


M9 


KnSTOLiC. 


570 


^poMifeB  priDparil  se  ad  beUiiM  per  iiiilit«s  A  »«»  IntelKgimus,  cui  bonor  et  giorla  nunc  eC  ia 
Mi4«ci«e  «gesdum,  vidiror  milii  videri    Petrufll     «Cernft  saecnla.  Amen. 


enMgtttaHtem  gbdium  ferrcum.  Sed  c»m  ei  sic  ps- 
gitMU  ve(  pugnalaro  aoa  iiene  ccdit,  videor  milii 

iHidke  Cbrlstum et  Petro  dicentem  : 

Man  glodium  tuum  in  witfitum  (Joan,  xtiii).  His  a 
nie  diclts,  ei  ab  iilo  sancto  ponliAee  benigne  ac- 
repUs,  non  sensi  eum  ultcrins  cvagitiasse  gladium 
ferreum,  sed  gladium  spirihis,  quem  rccte  rao- 
vendo  sancto  Samueli  fuil  assiiiiiJatus,  non  par- 
ccndo  Agapilis  ac  aetais  Ainaiccitis  boslibus 
Isracl,  quorum  nonnullos  apud  oum  captos  velut  in 
fi-nsla  coucidit.  Novit  lioc  loia  Gcrmania,  in  qua 
duos  magnos  arcbicpiscopos  liuniiliavit,  Blogunti- 
oum  videlicet  ct  Culonienscni  pecunia  eoruin  spreta 


EPISTOLA  XVIII, 

Idemad  Uenricum,  S.  fl.  E.  cardinaiem,  cui 
sidonem  psulmi  lxiv  mi$i$$e  $e  $cribit,  —  Cur  in 
Franciam  profici$ci  non  potuerit,  De  advertario^ 
rum  suorum  mulliludine  ae  insidiis,  etc 

Domino  H.  venerabili,  sanctae  Romanae  Ecclesiae 
cardinali  presbytero,  ad  tiiulum  Sanctonim  Ncrei 
et  Achillcl,  frater  G.  de  Richerspcrg  devotas  ora- 
tiones  cum  lidcli  obsequio. 

Memor  csto  verbi  tui  scr^o  tuo,  in  quo  mibi 
spem  dedisti.  Nam  cum  fulsses  Augustae  in  domo 
frairis  mei  R.  una  cum  domino  Jaciiitbo  cardinali 
diacono,  lu  mihi  promisisti,  sicut  meminisse  potcs 


_  _  ^  _  r-^^  , g. , ^ WWW     J,WWW«. 

et  reprobata;  ideo  in  dicbus  rjus  rcquics  data  fuit     dominum  R.  tunc  cancellarium,  nunc  faventc  Dei 


Ecclesiae  Roiuaiiae,  scd  non  adeo  plena  et  pcrfecta, 
ut  ad  cam  perOcieiidam  Samuclis  zclo  non  indigeal 
^ncta  Ecclesip,  In  qiia  abundantlbus  scandalis 
adbuc  boroines  dctrabunt  sacriflcio  DcL 

Quaero  igitur  salva  gratia  tiia,  quoniam  in  spiritu 
el  virlute  Samiielis  aliquis  creditur  contra  mab 
iroininentia  suscitandus,  an  lu  sis  illc,  an  alius 
exspeelandusT  Cujus  rei  veritas  licel  in  posterum 
ex  fmctibus  secuturls  ad  plenum  cognoscendum 
sil»  al  nunc  per  flores,  qui  fnictus  pariuriuni,  ex 
parte  cognoscitur,  si  a  tc,  cuin  sis  digiiitate  inter 
nionales  altissimus,  iion  dcspicitur  admonitio  a 
me  pusillo  ad  te  directa,  non   ausu  temcritatis, 


dementia  In  apostolatus  apice  subliniatum,  sic  le 
ad  niei  netiliam  et  gratiam  praepararc,  ul  ejusdem 
pielalis  ociilo  me  rcsplccrct,  qua  me  respoxorunl 
sui  antecessores,  quibus  borlantibus  ct  confortan  • 
libus  nonnulla  opuscula  dictavi,  pcr  quae  non  so- 
lum  Cbristi  gloria  magniflcaretur  magiiificantc  ani-« 
ma  mea  Dominuin,  et  cxstiltante  spiiitu  meo  iiiDco 
salutari  mco,  sed  etiam  illius  ignominia  detcgcre- 
tur,  qui  sub  vclamine  pietntis  jam  mysteriuni  opc^ 
ratnr  iniquitatis.  Fcci  hoc,  prout  Juvante  Dco  potui 
In  tractatu  sexagesimi  quarti  psalmi,  quem  propria 
manu  bcals  mcmoriae  papae  Eugenio  porrexi,  quem« 
que  tibi  Auguslae  item  dedi.  Feci  ctiain  hoc  in 


qaod  absit,  sed  ausu  illius  cbaritatis  quae,  cum  non  q  opusculo  Dc  laude  lldei,  quod  exborlationc  tua  coe«« 

gaudeat  super  iniquiute,  congaudet  autcm  veri- 

lali»  auasil  me  parvulnm  ad  te  magiium  aliquid 

icriberepro  veritate  contra  iniquitatem.  Auxit  quo* 

ffae  fiduciam  meam,  quod  tu  me  ac  fralres  meos 

merinos  praeveoiens  in  l)enedictlonibus  dulcedinls, 

lilterts  tuis  ad  nos  directis  maudasti  nobis  salu- 

|em   el    apostolicam   benedictionem ,    promittens 

eliam  lui  aposlolatus  gratiam  sic  mihi  exbiben<r 

dani,  sicut  ab  aplecessoribus  tuis  in  gralia  fui  ha-i* 

bilos,  prottl  norunt  domuii  cardinalcs  nonnuIU, 

QoibHS  Dotua  fuL  Quod  autem  nunc  pro  veritate 

eoQlra  iniquilatem  scribens  elegi  Samuelis  exem* 

plnm  suggerendum  libi,  bac  de  causa  scias  faclum» 

qaia  lil^  oplo  in  flne  apostobilus  tul,  ;cuui  de  ^hac 


ptum  ct  pcrfectum  Domino  Jacintho  cardinali,  cum 
essel  in  curia  Domiui  papae  Anagniae,  ita  fuit  a 
niintio,  qui  te  illlc  iion  invenit  coroniissum,  ul 
libi  boc  darct  quasi  fructum  pctitionls  tuae,  qua 
diligcnler  expetens  a  mc,  ut  tibi  exponerem  illud 
Salonionis  :  Muliertm  fortem  quis  inveniet?  {Prov^ 
XXXI.)  Si  crgo  Iioc  ab  illo  accepisti,  bene;  sin  au- 
lcro,  vcl  ab  ipso  boc  rcquirc,  vel  a  me  illius  re- 
scriptum  exigc  pcr  litteras,  quas  comniittere  pote- 
ris  praescnti  nunlio. 

Nec  mireris  quod  meam  pcrsonam,  senio  debili- 
latam,  non  praesentavi  domino  papa;  aul  cariaey 
quia  de  regno  Teutonico  in  regnuni  Franciae,  etiam 
si  possem  venire,  tutum  iion  cst  mihi  multis  me  , 


vita  eris  egressurus  in  requiem  Domini,  ubi  esl  D  observantibus  d  captantibus   aliquid  uude  mihi 


arca  sanctiflcationis,  vidclicet  quem  Paler  sanclifl- 
cavil  el  misil  in  mundum,  sic  posse  gloriari  in 
Domino  in  veritale,  sicut  ille  gloriatus  cst  in  Do« 
mino  coram  filiis  Israel  dicens  :  t  Ecce  pracsto 
suro«  loqqimini  de  roe  corara  Domino  et  Cliristo 
ejus,  ulrum  bovem  cujusquam  tulcrim,  aut  asinuni ; 
bI  qaempiam  calumniatus  sum,  si  oppre^i  aliquem 
f\  de  manu  cujusquam  munus  accepi,  et  contcm^ 
liam  illud  bodie,  restituamque  vobis.  Et  dixerunt : 
|9on  es  calumnialus  nos,  neque  oppressisti,  neque 
lulisti  de  manu  alicujus  quidpiam.  i  Sic  te  possc 
|1oriari,  Alexander  papa  in  Domino,  boc  est,  in 
▼eritale  circa  flnem  tui  papatus,  ille  tibi  concedat, 
^Mi  polens  cst  unMiia  facccc,  supcr  quam  petimu§, 


lurbent  gratiam,  et  excitcnt  oflensam  principis, 
cujus  ira  niibi  est  cavenda,  in  quantum  fleri  salva 
Del  gratia  potest.  Nupcrenim  contra  mc  irritaius 
per  mcndacia  quorurodam,  vix  placatus  fuit  milii, 
excusante  me  apud  ipsum  domino  Frisingensc  ac 
suo  clcro,  simulque  allis  principibus,  quoJ  non 
cssem,  utei  fuit  relatum,  glorix  impcriali  ad\er- 
sacius,  pariterque,  ut  inimici  disseminaverant,  glo- 
riae  Christi  contrarius.  Mihi  eiiiin  quasi  alteri  Na- 
botb  falso  impingebatiir  blasphemia  in  Deum  el 
rcgem,  ac  proinde  illius  excmplo  judicabar  lapidan- 
dus  a  capellanis  impcrialibus,  rci  veritatcm  igno- 
rantibus.  Al  ubi  pracdictus  episcopus  cum  aliis,  ve- 
liuicro  scicntibus,  me  buflicicntcr  cxcusavit,  gratia 


874  GERHOIil  PRiEPOSITl  HEICHERSPERG.  87ft 

Dei  fa^Tente  ipse  Augas^u&  adeo  milii  Aiit  placatus,  A  nato.  Quod  st  fuerit  Iq  apostoliea  lede  peri|peclmDt 


^t  multa  mecum  privato  coUoquio  Iractaret,  qu^, 
fti  auderem  scripto  cpmiQit^ere,  magua  ex  parte, 
ut  credo,  vobis  placerent,  Audietis  tamen  aliquandOy 
81  Deo  dfsponente  contioget  me  ore  ad  os  loqui  vo- 
bit  \n  i|io  ceiebri  convent^,  quero  fut^rum  spera'- 
nius,  prout  a  legalis  Domini  papae,  videiicet  Pa- 
piense^  ao  Trecense  \enerabUib^s  episcopis,  ut 
credo,  jam  audisjlis. 

Nolo  autem  vos  ipnopare,  vos  dico,  scilicet  dor 
minum  papam  et  dominum  Jacintbum  ac  te,  aliosr 
que  mihi  clementes  dpminos.  qirdinales,  quod  mul- 
tum  sunt  roultiplicali  qui  tribul^i\t  me,  multique 
insurgunt  advcrsun^  me  dicentes  anim»  meje  ^  Nou 
est  salus  ipsi  in  Pco.  cjus  (Jer.  iii).  Neque  vpro 


puto,  pltieeliit  placentibus  Deo,  qaia  non  seiiial 
comperi  pUcuIsse  ia  ea,  qu%,  favente  Dei  gratii, 
scriptitavi  contra  malas  abusioues,  et  pravas  novi* 
tates,  quibug,  ut  tu  nosti,  non  semel  obstlt»,  et 
adliitc,  prout  Deus  donaveiit,  obsisiere  paratus  ero 
tanto  promptius,  quanto  sensero  me  insiantius  ani» 
mari,  el  eonfortari  a  successore  beati  Petri, 

Sed  diclt  aKquis  :  Jam  satis  est  quod  alii  meltOr 
res  et  sanctiorcs,  nihilominus  ct  doctiores  invene-p 
runt,  et  scripsenint.  Illicitum  est,  temerarium  est 
adjiccre  aliquid  ad  ea,  quae  a  nominatis,  catholicis- 
que  vrris  dicta  sunt,  atque  ita  fastidium  legentibus 
facere  augendo  multiludines  commentariorum.  Ad 


^        ., .     •  ,  1       ..  .        ,  B  hacc  Innuani :  Nimirum  sanctarum  spatiosus  ager 

nova  ^iihi  est  haec  advcrsitas,  quoiti$tm  plus  quam   •  „    .      *  ..^      ^.  .   .         ,        ,^         ^ 


Scriplurarum  omnibus  Chrlsti  confessoribus  coia- 
munls  cst,  et  tractandi  illas  nuUi  jure  negari  polesi 
liccntia,  dummodo  salva  Hde,  quod  sentit,  dicat, 
aiit  scribat.  Quisnam  recte  indignetur,  eo  quod  in 
eadem  possesslone  post  unum  aut  duos  puleoSp 
quos  fodcrunt  Palrcs  prxcedenles,  plures  proprio 
hbore  fodiant  lilti  succedcntes?  Denique  Isaac  e% 
alios  puteos  fodit  praeter  illos,  quos  foderai\t  servi 
patris  sui  Abraham ,  quos  illo  mortuo  olim  obstni- 
lerant  Philisthirm.  Nam  postquam  et  alios  rursum 
fodit ,  appcllavitquc  eos  iisdem  nominibus,  quibus 
antca  pater  vocaverat,  sequiiur  Scriptura,  et  dicit  : 
Foderunt  in  torrente^  el  repererunt  aquam  vivam 
{Gen,  xxvi).  Item  :  Foderunt  et  alium.  Ac  d^inceps : 
Profectus  inde  fodit  alium  puteum  (ibid,),  Itaqu^ 
Jnxta  hanc  regulam  nobis  quoque  concedant  post 
illos  puteos,  qiios  Menint,  id  est,  post  illos  tracta'* 
tus,  quos  tractaverunt  Patres  et  priores  nostri,  et 
alios  fodcre  puteos  proprii  vomere  ingcnii,  dum^ 
modo  vivam  et  nos  aquam  reperire  possimns,  quae 
nulli  noceat  bibenli ,  nulli  scandalnm  vcl  errorem 
facial  legenli,  nisi  forte  alicui  proditoris  Judse  sub- 
pari  ct  consimiii,  cui  bonus  odor  boni  nnguenti  fuit 
malus,  quia  ipse  malus  ;  quomodo  ct  nostra  bona, 
et  bcne  dicta  bonisqne  lectoribus,  qiialiserat  sanctae 
memoriae  papaEugcnius,  placentia,  malis  et  malignis. 
videntur  mala.  Qui  ct  dicuiit :  Ut  quid  perditio  haec 
pergamenl  et  temporis,  dum  scribuntur  quae  noB 
qua  sentip^de  sWE^cclesia  a^meliorrins^^^^^  si  leguntur,  non  placent  legentlbus 

rando^  de  incarnationis  Doniinicae  sacramcnto,  de     ^^''^^^  ^^  indignanlibus  et  frementibus?Contingat. 

mihi  audire  conlra  lales  vocem  Christi  per  ora  sufr 
ccssorum  Petrl :  Quid  motesti  estis  huie  mutieri  f 
opus  bonum  operata  ett  in  me  (Matth.  xxvi).  Mn- 
lieri  quippe  infirma;  ac  peccalricij  sed  poenIt(SOti 


triginta  jam  annis  pugna^do  b^stias  ipsas  habui  et 
$us:inui  qdvcrsantes,  meque  si  fieri  povuisset,  in 
f  iTorem  indu^ere  cupicutes,  ut  diccrem  malum  bo- 
nun),  et  bonum  maluin,  iucem  tenebras,  et  tenebras 
Iticem,  dulce  amaruin,  et  amarum  dulce  in  scriptis 
roeis  approbando,  quod  ipsi,  el  idem  improbando, 
quod  ipsi  valenter,  ut  gloriantur^  litteratM*  At  ego, 
cuni  fuiss^m  primo  schola^ticis  exercit^itionibus 
utcunqiie  iinbutus,  postquam  t^ansivi  ad  ecclesist* 
sticae  religionis  exercitia,  multas  m^igistrorum  sen- 
tcniias  quasi  aqoas  turbidas  fastidivi,  et  ad  aquas 
Siloe,  qi\de  fluupt  cum  silentio,  me  favente  gratia 
Pei  contuli,  quibu^  prout  mihi  donatum  fuit,  eliam 
aliis  per  scripta  mea  propinatis  quasi  ad  aquas  c 
contradictionis  multos  contradictores  habui,  a  qui- 
bus  per  successores  Petri  liberatus  et  defensus 
Iiabui  roateriam  et  causam  frequenter  c^nendi  canr 
ticnro  graduum^  quod  sic  %e  Iiabe( :  N{$i  quia  />(^- 
minus  erat  in  ngbis^  difqt  nunc  (sra^l  (Psa(.  cxxiii), 
et  captera  usque  :  Benedictu^  Dominus^  qui  nou 
dedit  no$  \n  capiioiiem  dentibu$  eorum,  Laqueus 
contritu$  est,  et  nos  liberati  $umus  (ibid,),  Perveni 
autcm  canendo  et  exponendo,  atqiie  utinam  et 
ascendendo  ad  illum  graduin ,  in  quo  canitur  :  Mcr 
menta^  Domine  David,  et  omni$  mansuetudinis  ejus 
{ibid,^^  cxxxi).  Cujus  nimirum  caiitici  expositionem 
dufcis  famae  Alexandro  papae,  te  mediante,  suggcro 
legcndam,  quia  potcrit  innqlescere  illi  per  eam, 


ho.mine  in  Devm  assuinpto  et  nato,  atque  diviiiae 
^irtutis  gloria  e(  honore  coronato,  in  quibus  duo- 
bus  maxime  coiitradictores  babeo  assercntibus  ali  • 
quibus  bominem  Deo  unilum  ppn  esse  Doi  unicum 
Filium,  neque  ipsum  in  gloria  Dei  Palris  ita  esse 
lionorandum ,  ut  adoretur  adorationc  qu(e  latria 
dicilur,  sed  ea  quae  vocatur  dulia.  Quorum  asser- 
Uonibus  auctoritates  Palrum  contrarias,  et  npstrae 
^i^ssertioni  consonas  in  unum  sti^dtti  ^oUigere,  pr^mp 
iii  opM.scuIo  ad  papano^  Adrianum  dictatq ,  et  eidem 
ruin  esset  Beneventi  pi^sentalo.  Deinde  nuper  in 
opere  De  sacrificio,  quod  in  sartagine  coquitur,  ad 
^cliiepiscopum  SalzLurgenscm  Ebqrbarduni  dcsii- 


magis  cupio  assimilari  tingt|cndo  pedes  et  caput 
Christi,  venerando  scilicet  ipsius  humanitatem  cuni 
Divinitate  paji  adorationis  cultu,  quaro  superbis 
illis  Rabbiti^  eorumque  discipulis,  qui  latriapi  Ver- 
bo  in  carne  manenti  et  duliam  assignant  ipsi  carni, 
cnin  sit  caput  agni  p^schali^  cum  pedibus  xpr^n 
dtim,  nulla  dislantia  penitus  admissa  in  adoratione, 
qua  non  homo  propter  Deum  quasi  alier  propter  al- 
tcrum  esl  adorandus,  ui  voluit  Neslorios  harcsiar- 


173 


i,pmeLM. 


574 


d»t,  sed  homo  in  Deo,  el  Dens  In  hoinine  adorandus  A  peecare.  Homo  vero  in  Deum  assumpius  nasce^dp, 

accepii,  ul  peccare  non  potueril,  el  omnia,  quaecun* 
que  veliel,  potuerit,  quod  erat  et  est  omnipolenlia 
snmma,  qua  in  Filio  Dei  ditataest  natura  humana. 
Cujus  omnipotentias,  quia  qnamplures  delrahunt, 
sanctam  Romanam  Ecclesiam  dfvina  gratia  suscitet 
contraobloquia  talium.Etqui  vosin  Ecclesia  Roniaua 
gratia  Dei  plurimom  valetis,  cavete,  ne  sitis  ingi-ar 
tus  gratlae  Dei,  sed  per  ipsam  resistite  hostihus  ejus. 

e;pistola  XX, 

Jdem  ad  A(exundrum  111  P,  3f.  —  Rogat  ut  /fuid 
in  controversia  de  gloria  el  honore  FUii  homiuis 
tentialy  rescribat,  De  quibusdam  opusculis  stiis  ad 
curium  Romanam  missis,  elc 

Alexandro,  divina  favente  cleraentia,  sedis  aposto- 


adoratione  ona,  ut  Ephesina  synodus  affirmavit  di- 
cens  :  I  Si  quis  audel  dicere  assumplnm  hominem 
foadorarl  oportere  Deo  Verbo,  el  conglorWcari,  el 
coappellari  Deum,utalteraIter!(roenim  semper  ad- 
jpcfum  hoc  Intelligi  cogil)^  et  non  magis  una  adora- 
tione  honoriflcat  Gmmanuel,  et  unam  ei  glorificatlo- 
nem  defert,  secundum  quod  factum  cst  caro  Ycr- 
biim,  anathema  sit.  i 

Ut  autem  prudentia  tiia  inlelligal,  nou  leviter 
moveri  praenotaias  quxstioncs,  animadvertere  sub- 
st^quentes  epistolas  ad  duos  magnos  viros,  scilicet 
Doroimim  meum  Salzburgensem  archiepiscopum,  et 
dominum  Bambergenscm,  ut  si  asscrtio  nostra  a 
sede  apostolica  fuerit  apprubata,  eisdem  scribatur 


a  domino  papa  et  a   curia ,  si  fieri  potest,  aliqua  B  Iic:e  almo  pontiflci  frater  G.  de  Ricbersperge  cuni 
commo!iitio  confortans  illos  ad  assistenduro  mihl,     Petro  vincere,  cnm  Petro  regnare. 


et  resistendum  scholaribus,  indisciplinatas  quaestio- 
nes  nioverc  solitis  non  tantum  in  scholis,  Temm 
eilam  in  ecclesiasticis  conventibus, 

EPISTOLA  XIX. 

Idem  ad  Ettacinthum  seuJacinthHm  S»  Rom.  Ecclesit^ 
cardinalem,  —  Vt  cardinales  ud  controversiam^  de 
gloria  et  honore  F4iii  hominis  molam,  attentos  fa- 
et«l. 

Domlno  Jacintho  venerabill  sanctse  Roroanae  Ec- 
desi»  cardinali  diacono  ad  tituluro  Sanctae  Marise  in 
Cosmedin  frater  G.  de  Richersperge  devotas  oratlo* 
nes  cum  ffdeli  obsequio. 

Ea  quae  scrips!  domlno  papae,  sic  legere  dignem!- 


Scripla  dignationis  vestne,  quibus  me,  ac  ft*atres 
mcos  uterinos  clementer  satutastis  per  fratrem  Wf- 
ter.  monachuip  Morimundensem,  gratantrssime  acce- 
pimus,  gratias  magnas  agentes  almitati  vestras 
qiiod,  cum  nihil  adhuc  scripserimus  vobis,  dignatus 
fuistis  nos  pr»vennre  in  bcnedictionibus  dulceilinis, 
roibi  specialiter  promittendo  quod  velitis  me  iii 
gratia  eadem  [hab^i^e]  in  qua  me  habuerunl  anto- 
cessores  vestri.  Ut  ergo  sciatis,  qualiter  illi  me  ha- 
baenint,  legere  dignemini  scripta  nostra  in  curiam 
per  latorero  prsesentium  missa.  Quibus  lectis  et  per- 
spectis,  nbi  vldebor  adjuvandus,  adjuvate;  ubi 
emendandns,  emendate  maxime  in  duobus  capitulisi 


FiJ  tanquam  vobis  ea   scripserim,  quia,  cum  sitis     ^  qnibus  nuuc  agitor  quaestio,  duobus  disputatorn 


magnnro  in  Ecclesia  Romana  merohruro,  quod  ca- 
piti  scripsi,  non  puto  a  vobis  alienuro.  Rogo  etiam 
ul  per  industriam  vestram  c;£teris  dominis  cardina- 
Hbus  innotescant  ea  quae  in  quxstione  versantnr^ 
qnatenus  ad  hoc  fiant  intenii,  nc  in  diebus  nostris 
resuscitentur  haeresiarchae  Photinus  et  Paulus  Sa- 
mosatenus  atque  Nestorius,  necnon  el  Bonosus, 
^uorum  dpctrina  peslifera  in  scholis  discolis  adeo 
crebrescit,  ul  jam  plurcs  magistrorum,  et  discipu- 
krum  et  indisciplinatorum  garriant  adversns  fldem 
ratholieam  dicentes :  t  Nihil  assumpiuro  Deus  aut 
Omnipotens.  Est  autero,  Inquiunt,  caro  et  anima, 
ratioiialis  scilicct  homo  assumptus,   cul  ctsi  data 


biis  mea  scripta  lacerantibus  ob  hoc  maxime,  quod 
in  eis  asseritur  assumpms  bomo  esse  Deus  Dei  Fi-. 
lins  nalaralis,  el  esse  altlssimus  in  samma  gloria^ 
Det  Patris,  licel  minor  Patre  secondum  huniaiiltalis 
natnram,  non  lamen  minor  secundum  datam  eidem 
homini  omnipotentiam,  ei  omnimodaro  paternae  ccl^ 
situdinis  gkiriaro.  lllis  vero  econkra  certantlbus  ue- 
gatur  homo  assaroptus  esse  Deus,  csse  Dei  naturalis 
Filius  9  esse  omnipotens ,  esse  altissirous.  Jungiior 
vero  illis  tertius  quidaro  Foiroarus,  honiinls  as- 
sumpli  el  natalibas  et  glorix  adeo  d^ogans,  ut  ne- 
get  cum  adorandum  adoratione  quae  latria  dicitur, 
qiiem  nos  Ephesino  concilio  frcli  aflirmamus  ad* 


sit  inagna  potenlhi,  non  lamen  dala  cst,  vei  dari  por  ^  orandum,  uipote  nnicuro  Dei  omnipotentis  omnipo- 


tuil  oninipotentia,  quam  niiila  capit,  aot  capere  po- 
test  creatiira.  i  Nos  autcm  credimus  homini  as- 
sumpto  iti  Dcum  dicenti  :  Bata  est  mihi  omnis  pote- 
stas  in  cotlo  etin  terra  (Matth,  xxaiii).  Itein  :  Gmnia 
viihi  tradita  sunt  a  Patre  meo  (Matth,  xi).  Qu.t  le- 
ilimonia  evangelica  sancli  PaCres  ita  exponunt,  ut 
omnipotentia  elomnia  bona,  quae  Verbum  Dei  Deus 
habuit  per  naturam,  contuHt  horoini  assumpto  per 
grntiam.  Quae  nimiruro  gratia,  sicut  ait  beatus  Au- 
L,'<istinus,  horoini  assuropto  facta  esl  quodammodo 
iiaturalis,  qa^a  eam  non  natus  promeruit,  sed  na- 
scendo  accepit,  non  ad  mcnsaram  sicul  angcli  vcl 
homlnes  beati,  qaonim  nuiii  sic  est  gralia  dala  in 
f aturam  versa,  ut  nunquam  potuerii,  aut  possii 


tentcro  Filium,  in  natura  tam  exaltaia  quam  exal- 
tante,  lam  gloriftcata  quam  glorificanie,  lam  sancli 
ikata  qitam  sanctificante  AUissimum,  licet  mino- 
rcm  Palre  secvindam  hMmanae  naturae  conditionem, 
tamen  non  minorero^  sccundum  cjusdero  nalurae 
provectioncro. 

lii  qua  controvcrsia  quia  Dominus  meus  archi- 
episcopus  elcgit  sibi  silenliumi^  vid^iicet  cxspectans 
apostoiicae  auctoritatisi  in  aiteratrani  partem  assen- 
sum  ,  sanctitas  vestra  non  gravetur  et  ilN ,  et  mihi 
scribere,  qiiod  videbitor ,  ne  sub  vesiro  apostokitu 
apostolica  sedes  lacerctur.  Nam  quod  roearo  famam 
lacerant,  el,  sicut  fertur,  eliani  lacerandam  expo- 
suerunt  in  <;una  vcslra,  ego  parvipenderem,  si  Cbnr 


175  ORRnom  PRiEPOSm  REICBEhSPERG.  K^ 

itam  non  tltDgcrent  conlra  ittud  :  Nolke  ian^u  k  anxiarctur  cor  meum^  iii  petra  exahavii  me  Do* 

chrittos  mooi  {PsaL  xvi).  At  illi  tanguiit  christos 
ejus ,  imo  ct  Christum  altissimum.  Qucm  qualiier 
pnc.liclus  Folmarus  taiigcndo  ianiet,  iii  ipsius  con* 
siderari  potcst  cpistola ,  cigiis  rescriptum  vobia 
nionslrabitur,  si  vultis.  Cui  licet  satis  rcsponderim» 


congruore  tamen  pulo  apostoiaiui  vcstro,  ut  et  tos 
aliquid  scribatis  contra  cain  ,  vel  domiuo  meo  ar- 
cliif  piscopo ,  vcl  domiiio  Adx  abbali  Eberacensi  i 
quibus  illo  prxdictam  dcsliiiavil  epistolam. 

Idem  quoque  in  alio  scripto  suo  domino  meo  Salz- 
btirgcnsl  tam  muUa  ct  profaiia  » tamqtie  borrlbilia 
conlra  meam  personam  finxit  mcnJada ,  ui  nisi  ille 
me  ac  meam  doctrioam  sanctoriim  doctrinis  con- 
sonain  plenc  cognosccrct,  induci  potuissct  in  suspi- 


minusceDSOlidaiido  me  io  fide  Petri  per  successor^ 

Petri. 

Prima  petit  campum  dubia  $ub  iorte^  duHti 
Pugnatura  fidet^ 

ait  qutdam  prudcns  verslficaitor.  Ega  Mlea» 
non  dubito,  sicm  iniiium  cerlamittis»  il^  a4 
fiiiem  speclarc  ad  fidera,  tandiu  pugnaturam  dOf 
nec  species  illi  succedat,  nec  jam  sii  ambuianduin 
per  fidem  cernentibus  ipsam  specieuK  CiiJKUi  visio. 
nunc  occuitalur,  ut  ipsa  fides  magis  ac  magis  exer« 
citata  iiide  babeai  merilum,  qubd  ei  bumana  ratio 
non  praebet  expcrimcntum.  Quanquam  tameii  secun- 
dum  rationem  fidci  de  fide  Uceat  ralioeinari,  noi^ 
lecundum  sapientiam  bujus  mundi ,  quam  stultam 


cionem   sinistram  de  me ,  sicut  capeilani  domiiii  ^  fecit  Deus ,  a  cujus  dcccplione  monet  aposiolua. 


imperatoris  pcr  illum  inducli  ipsum  auguslum  ftrco* 
runt  graviter  mibi  ofiensum,  usque  adeo  ut  neces- 
sarium  mibi  fuerit  cxcusari  apud  ipsum  de  mullis 
roendaciis  iii  cjus  curiam  seminaiis ,  qme  fortasso 
quoqoe  in  curiam  vestram  seminata  sunt ;  frustra 
tamen,  ut  credo ,  quia  non  est  iila  curia  similis 
anindini  vento  agitatse.  Ad  quam  non  egui  eateniis 
litleris  commcndaUtiis  utpole  notus  pontificibus,  el 
dominis  cardinalibus,  atque  In  gratia  eomm  non 
ultimus.  Nunc  vero  libenter  oblinuissem  ad  vos  lit* 
leras  Domini  mei  archiepiscopl,  nisi  quod  ipse  ultra 
Ueccm  dietas  remotus  non  potuit  conveniri.  Ab  aliis 
(lutem  nolui  epistolas  petere,  quia  quasi  aller  Nloo^ 


caverc,  dicens  :  Yidete^  ne  quit  vo$  teducai  per  phi^ 
lo$ophiani  et  inanem  fallaciam  tccundum  traditione^ 
homiuum^  et  non  tecundum  Jesum  Christum,  guo-^ 
niam  in  ip$o  habitat  omnit  plenitudo  Divimlalu. 
corporaliur  {CoL  ii).  Hac  pliilosopliia  decepti  a  sin- 
ceriuie  fidei  muUi  aberraveruni  ante  nostra  tem- 
pora ,  quoritm  fatuitas  per  catholicos  dociores  con*. 
futata  non  dcl>el  uUcrius  ad  qusestiones  revocari., 
Sed  quia  non  quiescil  serpens  aniiquus,  anliquas 
illiim  nou  piget  fraudulentias  renovare ,  sicut  ega 
muUoiies  expertus  sum,  cum  aiixiaretur  cor  meuiu 
inter  bosles  fidei,  quibus  me  anxianiibus  in  pcirsi 
exaliabar,  dum  in  fide  Petfi  magis  ac  magis  exerci- 


demMs  nocte  facio  quod  £acio,  sed  diem  spero  el^  Ubar  assistentibus  mibi    successoribus  Petri   ad 


cxspeclo,  Esse  namque  in  proximo,  ut  aspirel  dies, 
et  indinentttr  urabr» ,  cum  sint  multa  indicia, 
eiiam  boc  ^uroram  diei  pnenunliat ,  qood  ul  fa* 
ina  relert ,  legati  a  vestro  aposlolatu  qnaenuitur  in 
liraeciam  de  fide  instruenda.  VeUem  igitur ,  si  re* 
^tr^  mtyestati  placeret,  eosdem  legatos  conslderasse 
libellum  nostrum  contra  Gnecomm  errores,  quem 
aniehac  mbi  in  cui  iam  iliic  examinandum « ^t  si 
placerei,  propalandum,  cujus  e|i«m  niioc  mlsi  re* 
icripiitm  vobis  e|  dominis  cardinalibus  inspicien^ 
dum|  fti  piaceret,  reinota  nimimm  e^ga  me  pusit- 
iuin  vestra  et  iUomm  super  hoc  indignatione.  Quod, 
cvm  sim  parvulus  i^  4e  magnis  rebus  andeo  loqui 
et  scril)ere,  alqiie  in  bis  veritatem  invesMgQtre,  e| 


luendam  el  tenendam  fidem  Petri. 

Primus  in  hiijusiQodi  certamine  asUiit  mihi  bca-; 
lae  mcmorio!  Honorius,  cum  in  ejus  curia  fuissel 
magister  Luilolfus  inter  magistros  Fi^ncise.  Hic  duv\ 
astruere  conarelur,  Chrislum«  secundum  qiiod 
liomo  cst,  bominis  quidem  Filium  esse  naturalem^ 
sed  Dei  Patris  filium  adopiivum ;  et  ego  c  coniraria 
astmerem  ,  non  ad  bomincm  assumptum  periinere 
adopiionem,  quod  Filius  Dei  csset*  prsedicius  papo. 
Honorius  astitU  mihi  concitaius  ad  boc  ipsum  per 
quemd^m  lil)ellum  a  quodam  canonico  Laierancnsi„ 
valenter  liUcrato,  ipsi  porrectum,  ci  a  mc  pcrlc^ 
cUim»  in  quo  diUgenter  fuit  inYCstigaium,  quae  di^ 
fercntid  esset  inter  flUos  optaU)s,  quos  eiiam  pro- 


iiivestigaum  approbare ,  si.cui  e|  de  vcstri  ^posto*  D  prios  et  naturalcs  dici  consiat,  el  filios  adopintos 


latus  iiitroitu  scriptis  investig^vi  9  ei  investigatam 
approbavi  verit«|em«  paratua  eamdem  con$uu*i  ca- 
ram  regibus  et  principibus,  proot  eam  e|  modo  no^ 
vi ,  et  adhuc  ex  frttciibu$  ejus  me  spero  perfectiua 
cogniuinim^ 

BPISTOLA  XXI, 

{deni  ad  coUegium  S.  B.  E.  cardinaiium.  —  De  va- 
rtts,  quibu$  nunquam  non  juctatut  ett,  proceUit, 
€t  in  q^bui  umper  $ibi  apo$iolipam  udfim  fui$u 
prtuidiio  ghriatur^  etc^ 

IkuQtnis  cnrdinalibus  fralcr  &  de  lUcfabrspergo 
4efoiA8  oraiionea  cum  fideli  obsequto. 

Cogor  hi  •enectuteraea  reminisciexpartelabOi- 
fom  jitvonftmid  meae,^  illorum  prftcipuc  qtiibus ,  cun 


filiis  naturaUbus  minime  coxquandos,  Tiinc  ergo 
rcfutato.adoptiouis  vocabulo  in  Clirisio  Del  e|  bo-^ 
minis  proprio  el  naiuraU  filio ,  e{;o  In  peM*a  cxaU 
I9tu8,  ct  in  fidc  Pctri  per  successmem  Petri  firmq^ 
lus  ab  urbe  redii  cum  IseiiUa,  ccrlum  icnens  verum. 
esse  quod  Petrus  dc  Filio  bomiiils  bomi^ibus  erraiw 
tibus  ipse  iion  crraverit,  dicens  :  Tu  e$  Chritim  Fi- 
liu$  Dei  vivi  {Matth.  xvi). 

Itemm  alia  vice ,  cum  essem  Roma,  [et]  quidm 
Lateranensis  cimonicus  nooiiiie  Adam  noviter  de 
s^olia  magistri  Peiri  iU)aii;»rdi  egressus,  t:onai)ar 
iur  aslroere  Christum  ex  parie  l>eum«  el  ex  parte^ 
homlnem  esse,,  quem  ego  totum  Deom»  et  toium. 
bominem  crcdidi,  piopter  quod  et  locu(us  &ttmi^eo 


f» 


feWBtOLie. 


i|iiod  bomiri  JMThiUas  innatay  et  Deo  esset  hira)a- 
Diias  itiiiit  ifli  tmrm  subsistentiam,  in  unum  pancm 
Yimm ,  in  unum  electum,  in  unum  mediatorcm 
Bei  et  hominutt,  saneta  Romana  Ccclcsia  mibi  asli- 
tit^  meamque  fidem  fldeliter  approbavit  in  lanlum, 
ot  ttm  postea  praedictiis  Adam  faclus  apostata  ivis- 
set  in  Apuliam>  dicem  mihi  mms  eardinathim,  re- 
de  iUum  pro  sua  perfldia  relictum  a  Christo.  Giii 
ego  rcspondi  :  Bcnedichis  Dominiis  meus  Jcsns 
Christus,  qui  mihi  totus  est  Deus  non  dimidius ,  ut 
iHe  Toluit.  Qui  qooniam  scmideum  coluil  non  ha- 
bcns  Terum  Christum,  totum  Deum ,  totuni  homi* 
bcro,  jure  derelicius  est  illius  poteslati,  qiii  cst  pa- 
ler  mendacii.  Mc  autero  sui  gratia  meus  Dominus 
lesus  Christus  U)tus  Deus,  totus  homo  conscrTaTH 


m 


A  riim  Tel  tfium  sedis  apostotide  pmilificnm  siet  pro 
nie  Terbum  testimonii  boni  quod  iufringere  niiuH- 
tur  juniores  lempore  sdiolaslici  ct  scholares,  per 
omnia  illis  consimiles,  de  qnibus  ait  beatus  lob : 
Nunc  antem  ilerident  me  juniorei  tempore,  qnomm 
non  dignnbar  paDvt  p^nere  cnm  canibus  gregis  iitd 
{Job  xxx).  Nempe  opiimi  cancs,  bene  btrantes, 
eram  pr9»notaii  apostoliae  sedis  pontiflces,  qvomiii 
fstab  suDt  epistote* 

€  Cwlestiniis  episeopus,  serrus  servorum  Dei,  d^ 
lecto  ilio  0.  Rieherspergensi  praeposito  saliitem  d 
apostolicam  beiiedictionem. 

I  Super  tribulantibus  ei  anguslHs,  quas  proTert** 
tatis  et  jiisiiti»  asscrlione,  dilecti  filii  nostri  G.  dia* 
coni  cardinalfs  atlestatione,  te  sustinere  aecepimiis. 


in  meo  proposito ,  potens  etiam  conserTare  me  us*  B  patcrna  ttbi  affectione  compatimur,  et  in  quibus  i 


quc  in  finem  sine  criminc  in  fide  illa,  quam  con* 
fessus  est  rctnis,  eui  port»  inreri  non  prxvatebunt. 
Ecce  sccundo  cum  anxiarctur  cor  meum,  in  petra 
exaltavit  ine  Domiiius. 

Tertia  vice  in  schismate  Petri  f^onis,  cnm  sacer^ 
dotcs  in  schisinate  saciiflcantes  afllrmarcm  non  ha* 
berc  corpus  Domini,  co  qnod  in  lege  Domiiii  pro- 
hibercntur  canies  agni  effcrri  foras  ,  qnx  in  una 
domo  sunt  comedeuilae ,  quae  doinus  uiia  iiiiivcr- 
salis  Ecclesia  est,  in  qua,  cum  quls  culpa  cxi- 
geiite  privatus  ofllcio  sacerdotali,  iion  p^ssit  confl- 
cere  Tcrum  sacrlflcium ,  sacnflcando  Tiddicct  pne- 
ter  oflicium,  multo  iniiius  extra  Ecclcsiam  sacrifl- 
cans  offerre  valct  pancm  viTuin  ,  de  qiio  sancta 
\iv:t  Ecclcsia ,  inortuis  oninino  ab  illa  pnecisis 
culpa  tali  cxigcnte,  quam  nec  dcl>et,  ncc  piHcst  in- 
tos  Ecclesia  tolerare.  0  quantos  in  hae  scnteiitla 
contrarios  babui  !  Sed  assislente  niihi  tunc  Ro* 
mano  pontiflce  beatae  memorix  papa  liinocentio 
sic  triumpbo  potilus,  in  petra  fui  cxaltatus, 
ut  flniuen  illisum  domui  mese  non  eain  potueiit 
moTcre. 

Longum  esset  enumerare  quam  s^epe,  cnm  aniia- 
retur  cor  metim,  in  pctra  exaliavit  ine  Dominus 
per  successores  Petri  Honoriuin,  Luciuin ,  Coelesti- 
mim,  quibus  exhortantibus  ei  confortantibus  noB 
^lummodo  loqucndo,  sed  etiam  sciibendo  abusio* 
nilras  el  novitatibus  pravis  obviare  studni,  ex  qui> 


cundum  Deum  possumus,  opem  tibi  et  constUam  U* 
benter  impendiinus.  In  qmbos  Unlo  majorem  pa* 
tlentiam  te  oportel  habere,  quanto  eertius  e«t  loam 
industriam  easdem  persecotiones  pro  defensione 
jnstiti^e  sustinere.  Scis  eiiim  nee  novum  esae,  nee 
insolitiim,  qnod  justa  Apostohim,  qui  pie  TohHH 
vivere  in  Chrislo,  persecutionem  patiuntnr  ab  im- 
piis  el  dissimilibus.  Qiios  Dominu»  in  Evangelio 
consolatar  bcatitudlnem  aeteruam  illis  reprotnittens : 
Beati^  inqiiit,  qui  persecutionem  patinntnr  propttr 
justitiam  {MaUh.  t).  Nos  tamen  pro  debito  oiskn 
uostri  aemulis  tuis  obviare,  et  ccusura  ecrlesia- 
rtica  cos  cohibere  volumus.  Unde  pcr  pneseniia  tibi 
scripta  mandamus,  quatenus  proxima  domlnica, 
qua  legitur  :  Ego  snm  pastor  bonns  (Joan.  xi),  no- 
tro  tc  coiispectui  repra^entes,  ui  per  leipsiim  causa 
plenius  «-ognita  quieli  et  IranquilliUti  lue  providere» 
et  -sicut  dilecto  fitio  opportune  libi  subTenlre  Talea- 
mus. 

f  Datum  Laterani,  sexta  Kalendas  f  ebruarii.  > 
I  Lucius,  serTos  serrorum  Dei,  Tenerabilibus  fra- 
tribus  C.  Salxburgensi  arcblepiscopo  et  R.  Curconsi 
episeopo  salolem  el  apostolicam  benedictionem. 

c  Yenieiitem  ad  apostolicam  sedcm  diieetum  filium 
uosirum  C.  Rtcherspergeiiscm  pneposilam  paterna 
benignitate  suscepimus,  et  pro  religioiie  et  boiio- 
state  sua  persouam  ejus  limiorantes  cum  gralia  se-^ 
dis  apostolieae  ad  propria  remisimus.  Ipsum  ilaqoe 


bus  mitltasin  unum  congessi,  primo  in  £:rpo»rto- d  vcslne  fratemitali  attentius  comnendantes  per  pnr- 


ue  psalmi  sexagesimi  qnarti ,  quam  praesens  dedi 
Bancts  reeordationis  paprc  Eugenlo,  quam  etiam 
postea  dedi  domino  Henrleo  eardinali  sanetorum 
fieri  et  AchiHei,  approbatam  satis  ab  ipso  papa  Eu* 
genio,  cui  et  alia  tutic  scripla  misi,  quaequam  fticrint 
ei  acceptabilia,  ejiis  contestatur  episiohi ,  cujus  faic 
textus  est : 

I  EucE.'ai;s  cpiscopus,  servus  servorum  Dei,  dile- 
cto  filio  0.  Richerspergensi  praeposito  salutem  et 
apostolicam  benedictionem.  Scripta  deTOtioiiis  tme 
benigne  suscepinras,  >  etc. 

Consonant  hoic  epistohe  sAvad  quoque  ad  me,  ae 
pro  me  direciae  a  sede  apostoltea,  quarum  pluribus 
prxiermhsis  dnas  adhuc  adncctam,  ut  in  ore  duo- 


sentia  scripta  mandamus,  quatemis  sicut  hacteiius 
oblentu  solius  religionis  el  honesutis  ^os  fecisii», 
pro  beati  Petri  et  nostra  reTcrentia  de  estero  ipstim 
faonoretis,  el  diligatts,  et  in  necessifaiibus  opem 
sibi  et  consilium  ^ribuatis.  > 

Bcatae  quoque  memoriae  papae  Adriano  misi  opu- 
sculum  conlra  novitates  ei  abusiones  pravas  cmi- 
textum.  Ad  quod  liect  nihil  responder it  scriplo,  at 
Umen  dicto  ilhid  approbavit,  mlhiqne  salutem  ct 
apostolicam  bencdicttonem  dlcto  aimui  ei  seripio 
mandaTit,  neqtie  atiqiiid  in  scripto  meo  reprobaTit. 
E-xinde  aucU  mihi  fiducia  loqoendt  et  eeribendi  cou- 
tra  noTOs  Fontinianos,  PauUanisUs»  et  Nestorianoo 
atque  Bonusianos,  de  scliohs  discolb  TenienteSt  aii* 


170  GERHOHl  PRifiPOSlTI  RCICHERSPERG.  510- 

^  dixi,  ci  scripsi.  El  idco  contra  yeritatis  jacola,  A  P^r  conccpiioncm,  ct  conglorificala  pcr  asoensto- 
in  illos  a  me  dirccla,  ipsi  miilu  contra  roc  diS5enii-      ncm,  gloria 


nivcrunt  mcndaciai  partim,  quiB  dicimos,  perver- 
lendo;  parlim  quoque  uovas  et  inaudius  conlin- 
^do  calumuias,  quibus  longe  latcque  disscmiBa- 
tU^  et  ctiam  in  curiam  aposiolicami  sicut  et  in  cu- 
riam  imperalons,  delalis,  cum  alii  pro  me,  alii 
eootra  me  scnlianl,  et  loquantur,  nunc  flanles  vent»' 
eloquenti»  ventosse  veiiientcs  ab  aquilone  gravitc^ 
me  turbarent  concutientes  domum  fidci  mea^t  &t 
non  ai>  auslroVenissent  el  venirent  ircnti  meliores. 
Fama  quippe  ad  me  pervenit  quod  in  Roroanam 
ciiriam  sinistrc  delatus  a  qoibusdam  cardinalibus 
iU  sim  addictus,  nt  unus  ei  iilis  diierit  nuntio 
Domiui  mci  archiepiscopi  Salaburgensis,  mirari  se 


et  honorc  Divinilatis  alXissimaB  bo- 
mine  coronnto  ct  constituto  super  omnia,  ul  sil  super 
omuia,  non  intcr  omnia  Deus  benedictus  in  ssBCida. 
De  cujus  hominis  gloria  et  omnipotentia  opuscuUi 
qu!e  scripsi,  quxque  nunc  in  curiam  Icgcnda  misi, 
dignemini  vos,  domini  cardinaies,  legere,  roihiquc 
significare,  quid  de  vobis  me  oporieat  sperare^  non 
quod  in  homine  confidam,  sed  in  Domino,  coi  et 
dico  psallcns  :•  In  Domino  confido^  quomoio  diciti^ 
animw  mew,  Iratismigra  in  monlem  ?  (P$al,  x)  et  ca&- 
tera  usque  in  finem  psalmi ;  quoniam  eccc  pecca* 
torcs,  de  quibus  in  codem  agitur,  inteuderunt  ar- 
cum  suvm  contra  me,  paraverunt  quoque  sagittas 
suas  in  puarctra^  ut  sagittent  me  in  obscuro,  de^ 


nimiumi  quod  ipse  me  sustiueret  hominem  graviter  B  trahenies  videlicet  niihi  occulto  susurrio,  quod  pu- 


infamalum  de  magnis  erroribus.  Scd  ct  hoc  insi- 
uuavit  mihi  famat  nonnullos  cardinales  me  cogno- 
scentcs,  et  in  curia  satis  acccptos  mcliora  de  me 
loqni.  Sicut  ctiam  in  curia  domini  impcratoris  qui- 
dam  pro  me  ioquuntur,  quidam  vero  contra  me^ 
ut  toquelis  opposilis  quasi  vcntis  contrariis  immi- 
neute  pcriculo  compcUar  clamare,  Jesumquc  dor- 
niicnlcm  susciUre,  qui  surgons  imperct  venlis  et 
mari,  ut  fial  tranquilliUs  magita,  nou  solum  tcm- 
pesute  Imc  speciali»  scd  ctiam  tempcslalc  gencrali 
sublaU,  schismatis  malo  mitigato,  quatenus  nauke 
universalis  Ecclcsi«'n,  quorum  vos  domini  cardinalcs 
e^lis  pimipui,  uon  erreiit  cum  discipulis  puUnli- 
bus  pbaulasma  cssc  Chrislum  super  mare  ambu- 
lautcni  :  scd  cum  Petro  el  ipsi  ambulent  supcr  marc  ^ 
lu  istn  quarta  vigilia  nuctis,  cut  vicina  creditur  dies 
iila,  dics  irae,  dics  calamitalis  ct  miscria),  dics 
magiia  et  ainara  vaKlc,  in  qua  homo,  cui  datum  cst 
omiic  iudicium,  sc  ostciidct  omnipolcntem  Deum 
contra  illos  falsiloquos,  qui  ciim  neganl  omnipotcii- 
tein  iii  eo  quod  hoino  est.  Quem  quia  ego  el  fide- 
lcs  mecuiii  seiiiientes  fatcmur  oinnipotcntem  in  eo 
qood  est  homo,  licet  non  c\  eo  quod  est  hoiiio» 
sed  cx  eo  quod  iii  Deum  natus,  et  summa  divini- 
Utis  virlutc  atque  clariUle  magnificatus  cst,  infa- 
inamur  quasi  crronci.  cum  potius  erreiit  illi,  qui 
hoc  iicgant,  quod  uuiversalis  credil  Ecclcsin,  ct 
omnis  coufitetur  lingua,  quod   videlicet  Dominus 


tant  apud  vos  praevalere;  quia  sciunt  me  senio  et 
morbis  debiHuium«  non  iu  iit  prius,  posse  curiis 
interesse.  Scd  verbiim  Dei  noii  est  alligatum,  ({oiu 
ubi  pncscntari  non  possoin  pcr  corporis  prxsen- 
tiam,  Deo  juvante  pncsentabor  in  spirilu  orai^s  et 
psaltens  mcntc  ac  spiritu.  Quod  ut  efficaciter  in  mo 
ac  per  me  fiat,  praestct  homo  ih  Deom  nattis,  ct  iii 
thronum  Dei  Paiiris  exaitatus,  atque  i^isius  Dei  Pa- 
tris  testimonio  commcndatus. 

Scitis  autem,  vos  domini  cardinaiesi  quol,  si 
teslimonium  hominum  accipimosi  testimonium  Dei 
majus  est,  quia  tcstificatus  est  de  Filio  suo.  Nam 
tres  SKMl,  ait  loannes,  qui  tettimomum  dant  in  oeIo^ 
Pater,  Yerbnm^  et  Spiritus  sanclus  (/  Joan,  v). 
Primo  quoiritur,  cur  non  dixerit  Patcr  ct  Filius, 
sed  Pater^  ait,  Yerbum^  et  Spiritus  sanctns.  Ad  quod 
dicendum,  quia  non  solum  nobis  trcs  illi  testcs  lc- 
stimonium  darit,  quod  simus  nati  ex  Deo,  sicut  pro- 
posuerat  dicens  :  Omne  quod  natum  est  ex  Deo,  vin" 
cit  munduni  (//  Joan,  v).  Et  sicut  in  fine  capiliili : 
Qvi  credit^  inquit,  in  Filium  Dei^  habet  testimonium 
Dei  in  u  (ibid,).  Yenim  et  ipsi,  imo  principaliter 
jpsi  Doinino  Jesu  tcstimonium  dant,  quia  ipae 
esi  Christus,  vcl  quia  Christtis  est  veritas.  Qiiod 
et  ipse  de  seipso  lesUtus  cst  diceiis  :  Ego  sum 
via ,  et  veritas^  et  vita  (Joan.  xiv).  Quo  testimonio 
ipsum  Verbum  non  eguit,  quod  ah  seterno  verius 
ct  viia  fuissc  nec  prophetas,  iiec  ctiam  philoso- 


Jesus  Christus  in  gloria  cst  DqI  Patris,  licet  minor  j)  phos,  maxime  Plalonicos  biuit,  sed  hcmini  assum" 


secundum  naluram  crcats  suac  humaniUlis,  tamen 
non  minor,  secundum  naturam  innata:  sibi  Divini- 
UtiSy  et  datx  sibi  omnis  potesUtis  jttxia  illud  : 
J)ata  est  mUii  omnis  potestas  in  coelo  et  in  terra 
^{3latth.  xxviii).  Qua>  nimirum  poiesUs  cum  sit  in- 
creaU  tamen  horoini  in  Deum  nato  ct  sccundum 
Deum  creato  in  justitia  el  sunctiute  veritatis  ita 
plcue  daU  est,  ut  sit  omnipotens  »que  ut  Patcr 
cjtts,  operando  aeqtic  polenter  per  Yerbum  in  sc  iii- 
camatum,  quomodo  Patcr  ejus  per  idem  Verbuin 
de  se  natum,  quia  Verbum  caro  factum  non  esl  in 
carne  infirmatum,  sed  ct  tesU  carnis  igne  Divini- 
Utis  iu  est  consplidaU,  ut  non  sit  roinus  fortls 
qoam*  Divinitas  ipsa,  cui  est  uniu  unitione  mira 


pto,  quod  viu  et  verius  sit  Vcrbi  assumentis,  nc- 
cessarium  fuit  testimonium.  Ne  igitur  occasio  por- 
rigcietur  haereticis  dicturis  duos  esse  filios,  alteruro 
Filium  Dei,  et  allerum  filium  hominis,  de  illo  ho* 
mine,  qui  pependcrat  in  crtice  ac  mortnus  est  aiqiie 
sepultus,  testificationem  conferens  noluit  ^liccre* 
quia  tostimonium  dant  ei  Patcr  et  Filius,  cum  ipse 
in  utraque  subsUnlia,  Dei  et  hominis,  uniis  sit  li- 
lius,  scd,  Patcr  el  Vcrbum,  inquit,  et  Spiritus  san- 
ctus.  Nain  revcra  non  Filius  filio,  sed  Verburo  a^- 
suinpto  homini  testimonium  dat,  quod  ipse,  qui  ne- 
gatus  et  rcprobatus  est  quasi  falsus  testis  dicenti- 
bus  Judaeis  :  Tu  de  le  ipso  iestimonium  diciSf  l«$lt- 
moKtiim  tuum   non  est  verum  (ibid,,  viii),  ipse^ 


iiH|ulifn,  sit  et  verrins,  el  virlus,  et  sapMmia  Dci.  A  Jiominibus  vitom  conferat  et  beatitudinem.  Q«o*- 
Cajus 


rci  tcstimonium  non  aliera  Ciirlsti  persona 
aheri  Ghristi  personae,  sed  altera  Cliristi  substanlia 
alter^  Giristi  subslanliac  dat.  Quomodo,  ais,  testi- 
monium  dat  iioc  Yerbum  sibi  unito  liomini?  Ut 
multt  praetereamus,  quae  nostram  exccduut  infan- 
Uam,  in  eo  testimonium  dat^  quod  praeccdensdc  ore 
sibi  uniti  iiominis  non  minus  fuit  efiicax  ad  operan- 
dum,  quiecunque  voiuit,  quam  de  ore  Patris  olim 
prodiens  ad  operandum^  quaecunque  illi  dixit,  et  fa- 
cta  sunt.  Verbi  gratia  :  Dknt  Dens  Pater  :  Fial  lux 
{CeH.  I),  et  factum  est  ila.  Item  dixit  bomo  iste  bo- 
minibua  :  Voi  estis  (nx  mundi  (Matth,  v),  et  factum 
eslita.  Igitur  quam  potenter  DeusPater  dixit^  et 
dicendo  fecit  de  tenebris  lucem  spiendescere    in 


circa  rccte  censuit  Ephesina  synodus,  carnem  YerlM 
viviflcatricem  credcndam  et  dicendam  conira  Ne- 
storiuro,  hoc  negantem,  et  inter  alias  blasphemiM 
evomentem,  quod  caro,  quae  in  altari  sumitur,  non 
dicenda  esset  caro  Domini,  sed  bominis.  Quia  vero 
contra  hunc  ejus  errorem  alias  plura  diximus,  nune 
simus  contentj  de  carne  sua  ipsius  Yerbi  testimo- 
nio,  de  quo,  cum  multa  loqualur  sanctus  Hilarius 
in  octavo  libro  de  sancia  Trinitatc,  eui  piacet,  iegat, 
quae  dicta  sunt  ab  jllo  doctore  orthodoxo ,  con- 
texente  illic  non  tantum  Yerbi  testimonium,  scd 
etiam  corporis  et  saiiguiuis  testamentum  teslatoris 
roorte  a  Dco  confirmatumy  ut  nulii  schoiasticorum, 
aut  scholarum   liceat  superordinare  aliud.  Sicut 


crealione  mundi,  tam  potenier  fecit  homo  hic  de  0  enim  fundamentum  aiiud  nemo  poiett  ponere  prwter 


tenebris  lucem  splendescere  in  restanratione  roundi. 
Pater  imperavil  aquis  dicens  :  Congregentur  aqum  in 
iocum  unum^  et  appareat  arida^  et  factum  est  ita 
{Gen.  i).  Homo  hic  imperarit  veotis  el  mari,  el 
obedierunt  ei.  Dixil  leproso  :  Mundare  {Marc.  i)»  et 
factitm  est  ita.  Dixit  regulo  :  Filius  tuus  vivit  {Joan, 
iv),  etfactum  est  ita.  Similiter  in  omnibus  quae, 
m  fierent,  voluit  et  dixit,  factum  est,  qu:  d  voluit 
ei  dixit,  nec  de  ore  ipsius  cgrediens  Yerbum  fuit  vel 
esse  potuit  aliquando  irritum  secundum  ipsius  te- 
stimonium  liicentis  :  Ccelum  et  terra  transibuntf 
verba  autem  mea  non  transibunt  {Luc.  xxi). 

Porro  adversos  inimicos  ejus  Judaeos,  qui  eum 
quasi  mendacem  reprobaverunt,  vel  istud  sulHciat, 
quia  dixit  de  illis :  Et  cadent  in  ore  gladii,  et  captivi  ^ 
ducentur  in  omnes  genles  (ibid.),  atque  ita  factum 
esL  Igitur  secundum  Yerbi  testimonium  Jesus 
Ghristus  est  omnipotens,  omnia,  quaecunque  vult 
faciens.  Eodem  Verbo  quotiue  Pater  ejus  omnia, 
qtt«  voluit,  fecit,  quia  Verbum  humanatum  non  est 
in  bomine  inflrmatum,  sed  Conlulit  homini  omnem 
plenitudinem  virtutum  usque  adeo,  ut  homo  iste 
reelius  dicatur  virius  et  sapientia  quam  virtuosus 
et  sapiens.  Unde  ApostDlus  :  Nos,  inquit,  prmdicO' 
mus  Christum  Dei  virtutem  et  Dei  sapiemiam  {I  Cor, 
i).  Chrisium^  inquit,  non  Yerbum.  Nam  de  VerkM) 
Dei  nemo  dubitat,  quiu  sit  virtus  et  sapientia  Dei, 
sed  de  Christo,  de   homine  uncto,  de  homine  in 


id  qnod  positum  ei/,  quod  est  Christus  Jesus  (I  Cor* 
iii)  :  ita  ctiam  testimonium  aliud  nemo  potesl  ordi^ 
nare,  pneter  id  quod  sanguine  Christi  est  ftrma* 
lum  :  Hic  est^  ait,  sanguis  novi  testamentiy  qui  pret 
muHis  effundetur  itt  remissionem  peccatorum  {Mattk^ 
xxvi).  Hic  est  sanguis,  qui,  ut  ApostoluH  ait,  eftiMfi- 
dabit  coHscientiam  nostram  ab  operibus  mortuis  ad 
serviendum  Deo  vivenli  {Uebr.  ix).  Quod  quia  san- 
guine  hircorum  aut  vitulorum,  imo  nec  sanguino 
omnium  sanctorum  fleri  potuit,  sanguis  Doiiiiui 
ad  hoc  fuit  necessarius.  Sanguis,  iuquam,  Domini, 
quia  homo  Dominus  est,  cujus  iu  sanguine  purpu- 
ratur  et  purificatur  tota  Exclesia,  eodem  redenipla 
et  potata,  nec  non  ipsius  testamento  haeies  De«« 
cohaeres  autem  Christi  effecta. 

Quoinodo  autem  Paler  dat  huic  testimonium! 
Primum  dicendo  :  Hic  est  Filius  meus  dilectus,  in 
quo  mihi  complacui  {Matth.  lu).  De  boc  Patris  tdr 
stiinonio  in  opusculo  ad  lieatse  memoriae ;  ^" 
Adrianum  plura  diximus,  quae  nunc  rep 
putamus  necessarium.  Sed  hocnon  videturpi^ 
eundum,  quod  ipse  Jcsus  ait :  Si  non  facio  oper€ 
Patris  mei,  notite  credere  mihi  {Joan.  x).  Ilem,  ^i- 
ter,  inqiiit,  in  me  mauens  ipse  facit  opera  {ibid*)f 
Item  :  Si  mihi  non  tuttis  credere,  operibns  credUe 
{ibid.).  Semper  itaque  audiciido  illum  Paler  in  fa- 
ciendis  opcribus  magnis,  quaj  nemo  alius  fecit , 
maximevcro  ipsum  resuscitando  a  mortuis,  tesli- 


Deum  assumpto  et  nato,  quia  dubitari  poterat^  quod  d  „,onium  illi  perhibuit,  quod  veru  de  semeiipso  lo- 

cutus  sil  diccudo  :  Ego  in  Patre,  et  Paler  in  me  est 
{ibid.).  Iicin  :  Pater  meus,  quod  dedit  mihi,  majus 
omnibus  est  {ibid.).  Dicta  haec  exponens  venerabilis 
Bcda  presbyter  ait :  t  Majus  autem  omnlbus,  quod 
Mediatori  Dei  et  hominum  Jesu  Christo  Pater  dedil« 
hoc  est,  ut  sit  Unigenitus  Filiu»  ejus  in  nuilo  gig- 
nenti  vel  natura  dissimilis,  vel  virtule  inferior,  vel 
tempore  posterior.  Quam  videlicet  aequalitatem  ipse 
Dominus  in  Divinitate  habuit,  priusqnam  inundus 
esset,  apud  Patrem,  ipse  in  humanitate  ex  tempore 
incarnationis  accepit.  t  Item  super  hanc  locum  : 
Data  est  mihi  omnis  potestas  in  cobIo  et  in  terns 
{Matth.  xxviii),  dicit  idem  Beda  :  t  Non  hoc  de  co- 
aeterna  Patri  divinitate,  sed  de  assompta  ioqQitur  hu-» 


essel  virtus  et  sapientia  Dei,  ipsum  Yerbum  Dei  so- 
nans  per  Apostoium  veridicum  suae  carni,  homini 
VideUcet  sibi  unito  perhibel  verum  testimonium  vir- 
lolis  et  sapieiitiae,  quam  non  hak>et  sicut  alii  sancti 
accidentali  dono ,  sed  essentiaii  bono,  quo  nemo 
bonus  nisi  unus  Deus. 

Inter  oinnia  vero  testimonia  Yerbi  hoc  Ecclesiae 
]>eisapitjucundius,  ubi  suam  carnem  testatus  esl 
jMinem  vivum,  dicens  :  Caro  mea  vere  est  cibus^  et 
$anguis  meus  vere  est  potus  {Joan.  vi).  Hunc  enim 
panero,  sicul  legitur,  signavil  Deus,  non  dubiuro, 
sigillo  ipsius  Divinitatis,  ita  videlicet,  ut  sicut  ipsa 
Divinitas  esi  cibus  angelorum  vivificans  et  beatili- 
cans  eos,  ita  caro  Yerbi  le  digne  participantibos 


8» 


GERHOHl  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG. 


m 


maniute,  quam  suscipiendo  minoratus  est  paulo  A  assumpta  est,  in  Divinitalis  transierit  majestatcm. 


minos  ab  angeiis,  ct  in  qua  resurgendo  a  mortuis 
gloria  et  lionore  coronutus  cst  ct  conslitutus  super 
opera  manuum  Patris.  >  llem  cum  dicit  :  Omma 
wihi  iradila  suHt  a  Patre  meo  {ibid.^  xi).  i  Si  de 
Palrc  suo  lioc  loquens  mcntitus  fuisset,  non  cum 
virtus  divinorum  operum  comitata  fuisset,  ncque 
Patcr  illi  semper  adfuisset,  >  sicut  ipse  dicit :  Qui 
me  misit,  mecum  est^  et  non  reliquil  me  sotum  (Joan. 
Tllf),  ctc. 

NihiUvminus  eliim  Spiritus  sancttts  testiinoiiium 
dat  huic  honiini,  quod  sit  Ghristus»  vcl  quod  sit 
Dei  Fiiius,  Dci  virtus,  quia  videiicet,  queinadino* 
dum  dixit :  Cum  veaerit  Paracletus^  quem  ego  mit^ 
tam  vobii  a  Patre  Spiritum  veritatis^  qui  a  Patre 


ut  fccerit  utraque  unum,  ct  non  adoremus  crcatii- 
rain,  sed  creaiorem,  qui  cst  benedictus  in  sxcula. 
c  Quia  ergo  docente  Hieronynio  ^  cum  Ghrisliis 
adoralur,  non  creatura  scd  Greaior  adoratur»  ob« 
mutcscant  quiducenthominem  uonesseadorandoia 
latria»  sed  sicul  aiuiit,  sola  dulia.  Obmutescant» 
inquam,  a  stultis  et  iiidisc-pliiiatis  quaestionibua, 
quibus  obvians  beatus  Ambrosius  in  Lucam  dicit : 
I  Guin  Paulus  judicaveiit  se  nihil  scire  nisi  Ghri* 
stum  lesum,  ei  hunc  crucifixum,  Petrusnihil  aliud 
nisi  Filium  Dei  putaverit  confilendumi  nosquando 
et  quomodo  natus  sit,  human»  infirraitatis  contem* 
platione  rimamur.  Scivit  Paulus  quod  in  istis  quaa* 
stionibus  magis  oflendiculum  quam  aDdiOcationis 


proceditf  ille  testimoHium  perhibet  de  me,  et  vos  testi'  3  profectus  esset,  et  ideo  judicavit  nihil  se  scire  nisi 


montMfti  perhibebitis  (i6f(/.,  xvi),  sic  factum  e^t,  et 
fit,  et  fiet  usque  in  fiiicm  soM^uli.  Hi  ires  tet^tes  in 
coelotestimouiuin  dant,  elhi  tres  unum  sunt.  Non 
hi  tres  uiius,  sed  hi  tres  unum  sutd  (/  Joan.  vi)» 
inquit,  tres  in  personis,  unuiA  in  substantia,  ct 
unum  cst  lUorum  trium  testimonium,  quia  homo 
Jesus,  qui  putaliatur  filius  Joseph,  sit  Filius  Dei 
aeque  omkiipoiens  ut  Pater  ejus.  Nam  deomnipoteutia 
ejus  etiam  illis  testibus  est  credendum,  qui  ei  testi- 
monium  dant  in  terra^  scilicet  spiritus^  aqua^  et  san^ 
guis  (iH(/.,v).Etenim  spiritus,vidclicct  auimaratio- 
nalis,  quam  in  cruce  posuil,  quaniquc,  cuin  voluit, 
ileruiii  suinpsit,  nullatcnus  infcrnum  spoliarc,  scu 
paitidisuni  latroni  aperire  potuissct,  nisi  oinnipo- 


Ghristum  JcsumiCt  hunc  crucilixuni.  Scivit  Pctrus^ 
quodin  FilioDei  omnia  sinl;  omnia  cniin  Pater 
dedit  Filio.  Si  omnia  dedit,  seternitatera  ,  mayestftr 
temque  trausfudit.  >  Haec  Ambrosius. 

At  illi  disputaiorcs  importuni,  qm  uihil  creder^ 
noverunt  vei  volunt,  nisi  quod  inlelleclu  et  ratioue 
valent  comprebcndere,  non  cessant  a  quaestionibus 
indisciplinatis,  nisi  auctoritas  apostolica  illis  mo» 
dum  ponat.Quodqualiterfieri  dcbeai,  vestra  peropi* 
ciat  prudcnlia,  nou  per  nos  instrucnda^  cum  simus 
potius  nos  minimi  per  vos  magiios  instruenUi  ct 
cuustriiigcndi  ad  antiquos  terminos  fidci.  Pro  qui«> 
bus  tcnendis,  ci  niinime  transgrediendis  nos  par- 
vuli  tanto  liducialius  cerlabimus,  faventc  GhristOt 


tcns  fuissct.  Aqua  ctiam  et  sanguis  dc  laterc  ipsius  ^  quanto  evidcniius  apostolica  nobis   assistet   au< 


proflucns  invisibilcin  Pbaraoncni  cuin  suo  excrcitu 
non  suflbcassci,  aut  suflbcare  poluissct,  si  divinae 
virtuti^  oitukJpuUutiu  caruissct. 

ILce  cwlistiu  el  terr  cslria  tcstimonia,  imo  ununi  te* 
itiuiuiimia  uiuni  tit  ccuio,  et  irium  in  tcrra  tcstificai»- 
titkm  Photiuu^^  inliuiuc  ^Llendil,  qui  hominem  de  vir- 
gUiu  gcuiLuui  iic^aviL  Dcuni.  Paulusquoque  Sainosa- 
Siiuus  codem  en  gre  ca^c^uus  el  ipsc  docuitabhoniine 
Diviuiutetu,  eia  D^^o  ulicnam  cssc  humanitatcm, 
itu  ui  ncc  Ucus  houio,  nec  homo  Dcus  vere  dicc- 
rctur,  quaiir|uuiu  Dcus  lii  homine  illo  plcnius  habi- 
taverk,  quem  virgo  genuit,  quam  in  caiicris  sanctis. 
Nestorius  quoque  secutus  Photinuni,  hoiuincin  di- 


cloritas,  proul^mihi  pusillo  catenus  aslitit,  sicut  IB 
prxmlssis  epistolis  a  sedc  apostoUca  niissis,  ac  pro 
me  facicntibus  apparct.  Ma^is  autem  in  sciiptis 
Eomanorum  pontificum  Leonis  etGregorii.caeiero- 
rumquc  jani  cum  Deo  regnaniium  firmissimum  fuil 
mihi,  ct  csl  rcfugium,  sicut  iu  episiola  quadam  es- 
prcssi,  cujus  hic  textus  est : 

f  l.NNOCbNTio  divina  favente  Glementia  sedSs  apo- 
stolica^  anlislili  fralcr  G.  suae  sanctitatis  qualiscunqi  e 
scrvus  devotas  orationes  cum  obedientia.  Domine, 
t-cfugium  tu  factus  es  nobis  in  Doinino,  qui  prius- 
quain  fierent  moutes  aul  formaretur  orbis  terrx^ 
te  prscdcstiuavit  nobis  pium  patronum  oontra  vio- 


vidii  aDeo,  ncgans  virginem  genuisse  Deum.  Gon*  ])  leniiam  impiorum.  Puto  euim,  si  non  esset  fiAbis 


tra  btts  bettlus  Hieronymus  in  cxposiiione  Jeremiae 
tfieit  :  1  Si  maledictus  est  omnis  homo,  qui  confidit 
iii  homine,  Paulusautem  Samosatenus,etPhotinus,^ 
qaamvis  santtum,  et  cunctis  excelsum  virtulibus 
pnediceiit  sahatorem,  tainen  hominem  confitcntur: 
ergo  mtiedicti  ei'unt  spem  habentes  in  Imminc. 
Quod  ai  dijeeUiin  nobisfuerit,  quod  ct  uos  crc<iamus 
in  eutt,  4111  dixit :  Nunc  autcm  quxrctis  ine  inter* 
ficere  :komimm  qui  veritatem  locutus  tum  vobis, 
qumn  audivi  a  J^eo  {Joan.  viii),  respondcbinius 
illud  ai^slolicuiM  :  Etsi  Ghristum  aliquando  juxta 
caroem  cognovimiis,  sed  nuuc  jam  non  novimus. 
Si  eaim  ftors  absorpta  est  in  victoria,  quare  non 
caniis  buiflsiitas,  qu»  proptor  humanam  saluteu 


apostolicae  sedis  asylum,  jam  retfacti  essemus  ad 
jiihilum  pcriniquas  potentias  inipionim.  Sod  tu, 
beate  vir,  qui  non  soies  abire  in  coBsiiio  impio- 
rum,  ncc  sedes  in  cathedra  pestileniifB  •  scd  in 
cathedra  potestatis  apostolica^  pcr  tuas  pietatis  cxi* 
mium  aflcctum  factus  es  nobis  refugium  ,  imo 
astcrna  Ghristi  pietas,quae  regiiat  inoorde  tuo,  facia 
cst  nobis  turris  fortitudinis  a  facie  impiorum,  qui 
nos  afflixerunt  et  affiigunt.  Pctro  Loonis  ^yranni- 
zante  multa  sumus  passiab  ejus  fautoribus»  quainio 
vidiinus  tMip'um  sii;ierexa/ialtiiii  et  ^levatum  sUui 
cedros  Libaui.  Sed  traniivi^  et  ecce  npn  eral  ( PsaL 
xxivi).  Hxreses  autem  sunt,  quiaeas  oportetesse 
Apostolo  asscrcntc,  intcr  has  laboraviuMis,  et  adi*uc 


8S5  EP1ST0Lj£.  588 

lab<»raiiiii8.  Nam  pro  eo,  quod  aliquando  scriplis  ac  A  autem  dilcclioni  vcslrse,   ut  collnlioned  hujusmodi 

in  populari  frequcDtia  facere  nulla  ratione  curctis. 


diciis  confutavimus  hxrelicum  sensum  quorumdam 
asserentium :  Christi  corpus  extra  Ccclesiam  etiam 
«b  excommunicatis  confici  (17) ,  nisi  tu,  Pater, 
mihi  tunc  fuisses  in  refugium,  haeretici  me  damnas- 
scDl  qaasi  haereticnm.  Sed  quia  residuum  bruchi 
parata  est  comedere  locusta,  succedunt  malis  mala. 
Nam  de  fumo  putei  abyssi,  ut  Joanncs  in  Apocalvpsi 
praevidit,  nunc  exierunt  iocustae ,  videiicet  plures 
discipuii  Petri  Abailensis,  aflirmantes  hominem  de 
virgine  sumptum  non  essc  Deum,  sed  ipsius  Dei 
singulare  hahitaculum,  in  quo  cum  habitet  omnis 
pleniludo  Divinitatis  corporaliter»  non  tamen  dicunt 
ei  convenire  nomen  Deitatis,  ut  Deus  dicatur,  nisi 
(igurativa  locutione  qua  continens  pro  contento, 


ne  occasione  vobis  obloquentium,  quod  absit!  popu- 
lus  in  errorem  inducatur, 

EPISTOLAXXIL 

Hyacinthi  cardinalis  ad  Gerhohum  epistola,  Scribii 
papam  controvenice  De  gloria  et  honore  Filii  ho^ 
mini$^  ut  optaverat ,  intenlum  esse^  iimulque  do^ 
cel  Alexandrum  ab  universa  Ecclesia  paucis 
exceptity  legitimum  pontificem  haberi. 

flyacinthus,  Dei  gratia  sancUB  Romanae  Ecclesiae 
diaconus  cardinalis,  plurimum  in  Christo  dilecto 
amico  suo  magistro  G.  de  Ricbersperge  saiutem,  et 
sinceram  in  Chrislo  dilectionem. 

Vestrae  charilatis  iitteras  cum  omni  benignitate 


vel  contcntum  pro  continente  nominamus.  Etenim  B  rcccpimus,  ct  his,  quae  in  eis  continebantur,  diii- 


figuraiiva  iocutio,  si  babens  pro  babito  nominatur, 
quod  plerumque  solet  fieri ,  uti  manufactum  tem- 
plum  vocamus  ecclesiam,  propterea  quodhabet  vel 
continetEcclesiam,  id  est  justos  in  ea  convocatos. 
£t  in  Evangelio  obi  dicitur  :  Credidil  ipse,  et  domu$ 
ejus  tota  {Joan.  iv),  familiae  datur  nomen  domus, 
qoia  familiahabet,velcontinetdomum.lta,  inquiunl, 
figurativa  esi  locutio,  quando  vel  homini  Deum  in 
se  habenti  assignamus  nomen  Dci»  ▼el  Deum  in 
homine  roanentem  dicimus  hominem.  Nos  autem, 
quia  Deum  proprie  hominem,  et  hominem  Deum 
praedicamus»  ne  forte  in  vacum  curramus,  tibiPater, 
per  latorem  praesentium  super  hac  quaestione  misi- 
mos  tractatum,  quem  si  tua  approbat  auctoritas, 
iterum  canubo,  quod  et  antea  rantavi :  Domine^ 
refu^nm  tu  factnt  et  nobit  (PtaL  lxxxii),  non 
quod  conlidam  in  te  mortali  bomine,  sed  in  Petro, 
imo  in  petra,  cujus  fortitudini  praevalere  non  pote- 
runt  portae  inferi.  Contingat  ergo  mihi  etiam  nunc, 
et  quandiu  vixero  ,  jucundari  assidue  psallendo : 
Domine^  refugium  tu  factut  et  fto^ts,et  caetera  usquc 
io  flnem  PsaUni. 

EPISTOLA  XXI  •. 

C.  cardiHoiit  ad  Gerhohum  epistola,  Laudat  ejut 
dortrinam^  monetque  ut  de  tubtiliorit  argumenii 
rebut  coram  rudibut  ne  ditputat, 

C.  Dei  gratia  sanctae  Romanae  Ecclesiae  diaconus 
cardinalis,  reverendissimo  suo  G.  magistro,  salutem 
et  dilectionem. 

Scientiam  et  sanam  doctrinam  vestram  Romana 
Ecclesia  a  longo  tempore  et  cognovit,  et  utpote  ca- 
nonicarumScripturarum  auctoritate  vallatam  modis 
omnibus  comprobavit.  Nosque  etiam,  qui  frequenti 
vobiscum  disputatione  contulimus,  hoc  idem  sen- 
simas,  etsentimus.  Ideoque  super  eo,  quod  vul- 
gari  sermone  de  persona  vestra  in  curianostra 
referebatur,  non  modice  mirabamur,  nec  unquam 
animum  ad  credendum  induximus.  Nuncautem, 
quia  scripla  veslra  per  fidelem  nuntium  vestrum 
vidimus,legimu8  etcognovimus,  quae  a  vestris  aemu- 
lis  dicta  sunt,  vana  penitus  repuumus.  Consulimus 

'  (17)  Admittit  alibi  Gerhohus  id  confici  quoad  es- 
sentiam,  non  quoad  fructum. 

Patrol.  CXCIII. 


gcntius  inspectis  cum  domino  papa  super  eis  satis 
contulimus.  Qui  licet  multis  intendere  habeat , 
tamen  quaestioni  vestrae  succincte  respondit.  Nosta* 
roen  non  sine  magna  fcrimus  [fuimus]  admiratione» 
quod  ita  sero  ct  domino  papae,  et  nohis  scripsistis. 
Quippe  nuUatcnus  credens  menti  vestrae  discrctionis 
posse  suaderi,  quod  Oclaviaui  intrusio,  qui  absque 
alicujus  electione  sive  cardinalium  sive  non  cardi- 
nalium,  diabolico  ausu  se  ipsum  inmantare  prae- 
sumpsit,  domini  pap£  electioni  canonice  celebratas 
valeat  derogare,  praesertim  cumab  omnibusregibus, 
qui  Cbristiano  nomine  censentur,  uno  solo  excepto 
sit  approbata  ab  omnibus ,  etiam  principibus  tam 
saecularibus  quam  ecclesiasticis  regni  Franciae » 
Angliae,  Scotiae,  Hiberniae,  HispaniiL!,  ^icihd^^,  Huu- 
gariae,  Graeciae  et  Orienlis,  a  Ronianis  eilam  ei 
omnibus  fere  Italicis.  Si  qui  autem  corum  cum  Oc- 
taviano  sentiqnt,  sine  spiritu  Dei  ducLi ,  sed  po- 
lius  impcratoris  timore  coacti  hoc  faclunt. 

Cum  igitur  Dominus  noster  sibi  hounrem  non 
assumpserit,  sed  magisa  fratribus  vocaius  ^iculAa'- 
ron  a  Moyse  fratre  suo,  vos  qui  spirim  Dei  agiinini«. 
pro  ipsius  et  Ecclesiae  fidelilate  muriim  iriexpugna'* 
bilem  vos  debetis  constiluere.  Vcstrnm  Itaqne  in 
Domino  attentius  soIIicitamuscharUDtGm,  qualeniis 
ad  Ecclesiae  paccm  omnifarie  inteuiJcrues  vc^iram 
voluntatem  nobis  confidenter  velitis  aperire,  quia. 
in  quantum  cum  Deo  poterimus,  vobis  curabimus 
D  salisfacere. 

EPISTOLA  XXIIL 
Idem  ad  Ottonem  l^epitcopum  Fritingensem.  Tuelur 
Hilarium  advertus  quemdam  non  nominatum  au^, 
ctorem^  qui  volebat,  ab  illo  traditum  fuitse,  cor^ 
pus  Chritti  non  este  glorificatum  uitra  cmterorum 
tanctorum  corpora,  nec  humanam  in  Chriito  natu-- 
ram  in  accepta  gratia  exccdere  exceUentiam  cujus^ 
libet  angeli. 

Venerabili  Frisingensis  (18)  Ecclesi;eanlistiti  0., 
frater  G*  de  Richersperge,  devotas  orationes  cum 
fideli  obsequio 

Nuper  venit  in  manus  nostras  quidam  libcllus  ve« 
strae  prudentiae  destinatus,  tanquam  a  vobis  examl* 

(18)  Ex  cod.  Admont. 

19 


«87 

nandus  el  npprobandus 
gislri  Gilbcrti  sit  conlexliis,  qualem  in  glossis  ejus 
deprehendimus,  et  reprehendiraus  in  scriptis,  quae 
aotehac  vobis,  et  veslris  misimus,  in  fine  suo  tan- 
qaam  scorpionis  cauda  venenum  diffundit  longe  per- 
versius  quam  unquam  in  prseteritis  haeresibus  de 
Chrislo  habitis  legerimus.  Etenim  Ariani,  Photi- 
niani,  ApdHnarislx,  Bonosiani  ac  caeteri  haeretici, 
qui  Christo  detraxerunt,  eum,  licel  Patri  supponen- 
tes,  angelis  tamen  excellentiorem  docucrunt.  Nam 
etiam  de  sancta  ejus  Genitrice  hoc  sancta  credil  et 
celcbrat  Ecclesia,  quod  super  choros  angelorum  sit 
dxaltnln,  in  qua  pura  humanitas  agnoscitur  glorifi- 
cata.  Novilas  vero  istius  doclrinne  suadel  credendum 
dehomine,  quem  Patersanctificavit  et  misit  in  mun 


cEnnoni  pr.^positi  reiciiersperg.  588 

Qui  cum  de  doctrina  ma-  A  pus  solare  iumen  dat  iunae,  ot  sit  perfeicla  in  aeter- 
num,  cum  dirccle  sine  terrense  umbra;  interposi- 
tione,  quae  solct  animabus  in  carne  manenlibus  ali* 
quando  eclipsin  facere,  aspicil  illius  vultum,  licel 
corporeum,  taraen  supcrorania  corpora  sanct^nim» 
quorum  claritas  comparatur  stellis,  clarificatum  cla^ 
ritate,  quam  habuit  Verbum  apud  Patrero ,  prios- 
quam  mundus  fieret.  Si  enim,  cura  in  monte  trans» 
iiguratus  apparuit ,  resplenduil  facies  ejus  ut  sol» 
quanto  niagis  nunc  in  monte  celsitudiuis  paternae 
sicut  sol  lucct  in  virtutesua,  qualisejus  facies  Joaniii 
demonstrata  in  Apocalypsi  patenter  illum  distinguit 
a  sanctis  aliis,  qui  fulgebunt  sicut  sol  in  regno  Pa« 
tris  eorum  ?  De  nullo  quippe  illorum  legitur,  quod 
fulgeat,  sicut  sol  lucet  in  virtute  sua,  cum  quisque 
dum,  quod  ccrpus  ejus  non  sit  glorificatum  uitra  ^  illorum  sit  fulsurus  in  virtulc  non  sua,  sed  illius, 


caeterorum  corpora  sanclorum,  nec  ipse  in  gratia, 
quam  accepU,  excedal  exceilentiam  cujusiibet  an- 
geli. 

Aii  hujus  pestiferse  doctrinae  sensum  confirman'- 
(ium  putant  se  habere  palronos  magnos  Hilarium  et 
Auguslinum.  Dicit  enim  Hilarius  libro  undecimo  de 
sancta  Trinilate :  c  Cum  igitur  haec  terrenorum  cor- 
porum  origo  in  habitu  potioris  excedat,  el  confor- 
luis  gloriae  Dominici  corporis  fiat  Deus  in  forma 
scrvi  reperuis,  ut  qui  nobis  formam  glorificati  cor- 
poris  sui  Iribuit,  ipse  corpori  suo  nihil  ultra  possit 
quam  nobis  ac  sibi  commune  prseslare  ?  >  Hsec  di- 
cta  Hilarii  praecedenlibus  et  subsequentibus  coliata 
£Gnaum  habent  catholicum ,  nostraeque  assertioni 
l>er  omtjla  consonum.  Hoc  evidenter  clarere  in  no- 
sirls  coilicibuFi,  dili^enter  emendatis,  ubi  sententia 
pn^cmissa,  cutn  sub  interrogatione  legitur,  sineer- 
tor«  iuieliigUur,  Taleest  illud  in  A|M)stoIo  ubi,  cum 
ilicitiJr  :  Qnh  itecHmbil  adversus  electos  Dei  ?  (Rom. 
Viir),  suhnecLiuir  :  Deus  qui  justificat  ?  (Ibid.)  Quod 
si  legatur  inli^rro^nlive,  ut  oporlet ,  dicaturque : 
Dem^  <iui  juslHicoi  ?  intellectus  bonus  omnibus  ca- 
pkntibiis  emn  gcucratur.  Si  vero  affirmative,  sen- 
sus  est  errore  plcnus.  Ita  nimirum  cum  dicit  Hila- 
rius  de  Christo  :  c  Ut  qui  nobis  formam  glorificati 
corporis  sui  Iribuit,  ipse  corpori  suo  nibil  ultra  pos- 
sit  quam  nobis  ac  sibi  sit  commune,  praestare,  >  si 
lcgatur  inlerrogativc  ,  ul  oportet,  sensum  generat 


qui  tunc  erit  omnia  in  omnibus,  cum  toius  Christus 
erit  Patri  subjectus  in  suis  membris  omnibus.  So- 
lus  autem  Sol  justitiae  io  suo  solari  corpore  detersa 
mortaliiatis  nube  fulgebit  in  virtute  sua,  clarifica- 
tus  videlicet  gloria  Patris  et  sua.  Intravit  quippe  in 
gloriam  suam. 

Suam  dico,  non  alienam ,  quia  glcriam  divina 
omnipotenti^,  quam  Christus  in  humanitate  acce- 
pit,  in  Divinitate  sua  aeternaliter  habuit  et  habet. 
Neque  enim  Divinitatis  gloria,  potentia,  sapientiat 
benignitas  aeterna,  immensa  sic  data  est  homiui  as- 
sumpto,  ut  ablata  sit  Verho,  quia  Verbum  caro  fa- 
ctum  sicdcdithominiassumptogloriam  totam,  qiiaiD 
habuit,  ut  eam  totani  retinuerit.  Sacramentum  hoc 
magnum  est ,  ait  Apostolus,  quod  manifestatum  e$t 
in  carne ,  creditum  est  mundo ,  assumptum  esl  in 
gloria  (1  Tim,  iii).  Quae  nimirum  gloria  Yerbi  est 
per  naiuram',  sed  hominis  assumpti  per  gratiam, 
quoniam  et  ipsa  talis  assumptio  facta  esl  per  gra- 
tiam.  Sensisse  hoc  sanc^um  Hilarium  satis  invenient, 
qui  diligentcr  legunt  iilum.  Legitur  enim  apud  il- 
lum  :  c  Gloria  omnis  non  Verbo,  sed  carni  acquire- 
batur ;  >  et  alibi :  <  Profecto  ei,  quod  accepit,  ejus 
clariiatem  expostulat,  unde  non  destitit ;  >  et  ite- 
rum  :  t  Ut  id,  quod  de  tempore  erat,  gloriam  ejus, 
quae  siue  tempore  est,  claritatis  acciperet.  »  Et  alia 
hujuscemodi  apud  eum  inveniuntur,  per  quae  cou* 
futari  possunt ,  qui  errorem  suum  dictis  ejus  ad- 


catholicum,  quia  sub  interrogatione  acrius  negatur,  ^  struere  praesumunt  pervertendo  ea  in  sensum  pra- 


quod  dicitur  :  Ne  videlicet  Christus  ita  infirmus  pu- 
letur,  ut,  qui  nobis  formam  glorificati  corporis  sui 
tribuit,  ipse  corpori  suo  nihil  ultra  possit  quam 
nobis,  ac  sibi  sit  comraune  ,  praestare.  Quis  enim 
^aleat  aestimare  quanta  suo  corpori  contulit ,  quae 
sanctorum  corporibus  conferri  penitus  est  impossi  • 
bile  ?  Cujus  enim  sancti  corpus  vere  est  cibus,  vel 
*uno  eodemque  lempore  invenitur  in  locis  pluribus? 
X)uod  unquam  corpus  quantumlibet  glorificatum  iiii 
corpori  comparabitur  in  gloria,  de  quo  dicitur :  Ubi- 
cunque  fuerit  corpus  ,  illuc  congregabuntur  aquilce 
{Matth.  xxiv).  Sive  enim  per  aquilas  intelligas  vir- 
tutes  angelicas,  sive  sanctas  animas,  in  illius  cor- 
poris  vulturo  desiderant  prospicere,  quod  quasi  cor- 


vum,  quod  in  multis  locis  faciuut,  de  quibus  noo 
esl  modo  dicendum  per  singula,  quia  piget  iterare 
saepiufi  dictata,  et  Ecclesiae  Romanaepraesentaiaejus- 
que  pontificibus  lunocentio  et  Eugenio  insinuata,  et 
ab  eis  approbata,  utpote  antiquis  pontificum  Roma* 
norum  doctrinis  consona. 

Et  quidem  de  Hilario  non  mirum,  quod  illius  di- 
cta  tanquam  obscura  depravaut.  Verum  de  dictis 
Augustini,  ab  eis  depravatis,  valde  miramur,  sive 
per  imprudentiam,  sive  per  impudentiam  acciderit, 
quod  sententia  illius  apud  eos  errorem  genuit ,  si 
tamen  ab  illo,  et  non  potius  a  patre  roendacii  con- 
ceperuot  sensum  bunc  falsissimum,  quo  aflirmaot, 
hominem  assumptum  in  unam  Trinitatis  personam 


5S9 


EPlSTOLiE. 


590 


non  cxcedere  digniutem  angelicsim.  Ul  autem  evt-  A  s^ti.  QtioJ  aliud  nihil  est,  quam  dileiisti  eos,  quo- 


deniius  flat,  quxslionis  verba  Petri  discipuli  epi* 
scopi  Gilberti  ponanMis.  Contra  nos  enim  scribens 
dicitinter  caetera :  c  Constat  Cliristum  Patre,secun- 
dam  Iiumanitatem,  semper  minorcm  esse ,  cum  in 
iUa  ,  qnam  nominamus  bumanitatem  ,  nalura  non 
excedat,  ut  ail  Augustinus,  excellentiam  angelorum, 
quod  jam  corpori  suo  praestitum  est  commune  sibi 
eCnobis. »  Et  paucis  inlerpositis  ait:  cCum, inquam, 
hxc  corpori  suo  pnestitit,  gloria  sibi  sil  et  nobis 
oommunis ,  qualiter  corpus  suum  in  eadem  gloria 
sil  Deo  Patrt  aequale,  iiivestigare  olii  est  non  indu- 
striae,  cum  etiam  Aagastinus  dicat  in  sermone  ca- 
piteseptiroo  super  Joannem  :  Unigenitusautem  cum 
sitDominus  omnium,  procul  dubio  est  Dominus  an- 


niam  ct  me  dilexisti.  Non  enim  membra  Fiiii  non 
diligeret,  qui  diligit  Filium,  aut  alia  causa  est  dili- 
gendi  membra  ejus,  nisi  quia  diligit  Filium,  sed 
diligit  Filium  secundum  Divinitalem,  quia  genuit 
illum  aequalem  sibi.  Diligit  eum  etiam  secunduni  id, 
quod  bomo  est,  quia  ipsum  Unigenitum  Verbum 
etiam  caro  factum  est,  et  propter  Yerbum  est  ei 
chara  Yerbi  caro.  Nos  autem  diligit,  quoniam  su- 
mus  ejus  meinbra,  quem  diligit.  Quapropter  incom- 
prehensibilis  est  dilectio,  qua  diiigit  Deus  ncquo 
routabilis.  »  Et  paucis  interpositis  ait :  t  Cum  igi- 
tur  eorum,  quae  fecit,  nihil  oderit,  quis  digne  pos- 
sit  eloqui,  quantum  diligat  membra  Unigeuid  sui,  et 
quanto  amplius  ipsum  Unigenitum,  in  quo  condita 


gelorum  natura,  qua  Deus  est,  non  angelis  sed  Pa-  ^  sunt  omnia  visibilia  et  invisibiiia,  quae  in  suis  ge- 


tri  potiutf  aequalis,  gratia  vero,  qua  bomo  esl,  non 
excedic  excellentiam  cujuslibet  angeli.  i  His  Augu- 
slini  dictis  quasi  pro  argumento  babitis  prosequi- 
tur  suae  textum  argumentationis  dicens :  c  Audiant 
(49)  Augusttnum  Christum  in  gratia  bumanitatis 
non  esse  nngelis  excellentiorem,  et  corpus  ejus  in 
gralia,  quod  babet,  Patri  aequaie  esse  asseverantcm. 
Neropc  si  dixisset  in  natura,  qua  homo  est,  non 
excedit  angelorum  excellentiam  ,  forsan  aiiqua  eis 
diroitterclurtergiversandifacultas.  Quod  tamenpro- 
pterea  nos  induxisse  intelligant ,  quoniam  arbitra- 
mur  boc  saltero  eos  posse  intelligere,  quod  aliud 
est  natura,  quae  spectat  ad  creaiionis  aucloritatem, 
et  aliud  gratia ,  quae  pertinet  ad  donantis  iargita 


„ ,  -, —  r o  -   p y ,»— 

tem.  Si  enim  tdem  intelligitur  esse  graliam ,  qua  ^  ipse  per  interrogationem  vehementius  negat 


neribus  ordinaia  sunt,  ordinatissime  diligit.  Mem- 
bra  quippeUnigeniti  ad  angelorum  sanctorum  aequa- 
litatem  gratiae  suae  largitate  perducit.  Unigenitus 
autem  cum  sit  Dominus  omnium,  procul  dubio  est 
Dominus  angeiorum  natura,  quia  Deus  est  non  an- 
gelis  sed  Patri  potius  aequalis  :  gratia  vero  quia 
homo  est,  quomodo  non  excedit  excellentiam  cu- 
juslibet  angeli,  cum  sit  una  persona  carnis  et 
Yerbi?» 

llic  notandum  est  furtum  Gilbertiiiorum.  Nam 
cum  interrogando  dicat  beatus  Augustinus  :  t  Quo- 
modo  non  excedit  excellentiam  cujuslibet  angeli  ?  > 
adverbium  interrogativum  de  medio  verborum  ejus 
furati  sunt,et  constanter  ejus  verbis  aflirmant,qaod 

Di- 


bomo  est,  et  naturam  assumplam ,  citra  significa- 
liooem  professionis  videbilur  locutus  auctor,  cum 
in  ea  natara  fuit  ante  citra  exceUentiam  angelorum. 
Qui  profecto  si  conformis  esset  in  sui  corporis  glo- 
ria  Deo,  nihil  haberet,  quod  uUra  posset  corpori 
$uo  praestare  praeter  illud,  quod  jam  praestitit. 

In  his  argumentationibus  cum  pro  minimo  sit 
inihi,  ul  ab  eis  judicer,  qui  datam  Christo  gloriam 
divinam  immensam  contrahunt  ad  mensuram  di- 
gnitatis  angelicae,  cui  etiam  sanctos  homines  aequaii- 
dos  credimus ;  tamen  quia  ferre  non  possumus  Au- 
gustini  dicla  sic  ab  illis  depravari,  ut  ipse  putetur 
consentaneus  eorum  errori,  non  pigel  hic  ipsa  ejus 


cunt  ilii  de  Christo  :  t  Non  excedit  excellentiam  cu- 
juslibet  angeli, »  quod  sentire  omnino  haereticum 
est,  quodque  docere  diabolicum,  quia  sicut  diabolus 
mendax  est  et  pater  mendacii,  sic  doctores  isti  pa- 
riunl  mendacium  in  cordibus  auditorum,  eorum 
permaxime,  qui,  quoniam  charitatem  veritatis  non 
receperunt,  mittit  illis  Deus  operationem  erroris, 
ut  credant  mendacio,  et  tali  mendacio,  qiio  non  est 
pejus  mendacium,  cum  videlicet  contra  fidei  Chri- 
stianae  veritatem  quis  docet  pertinaciter  falsilatem. 
Quid  enim  falsius  eo,  quod  ipsi  dicunt,  Christum 
secundum  quod  homo  est,  vel  secundum  gratiam, 
quam   in  eo  babet,  quod  homo  est,  non  excedere 


Tcrba  inserere.  In  sermone  quippe  capite  septiroo  d  dignilaiem  cujusque  angeli  ?  Quid  autem  verius  eo. 


super  ioannem  distinguens  inter  Unigenitum  Dei 
Filium  el  membra  cjus,  filios  scilicet  adoptivos  ait : 
c  In  Filio  nos  Pater  diligit,  quia  in  ipso  nos  elegit 
ante  mundi  constitutionem.  Qui  enim  diligit  Unige- 
nitum,  profecto  diligit  cl  ejus  membra,  quae  adopla- 
vit  iii  eum  per  eum.  Nec  ideo  pares  sumus  Unige- 
nito  Filio,  per  quem  creati  et  recreati  sumus,  quia 
dictum  est :  Dilexisti  eos  sicut  et  me.  Neque  enim 
seroper  aequalitatem  significat,  qui  dicit :  Sicut  il- 
lud,  iu  et  illud,  sed  aliquando  tantum  quia  est  illud, 
est  et  iUud,  aut  quia  est  illud,  ut  sit  et  Ulud.  lu 
ct  boc  loco  dilexlsti  eos,  inquit,  sicut  et  me  dilexi- 


quod  docet  beatus  Augustinus  interrogando,  s.c  di- 
cens:  <  Quomodo  non  exceditexceUentiamciijusIibet 
angeli,  cum  sit  una  persona  carnis  et  Yerbi  ?  >  Quod 
idem  est,  ac  si  dicat :  revera  excedit  exceUeniiam 
cujuslibet  angeli.  Quaeris  quantum  excedat  ?  Audi 
Apostolum  :  Tanto,  inquit,  melior  angelis  effectut^ 
quanto  pras  Uli$  differentius  nomen  hareditavit.  Cui 
enim  dixit  angelorum  {Hebr,  iv) :  Datum  est  nomen^ 
quod  e$t  super  omne  nomen?  (P/ii/tp.  ii.)  De  hoc 
nomine  homini  a  Deo  Patre  dato,  et  eidem  in  glos- 
sis  magistri  GUberti  super  Apostolum  dcHegaio  sub 
tilulo  cujusdam  Ambrosii  monachi,    cognomenU) 


(19)  Cod.,  audiunt. 


m 


€ERIIOHI  PRiEPOSlTI  RETCHERSPERG. 


m 


Audberti,  alias  tania  scripsimus  ad  vos  et  vestros  A  jecCos  homo  Deus,  Dei  Filiutv  nunqnid  unien  isu 


clericos  Talenter  litteratos,  ut  hie  videatur  super- 
fluum  dicta  repetere,  cum  praedictus  episcopus 
Gilbert«is  tunc  fuerit  per  vos  et  vestros  erga  me  ve- 
risimilitcr  excusatus,  quod  non  ita  senserit,  ut  ille 
Ambrosins,  cujus  ideo  forie  sententiam  posuit,quia 
cam  in  glossis  niiLiquioribu^  positam  invenit.  Sed 
isLi  ejus  discipuli,  qiti  gloiiam  et  gratiam  naturae 
bumana^  in  hcl  Filium  assumpix  absque  mensura 
datam^  redlguiii  etcoiUrahnnt  ad  mensuram  gloriae 
vel  stntLCionim  homiiuiiii  dopravando  Hiiarium,  vel 
siinciaruin  angelornin  di^fn-aVando  Augustinum,  sk> 
ut  in  prijemissisapparet,  nisi  compescantur,  faciunt, 
ut  in  mcmQriam  redeat  inlqLiitas  magislri  eorum  in 
'Consfpeciu  Dftmini,  ci  sanclae  Romanae  Ecclesiae, 


subjectio  pia  et  voUinlaria  deputanda  est  illi  ad 
ignominiam?  Ab&it !  Oicit  enim  sanctus  Ambrosius 
in  libro  quinlo  ad  Gratianum  imperatorem  :  c  Sic- 
ut  in  Cbristo  per  carnem,  quas  est  pignus  nostrae 
salutis,  sedere  nos  in  ccelestibus  Apostolus  dixit, 
utique  non  sedentes  :  sic  et  ille  per  nostrae  assum- 
ptionem  naturae  dicitur  subjectus  in  nobis»  >  Item  : 
€  Scriptum  est :  quia  cum  niQrtui  essemus  peccalitf 
convivificavit  nos  in  Chrisio^  cujus  gratia  estis  sal- 
vati  (Ephes.  ii),  et  simul  suscitavir,  simulque  fecU 
sedere  in  coeiestibus  in  Chri&to  Jesu.  Agnosco  seri- 
ptum,  sed  non  ut  boroines  sedere  ad  dextenun  sibi 
patiatur  Deu3,  sed  ut  in  Cbristo  sedere,  quia 
ipse  omnium  fundamenium  est,  et  ipse  est  caput 


cuju!;  fontiiidbus  aniiquis  et  novis  contraria  est  ^  Ecclesiae,  in  quo  communis  secundum  camem  na- 


haec  doctrina  tam  perversae  novitatis. 

ArgumenU  vero  eorum  satis  mirari  non  possu- 
mus,  in  quibos  Arianorum  dogmata  ex  parte  susci- 
iari  deprebendimus ;  a.unt  enim  ad  dignitatem  et 
gloriam  majcstalis  quam  plurimum  pertinere,  quod 
quis  remunerai  obedientem,  exaudit  interpeilantem, 
postulanti  subjicit  omnia,  subjicit  sub  pedibus,  of- 
ferentem  benedicit,  ncmo  prorsus  nisi  non  catholi- 
cus,  qui  ignoret  ut  gentiiis,  qui  neget  ut  judaeus, 
qui  demutet  ut  antichristus,audeat  inficiari.  Etenim 
Unquam  saccrdoti  magno,  cujus  origo  a  Pati*e,  in- 
enarrabilis  dedii  Pater  benedictionem  omnium  gen- 
tium.  Quis  autem  major  est,  qui  benedicit,  an  qui 
benedicttur '/  . 

A&sertiones  ist:B  quondam  fuerunt  Arianorum, 
Fitium  Fatrc  minorQin  asserentium,  et  a  sanctis  Pa- 
tribus  raiioiiabitiler  illis  obviatum  est,  eo  quod  obe- 
dicuti^  vuluntariii,  non  coactitia  pro  salvandis  lio- 
minibus  exhibiia  Imniini  sic  obedienti  magis  depu- 
Utur  ad  gloriam  quam  ad  ignominiam.  Denique 
propter  hoc  Deus  illum  exaUavit^  et  dedit  illi  nomen^ 
quod  est  super  omne  nomen{PhH,  ii),  propterhoc  suh- 
jecit  omnia  sub  pedibus  ejus  (Ephes.  i).  Haec  ipsa 
obedientia  fuit  postulatio,  in  qua  fuit  dignus  exau- 
diri  pro  sua  rcverentia ;  pro  sua,  inquam,  reveren- 
tia,  in  quo  nulla  fuit  culpa,  quemque  sic  postulare 
iion  coegit  necessitas  propriae  miseriae,  sed  pieUs 
misericordiae  hoc  exegit,  ut  sic  perdiu  resUuraret. 


tura  praerogativam  sedis  coelestis  emeruit.  Sicul, 
ergo  nos  in  illo  sedemus  per  corporeae  communio- 
nem  natura:,  ita  et  iile,  qui  per  susceptionem  no- 
stnc  carnis  maledictum  pro  nobis  faaus  est,  cum 
roaledictum  utiqne  in  benedictum  Filium  Dei  non 
cadat ;  ita,  inquam,  et  ilie  per  obedientiam  omnium 
erit  subjectus  in  nobis,  cum  gentilts  crediderit,  cum 
Jud»us  agnoverit,  quem  cruciOxit,  cum  Manicbaeua 
adoravertt,  quem  in  carne  venisse  non  credidit,cum 
Arianus  omnipotentem  confessus  fuerit,  quem  ne* 
gavit;  oum  postremo  in  omnibus  fuerit  sapientia 
Dei,  justitia,  pax,  charius,  resurrcctio.  Conclu- 
sionem  igitur  totius  absolutionis  breviter  colliga- 
,  mus.  Unius  potestaiis  opinionem  injuriosae  subje- 
ctioiiis  excludit.  >  Idem  :  t  Quod  si  qua^ris,  quem- 
adraodum  sit  subjectus  iu  nobis,  ipae  oslendit  di- 
eens :  In  carcere  eram,  et  convenistis  ad  me ;  in- 
firmus  eram,  et  visiustis  me ;  in  eo  infirmus,  in 
quo  subjectus  (Matth.  xxv).  » 

tisxtc  dicente  Ambrosio,  recte  intelligamus  Filium 
Patri  subjiciendum  in  membris,  cnm  pcracu  et 
eonsummata  fuerit  subjectio  merobronim  ipsorum. 
Quod  si  etiam  in  su»  personae  hunianiute  futum 
est  illa  subjectio,  quam  consequitur,  ut  sit  Deus 
omnia  in  omnibus,  non  Umen  arbilranda  est  inju- 
riosa,  sed  gloriosa.  Nam  in  ipsa  quoque  DiviniUte 
legimus  Filium  Patri  subjectum,  nec  Umen  ideo  mi- 
norem  vel  iuferiorem   putandum  vel   habendum. 


Quod  utique  opus  restaurationis  non  est  minus  ope-  o  Hinc  in  exemplo  fidei,  Sirmio  ab  Orienulibus  con- 


re  creationis.  Imo  venerabilius  est,  quod  per  homi- 
nem  resurrectio  mortuorum,  qui  vium  demerue- 
runt,  quam  quod  per  Verbum  creatio  vivorum,  qui 
nibil  boni  meruerunt.  Quia  mirabilius  cst  vilam 
rcstitui  mortuis,  qui  mortem  sempiternam  mcrue- 
rant,  quam  vitam  dari  eis,  qui  niliil  meruerant. 
Esto  tainen,  ut,  cum  pcr  suam  obedientiam  orouia 
subjecerit  Patri,  ut  sit  Deus  oronia  in  omnibus, 
tunc  et  ipse  Patri  sit  subjeclus  (quod,  sicut  asse- 
rit  Augustinus,  ideo  dicitur,  ne  humana  subsUntia, 
quactumlibet  glorificaia  putetur  in  divinam  subsUn- 
liam  commutata  versibiiitate  naturae,  quem  sen- 
sum  sancta  Ecclesia  damnavit  in  haeretico  Euty- 
cheie) ;  esto,  inquam,  ut  sit  in  aeternum  Palri  sub- 


tra  Photinum  scriptae,  inter  caeteros  errores  etiam 
hic  error  damuatus  est,  quo  puUtus  est  aut  Filius 
Patri  non  subjectus,  aut  si  subjectus,  minime  co- 
aequandus.  Dicunt  ergo  Patres  jam  dicti  concilii  : 
«  Si  quis  Domiiium  et  Deum  et  Patrem  Filium,  quia 
Dominum  a  Domino,  duos  dicat  Dominos.  anathcma 
sit.  Non  enim  iu  exaequamus  vel  comparamus  Fi* 
iium  Patri,  ut  subjectum  non  inteUigamus,  neque 
enim  descendit  in  Sodomam  sine  Palris  voluntate, 
neque  pluit  ex  se,  sed  a  Domino,  auctoritale  scilicet 
Patris,  nec  sedet  In  dextera  a  semetipso,  sed  audil 
Patrem  dicenlem  :  Sede  ad  dexteram  meam.  t  De 
hac  sententia  synodali  tractans  Hilarius  dicit  inter 
caetera  :  c  Non  oomparatur,  nec  cosequatur  Filiuft 


S93 


EPISTOLiE. 


S9i^ 


Patri,  dum  subdUus  per  obedientiA  obsequelam  A  tium  Deus  esset,  benediclio  est  oniuium  gcnliuui. 
est,  dum  pluit  Dominus  a  Domino,  dum  ad  dexteram     data  illi. 


Dei  cousedit,  dum  mittitur,  dum  accipit,  dum  h\ 
omnibus  ^oluntati  ejus»  qui  se  misit,  obsequitur. 
Sed  pietatis  subjectio  iion  est  essentis  diminutio, 
nec  religionis  officium  degeiierem  eflBcU  naturaro, 
curo  per  id,  quod  innascibiiis  Pater  Deus  esi,  et 
unigenitus  Fiiiiis  Dei  Beus  sit,  Beus  tamen  unus  sit, 
et  subjectio  Fiiii  doceatur  et  dignitas,  dum  ei  ipsi 
■on  nisi  Filius  nuncopandus  subxicitur.  Quod  cum 
Dei  Patris  sit,  tamen  ex  natnra  sibi  sit  nomen  ba- 
bens  nou  alieni»  sed  ejus,  cujus  et  Filius  est,  et  sit 
Patri  et  obsequio  subjectus  et  nomine,  ita  tamen 
ul  subjectio  iiominis  proprietatem  naturalis  atque 


Habet  bic  occasioncm  contradicendi  adversarius, 
ut  supra  notavimus.  Quis,  iiiquit,  major  est,  qui 
benedicit,  an  qui  benedieitur?  Nonne  secundnro 
Apostolum  niajor  est,  qni  benedicit?  Hic,  ne  contra 
pliilosoplios  apud  se  s^ipieiUes  viduamtir  vcllc  ptiilo*- 
sopfaari,  simpUciter  eis  ostemlinjiis  quaij,  ctai  ma- 
jor  sit,  qui  I)enedicit,  qiiam  qul  bonedicilur,  inter* 
dam  tamen  ipse  benedictus  jiim  dccepu  [>encilictioao 
non  est  minor,  imo  alifjuai^do  ct  majar  co,  Noin  si 
episcopus,  annuente  ac  permittcnte  archiepiseopo, 
benedicit  aliquem  in  episcopum^quoiuam  ct  hoclii:el 


lleri  secundum  censurain  cafioDiim,  nonzie  ts,  qui  aiUa 
indifferentis  testctur  essenli.ne;  sic  loquente  Hiiario  ^  benedictionerofuitminor,susceplal»enedictionebene- 
de  Filii  subjeetione  in  sua  divlniiate^  non  diminuta      diceiiti  fit  asqualis? item  :  Aliquis  in  arcbiepiscopuro 


per  subjectionem  coaequaiitate,  in  qua  et  is  qui 
6«bjicitur,  et  is  cui  subjicitur,  unus  Deus  altissi- 
nius  adoratur.  »  £t  nos  ejus  tenendo  vestigia  eis^ 
dem  pene  verbis  affirmamus,  quod  pietaiis  subje* 
^o  non  est  gloriae  dimiuutio,  nec  religionis  offi- 
cium  degenerem  facit  naturam  humai.ani  in  unige- 
nito  Dei  Fiiio,  cum  per  id,  quod  innascibiiis  Pater 
Hens  est,  et  fitius  virginis  idemque  Filius  f>ei  Pairis 
Deus  sit  dirinitate  Yerbi  assumentis,  bomini  as- 
sumpto  plenarie  data  et  innata,  ita  sctlicet,  ot  non 
ex  adoptione,  sed  ex  natura  filiaiionis  vocetur  et  sit 
Fiiitts  Dei  Patris,  Bens  et  ipse  nominanNius  «qne  nt 
Pater  suus,  nomen  habens  non  alieni  sed  ejus,  co- 


«lectus,  et  ab  aiiquo  suffragancorum^ceteris  cooperan- 
tibus  benedictus,  etsi  ante  benedietionem  fuit  miiior 
benedicente,  tamcn  jam  benedictois -iion  minor,  sed 
major  est  habendus.  Ergo  pra^missum  iilud  Apostoli 
dictum  sic  est  iniclligenduro,.  ut  non  generet  iutel- 
lectum  absurduro,  lideique  san»  contrariuro.  Nam 
benedictus  ille  horoo,  qui  venit  in  nomine  Domiiii» 
isic  est  a  Palre,  eooperaote  Spiritn  sancto,  l>enedi- 
cins,  ut  sit  non  inter  omnia,  sed  super  omnia  Dcut 
benediclus  in  itecula  (Rom,  ix).  Proinde  accepta- 
l)enedictioiie  tanta  non  est  minor  bonio  benedictus 
Dco  se  ita  benedicente,  ut  sit  super  omnia  Deus 
benedictus.  Hac  benedictione  donalum  est  illi  no« 


jus  elFiiiusest,  et  sit  Pairi  et  ohsequio  subjectus  et  C  '"^"'  ^^^  ^^^  super  orone  nuiuej^  ajiie  eujus  d(H 

nomine,  ita  taanen,  iK  subjcctio  noroinis  proprieia- 

tem  naturaHs  atque  indifferentis  testetur  essenti», 

qua  homo  assumptos  Deas  est  aeque  nt  Verbum  as- 

sumens,  et  Pater  Yerbum  gignena  atque  Spiritus 

sanctns  de  Patre  ac  VeiiH)  procedens,  non  duplicata 

td  triplicata  Diviniute^  qtnp  in  summa  seroper  ma- 

BCt  simplicitale,  sive  de  honrine»  cui  piena  data  est, 

praBdiceHtr  juxta  illud  Isaise  :  Puer  natus  e$t  nobii, 

/Uiu$  dutui  est  nobii^  et  vocabitur  nomen  eju$  admt- 

fabiiii,  eomiUimni,  Deui  fortu,  PttUrfuluri  aeculi 

(I$a.  ix),  sife  de  tribos  personis  umus  Trinitatis 

collecttm  enuntietor.  Sicut  enim  Patris  et  Fitii  et 

Spiritus  saiicti  una  est  divinitas,  ita  Vcrbi  ^ssu- 

uientis  hominero ,  el  homiiiis  in  Verbum  assumptl 


nationem  vere  natura  humana  mij^or  ill^lm  fujtt 
sed  in  Fiiio  Dei  nomine  sumnio  gtorificata  latenti^ 
in  conceptione,  patenter  in  asceusionc  s»c  cst  nia- 
gnificata,  ut  ejus  magnitudo  sii  Jmuieristi,  qujt  non 
moiis  dilatatione,  sedvirtutis  jjQmensilatepensanda 
est,  maxime  postquam  donatuin  est  ei  uomeu^  qucHl 
est  super  omne  nomen,  sk  est  manifcblaLuii]  niuitdot 
ut  in  omnero  terram  exierit  «onus  apostolorum 
contestantium,  qood,  sirot  a  summa  cu^io  cgressio 
ejus,  ita  occursus  ejos  usqne  ad  summum  cjus. 

Etsi  ergo  major  eo  ftierit  Pater  Mimmus  aiite  be- 
nedictionero,  tamen  ipse  jaro  per  Paii  is  benedictlo- 
nem  et  glorificationem  pcoTectus  usqtie  ad  suin* 
mum,  non  est  in  gloria  sibi  dat^  rniTior  dantc  lia- 


eadem  una  est  divinitas,  uti  nuper  srripsknus  vene-  ^  bcndus,  cnm  jam  omnts  fingua  confitcalnr,  quia 


rabHi  Patri  universaJis  Ecclesi»  papae  Adriano.  Scd 
cumei  scriberemus,  nondum  ad  nostram  notitiara 
iwnit  ista,  contra  quam  nunc  agimus,  doctrina  de 
gloriae  in  bomine  assnmpto  hac  mensura,  qua  coae- 
quatur  angelis  ipse,  qui  est  Dominus  angelorum 
non  solom  in  divina  essentia,  in  qua  ipsos  creavit 
amgelos,  sed  etiam  in  humana,  In  qua  Patri  obediens 
ipsorum  numerum  redintcgrans  implevit  ruinas, 
conquassavit  capita  in  terra  multorum  de  torrente 
in  via  bibens,  propterea  exaitavit  caput.  Ideo  enim 
Jurcjurando  fecit  iUum  Dominus  crescere  in  ea  na- 
tora,  in  qua  potuit  crescere,  in  qua  ctiam,  ut  cre- 
scerett  ae  non  iudaeorum  i>eus  tanlum,  sed  et  gen- 


Dominns  Jesus  Ghristtts  in  gloria  est  Dei  Patris. 
Unde  Hilarius  libro  nono  de  Trinitate  ait :  <  Si  igi'* 
tiir  donantis  auctoritate  Pater  major  est,  nunquid 
per  doni  confessionem  minor  Filius  esi  T  Major  ita- 
quc  est  donans,  sed  minor  jam  non  est,  eui  nnum 
esse  donatur.  Si  non  hoe  donatur  Jesus»  «i  confiten- 
dus  sit  in  gloria  Dei  Patrls,  nninor  Paire  esl :  si 
aniem  in  ea  gloria  donator  ei  esse»  in  qna  Paler  est, 
hai)es  et  in  donantis  auctorilMe,  quift  major  est ;  ei 
in  donati  confessioue,  quia  untnn  sunt  »  Item  : 
Major  Pater  est,  dum  gloriam  assumpio  bemini  re- 
gatur,  ut  redd^t ;  filius  minor  non  est,  dum  gioriam 
resuroit  apud  Patrein.  i  Item  :  <  Gloriticaturus  Fi^ 
lium  Pater  major  esi,  glorificatus  in  Pftlre  Eiliu^ 


tj%  CEftHOni  PR.ErOSlTI  REICHERSPERG.  59« 

lainor  non  est.  i  Haec  dicenfe  suncia  ITilarb  nos  A  bum  caro  faclum  loquiUir,  secundiun  quam  huini- 


eisdem  consona  senliendo  passumus  dicere  :  Bene- 
dicturus  Filium  Pater  major  cslf  bencdtctus  a  Patre 
Fiiius  minor  non  esl,  maxime  ilh  bcrieilictionef  qua 
sic  benedictus  est,  ut  veniret  in  nomine  Domini, 
hoc  est,  ut  nomen  Domini  sit  nomen  e>us,  non  eo 
nrodo,  quo  esl  muitorum  dominorum^  siquidem  suot 
damini  inutti,  ^ic  proinde  nominantur  domini,  sed 
ca  modo,  qua  iiani!'ii  Domini  congruit  soU  Deo  re- 
giianlt  ei  dominanti  super  omnia  dominatione  di- 
vina,  quam  &cmper  babuit  Cbristi  divinitas»  quam- 
quc  P^ilre  bcnedicente  accepit  ejus  humanitas,  ut  in 
fornia  quaque  scrvi  baberet  nomen  Domini  et  veni- 
ret  beuedictus  in  nomine  Domioi. 
Ilac  benedictionedulcedinis  praeventus  est  ab  aeter- 


litatem  ejus  etiam  major  est  Pater,.  sicut  dicit :  (}oo- 
niam  Paier  major  me  est,  ul  hoc  ipsum  Deum  esse, 
quod  ilii  cum  Patre  unum  est,  caput  sii  bominis 
mediatoris„quod  ipse  solus  est.  Si  enim  mentem  re- 
cle  dicimus  principaie  hominis,  id  est  tanquam.  ca- 
put  bumao»  substantiae,  cum  ipse  bomo  cum  menle 
sit  homo,  cur  uon  multo  congruentius  multoque 
magis  Ycrbum  cum  Patre,  quod  simul  Deus  est^ 
caput  est  Cbristi,  quamvis  Christus  homo  nisi  cuoi 
Verbo,  quod  caro  factum  est,  intelligi  non  possit  ?> 
Item  lihro  secundo  :  cAssumptus  est  homo,  in  qua 
forma  ipsius.  Dei  Verbi  persona  prsesentaretur,  non 
ut  baberet  Verbum  sicut  alii  sancli  sapientcs,  sed 
prae  participibus  siiis,  non  utique  quod  amplius  ba- 


iio,quando  prxdestinatus  est  homo  Filius  Dei  futu-  ^  bebat  Verbum,  ut  cssct  quam  caeteri^  excelicntiore 


rus ;  Filius  dico,  non  ut  caeteri  secundum  gratiam 
adoptionis,  sed  in  virtute  secundum  spiritum  san- 
ctiGcationis,  qua  eum  Pater  sanctificavit  in  eo  ipso^ 
quod  Pater  ejus  dici  et  esse  volens,  gloiiam  Unige- 
niti  dedit  iile  sicut  et  benediclionem  omnium  gen- 
tium,  scilicet  ut  sit  Deus  non  Judaeorum  tantum, 
sed  et  omnium  gentium  dedit  illi,  et  testamentum 
suum  conflrmavit  super  caput  ejus.  Caput  enim  iL- 
lius  hominis  taiiter  benedicti  et  sanctificati  est  Deus, 
vel  si  magis  dici  placet,  ipsa  ejus  divmitas»  sinequa, 
si  quis  hominem  ilium  intelUgit,  tale  est,  ac  si  ho- 
minem  aiium  sine  suo  capite,  quod  in  essentia  ejus 
est  principalet  honiinem  aestimet  esse  posse.  Prin- 


sapienlia«  sed  quod  ipsum  Verbum  erat.  Aliud  enim 
Verbum  in  carne,  aliud  Verbum  caro,  id  est  aliud 
Verbum  in  homine,  aliud  Verbum  homo.Caro  enim 
t>ro  homine  posita  est  in  eo,  quod  ait :  Verbum  car9 
factum  eit  {Joan.  i).  i  Item  libro  IV  exponens  illud 
Sapientis :  cEmitte,  Domine»  sapieiiliam  de  sede 
magnimdinis  tuse.  Aliter,  inquit,  millitur,  ut  sit  (20) 
in  bomine,  aliter  missa  est,  ut  ipsa  sit  homo.  ki 
animas  enim  sanclas  se  transfert,  aique  amicos  Dci 
et  prophetas  constituit,  sicut  etiam  iraplet  sanctos 
angelos,  et  omnia  talibus  ministeriis  eongrua  per 
eos  operatur.  Cum  autem  venit  plenitudo  temporis^ 
missa  est,  non  ut  impleret  angelos,  nec  ut  esset  an- 


cipale  primi  hominis,  qui  factus  est  in  animam  vi-  q  gelus,  uisi  in  quantum  consiUuro  Patris  annuntia- 


ventem,  fuit  mens  inteUectuaUs.  At  iile,  cum  in  hoc 
honorc  esset,  non  intellexit,  nolensque  inteUigere, 
ut  bene  ageret,  suum  caput  nimis  deturpavit,  quia 
intellectuale  ac  rationale  suum;  depravavit,  sicut 
etiam  adhuc  imitatores  ejus  deturpant  caput  suum 
vclato  capite  orando,  id  est  inter  orandum  sensibi-. 
iia  potius  quam  inteUigibiUa  Dei  dona  desiderando. 
Tale  velamen  super  cor  Judaeorum  terrena  polius, 
quam  coelestia  boua  desiderantium,  est  positum,  et 
ideo  claritatem  vultus  Christi,  SoUs  justitiae,  splen- 
dentis  divina  claritate,  qui  est  homo  secundus  ho- 
mini  primo  incomparabiliter  praeferendus.  Princir 
pale  namque  secundi  hominis,  qui  faclusest  in  spi- 
riluin  vivilicantem,  non  est  men$  iuteliectualis,  sed 


bat,  quod  et  ipsius  erat,  iiec  vtl  esset  cum  bomiiii- 
bus  aut  in  bominibus,  hoc  enim  et  antea  in  Patri- 
bus  et  prophetis,  sed  ut  ipsum  Verbum  caro  fierei^ 
id  est  homo  fieret.  i 

Idem  Ubro  primo:  iQuia  forma  Dei  acccpit  for- 
mam  servi,  utrumque  Deus  et  utrumque  homo,  sed 
utrumque  Deus  propter  accipientem  Deum,  utrum- 
que  autem  hemo  propter  acoeptum  hominem.  Neque 
enini  iila  susceplione  alieruneorum  ii»allerumcon-t 
versum  atque  mutalum  est.  Nec  Divinitas  quippeiii 
creaturam  mutata  est,  ut  desisteret  esse  Divinitas, 
nec  creatura  in  Diyinitatem,  ut  desisleret  esse  cre»- 
tura.  I 

His  Augustini  dictis  diligenter  perspectis  apparet. 


diviniias  superintcllectualis,  siue  qua  si  quis  iUum  ^  hominem  Deo,  el  Deum  homini  sic  unitum  in  una 


cogitat,  tale  est,  ac  si  hominem  allerum  sine  suo. 
principaU  cogitet  esse  hominem,  quod  est  impossi-. 
hile.  Proinde,  qui  hominem,  in  Dei  personam  assum- 
ptum,  sine  sua  diviniute  cogitant,  ipsi,  quantum 
iu  ipsis  est,  ipsum  capite  suo  privant  falso  inteiie- 
ctu,  quoniam  vere  id  fieri  non  potest.  Unde  Augu- 
stinus  in  sexto  iibro  de  sancla  Trinitate :  iQuomo- 
do  caput  Christi  Deus,  id  est  caput  Chrisli  Trini- 
tas,  cum  in  Trinitate  sit  Cbrislus,  ut  sit  Trinitas  ? 
An  quod  estPater  cum  Filio  caput  Pater  estei,quod 
est  ei  solus  FUius  ?  Cum  Filio  enim  Pater  Deus :  so- 
lus  autem  Filius  Cbristus  cst,  maxiiuequia  jam  Ver- 


Trinitatis  persona,  ut  haec  ipsa  hominis  cum  Dea 
luiitio  sit  Ula  sanctificatio,  qua  Pater  iUum  sanctifi- 
cavit,  et  misit  in  mundum,  et  Ula  benediclio,  qu» 
idem  bomo  venit  benedictus  in  nomine  Domini  mx 
Israel,  quem  Deus  Pater  benedixit  in  aeternum,  ut 
regni  ejus  non  sit  linis,  quomodo  nuUus  est  finis. 
aetemitatis.  Hi.nc  est  quod  etiam,  priusquam  natus 
puer  scirct  vocare  patrem  yel  matrem,  sicut  in  Isaia 
legitur,  ipso  regnante,  ac  terram  suam  defensante 
ablata  est  fortitudo  Damasci,  etspoUa  Samariae  co- 
ram  rege  Assyriorum.  yoca,|inquit,  nomen  ejui^  Ac' 
celera  ipolia  detrahere^  FeHina  prwdari :  quia  anie' 


(%0)  Edit.  cum. 


59J  EPISTOL^.  jt^g 

^amiciat^puervocare  Patrem  et  matrem,  auferetur  A  niUte  ;  i  h\  tium  Iiomini  acquircbalur,  ul  Dlus  es- 

scl:  sed  maiierLMii  l>d  tiriiiiileassumplus  nullomo- 


fartitudo  Damasciet  spolia  SamaricB  {Isaii  viu),  quia 
videlicet  contra  tribum  Juda,  de  qua  nasciturus  erat 
l5te  puer,  Damascus  per  puerum  hunc  necdum  na- 
tam  defensa  est  ab  iliis  trihus  Juda  et  Jerusalem', 
spoliata  Samaria  et  Damasco  per  regem  Assyriorum, 
qui  Samariaro  destruxit,  et  Damascum  sibi  subju- 
gayit,  ac  taliter  humiliavit,  ut  non  possct  praevalcre 
domui  David,  in  qua  puer  iste  regnavit,  antequam 
baberet  palrem  optivum  et  matrem  virginem.  Beiie 
igitur  Yocatum  est  nomen  ejus  accelera^  spolia  de- 
Irahere^  festina  prasdari^  quia  mira  fuit  acceieratio, 
mirahilis  festinantia  pueri  hujus  ante  nativitatera 
suam  praeliantis,  hostesque  suos  despdiaiUis.  Erat 


do  [lolorat  aisl  per  uiuUitL^m  Dei  in  unitatem  Dci 
naiunilia  eviaderct,  ul  pcr  Imc,  quia  in  nalura  Deu» 
Verbum,  Vi^rbum  qiimiue  caro  factum  rursum  in 
nalura  Dei  inesset,  atque  ita  homo  Jesus  Cljristus 
maneret  in  gloria  Dei  Patris,  si  in  gloria  Verbi  ca- 
ro  esset  ^nila,  rediretque  tunc  in  naluraD  paieruiB 
eliam  secundum  hominem  unitatem  Verbura  caro 
faetum,  cum  gloriam  Verbi  caroassumpta  lcnuis- 
scl.>  Et  infra  :  lUt  enim  in  unilate  sua  maneret, 
ut  manseral,  gioriflcaturus  eum  apud  se  Paicreral, 
quia  gloriae  su»  unitalem  per  obedientiam  dispen- 
sationis  excesserat,  scilicct  ut  in  ea  natura  per  glo- 


itaque  per  sacramentum  unitatis  in  Verbo  regnante     riflcationem  rursus  esset,  in  qua  sacramento  erat 
super  omnia  homo^  tunc  assumendus,  el  nunc  as-  »  divinae  naliviiaiis  unilus,  csselque  Patri  apud  sc- 

metipsum  giorificatus,  ut  quod  apud  eum  ante  ha- 


sumptus  in  Deum  Dei  Filium.  Propterea  teste  ^po 
stnlo,  Christus  in  deserto  tcntabalur.  Neque  tente- 
mus,  ait,  Cbristum^  sicut  quidam  eorum  tentaverunt 
(l  Cor.  x).  Ostendens  Christum,  licet  necdum  na  • 
tum,  jam  tuiic  in  deserto  fuisse  tentatum.  Lege  Hie- 
iionymiim  de  hoc  sacramento  unitalis  in  scrmone 
de  assumptione  beatae  Mariae  satis  copiose  dispu- 
tanlem,  et  affirmantem  auctoritate  Scriplurarum» 
Deum  homini  concorporatum  et  hominem  Deo  coae  • 
temum,  cum  lamen  nec  ininitiabilis  sit  homo,  nec 
nomen  corporis  aut  proprietas  conveniat  SpirituL 
summo.  Quid  me  interrogas  de  hominis  in  Deum 
aeternum  assumpli  aeternilate?  interroga.  Hierony- 
mum,  qui  affirmat  hominem  Ueo  coaeternum.  Con- 


bebat.  manerct,  neque  abalienaret  ab  eo  form»  Dei 
naturam  formae  servilis  assumptio,  sed  apud  semet- 
ipsum  glorificarct  formam  servi,  ut  maneret  in  Dci 
forma,  quia  qui  in  Dei  forma  nianserat,  idem  crat 
in  servi  forma,  et  cum  scrvi  forma  glorificanda  es- 
set  in  Dei  fonna,  apud  eum  ipsum  gioriflcanda  eral,, 
in  cujus  forma  formae  servilis  habitus  erat  hono- 
randus.  i 

Haec  dicente  Hilario  patet  non  eum  sensisse,  quod- 
corpus  Domini,  Domiuo  conforme  non  sit,  cum 
non  alia  de  causa  corpus  Domint  dicatur,  nisi  quia 
Dominus  incorporatus  sive  incarnatus  per  corpus 


sentil  vero  ei  beatus  Ambrosius  in  Lucam  exponens     ^^"*"»s  ^uae  vilam  operatur  hominum  crcdentium 


illud  :  Omnia  mihi  tradiia  sunt  a  Patre  meo  {Matth. 
xxviii).  c  Si  omnia,  inquit,  dedit  aeternitatera  maje- 
statemque  transfudit. »  Proinde  argumentare,  quan- 
tum  velis,  ut  homini  detrahas  xternitatem  et  im- 
mensitatem  cui  a  Patre  suotradita  suutomnia :  Ego 
magis  lldem  habeo  [verbis]  Verbi  ipsiiis  dicentis  : 
Omnio  miki  tradiia  sunt  a  Patre  meo  {Luc.  x).  Item  : 
Pater  meus,  quod  dedit  mihi,  majus  omnibus  esi 
{Joan,  xxix).  Dicturo  hoc  exponens  venerabilis  pre- 
sl>yter  Beda  dicit  in  homilia  :  c  Majus  autem  omni- 
bqs,  quod  mediatori  Dei  et  hominum  homini  Jesu 
Cbristo  Pater  dedit,  hoc  est  ut  sit  Unigenitus  ejus 
Filiusin  nullo  gignenti  velnatura  dissimilisvelvir- 


sicut  Divinitas  aogelorum  lumen  incirciimscriptuni 
videntium,  quod,  quia  homines  videre  non  pos- 
sunt,  credendo  salvi  fiunt,  et  vitam  aeternam  ha- 
bebunt  per  Christi  carnem,  quam  sancti  angeli  ha- 
bent  per  ejus|divinitatem.  Unde  autera  carni,  ut 
conferat  manducanti  se  vitam  aeternam,  nisi  quia 
in  consortium  naturae  divinae  assumptam  habet 
vitam  in  se  manentem  ?  Unde  HUarius  iibro  octavo 
de  corpore  Domini  :  i  In  Christo  Pater,  et  Chrislus . 
in  nobis  unuro  in  his  esse  nos  faciunL.  Si  vere  igi- 
tur  carnem  corporis  nostri  ChrisUis  assumpsit,  et . 
vere  homo  ille  Christus  est ,  nosque  vere  sub  my- 
sterio  carnem  corporis  sui  sumimus,  et  per  hoc 


tate  inferior  vel  tempore  poslerior.  Quam  videiicel  RURum  erimus,  quia  Pater  in  eo  est,  et  ille  in  nobis, . 


aeqoalitatem  ipse  Domiuus  indivinitatehabuit,  priusr 
quam  mundus  esset  apud  Patrem,  ipse  in  humani- 
tate  ex  tempore  incarnationis  accepit. » Audisaequa« 
litatem  Patris  Verbo  innatam  et  hominidatam,  quem 
Verbum  Dei  Patri  coasquale  sibi  univit  ?  audis  lioc 
in  antiqua  homelia  perecclesiasticosconveutusjam 
dia  celebriter  vulgata  et  recitata,  et  nos  arguii  quasi 
de  nova  doctrina,  cum  nihil  doeeamus,  quod  non 
in  scriptis  Patrum  antiquorum  Scripturas  expoiien- 
tiuro  ostendamds  ?  Ostende  tu  vel  unum  doctorcm 
catboUcum  tibi  consenlaneum  m  illo  sensu  tuo,  quo 
horoinero  in  Deuro  assuropturo  negas  Deo  confor- 
mem  facturo,  quodtu  putas  docuisse  Hiiariuni,  cum 
ille  doccat  contrariuro.  Ait  enim  libro  nono  de  Tri« 


quomodo  voluntatis  unitas  asseritur,  cum  natura- 
11  s  per  sacramentum  proprielas  perfecte  sacramen-^ 
tum  sit  unitatis?  i  Et  infra  :  c  Qua  autem  in  nobis . 
naturalis  haec  uuitas  sit,  ipse  ila  testatus  est :  > 
Qui  edit  carnem  meam ,  et  bibit  sanguinem  meum 
in  me  manet,  et  ego  in  eo  {Joan.  vi).  c  Non  enim 
in  eo  erit*  nisi  in  quo  ipse  fuerit,  ejus  tamen  in  se 
assumptam  liabens,  qui  suam  sumpserit.  >  Item  : 
Sicut  misit  me  vivens  Pater^  et  ego  vivo  propter  Pa- 
trem^  et  qui  manducat  camem  meam^  et  ipse  mvU 
propier  me  {ibid.).  <  Quomodo  per  Patrem  vivit» 
eodem  modo  nos  per  carnem  vivimus.  Haec  ei^o. 
vitae  nostrae  causa,  quod  in  nobis  manentcm  per 
camem  Christum  habemus,  victuri  per  cuin  ea,  con- . 


590  GERIIOHI  PRifiPOSlTl  REICHERSPERG.  600 

ditione,  qua  vivit  ilie  per  Patrem.  Si  ergo  nos  natu-  A  lum  tribuere  solent  Filio,  nt  Patri  tantum  virlute 

similis  sit,  adimant  aulem  ei  slmUitudinem  natu- 
rae,  stulii  atque  impii,  non  inteiligentes,  nonnisi  ex 
nalurae  similitudine  similitudinem  esse  virtutis. 
Neque  euim  aliquando  inferior  natura  superioris  a 


raliter  secundum  camem  per  eum  vivimus,  id  est 
naturam  carnis  suae  adepli,  quomodo  non  iiaturali- 
ter  secundum  spiritum  in  se  Patrem  habeat ,  cum 
vivat  ille  per  Patrem  ?  Hsec  autem  idcirco  a  nobis 
comrmemorata  sunt,  quia  voluntatis  tantum  intra 
Patrem  et  Filium  unitatem  menticntes,  unitatis 
nostrae  ad  Deum  utebantur  exemplo,  tanquam  nobis 
ad  Filium  ei  per  Filiuro  ad  Patrem  obsequio  tan- 
tum  ac  voluntate  unitis,  nulla  per  sacrameutum 
carnis  et  spiritus  naturalis  communionis  proprie- 
tas  indulgeretur,  cum  etiam  per  honorem  nobis  da- 
tum  filium,  et  permanentem  in  nobis  camaliter 
filium  etiam  in  eo  nobis  corporaliter  et  inseparabi- 
liter  unitis  mysterium  ver;e  ac  naturalis  unitatis 
sit  pnedicandum.  i 

Videtis,  lectores  iienevoli,  quantum  virtutis  divi- 
nae  Hilarius  praedicet  inesse  cami  Christi  non  so- 
lum  divinitus  viventi,  sed  etiam  se  manducantes 
vivificanti?  Quod  nimirum  nullatenus  fieri  posset, 
si  natura  inferior  superioris  virtutem  non  accepis- 
set  in  Christo.  Unde  item  Hilarius  de  synodis  ait : 
f  Conservatur  dignitas  Divinitati,  ut  in  eo,  quod Ter- 
bum  caro  factum  est,  ut  caro  polins  hoc  inciperet 
esse,  quod  Verbum.  Alioquin  unde  carni  in  ope- 
ribus  virtutes,  in  montc  gloriam,  in  cogilationibus 
humanorum  cordium  scientiam,  in  passione  securi- 
tatem,  in  morte  vitam  ?  i  Idem  libro  undecimo  De 
Trinitate  :  c  Haec  humanae  beatitudinis  fides  vera 
c!st,  Deum  et  praedicare  Verbum,  et  carnem  confi- 
teri,  neque  Deum  nescire,  quod  homo  sii,  iieque 
carnem  ignorare,  quod  Verbum  sit.  Cum  auteio 
contra  naturam  sensus  noslri  Deus  manens  homo 
uascitur»  jam  non  esl  contra  naturam  spei  nostr<0, 
ut  natus  homo  Deus  maneat,  cum  potior  nalura  in 
inferiorem  nata  fldem  praestet,  inferiorem  naturam 
in  naturam  posse  nasci  potiorem.  i  Idem  in  eo- 
dem  :  c  Id  enim  homini  acquirebatur,  ut  Deus  es- 
set,  sed  manere  in  Dei  unitate  assumptus  nullo 
modo  poterat  nisi  per  unitatem  Dei  in  unitatem  Dei 
naturalis  evaderet,  ul  per  hoc,  quod  in  natura 
eral  Deus  Verbum,  Verbum  quoque  caro  factum 
rursum  in  natura  Dei  inesset,  atque  ita  homo  Jesus 
Christus  maneret  in  gloria  Dei  Patris.   Si  in  glo- 


se,  potiorisque  naturae  virtutem  consequitur.  Aut 
quid  haec  asserentes  de  omnipotente  Deo  Patre  pro- 
fitebuntur,  si  virtuti  suae  virtus  naturae  inferimis 
exsequatur?  Non  potest  negari  quin  Filius  Dei  idem 
possit,  cum  dixerit :  Quaecunque  Pater  facit,  eadem 
Fiiius  facit.  Sed  similitudini  virtutis  naturae  simili- 
tudo  succedit,  cum  dicit  :  Sicut  enim  Pater  vitam 
habet  in  umetipto^  ita  et  Filius  dedit  vitam  habere  in 
umetipio,  In  vita  naturae  et  essentiae  significatio 
est,  quae  sicut  habetur,  ita  data  docelur  ad  haben- 

^  dum.  Tenet  ergo  vitae  similitudo  virtutis  similitudi- 
nem.  Similitudo  enim  virtutis  non  potest  esse  dis- 
similis  naturae.  Atque  ila  necesse  est  ut  essentie 
similitudo  virtutis  similitudinem  consequatur,  qnia 
sicut  ea,  quae  Pater  facit ,  eadem  Filius  facit  simi- 
liter,  ita  sicut  habens  vitam  Pater,  sic  et  haben* 
dam  Filio  dedit  vitam.  Condemnalur  ergo  impiaa 
professionis  temeritas,  quae  virtutis  similitudinem 
confitens  dissimilitudinem  ausa  sit  praedicare  na^ 
turae,  cum  principalis  spei  nostrae  fides  sit  indiife* 
rentem  in  Patre  et  Filio  divinitatis  substantiam  con-f 
fiterl.  I  c^    ^^,:t 

Dicta   haec  sunt  adversus   Arianos,   Filio    Dei 
etiam  secundum  superiorem  ipsius  essentiam  dene- 

p  gaiites  aequalitatem  et  similitudinem  divinae  nalurai^ 
cum  faterentur  ei  similitudinem  virlutis  esse.  Con- 
tra  hos  in  synodo  congregatis  orientalibus  episco- 
pis  data  est  haec  sententia  :  c  Si  quis  in  Filio  Pa- 
tris  similitudinem  secundum  essentiaro  quidem  ipso 
Filio  revelante  per  haec  quae  dicit :  Sicut  enim  Pater 
habet  vitam  in  $emetip$o,  $ic  dedit  et  FHio  vitatR 
habere  in  $emetip$o,  juxta  eflicaciam  autem  per  ea, 
quae  docet  :  Quoe  enim  Pater  facit,  eadem  et  Filius 
facit  stmi7i<er,  solam  secundum  eflicaciam  similitu« 
dinem  condens,  juxta  essentiam  vero,  quod  est 
principalissimum  fidei  nostrae,  Filium  fraudet  quasi 
semetipsum  fraudaus  cognitione  i  perpetuae  vitae, 
quae  est  in  Patre  et  Filio ,  anathema  sit.  Hanc  syn- 
odalem  sententiam   confirnians  Hilarius  dicit  ea. 


riam  Verbi  caro  esset  unita,  redirctque  tunc  in  I)  quae  superius  posuimus,  nihil  tangens  de  mysterio 


naturae  patemae  etiam  secundum  hominem  uniia- 
tem  Verbum  caro  factum,  cum  gloriam  Verbi  caro 
assumpta  teuuisset. 

His  Hilarii  dictis  caute  pensatis  apparet  quod 
alibi  dicit  :  c  Inferiorem  naturam  superioris  a  se 
potiorisque  naturae  virtutem  non  consequi,  i  sic 
iutelligendum,  ut  praemissis  ejus  testimoniis  de  na- 
tura  et  virtute  Divinitatis,  quam  inferior  Chrisli 
natura  plenarie  consecuta  est,  non  sit  contrarium. 
Pertractemus  nunc  illud  ejus  capitulum,  quod  no- 
bis  objicitur  quasi  nostrae  sententiae  conlrarium, 
ihio  et  ipsius  Hilarii  praemissis  dictis,  ut  putatur, 
minime  consonum.  Dicit  in  libro  De  Synodis  :  Con- 
ilusi  hxretici  Scripturarum  auclorltatibus  hocso- 


incarnationis,  vel  de  humana  Filii  Dei  natura,  quae  in 
superioribus  ejus  dictis,  jam  superius  praemissi$,et  iu 
multis  argumentis,  ejus  libris  De  Trinitate  insertis» 
ita  ostenditur  glorificata,  ntnon  sit  aliud  ejus  gloria, 
qiiam  virtus  et  essentia  divina.  Sicut  enim  Deus 
Pater  habel  vitam  in  semetipso,  sic  dedit  ct  Filio 
vitam  habere  in  semetipso,  et  ipse  Fiiius  una  cum 
Patre  dedit  cami  suae  vitam  habere  in  semetipst* 
uon  tamen  a  semetipsa  sicut  nec  ipso  Fiiius  k^bens 
vitam  sibi  datam  in  semetipso,  habet  a  semetipso. 
Hinc  est  quod  camem  suam  pro  saeculi  vita  falo- 
tur  dalam,  qi^am,  qui  manducat^  habet  vitam  mter^ 
nam^  ait  ipsa  Veritas.  Unde  ^ynodus  Ephesina  caf- 


601  EPISTOLifi.  «Ot 

nein  Christi  iriYiljcalricem  coiifessa  damoavit  sub  A  Don  sit,  etChristas  glorillcatus  in  Patre  sit,  nonne 


anathemate  hoc  ipsum  negantes. 

Quid  ergo,  ais,  est  quod  Hiiarias  dlcit :  c  Neqoe 
aliquando  iuferior  natura  superioris  a  se,  potlo- 
risque  iialur»  virtutem  consequitur?  •  Si  enim 
caro  Yerbi  viviQcat  ad  vitam  sternam  beatos  ho- 
mines,  quomodo  ipsum  Yerbum  viviflcat  beatos 
angelos  ?  Virtus  et  efficada  divinae  operattonis  vi* 
detur  data  carni  contra  sententiam  Hiiarii  hoc  ne- 
gantis  posse  fieri.  Ad  quod  respondeo,  quia  sic  In- 
telligenda  sunt  baec  Hilarii  dicta,  ut  aliis  ejus  di- 
ctis  uon  sint  contraria.  Dicit  enim  in  libro  nono  De 
Trinitate  :  c  Deus  in  Filio  hominis  glorilicato  glo^ 
rificatum  Deum  glorificat  in  sese  :  in  Filio  homi- 
Dis  Dei  gloria  est,  et  gloria  Dei  gloria  Filii  homi 


in  his  dictis  Hilarli  satis  apparet,  quod  Inferlor 
natura  In  Christo  superioris  naturse  virtatem  ec  glo- 
riam  accepit  per  gratiam,  qnam  consequi  non  pot^ 
set,  nisi  gratis  in  ipsius  natura  superioris  natard 
yirtutem  assumeretur,  quia  non  est  hoc  in  virlboi 
ejus,  quod  infra  est,  ut  consurgat  in  suum  soperius 
vel  capiat  vlrtutem  ejus  per  se,  vcl  a  se.  Non  enim 
potest  homo  accipere  a  se  quidifuam,  nisi  fuerit  ei 
datum  desuper  {Joan,  ni),  ait  Joannes  Baptista,  el 
hoc  testatur  Joannes  evangetista.  Unde  nec  in  Filio 
Dei  potuit  homo  accipere  a  se  quidquam,  nisi  fuis- 
set  ei  datum  desuper.  Accepit  tamen  sibi  desuper 
dalum  nomen,  quod  e$t  superomne  notnen,  (EphesA)^ 
simulque  cum  nomine  Ipsius   nominis  virtulem. 


nls.  Deus  glorificat  in  sese,  homo  non  perse  ulique  ^  Cujus  vlrtutis  ipse  sibl  conscius  ait  :  Omnia  miln 


glorificatur  :  neque  rursas  qui  In  horoine  glorifi- 
catur,  Deus  licet  gloriam  accipiat,  tamen  aliud 
Ipse  qaam  Deus  est.  At  vero  cum  glorificato  Filio 
homlnls  glorificans  Deum  Deus  glorificat  in  sese, 
invenio  uaturam  glorificati  In  gloriam  naturae  glo- 
rificantis  assumi.  »  Afier  nunc,  quisquis  es,  haere- 
lice  flexlosae  doctrin»  tnae  volubiles  quxstiones, 
qux,  cum  se  nodis  suis  IUigent,  in  nullo  tamen  hx- 
rendi  molestiam  continebunt.  Filius  enim  glorifica- 
tur,  et  glorificatur  in  homine  Deus,  et  glorificatum 
eum  in  homine  glorificavit  In  sese  :  Christum  enim 
Deus  natum  hominem  clarificat  In  sese.  Reddidit 
enim  in  seChristo  gloriam,  quam  apud  se  habuit. 


tradita  suntyt  Patre  meo  {Luc.  x).  Item  :  Pater,  quod 
dedit  mtVit,  majus  omnibus  est  {Joan.  xxix).  Item  : 
Filius  hominis  habet  potestatem  in  terra  dimittere 
peccata  {Matth,  vi).  Item  :  Nemo  potest  rapere  de 
manu  mea(Joan,  x).  Item  :  Data  est  mihi  omnis 
potestas  in  ccelo  et  in  terra  (Matth,  xxviii).  Datum 
quippe  hoc  cst  hominl,  quod  aeiernaliter  sui  Verbi, 
verbi  gratia,  ut  iiemo  possit  rapere  de  manu  ejus, 
ut  sit  omnipotens  in  coelo  et  lii  terra  ex  virtute  sibi 
data,quam  natnra  humana  suis  vlribus  conseqai 
non  potuit,  sed  Deus  eam  illi  dare  voluit,  et  polult, 
qui  et  membra  ejus  virtute  divina  ditavit  juxta  prO' 
missum  ipsius  dicentis  :  Accipietis  virtutem  super- 


et  cum  in  forma  Dei  assumptio  form»  servilis  as-  q  venienUs  Spiritus  sancli  in  vos.  Item  :  Vos  autem 


sumitur  in  se,  glorificatur  glorificatus  in  homine 
Deus,  qui  ante  nativitatis  dispensationem  iii  sese 
erat  et  per  formam  Dei  et  per  naturam  nativitatis 
nnitus.  Nativitas  enim  non  novse  neque  alienap  na- 
lurse  Deuro  fecerat,  naturalis  filius  Patri  naturali 
generatione  substitit.  Et  cum  per  nativilalem  ho- 
minls  glorificatur  in  homine  in  naturae  gloriam, 
mrsBm  in  se  clarescit,  cum  Deus  clarificat,  cum  in 
iiatur<e  paternae  gloriam  ab  ea  per  dispensationem 
eracuatus  assumitur. 

Concludit  autem  audacissimum  furorem  impie* 
latis  tuae  fides  apostolica,  ne  qua  licentia  liberae 
intelligentise  evageris,  cum  ait  :  Etomnis  [ingua 
^onfitebilur^  quia  Dominus  Jesus  in  gloria  est  Dei 
Patris  (Rom.  xiv).  Quem  enim  Pater  in  scse  glorifi-  D 
cavit,  in  ejus  gloria  confitendus  est.  Quem  in  se 
Pater  glorificavit,  lii  his  non  dubio  intelligendus  est 
esse,  In  quilius  Pater  est,  cum  et  in  se  eiim  glorifi- 
caverit,  et  in  gloria  ejus  sit  coufilendus.  Non  enim 
faic  tantummodo  in  gloria  Dei  est,  sed  in  gloria  Del 
Patrls  est.  Neque  glorificavit  gloria  exteriore,  sed 
glorlficavit  gloria  in  sese,  in  eam  eum,  quae  sua  est 
gloria,  resumendo,  et  ea  gloria  qyam  apud  eum  ha- 
buit,  eum  e|  apud  se  glocUicat  et  in  sese.  Atque 
Ita  iuseparabilis  a  fidei  hujus  conjunctione  Intelll- 
gltur  ellam  sub  hominis  humilitate  sic  dicens  :  Htec 
esl  autem  vita  asterna^  ut  cognoscant  te  solum  verum 
Deum,  et  quem  misisti,  Jesum  Christum  (Joan,  xvii). 
Cnm  sinc  Chrisio  solo  Oeo  Patre  cognito  vita  aetcrna 


sedete  in  civitate ,  quoadusque  induamini  virtute  ex 
alto  (Act.  i).  Virtus  bsec  membrls  distributa  secun- 
dum  mensuram  donatlonls  Christl  data  est,  non  ad 
mensuram  ipsl  Christo,  id  esl  hominl  uncto.  Slcul 
Petrus  apostolus  ait,  unxtf  Deus  virtute  (Aet.  x), 
Vei  sicut  Psahnista  dicit :  Oleo  lestitiw  prte  consor* 
Ifhis  suis  (Psai.  xliv),  ita  ut  similitudo  virtutis  in 
homine  uncto  et  ungente  Deo  sh  plenaria,  non 
ablata,  sed  translata  natura  inferiore  in  superioris 
virtutem  et  gloriam.  Quod  iion  potulsset  fieri,  si 
natara  Inlerior  non  esset  capax  virtutis  et  naturas 
saperioris,  ut  aunim  sea  fernim  capax  est  ignis,  el 
igneae  virtulis,  et  corpus  bestiale  aniinae  sensualis, 
humanum  vero  anim%  rationalis. 

Sed  opponitur  nobis,  quod  Hilarias  dicit  :  <  Si« 
militudini  virtulis  naturae  slmiUtado  succedit.  > 
Item  :  c  Similitudo  virtutis  non  potesi  esse  dissi- 
milis  naturx,  atque  ita  necesse  est,  ait,  ut  essentiae 
simiiitudo  virtutis  similitudinem  consequatur.  » 
Hoc  proponente  Hilario  lloet  fideli  ejus  auditori  seu 
leclori  assumere;  sed  homo,  per  quem  affirmante 
Apostolo  est  resurrectio  mortuorum,  et  ipsius  ho- 
minis  caro,  quae  vivlficat,  divinae  babet  virtutis  elB- 
caciam  :  consequens  esl  ergo,  at  cum  divlnae  vir* 
tutls  similitadme  simlKludinem  quoque  habeal 
essentiae  divinas,  sine  qua  caro  non  prodesset  qufd- 
quam  ad  vitam  apternam  conferendam;  Praeterea 
notandum,  quia  de  dlversis  personis  unlus  Divlni- 
tatis,  non  diversis  mtturls  uoias  person»  iu  hoc 


603  GERHOHI  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG.  m 

loco  ait  HilariifS,  oslendeiis  viflults  et  nalune  sinii-  A  quam   mundus   esset^  apud    le   (J^oan.    t).   Apud 

tCf  inquit,  non  sub  te,  quod  est  iu  dextcra  sedis 


litadinem  indissocialMleni»  praedpue  in  Deo,  ubi 
aicut  ipse  ait,  c  similitudo  proprieias  est,  proprie- 
tas  aequalitas  est,  sequalitas  nihil  differt ;  » aequa- 
litas  autem  naturse  non  potest  essa  nisi  una.  Verum 
alias,  ut  osiensum  est,  agens  de  unius  personae  in 
Trinitate  duabus  naluris  ita  demonstrat  ab  altera 
natura  gloriflcata  alleram  gloria,  sicut  ait  ipse, 
f  non  exteriorem,  sed  in  sese  Deo  glorificante  ho- 
niiiem, »  ut  sit  absurdum  fingere  bominem  Deo  in 
aiioaliquo  assimilatum  quara  in  eo,  in  quo  et  Ver* 
bumPatrisPatri  est  consimilesimulet  aequale,  in  di- 
▼ina  scilicet  essentia  seu  gloria  seu  virtute,  seu  om- 
nipotentia  seu  boiiitate  vel  sapientia,  quae  omnia  in 
Deo  unum  sunt,  imo  unum  sunt,  quod  unum  sim- 


magnitudinis ,    in   qua    est   eosequaliias  clarita- 
tis. 

Contra  hoc  objicit  adversarius  :  Si  Cbristus  glo- 
ria  corporis  sui  Patri  aequaiis  est,  et  si»  nos,  sicut 
testalur  Hilarius,  eideni  gtori^  corporis  Chrisii 
futuri  sumus  conformes,  Deo  nos  futuros  aequales 
qualiler  Ipsi  inflcienlor,  ab  eis  audire  exspectamus. 
Respondemus  :  Nusquam  nos  praedicasse  futuro« 
aequales  Deo.  Neque  enim  id  futurum  speramus, 
neque  boc  exinde  eonsequitur,  quod  similitudo. 
nubis  et  conformiUs  Cbristi  promiltitur,  quia  multa 
inveniuntur  similia  et  conformia,  qua^  non  suiit 
aequalia.  Sic  imago  vultus  bominis  in  alterius  bo^ 


plex,  immensum  et  aeternum  totum  est  bomini  ^  niiuis  pupilla  conspecta  invenitur  per  omnia  ipsi 


assumpto  in  una  Trinitatis  persona  datum  per  no- 
men,  quod  est  super  omne  nomcn  [quodque]  exi- 
stens  in  divinitate  sibi  data  a^ternalitcr  habuit,  sed 
in  ipso  incarnationis  mysterio  teinporaliter  accepit, 
quando  ipsa  divinitas  per  hoc  esl  bomiui  data, 
quod  est  Incarnata,  cum  Verbum  caro,  id  est 
bomo  factum  est.  Accepit  ergo  ipse  bomo,  quod  ba- 
buit  Deus,  scilicet  ut  sit  Deus  omnipotens,  tanta 
divinitatis  et  omnipotentiae  coaequalitate  ac  simi- 
UtudinCy  ut  Verbi  assumentis»  et  bominis  assumpti 
ad  Deum  Patrera  prorsus  eadem  sit  aequalitas  et 
&4milUuJo.  Ncikjpo  ut  verbis  utamur  adversariorum, 
unum  eL  idem  cs^e,  in  quo  vere  aequalia  sunt,  quas 


vultui  similis,  attamen  aqualis  non  est,  quoniara 
similitudo  ad  qualitatem,  sed  xqualitas  perlinec 
ad  quautitatem,  quae  iiiter  se  differre  noii  igiioi-at'» 
qui  Aristotelis  praedicamcnta  noverit,  intcr  se  lon- 
gius  distincta  quam  unius  praedicamenti  species 
vel  geiiera.  Nou  est  igilur  consequens,  si  qiia  sunt 
conformia,  vei  similia,  eadem  «qualia  esse.  Non 
ergo  miramur  illum  pbilosopbum  caligare  in  di- 
vinis  et  supernaturalibus,  qui  neque  in  naturalibas 
ea  scnlil,  qtiae  veriias  babet.  Quam  falso  autera 
Hilario  adscribatur,  quod  Chrisli  et  nostri  corporis 
talem  asserat  conformitatem ,  quam  sit  necesse 
conscqui  coaequalitatem,  verbis  ejus  competentius 


aliande  constat  esse  diversa ,  necesse  est.  Cum  ergo  ^  Q"^"*  nostris  oslendemus.  Post  eam  denique  sen- 


Patds  iiigeniti,  ei  Filii  ejus  unigeniti  et  ambonim 
doni  siniulque  hominis  boc  dono  concepti  et  san- 
ciincaij,  atquc  in  unam  personam  Trinitalis  as-* 
suinpti  sil  una  Divinitas,  qua  et  Pater  Deus,  et 
Filius  DeHS,etSpiritu^sanctus  Deus,et  Spiritu  sanc« 
lo  conceptus  homo  Deus  nominatur,  recte  dehis  om- 
nibus  una  aequalitas  praedicalur,  quorura  una  di-r 
vinltatis  essentia,  vel  natura  cognoscitur  et  virtus 
eadem. 

Etenim  carnis  vel  hunianitatis  nomine,  cum  de 
ipsius  diviniiate,  quam  accepit,  agitur,  totam  sub« 
stantiam  bumanam,  quae  est  anima  rationalis,  et 
caro  simul  juncta,  siguificamus  :  ut  ibi :  Verbum 
caro  factum,  id   est  homo  factum  est,  Et  :  videbit 


tentiam,  quam  falso  a  falsatoribus  putatur  aflirmare» 
quod  Christus,  secundum  quod  in  forma  sem  glori- 
ficatus  est,  Deo  conformis  non  sit,  quodque  corpori 
suo  nihil  ultra  possit  quain  nobis  ac  sibi  commune 
praestare,  paucis  interpositis  aperiens,  quid  senserit, 
ita  dicit  :  <  Nostra  baec  lucra  sunt  et  nostri  pro* 
fectus,  nos  scilicet  conformes  eflici  gloriae  corporis 
Dei.  Caeterum  Unigeniius  Deus  licet  et  homo 
natus  sit,  tamen  aliud,  quam  Deus  omnia  in  omni- 
bus  est.  Subjectio  enim  ilia  corporis,  per  quam, 
quod  carnale  e&l,  in  naturam  spiritus  devoratur, 
esse  Deum  omnia  in  omnibus  eum,  quem  praeter 
Deum  et  bomo  est,  constituet.  >  His  Hilarii  dictis 
claret  sententiam  ejus  prqecedentem  nimis  detrun- 


omnis  caro  salutare  Dei  (Joan.  i),    id  est  oronis  D  ^a^™  «^  depravatam,  qua  putaiur  aflirmare,  quod 


bomo,  ne  vel  carni  soli,quae  non  homo,  sed  bominis 
pars  est,  hanc  similitudinem  vel  aequalitatem 
cura  Deo  tribaamus,  ut  putat  adversarius,  crebro 
utens,  imo  abutens  contra  nos  istis  nomini- 
bus,  com  nos  non  carnera  solam,  vel  humanita- 
tem  solam,  sed  bominera  Deam,  Deo  Patri  non 
adoptatum,  sed  natum  in  fiiium  naturalem  et 
consubstantialera  gignenti  coaequatum  praedicemus 
in  divinitatis  esseutia  et  natura,  quam  nascendo 
accepit,  ut  sit  Deus,et  in  poteutia,  qua  omnia,  quae 
vult,  potest,  ut  Pater  Deus,  et  in  dariute ,  quam 
petiit^et  accepit  in  carne,  quamque  habuit  in  divi- 
niUle,  priusquam  mundus  fieret.  C/an/Sca,  inquit, 
me  apud  temetipsum  claritate^  qmm  habui,  priusn 


negat,  et  negare  quod  afiirmat*  Aflirmat  enim  bo- 
miiiem  glorificatum  au  Deo  esse  conformem  Deo,  et 
nos  futuros  corpori  ejus  conformes,  non  Umen 
coaequales.  Non  ergo  rapiuam  ai*bitratur  homo  esse 
se  aequalem  Deo,  qui  in  forma  Dei  sibi  dau  et  innau 
est,  qua  et  speciosus  est  prae  filiis  hominum,  non 
inter  omnia,  sed  super  omuia  Deus  benedictus.  in 
saecula.  Amen. 

EPISTOLA  XXIV. 

Idem  ad  Henricum  ducem  Saxoniw  et  Bavarim^  quem 
ad  defendendam  Ecclesiam  Dei  proposito  jancio  • 
rum  et  regum  et  ducum  exemplo  hortatur 

(rloriosQ  et  victorioso  Bavariae  ac  Saxoniae  duu 


605 


EPISTOLiB. 


M6 


H.  frater  G.  de  Richersperge  devolas  orationes  cum  A  tionibos,  et  oppressfonibus  miKtes  et  tcutiferos. 


fideli  obseqiiio. 

Quousque,  princcps  nobilissime,  tua  fraudabor 
notitia  simul  et  gratia  tali  tam  familiari,  quaiem  in 
conspectu  patris  tuihabui,qui  me  pusilluin  licet, 
tania  principis  gratia  et  amicitia  indignum,  digna- 
tus  est  habere  inter  gratos  el  amicos,  non  eos,  qui 
dilexenint  sua,  non  ipsum,  sed  eos,  qui  sincere  di- 
lexenint  ipsum?  lode  iili  familiares  coUocutiones 
mecum  de  salute  anim»  soae,  de  statu  et  honore 
8anct£  Dei  Ecclesiae.  Nam  de  saecularibus  ad  ipsom 
pertinentibus  illi  abundabant  consiliarii,  fllii  hujus 
sseculi  pnidentiores  filiis  lucis  in  generatione  sua, 
queroadmodum  tuae  quoque  nobilitati  nobiles  abun- 
dant  adstipulatores,  quorum  prudenti  consiiio  tractes 

negotia  mundana.  Mihi  vero  de  salule  animae  tuae,  B  ^^i^y  abbati  A.,  frater  G.  de  Richersperge,  devotas 
de  sutu  et  honore  sanctae  Dei  Ecclesiae  tibi  aliqua     oi-ationes  cum  fideli  obsequio. 


quantom  praevales,  compescere  studeas,  ne  laetitia 
magna,  quae  Dei  gratia  favente  per  te  facta  est  ia 
populo,  vertatur  in  tristitiam,  quod  Deus  avertero 
dignetur,  qui  et  tibi  vlndictas  justas  exercenti  sem- 
per  sit  propitius,  et  inimicis  tuis  inimicus.  Gaetera 
celsitudini  tuae  per  meam  parv^tatem  suggerenda,  si 
tamcn  dignaberis  me  audire  more  paterno,  in  tem- 
pus  opportunum  reservo. 

EPISTOLA  XXV. 

Idem  ad  Arbonem  ieu  Erbonem  abbatem  Prunfin" 
aensem^  quem  hortatur  ad  miligandum  episcopi 
natiibonensis^  qui  cives  suos  universim  ob  quo-^ 
rumdam  crimen  excommunicaverat,  animum, 

Venerabili  Bruvinensis  (hodie  Priflingensis)  cee*« 


suggerere  suggeritur  a  Spiritu  illo,  ut  credo,  qui 
suggerit  nobis  omnia,  quaecunque  dixerimus  utilia, 
salubria  et  vera.  Et  quippe  Spiritus  veritatis,  qui 
docet  omnem  veritalem,  et  quae  veniura  snnt  >n- 
nantiat  in  se  credentibus,  ut  et  ipsi  annuntient  ea 
se  audire  volentibus.  Iste  nimirum  Spiritus  veritatis 
in  Scripturis  veritatis  annuntiavit  bona  et  mala  per 
reges  ac  duces  bonos  vel  malos  Ecclesiae  Dei  even- 
tura,  quae  jam  partim,  sicut  audivimus,  ita  et  vidi- 
rous  in  civitate  Dei  nostri,  dum  exemplo  David 
regis,  Ezecliiae  ac  Josiae.regom  bonorom,  similiter- 
que  ducum  bonorum  sanctorum  Machabaeorum  Ju- 


Ecclesia  Ratisbonensis  tanquam  civitas  super 
moiitem  posita  non  potest  abscondi,  quia  est  altum 
candel:\brum,  in  quo  posita  lucema,  sive  clare,  sive 
non  clare  luceat,  moltis  erit  conspicua.  Scitis  vero» 
qui  in  tabernaculo  Dei  vasa  candelabri  aurea  erant, 
viddicet  infusoria  olei  et  emonctoria.  Scitis  etiam 
qoid  ista  significent.  Unde  non  doctoris.  sed  monl- 
toris  ofliciom  scribendo  vobis  mihi  assomo,  qoi 
Ecclesiae  iili,  qoae  me  diu  altiitf  qu3?quc  me  in  sa- 
x^rdotem  promovil,  eam  fidciilalem  debeo,  ut  bI 
qois  in  ea  scandalizator,  ct  e^o  urar ;  gl  quis  inflr- 
niator,  et  ego  infirmer.  AiiJiens  igitur  Ecded^u 


dae,  Jonathae,  Simonis  qoidam  reges  ac  doces  tem- ^  iliius  nou  modicam  penurbaiioijcni,   non  pos^um 


plum  Dei,  quod  est  Ecclesia,  honoraverunt,  et 
exempio  Salomonis  aedificaverunt,  vel  etiam  coronis 
aureis  ornaverunt  faciem  templi  sublata  iiide  spur- 
citia  spiritalis  Antiochi. 

Ycrumtamen  faex  ejusdem  sporcitiae  nondom  est 
exiiianiia.  Proptera  tales  do(.es  optamos,  qualis  fuit 
ludasMachabaeorum  dux  egregius,  et  praedicto  Au« 
Uocho  regi  penitus  contrarius.  Nam  ille  templum 
Dei  profanavit,  iste  mundavit,  et  coronis  aureis 
ornavit :  ille  sacerdotium  vendidit,  iste  venditorem 
expugnavit,  et  emptores  de  sacerdotio  exterinina- 
Tit  :  per  illum  ceciderunt  inulti  de  populo,  per  istum 
facta  cst  laetilia  magna  in  populo.  Dum  te  studiose 
(ntento  ad  vindictam  malefactorum,  laudem  vero 


non  torbari,  atque  si  locorum  distanlia  non  inipe^ 
diret,vellem  vobis  caeterisque  in  easpLrltaLibusviris 
adesse  praesentialiter  ad  sedandom  offendicolom 
perturbationis  hojos,  quod  excommunicatione  do- 
mini  episcopi  exortum,  sic  est  mitigandum  vel 
temperandum,  ot  obi  zeios  ejus  nimium  fuerit  in- 
census  vel  accensus,  vos,  qui  spiritales  estis,  tan- 
quam  infusoria  de  auro  charitatis  fabrefacta  illius 
flammam  per  olei  effusionem  temperetis ;  ubi  autem 
linum  fumigans  ipsain  flaihinarn  ninkis  obscurat, 
vos  ut  aurea  emunctoria  dec<M  pairs»  quod  ilcccrjwn- 
dum  videbitur  vobis,  in  spiiitu  lenitatis  agenlibu^ 
cum  ipso  domino  episcopo,  f^item  ego  in  veniate 
diligo,  et  libenter  honoro,  pn)  cujus  etifini  dile- 


bonorom  pax  est  iu  popolo.  Per  amplios  aotem  et  d  ctione  atqoe  honore  nonc  scribo  vobis,  ot  ipsios 


perfectios  laode  dignom  est,  qood  concordiam  inter 
^cerdotium  et  regnum  studes  confirmare,  pro  qua 
causa  diligentius  peragenda  te  vocante,  te  mediante 
yenerunt  legati  apostolica;  sedis  tanquam  cives  apo- 
stolorum  iiluminaire  patriam,  portantes  pacem. 
Sed  ipsi  non  invenerunt  in  via  pacem,  quia  incide- 
irunt  in  manus  praedonum  crudelium,  contra  quos, 
o  princeps  nobilissime,  utendum  tibi  est  ea  poie* 
state,  quam  tibi  Deus  Qonti^lit  ^d  vindictam  malefa- 
ctorum.  Verumtamen  quia»  in  omnibus  pavenda  et 
cavcnda  est  ira  Dei  omnipotentis^  quas  omnino  est 
ineffugibilis,  hoc  tuae  prudentiae  lideiissime  suggero, 
ut  in  ducendo  exercitu,  coemeteriis  et  ecclesiis  Deo 
Mcratis  tutebm  provideas,  atque  a  pauperum  vex^i- 


nobilitati  suggeratis,  ne  a  patruo  suo,  viro,  ut  no- 
stis,tam  virtute  quam  genere  nobiiissimo  inveniatur 
in  aliquo  degenerare  agendo  aliqoid  praeproperCy 
vel  inconsolte.  Poterat  enim  super  tanto  negotio 
incipiendo  consuluisse  dominum  et  Patrem  suum 
archiepiscopum,  caeterosqoe  sibi  fidelissimos,  ti 
tamen  vestra  prudentia  id  coiisuluisset,  eo  quod 
inter  suos  domesticos  non  invenisset  consilium  suf- 
flciens,  quod  ego  vix  possum  credere,  si  modo  se 
voluisset  consiliis  vcstris,  aliorumque  suorom  fide- 
liom  credere.  Nonc  aotem  qoos  non  consoloil  de 
initio,  saltem  consolere  non  gravetor  de  fine  bono, 
ct  de  discreto  judicio,  quo  non  totus  popolos  invol- 
yalur,  sed  innoccns  a  nocentCi  jostos  ab  injiiiCa 


e07  GERKlOm  PRiEPOSlTl  REIGHERSPERG.  €08 

fusie  discernalur«  et  erga  ipsos  quoque  nocentcs  A  sUns  fuit  ilia  ejus  proroissio,  qua  tlixerat  ad  DaTid : 


tanto  misericordius  agatur,  quanto  evidentius  appa- 
ret,  eos,  qui  Ecclesiam  dehonoraverunt  manus  vio- 
fentas  immittendo  in  vimm  falsariuro,  pauperes 
fuisse,  ac  faroe  nimia  Texatos  illud  poeticum  elo- 
C;iuni  incidisse : 

Nescit  plebijejuna  timere, 
Honorabiliores  autem  iliius  urbis  cives  et  maxima 
populi  muliiludo  innocens  invenitur  ab  iilo  sacri- 
iegio,  quod  in  ecclesia  est  commissum,  quanquam 
piures  post  commissum  sacrileghim  se  miscuerunt 
sacrilegis  paucis  ad  )icrpelranJum  horoicidium.  Cum 
ergo  duo  crimina  illic  perpetrala  sint ,  sacrilegium 
et  homicidium,  de  utriusque  perpetraloribus,  no- 
minatim  perquisitis,  poterat  fieri  cempetens  judi 


De  fructu  ventrii  tui  ponam  iuper  sedem  tuam  (ibid» 
cxxxi} ;  et  ilerum  :  Juravi  David  urvo  meo,  usque 
in  (Bternum  prceporabe  sedem  tuam  (Psal.  lxxxviii). 
Conditionaiis  autem  fuit  illa  promissio,  qua  dictunn 
est  Salomoni :  Si  antbulaverii  in  viis  meii^  et  c»- 
stodierii  pracepta  mea  et  mandata  mea,  sicut  am^ 
bulavit  paler  tuus,  hngos  faciam  dies  tuo$  {11 J  Reg^ 
iii).  Itero  dicturo  est  JudsBis  :  si  volueritis  el  audie» 
ritis  tit^,  bona  terras  comedetis  (Jsai.  i). 

Qttod  cum  ita  sit,  quaecunque  Deus  coustanter 
proroisit,  ita  necesse  est  impleri,  ut,  sicut  impos- 
sibile  est  Deum  esse  et  iieri  mendacero,  sic  impos- 
sibile  sit,  aliquam  de  constantibus  Dei  promissioni- 
bus  esse  vellieri inefficacem,  etiamsi  omnino videan- 


cium,  quod  non  involveret  totum  illius  civitatis  po-  ^  tur  esse  contra  naturam,  qux  Deus  promisit  per 


pulum,  nisi  forte  populus  ipse  voluisset  criminosos 
contra  justitiam  defendere  :  sicut  quaudo  Gabaonit» 
criminosos  paucos  defendendo  meruerunt  involvi 
omnes  pariter  in  uno  damnationis  judicio.  Non  est 
autem  credibile,  omnescives  Ratisbonenses  ita  de- 
sipere,  ut  se  manifeste  opponant  justiiiae.  Unde 
consulendum  est  domino  episcopo ,  ne  involvat 
justum  curo  impio. 
Cwtera  videntur  in  codice  deesse, 

EPISTOLA  XXVI  m), 

Idem^  ut  videtur^  ad  $anctimoniaies  AdmotHensei, 
auibus  illud  Psaimi  l  <  ut  justificeris  in  sermoni' 
bus  fttts,  »  exponit. 


constantiam.  Sicut  fuit  contra  naturam,  ut  Sara  iiK 
veterata  et  sterilis  de  veterano  Abraham  concipe- 
ret :  quod  tamen  quia  Deus  constanter  promisil» 
omnino  adimpleri  necesse  fuit.  Promittenti  auteni 
Deo  credidit  Abraham,  et  hoc  ipsum  credcre  repu- 
talum  est  ei  ad  justitiam,  quia  videlicet  credidit 
Deo  possibilia,  eliam  qus  videbantur  contra  natu- 
ram.  Fidem  hanc  prxdicat  Apostolus  in  eo,  quod 
ipse  Abraham  jion  est  innrmatus  in  fide,  et  non  con- 
sideravit  corpus  suum  emortuum  et  emortuam  vnl- 
vam  Sarae,  sciens  quia,  qux  Deus  promisit,  potens 
esset  et  facere.  Quicunque  hanc  fidem  imitantur  cre- 
dendo  Dei  promissionibus,  ipsi  computantur  inter 


Charissimis  in  Christo  sororibus  Admontensibus,  p  ^i^ios  Abrahx,  et  affirmaute  Apostolo,  quoniam  sunt 


Trater  G.,  devotam  orationem  et  perpetuam  in  Chri- 
sto  dilectionero. 

Jucundissimis  vestris  inquisitionibus  non  potui 
adpienuui  saiisAicefe  coQrct^itus  euodi  festinatione. 
Quani  latnen  rebtinaLioiieni  t^i)rsitan  Deus  punivit, 
qui  iter  jiRuiu  atirjiianlukm  Jmpedivit,  et  volentem 
a  vobis  fe&tj]iare  propc  vos  aliquandiu  tenuit.  Si 
ergo  propter  vos  v:)|iutavj,  qiiia  forsitan  plurimtim 
a  vobis  fcstinando  pcc.ikvi,  spero  roihi  Deuro  per 
vosposi^e  pldcari,  si  pro  oio  (irabilis  :  quod  idipsum 
rogo  ui  faciuL  s,  aiquc  hoc  sci  iptum  in  recompensa- 
Uonem  suscipiaiis  pro  ca,  quod  roinus  dixi,  quam 
congrueret  sanctissimis  inquisitionibus  vestris. 

Quaesivistis,  o  charissimae,  de  his  sermonibus  Do- 


ex  fide,  benedicentur  cum  fideli  Abraham. 

Usque  adeo  autem  solus  Deus  est  verax,  et  orohia 
homo  mendax,  ut  nulia  unquam  promissio  facta  sub 
conditione,  per  hominem  servanda,  inveniatur  com- 
pleta,  quia  videlicet  semper  irrita  inventa  est  con- 
ditio,  quam  Deo  horoo  debuit,  sicut  patet  in  Salo- 
mone,  cui  Deus  longos  dies  promisit  sub  tali  condi- 
tione,  si  ipse  aml)ularet  in  viis  Dei,  sicut  ambulavit 
patcr  ejus.  Quia  ergo  ipse  non  institutronero  condi- 
tionalem  tenuit  ambulando  in  viis  David,  salva  sua 
veritate  Deus  illi  longos  dies  denegare  potuit :  quod 
et  factum  est :  Ciitit  enim  jam  esset  senex,  deprava- 
tum  est  per  muiieres  cor  ejus^  ut  seqjueretur  deos  a/te- 
noSf   nec  erat  cor  ejus  perfectum  in  Domino  Deo^ 


mini,  in  quibus  justificandus  est  Deus  juxta  illud  :  r\  sicut  cor  David  patris  ejus,  DixiL  itaque  Dominus 


utjustificeris  in  sermonibus  tuis  {Psai.  l).  Noveritis 
ergo  quia  sorroones  isti  sunt  proroissiones  ipsius, 
ut  nos  ex  parte  tetigirous.  Hoc  autem  est  cautis- 
sime  notandum,  et  hoc  fuit  vobis  per  nos  determi- 
nanduro,  quoniaro  aliae  sunt  proroissiones  Dei,  qua« 
adimplet,  ut  ipse  justificetur.  Justum  quippe  est  ut, 
quod  verax  promisit,  nunquam  falsificetur.  Aliae 
vero  sunt  promissioues  ipsius,  quas  etiam  si  non 
adimpleat,  justus  tamen  et  verax  ipse  permanet  in 
his  ipsis  promissionibus,  quas  non  adimplet.  Ut  au- 
tem  evidentius  fiat,  quod  dicimus,  diversitates  pro- 
missionum  Dei  distinguamus.  Aliqua  Deus  promit- 
tlt  conslanter  :  aliqua  vero  conditionaliter.  Con- 

(21)  Ex  cod.  Monseensi,  ut  ct  sequens. 


Saiomoni :  Quia  Itabuisti  hxc  apud  le,  et  non  eustodi' 
sti  pactum  meum  et  pracepta  mea^  disrumpens  scin^ 
dam  regnum  ft<um,  etc.  {JIl  Reg,.  xi).  Dicta  haec 
Dei  manifestam  signlficant  abbreviationem  dierunk 
Salomonis,  quamvis  postea  per  poenitentiaro  salva- 
tus  credatur  a  nonnullis,  quod  taroen  certam  non 
habet  auctoritatem  in  Scripturis. 

Judaeis  etiam,  quibus  diclum  est :  Si  votueriiis  et 
audieritis  me,  bona  terrx  comedelis  (Jsai.  i),  juste 
denegata  sunt  bona  terrae,  qui  Domlnum  noluerunt 
audire. 

Attamen  sciendum  est,  in  hujusmodi  conditiona- 
llbus  promissionibus,  quod  si  conditionis  vis  fion  ia 


e09  EPISTOLiE.  6i0 

bomine,  sed  in  Deo  ponilur,  ipsa  condilionalis  prc»»  ^  das  et  coliigendas  demonstrare,  quoniam  nus  ddc- 


missio  asque  m  cunslans  promissio  sub  tanta  veri- 
Uilis  uecessitate  constriiigitur,  ut  inevitabile  sit, 
quin  adimpleatur.  Ut  Ulud  :  Ego  it  exaUatus  fuero 
a  terra^  omnia  traham  ad  me  ipsum  {Joan,  xii).  In 
bis  dictis  verax  quidem  Deus  condilionaliter  promi-^ 
sit,  [et]  vim  conditionis  in  seipso  posuit,  et  ideo  ni- 
bil  adimplendum  ab  bomine  exspectavit,  sed  ipse 
totum,  quod  dixit,  adimplevit.  Ipse  namque  prout 
voluit,  est  exaUatus  a  terra,  et  nuiic  trahit  ad  se 
omnia  sive  per  gratiam,  omnia  elecla  sua  scilicet 
membra,  sive  per  potentiam  oninia  tam  reproba 
qiiam  electa,  quoniam  ipse  ad  se  glorificandum  nunc 
ordinat,  et  iu  fine  jqdicaturus  est  omnia. 

Semotis  nunc  illis  promissionibus,  quat  sub  con- 


ctat  ad  praesens  eas  partim  promissiones  comme- 
morare,  qvas  ipsa  Yeritas  incarnata  ore  proprio 
dignata  est  promulgare,  ut  nos  habeamus»  unde  W- 
Inm  constringamus,  et  exemplo  Jacob  luctando  te- 
neamus,  quoadusque  benedicliones  omnes,  quas 
ipse  verax  promisit,  illi  extorqueamus  per  fortissi- 
mam  ftdem,  qua  credimus  eum  in  sermonibus  et 
promissionibus  suis  esse  veracem.  Dixit  autem  Ja- 
cob  ad  Deum  :  iVon  dimittam  te,  nisi  benedixeri$ 
mihi  {Gen,  xxxii).  Quod  idem  est  ac  si  dixisset  : 
Non  desistam  credere,  flere  atque  rogare,  donec 
obtineam  benedictionem,quaiiL  ut  veraic  prumisistL 
Abrahas  patri  meo.  Sic  iste  Jacob  iii  roiiiiuctiiie  li- 
dei  susB  directus  cum  angelo  flcvlt  H  nvg^vll  enm  ^ 


ditionibus  quasi  dubitative  promittuntur,  dum  per  B  sicut  Osee  propheta  testatur,  qui  luctamea  Jacab 


ipsam  pactionem  qusedam  ab  homine  quasi  merita 
requiruntur,  in  quibus  merilis  persolvendis  omnes 
bomioes  mendaces  inveniuntur,  iios  in  illas  Dei 
promissiones  anchoram  spei  mittamus,  qiias  in  sola 
Dei  promitteotis  veritate  constare  nou  dubitamus 
[Cod,  dubitare].  Gum  ettiin  iinpossibile  sit  Deum 
meDtiri  ioquentem,  multo  magis  impossibile  est 
mentiri  Deum  jurantem.  Est  ergo  in  se  constantis- 
sima  veritas,  cui  nunquam  poterit  accidere  et  inci- 
dere  aliqua  falsitas.  In  bac  Dei  promittentis  constan- 
tissima  veritate  volens  nos  Apostolus  consolidare  in 
epistola  ad  Uebracos  ila  dicit :  Homine$  enim  per  ma- 
jorem  iuijurant^  et  omnis  controversi(B  eorum  finii 
ad  confinnationem  ett  jurameiUum,  In  quo  abundan- 
Imi  volens  Deui  oitendere  poUicitalionis  hmredibui 
immobUitaiem  consilH  sict,  interposuit  jusjurandum^ 
ul  per  dua$  re$  immobilei,  quibui  impoaibUe  e$t 
mentiri  Deum^  fortiisimum  solatium  habeamus,  qui 
confugimu$  ad  tenendam  propositam  spem,  quam  sicut 
anchoram  habeamus  animcs  tutam  ac  firmam^  el  ince- 
dentem  ad  interioravelaminis^  ubi  prascursor  pro  nobis 
ittiroiit  Jesu$  $ecundum  ordinem  Melchisedech  pon- 
tifex  factus  in  wternum  (Hebr,  vi).  Revera  hic  est 
pontifex  in  seternum,  qui  suaruin  promissionum 
inconvulsibilem  veritatem  nobis  pontem  fecit  ab  bis 
miseriis  in  suam  aeternitatem.  Cum  eniin  sit  ipse 
justiflcandus  iu  suis  sermonibus,  necesse  est  illum 
inveniri  veracem  in  suis  firmis  promissionibus. 

Ut  atitem  nos  ex  multis  Dei  promissionibus  pau- 
cas  colligamus,  eas  coutenti  sumus  ponere,  quas 
Caciie  possitis  memoria  reiinere.  Quando  ad  Deum 
dicitis  :  ut  justificeris^  Domine,  in  sermonibus  tuis^ 
sui)auditur :  miserere  mei,  Sermones  constantissi- 
marum  promissionum  hi  sunt  :  <  Ecce  ego  ipse  re- 
^ram  oves  meas,  et  vi$itabo  ea$,  $icut  visitat  pa' 
Uor  gregem  suum,  Quod  perierat^  requiram;  quod 
atjeetum  fuerat,  reducam;  quod  confractum  fue- 
ratf  consotidabo ;  et  quod  pingue  et  forte,  custo- 
diam  {Ezech,  xxxiv).  Multas  in  hunc  modum  desi- 
derabiies  promissiones  invenietis  in  extremitatibus 
prophetarum,  quas  contenti  sumus  iliie  rcqnireu- 


quasi  exponens  hoc  indicat,  quhi  cam  UtKi  liict  ms 
fievitet  rogavit  eum  (Ose.  xii)*  Uiis  inirat  Flcvi  i  et 
rogavit,  ut  beiiedictionis  verbuni  fieict,  quod  tnTatcn 
indubitanter  credidit,  quia  fienii,  qiMmiam  coi  isia- 
bat  illi  (^),  quod  Deus  verax  iironkissor  mc  ndax 
fleri  non  possit.  Attamen,  ut  dlii,  HevtL  et  ror  j;avit, 
quia  nlmirum  id  ipsum,  quod  Dcus  prfimlttif  ,  sum- 
mis  precibus,  intimis  fletibus  a  se  vult  exigi,  ct  vel- 
ut  per  quoddam  luctamen  obtineri.  Unde  i  Jt  flde- 
lium  preces  alque  fletus  excitet  aliquando  ,  quasi 
more  luctantis,  dumeum  ex  fide  promissio  num  tc* 
nemus,  quodammodo  excutit  se  de  manibus  nostris,. 
aliquid  evenire  sinens,  quod  videatur  obv  iare  ac 
repugnare  suis  promissionibus.  Sic  factun  i  est  in 
coiijugio  Isaac,  qui,  ordinante  Deo,  sterile  m  acce- 
pit  uxorem.  Gujus  tuinirum  itcrililas  vidcl  rAiur  el- 
fectum  divinae  prtjnussionis  impedjrf.  [  ti]  quia. 
promissum  fuerat  semen  Abrahn.'  per  ]6.iac  i[]ibl»ji' 
dum,  poterat  qunsi  sccurus  tie  Det  prf  inissione 
dormivisse  Isaac  el  neglexisse  uxom  kmi  jditaicm. 
Sed  non  ita  fieri  oporluit,  quia  ip^ani  suar  3  pronit»» 
sionem  seu  etiam  pni^di^slinaLiQncai  Dcus  a  se  pre^ 
cibus  et  desideriis  obtrneri  disposuil.  U*  ^  scien* 
Isaac  deprecatus  est  Dominum  pro  uxor  ^  sua,  eo^ 
quod  esset  sterilis.  Et  exaudivit  eum  Deus  ,  deditque 
conceptum  Rebecc^.  Sine  dubio  tam  i:  ue  Isaac» 
quam  filius  ipsius  Jacob  luctatus  est  cum  Deo,  pro* 
missionis  effcctum  quodammodo  precib  ^is  extor- 
D  quens  ab  eo. 

Sic,  0  dilectissimae  fllise  regum,  flliae  f  atriaroha- 
rum,  cum  Deo  luctantium,  et  vos  Iiict  imini  cum 
Ghristo  precibus  et  dcsideriis  ac  lacrymis  per  fidem 
extorquendo  ab  ipso,  ut  adimpleat  nost  ris  in  dic- 
bus,  quidquid  adhuc  restat  adimplendu  un  de  suis 
promissionibus.  Promisit  autem  ipse  di  cens  :  Ego 
$i  exaUatus  fuero  a  terra,  omnia  traham  ad  me  ip- 
sum  (Joan,  xii).  El  ecce  nos  adhuc  trahi;  nur  multo- 
ties  ab  ipso  post  nostrum  desiderium  .  Dieamu» 
crgo  illi :  Ecce  lu  exaltatus  es  a  terra,  ti  •ahe  itaque 
nos  post  te  ad  te,  ut  justificeris  in  serm^  mibu$  tui$^ 
Tu  dixisti  de  ovibus  tuis  loquens  :  Ego    teni^  ul  w- 


(39;  Cod.,  constanter  iUi. 


\ 


€11  GCRIIOHl  PRi£POSlTI  REICHERSPERG. 

fciTfi  kabsant^  et  abundautlui  habeant  {ibid,).  Da  ergo  \  Dei  gloria ,  qaam  de  sua  salute  soTtreilitt 


641 


r.obis  frt::  te  vcra  Yila  de  die  in  diem  abundantius, 
id  cst  ita  ut  semper  pnecedentem  tu»  dulcediuis 
fructum  superet  sequens,  llatque  praecedente,  quan- 
tumlibet  ^bundante  semper  abundantior,  ut  tu  jw- 
$tifiuris  in  sermonibus  itfts,  quia  non  solum  promi- 
sisti  ovibus  tuis,  ut  vitam  babeant,  sed  ut  abundan- 
tiut  habeant,  Non  dixisti  :  abnndanter,  sed  abun- 
dantius^  per  quod  sempiternum  vilae  bonae,  vitae  fe- 
licis  incrementum  intelligimus  et  speramus,  quoad- 
usqiic  ad  illuJ  alMiiidnnlissimum  bonum  pervenia- 
xnus,  quo  nlhil  esl  aliundantius.  Sic  Pctrus  ct 
Joaanes  ac  cxeleri  sancli  vitam  babuerunt  abun- 
dautiLis,  vldelicct  s^^mpcr  augmentum  capiendo 
jlc  scandendo  do  bono  in  meiius.  Cwtera  desunt  in 
4:odicf,  (oHU  atiquvl  incerta  manu  exsectis, 

EPISTOLA  XXVH. 
idem  ad  N,  nmm  ijt  Chrhto  filiam.  Ejusdem  Psalmi 

L  vcrba  :  i  Vi  vhtcas^  ctm  judicaris^  •  eideni  enar^ 

rat* 

HcgQs,  et  rngando  cogis,  iilia  in  Christo  charis- 
simst  ut,  quomodo  sororibus  Admontensibus  aliqua 
scripst  de  \\\a  jitsltficaLione  Dei,  qua  dicitur  in  ser- 
monibos  suis  justificari  juxta  iilud  :  Ut  justificerit 
itt  sermonibus  tuis^  etiam  tibi  aliquid  scribam  de 
illa  Dei  victoria,  de  qua  Deo  dicitur  :  Et  vincas^ 
€umjudicaris  (Psal,  l). 

Hic  operae  pretium  est  animadvertere  legitimum 
Aenorem  vicloriae.  Neque  enim  est  victoria,  nisi  ubi 


optat  ipsi  Deo  victoriam  ad  superandam  iniquitai- 
tem  suam  ad  excludendum  fortem  armatum,  qni 
tam  diu  custodivit  illic  atrium  suum,  quam  diu 
David  non  agnoverat  proprium  realum.  Peccali  au- 
tem  perfecta  recognilio  fuit  illius  fortis  expugnatio 
et  ejectio.  Tunc  vero  cauta  est  peccatorum  reco- 
gnitio,  quando  in  peccatorum  confessione  Deus  ju- 
dicatur,  hoc  est  discernitur.  Interdum  namque 
judicare  pro  discernere  ponitur,  ut  illic  :  Judica  me^ 
Deus,  et  discerne  causam  meam  (Psal.  xlu).  Adam, 
pater  noster,  post  peccaU  sua  Dcum  judicare  et  dis- 
cernere,  iu  ut  Deo  juslitiam,  sibimet  autem  cul- 
pam  assignaret,  atque  ita  inter  justum  et  injustum 
dijudicaret  atque  discerneret ,  [noluit]  sed  potius 
"  culpam  suam  in  Deum  refudit  ac  retorsit,  cui  diiit : 
Mulier^  quam  dedisti  mihi  sociam^  etc.  (Gen.  iii.) 

Imitantur  hunc  Adam  fiiii  multi,  qui  in  suis  pec- 
catis  vel  exemplo  ipsius  culpant  fragilitatem  suaro 
quasi  mulierem  sibi  a  Deo  sociatam ;  et  quod  est 
iniquius,  exemplo  Evx  accusant  serpentem,  hoc  est 
diabolum,  ad  suimet  excusationem.  David  autem 
non  sic,  imo  se  solum  agnovit  culpabilem  ac  men- 
dacem,  Deum  vero  confessus  est  veracem,  dicens  : 
Ecce  enim  veritatem  dilexisti  {Psal.  l).  Jure  itaque 
apparuit  Deus  victor,  victus  aulem  diabolus,  quo- 
niam  ipse  victor  a  victo  est  dijudicatus,  et  veraci 
judicio  separatus.  Adam  vero  Deum  et  diabolum, 
veritatem  et  mendacium  in  uno  negotio  confudit, 


superatur  pars  adversaria.  Yerbi  gratia,  quantum-  q  quando  culpam ,  cujus  diabolus  inciiator  exstitit. 


cunque  sit  fortis  imperator  vel  miles  aliquis,  victor 
4)on  potest  nomiiiari,  quandiu  ei  nuUus  resistit,  qui 
Ab  eo  debcat  viiici*  Si  autcni  altquis  restiterit,  ct 
Jiic  viugs  et  supcratus  fueni,  per  victum  vincens 
^icioris  aonicn  b;ibcbit^  victoria;que  titulum  obtine- 
Jiit  cum  tanlo  majori  gloriOf  quanto  fortior  visa 
fuit  pars  adversaria.  Ponamus  crgo  ut  talis  impe- 
ritor  vcl  miles  promlsissci  sc  aliquam  terram  de- 
fendere,  atque  in  hujusiiiodi  promissione  vellet  ju- 
«tus  et  verax  perseverarc*  Coiitru  qiiem  si  veniret 
/ortis  armatus,  fuLtimqne  lerram  illam  intraretct 
Tastaret,  riisi  ipse  fortior  superveniens  illum  vince- 
rely  non  justiflcaretur  in  suis  sermoiiibus,  imo  vi- 
4leretur  fallax  et  injustus,  quandiu  praevaleret  ille 
fortis  armatus. 

Ita  nimirum  Deus,  iraperator  fortissimus,  in  sui 
luitionem  ac  dcfensionem  susceperat  regem  David, 
«quem  elegerat  secundum  cor  suum,  cui  etiam  jura- 
verat,  quod  de  fructu  ventris  ipsius  poneret  super 
sedem  ejus.  In  hoc  maxime  juramento  Deum  op- 
4avit  David  justiGcari  et  verificari  dicens  :  Miserere 
ntei^  ut  justifieeris  'in  urmonibus  tuis  {ibid^).  Ye- 
Tum  quia  juxta  increpationem  Nathan  prophetae, 
qoi  in  titulo  psabni  hujus  notatur,  peregrinus,  qui 
ad  eum  venerat  quasi  fortis  armatus,  ad  hoc  ma- 
chinas  peccati  constnixerat,  ut  juramentum  sermo 
Bei  falsificaretur,  et  ita  quodammodo  Deus,  qui  est 
vcritas,  a  mendacio  vinceretur,  dom  divina  promis- 
•ioproptegr  peccatum  non  implerctur,  quasi  plus  de 


etiam  Deo  assignavit,  qui  mulierem,  per  quam 
deceptus  erat,  illi  associavit.  Ideo  quodammodo  se 
passus  est  invincibilis  Deus  vinci,  dum  per  diabo- 
lum  ejectus  est  de  paradiso,  quem  ipse  posuerat  in 
paradiso. 

Sed  nunc  diabolus,  qui  se  victorem  gloriabatur, 
ex  illorum  poenitentia  et  coufessione  Deo  trium- 
phante  revincitur,  ac  per  eos  superatur,  a  quibus 
Deus  in  suis  sermonibtis  justus  et  verax  et  victor 
essc  judicatur,  dum  ei  peccatum  hominis  nullate- 
nus  assignatur.  0  quam  gloriosa  est  isia  victoria, 
ubi  triumphante  veritate  vincitur  mendacium  et 
culpa  quasi  per  gladium  ancipitem,  dum  non  solum 
de  se,  sed  etiam  de  Deo  profiletur  homo  veriutem, 
D  confitendo  scilicet  se  mendacem,  Deum  autem  ve- 
racem !  Gonfessus  est  David  se  mendaccm  dicens  : 
Ecce  enim  in  iniquitatibus  conceptus  sum^  et  in  pec- 
catis  concepit  me  maler  mea  {ibid.).  Confessus  est 
quoque  Deum  veracem  dicens  :  hcce  enim  veritatem 
dilexisti.  Tali  judicio  Deus  judicatus  vicit  menda- 
cium,  et  ipse  fortior  exclusit  fortem  armatum,  li- 
berans  ab  illo  atriom  suum,  id  est  cor  David  pri- 
mitus  et  divinitus  electum,  sed  a  diabolo  postea  in- 
vasum. 

Sed  et  hoc  modo  recte  Deus  judicatur,  hoc  est 
discernitur,  cum  ipse,  qui  est  veritas,  in  homine 
veraciter  arguenle  peccatum  seu  mendacium  ar- 
guere  Judicatur,  et  ob  hoc  ipse  arguens  tanquam 
Deu8  amatur  et  honoratur,  quoniam  in  iilo,  ut  dixi. 


61S  EPmQLiC.  GI4 

Deus  arguere  jddicalur.  Sic  David  cum  ewmt  rex  A  ari.  Oronc  namque  pcccatum  recte  dicilur  menda* 
magriificus  ct  inclytus,  Natlian  proplMa^am  reveren-     cium  tanquam  veritati  oppositum. 

Dico  autem  uunc  speciaiiter  illam  veritatem,  qua 
Deus  verax  proposuit  ac  praeordinavit  hominum  fe- 
licitatcm  non  solum  personaiiter  ut  in  David,  sed 
etiam  universaliter,  ut  apparet  in  kominis  crealiooe 
dicente  veraci  Deo  :  Faciamus  hominem  ad  simiiitu* 
dinem  et  imaginem  nostram  {Gen.  i).  Hoc  enim 
Oei  propositum  comprehendit  numerum  omnium 
elcctorum,quos  ipse  prxscivii  et  praedeslinavit  con- 
formes  fleri  iniaginis  Htii  sui,  ulsii  ipi^c  priNKi^e^ 
nltus  in  multis  fratnbus»  Si  crgo  pnFsciios  et 
prseordinatos  vocaret^  justiricaret  4.-I  niagniiicaret, 
nuliius  peccati  nebul:i  iiUervetiienLe,  \ere  rucerct 
omnem  hominem  ad  imagifiem  ct  simililudlnein  dh 


ter  audivit,  eique  tanquam  Deo  humiliter  obedivit, 
q[Uoniam  in  ipso  mitteiiton  honoravit.  Sic  idem  Da- 
Tid  Semei,  roaledicmitero  sibi  patienter  audivit, 
quoniaro  illum  a  Deo,  ut  sibi  maledicerct,  roissum 
intellexit,  et  ideo  in  misso,fquantumlibet  impio, 
miltcDfem  honorandum  judicavit,  quando  Glios  Sar- 
vis  pro  illo  increpavit.  Non  ita  fecerat  Saul  rex  im- 
pius  et  superbus,  qui  a  Samuele  increpatus,  eo 
quod  non  impleverit  verbum  Doroini,  rebellis  exsti- 
tit,  et  ipsuro  rcdarguentero,  imo  in  redarguente 
Deum  falsificare  ac  se  justificare  pnesumpsit  dicens  : 
Imo  implevi  verbum  Domtnt,  et  adduxi  regem  Agag 
Amalechf  etc.  (/  Beg.  xv.)  Puto,  quod  iste  Deum  in 
homiiie  non  dijudicavif,  et  ideo  non  in  Deo  veritas,  B  vinam,  et  haberent  eli^cti  diviDarum  promis&ionum 


sed  roendaciuni,  id  est  peccaturo  triurophavit,  quo- 
niam  in  propheta  se  redarguenie  Deuro  inhonoravit, 
dum  ejus  increpationi  procaciter  coiiiradixit. 

Igitur  uuusquisque  nostrum  et  ab  adversario  in 
via»  id  est  a  sacra  Scriptura,  et  ab  aliquo  dociore 
et  benigno  seu  etiam  maligno  redargutore  iucrepa- 
lus  de  aliqua  culpa,  recognoscat  et  honoret  vcrita* 
tcm,  et  sic  emittat  humilem  confessioiiem,  ut  viii- 
cat  veritas,  cum  judicatur,  et  judicata  bonoratur; 
vincatur  vero  et  excludatur  mendacium,  quod  pes- 
sime  ac  potissime  regnat  in  excusationeetdefen- 
sione  peccatorum.  Sensui  nosiro  concordat  iilud, 
quod  Apostoju«  dicit :  Qui  indigne  manducat,  judi" 
cium  »01  manducatf  non  dijudicans  corpus  Domini 


diem  clarissimaro,  splt-n(kiU(j  m  onjniiiu^  honiiiii- 
bus  divin»  iroaginis  el  ^iiMiiiludliniscbrilate.  Nunc 
auteni  quia  peccati  nebiilani,  tQLini  terram  lcgen- 
tero  sol  justitise  sic  aboiriin^tur,  ut  ju^te  videalur 
splcndorein  suuro  drben;  delrahere,  quoniam  in 
speculis  huroanorum  cordium,  valde  M>idontiurnt 
non  poterat  imaginis  suae  similitudinem  formare 
nisi  primitus  detersa  sorde,  qux  tanta  est  ut  vidca- 
tur  diligentiam  detergentis  posse  superare,  recle 
dicit  peccator  et  poenitens  homo  :  Miseiere  mei, 
Deus,  detergendo  sordes  meas.  Quibus  detersis 
fiam  capax  tu»  siroilitudinis  :  et  sic  tu  justificeris 
in  sermonibus  tuis,  quibus  dixisti  :  Faciamus  ho- 
minem  ad  imaginem  et  similitudinem  nostram;  et  si 


(/  Cor.  \i).  Sicut  eniro  corpus  Doroini  non  salutcro,  ^  peccata  in  me  operantur  tui  dissimilitudinero,  tu 


sed  daronatiouero  percipienti  operatur,  curo  ipsum 
corpus  Doroioi  non  dijudicatur ,  id  est  noii  discer- 
nilurauthonoratur,  sic  etipsa  veritas,  quas  Deiis 
est,  cum  non  dijudicatur,  opus  victoriae  non  opera- 
tur,  sed  quasi  patitur  sc  vinci,  ut  supra  de  Adam 
et  de  Saule  exemplificavi,  quorum  uterque  ad  ex- 
cusandas  excusationes  in  peccatis  contemptor  ex- 
stitit  se  increpantis  veritalis.  Et  ideo  recte  orat  Da- 
vid  dicens  :  Non  declines  cor  meum  in  verba  maliti(e 
ad  excusationes  in  peccatis  (Psal,  cxl).  Iroiteiinir 
nos  istum  David  humiliter  poenitendo,  et  culpam 
nostram  non  Deo,  scd  nobisroetipsis  tribuendo,  at- 
que  veritatem  nos  redarguentem  diligeudo,  ut  vin- 


operando  similitudinem  vince  peccatorum  meoruni 
et  magnitudinem  et  multiludinem.  Vince  peccata 
mea  sicut  vincit  rex  tyrannum.  Yince  sicut  vincit 
sol  densiutero  nebularuro.  Yince  sicut  roedicus  for- 
titudine  medicinarum.  Yince  sicut  vincit  spissitu- 
dinem  sordium,  qui  crebra  tersione  de  materia  fer- 
ruginosa  facit  specuium.  Yince,  cum  judicaris. 
Quoniam  tu  talis  Deus  a  me  dijudicaris  esse,  ut 
tibi,  cum  volueris,  adsit  tam  oninipotens  posse, 
quod  vinci  non  possit  nostrorum  peccatorum  ct 
magnitudine  et  multitudine,  quin  tandem  cunstituas 
homiiies  omnes  elecios  in  tuaeimaginis  cou(ormitatc« 
sicut  proposuisti,  cuin  dicebas :  Faciamus  hominem 


cat  in  nobis  ipsa  veritas  iuipugnantem  nos  mendacii      ad  imaginem  et^similitudinem  noslram.  Amen. 


nebulam,  sicut  sol  iste  visibilis  viucit  oebulam, 
quaiido  radiis  suis  perfringit  ac  dissipat  eain.  Sic 
factum  est  in  David.  Fuit  enim  Deus  David  bona 
promittens  quasi  sol  oriens,  cujus  radiis  poterat 
jucondissime  frui,  si  nullius  peccati  nebula  interve- 
nisset,  quae  illud  promissum  videbatur  impedire, 
quo  dictum  erat :  De  fructu  ventris  tui  ponam  super 
sedem  tuam  (Psal.  cxxxi);  et  alibi  :  Juravi  David 
servo  meOf  usque  in  asternum  prasparabo  sedem  fuam, 
tt  tedificabo  in  generationem  et  generationem  sedem 
iuam  (ibid.  lxxxviii).  Interveniente  vero  peccati 
nebula  splendida  veracis  Dei  promissio  impedita 
foisset,  nisi  quod  Deum  decuit  ita  in  suis  sermoni- 
bus  justiOcari,  ut  non  posset  per  mendacium  super- 


EPISTOLA  XXVITL 
Idem  ad  quasdam  sanctimoiiitdeR^  forie  Admotttcmr* 
de  fidei  robore  •  ac  puriiale  cj^Empiit   ceutUTmdi 
evangelici. 

Charissimis  in  Christo  soLoribuSp  Fr.  G,,dcvoUf 
orationes* 

Aliquando  vobis  loquens  ct  scribens  formati  ct 
suggessi  Yobis,  quanlum  Dcus  di^nctus  est  prR.^sLi  * 
re,  verba  et  sensuro  oratiooum^  quas  ad  Deum  mii' 
teretis  tanquam  incensum  suavissimi  odoris.  Sed 
postea  nolens  vos  esse  pusill»  fldei,  quoniam  pu- 
sillitas  fidei  multum  obsistit  orationis  exauditioni, 
cccpi  donante  Deo  vos  ad  magnam  fidem  informare, 
cui  oinue,  quod  recte  optaturi  est  coram  Deo  ia- 


Ct5 


GERHOHI  PRiEPOSITI  REIGIDgRSPERG. 


M6 


peirabile.  Probat  boc  ille  centurio  cujus  magnam  A  pes  ipse  mei  regiminis  praesentiam  et  potentiam  ex  • 


fidem  Dominus  admirans  ait :  Non  inveni  lantam 
fidem  in  Urael  (Luc*  tii).  In  hoc  autem  erat  ma- 
gnitudo  fidei  ejus  laudabilis,  quod  non  opus  esse 
arbilrabatur,  ui  corporali  praesentia  venirel  ad  sa- 
nandum  puerum  aBgrotum  semper  et  ubique  prae^ 
aens  ordinator  omnium  rerum,  quas  ordinat  non 
sicut  operalor  extrinsecus  ordinat  opus,  verbi  gra- 
tia  molendinum  sive  alicujus  domus  aedifieium,  scd 
sicut  intrinsecus  et  immobilis  ac  tenax  vigorearun^- 
dciii  remm. 

Ijniiclur  liunc  ccnturiouem  spiritus  et  animus 
Tiof^ter  liabi^ndo  sul>  ae,  non  super  se  milites,  id  est 
^arias  cofesitaltones,  val  in  bono  vel  in  malo  mili- 
taiite^,  H  dicAi  liuic,.  id  estmalae  cogitationi :  Vade 


bJbendo  suam  obedientiam,  ila  ut  non  sit  mibi  ne* 
cesse  ut  ego  animus  ad  pedem  mei  corporis  vadam 
et  mittam,  quoniam  ipse  mei  nutus  persentit  sibi 
prapsentem  sibique  intrinsecus  insllam  eflicaciam» 
quoniam  ego  spiritus  illi  praesto  vitam,  mihi  a  meo 
superiori  tibi  etiam  interiori  praesiilam;  nonne,  in- 
quam,  similiter,  imo  multo  superexcelientius  Deus 
in  se  mauens  omnino  stabilis  dat  cuiicta  moveri» 
multo  ipse  praesentior  extremissimis  creaturis,quam 
ego  crealus  spiritus  corporis  mei  eliam  intimis 
membris?Si  ego  qualjscunque  centurio  sub  iilius 
potestate  constilutus  dico  servo  meo,  id  est  corpoii 
meo  :  Fac  boc  et  facit  (dico  autem  non  sono  vocis 
sed  nutu  voluntatis,  quanto  magis  iile  quxcunquo 


tt  vadit :  et  alit,  scilicet  bonae  cogitationi  dicat :  ^  voiuit,  fecit  in  coeioet  in  tcrra  et  in  omnibus  abys- 

sis  ubique  totus  ita  praesens ,  quemadmodum  ego 
animus  et  anima  membris  corporis  mei  singuiis  io^ 
tus  et  tota  sum  praesens?  Et  si  ego  non  scindor  in 
partes,  ita  ut  pars  mei  sit  in  uno  ocuio  corporis 
mei  et  pars  in  altero,  quoniam  partes  divisivas  non 
babeo,  quanto  magis  ille  sic  est  unus  individuus 
Deus,  ut  non  sit  ejus  altera  pars  in  coelo,  aitera  in 
terra,  quoniam  pleni  sunt  coeii  et  terra  majestatis 
gloriae  ipsius? 

Gur  itaque,  o  Saivator  ubique  praesens,  dicis  mihi 
pro  puero  meo  roganti :  Ego  veniam  et  eurabo  eum? 
(Matth.  VIII.)  Quo  venias,  qui  ubique  es?  quoniodo 
intres  sub  tectum  meum,  quem  coeii  coelorum  non 


Vtm  et  unit :  et  iervo  tuo,  id  est  corpori,  quod 
casligal  et  in  scrvitulem  redigit,  confidenter  dicat 
ipse  uuiuius  :  (nc  hoc^  ^ciiicet  utile  opus  aliquod,  et 
(acil,..  Pcipcodal  quoque  ipse  animus  tanquam  dis- 
crL-liis  mjiiirio,  quia  mh  potesiate  divina  constiiu^ 
fui,  ita  et  cogiiationibus  et  corpori  suo  imperat,  ut 
nullo  ad  boc  internuntio  indigeat,  quoniam  per  ta- 
citum  voluntatis  nutum  et  mala  cogitatio  fugalur, 
et  bona  advocatur,  atque  corporis  pene  tota  motio 
regitur  uutu  mentis  voiuntario  sine  quolibet  inter- 
nuntio. 

Verum   quomodo   centurioni    tunc  famulantur, 
quos  habet  sub  se,  si  ipse,  cum  sit  sub  praetoria  et 


imperaloria  poiestate  constilutus,  obediens  fuerit  q  capiunt?  Forte  venias  secundum  camis  carnaiem 

prassentiam?  Sed  caro  nonprodeet  quidquam(Joan. 
vi).  Non  per  divinitatem  sibi  insitam,  quae  divini- 
Us,  cum  sit  ubique,  suffidt  mihi  tuum  velle,  suffidt 
mihi  tacitiim  voluntatis  tuae  imperium.  Quae  volun- 
tas  ut  etiam  foris  innotescat,  dic  verbo  et  sanabitur 
puer  meus  (Matth.  viii).  Tu  enim  es  Yerbum,  per 
quod  facta  sunt  omnia,  non  quod  desinit  prolatum, 
sed  quod  permanet  natum.  Diiit  enim  Pater  tuus, 
et  facta  sunt  orania.  Dixit,  hoc  est  aeternum  Verbum 
genuit,  non  sicut  carnalis  pater  gignit  filium,  sed 
sicnt  prudens  animus  giguit  prudens  consilium, 
quod  consilium  in  animo,  et  ab  animo  genitum  sic- 
ut  non  potest  ab  ipso  animo  separari,  sic  tu  non  po* 
tes  a  Patre  tuo  separari.  Nam  etsi  consilium  voca- 


suo  superiori,  cui  si  inobediens  et  rebellis  fuerit, 
rebeilionem  quoque  in  subditis  suis  inveniet  con- 
tra  se,  quam  diu  ipse  noluerit  superiori  obedire  : 
ita  e:  noster  animus  quasi  centurio  Deo  regi  sem- 
piterno  subjectus,  illi  obediendo  erit  potens,  iilum 
couteranendo  liet  impotens,  ut,  etsi  dicat  malo  mi- 
liti,  vade,  non  vadat,  sed  neque  suimet  ipsius  po- 
testatem  habcat.  Gaeterum  nos  agimus  de  bono 
centurione  sub  poteslate  sui  superioris  oliedien- 
ter  constituto,  et  ideo  potenti  et  vaiido.  Talis  igi- 
tur  animus  sub  potestate  divina  bene  dispositus 
ad  exemplum  evangelici  centurionis  ita  poterit 
secum  argumentari  :  Si  ego  interior  homo,  sub 
potestate  invisibilis  regis  constitutus,  ita  cogita- 


tiones  in  me  et  sub  me  militantes  rego  ut  totum  I>  lem  sermonem  induat,  ut  foras  ad  audientium  et  in- 


Uuc  regijoeii  tiat  iulnn&eco  quodaiu  inipcrio,  cui 
iieque  eogilatio,  ncijue  ulla  resiiilerc  poicU  corpuris 
Bl4lio,  quanto  magis  iuvjciac  virtulis  auclorel  in^u- 
perabiljs  imperii  rei  ac  seiiiper  magniOcus  irium- 
plalor  sccreti&sinjo  ei  ininjiseco  fiuje  voiunl;jLis 
nulu  et  adveniai  domijiptjonis  vircs  reprimitj  ci 
iioiia  dcptjHeudo  (Sicut  ego  malaa  cogitaiiones 
€um  dcpclLo  pcr  ipi^ius  amiliiim),  satubrla  fficii 
adessc,  sicut  ego  bonas  cogiiaiioncs  cum  volo^  facio 
adcsse,  Nouiic  sieut  egoniilla  mobililiuc  iocaJi  dis- 
ciivro,  seJ  iurr^  me  mancuis  mobilitatcs  cogita^ 
lionLim  ct  sensuum  seu  membrorum  summa  fa* 
ciliiate  sine  iniernuntiis  di&pono  ;  vcrbi  graiia, 
cum  voio  ut  se  pes  movojit,  0{  quod  volo,  ien(it4|uc 


.  telligentium  mentes  procedat,  nibilominus  tamen  in 
gignente  animo  permanet  etiam  cum  per  sermonem 
ad  aliorum  roentes  procedat,  cumque  ipsum  consi- 
iium  sese  aliorum  intellectibus  inserit,  illum  tamen, 
a  quo  genitum  est,  non  relinquiL  Sic  tu,  o  Jesu, 
seterni  Patris  a;tei*num  Verbum  sive  consilium,  licet 
humanam  substantiam  induens  foras  processeris» 
cum  Patre  tamen  et  in  Patre  unum  atque  idem  per- 
manens,  ab  iilo  nusquam  et  nunquam  recedis  : 
Quoniam  tu  et  ille  non  duo  estis  Dli  sed  unus  Dcus, 
cnjus  est  hoc  diclum  :  Ccelum  et  terram  ego  impleo 
(Jerem,  ixiii).  Absit,  ut  ego  bomo  sub  polcstate 
constitutus  te  tam  immensum,  tam  inestiraabilem 
sub  tectum   meum  eoarctem ,  quod  faccrem  quo- 


Ctl 


EPISTOLiC. 


618 


dafnittodo,  si  te   in  liia  ilivinitate  uila  forma  cir- A  vermis  siim.  Ilomo  si\m,  iitdixi,  natus  de  muiicre^ . 


camscriptam  a^iimarem. 

Est  aulem  circumsmpliim,  quldquid  cxtensum  in 
k>ngum,  latum  el  altum  ipsiui  lotigitudinis,  Utitudi- 
nis  et  altitudinis  aliquem  Iiabet  terminum.  At  tu, 
sloe  longitudinis  locali  dimensione,  altingis  a  Hne 
usqiie  ad  (inem,  lioc  est  ab  exordio  crealuraruni 
usque  ad  finem  earum  ;  siiie  latitudine  iocali  coni- 
plecteris  omnia  loca,  et  sinc  locall  altitudiue  si*per- 
exccllis  omiiia  non  solum  visibiJia,  scd  invisibilia. 
Tu  gyruro  coeli  circuisti  sine  locali  mobilitate,  tu 
coelorum  contines  thronos,  tu  abyssos  iiuucris,  tu 
montcs  ponderas,  tu  terram  palmo  noncludis,  tu 
nusquam  includeris.  Et  ego  roe  dignuni  xstimem,ut 


brevi  vivens  tempore,  ropletus  mullis  miseriis,  qui, 
quasi  flos  egressus  conteror,  et  fugio  velut  urobra, 
nunquain  in  eodem  slalu  permaneiis»  Et  tamen  ha- 
bectmb  me  mililes,  mWilQs  ei  servos,  et  oliediunt 
mihi,  cum  ego  non  sim  libcr  omnino.  Sub  potesiate 
quippe  conslitntus  sum  ,  centurio  sum,  non  rex, 
non  saltem  tetrarclia  ut  Ilerodes  aut  Pilatus,  sed 
ceniurio^  sub  tetrarcha  conslilutus.  Et  habeo  sub 
me  miliies.  El  dicc  huic :  Vade  et  vadit,  et  servo  meo : 
Fac  hoc  et  facit  (Luc,  vii).  Quanto  magis  tuae  ma- 
jestati,  tuae  volunUti,  tuae  jussioni  obedient  omnia 
per  te  creata,  per  te  hactenus  gubemata  el  deinceps 
gubernanda,  in  te  subsistentia,  quoniam,  si  tu  non 


intres  sub  teclum  ineuro!  Absit  a  me  talis  cogitatio!  ^  sustentares  omnia,  in  nihilum  uipote  de  nihilo  facta 


talis  upinio,  ut  te  drcumscriplibilem  aut  formatum 
nllatenus  aestimeiu,  quoniam  tu  es  ante  omnem  for^ 
natum  Deum,  sicut  dicis  :  Ante  me  non  est  formar 
iu$  Deus  (Isai,  xLiii).  Potius  id  credam,  quod  tu  sis 
forma  informans  omnia  formosa.  Nam  ideo  terre- 
nus  homo,  quem  assumpsisti,  formosus  est  prx  fi- 
llis  horoinuro,  quod  tu  forma  xterna,  pulchritudo 
scmpiterna  illum  prae  caeteris  inhabitas ,  ut  eum 
speciosum  forma  prae  cunctis  exhibeas,  dum  in  tan- 
tum  tibi  huroanani  naturam  associas,  ut  tu  in  ho- 
mine  assumpto  unus  Christus,  unus  rex,  unus  pon- 
tifex,  unus  idemque  secundum  assumptam  humani- 
tatem  exhibeas  le  visibilem,  invisibilis  permaneiido 
secundum  Divinitatero  ubique  prxsentero. 

Dic  igitur  verbo,  et  sanabitur  puer  meus,  Dic  po-  C 
tenti  Toluntatis  imperio,  et  hoc  ipsum  iniperium 
proountia  vcrbo,  ne  puletur  casu  accidisse  salus 
puero  meo,  ut  tii  glorificeris  audito  hoc  miraculo,  ul 
<n^aris  ubique  praesens  esse,  ut  agnoscatnr  impe- 
riuro  tuum  inseparabile,  quod  nulla  locorum  iiiier- 
jectio  poteiit  intercipere,  quoniam  sicut  es  ubique, 
sic  regnas  ubique;  nec  tibi  est  aliud  esse,  aliud  re- 
gnare  sicut  regibus  terrae ,  quorum  esseniia  fuit 
priusquam  eorum  potentla.  Tua  vero  potentia  non 
est  aliud  quam  lua  essentia ;  et  ideo  sicut  essentia 
tua  confert  esse  omnibus,  quae  sunl,ita  regnum 
tuam  est  regnum  omnium  saeculorum,  et  dominatio 
tua  in  omni  generatione  et  generatione,  nec  est  qui 
resistat  in  regno  tuo  Toluntati  tuae. 

Nam  et  ego  homo  :  homo^  non  Deus;  homo  fiagi- 
lis,  non  Deus  immortalis ;  homo  initium  habens,  tu 
Beus  initio  et  fine  carens.  Homo  sum,  hominis,  imo 
morlalium  hominum  Filius.  Tu  lilius  hominis,  id 
est  incorruptae  genitricis.  Homo  suro  peccatis  gra- 
\atus.  Tu  Deus  et  homo  ad  purganda  peccata  solus 
idoneus.  Homo  sum  natus  non  de  virgine  intacta, 
sed  de  muliere  corrupta  ;  homo  sum,  cinis  sum, 


eaderent,  et  subsistere  non  valerent,  tu  superior 
omnibus,  tu  subterior,  tu  interior,  tu  implens ,  tu 
circumplectens  omnia,  esse  praestas  entibus,  quod 
est  et  lapidum  ;  vivere  viventibus ,  quod  est  Iiomini 
commune  el  arboribus;  sentire  seniientlbus,  com- 
mune  cum  animalibus ;  intelligere  intelligentibus, 
hominibus  et  angelis.  Incommuiabilis,  indivisibilis^ 
inlocalis,  intemporalis,  invisibllis ,  incomprehensi- 
bilis  in  tua  divinitate,  solo  vcrbo  poteris  puero  meo, 
corpori  meo,  spiritui  meo.  cuilibet  charissimo  meo 
salutem  restiluere  ac  restitutam  conservare.  Ideo 
sullicit  tibi,  licet  omnia  scienti,  breviter  dicere : 
Domine,  puer  meus  jacet  paralyticus  in  domo^et 
male  torquetur  (Matlh,  viii). 

Audiens  autem  Jesus  miratus  est  (ibid.),  Miratur 
fidei  magnitudinem,  qui  non  miratur  totius  orbis 
ampliludinero ;  el  quoniam  fidei  magnitudo  placuit» 
postulatis  acquievit,  flexus  ad  misericordiam  non 
verborum  multitudine,  sed  fidei  magnitudine.  Sicut 
credidisli,  ^k, /iat  tibi  (ifriV/.).  Magnifice,  mirifice, 
inconcusse  credidisti,  qui  me  bominem  parvulum 
cernens,  Deum  ubique  praesentem,  ubique  omnipo- 
tentem  proieslaris,  dum  pro  salute  pueri  tui  resti- 
tuenda  solum  verbum  meura  sufficere  arbitraris. 
£i  go  sicut  credidisti^  fiat  tibi  (ibid,). 

0  Domine  Jesu,  qui  sedes  in  dextera  Patris,  in- 
terpellans  pro  nobis ,  pontifex  factns  in  aeternum  I 
Da  nobis  tantam  fidei  puritatem,  quanta  sufllcit  ad 
videndam  nunc  in  speculo  Scriptuiaruro  et  creatu- 
rarum  tuae  majestatis  claritalem  :  quatenus  qui 
jam  te  ex  fide  cognosctmus ,  usque  ad  contcmplan- 
dam  speciem  tuae  celsitudinis  perducamur,  duccnte 
iios  bono  Spiritu  tuo  in  terraro  rectaro,  cum  quo 
Spiritu  et  sempiterno  Patre  tibi  sit  in  tuis  electis 
et  praedestinalis  gloria,  et  contra  omnes  inimicos 
victoria,  vivenli,  regnanti  et  dominanti  per  omnia 
ei  in  omnia  saeculorum  saecula.  Amen. 


Patrol.  CXCIIl. 


20 


619 


GKUUOIIl  PRyEPOSITI  REICHERSrKUG.  620 


VEN.GERHOHI 

PRifiPOSm  RElCHEttSPERG 

COMMENTARIUS  AUREUS  IN  PSALMOS 

ET  CANTICA  FERIALIA 

Quo  prffller  amplam  luculentamque  divini  hujus  libri  expositionem  magna  quoque  oars 

bistoriffl  cMitroversiarumqu*  illorum  temporum  continetur; 

accesserunt,  ubi  ille  deficit ,  suppiemcnta  necessaria  ex  nondum  edito  in  eosdem 

Psalmos  Commentario  viri  eodem  saeculo  longe  celeberrimi 

HONORII  AUGUSTODUNENSIS 

ORD.   S.    BBN. 

Prodeunl  nunc  omnia  primum  lumjunctim  com  rdiqufe  Thetmri  aneedotorum  «omumi  tomis,  quonim 
hic  quinlus  esl,  tum  eiiam  separatim,  cx  ms.  codd.  Reichersperg.  cl  Mellic. ,  opera 

el  sludio  RR.  PP.  Bernardi  Pez,  Benediclini  ei  bibliolhecarii 
Mellicensis  el  FcUcis  Mariae  Wirtenberger,  ord.  Serv.  B.  Marise  Virg.  coucionaloris. 

(.\uguslx\inilclic.  et  Grxcii,  anno  1728.) 

PARS  PRIMA. 

INCIPIT 

EPISTOLA  GERHOHI   AD  EBERHARDUM 

ARCIIIEPISCOPUM  SALZBDRGENSEM. 


BeseUel  firius  Vri,  filHBur  de  trtbu  Juda^juncto  A  et  muliercs  mente  devota  obtulerunt  donaria^  ul  /if- 

sibi  OUab  plio  Achisamech  de    tribu  Dan   {Exod,  rent  opera,  qum  jusserat  Dominus  (Exod,  xxxv,  22 

xxxviii,  22  et  23),  replctus  intelleclii  et  sapieniia  et  seqq.).  Porro  non  Beseleel,  qui  tabernaculum  et 

fabrefecit  tabernaculuni  testinionii,  Domino  jubentc  utensilia  ejus  operatus  est,  sui  operis  dedicator,  aut 

ac  populo  Israel  adjuvante.  Yiri  enim  cum  mulieri-  sanctificator  esse  poterat,  quia  pontifex  non  fuit. 

bus  prwbuerunt  armillas,  et  inaures,  annulos,   et  Moyses  autem,  quifoflricio  functus    archiepiscopi, 

dextralia,  omne  vas  aureum  in  donaria  Domini  sepa-  consecrare   potuit  eliam  fralrem  suum  Aarou  in 

ratum  est,  Si  quis  habuit  hyacinthunu,  et  purpuram,  pontificem,  tabcrnaculum   quod   ipse  iion  fecerat 

coccumque  bis  tinclum,  byssum,  et  pitos  caprarunu,  sancliUcare,  ac  dedicare  idoneus  erat,  qui  et  erexit 

argenti  et  mris  meialla,  obtulerunt  Domino,  ligna-  illud,  unxilque,  ac  sanclitlcavit  cum  omnibus  vasis 

que  setim  in  varios  usus,  Sed  et  mulieres  doctw  de-  suis.  Quorsum  islud  ?  Ut  tu  Eberliarde,  pnesul  san- 

derunt  qncB  neverant,  dederunt  hyacinthum,  purpu-  ctae  Juvaviensis  Ecclesiaj,  promptum  exliiboas  te  aJ 

ranij  et  vermiculum,  ac  byssum,  et  pilos  caprarum  considerandum  quod   ego,  licet  miiiimus  in  liibu 

sponte  propria  cunctu  tribuentes,  Prxncipes  vero  ob-  Juda,  verilalem  scilicet  contitenliuiii  particcps,  la- 

lulerunt  tapides  onychinos^  el  gemmas,  Omncs  viri,  men  confessionis  eorum  devolus  feci  Dco  jnLentc  . 


«:i1 


COMMEN TAUmM  IN  PSALMOS.  —  PARS  f. 


C2i 


Qma  Deui  chantas  esl  (/  Joan.  iv,   8),  qua^  milii  A  de  talibus  in  lege  mandat,  ut  igne  torreanlur  a  sa- 


Imc  opos  iryunxit,  cujus  te  archiepiscopum  cupio 
esse  dedlcatofem.  Nempe  viri  et  mulieres  in  hoc  fa- 
ciendom^javenint,  quiaprincipes  ante  me  Psal- 
inorum  expositores,  quasi  lapides  ouychinos  et 
i;eininas  pretiosas  mihi  prsboenint,  sententias  vi« 
dcUcet  summo  arUftcio  politas,  et  quasi  opere  gem- 
mario  sculptas,  qvas  meo  dictamini  sic  inserui,  ut 
nnnc  verfoa  eorum  com  sensu,  nunc  sensum  eorum 
Terbis  meis  intexens  de  meo  nihil  apposuerim,  quod 
non  aptecohaereathisqus  principes  orlhodoxi  prae- 
buenint,  qui  Psalmos,  aliasque  Scripturas  divini* 
tus  inspiratas  ante  me  tractaveront :  horum  ego 
pusillus  vestigia  sequendo  cum  Ruth  Moabitide 
spicas  lego,  qirae  illorum  plena  falce  meteotium  po- 


cerdote,  qtii  elevat  hujusmodi  fasciculum  coram 
Domino.  Et  tu  ergo  sacerdos  legitime,  si  qoid,  ut 
putatur,  novum  in  scriptis  meis  repereris,  noli  sta- 
tim  repadiare,  sed  igne  sancti  Spiritus  adhibito, 
prius  inter  me  ac  te,  aliosque  fldeles  fiat  inde  fa- 
miliaris  collatio,  et  si  opus  fuerit  aliqua  talis  con- 
sequenter  emendalio,  qnae  viriditatem  spicanim  sic 
torreat;  ut  grana  in  eis  latentia  non  destruat.  Sic 
beains  Augustinus  in  libris  Retractationum  fecissc 
legitur,  ubi  opus  esse  putabatur.  Magni  ergo  viri 
exemplo  edoctus,  nolo  sic  in  verba  mea  jurari,  ut 
non  paliar  inde  aliquid  retraclari.  Quin  potius  ego 
ipse  illud  retractabo,  si  quid  in  eis  reperietur,quod 
sano  sensui  repugnans  esse  judicabitur,  ab  his 


tuenint  superesse  manibus,  grandes  acervos  in  hor-  B  duntaxat  judicibus,  quorum  simplex  et  bene  purga- 


rea  Domini  convehentibus.  Mecum  vero  bene  agi- 
tinr»  si  inihi  aliisque  famelicis  id  ipsum,  quod  esu- 
rio  esurieniibus  et  petentibus,  vel  spicas  ab  anti- 
<iai8  messoribus  derelictas  dabit  Dominus  messis 
fricare,  atque  inde  grana  elecia  elicere,  vel  micas 
de  roensa  divitum  domiuorum  cadenies  colligere, 
nt  iiberemur  a  fame,  quas  oppressura  est  iEgyptios 
noo  inveaturos  cibum,  nisi  veniant  ad  verum  Jo- 
sepb»  se  suaque  dedenies  in  servitutem  regiam.  Ac- 
cipe  igitur  hunc  spicarum  fasciculum,  primam  vi- 
delicet  partem  exposilionis  in  Psalterium.  In  quo, 
si  videbuntur  aliquae  spicae  quasi  ob  novitatem  vi- 
reotes,  nec  eas  in  sacriflcio  Dominus  reprobat,  qui 


tus  est  oculus,  quaiium  lUt  Eberharde  praesul,  milii 
appares  pnecipuus  :  cujus  oculi  sunt  oculi  coium- 
barum.  Nolo  ego  nigris  corvorum  oculis  opus 
meam  ingerere,  quorum  rostra  paraia  sunt  ad  la- 
niandum,  quia  nescicnt  oscula  columbarum.  Tuis 
autem  columbinis  oculis  credo  piacitiirum  quidquid 
videris,  et  probabis  rationi  et  verilati  consenla- 
neum,  cui  eliam  non  dubito  gratum  fore  gemitum » 
vei  cantum  columbinum  in  Expositione  Psalmo- 
rum  crebro  interpositum  secundum  desideria  fide- 
lium  istud  opus  petentiuro,  quibus  negare  non  au« 
deo  quidquid  possum  in  Domino. 


MAGISTER  AD  DISCIPULOS. 


Apostolus  Joannes,  rogalus  ab  episcopis  Asiic  C 
aliarumquc  rccloribus  Ecclesiarum  conscribere  de 
diviniuie  Cfirisli  Evangelium,  non  consensil  ro- 
ganlibus,  nisi  oratione  ac  jejunio  per  triduum  snl- 
agerent  a  Deo  sibi  oblinere,  ut  ipse  digna  merere- 
lur  scribcre.  Si  tanlus  apostolus  Chrisli  specialis  di- 
leclus  non  pr»sumpsit  majora  se  non  adjutus  jcju- 
nio  et  oratione,  quid  mirum  si  ego  inter  peccatores 
roagnus,  inler  sanclos  minimus,vel  nuUus,  vix,  aut 
nullalenus  audeo  facere  quod  rogalis?  Atlamen,  quo- 
niam  omnia  possibilia  credenli,  non  credo  impossi- 
bile,  adjuvanle  vera  flde,  utsatisfiat  spei  ac  dilectioni 
Tcstrae,  sperantibus  vohis  ac  dcsidcranlibus  una 
roecura  Ule  de  Psalmis  pabulum,  quo  saiietur  in 
bonis  desiderlum  noslrum.  Nam  et  hoc  ipsum  in 
Psalmo  promittilur,  ubi  dicitur  :  Benedic,  anima 
mea^  Demhio  .  et  omnia  qum  intra  me  $unt  nomini 
%aneto  ejus.  Benedic^  anima  mea,  Domino :  el  noli 
oblmsci  omnes  retributionet  ejus.  Qui  propitiatur 
wmnibus  iniquitatibus  tuis :  qui  sanat  omnes  inprmi- 
tates  tuas.  Qui  redimil  de  interitu  vitam  tuam  :  qui 
coro7iat   U  in  misericordia  et  miserationibus,  Qui 


repiet  in  bonis   deiiderium  tuum   (Psof.  cn,  1  ct 
sqq.) 

Itaque  ut  ipse  repleat  in  l>onis  desiderium  ve* 
strum,  et  nostrum,  aliorumque  fldelium,  quoruni 
forte  ad  notitiam  est  opus  nostrum  deventurum . 
Vos  in  oralione  Dominica,  ubi  dicitis  :  Panem  no^ 
trum  quotidianum,  sive  supersubstantialem  da  nobis 
hodie  (Luc.  xi,  2;  Matth.  vi,  H),  hoc  ipsum  tenele 
in  dcsiderio,  ut  panis  quotidianus  et  supersubstan- 
tialis^  quem  quotidiana  psalmodia,  et  supersub-< 
staniialie  psalmodiae  inteliigenlia  continet,  nobis  ad 
sapiendom  ct  erogandum  sufficienter  abundet.  Est 
enim  sancta  psalmodia  quasi  arca  foederis  circum- 
tecia  ex  omni  parte  auro  purissimo  et  mundissimo. 
Est  in  ea  spirilualis  intelligentia  quasi  urna  aurea 
habens  manna,  id  esl,  panem  de  cobIo  datum,  ha- 
bentem  omne  delectamentum,  et  omnem  saporem 
suavitatis.  Et  sicut  quondam  arca  foederis  haliens 
manna,  non  erat,  coram  popiilo  cxtra  sancta,  vel 
conspicienda,  vel  tangenda  nisi  prius  liyacinthinis 
vclaroinibus,  et  aliis  teguininibus  obvoluu  :  sic 
inilii  videtur  psaimodia,  sonare  in  ^cclesia  coram 


€i3 


CERHOIII  PRiEPOSlTI  REICHKRSPI^UG. 


0^1 


rpopuio  sub  muUo  flgurarum  velamenlo,  quod  non  A  venial,   quod   pei  feclum  esl,  cvacualo,  quod 


^penUiis  esl  alisirabendum,  nisi  inira  Sancta  sanclo- 
Tum,  ubi  facie  ad  facicm  videbitur  Deus  deorum. 

JTuncenim  cessantibus  liguris  omnibus  clarebit,  ei 
apparebit  veritas,  ubi  absque  figurarum  velaminU 
bus  omnis  sptfitus  laudabil  Dominum. 

Nunc  interim  nobiscum  bcne  agitur,  si  in  bonis 
iu  replebUur  nostrum  desiderium,  ut  satisGai  nobis 
ad  repellendum  vitae  istius  taedium  per  nectaream 
Psalmorum  intelligentiam,  quam  Deo  favente  ap- 
prehendere  opUmus  Patrum  vestigiis  inbap.rendo, 
atque  illorum  senteutias  coliigendo ;  ,neque  his  ali- 
quid  iuterserendo,  nisi  quod  eorum  fidei  consonet, 
quodque  legentium  fidem,  spem  et  cliariutem  sedi- 
(icet.  Si  quis  Umen  legere  dignabitur,  qiiod  mihi 
servorum  suonim  ultimo  divina  pieias  revelare 
dignau  fuerit  ex  parte  cognoscendum,  ex  parte 
propbetandum,  ad  hujus  vitae  fastidium  relevan- 
dum,  xternxque  vitse  inflammandum  desiderium, 
ubi  est,  et  eiciundum  ubi  necdum  est,  quoadusque 


ex 

parte  esl  (/  Cor.  xiii,  10).  Cum  enim  gloria  Dei 
non  ex  parte,  sed  loU  manifestabitur,  tunc,  ut  ait 
PsalmisU,  Saiiabor  {PsaL  xvi,  15),  si  nunc,  esurio 
et  sitio  justitiam,  et  Dei  gloriam.  Sed  h»c  aaiietas 
reservanda  est  in  patriam.  Et  nobiscum  beiie  agilur 
in  via,  si  nobis  in  delecUmento  psalmodiae  satietas 
erit  viatica,  et  itiueraria,  qualis  dau  est  Eliae  am- 
bulaturo  in  uuius  cibi  fortitudinc  quadraginta  die* 
bus,  et  quadraginU  noctibus  usque  ad  montem  f>ei 
Horeb.  Quadra^nta  diebus  et  quadraginta  noctibus 
{IJIReg.  XIX,  8),  designat  vitx  istius  terapus  labo- 
riosum,  in  quo  deflcienle  nostra  fortitudine  opus 
habemus  illius  cibi  fortUudiue,  cujus  fortitudo  cum 
nescit  deficere,  non  desinit  reflcere,  atque  coiifor- 
^  Ure.  In  iUius  ergo  cibi  fortitudine  claudus  ego,  ac 
debilis  aggrediar  diaetam  proposili  mibi  .itiueris, 
non  in  mea,  quse  nulla  cst ;  sed  iu  cibi  confidens 
fortitudine,  qui  potest  infirma  nostra  suflicienler 
conforUre.  Amen. 


PROOEMIUM. 


Jucundum  sit  fibi  eloquium  meum  (PsaL  ciii,  54),  o 
Triuius  sancta!  suavis  sittibi  laudatio  mea,  turris 
fortissima  nomen  Domini  (Prov,  xviii,  iO),  nomen 
Trin»  Uiiilatis,  et  Unius  summ»  Triniutis  enuii- 
fiativum,  nomen  Patris,  ei  Filii,  et  Spiritus  sancti. 
Cujus  laudi,  cujus  honori  et  glorix  iu  hoc  prxsenti 
opcre  proposilum  nobis  est,  intentionem  nostrara 
dedicai^e,  pasluni  quaerendo  in  pascuis  pastoris  Da- 
\id,  qui  priinus  et  praecipuus  om:iiuin  propheUrum 
gloriosum  sanclx  Triniutis  nomen  evidenter  enun- 
tiavil.  Cujus  trino  sapore  in  Psalmis  ter  quiiiqua- 
geiiis  ipse  pastor  egregius  oves  raiionales  pavit,  et 
pascel  usque  iu  fiiiem  sxculi.  Ipsc  est  eniin,  de  quo 
iii  laudibus  Patrum  dicilur  :  De  omni  corde  suo 
laudavit  Dominum^  et  dilexit  Deum,  qui  fecit  iUumt 
€t  dedit  illi  contra  inimicos  potentiam^  et  stare  fecit 
cantores  contra  altarCy  ct  in  sono  eorum  dulces  fecit 
modos^  et  dedil  in^  celebrationibus  decus,  et  omavit 
tempora  usque  ad  consummationem  vitoe  (EccH,  xlvii, 
40,  etc).  Yere  hic  paslor  egregius  dando  in  cele- 
bralionibus  decus  ornavit  tempora  usque  ad  consum- 
mationem  (ibid,)^  in  quibus  celebralionibus,  dum 
suaviute  musica  conditi  resonant  Psalmi  ejus, 
tempora  perornantur  usque  ad  consummationcm. 
Quia  temporalis  occupatio  in  Ulibus  celebrationi- 
bus  introductio  cst  in  xterniutem,  quam  credimus 
esse  omniuin  temporum  finemet  consummationem ; 
et  iu  oves  pascuae  hujus  ingredientes  et  egredien- 
tes  iuveniunt  pascua,dom  et  hic  ingressi  ovile  fidei 
habent  suavem  delccUlioncm  tcrnporalis  psalmo- 
dise,  et  egressis  de  corporalis  vila;  angustia  in  xtcr- 
nitatis   pratum  latissimum   flores  immarcescibilis 


C  boniutis  abundabunl  in  paslum  sempiternum  cer^ 
nentes  unum  trinum  Deum,  cujus  in  hac  viu  pa  • 
scit  nomeu  dulcissimum  quod  ^ut  prxfati  sumus) 
primus  omnium  propbetarum  luculenter  edixU  pa* 
stor  iste  insignis,  quem  pavisse  oves  patris,  et  sa- 
cra  historia  clarissime  narravit,  et  ipsemet  canit 
verbis  hujuscemodi :  Et  elegit  David  sertum  suum^ 
et  sustuUt  eum  de  gregibus  ovium,  de  post  fetanie* 
accepit  eum  (Psal,  lxxvii,  70). 

Apud  istum  pastorem  quod  in  pascuis  uberrimis 
est  sapidissimum,  gloriosum  videlicet  sanctae  Tri- 
nitatis  nomen,  primum  claris  (ul  pra^fati  sumus) 
personarum  distinctionibus  enituit.  Quia  ipse  pri- 
mus  Deum  Patrem,  Deum  Filium,  Deum  Spiritum 
sanctum  exprcssit ;  quod  Moyscs  noii.  feccrat,  qiii 

^  Deum  Creatorem  licct  signiiicasset  genuisse  Fi- 
lium,  qui  est  hoc  verbum,  quo  dixil,  et  facta  sunt 
(Psal,  XXXII,  9)  omnia  :  Unien  nec  gigiieiitem 
Deum,  nec  genitum  Vcrbum  clare  Patris,  ac  Filii 
nomine,  vel  Genitorls,  aut  Geniti  vocabulo  niani- 
festavit;  sed  crasso  velamine  facicm  suam  Uii- 
gendo  Deum  et  principium  in  signiflcatione  Palris, 
et  Filii  posuit  sic  dicens  :  In  principio  creavit  Deus 
cmlum  et  terram  (Gen,  i,  i).  Pro  eo,  ut  dicere  po- 
tuisset :  in  Filio  suo  fecit  Pater  calum  et  terram 
(Cen,  I,  !2).  Dicendo  autem  :  Spiritus  Dei  ferebalur 
super  aquas  (ibid,),  Tertiam  personam  pene  inaiii- 
festavcrat;  sed  quia  non  dixit :  Spiriius  Deus,  vel 
Spirilus  sanctuSf  reliclum  est  in  ambiguo  et  sub 
velamine  faciei  ejus,  quis  essct  illc  Dei  Spiriius, 
Nam  quidam  ingcniosi  arbilrantes  clarc  se  vidisse 
facicm  Moysi,  pulabaiit  illic  aerem  islum  significa- 


625  COMMENTARIUM  IN 

tuin  nominc  Spiritus^  quia  el  acr  dicitur  spiritus, 
ut  iUic  »piritn$  procellarum  {PsaL  x,  7).  Et  Spiri- 
lus  talis  nalurall  clemeniorum  ordrnatione  fertur 
super  aquas. 

Ita  nimirum  propler  homtnes  carnales  illius  tem- 
poris  velabatur  lunc  nomen  sanctae  Trinitatis  in 
lloyse,  qui,  licet  aliquando  noroen  Dei  trinum  in- 
sinuaverit  replicando  illud  tertiOf  ut  illic  :  Deu$  Ab' 
rakam^  Deus  haac^  Deu$  Jacob  mi&it  me  (Exod,  iir» 
15} ,  tamen  relativa  nomina,  personas  tres  distin- 
guentia  sub  velamine  vultus  sui  continuit.  Sed 
apud  istum  David  ( quod  nos  maxime  delectare  ac 
pascere  debet )  invenimus  manifestius  expressum 
fidei  nostrae  pabulum,  videlicet  sanctae  Trinitatis 
mysleriunu  Quomodo  manifestius  expressum  ?  Ni- 
niirum  non  solum  sicut  apud  Moysen  Iriplicato 
subsUntian  nomine,  quod  est  Deus,  exempli  gratia 
cum  dicit  :  Benedicat  no$  Deu$^  Deu$  no$ter,  bene- 
dicatno$  Deus{P$at.  Lxvii,  ver$.  ult,),  verum  etiam 
expressis  relativis  nominibus,  quae  sunt  Pater,  el 
Filius,  et  Spiritus  sanctus. 

Ait  enim  in  ipso  loqncns  Christus  :  Dixit  Domi" 
nu$  ad  me :  Fitiu$  meus  e$  tu  {P$al.  ii,  7),  subaudi- 
tar  :  natura,  non  adoptione.  Sequitur  emn  :  Ego 
hodie  genui  te  (ibid,),  Quod  dicit  hodie,  sic  intel* 
tigimus,  ae  si  diceret :  in  aelernitate,  in  immutabili- 
tjile.  Sicut  cnim  Hli  estesse,  et  non  fuisse,  aut  fu- 
turam  esse,  unde  et  ad  Moysen  dixit :  Ego  stcm,  qui 
$nm  (Exod.  iii,  i4).  Et  aJ  Jadaeos  :  Antequam, 
inquit,  Abraham  fieret,  ego  $um  (Joan.  viii,  5[8) . 
sic  in  genitura  ejus  neque  keri,  neque  cra$  admit- 
tit  intdlectus  fidei  nostne,  sed  solam  hodie.  Quod 
deinde  seqnimr :  Dominum  Patrem  dixisse  :  Po$tula 
m  me,  et  dabo  tibi  gente$  hareditatem  (iiam,  et  po$' 
ge$$ionem  tuam  termino$  terrm  (P$al.  ii,  8),  con* 
stat  esse  dictum  pro  humilitatenostrffi  natur«i^.  Quia 
secundum  hanc  servi  formam,  et  illi  congruit,  et 
nobis  necessarium  fuit  Patrem  postiilare,  id  estpati 
pro  nostra  salirte.  Nihil  eniin  aliud  intelligere  vo- 
kimus  hic  in  verbo  postulationis,  nisi  obedientiam, 
ciijiis  summa  est  sacramentum,  sive  sacrificium 
sacrosanctae  ejus  Passionis.  Itidem  in  alio  psalmo, 
enm  dici*.  idem  Deus  Pater  loquens  in  visione  san- 
etis  sais,  qoorum  seunum  esse  gratulabatur  David  : 
Ip$e  invocabit  me,  Pater  meu$  e$  tu.  Et  ego  primo^ 
genitum  ponam  illum  excel$um  pro  regibu$  terras 
(P$al.  Lxxxvtii,  27,  28).  Cum,  inquam,  hoc  di- 
cit,  et  relativa  exprimit  noraina  Patris^  et  Fi/jt,  et 
«tramque  exprimit  naturam  unici  Filii,  Nam  se- 
cundum  natnram  divinam  ipse  ait  :  Imocabit  me^ 
Pater  meu^  et  tu  (ibid,).  Et  seeondum  humanum  : 
Dens  meu$y  et  $u$ceptor  $aluti$  meas  e$  tu  (ibid,). 
iuxta  htinc  sensnm  ait :  Iste  primogenitus  jam  ex- 
celstis  pra&  regibus  terrae  factus,  id  est  jam  a  mor- 
lais  soscitatus,  jam  ad  dexteram  majestatis  in  ex- 
celsis  aetema  sessione  sessarus  :  Ascendo  ad  pa- 
trem  meum,  et  Patrem  reiirum,  Deum  meum,  et 
Deum  ve$trum  (Joan,  xx,  47). 

Spiritum  $anctum  idem  David  primus  nomina- 


PSALMOS.  —  PARS  I.  6i^ 

A  vit  diceos  :  Ne  projicia$  me  a  facie  tua^  et  Spiriinm 
$anctum  tuum  ne  aufera$  a  me  (P$aL  L,  i5>.  Nsm 
eatenus  scribebatur  Spiritu$  Dei^  sive  Spiritus  Do- 
mini.  Hic  autem,  quod  sonorius  est^  :  Spiriium 
sanctum  primus  nominavit.  Itaque  relativa  noraina 
sanclae  TriniUlis,  quae  sunt  Pater,  et  FilTu$,  et 
Spiritu$  $anctu$,  hic  evidenter  edixit,  quse  ante 
ipsum  nec  Moyses,  nec  alius  sic  evidenter  expres- 
sit.  Ad  istuin  reproniissio  facta  est  cain  juramento, 
sicut  ad  Abraham,  beati  seminis,  quod  est  Ghri- 
stus,  quod  nasciturus  esset  de  semine  ejus  :  et  can- 
tans  misericordias  Domini,  dixit  ex  ore  ipsius  Do- 
mini :  Semel  juravi  in  Sancto  meo,  $i  David  men- 
tiar^  $emen  eju$  in  cternum  manebit  (P$al.  lxxxviii, 
30).     Unde   venerabUiter  attendeudum  est ;  quia 

B  beata  Trinitas,  quae  sese  Abrahae  exhibuit  iii  tribus 
angelis  pro  confirmatione  proniissionis,  sive  pro 
magnitudine  et  dignitate  promissi,  ipsa  sese 
pene  expressit  in  tribus  verbis  ad  David  in  pro- 
missione  ejusdem  seminis,  id  est  Christi  :  H(ec 
dicil  Dominus  exerciluum  :  Requiem  dabo  tibi  ab 
omnibu$  inimici$  tui$,  pr<Bdicitque  tibi  Dominui : 
quod  faciat  domum  tibi  Dominu$  (II  Reg.  vii,  11). 
In  istis  namque  verbis  initio  tants  promissionis, 
quan  intelligitur  ex  subseqaentibus ,  dum  dicil  : 
Cumque  compieti  fuerint  die$  tui,  et  dormieris  cum 
Patribu$  tui$,  $u$citabo  $emen  tuum  po$t  fe,  quod 
egredietur  de  utero  tuo,  el  firmabo  regnum  eju$  ux- 
que  in  $empiternum.  Ego  ero  ei  in  Patrem^  et  ip$e 
tedificabit  domum  nomini  meo,  Et  $tabiliam   thro- 

C  num  regni  eju$  u$que  in  $empiternum.  Ego  ero  ei  in 
Patrem,  et  ip$e  erit  mihi  in  Filium  (II  Reg.  vii,  12  et 
sq.).  In  istis,  inquam,  verbis  patenter  se  ostendit 
per  distinctionem  personarum  una  Divuiitas,  sum- 
mae  et  individuae  Trinitatis.  Quis  enim,  vel  quas 
persona  haec  dicit :  et  requiem  dabo  tibi  ab  \tmnibu$ 
inimici$  tui$ ,  nisi  persona  Patris  ?  Sequitur 
namque,  et  dicit  post  modicum  :  Ego  ero  ei  in 
Patremy  et  ip$e  erit  mihi  in  FHium.  Ergo  per- 
soua  illa,  de  qua  dicit  Dominus  Pater  :  PrcB- 
dicitque  tibi  Dominu$.  Ipsa  est  Dominus  Spiritus 
sanctus ,  qui  per  os  sanctorum  prophetarom 
pra>dixit,  'quemadmodum  et  Zacharias  dicit  :  Si- 
cut'locutu$  e$t  per  o$  $anctorum^  qui  a  $ciculo 
$unt  prophetaxum  eju$  (Luc,  i,  70).  Nam  de  quo 
protinus  ait,  quod  Faciat  domum  tibi  Dominu^^ 
ipsa  persona  est  Dominus  Filius.  Non  tre$  Do^ 
mini,  $ed  unu$  e$t  Dominu$.  ■.  Quanlum  potuit,  vel 
debuit  sacra  haec  Scriptura  sacramentum  hoc,  ct 
Cuturis  servavit,  et  illis,  qui  tunc  erant,  duhi  ipsa 
conderetur,  abscondit  hominibus,  quia  dislinclio- 
nem  trium  personarum  portare  non  poterant,  si 
eis  palam  praedicaretur. 

Quanta  vero  putas  juxta  vocem  evangelicam  in 
isto  habet  Pater  ?  Dixit  enim  Filius  :  Ctim  veturit 
Paradetu$  Spirilu$  veritati$,  ilte  me  clarificabit,  quia 
de  meo  accipiel,  et  annuntiabit  vobis  (Joan.  xvi,  1i, 
et  15).  Stalimque  su^tjunxit :  Omnia  qute  habet 
Pater,  mea  sunt,  propterea  dixi^  quia  de  meo  acci- 


627 


GERHOHI  PRiCPOSITl  REICHERSPERG. 


«W 


fieUetannuntiabU  vobis  {loan.  xvi,  14).  Quantaergo  A  stoli  ipsodie,  quo  datus  est,  perpendimos,  quia  de 


putasin  islo  habetPater,  quanta  deislo  accepttSpiri> 
tus  sanctus,  et  annuntiavit  apostolis,  ut  clarificetur 
Filius  D6i  ?  Delectat  valde  :  quia  postquam  ascen- 
dit  in  coelum  Christus  Filius  Dei;  etiam  antequam 
proc<Hleret  Spiritus  sanctus  apparens  in  linguis  ig- 
neis,  primum  quod  protulit,  de  isto  accepit,  et  Pe- 
tro  annuntiavit,  ut  diceret :  Scriptum  est  in  libro 
Ptalmorum  :  Fiat  habitalio  eorum  deterta^  et  non 
sit  (/ui  habitet  in  ea  :  et  episcopatum  ejus  accipiat 
atter  (Aet.  i,  20).  Jam  eiiim  factum  fuerat,  quod 
evangelista  Joannes  narravit,  dicens  :  Hcec  cum  di- 
xissetf  insufltavit,  et  dixit  eis :  Accipite  Spiritum  san- 
ctum  (Joan.  xx,  22).  Quodque  Lucas  ejusdem  dici 
vesperae  gesta   scribens  dixit  inter  caetera  :  Tune 


isto  accepit,  in  quo  Deus  Pater  testimonia  lidelia 
quam  plurima  Filio  suo  thesattrizavit. 

Si  vero  quis  movetur,  cur  islum  pastorem  quasi 
praecipuum  prophetarum,  vel  primum  inter  caete- 
ros,  imo  prae  caeteris  honoremus,  hoc  animadver- 
tat,  quod  prophetae,  non  pro  qualibet  futurorot» 
prxnuiitiaiione  prophetae  dicti  siiit,  sed  pro  eo  mt- 
xiine,  quod  de  regno  Dei,  de  regno  Christi  et  Ecele- 
siaesublimiterelocuti  sunt,prophetaedici  meruerunt. 
Siquidem  Moyses,  aul  Josne,  sive  Samuel,  qui  ante 
prophetais  fiierunt,  nihil  de  regno  Dei,  niliil  vel  panim 
de  poenis  iufemi,  nihil  vel  parum  de  judicioy  qoo  el 
justi  salvandi  et  impii  damnandi  sunt,  palam  verbis 
dixerunt;non  quodista  nescirenl,  sed  qiiod  camales 


aperuit  iilis  sensum,  ut  intelligerent  Scripturas(Luc.  B  nimiumterrsequeamaturesislanofireciperent.Atvero 


XXIV,  45). 

Ut  autem  impleti  sunt  dies  Pentecostes,  et  proce- 
dens  Spiritus  sanctus  a  throno  majestatis  sedit  su- 
per  singulos  eorum  tanquam  ignis;  apparuemnt 
enim  t7/ts  dispertitm  linguce  tanquam  ignis,  et  repleti 
sunt  omnes  Spiritu  sancto ;  et  cceperunt  loqui  variis  lin- 
guis,  prout  Spiritus  sanctus  dabateloqui  illis(Actor,  ii, 
5  et  4),  ut,  inquam,  haec  vox  facta  est,  et  hac  voce 
facta  convenit  multitudo  mente  confusa  (ibid,  v,  6) ; 
Nonne  quod  Spiriliis  sanctus  per  es  Petri  apostoli 
protulit,  de  isto  accepit  ?  Praemisso  namque  lesti- 
monio  prophetae  loelis,  quod  non  essent  ebrii,  sic- 
ut  putabant  illi,  qui  ridcntes  dieebant :  quia  mutto 
pleni  sunt  isti  (ibid.)^  protinus  data  propositione  de 
resurrectione  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ralio- 
nem  hanc  intulit :  I>avid  enim  dicit  in  eum :  Provi- 
debat  Dominum  in  conspectu  meo  semper,  quoniam 
a  dextris  est  mihi,  ne  eommovear.  Propter  hoc  Ima' 
tum  est  cor  meum^  et  exsuttavit  lingua  mea,  insuper 
€t  caro  ftiea  requiescet  in  spe.  Quoniam  non  derelin- 
ques  animam  meam  in  infemo,  nec  dabis  sanctum 
tuum  videre  corruptionem.  Notas  mihi  fecisti  vias 
vittBt  et  replebis  me  jucunditate  eum  facie  tua.  Viri 
fratres,  liceat  audenter  dicere  ad  vos  de  patriarcha 
David  :  quoniam  defunctus  est,  et  seputtus  :  et  se- 
putchrum  ejus  est  apud  nos  usque  in  hodiernum  diem.. 
Propterea  igitur  cum  esset  et  sciret  quia  jureju" 
rando  jurasset  illi  Deus  de  fructu  lumbi  ejus  sedere 


propheta&de  hujusinedl  magnifice  sunt  elocuti.  Pri- 
mus  David,  verbi  gralia  :  Quoniani^  tnqail,  non  esi 
m  morle,  ^tit  memor  sit  tui.  iti  inferno  autem  qui$ 
con/itebitur  tibi  ?  (Psal,  vi,  6.)  Hic  primus  regnum 
Christi  verbis  intelligibilibus  ceciuit ;  verbis  quoque 
personap.  ejus  patieutis,  sive  resorgeDtis  usus  est. 
Prophetarum  igitur  primus  est,  licet  ct  ante  liunc 
beatum  Job  de  resurreclione  carnis  locutum  esse 
aperte,  nemo  (sit)  qui  dubitet. 

Hie  jam  res  ipsa  satis  opportune  suggerit,  ul 
quaeramus  :  ut  quid  sermo  Doniini,  Spiritus  Do* 
uiini  de  virtutibus  locuturus  futuri  saeculi  Regeui 
sibi,  per  quem  loquerelur^  elegit?  Imo  cur  illum 
per  quem  primum  loqui  disposuerat  de  anlroa- 
mm  salute,  vel  vita  aeterna,  regem  esse  voluit? 
Nec  enim  idcirco,  quia  rex  erat,  ilkim  elegit,  el 
per  illum  loqui  voluit:  sedquia  iilum  elegerat,  etad 
hoc  ofiicium  praeparaverat,  idcirco  regem  illum  esse 
voluit.  Cur  ergo  sic  egit,  cur  sic  venit  Yerbum  Do- 
mini,  cur  de  tribunalibus  primitus  audiri  voluit» 
cur  de  regali  solio  primas  voces  eniisit?  Nimirum 
propter  duritiam  nostram,  propier  vanitatem  et  su* 
perbiam  nostram.  Diligenter  advertamus»  causam- 
que  ex  uobis  csse,  vel  fuisse  jain  scienter  fateamur. 
Totum  mundi  hujus  auditorium  Deo  obsurduerat, 
et  in  audienda  vanitate  superbiebat ;  omnis  horoo 
vivens  universa  vanitas  erat.  Ludo  vaniutis  iutenta 
populosa  carnis  lascivia,  vitae  aeternae  seria  mortis 


super  sedem  ejus :  providens  locutus  est  de  resur-  j)  imminenlis  negotia  scire  dedignabatur,  audire  iion 


rectione  Christi ;  quia  nec  deretictus  est  in  inferno^ 
neque  caro  ejus  vidit  corruptionem,  Hunc  Jesum 
resuscitavit  Deus,  cujus  nos  testes  sumus.  Dextera 
igilur  Dei  exaltatus^  et  promissione  Spiritus  sancti 
accepta  a  Patre^  effudit  hunc,  quem  vos  videtis^  el 
audilis.  Non  enim  David  ascendit  in  ccelum^  dixit 
enim  ipse :  Dliit  Dominus  Domino  meo^  sede  a  dex^ 
tris  meis^  donec  ponam  inimieos  luos  scabellum  pe- 
dum  tuorum.  (Act.  ii,  25,  et  seqq.).  Hoc,  ut  su- 
pra  jam  dictum  est,  valde  delectat,  quod,  cum  di- 
cere  volumus  :  quia  Pater  multa  in  isto  habet.quse 
Filius,  quae  Filii  sunt,  sicut  et  castera  omnia  ( om- 
nes  eiiim  ScripCurae  in  Fiiium  tcndunt),  prinia, 
qi*  Spiritus  sanclus  p  olulil  pcr  os  Petri  apo- 


poterat.  Videmus  jam  senem,  et  decrepitum  mun- 
dum  adhuc  ex  parte  maxima  lascivientem  inalura 
praedicationis  evangelicae  fastidire  verba,  sicque 
sani  sermonis  auditu  velut  sarcina,  aut  massa  gra- 
vari  arenarum.  Ridentur  nonnunquam  publiceprae- 
dicatores,  nisi  caveant,  quod  et  praeceptum  esi 
dicenie  sibi  Domino  :  Notite  margaritas  vestra^ 
miltere  ante  poreos  (Hatth,  vit),  Quanto  magis  cuia 
adhiic  recens,  el  vividus  luxu  javentulis  efferretur» 
p«rsonam  quatemennque  verbum  Domini  praedi- 
cantem  audire  dedignaretur?  Erge  peregrinum  erat 
huic  mundo  verbum  Domini,  non  aliter  atlentos^ 
aut  benevolos  habilurum  divitcs  saeculi,  nisi  oraticH* 
ncm  suam  incijieret  cx  orc  regis  divitis.  regis  ma- 


»29  COMMIiNTAHIUM  LN  PSALMOS.  -  PAUS  I.  m 

gni,  regis  manu    forlis  et   vicloriosi,  qualis  crat  A  lanfis  beneaciis  nulliim  npcndilofficium  cliarilalis, 


iste  David 

Sed  et  hoc  parum  erat,  ut  peiens  persona  jam 
dicto  Dei  verbo  auctoritatem  sua  pararet  poientia. 
Dnlcedine  opus  erat,  quatenus  alicnis  ab  illo  ani- 
mis  per  sensus  corporis  necessaria  insinuaretur 
benevolentia.  Procuravit  et  hoc  arlirex  mirabilis 
salulis  bumanae  avidus  Spirilus  Domini.  Eum, 
qacm  prseparabat  ministrum  verbi  divini,  puerum 
cytharoedum  esse  voluit,  ut  deinde  paulatim  proli- 
eienlem  ordinate  Psalmistam  faceret ;  ut  negotium  sa« 
(tjtis  animarum  mista  dulcedine  musica,  et  canendo 
propbetaret,  et  prophetando  caneret.  Ut,  inquam,  et 
\erba  metricis  pedtbus  currendo,  et  tinnula!  Psallerli 
chordae  persultanda  sensira  per  auresad  animum  per- 


Hullam  vocom  gratiarum  aclionis.  Dcinde  spes  ab 
illo  exigcbatur  in  illa  positione  prsecepti  :  Ex  omni 
ligno  paradisi  eomede,  de  ligno  aulem  scientia  boni 
ei  mali  ne  comedas  (ibid, ,  i7y.  Sperai^  enim  dcbuit 
ut  homo  ralionalis,  ut  diceret  :  Si  tanta  Deus  con- 
tulil  gralis ,  nonne  si  prsceptmn  observavero,  ma- 
jora  dabil?  At  illenon  in  Domino  speravit,  sed  si- 
bimet  plaeens  quasi  liber,  et  sic  Deus  esse  voluit. 
Nisi  enim  tunc  tumorem  intus  habuisset,  foris  ten- 
tatus  tam  facile  non  cederet.  Fides  ab  illo  eugeba- 
tur  :  /n  quocunque  die  comederisex  eo,  morte  morie^ 
ris  (Gen.  i,  18).  At  ille  dicto  huic  fidem  non  ad- 
hibuit,  imo  serpenti  magis  credidit  dicenti  :  iVe- 
quaquam  morte  morieris  {Gen,  iii,  4),  et  voci  male 


irenirent,  lidemque,  spem  et  charitaitem  Dei  duiciter      credute  mulieris  plus    quam   voci   Dei  obedrvit 


uisererent.  Erat  autem  instrumentum  ejus  in  mo- 
d*im  dellae  compositum,  interius  concavum,  de  fbris 
pellibus  mortuorum  animaliufii  coopertum,  habens 
decem  chordas,  desuper  sonans.  Quse  singula  nobis 
jiliquid  mysticant.  Goncavitas  interior  terrenis  fa- 
mltatibus  designat  nos  fore  evacuandos,  quemad- 
inodum  dicit  r  Dispersit,  dedit  pauperibus ;  justi- 
iia  ejus  manet  in  saculum  scscuU  (Psal.  iii,  9).  Mor- 
taitfiim  animaliuin  induviae  nos  ipsos  cum  vitiis,  ct 
concupiscentiis  dcbere  morlilicari  juxta  iltud  Apo- 
stoli  :  Mortificale  membra  vestrOy  quce  sunt  super 
ierram  (Co/.  iii,  5).  Decachordi  posilio,.  decalogi 
i*st    observalio.   Soiii  desuper   emissio,  ceelestium- 


Itaque  vetus  iHe  Adam  a  charitate,  spe  et  lide 
excidens,  se  et  posleritatem  suam  defraudavit,  et 
longe  Oecit  a  similitudtne  beatas  Trinitatis.  Econtra 
novus  Adam  reciprocis  gradibus,  per  fidem,  spem 
et  charitatem  nos  leformavit  ad  eamdem  simtlitu- 
dinem  Dei.  Et  omnis  Scriptura  divinilus  inspirata 
(11  Tim.  III,  16)  ad  hoc  tendit,  praecipue  veroPsal- 
terium  ipsum  ter  quinquaginta  Psalmorum  trimo- 
dum  fidei,  spei  et  charilatis  prxdicat,  ae  decantat 
jubildeum.  A  quibus  virtutibus  (ut  jam  dictum  est) 
primuH  homo  oxcidit,  primum  cliaritate,  deinde 
spc,  ac  postremo  fide  perdita,  sine  quibus  nullus 
(itiorum  cjos  saluiem  recuperat,  reciprocato  tameii 


untum  est  appeliiio,  solius    Dei  dilcctio,   ut  idem  c  ordine,  id  est  priinum  «de,  deinde  spe,  postremo 


Apostolus  :  nosira  autem^  inquit,  eonversatio  in  coS" 
lis  est  {Phil.  iii,  20).  Sonus  fidium  ipsa  est  prolatio 
\ocum.  Discretio  digitorum  pluralitas  est  Spiritus 
sancti  donorum,  quoruin  etiam  motio  quorumlibct 
justorum  est  operatio.  Neque  hoc  vacat  a  mysterio, 
quod,  ut  diximus,  in  modum  deltae  Graecae  litterae, 
Psalterium,  illud  musicum  instrumentum  erat  trian- 
gulatum.  Sed  est  in  hoc  non  soluro  summae  Trini- 
tatis  mysterium,  quod  Psalmi  resonant,  sed  etiam 
virtutum  prsecipuarum  quaedara  Trinitas  iiisinualur, 
qua  suinmae  Trinitali  sumus  reconciliandi. 

Tria  enim  sunt,  per  quee  dueilur  homo  ad  simi- 
liiudineni  Dei  juxta  propositum  ejus  diceniis  :  Fa- 
Hamus  hominem  ad  imaginem  et  ad  simititudinem 


charitate  posbcssa.  Ilaec  autem  fides  in  uno  hominey 
haec  spes  in  uno  codeinque,  haec  charilas  erga  unum 
eumdemque  homitiem  Christum  possidenda.  Et 
prima  quidein  pars,  id  est  quiiiquaginta  psalmi, 
septem  periochis  rccapitulando,  quod  credere  debea- 
mus,  praedicat.  Secunda  autem  pars  itidem  quin- 
quaginta  psalmorum  septem  nihilominus  periochis 
recursando  spem  corroborat.  Terlia  qu.jquepars, 
qtiinquaginta  psalmorum  charitalem  septies  reca- 
pitulando  benedictionibus  ct  laudibus  coiijubilal. 

Gum  autem  solcant  in  iniiiis  librorum  plura  in- 
quiri,  quatuor  hic  non  otiose  quaeruntur  :  Materia, 
inteniio,  modus  tractandi,  tiiutus  tibri.  De  quibus 
brevitcr  dicimus :  Mnteria  libri  est  integer  t^bristus. 


nostram  (Gen.  i,  26).  Maec  Iria  sunt  fides,  spes,  et  I>  id  est  capul  cumoinnibus  membris.   Intentio  est : 


charilas.  Nam  ad  imaginem  Dei  hpmo  crealus  est 
in  co  quod  rationabilis  esl.  Porro  ad  ejusdeni 
ereatricis  Trinitatis  pervenit  similitudinem  babendo 
tria  hxc:  fidem,  spem  et  charitatem.  A  quibus  pri- 
luus  homo  excidcns  amisii  gloriam  simililudinis 
Dei  tali  ordine,  ut  non  admitteret  charitatem,  non 
u^neret  spem,  non  haberet  fidem.  Primum  namque 
exigebatur  ab  eo  charitas  Dei  in  eo,  quod  cunctis 
animantibus  eum  Deus  dissimilem  fecit,  et  quia 
Don  inveniebatur  ei  adjutor  similis  ejus.  Facia- 
tittts,  ait,  adjutorium  simite  sui  (Gen.  ii,  18),  videli- 
cet  ad  propagandam  sobolem  tam  multam,  tanta: 
beatltudinis,  ut  essent  similes  angelis.  Tutitque  enm, 
et  pQsuit   in    paradiso   voluptatis  (ibid,,   15).   Pih> 


ipsa  membra^  provocari  ad  conformationem  capitis; 
ifca  ut  singula  membra  lali  capiti  sint  convenientia, 
quia  fornia<^orporis  est  portentosa  et  monstruosa, 
si  a  capite  disconveniunt  membra,  vcrbi  gratia,  si 
caput  apparet  virilis  aetatis,  et  manus,  vei  pedes 
apparent  infanlilia  vel  puerilia  membra.  Unde  Apo- 
stolus  quoque  monet  nos  crescere  m  mensuram 
atalis  plenitudinis  Christi  (Eph.  iv,  13).  Chrislus 
autem  in  capite  librr  hujus  insinuaturvir  maturus, 
ubi  dicilur  :  Beatus  vir  (Psat.  i).  Yiri  ergo  hujus 
maturitati  suinus  commensurandi,  prout  requirit 
aptitudo  cujusciinqiie  membri,  ut,  verbi  gratia,  qui 
sunt  in  Christi  corporemagno,  quod  est  Ecclesia,  vel 
munus  beiie  operaii<io,  vel  oculi  co!i(einpIaiido«  vel 


CERIIOHI  PRiEPOSITI  REICHEttSPERG.  CSt 

iii  \ia  mafidatorum  ejus  currendo,  sint  iii  A  ires  modi  tractandi :  Exagematicns,  dramatuut  et 


pedes 

roensura  aelatis  liujus  beati  viri,  cui  nihil  eonvenii 
puerile  in  tolo  suo  corporc,  nisi  forte  iu  mcmbro 
aliquo  crescente,  vd  crescere  incipicnte,  sed  ad 
mensuram  tetati$  pleniiudinis  Christi  se  iu  anleriora 
extendente.  Tales  enim  parvuli  sunt  in  Cbrisli 
corpore  ferendi,  et  lacte  Psaimorum,  seu  aliarum 
Scripturarum  sanctarum  pascendi  et  nutriendi, 
usque  dum  perveniant  in  meiuuram  astatis  plenitu- 
dinis  Christi^  quo  si  nolunt  pervenire,  sed  perseve- 
rant  m  pueritia,  pucri  centum  annorum  nullalcnus 
perlinent  ad  istum  beaturo  virum,  qui  non  acquie- 
sirit  consilio  impiorum,  ut  vel  unum  talem  puerum 
in  Scripturis  maledictum  sustineat  in  suo  corporc, 
quoi  est  benedictum.   Notandum  vero,  quod  non 


mikticon,  id  est  mistus.  Exagematicus  esU  «bi  solus 
auctor  loquitur,  et  nullus  alius,  ntsi  prius  ab  ipso 
auctore,  vel  scriptore  conimemoratus,  ut  in  quinqao 
libris  Moysi,  ubi  Moyses  loquHur,  el  quilibet  illic 
locuturus  prius  ab  ipso  commcmoratiir,  ui  iUic  : 
Dixit  Dominus  ad  Abraham  :  Ecce  Sara  uxor  tua 
pariet  tibi  filium  (Gen,  xvn,  19) ;  item  :  Dixit  Re- 
becca  Jacob  filio  suo  :  Audivi  patrem  tuum,  elc. 
{Cen.  XXVII,  6).  Dramalicon  vero  est  gcnus  loquon- 
di,  vel  scril)endi,  ubi  derepente  sine  iiitroduclionia 
commemoratione  loquuiitur  divers»  personae,  ac 
nihil  auclor  in  sua  persona,  ut  in  Canticis  canliccH 
rum  locutiones  miscentur  nunc  sponsi,  uunc  spon  • 

^,^_ ,  ,  s^e,  nuncadolescentularuin  eialiaruni  persimarum; 

dicitttr,  in  mensura  Christi,  ^  in  mensura  wlatis  ^  et  iUic  nUul  auctor  loquitur  in  sua  persona,  qui  ta- 


plemtudinis  Christi.  Quae  est  autem  Christi  pleni* 
ludo  niside  qua  dicitur  :  Vidimus  gioriam  ejus,  glo- 
riam  quasi  unigeniti  a  Patre ,  plenum  graiia  «I  veri- 
tate  (Joan.  i,  14).  Ergo  plenitudo  gratia^  ol  verita- 
tis  in  Chrislo  babet  setatem,  qiiia  ipse  Christus 
aetate,  sapienlia  et  gratia  coram  Deo  et  houiiuibus 
profeclt  ad  virilem  anliquitatem  el  maturitatem, 
dum  pervenisse  credilur  usque  ad  Aiiiiquum  dierum 
sic  fortis  et  sapiens  eliam  iii  natura  humana,  qu» 
sola  in  eo  profecil,  ut  Antiquo  dierum  Deo  Patre 
iinpolentior  el  iitGrmior  non  sit,  qui  eltam  viam 
liujusvitse  ita  viriliter  cucurrit,  ut  in  cousilio  im- 
piorum  non  abterit  a  rectitudine,  nec  steterit  in  via 


roen  loquitur  toturo  iii  personis  aliorum.  Mikiicwn^ 
id  esl  mistum,  de  ulroque  genere  dicendi  est, 
qiiando  nunc  auctor  iu  sua  persona  loquilur,  nunc 
personae  introductae,  ul  iii  Apocalypsi,  et  iu  Boetio 
De  consolalione.  Nani  el  Joaniies  in  sua  pcrsona 
loquitur  :  Ego  Joannes  fraier  vester^  et  parliceps  in 
tribulatioHe  (Apoc,  i,  9),  ac  cseiera  lalia  sua:  soli 
personsp.  congruentia,  et  loquuntur  iUic  septem  to- 
nitrua,  septem  tubae,  ati^ue  alia;  diversx  person;e, 
licet  ititer  scril>endum  commemoratae,  tameu  in 
ipsa  Joannis  visioiie  subito  iUatse,  subito  audilx  vt-l 
visse.  Cenus  exagematicum  convenil  historiogra- 
pliis  currens- plano  slylo  per  res  gestas,  quarum  pe- 


peccatorum,  nec  sederil  in  cathedra   pestilenti;p.  ^  nes  auctorem  esse  debet  iudubltala  veriias,  et  pe- 

Couformanlur  autem  ilU,  qui  pro  mensura  gratiae 

singula  membra  formanlis,  et  capiti  coiiftgurantis, 

vi  ipsi  Ubenter  et  diligenter  cavenl,  ne  abeanl  in 

consiiio  impiorum.  Et  si  abierinl,  ul  isle  David  abiil 

iu  consilio  peregrini  ad  se  venientis,  et  adultcrium 

pariter  ei  homicidium  persuadenlis  ;  tamen  eum- 

dem  David  imitantur  non  stando,  nou  perseverando 

in  via  peccatorum,  sed  requirunl  velociler  poeniten- 

tue  remedium,  ne  morantes  in  peecalo  iiicipianl 

sedere  in  catbedra  peslilentiae.  In  qua  eliamsi  coe* 

perinl  sedere,  etiam  quatriduani  in   corrupiela 

pestileMtiae  foelere ;  adhuc  iUi  beaio  viro,  qui  nou 

abiit,  qui  non  stetit,  qui  non  sedil  in  peccato,  esl 

possibile  talesquoque  de  sepulcro  foetenUs  couscien 


nes  auditorem  sive  lectorcm  facilis  credulitas.  Ge- 
nus  dramalicum  variis  pcrsonis  contexlum  convenit 
carminibus  nuptialibus,  ut  sunl  Cantica  caniico- 
rum.  Hoc  etiam  in  comoediis,  vel  Iragoediis  ageudis 
observatum  esl  a  saecularibus  auctoribus;  quia  boc 
genus  loquendi  magis  commodum  videbatur  vel 
tristitiae,  vel  laetitia!,  vol  alterius  qualitatis  auimi 
rooveodis  affectionibus.  Mistum  vero  genus  iuvcsli- 
gattoni  secrelorum  est  aptius,  el  magts  valet  ad 
persuadeudum  id,  quod  ralionabililcr  esl  creden- 
dum.  Unde  illo  gcnere  usi  suut  nou  solum  sapien- 
les  mundi,  dum  secreta  invesligarcnt,  ul  hnbemus 
iu  Timeo  Platonis,  et  in  Ubro  Consolatioms  Boctii ; 
Sed  et  prophetae  usi  suut  eodeni  genere,  dum  cre- 


tke  ad  hiccm  confessionis  vocare,  dicendo  :  Veni  D  denda  persuaderenl  aliqua  rairabilia,  et  ad  credcii- 


foras,  \d  est,  confitere  quod  introrsus  occultas.  El 
sic  eidem  viro,  qui  vita  est,  conformantur  etiain, 
qui  de  morle  quatriduana  reviviiicantur ;  et  eidem 
viro,  qui  via  esl,  conformantur,  qui  ad  ilcr  justiliae 
revocaulur ;  et  eidem  viro,  qui  verilas  est,  confor- 
roanlur,  a  quibus  peccata  sua  veraciler  acciisantur. 
Sed  tamen  Unto  est  quisque  vicinior  beatiludini, 
qiianlo  brevius  abiit,  stetit,  vel  sedil  in  peccato. 
lUe  autcm  solus  vir  est  summe  beatus,  qui  nun* 
quam  abiit,  stetil,  vel  sedil  in  peccato,  ulpote  con- 
ceptus  absque  peccato.  Huic  tali  nos  conformari 
summa  esl  Psalmorum  inlentio  iractaiiUum  de 
Cbristo  el  ejus  corpore  loto. 
Modus  vero  iractandi  mikticou  est ,  sunt  eniiu 


dum  diflicUia.  Hoc  loqueudi  seu   scribeudi  modu 
coiitextum  est  PsaHeriiun. 

Rex  enim  David  Psalmorun  dictator  ct  eximius 
cytbarista,  cui  fuil  psalterium  jucundum  cum  cy- 
thara  (Psal,  lxxx,  5),  dum  prospere  reguaret,  vo- 
lens  cullum  Dei  magniticare,  elegit  quatuor  BtUUa 
virorum,  qui  uoii  solum  voce,  sed  et  musicis  in- 
strumeiitis  Psalmos  caHcreut,  quibus  piwposuii 
Asaph ,  Idithun ,  Heman ,  Ethan  vel  fiUos  Core 
(Paralip.  xv,  19;  xxiii,  5;  xxv,  4),  qui  Psalmos 
personabant  iribus  modis  :  vel  humana  voce,  vel 
musicis  instrumentis  ^  vel  coromu.niter  ulroque 
modo,  el  hoc  dupUciter;  vel  post  ^ticem  inslru- 
mento,  vel  post    instrumenluui  voce.    Uudc,  vt 


6:3 


COMMKNTAR!UM  IN  PS\LMOS.  —  PARS  L 


m 


Bom*ma  conim,  ul  honorem  de  ministerio  sume-  A  terra!  (Ptai.  viii.)  Cum  ipso  spcrantc,  nos  quo<pic 


rent,  titulis  inler^runlur,  maxime  per  signillcalio- 
neni  rerum.  Ipse  quoque  David  cum  ipsis  cantori- 
bus  cytharam  percutiebal  in  domo  Doinini,  et  lau- 
des  Deo  cnnehat,  nonnulla  intcrserendo  in  sua  pro- 
pria  persona,  ul  cst  illud  :  Miserere  niei,  Dem^  se- 
eundum  magnam  mhericordiam  tuam  {PsaL  l,  1). 
Psalmus  vero  est  instrumenti  sonus.  Canticuni  hu- 
manae  Yocis  cantus  in  laudem  Dei.  Psalini  canticum, 
cum  post  instrumentum  vox.  Cautici  psaimus,cuin 
post  vocem  instrumentum. 

NonnuUis  autem  vldetur,  quod  secundum  diver- 
sos  psalmos  ipse  modus  tractandi  varictur.  Et  hoc 
ita  credi  suadet  varietas  psaimorum.  Nam  in  ali  • 
qaibus  frequentantur  cantica  dramatis,  qux  sunt 


sperantes  dicamus:  In  te^  Domine^  speravi?  iP««/. 
XXX.)  Solus  enim  David  multas  in  se  personas, 
multarum  personarum  affectiones  repi-aesentavit, 
dum  omnibus  omnia  factus,  illutn  non  solum  pne- 
cinuit,  scd  eliam  pr^eflguravit,  (|iii  nunc  solus  psal- 
lit  in  beno  ac  sapicntcr  psalientibus,  juxla  quod 
ipse  loquilur  ad  Patrem  :  Confitebor  tibi  in  populisj 
Domiue,  psailamtibi  in  genlibus  (Psai,  lvi,  10). 

Hic  esl  verus  David  solus  Psalinista  in  omiiibus, 
qui  psaliunt  sapienter^  Id  esl  sapiendo  psnlmoruin 
affeetus.  Quia  igitur  in  a/reclibus  pioiatis  esiomnis 
virtus  psallendi,  et  orandi;  enumercinus  aliquot 
ex  ipsis,  et  exemplis  demonstremus,  ut,  quia  enu- 
merare  non  possumus  (inliniti  enim  sunt  affectus) 


propria  nuptialis  carminis  aut  lamentationis.  Pro  ^  qood  lamen  in  omnibus  laudabile  sil,  el  Deo  ac- 


iiuptialis  carniinis  exemplo  est  psalmiis :  Eructavit 
€or  meum  verbum  bonum  (Psal,  xliv).  Solse  quippc 
introduaa:  person»  illic  loquuntur,  et  in  sponsi, 
•c  sponss  laudibus  currit  totus  psalmus.  Laroenta- 
tionis  carmen  est  psalmus  :  Super  fiumina  Babyio' 
nis  illic  sedimus^  et  pevimus  (Psai,  cxxxvi).  In  quo 
niliil  ex  aucloris  pcrsona  dicitur,  sed  lamentabilis 
flenlium  conqueslto  per  introductas  personas  expri* 
mtlur.  Et  hujusmodi  psalmi  per  solas  introductas 
personas  contexli  possunt  assignari  dramatico  ge- 
neri.  Demisto  verogcnere  sil  exemplum  Psalinus: 
Qui  habitat  in  adjutorio  Aitissimif  in  protectione  Dei 
ca^ii  commorabitur  (Psai.  xc).  Nam  el  primum  ver- 


coplum  ,  ex  quibusdam  conjiciamus.  Est  aflectus 
Diiectionis,  cum  forte  meiis.  vd  videns,  vel  rcmi- 
niscens  id,  qiiod  amat,  subito  amoris  igne  cor^ 
ripitur.  Est  affectus  AdmiraHwiis^  cum  aliquid  no- 
vuin  et  admirabile  contemplans  in  sluporem  ex- 
citatur.  Est  affectus  Congratuiationis^  cum  accepta  • 
bile  aliquid  et  benephicitum  videiis,  auaHani  hilari- 
tate  perfunditur.  Est  affectus  Uumiiitaiis,  quando 
ex  consideratione  intirmitatis  suae  ab  elatione  sua 
sponie  compnmitur.  Est  aOectus  MeBroris,  quando 
ex  consideralione  mulorum  suorum  quodammodo 
contabescens  inttrmatur.  Est  affectus  Timoris  , 
quando  ex  consideratione  imminentium  poenarum 


sam  dicit  ipse  auctor  Propheta.  ultimum  vero  Deus  ^  concutitur.   Est  affeclus  Indignationis^  quando  in 
n-.^-  r.,i  ««:«  «:-;  u^^  »,...;  - — «..:-„.  a:^..^     odium  adversariorum  ex  ipsa  iniquitatis  eorum  ma- 


Pater.  Cui  enim  nisi  Deo  Patri  eouveniret  dicere 
de  homine  In  se  sperante  :  Quoniam  in  me  sperabitf 
iiberabo  eum^  et  protegam  eum^  quoniam  cognovil 
nomen  mcum,  Ciamabit  ad  me,  et  ego  exaudiam 
eum ;  cum  ipso  sum  in  tribulationef  eripiam  eum^  et 
glorificabo  eum,  Longitudine  dierum  repiebo  eum,  et 
ostendam  ilii  saiuiare  meum  (ibid,),  In  Psalmis  vero, 
iii  qnibus  tcxitur  historia,  detertio  tractandi  modo 
nobis  ostenditur  forma,  sicut  esl :  Confitemini  Do- 
mino,  quoniam  bonus,  quoniam  in  ceternum  miseri- 
cordia  ejus,  etc.  Quanlalibet  autcm  variclate  psalmi 
Acl  tunc  canerentur,  vcl  inodo  cananlur;  quomoJo- 
cunque  tpsae  cancntfs ,  aut  loquentes  in  psalmis 
persono!  varientur,  hoc  nobis  est  obscrvandum,  ut 


lignitate  inflammatur.  Est  aflocln»  Zeii,  quando  ex 
moerore  trislitia!  ad  desiderium  ultionis  accenditor. 
Est  aflectus  bonte  Prwsumptionis^  quando  ex  nova 
aliqua  et  singulari  flducia  ad  viJHlicaiidttm  plus  so^ 
lito  quispiam  animalur. 

De  istis  affectibos  primi  tres  ad  illud  prxcipoe 
genus  Scripturarum  pcrtinenl,  in  quo  flt  laudatio; 
quia  scilicet  ex  coromemoralione  bonitatis  surgit 
aHeclus  Diiectionis,  Ex  comm^rooralione  polenti;e 
el  fortitudinis  surgit  affcclus  Admirationis, Ei.  coin- 
menioratione  alicujus  prosperi  eventus  ct  facii  fe- 
licis  surgit  affectus  Congratuiationis,  Tres  seqiicn* 
tes  ad  illud  genus  .perlinent,  in  quo  lil  coiufneiuo- 


psalroorum  affectui  nostrum  in  psallendojungamus  D  ralio  iiifelicitatis  et  miseriae  ,  quia  videlicel  aflc^r 


affectuni.  Si  cnim  hoc  in  comoediis  et  tragoediis  ob- 
servatum  placuit,  ut,  qui  vcrba  gaudentis,  vcl  etiam 
lugentis  in  theatricis  nugis  repnesentarel,  ipse  gau- 
dentis  aut  lugcnlis  affectum  simularet;  quantoma- 
gis  no6  in  veri  Christi  iaudibus  non  simulatorie, 
sed  Tcra  devotionc  conCormari  debemus  illorum 
affeclionibus,  quorum  verba  resonamus  ;  ut  vidcli- 
cet  cum  David  poenitenle,  nos  quoque  veraciter 
pqenilentes  dicamus  :  Miserere  mei,  Deus,  secundum 
magnam  misericordiam  tuam?  (Psal,  l.)  Cum  eodem 
gaudcnte,nos  quoque  gaudentes  dicamus  :  Exaltabo 
/i*,  Deus  meus  rex  ?  (Psal,  cxliv.)  Cum  ipso  admi- 
rante,  adniircmur  dicendo  :  Domine,  Dominus  no- 
ster,  quam  admirabile  est  nomen  tuum  in  univeTSG 


clus  tf  i4mt7tfaH<  surgit  ex  commemoraiioiie  propria: 
inGrmitatis.  Affectus  Doloris  surgil  cx  coniinemo- 
ratione  malorum  praesentium  ,  vel  ex  recordationc 
praeteritorum.  Affectus  Timoris  ex  pnjRvikioiie  fulu* 
rorum.  Tres  ultimi  affectus  illi  roagis  geiieri  Scri* 
pturarum  congruunt,  quo  fit  iiiveclio,  cl  accusatio 
in  adversariesj,  videlicet ,  qua  nequil.ain  illuruni 
indignamur,  contra  injuriam  zelanius  propter  nia- 
liliam  eorum  plus  de  Dci  misericordia  praesumi- 
nius.  Exempla  singulorum  sunt  ha^c  :  Ex  affectu 
Diiectionis  canitur  psalmus  :  Diligam  te,  Dmniite 
(Psai.  xvu).  Ex  aflcctu  Admiratiouis  cauitur  psal- 
miis  :  Domine  Dominus  noster^  quam  admirabite , 
ctc.  (Psai.  viii).  Ex  affcctu  Conqratulationis  canitur 


C35 


GLRHOili  l»R/£I>OSiTi  REiCiiERSPEi\G. 


Ca6 


psalmiis  :  Omnes  gentes  plaudile  (Psal.  xlvi).  £l  in  A,  clum  iexilur.  sed  sxpe  de  alTcciu  in  afifeeturo  tnuis- 


liis  omiiibus  esl  laudalio.  Ex  aflectu  HumUitatis  ca- 
iiilur  psalmus-:  Usquequo^  Domine^  oblivisceris?{Psal, 
XXX.)  Ex  alTectu  Timoris  canilur  psalmus :  Domine^ 
ne  in  furore  {Psal.  \i).  Et  in  bis  omnibus  mista  est 
quereUc  deprecnlio.  Ex  affoctu  Indignationis  caiiitur 
piiulnius  :  Quid  gloriaris  in  malitia  (Psal,  i<i).  Ex 
aifectu  Ze/t  caiiiiurpsalmus  :  Deusultionum  (PsaL 
xciii).  Ex  afiectu  boncs  proesumptionis  canilur  psal- 
uius  :  Judica  me,  Domine^  quoniam  ego  in  innocentia 
mea  (Psal.  xxv). 

Scieiiduni  cst  banc  proprietatem  in  omnibus  psal^ 
iiiis  non  esse  ,  ut  per  totain  seriein  uiivs  aflectus 
exteudaiur ;  sed  s.Tpe  de  alio  affectu  transitur  in. 
alium  secundum   quod  mentes   oraulium  diversis 


it«  vcrbi  gratia>  in  augustiis  coQSlilutus  quedam- 
modo  me  aDeo  derelictum  video,.  et  ex  affectu  Do^ 
loris  in  baec  verba  prorumpo  :  Domine^  qui^  mtii- 
tiplicati  snnt  ?  etc.  (Psal,  iii.)  Multi  dicunt^  etc.  Rur- 
suin  ex  affectu  Dobris^  vel  cx  aflectu  Bona^  Pros^ 
sumptionis  recurrens,,aio  :  T.u  autem^  Domine^  sus- 
eeptor  tneus  es,  etc.,  ut  et  Moerorem  per  Fiduciam 
relevem^.et  Ftduoiam  per  Mcerorem  castigem.  Et 
quis  omnes  virtutes  psalmorum^qiiis  illas  ignitas 
cumpunctiones  sanctorum  affectuum  enumerare 
pote&t ,  quibus  iu  oratione  accenditur  s^iimuSt  et 
gratissimum  Deo  sacrilicium  iu  aia  cordis  ado^ 
ieUir? 
Restat  ut  inter  psallendum.nos  conemur  fnrroare 


modis  :iflici  solent..  Hoc  autem,.  qualiter  per  sin-  ^animiitn  secuiiduiu  sensus  el  affectus  psalmorum»^ 


gulos  psalmos  cognosci  possit,  explanare  iion  va- 
cat.  Yulumus  lamen  boc  in  oiiquibu^  excmpli  causa 
denioiistrare.  Fortc  cogitare  coepi ,  quanta  sit  fe- 
licius  esse  cum  Deo,  quaiita  nunc  sit  niiseria  vivere 
iii  lioc  sxculo ,  quanta  deinum  calaiiiitas  semper 
cruciari  in  inferno,  et  ex  bac  meditatione  niagna 
subito  amore  coelestis  patriae  atlractus  ipso  affecta 
ducente  in  haec  verba  decurro  :  Beatus  mr,  qui  non. 
abiit  in  consilio  impiorum^  etc.  (Psal,  i).  Cuju& 
psalmi  totam  sununam,  si  secundum  intimuia 
ronipunctionls  sensum  inquirimus,  quid  aliud,  nisi 
boc  ubique  dicentem  invenimus  :  Felices,  qui 
iiunquam  a  Deo  n^cesserunt !  feiices ,  qui  semper 


Ikatincemiis  aiiruu^s  Doniijii  nostri,  quorum  remissa 
sunt  peccata  (Psal,  xxxi),  qui  sunt  immaculati ,  qui. 
scrutantur  tesiimonia  ejus  (Psal,  cxviii).  BeatiOcc- 
mus  omneis   q^i  timent  Dominum   (Psat,  cxxvii)^^ 
cupieiiies  nos  admitti  inter  consortium  eorum. 
Item  oslendamus  ei^  et  iii  psalmis  recitemus  no- 
slram  miseriam,  inimicorum  nostrorjum  daemonunt 
el  bomiiiiim  nequitiam,.  quaerentes  et  desideraiite^ 
consolationem.et.  defeiisionem  ipsius  contia  eam», 
Laudemus  iuter  baec  ejus  poteuliam,  sapieniiam, 
el  misericordiam  ,    ut  cum   in'  psalmis  jubilainus 
ei,  et  nos  ejus  roemores,  el  ipse  in  boiio  digne- 
tur  esse  mcmor  noslri.  Hfieo  dida  sintjionsoluni 


€um  Deo  permanserunt  l  felices,  qui  in  ejus  obse-  ^  ^^  medo  Iractandi  materiam  psalmorum,  sed  eliam 


quio  iideles  et  devoti  persistuut!  Nam  iiifelices 
et  niiseri  iili  sunt,  qui  se  ab  iUo  elongaverunt, 
et  cum  iiio  perseverare  noiuerunt ,  vel  qui  prius 
ad  iilum  Don  redierunt.  Gratias  illi,  qiiantum  per- 
stitu  Confusio  mihi»  quantum  discessi.  Nunc  au^ 
tem,  quantum  prope  sum,  elongare  ine  noio :  quan- 
tuui  longe,  redire  cnpio.  Utiuaro  ad  ilium  perve- 
iiiam,utinam  ab  illo  nunquam  recedam!  Adjuva 
roe,  Domiiie,  Deus  meus!  Affectus  igitur  iste  dile- 
clionis  est  surgens  ex  laudatione.  Item  exemplum 
alterius.  Cogitavi  mecum  quanta  esset  potentia 
Dei,  ac  deinde  admirari  coepi  vesaniam  boiuiiium, 
qui  tainen  voluntaii  ejus  obviare  non  pertimescunt. 
Ex  bac  itaque  admiratione  compulsus  sum  excia- 
inare,  et  dicere  :  Quare  fremuerunt  gentes?  etc. 
(Psal,  ii).  Admiratio  mista  IndignatioaCy  quia  vesa- 
iiiam  admiramur,  Prcesumptioni  indignamur,  vel 
certe  in  iiobismetipsis,  dum  foris  assultus  vitiorum 
contrarios  et  iroportunos  aspicimus,  el  inlrinse« 
cus  de  Dei  adjutorio  praesumimus,  ipsam  tentalio- 
iium  uostranim  molestiam  cum  quadam  indigna- 
tione  argiiimus  dicentes  :  Quare  fremuerunt  gentes  ? 
(ibid.)  Est  et  summa  lotius  psalroi  ad  hoc  tcii- 
dens,  ut  per  Dei  poleuliam  conQrmali  in.solentes 
adversitates  contemiianius,  et  tanlo  nos  adversariis 
nostris  fortiores,  quanto  Deo  viciniores  sumu8,pnc- 
sumarous.  Et  bic  est  affectus  Admirationis  Indigna^ 
lioni  inistus  ex  laudatioiie  siirgcns. 
Sequcntis  psalmi  scrics  noii  s  .Tunilum  u-  um  aflc- 


de  modo  psallendL  ad  nostrae  roentis  exerciiiuin, 
et  invocandum  super  nos  divinae  consolatioiiis 
auxibum.  Si  enim  Elisaeus  propbeta  fecit  sibi  ad- 
duci  psalten  ,  ut  psallendi  mudulatione  invocalo 
Spiritu  Domini  super  se  faceret  miracuium  ad  rc- 
focillandum  exercitum  sitis  nimietate  faiigatum  : 
quantum  nos  del)emiis  confidere  in  psnlmoruni  vir- 
tuie,  cum  ecce  nunc  in  Ecclesia  per  muUa  rcli- 
giosa  coenobia  juvenes  et  virgines,  sencs  cum  ju- 
nioribus  laudant  in  psalmis  et  liymnis  nomen  Do- 
mini  Sabaotb,  id  est  exercituum  in  procinctu  posi- 
loruin,  quibusiu  psalmodia  divinum  quspritur  auxi- 
lium  contra  potestatesmalignorum  spiritiiumetbo- 
minum  (IV  Reg.  ui). 
D  Nunc  de  titulo  dicamus.  Volunt  quidam  pri- 
mum  psalmum  esse  totius  Psalterii  titulum ,  el 
quasi  prxfationem,  quod  iion  est  improbabile.  Quia 
quid  est  proprium  tituli  ?  videiicel ,  ut  contineal 
et  ostendat  nomen  auctoris,etmateriaro  subsequen- 
tis  operis.  Hoc  in  priroo  psahno  invenimus,  quia 
Beatus  ille  Vtr,  de  quo  scripturo  est  in  capite  libri 
islius  ,  ipse  est  auctor  Psalroorum  ,  et  ipse  idem 
cum  toto  suo  corpore  est  Materia  psalmorum  :  et 
ideo  ipse,  cum  sit  titulus,  recte  caret  titulo,  vel 
quia  plene  de  Beato  Viro  agit ,  de  quo  sequentes 
ps;ilnii  partim  dicunt ,  et  ex  parte  prophetant.  Yel 
quia  Esdras,  qui  psalmoruro  titulos  posuit ,  psal- 
inosque  ordinavit,  non  ausus  fuitJiuic  psalroo  ti- 
tulum  poncre^  vidcns  iu  scqiicnti  Cbridtiini  de  boc 


63 1  COMMENTARIUM  IN  PSALMO^.  —  PAHS  I.  -  PSAL.  I.  658 

psalmo  dixiss^ ,  el  quasi  titulum  ejus  posuisse  ,  A  edoctus  Spiriiu  in  eo  loquenii?  complelus  cst,  ut  in 


ubi  ait :  Ih  cajnte  libri  scriptum  ett  de  me  (Hebr, 
x«  7).  Neqoe  vero  decens  est  bunc  psalmum  liabere 
titulum ,  qui  est  caput  et  titulus  allorum  psaU 
iDonim.  Singuli  Tero  psalmi  suis  propriis  tilu* 
lis  inveniuntur  pnenotati ,  ut  in  sequentibus  pa- 
tebit. 

Nomen  Libri  est  vel  Liber  Hymnorum,  vel  Liber 
Soliloquiorum.  Hymnus  est  laus  Dei  cum  cantico. 
£t  bene  dicitur  Liber  Hymnorum,  in  quo  sunt  mui* 
tas  laudcs,  et  cantiones  divinorum  mysteriorum. 
Tcl  Liber  Soliloquiorum,  quia  a  solo  Spirilu  sancto 
administrata  est  bomini  absquc  bumano  magisterio 
liaec  prophetia. 

Prophetia  vcro  est  aspiratio  divina,  quap  cventus 


libro  Regura  :  Directus  esl  Spiritus  Domini  in  Da- 
rid  (IReg,  xvi,  13).  El  Dominus :  Si  Davidiu  spiritu 
vocat  eumDominum,  quomodo  Fitius  ejus  est  ?  (Mattli, 
XXII,  45.)  Spirilus  aulem  sanctus  sic  datus  est  pro- 
pbetis.ut  aliquando  pro  peccatis  recederel,  et  placa- 
tus  rediret.  Et  slcut  ait  Petrus  :  Non  voluntate  hu- 
manaaltata  est  aliquando  propltetia^sed  Spiritu  sancto 
inspirati  scppe  locuti  sunt  sancti  Deihomines  (IPetr. 
I,  21).  Non  sunt  autem  a  munere  proplieti»  alicni, 
quibusdata  est  facultas  bene  intelligendi,  vel  in- 
terprelandi  Scripturas,  vel  sapienter  in  Ecclesia 
pronuntiandi  eas,  prout  se  babct  ipsius  psalmodiae 
varictas.  Agit  enim  aliquando  siuiul  de  toto,  id  est 
Christo  et  Ecclesia,  aliqiiando  de  singulis ,  id  est 


reriim  velpcrfacla  velperdicta  immobili  veritate  b  Christo,  vel  Ecclesia.DeChrislo  autem  tribus 


pi-o^nuntiat.  Multis  autem  modis  hsec  gralia  data 
est.  Ycl  per  operationem  hominum ,  ut  fuit  arca 
Noe,  el  sacrilirium  Abrabx,  et  transitus  maris  Ru- 
Iiri.  Vel  per  nativitates,  ut  Esau,  et  Jacob,  qui  fu- 
tura  signincahaiit.  Vel  per  angelos,  sicut  locuti  suut 
Abrah;e,  Lot  ct  aliis.  Vel  per  visiones,  sicut  lsai;e, 
Ezechieli  et  coitoris.  Vel  per  somiiia ,  sicut  Salo- 
inoni  el  Danieli.  Vel  per  nubem  et  voccm  de 
cQclo  ,  ut  Moysi ,  vel  adhuc  aliis  modis.  David  au- 
tem  uullo  borum ,  sed  coelesti  aspiratione  intus 


dis.  Aliqiiando  enim  de  Divinitntc,  ut  ibi  :  Tecum 
principium  (Psat,  cix.  3),  aliqiiando  de  hunianitate 
proprie ,  ut  ibi  :  Desiderium  cordis  eis  tribuisH 
ei  (Psal,  XX,  3),  aliquando  transumptionc,  dicendo 
de  co,  quod  solis  convciiit  nicmbris,  ut  ibi  iLonge 
a  satute  mea  verba  detictorum  meorum  (Psa/.  xxi,2). 
De  Ecclesia  duobus  modis.  Aliquando  sccundum 
perfectos,  aliquando  sccundum  iniperfectos.  De  per- 
ditis  autcm  allquando  iiiscrit  proptcr  boiios. 


PSALMUS  PRIMUS. 


Vers.  1.  Beatus  vir  qui  non  abHt  in  consilio  impio' 
mm,  et  in  via  peccatorum  non  stelit,  et  in  cathe- 
dra  pestilentite  non  sedit,  —  Vers.  2.  Sed  intege 
Domini  voluntas  ejus,  et  in  lege  ejus  meditabitur 
die  ac  nocte,  QuiJ  nobis  hxc  prima  vox  Psalterii 
prxdicat,  nisi  quia  Christus  siiie  pcccato  esl  ?  Sinc 
pcccato,  inquam,  quod  credere,  cujus  rei  lidem  iios 
babcre  oporict.  Conceptus  et  nalus  esl  de  Virgiiie 
Maria.  Hic  est  unus,  ct  solus  electus  ex  miUibus 
{Cant.  V,  10)  ,  cui  conveniat  praeconium  psalnii 
liujus.  Quis  enim  praeter  ilium  unum  talis  ac  taii- 
tus  vir  ?  Et  quidcm,  si  de  peccatis  actualibus  agi- 
tur  (ut  de  sanctis  interim  taceam  maxiinis  alque 
notissimis)  quis  dinumerare  possit  niultituuiuem 
parvulorum  iniiocentium,  qui  nou  abierunt  in  coii- 
jt7to  impiorum,  et  in  via  peccatorum  non  steterunt, 
ei  in  cathedra  pestitentias  non  sederunt?  Scd  si  origi- 
iiale  recogites  peccatum ,  nullus  omnino  cst  pncter 
iiiinc  uiium.  Nain  in  Adam,  ail  Apostolus,  omues 
peecaverunt  (/  Cor,  xv,  45).  Hic  ergo  ille  vir,  vir 
vere  beatus,  cujus  conceptio  et  uativitas.  exslitit  se- 
ciindum  operationcm  Spiritus  sancti,  quod  pulchre 
insinuatur  per  boc   dictum. 

Vers.  3.  Fa  erit  tanquam  iignum  qnod  plan^ 
tatum  est  secus  decursus  aquarum,  PUnnViUinvAiiX' 
quc    decArsus    aquarum    divibioncs     inlelligiiiius 


C  gratiarum  spiritualium,  qiia:  omnes  simul  in  istuni 
Deificum  hominem ,  sive  bcaluni  virum  ab  ipso 
conceptionis  initio  diiTusae  sunt.  At  ic  alios  ho- 
mines,  quicunque  illo  digni  sunt,  nequaquam  sic, 
vel  tania  plenitiidine,  sed  longe  et  incomparabiliter 
niinus  donis  divisivis  daiae  sive  distributae  sunt. 
Sed  in  hujus  conceptione  tanta  virtus  Altissimi 
ubumbravit  Virgini,  id  est  Spiritus  sanctus,  qui  in 
principio  fcrebatur  super  aquas,  foveiido  eas,  utj  in 
eis  essct  spiritualis  illa  fecunditas,  qua  nunc  in  eis 
sil- regeneratio,  quorum  fuit  vitiosa  gcneratio  ;  is, 
inquam,  idem  ipse  Spiritus  Virgini  dcdit  fecundita- 
tcni,  non  abstulit  intcgritatem,  formans  in  ea  no- 
vuiu  hominem,  cujus  conceplio,  quia  tota  facta  est 
sub  unibra  virtutis  Altissiroi,  tanquam  sub  umbra 

^  volucris  ovum  integrura  suo  calore  ac  fotu  fccun- 
dantis,  tota  fuit  niunda,  sicut  mater  fuit  intcgra. 
Ipsa  cnim  Virgo  integra  quasi  ovum  cst  integrum, 
qiiod  in  sancto  Evangclio  est  scorpioni  oppositum 
dicenle  Doiuino  :  i  Aut  si  pclierit  ovum,  nunquid 
porriget  illi  scorpioiiem  ?  >  (Liic.  xi,  12.)  Scorpio 
blandilur  in  facie,  sed  hcdit  per  caudam  arcuato 
vulnere.  Sic  diabolus  in  scrpcnte  loquens  ad  Evani 
iuvencnavil  eani  veiieiio  supcrbixet  incoutinentia;, 
ut  in  omiii  sua  poslcritate  tanquam  in  cauda  seor- 
pionis  inveniatur  causa  mortis  usque  ad  Mariam 
Si)irilu  hancto    piotcctam   cl  obuuibFalam ,    «iua: 


039 


GERIIOHI  PR^POSITI  REICIIERSPERG. 


640 


licel  ipsa  in  p.*ccalis  more  aliorura  bouiiiium  fueril  A  audiior,  quo:l  Isaac,  qui  ex  saiiguinibus  patris  et 


conccpia  (io)  :  lameu  vclul  liorius  condusus  «  et 
fon$  signahis  Xani.  iv,  12)  aclualibus  peccatis  fuit 
inaccessibilis.  Alque  ipsa  culpa  originalis,  sicut  de- 
iicit  fumus  pnc  claritate  solis,  el  sicut  cera  con- 
sumitur  a  facic  i;^nis,  in  ea  dcfecit,  et  consumpta 
est  illuminanle  pariier,  et  inflammante  illam  Spi- 
1  itu  sancto,  id  cst  aniore  divino,  amore  Dei  Patris, 
quo  perfusa  rt  confota  concepit  intcgra  ;  sicut  in 
ovo  iniegro  avis  concipitur  agente  alterius  avis 
calore,  vel  sicut  vermis  concipitur  de  pura  terra 
per  solis  culorem,  sic  virgo  integra  et  pura  con- 
cepit  opcrante  in  ea  coelesti  amore  Dei  Patris  qul 
liumilitalem  ejiis  respiciens,  et  castitatera  diligens 
eructavit  Yeibuni  bonuin  in  ipsius  mentera  et  ute- 


niatris,  et  ex  voluntate,  id  est  araore  carnis «  id 
est  fcmin.-e,  et  ex  voluntate,  id  est  araore  yiri 
nalus  est,  utriusque  etiamt  scilicet  viri  et  femina^ 
sit  filius  tanquam  ex  amborum  sanguinibus  con- 
ceptus  et  natus.  Verum  quia  Christus  non  ex  san" 
guiuibusy  neque  ex  voluntate  {Joan.  i,  i5),{vel  amorc 
viri  est  natus,  sed  de  solo  femineo  sanguine,  vel 
carne,  sine  virilis  sanguinis<vel  carnis  admistione, 
recte  fortasse  viiletur  filius  feminae  dici  proprie  * 
quia  subslantiam  carnis  traxit  de  sola  illius  carne. 
Quomodo  aulem  hic  lllius  feminx  virginisetiam  di- 
catur  Filius  Dei  Patris,  non  facile  capit  inteUectus, 
cum  videalur  bomo  ille  de  liomine  tantum ,  non 
eiiam  de  Deo  generatus,  in  quantum  est  liome.  In 


rum,  et  sui  anioris  calore  non  per  carnalem,  sed  ^  ^oc  errore  fuit  Nestorius  baereticus,  qui  niniium 


spiritualem  deleclntionem  elicuit  ab  ejus  carne 
carnem  semcntivam  suosemini,  suo  videlicct  Verbo 
in  virginem  utdiximus  eructato,  uniens  illain  ra- 
tionali  anima  divinitus  crcata  mediante  cum  taiita 
uiiionis  virtiite,  ut  liomo  in  virgiue  per  Dei  Palris 
ainorem  conceplus,  in  ipsa  conceplionc  fieret  Dcus, 
noii  amillens  human»  nalurae  veritatcm,  sed  indu- 
lus  Divinitatis  virtutem,ct  forliludinemjuxta  iilud  : 
Indutus  est  Dominus  forliiudinem ,  et  pracinxit  se 
virtute  (Psal.  xcxii,  i). 

Nonest  auteni  indutus  divina  forlitudine,  et  vir- 
tute  tanquam  accidentali  et  scparabili  forma,  scd 
ita  prae  liiiis  homiimni  spcciosus  forma  divina  (quae 
aliud  non  est,  quam  ipsa  Divinitas )  praefulsit,  et  q 
pr«cfulgel;  ui  ipsa  Divinitas  homini  taliter  concepto 
sit  formasubstantialis,  imo  plusquam  substaiitiaiis. 
Nam  in  connexione  naturali  substantiarum,  et  sub- 
stantialium  formarum,  vcl  diflerentiarum,  verbi 
gratia  hominis,  et  rationalitatis,  velut  igiiis  et  calo- 
ris,  non  enuntiantur  formae  de  subtantiis,  nisi 
nominibus  adjectivis  ,  verbi  gratia  cum  dicitur  : 
Homo  rationalis,  ignis  calidus,  nix  frigida,  et  aqua 
humida.  Cum  autem  hominem  de  virgine  natura 
dicimus  Dcum,  non  ei  hoc  nonien  facimus  adjec- 
tivum,  sed  omiiino  int /Iligimus  illl  subslantivum  : 
esse  Deum,  esse  vitara,  et  veritatem.  Unde  inter- 
vogati  de  homiiie  illo,  quantum  ad  personam,  quis 
illesit?  recte  respondemus  :  Ipse  est  Filius  Dei, 


dividens  hominem  a  Deo  Christum  dispertivit  la 
duos  filios,  assignans  soli  malri  virgini  solius  ho^ 
minis  gencraiionem  ;  unde  ipsam  matrein  Dominl 
proliibuit  dici  Thcotocon ,  id  est  Dei  genitricein^ 
qiii  solain  ilii  assignavit  homiiiis  naiivitatem.  Nos 
autem  credimus,  propter  quod  et  loquimur,  femi^ 
nain  genuisse  hominem  divinum,  imo  veracius  Ilo- 
mincm-Deum.  Quod  enim  etiam  ex  ejus  carue  ac^ 
ceptuni,  in  ea  conceptum ,  et  natum  est  de  Spiritu 
sancto  est  {Matth,  i,  20),  de  amore  Dei  Patris  est» 
et  ideo  Dci  Patris  Filius  non  est  solum  Verbuma 
Deo  aeceptum,  sed  etiaw  illud  semeB ,  qutid  ex  ea 
accpptum,in  ea  conceptum  et  natum  csi. 

Si  euim,  ut  naturalibus  utamur  exemplis  ,  Isaac 
ex  sanguinibus,  et  ex  voluntate  viri,  et  ex  volun- 
tate  carnis  natus,  non  dimidius ,  sed  totus  est 
Abrahae  filius;  nondimidius,  sed  totusest  etiam  Sane 
filius,  quia  de  utriusque  araore  totus  est  concep- 
tus:  utique  et  Christus  totusest  femin:i3  filios, 
et  totus  Dei  Pairis  Filius  »  quia  de  utriusque 
amore  est  totus  conceptus,  et  natus ,  neque  ex  vo- 
luntate  carnis^  neque  ex  voluntate  viri,  sed  ex  Deo 
{Joan.  I,  i3) ,  et  ex  voluntate,  vel  amore  tantum 
divino.  Ideo  enim  voluntatem  et  amorem  virginis. 
non  dicimus  voluntatem  carnis  ,  quia  voluntas  ejus, 
quadictis  angeli  consensit,  non  carnalis,.  sed  di- 
vina  et  spiritualis  fuit,  Imo  unns  cum.  Deo  Spiritus 
fuit  Apostolo  dicente  :  Qtn  adhmret  Domino^  unus 


idemque  Filius  hominis.  Et  interrogati  quantum  ad  D  Spiritusest  (/  Cor.  vi,i7),  Ct  ideo,  quod  in  ea  na- 


essentiam,  quid  ipse  sit,  recte  respondemiis:  Ipse 
est  totus  Dcus,  totus  homo,  totus  omnipotens,  et 
essentialiter  bonus  ac  sapiens ,  quae  omnia  sub- 
staiitive  de  illo  suut  enuntiala,  qui  tota  substantia 
illius  hominis  est,  et  vere  divina,  et  vere  humana  ; 
utpote  operante  sancto  Spiritu,  tota  de  Deo,  tota 
de  liomine  generata.  Sicut  enim  in  humanis  gene- 
rationibus  niaris  et  feminae  fiiius  totus  est  ulriusque 
Filius,  verbi  gratia,  Isaac  non  solius  Abrahae,  nec 
solius  Sar^e,  sed  utrinsquefilius  est :  ita  et  Christus 
non  sotius  Dei  Patris,  nec  solius  virginis  matris, 
sed  utriusquc  filius  cst.  Ultro  fortasse  acquiescit 

(^)  De  hac  Gerhohi  opinione.  nnnc  fere    anti- 
qiiala,  idem  voloobscrvatum,  quodin  Di^scrt.  ad  Ho- 


tumest^  de  Spiritu  sancta  est  {Matth.  i,  20).  Fe- 
mina  enim  Deum  amans,  divino  amore  flagrans  aU 
illo  semeii,  id  est  Verbiua  aeternum  accepit  et  con- 
cepit.  Deus,  ut  erat  permansit,  et  homo  esse  cjepit ; 
immortale,  uterat,  permansit,  et  mortalitati  subja- 
cuit.  Naraque  in  ista  conceptione  Deus  non  defeclt 
sed  homo  profecit,  cujus  humana  substantia  non 
una  cum  Verbo  a  DeoPatre  acccpla,  sed  unacum  illo 
concepta  cst  opcrante  Dei  Patris  amore:  ut  et 
Divinum  semen  ,  id  est  Vcrbum  virgo  acciperet 
pariter  et  concipcret,  atque  humanam  caniera  una 
cum  illo  divino  semine  unitam  cenciperet,  quam 

milias  Ven.  Godcfridi  abbatis  Admonl.  num.  16» 
nui>crrinie  montii.  ( Viile  Patrologia;  t.  CLXXIV,  iiiit.) 


m 


COMMEMTARIUM  IN  PSALMOS.   -  PARS  I.  —  PSAL.  l. 


64? 


de  nuneanialoreaccopilfSedde  divinoamore  cou- A  est  indicativum.  Quomodo  vero   isiis  qu:i|uorOu- 


cepit.  Igiliir  homo  iste  rccte  ipsius  Dei  Patris  di- 
cendnsest  Filius,  decujus  amore  totus  est  concep- 
lus,  etDeus  recte  dicitur  feminsR  Filius,  quae  illum 
a  Df>o  amatoresuoaccepit,  et  concepit  sine  pudore, 
-ac  peperitsinedoloreverumDcum,  verum  honiinem: 
iia  ut  proprie  honio  deDeo,  eiDeusde  homine  prae- 
dicetor,  el  dicaturDeus-Homo,  et  HomooDeus.  Quo- 
niaro,  asserente  Lcone  papa  in  scnnone  de  passionc 
•Domtni,  sic  Deus  assumpsit  hominem,  et  l)omo  as- 
sumptusest  in  Deum,nt  nihil  assumpto  divinum, 
nihilassumeoti  deesset  humanum. 

Huic  homini,  huic  beato  viro ,  de  amore  divino 
concepto  et  nalo,  recte  promittitur  similitudo  li- 
gni  plantati  secus  decursus  aquarum,  quod  intelligi- 


uinibas  terra  irrii^^ala  fruclificri^  4|iiJiiUiA}i>,jiiitug 
docet:il  fructu,  Jiuiuirns  ,  frummti  vini  rt  otet  *i/j 
multiplicali  suni.  ^onnc  crgo  veris^imc  (Ifctum  esls 
Quia  istebeatur  rir,  tauquam  tj^nufjt  ptmHftium  «^.ykc 
decursus  aquarum  dabii  frueium  $uum  ? 

Sed  dicis  milii  :  Si  ipse  cst  tignum  viue^  quare 
non  statim  eiTiciiniiur  immortal&Sf  qnt  gu^ianl  fni- 
ctum  ejus,  qui  comi^dunt  fiorpiis  el  s:iiignincni  ipsju^? 
Hic  noiandum,  (luia  —  datit  (rucinm  &mim  in  {an- 
poresuo.  Sienim  lu  nianeiuloin  pcccatin  rnortaJiims 
intempestive  acti.^Jis»  cl  tomcdis  cor|ms  tpsius,  non 
iWedabit,  sedtu  r:i]iis,  el  iJcf*  judidunt  comedis.  Si 
autem  de  prseteriik  pcccalis  dole.%  cl  de  rmurfs  liltcn- 
ter  caves,  ille  dabii  frneium  suum;  cilMuii  vivijlcuni, 


mus  tignum  'vita  in  paradiso    positura,  ubi  fons  ^  ^  '"  tempore  suo,  qui:i  (ii  hic  aniniaiu  vj,  Ma  viv 


^scendebat  e  lerra,  el  irrigaliat  paradisum  decur^ 
sihus  aquarum,  id  est  qiiatuor  fluroinum,  in  quo 
ligno  erat  fractus,  vitae  indissolubilis  effectivus,  a 
cujus  esu  tunc  homo  est  exclusus  propter  gustatuin 
vetiti  ligni  mortiferum  fructum.  Liguum  istud  vi- 
Ule  in  medio  paradisi  est  seterna  Dei  sapientia  in 
niedio  rationalis  creaturx  posita,  qus  angelorum 
et  hominum  quasi  tenens  niedietatem  utrisque  se 
fecitaccessibilem,  utrisque  obtulit  sui  fructus  xter- 
uam  dulcedinem,  secus  decursus  aguarumf  id  est, 
omiiium  suavitatum  et  gratiarum  irrigantinm  ra- 
iionalem  ac  spiritualem  paradisum.  Sed  rationalis 
natura  praevaricans  mandatum  ab  hoc  ligno  se- 
clusa,  et  in  exsilium  detrusa  est ;  ita  ut  ei  divinap  p 
sapientiae  dulcedo  per  se  ipsam  non  sit  accessibilis, 
qoia  inlerpositus  est  gladius  versatilis.  Quia  igitur 
homo  non  potuit  ad  eam  accedere,  dignata  est  ipsa 
Sapientia  venire  ad  hominem  assumendo  verum  ct 
purum  hominem,  cui  contulit  omnem  suae  utilitatis 
et  dulcedinis  virtutem,  utquomodo  sapientia  tignum 
vitae  est  angelis  beatis,  ita  beatus  vir,  sapientiae  uni- 
tus,  lignum  vitae  sitpariter  et  angelis  et  hominibus. 
Quoroodo  sapientiae  froctus  beatis  angelis  est  beati- 
tudinis  eCTectivus,  ita  fructus  corporis  et  sanguinis 
Christi  vitam  etbeatitudinem  conferat  sui  partici- 
pibns.  Corpusenim  Christiest  beata  terra,  de  qiia 
fons  asccndit  per  qualuur  fluminum,  id  est  quatuor 
Evangelioruin,  aliarunique  aquarum ,  id  est  roulta- 


ficat  secunduro  quod  scriptuin  est  :  Justus  exfide 
vivit  {Rom.  i»  17).  £|  itero  in  tempore  suo,  id  est  in 
die  novissiroo,  eorpos  vlviflcabit,  pariterque  cum 
aniroa  beatilicahit.  Est  ergo  ipse  tanquum  iignum 
vite  ptantatum  secus  decursus  aquarum.  Sed  cum 
dicitur  tanquam  tignum,  non  ita  putes  tibi  manife- 
stari  similitudinem,  ut  haec  similitudo  non  habeat 
veritatem.  Est  eoiin  in  bac  similitudine  Verbum 
caro  factam,  non  semiplenuro»  sed  oronino  c  plenum 
gratia  et  veritate  (Joan.  t,  14).  »  Esset  Autem  semi^ 
plenum;  si  solum  Verburo  Verburo  essct  viviflcum. 
Nunc  autem»  quia  caro  ejus  seque  ut  divinitas  esi 
vivificatrix  indissiroili  eilicacia,  totus  Chrislus  esl 
lignum  vits;  imo  ipsa  vita,  sicnt  ipseait:  c  Ego 
suro  via,  et  veritas,  et  vita  (Joan.  xiv,  6).  rEt  ideo, 
quia  caro  ejus  viviflcat  sicat  spiritus,  ipsa  caro  est 
spiritus;  quia  spiritus  est^  qui  vivificat  (Joan.  vii^ 
63).  Nec  est  iilud  absurduro,  ut  corpus  de  Spiritu 
sancto  concepturo  dicamus  esse  spirilum.  Si  eniin 
quod  natum  est  de  carne,  caro  est,  ut  quisqne  no* 
straro,  etquod  nataro  est  de  Spiritu,  spiritus  est, 
ut  animae  ex  aqua,  et  Spirita  renatae  :  uiiqoe  cor- 
pus,  quod  in  ea  naturo  est  de  Spirita  sancto,  quae 
concepit  de  Spiritu  sancto,  spiritus  est,  qiiia  de 
Spiritu  natum  est,  et  nihilominus  caro  est,  quia  de 
vera  carne  virginei  corporis  naturo  esi.  £t  hoc  esi 
roirabile  in  oculis  nostris,  quod  eadero  res  est  caro« 
ei  spiritus;  sed  non  est  roirabile  in  ocolis  fidci. 


rum  gratiarum  uberiatero,  irrigans  paradisum  ,  id  D  <I"'*  omuia  possibilia  credenti.  Alioquin  veruro  nor. 


est  Ecclesiam.  Vcl  certe  ipsa  terra,  quaro  non 
operabatur  homo,  est  virgo  Maria,  de  qua  fons 
ascendil ,  quando  Christum  peperit,  fonteni  vivuro 
qui  dicit  :  Si  quis  sitit,  veniat  ad  me,  el  bibat  (Joan. 
VII,  37).  Qui  fons  inde  dividitur  per  quatuor  fluroi- 
nura  capita,  id  e^  quatuor  Evangelia,  vel  quatuor 
sacramenta,  videlicet  :  Incarnationls,  quae  in  hoc 
primo  psalmo  insinuatur ;  Passionis ,  quae  in  se- 
cando  manifestalur ,  ubi  dicitur  :  Quare  fremue- 
TUHt  gentes  ;  Resurrectionis  et  Ascensionis,  de  qui- 
bus  in  lertio  psalmo  agitur,  ubi  dicitur :  Ego  dormi^ 
vf ,  etc.  Nam  quod  dicit:  Eisurrexi, quoniaro  Dominus 
snscepit  me,  resurrectionem  indicat.  Quod  autem  di- 
cii :  Cloria  meaexaltans  caput  meum^  suae  Asccnsionis 


csset  quod  dicitar:  c  Factus  est  primus  boroo  ic 
animam  viveniem,  >  secundus  horoo  c  in  spiriium 
vivificantem  (I  Cor.  xv,  ^5).  i  Quod  dicitur,  tn  ani" 
mam  viventtm^  sonat  roagnaro  paaperlatem,  quia 
nec  ipse  per  se  vivere,  nec  alios  poluil  vivificare. 
Quod  autero  dicitar,  in  spiritum  vivificantem^  tan- 
tam  sonat  gratiae  et  veritatis  plenitudinem,  ut  quo 
modo  spiritas  Deus  per  se  vivit,  et  angelos  vivifi- 
cat :  ila  liorno  factus  in  »piritum  vivificantem  valcMl 
per  se  vivere,  alque  in  se  credenles  vivilicare.  Vlvii 
autem  iste  homo  per  se,  non  a  se,  quia  c  sicut  Pa- 
ter  habet  vitaro  >  in  se  roanentero,  c  sic  dedit  et 
Filio  vilaro  (Joan.  \,  2d)»  in  se  manentem.  Et  sicnl 
Patcr  suscitat  morluos,  et  viviflcal,  sic  et  Filius, 


«i5 

;iU|ue  II  t  (^xprcssiiiJ^  dicam 
i\tm%  vuU,  vhilkai,  sicuL  l'ilius  yii-n  :  c 
quae  liabel  rnler,  inea  sunt  (Joan,  %,  15),  i  id  est 
fi^termEns,  oir»i»ii>(Hetitifi,  iramorlaliias,  et  caelera 
lHvirui»ti$i  prnxdJu;! :  aie  liomo  m  Doum  assumpiiis 
vero  dkcn^  iwJlcst  :  Omnia^  t^uw  huM  mea  Divini- 
taSf  mt^fj  «ti^t^  ttt  cst  vivillcaiKU  dlUa^^ia,  et  omnium 
vlrUUum  veritas,  qua  Ita  intjilctiiin  t^st  corpus  na- 
Lum  de  virgine,  ut  sit  pLeiiuiji  ^iiaj.i  iti  Teritaie;  non 
veriiaiis,  vd  lnutum  inani  ftimtiiiudine. 
»  tlridc  cum  dicitiir  i^te  Biaiui  vir  Uinquam  lignttm 
pitintatum  ht^cun  detursm  aqniimmt  iii  similitiidinis 
j^romiBso  ijleua  pioii^  vcritsilis  est  siguiOcalio,  iit 
iUic  :  f  Vidimus  gluriam  ejtis,  glonaiii  quasi  unige-^ 
Tiiti  (Joan,  u  ^ih  *  ^^  Juannes  aj^iujiu  vidit  i  lan* 
quam  ocrisum  (ApQc*  t,  6),  *  Noii  CTiim  ideo  dicitur 
quasi  unigeuUiis,  lU  noii  sit  inlcUigendus  vere  uni- 
genitus ;  nec  ideo  dicitur  tanquam  occisus,  ut  sit  In*- 
telligendum  non  vere  occisus.  Ita  et  hic  liomo  dici- 
tur  tanquam  lignum  vitse,  quod  est  sapientia,  iii  quo 
non  tam  similitudo,  quam  verltatis  noianda  est  ple- 
nitudo.  Quiu  idem  ipse  est  virtus,  et  sapienlia  Pa- 
tris,  qui  est  Filius  Yirginis  matris ;  idcm  ipse  factus 
e8t  c  in  spiritum  vivificautem  (/  Cer.  xv,  45),  i  qui 
factus  est  ex  semine  David  secundum  carnem,  unus 
Emroanuel  in  naturis  duabus,  sed  non  in  digniiatibus 
duabus.  Unus  gigas  geminse  substantias^  sed  non  ge* 
rains  gloris;  quia  una  diguitast  una  gloria  est 
utriusque  in  Christo  naturae»  maiime  poslquam  de 
hoc  mundo  ad  Patrem  Tadens  iliam  claritatero  suae  q 
camis  obtinnit,  quain  ipse  in  Divinitate  habuit 
{Nriusquam  mundus  fierct  apud  Patrem  (Joan,  xvii, 
15).  Et  habuit  quidem  istam  Divinitatis  claritatem 
ab  hora  conceptionis.  Verum  propter  nos  homiiies 
ohscure,  et  in  peccatis  natos  c  exinanivit  se  forniam 
senri  accipiens  {Phil.  ii,  7);  i  quia  mortalis  extsiere 
dignatus  fuit  is,  qui  morti  nihil  debuit.  Sed  post 
moriis  triumphuiu  Deus  Pater  sponte  humiliatum 
sic  exaltavit,  ut  cui  in  coiiceptione  dederat  veriia- 
tem  nominis,  c  quod  est  super  omne  nomeii,  \  per 
resurrectiouis,  et  ascensionis  gloriam  daret  ipsum 
ff  nomen,  quod  est  super  omne  nomen,  ut  in  nomine 
Jesu  omne  genu  flectatur  coelestium,  terrestrium, 
et  infernorum,  et  omnis  lingua  coufiteatur,  quia 


C:  RllOHl  PUjEPOSlTl  REICIIERSPERC.  fiU 

:  Filil  qooquc  corpUs,  A  est  finis,  aut  initium ;  cum  illud  consiet,  quod  homo 
Filius  dii-it  :  c  Omnia»      iste,  qui  non  semper  fuit  homo,  fuit  Dous  aeternali- 


ter  et  semper.  Hoc  etiam  in  rebus  usitatis  non  est 
inusitatum,  ut  enunlietur  prsedicatum  de  subjecto 
in  hunc  modum.  Si  enim  homo  maner.s  quod  erat, 
scilicei  homo,  incipit  esse  aliquid,  quod  prius  non 
erat»  verbi  gratia  episcopus,  bene  et  vere  dicimus  : 
Episcopus  iste  suxit  ubera  matris,  vel  iiutricis* 
quamvis  tunc  episcopus  non  fuerit,  quando  matris 
ubera  suxit.  Si  autem  homo  aliquid  esse  inciperet, 
ita  ut  homo  esse  desineret,  sicut  uxur  Lot  statua 
salis  esse  coppit,  et  homo  esse  desiit :  non  esset  re- 
cia  praedicatio,  vel  conveniens  enuntiatio ,  si  quis 
dlceret  :  Hxc  slaiua  comedit»  hic  lapis  suxit  ubera 
malris.  Quia  homo  in  lapidem,  vel  staiuam  commu- 
iaius,  iliud  esse  desiit>  quod  fuit,  quando  comedit, 
quando  matris  ubera  suxit.  Igiiur  cum  Dcus  Dci 
Filius  esse  homo  coepit,  manens  quod  erat,  pontifcx 
factus  ofiicium  sacrificandi  habere  coBpit,  quod  in 
diviniiate  sua  non  habuit,  cui  nimirum  in  sua  di- 
vina  essentia  nec  sacrificiirm,  nec  templiim  praesto 
fuit.  Sed  ut  dixi,  manens  quod  crai,  vidclicet  Deus, 
et  rex  aeternus  coepit  esse,  quod  non  erat,  factus 
homo,  factus  pontifex  in  se  habi  ns  ei  sacrificium» 
quod  offerret»  et  teinplum,  in  quo  suam,  et  PatriSt 
ac  Spiriius  sancti  divinitaiem  placarei,  facius,  in- 
quam,  homo  et  pontifex,  quod  eral,  esse  non  desiit* 
Ei  ideo  recte,  ac  proprie  de  hoiniiie  Deo,  de  ponti- 
fice  pariter  et  rege  dici  couvenii,  quod  iste  homo, 
iste  pontifex  mundum  creavit,  et  ante  mundum  re- 
gnavit,  quamvis  tunc  homo  in  re  non  fuerit,  quando 
vel  mundum  creavit,  vel  ante  mundum  regnavit, 
sed  erat  tamen  iste  poniifex  lunc  rex,  et  in  reguo 
ejus  non  est  ulla  transmutatio,  c  aut  vicissitudinis 
obumbratio  (Jac,  i,  i7).  i  Siroililer  in  esseniia  ejus 
iion  est  ulla  transmutatio,  aut  vicissitudinis  obum- 
braiio.  Quanquam  in  actibus  aut  passionibus  illius 
pcrsonae  aliqua  notetur  transniulaiio  et  vicissiiudo. 
Atque  ideo  in  his  necessaria  est  deierminatio,  qiia 
nolelur,  quid  secundum  quod  dicatur,  verbi  gralia  : 
Quod  Lazarum  mortuum  fievit  (Joan.  xi),  aclioChri- 
sii  secundum  humanitatem  fuit  :  quod  in  cruce 
pendens  nioriuus  esl,  passio  ejusdem  secundum  hn* 
maiiitatem  fuit.  Quod  auteni  Lazarum  suscilavit. 


Dominus  Jesus  Christus  in  gloria  est  Dei  Palris  D  ^"odque  ipse  a  morte  resurrexit,  aciio  ejus  secun- 


(ibid.,  10).  I  Nam  sicut  puer  David  secreto  in  primis 
uncius  est  in  regem,  ac  deinde  post  multa  pericula 
superaia  regis  eiiam  nomen  accepit,  sic  et  Christus 
in  virginis  utero  accepit  regnum  aeternum  dicenie 
angelo  :  c  Regnabii  in  domo  Jacob  in  aeternum  {Luc. 
I,  3SS),  I  quod  est  regnum  super  omne  regnum.  Sed 
in  hoc  regno  tunc  primo  est  nominaius,  cum  inter- 
fecto  spirituali  Golia  et  Saule,  id  est  morte,  mor- 
tificata  humanitas  ejus  fulsit  in  divina  gloria,  de 
qua  dicitur  :  c  Gloria  et  honore  coronasti  eum,  et 
coDStituisti  eum  super  opera  nianuum  tuarum  (Psal. 
VIII,  6  et  7).  I  Nec  est  inconvenieiis  quod  homo  in 
aeternum  reguans,  aeternus  rex  nominalur,  quia 
hoino  quidem   habuit  initium,  sed  rcgiii  cjtis  uoii 


dum  diviniiatem  fuit :  iotus  tamen  Chrisius  hoc  io- 
tum  fecii,  el  passus  est,  quod  non  sccuiidum  lotum 
se  passusesi:  sicut  homo  totus  dicitur  tristis,  quain- 
vis  tristitia  sii  in  aniraa  sola;  iolus  videns,  licet  vi- 
sio  sit  in  solis  oculis.  Nec  est  figurativa  locutio, 
cum  dicit  liomo  :  ego  video ;  quasi  totum  sii  posi- 
tum  pro  parte,  quia  totus  homo  per  solos  oculos 
intelligit,  et  sentit  se  totum  videre.  Similiter  cuni 
diceret  Chrisius  :  c  Ante  Abraham  ego  sum  (Joan. 
viii,  58),  I  seniit  totus  ipse  homo  Deum  se  anie 
Abraham  fuisse,  imo  magis  es$e  :  quia  fuiurum  et 
prxteritum  removeiur  a  diviniiaiis  cssentia,  cui 
omiiia  suni  praesentia.  Unde  non  dixit :  ante  Abra* 
ham  ego  fui,  iiec  dixii :  aute  Abraham  fuit  mea  divi« 


tir>  COMMENTAniUM  IN  PSM.MOS.  —  PARS  !.  —  PSAl.  I.  CACy 

niias,  sed  ego  »umy  inqiiit;  qiiia  suum  cliam  Imnia-  A  ginali  quam  actunli,  et  hoc  pcrficore   nunc   sufTifit 

.\oH  niuh  itt  rouaii^o  im^ 


num  suae  divinilati  {>r(esens  fuit.  Lege  Uieronymum 
ad  Paulam  et  Eusiochium  de  assumptione  sancUb 
Alarix,  ei  cum  iliic  inveneris  hominem  in  Christo 
E>eo  co^ternum,  sic  habeto  cum  tanquam  lignum 
divinitali  complantatum  secus  decurms  aquarum,  ut 
scias  ipsum  hominem  salva  humana  esscntia  esse 
in  divinitatis  omnimoda  gloria,  et  omnipotentia. 
JKani  et  praeilictus  Hieronynuis  vir  iUustris  exponcns 
istum  psaliniun  niliiiaflirmatintelligenduni  per  istud 
%iittm,  iiisi  ipsum  Christum;  el  ut  hoc  niagis  ha- 
beat  pondus  promissionis,  quod  beato  viro  hujus  ii- 
gni  siroilitudo  promiuitur,  cuin  similitudo  soleat 
esse  inter  diversa  :  ipsum  beatum  virum  exponit 
non  esse  inteiligeiidum  Christum»  sed  quemlibet 


ternis  oppositionibus  hus: 
pioruni,  sedin  Ufji^  DQmim  Vfiluntm  rJHs,  In  vta  p<5C*% 
catorum  non  stnit^  semI  i^  tege  Dtymitu  meiUitiHhtr 
die,  ac  noctcla  .(ilhidrn  pcstiteufiiv  uou  u'dii,s\*\ 
esly  vel  erit  lamjuatti  iifjttum^  qtwd  piuntidum  eU  ir- 
cus  decursus  aq  tirnm^  qttod  ffHrtam  siwm  dahh  Jh 
iempore  suo,  Jain  crgo  duo  appt^sita  iiciiioiisiranktts 
consilia,  quorurii  i^i*  lenii  drectiis  vaMc  cfintrahf 
suiit.  Quod  consiliiim  impianim,  iri  qno  atfiif,  id  ust 
a  Deo  recessit  illi'  uou  benius  vii\  Wiv  xeius  Aiiaui  * 
Nimirum  hoc,  ut,  <\u'i  erat  pnivis,  priL^siumiivt  xd\i\ 
utessetsicutDt  iis,  QiioJ  ccntiira  conRiiinm  piorum, 
iu  quo  firmus  p<ii  si^iens  non  (ibitt^  id  cst  a  Deo  noii 
recessit  isle  beaius  vir,  islc  novus  Ailum?  Niihimui, 


electorura,  ul  expressius  inlelligatur  lignum  illud  **  «l»  q"*nal«raenit  Diusju  ptihercm  noslruni  de- 


esse  Christum,  cujus  aliqua  simiiitudo  promiititur 
cuilibet  dectorum;  ne  sl  Christa,  qui  summus  est| 
similiiudo  promiu.ilur  ligni  quamiunlibet  pretiosi, 
vitJieiitur  suinmilaij  ejus  dcrogari. 

Alii  vero  Iracialores  catliollci,  et  magni  videntes 
nullum  hominem  pnetcr  uiium,  ct  i>oium  Christum 
IK>*se  invcriJri,  qui  non  abierit,  ct  sieierit,ei  sederit 
in  piTcatr}  orifjntiuU;  Grmilcr  ^tUrniant  solum  Chri- 
stum  Uic  bcatuni  virum  prxdicari.  Nos  ergo  vi- 
lames  utrabiquo  absurJilatem,  et  per  beaturo  Vi-* 
rum  jntelUgimus  Chrisiuin,  cL  \H'r  iignum^  Sapien- 
tiani  o^teinani;  cui  beattis  isie  Vir  qualiter  sit  com- 
plant:itus ,    novit   Spiricus   sanctus    artifex    hujus 


scendere  dignareiur.  Illuil  fuit  coiisiliuni  sipiriius 
diaboli,  istud  anLein  cotiatliuui  Sjviriias  Dei.  Jtide 
oppositioi.es  ist;i\  qnA^  dixiirius  leriki!  stiut,  quia 
ille  secundum  illud  consilium  abiit,  et  istius  voluntas 
secundum  istud  consilium  fuit  in  lege  Domini,  Iroo, 
el  sicut  Apostolus  dicit,  c  sub  iege  factus  est  {GaL 
IV,  4),  cum  essetDoroinus  legis.IIle  in  via  peccato- 
rum  stetit,  malam  quippe  cogitationem  arobilionis 
opere  demonstravit.  Iste  in  lege  Domini  die  ac  nocle 
meditatus  est^  ut  quodpr»figurabaturperiegaIescac- 
remonias,  verbi  gratia  paschalis  agni,  et  vitiili,  ac 
caeteroruro  hujusmodi,  veritate  suse  passionis  imple- 
ret.  Ille  in  cathedra  pestiientitBsedit,  id  estpestil  n- 


plaiitationis,  fmis  aijiiarum  decurrentium  de  isto  (;;  ^'^"'^  >Qoi*^is  utriusque,  scilicet  anim»  et  corpo:ih. 


ligno  ad  irrigandum  paradisum  Ecclesi»,  in  quo 
paradiso  diu  nos  tenuit  unius  principalis  ligni 
conleroplaiio,  gustantibus  et  videntibus  nobis,  quia 
bona  est  n^otiatio  ejus.  Et  ideo  negotioso  et 
prolixo  tractatu  eorum  sensuro  in  capite  libri  bujus 
reprobavirous  (2i) ,  qui  hominem  Deo  unitum  di- 
cunt  non  esse  Deum  proprie  dicenduro,  sed  flgura- 
tive :  quasi  totum  nominetur  pro  parte.  Cum  etsi 
actionum,  vel  passionum  in  Christo  stt  dilTerentia 
(ut  praedicturo  est),  iamen  divinitatis  nulla  est  dif- 
ferentia ;  sed  quam  proprie  Yerbum  Deus  dicitur, 
quaro  proprie  Pater  Deus  dicitur;  tam  proprie  homo 
in  Deum  assumptus  D«us  dicitur.  Quandoquidem 
non  diversa,  sed  cadein  divinitas  de  Patre  hominem 
Deiiicante,etde  homine  Deiflcato,  imo  Deo  facto,  et  ^  beato   viro  contradicendo  perinanent  incrediili,  cii- 


posteris  suis  hxreditariam  dereliquil.  Isle  autem  ut 
lignum  fructuosum  hunc /'rucrtim  in  tempore  suo  de^ 
dit,  ut  coroedentes  carnero  et  sangniKem  ejus  ab 
illius  cibi  vetiti  reatu  simus  liberati.  Hic  igilur  pri- 
mus  psalrous  fidem  liicarnationis  Chrisli  personaty 
quod  scilicet  in  primo  Adam  iste  sccundus  ncque 
abierit,  neque  stcterit,  neque  sederit :  eo  quod  dc 
virgine  conceptus,  et  natus  sit.  Unde  et  liber  est  a 
peccato  originaK.  Caetera  psalmi,  quse  sequuntur : 
Sedin  lege  Domini  voluntas  ejus^  etc,  actualemejus 
justitiam  coromeudant.  Itaque  credentes  in  eum  tain 
ab  originali,  quam  et  ab  actualibus  pcccatis  recio 
liberamur,  ut  simus  justi,  quorum  Doj.inus  itcr  no- 
verit,  nam  iter  impiorum  pcribit,  id   est   qui  huic 


in  Deum  nato  pr9e<iicatur,  ciiin  dicitur  HomoDeus, 
ci  curo  dicitur  Pater  Deus.  Verum  quia  decurrendo 
juxta  decursus  aquarum  viventium  fortasse  nimis  eva- 
gati  sumus,  dum  circa  lignum  secus  decursus  aqua-- 
rum  p/dn(a/itmlibuit  uosdeambulare;  nunc  retra- 
hendo  pedem  ab  ardua  seroita  qu^stionis  hujus, 
(25)  quaro  in  opere  De  gloriflcatione  Filii  hominis 
plcnius,  prout  prxstante  Domino  potuimus,  per- 
traciavimus,  nunc  ad  proposituro  redeamus.  Pro- 
posuimus  enim  demonstrare  breviter  in  hoc  psalmo 
sacrosanctam  Domini  el  Dei  nostri  Jesu  Christi 
humanitatem,  quod  absque  peccato  fueril  tam  ori- 

(24)  Vide  infra  tractatum  Quomodo    secundum 
Hilaiium,  etc. 


jus  tamen  verbis  dignum  cst  flnnissime  credi. 
Quia  —  Folium  ejus  non  defluel,  id  est  Yerbum 
ejus  non  erit  irritum,  sed  est  coelum,  ei  terra  dura- 
bilius;  ut  ipse  ait :  c  Cceluin  ct  terra  Iransibunt, 
verba  autem  mea  non  transibunt  (Mattli.  xxiv,  55). 
Promisit  pauperibus  spiritu  regnum  coelorum.  Pro- 
misit  lugeutibus  peccata  sua  et  aliorum  cousolatio- 
nem.  Promisil  misericordibus  misericordiaro.  PrO' 
misit  el  aliis  aliter  sibi  obedientibus  alia  beatita- 
dinis  praemia,  quae  verbis  quasi  foliis  fructus  te- 
gunlur,  el  custodiuntur,  et  in  nullo  falsa  inveniun- 
tur.  Unde  hoc  ?  Quia  scilicet  non  alius  promisit,  et 

(25)  Uoc  item  habcs  infra. 


Uil 


GEUUOIII  PRyLPOSITI  UElCnERSPEUC. 


nM 


armspromissa  complolut,  quoJ  iioii  essol  promil- A  co.  Sicul  enim  artifcx  rerrarius  primo  vvl  inaileBm, 


lerc,  scd  pnwliccrc,  Imo  ipse,  qui  promisit,  pro- 
niissa  cuii)]ilL<i>iLf  qui'itr^idii»nd{nii  in  proplictadicit: 
*  El  quomoLio  draceiiitil  iuiljcrf  c(  nix  de  ccclo,  et 
illitc  ultra  inyn  Yi}Wi\Uir^  trd  iin^briat  tcrram,  et 
germinnrc  rrain  Umii  i^k*  crllverhum  meum,  quod 
egrcilielur  de  om  «il-q,  nou  rcxirh-tur  vacuum,  sed 
fuciii  qu:rriinqu£  voliii,  cl  pio^pt-rabitur  iu  his  ad 
(\\m  mifei  illiHl  {hu.  lv,  10  et  1  Ij.    » 

Prttnpi-^TitbitUTf  inquil,  quia  omnia^  qutscunque  /a- 
ckt^  pyoHpcrabmtlur.  PuiruSt  cuni  rsset  junior,  ciii- 
^ehat  se^  ut  esi^ci  pnralus  vmn  Cliri^to  et  in  carce» 
rem  et  iit  nioru^m  ire,  scd  iionesl  prosperatus  in  fa* 
cicndn,  qtiia  quoties  de  se  pra^^iumpsit,  toties  ne* 
tjare  pennissus  eat.  Et  m>s  quandiu  ad  aliquod  bo- 
nuiu  perogi  ndum  noslris  viii^us  nimis  innitendo  g 
cf>uuhimur,  mn  prti«iperaiiiur,  e^cd  cum  eruditi 
adversis  casibus  frustra  conari  desinimus,  et  ma- 
nus  in  oralionibus  aut  eleemosynis  extendimus,  ut 
ille  nos  cingat  sua  virtutet  vel  cinctorio  fidei,  per 
quam  sunt  omnia  possibilia  crcdenti  :  lunc  ipse 
Christus,  qui  benc  operanlibus  bona  promisit  per 
scipsum  innobisdignatur  facere,  quod  ipse  nobis 
praecepit  fucerc,  quodque  nos  absque  illo  non  po- 
tuimus  facerc,  alqiie  tuiic  in  nobis  prospere  proce* 
dit,  et  regual,  quouiam  non  qoae  nos  facimus,  sed 
qncecunque  ipse  faciet^  prosperabuntur^  etiamsi 
advcrsa  videbuiitur.Novit  hoc  beatus  Pater  Augusti-> 
nus,  qui  sic  oravit :  Domine,  da  quod  jubes,  etiube 
quod  vis.  Novit  hoc  Paulus  apostolus,  qui  dixit : 


\el  aliud  instrumentum  operatur,  deinde  per  in- 
strumentum  operaiur,  et  instnimentum  coopera- 
tur :  sic  Deus  primo  bonam  voluntatem  libero  ar- 
bitrio  inspirat,  et  postea  bonae  voluntati  aspirat,  ut 
operctur,  sibique  illam,etper  illam  operauti  coope- 
letur.  llxc  dicendo  liberum  arbitriom  non  destrui* 
mus,  sed  instruimus,  ut  sciat  se  sine  Deo  nibil  pos* 
se  :  sicut  palmes  nihil  potcst,  nisi  manens  in  vite; 
sicut  manus  nihil  potest  uisi  in  corporis  unitatc  : 
sicut  nihil  operatur  quodlibet  instrumentum,  nisi 
moveatur  per  artiflcis  manum.  Sic  enim  prsdica- 
mus  humanse  rationis  arbitrium  esse  libeiiim,  iil 
pariter  attestemur,  esse  iMi  necessarium  liberari  am 
plius« 

Sunt  enim  tres  libertates  in  Scripturis  notauc* 
qiiibus  omnibus  iiidigent  animx  in  Deo,  et  cum 
Dco  beatificand».  Est  libertas  a  necessitate,  et  est 
libertas  a  peccato,  et  est  libertas  a  miseria,  quae  e$l 
poina  peccati.  Ex  prima  libertate,  qiiae  est  a  neces- 
sitate,  liberum  arbitrium  dicitur  liberum,  quia  nulla 
necessitate,  aut  fatali,  aut  naturali,  aut  accidentali 
ullo  modo  cogitur,  vel  prohil>etur,  quin  sit  Iil>erum 
ad  omne,  quod  vult,  voleudum,  sive  bonum,  sive 
malum.  Verumtamen  si  habet  super  se  aut  peccati, 
aut  {KBnae  gravaraen,  necessariam  habet  ipsum  li- 
berum  arbitrium  geminam  libcrtatcm  seu  liberatio* 
nem  ;  videlicel  a  peccato,  et  miseria,  ut  ei  sit  liber- 
tas  vera.  De  qua  Dominus  in  Evangelio  :  i  Si,  » 
inquit,  i  filius  vos    liberaverit,  vere  liberi   eriti«i 


1  Scimus  quoniam  diligcntibus  Deum  omnia  coope-  C  (Joan.  yiu^  56).  i  Nam  prima  libertas  a  necessilate 

raiilur  in  bonum,  his,  qui  secundum  propositum 

vocati  suntsancti.  Nam  quos  praescivit  et  praedesti- 

navit;  qtios  autem  praedestinavit,  hos,  et   vocavit; 

et  quosvocavit,  hos  et  justificavit;  quos  autem  juslt- 

ficavit,  illos  etmagnificavit  (Rom,  viii,  28  et  seq).  i 

Si  ergo  didiccris,  hoiiio,  qiiod  tu  temetip.<um  non 

poiuisli  pr;£dcstinare,  nec  praedcstinalum  potuisti 

temct.psuin  vocare>  ncc  te  vocatum  potuibti,  aul 

poleris  justilicarc,  aut  magnificare,  quid  tibi  re* 

siat,  n.si  ad  illum  inanus  extendere  qui  solus  in  his 

fucieiidis  prosperabitur?  Et  cum  ipse  in  ;e  salutis 

opus  agere  cceperit,  c  Honora  Dominum,  i  non   te 

ipoum,  c  de  tua  substantia  (Proo.  iii,  9),  i  de  opi- 


iiobis  esl  ex  Deo  Patre  nos  creante.  Seil  quoniam 
hac  libertate  homo  est  abusus,  iiber  quidero  per- 
mansit  ac  semper  perroanet  a  nccessitate,  sed  nisi 
Filius  eiim  liberet  a  peccato  et  miseria,  non  erit 
vere  ac  plene  li1)cr,  quia  una  hominis  libertas  pnc- 
gravatur  a  senitute  gemina,  peccati  scilieet  ac  nii- 
seriae. 

Uuorum  neutro  per  se  potest  carere,  quia  ir;ter 
hominem  peccatorem  ac  miserum,  et  Dcum  ju- 
stum  ac  beatum  lante  sunt  inimicitiae,  ut  homo 
peccator  ad  justum,  miser  ad  beatum  nullatenus 
possit  propinquare  propter  iniquitatis  et  miscris 
chaos  magiium  inter  ista  contraria  tirmatuin.  Sed 


bus  tuis,  non  a  te  tibi  acquisilis,  sed  ab  ipso  tibi  p  ut  pcccatores  miseri  reconciliari  possent  justitia?  ac 


datis.  lionora  Dominum  deprimitiisfrugum  tuarum. 
Quid  sunt  primitiae,  etquid  suntfruges?  Fruges  tuaR 
sunt  aeternap.  beatitudinis  praemia  libi  reposita,  et 
promissa :  sed  antecedunt  primitiae  meritorum  istas 
friigos  praemiorum.Ergo  de  primitiis  tuis  illuin  ho- 
iiora,  recognoscens  etatlribuensilli  merlta,et  opera 
bona,  quae  in  te  operatur,  et  tecum,  dum  te  sui  ope- 
ris  dignatur  facere  consortem,  qui  bonorum  tnorum 
non  indiget,  cum  quo  bene  tecum  operaute  tu  sic 
operaris,  sicut  manus  tua  tecum  operatur,  quae  sine 
te  nihil  potest.  Expressios  dico:  sicut  tu  operaris 
cum  instrumento  tuo,  et  instrumentum  tuum,  quod 
manu  tenes,  operatur  tecum :  sic  utitur  Deus  te 
instrumento;  quando  tu  operaris  aliquid  boni  cum 


beatitudini,  venil  in  mediom  Christus  mediaior  Dei 
et  hominum  :  et  quia  unius  medialor  non  cst,  utrius'- 
que  partis  congruentiam  suscepit  retentans  justi- 
tiam,  et  assumens  miseriam,  ut  peccatori  misero 
per  roiseriam  sponte  susccptam  congrucret,  et  per 
justitiam  Deo  Patri  cobaereret»  atqne  sic  bominem 
liberaret  non  solum  a  miseria,  sed  etiam  a  peccato 
per  eam  obedientiam,  qua  ipse  tulit  miseriani  sine 
peccato.  Etideo  eonsiat  quod  iiisi  Filius  nos  lib^ra- 
verit  a  jugo  peccati  et  miseriai,  vere  liberi  non  eri- 
rous,quamvis  excreatfice  gratia  Patris  a  necessi- 
Ute  semper  liberi  simus;  et  ideo  cum  per  Ghristum 
liberantem  nos  a  peccato,  et  a  miseria  facimus  bona 
opera,  ipse  facit   haec  in    nobis,   et  omnia  quae 


COMMENTARICS  IN  PSALMOS.  —  PAUS  1.  —  PSAL.  L  650 

faclt  in  notis,   prosperabuntur    nobis,   non  A  revcrtitur.  llcm  consiUumyifs/oncmcst,  non  solum 


ipse 

qusrentibus  nobis  nostram,  sed  Dei  gloriam. 

Yers.  4.  Non  tic  impii,  non  $ic,  Quia  non  coh.T- 
rent  I>eo  per  bumilitatcm.  Sed  tanquam  pu/rfs, 
quem  projicil  ventu»  a  facie  lerrw,  Dispergunlm'  por 
elationem,  et  gloriam  inaiicm  a  fccie  lerra\  id  cst 
Ecclesi«x  per  humorem  gratio;  Cliristi  coiisolidata;, 
cujus  gratiae  humore  carentcs  YCiito  superbiae,  qiise 
petit  alta  et  inflat,  projiciuntur  a  facie  terra*,  vidc- 
licet  stabilitalis  neternx,  qua;  terra  vivenlium  dici- 
tur  :  quia  ut  haec  terra  moricniium  nutrit,  ct  con- 
tinet  hoinincm  exteriorcni  mortalcm,  iln  illa  inlc- 
riorem  et  immortalcm.  Et  quia  veinui  cos  projicit : 
ideo 

Vebs.  5.  Non  resurgent  impii  in  judicio,  \d  est 


facere  praecepium,  sed  adjicere  aliquid  per  con$i- 
/iKm,  ut  Apostolus  de  Tir^tnibus  inquif  :  i  Pnecfi- 
ptum  Domini  non  halM^o,  ctinsiJJum  aiitemdo(/ 
Cor.  wi,  25). »  Et  Domiiius  in  Ev.ingcUo  :  *Si  viSp 
inquit,  perfectus  esse,  \adc,  vcndc  (]ti^  habcs,  el 
da  pauperibus  (Matth.  xiit,  21).  >  hi  ul\  comitio 
non  resurgunt  peccator^s^  qui  vix  aiit  nullatetias 
cliam  solis  prseceptis  obedire  acqiircicunt. 

AUa  translatio  habet ;  Jn  cm&ilio  jmlofmn^  cl 
huic  Hebraica  veritas  <  uncoidiU,  qua.-  sic  haljcl  ; 
Neque  pecca/ore«  in  covfjregaiivne  juttorum.  ^vstlv 
cnim  est  anima  una,  ct  ^or  unum  in  Uco,  muiimd 
his,  qui  unanimes  habiL^iiii  lu  donm,  ct  c^ntant ; 
f  Eccequam  bonum,  et  (fuam  jiicundnm,  lis^b^r^ro 


tollitur,  et  denegatur  eis  quod  supeibi  ambiunt,  id  ^  fratres  in  unum  (PsaL   rx^jcir).  >  Scd  in  tali 


cst  ut  judicent^  ut  sedeant  judices  in  judicio^  in  quo 
soli  pauperes,  et  humilcs  judices  erunt,  et  judica- 
bunt,  qui  cum  Pctro  dicere  possunt :  c  Eccc  nos  rc- 
liquimus  omnia,  et  secuti  sumus  te.  »  Quibus  et 
Dominus  in  Pctro  respondet :  c  Cum  sedcrit  Filius 
hominis  in  sede  majestatis  sux,  sedcbitis  ct  vos  su- 
pcr  sedes  duodccim,  judicaiitcs  duodecim  liibus 
Israel(.Va///j.  xix,27,  28).  I 

Vel,  <  non  resurgunt  impii  in  judicio  {Joan,  nr, 
18)  ijudicandi;  quia  qui  non  credunt,jam  judi- 
cati  sunt.  Vel  impii  blasphenii  in  Spiritum  sanctum 
non  rcsorgunt  in  judicio^  ut  per  confessionem  ct 
poeniteiitiam  judicent,  atquc  accusent  se  ipsos.  Nam 


(fregattone  peccatores  pertinaciter  peccantcs  non  re- 
surgunt,  quia  sic  in  unum  congregatis  aut  nullate- 
nus,  aut  fallaciter  adjunguntur.  Et  si  ingreditur  ta- 
lis,  vana  loquitur  cor  ejus,  congregat  iniquitatem 
sibi  iP$al.  XL,  7).  Congregat  illic  iniquitatem,  ubi 
deponere  deberet  prius  congregata,  et  Undem  so- 
cietaio  bononim  gravatus  ingreditur,  vel  mente, 
vel  corpore  foias,  et  ioqiiittir  in  ipsum  vanitatis  ct 
iiiiquilatis  augmentum  {ibid.^  8).  Sciendum  est  hic 
non  agi  de  quolibet  impio,  vel  peccatore.*  Nam  te- 
stante  Apostolo  Christus  pro  impiis  mortuus  est,  et 
ipse  venit  quaerere  et  salvum  facere  quod  per- 
ierat,  et  non  venit  vocarc  justos,  sed  peccatores 


&i  nosmetipsosjudicarcnnis,  >  ait  Paulus  apostolus,  ^  ad  pcenitentiam.  Unde  certum   est  impios  muUos, 


<  non  utique  judicaremur  (Rom,  xi,3i).  i  Vel :  non 
resargunt  in  judicio,  quo  Deus  judicat  arguendo  ot 
corripiendo  impios,  ct  peccalores  m  hoc  niundo,  iit 
non  cum  huc  mundo  damnentur ,  qui  sallcin  por 
flag;ella  emendabiles  invcniantur.  Nam,  dicente  Apo- 
stolo,  cuui  jud.cainui,  a  Domino  curripimur,  ut  iion 
cum  hoc  roundo  dumncmur  (/  Cor,  xi,  52).  Jndi- 
cari  a  Domino  in  hoc  mundo,  ut  nondamneiitur  cum 
boc  mundo,  sanctis  estoptabile.  Unde  quilibet  iilo- 
rum  dicit :  c  Judica  me  ,  Dcus,  et  discernc  causam 
meam  (Psal,  xlh).  i  Sed  in  hoc  ;u(/icto  resurgniil 
(H>ima  resurrectione,  qui  se  flagella  Dei  meruissc 
dolent,  et  aniplius  timcnt,  et  lilienter  cavent  diccn- 
tes  de  prseterito :  <  Dimilte  nobis  debita  nosti  a ;  > 
et  de  futuro.  i  Nc  nos  inducas  in  tcntationem 
(Matth,  VI,  12,  15).  I  Qiii  aulcm  sunt  impi\,\^\  peni- 
tus  inUdeles,  ut  p;)gaiii,  vel  Christiuni  a  Chrisl;) 
apostatici  ohstinali,  non  rrsiirguiit  hac  prinia  rcsui' 
rcctione. 

Neque  peccatores  in  eoHsUio  justorum.  Sicbl  iti 
priocipio  psalroi  beatum  prxdicavit  virum,  gui  non 
abiit  in  eunsHio  impiorumy  sic  nunc  infelices  osten- 
dil  peccatores,  qui  non  resurgunt  in  consUio  jusio- 
rum,  Contraria  sibi  suot  ista  consilia.  Nam  consi- 
lium  impiorum,  ut  praslibatum  est,  fuit  superbii^ 
pulverem,et  extolli  ad  Dei  similitudinem.  Consilitim 
justorum  esl,  non  alta  sapcrc,  sed  humilibus  con- 
sentire,  et  huniliari  sub  potcnti  manu  Doi,  et  me- 
mioissc  hominem,  qiiia  pulvis  est,  ct  in  pulvcrcm 
pATnoL.  CXCIIl. 


cipeccatores  in  congregatione  justorum  resurgcrc. 
Scd  hic  agitur  de  peccaloribus  induratis  ad  simi- 
litudincm  Piiaraonis,  quibus  nulla  vcrbera,  nulla 
signa  prosunl  proptcr  duritiam  cordis  obstinalain, 
ct  Deo  notam. 

Vf.rs.  6.  Quoniam  novit  DominuSy  qui  sunt  ejus, 
cl  novit  viam  justorum,  ncc  latct  ipsum  via  im- 
piorum.  Novit  ttam  justorum  pcr  approbationeni, 
sicut  dicit  Moysi  :  c  Novi  le  ex  nomine  (Ejod, 
xxxiii,  12).  I  Dicit  antem  impiis  :  i  Nescio  vos 
(Maltlt,  XXV,  12);»  ct  idco  Iter  impiorum  per- 
ibit,  Via  ju$torum,  et  iter  impiorum  ponitur  hic  pro 
desidcrio  eoruin.  Nam  sicut  via,  vel  iter  tendit  ad 
destinatum  aliquem  locum,  sic  desiderium  bonum 
vel  malum  tcnditur,  et  extciiditur  ad  aliquid  obtt- 
nendum.  Si  tepidc  aiiquid  desideratur,  quasi  tardc 
ambulat,  vei  repit  in  suo  niotu  spirilus.  Cuin  au- 
tcm  desiderium  vehemens  efljcitur,  cursus  aoimi 
Yclox  est  ad  comprebendendum  quod  concupiscit. 
Et  revera  exceptis  parvtilis,  et  valde  fatuis  omnes 
currunt,  quia  omnes  concupiscunt,  sive  bonum, 
sive  malum.  c  Onincs  quidem  currunt,  sed  uniis 
accipit  braviuni  (/  Cor,  ix,  24).  i  Omnes  jusli  re- 
putantur  pio  uno,  quia  eorum  omnium  desiderium 
est  in  0110,  et  ad  uiium  in  uno  Deo  sibi  propiliando, 
ad  ununi  Deum  conteinplandum  et  viveudum,  at- 
que  ideo  viam,  id  est  desiderium  juttorum  Domi- 
nus  novit,  id  est,  approbat  largus  ad  danciom,  quod 
quisque  justorum  dcsidcrat.  Scd  iter  impiorum  per^ 

21 


651  GERHOHi  PRi£FOSiTl  REICUERSPERG.  C52 

ibit,  quia  non  ad  uniim  tendil,  sed  in  divcrsa  ten-  j|     Inipius  in  Deum  ,  peccalor  in  se,  pestilens  in 


ditur  et  dissipatur.  Et  in  lioc  iter  eorum  peribit^ 
quia  quisque  iliorum  coiicupita,  el  male  acquisita, 
vel  male  Jjalnta,  tunc  non  babebit,  cum  evigilabit 
ju&ta  iUud  :  t  Dormierunt  somnum  suum,  et  nihil 
invejic-ntnt  onines  viri  divitiarum  in  manibus  suis 
(Pmi.  Liiv,  C).  >  In  hac  vita  somniant,  quandt» 
pbatuasias  Lumporalium  divitiarum  cum  desiderio 
habE;iHrL  vcrsant,  verbi  gratia  in  cdrde  suo  cogi- 
tatioiHim  soiriniis,  vel  domos  pulcliras  aedificant, 
\el  epulas  dciliciosas  xuminanti  vel  rixas  dictant, 
vel  pictiosa  i^t  spcciosa  bujus  mundi  non  in  re^ 
sed  iu  pharil^sia  Iractaiit :  etiam  cum  orant  exte- 
vim,  iia  sQmiiiant  ialerius,  ut  nunc  aliis  dominari^ 
vd  iTi3^i:^ttai  i:,  nunc  aliorum  dorainium,  vel  magi- 


proximum  dicilur.  Ilaec  tria  verba  :  Abiit,  $tetil, 
sedit,  tracta  sunt  a  similitudine  exsulantium,  qui, 
dum  sunt  in  via,  facilius  revocantur.  Cum  jam  in 
exsilio  stant  difficilius.  Demum  difficillime,  cum 
ibi  magistri,  ct  domini  efiecti  catbedras  tenenU 
Hincest,  quod  novissima  tempora  magis  erunt  pe- 
riculosa,  quatido  mali  homines  i  ad  sua  desideria 
coacervabunt  sibi  roagistros  jprurienles  auribus 
(II  Tim,  IV,  5),  I  quorum  tandcm  iter  peribit,  qui» 
contra  eorum  desideria  caihedris  eorum  subversis 
regnabit  ille  beatus  rir,  9211  non  abiit,  elc. 

Solet  bic  psalmus  in  vcneratioiie  martyris,  aut 
donfessoris,  vel  muUorum  sanctorum  decantari, 
pro  eo,  quod  in  eis  invenitur  magna  conformitas 


sterium  repudiare  se  putent  somniantibus  omnliia  ^  beati  viri,  qui  non  abiit.  Nam  et  ipsi  non  abierunt  in 


similes,  quia  versant  in  corde  solas  rerum  formas 
el  imagines ;  non  eas  abdicandOj  et  dividendo,  ut 
sancti  et  justi,  sed  amando,  et  cum  eis  fornicando 
1:1  impii,  Diccnte  namque  Doinino  :  <  Si  quis  vide- 
rit  mulicrem,  >  i.t  est  mundi  bujus  speciositatem^ 
c  ad  concupiscendam  eam,  jam  moechatus  est  eam 
in  cordc  suo  {Mattli.  v,  28).  1  Polluilur  etiam  cum 
ca  velut  in  somno  nocturno,in  qua  pollutione  nulla 
spes  prolis  est,  quando  eam  complectitur  in  cogi- 
talionis  delcctationem,  sed  non  babebit  in  re.  Si 
aiitem  res  concupita  ei  provcuiret,  aiiqua  spes  pro- 
iis  inde  proveniret,  vel  malae  prolis,  si  inde  male 
faceret ;  vel  bonse  prolis,  si  de  mammona  iniquitatis 


consilio  impiarum^  vel  da^monum,  vel  hominum, 
vel  carnalium  suggestionum  per  consensionem,  et 
in  via  peccatorum  non  sleterunl  pcr  aclionem  peo- 
cati,  et  in  cathedra  pestilentias  non  sedenint  per  de- 
fensionem.  Sic  Adam  abiit,  cum  persuasioni  dia- 
boH,  et  Evae  consensit ;  stetit,  cum  ponium  momor- 
dit ;  sedit,  cum  se  excusavit.  Aliter  :  Abiit  Adam 
cum  a  Dco  recessit ;  stetit,  cum  delectatus  est  pee- 
cato  ;  sedit^  cum  in  siiperbia  co»(lrm:»tus  redife 
per  se  non  potuit,  nisi  per  islum  liberatus,  qui  nibi( 
bonim  Iiabuit. 

Sed  in  lege  Domini  votuntas  ejus:  Yohinta»  alia 
sine  /e^e,  et  alia  sub  legej  et  alia  in  legej  Secundum 


faceret  sibi  amicos,  qui  cum  reciperent  in  xterna  ^  diversos  status  loquitur  Apostolus   de  semetipso* 


labernacula  (Luc.  xvi,  9).  Nuncergo  quia  in  itinere 
pravorum,  et  mundanorum  desiderioruin  ila  mo- 
i  iunlur,  ut  neque  hic,  neque  in  futuro  desideriis 
eorum  salisfiat ;  iter  eorum  peribit :  sicut  illius  di- 
viiis  in  inferno  iter  ^  id  cst  desideriuin  periit, 
quatido  gutlam  aqu»  desideratam  obtinere  non 
potuit  :  sed  viam  Lazari,  desiderinm  scilicet  illius 
novcral  DomimiSi  quod  erat  illius  desiderium^  Con- 
sulamus  Evangelium.  Dicente  namque  Abraham  : 
c  Nunc  autem  hic  consolatur,  tu  vero  cruciaris 
(Luc.  XVI,  25),  >  manifeste  colligilur  quod  in  sua 
miseria,  et  aigritudine  Lazari  desiderium  habuit 
consolalionis,  quam  et  obtinuit ;  et  ideo  iter  ipsius 
uon  pcriil,  quia  desiderando  consolationem  per- 


Nam  secuiuium  primum  statum  dicit :  c  Yivebaiu 
cgo  ipse  aliquando  sine  lege  (Rom,  vii,  9).  1  Se- 
cundiim  medium  statum  diclt :  c  Condeiector  ego 
legi  Dei  sceuiidum  iDteriorein  hominem.  Video  au- 
tem  aliam  legem  in  membi  is  meis  repugnantein 
legi  mentis  niesp,  et  captivum  me  dueentem  in  lege 
peccati,  1  et  morlis  (Aom.vu,  22,27).De  tertio  staiu 
dicit  :  c  Vivo  autem  jam  non  ego,  vivit  vcro  in  nie 
Christus(6'a/.  11,  20).  1  Aiite  Moyscn  sintiegefuii 
mundus,  qui  autem  per  Moysen  datam  legem  susce- 
perunt,  ipsi  sub  iege  fueriint.  £t  c  lex  quidem  per 
Moysen'  data  cst,  gratia,  et  veritas  per  Jesuin  Chri- 
stuni  facta  est  (Joan,  i,  17).  1  Unde  qui  ejus  gratiam 
receperunt,  iion  servi  sub  iegCf  sed  filii  gratise  fue- 


venit  ad  consolationem.  Ideo  in  Evangelio  dicitur  :  D  runl.  c  Quotquot  euim  receperuut  eum^  dedit  eii» 


c  Vae  vobis  divilibus,  quia  habebitis  consolationem 
vestram  (Luc.  vi,  44) ;  >  propterea  quod  ista  con- 
solatione  praediti  noii  desiderant  aliam  quam  ideo 
Lazarus  fortiter  desideravit,  fortique  desiderio  ad 
eaiu  cucurrit  et  pervenit,  quia  slimulis  pauperta- 
tis  et  segritudinis  ac  nimi^e  desolationis^  cogebar- 
lur  seinper,  ac  vehemeulcr  desiderare  abundaji- 
tiain  cousolationis.  Ita  puto,  cum  videbitur  deso- 
btionis  abominatio  in  diebus  Autichristi,  fbrtis- 
simo  consolationis  desiderio  urqente  illos  desolatio- 
nls  flagello  .current  elecli,  douec  occurrant  in  vi- 
Fum  perlcciuira  itig^es.  iv,  13),  qui  non  abiit  in  con- 
iitio  imjt{i^'uni,  et  in,via  peccatorum  uon  stetit,  tt  in 
i:atheiira  i^siitentixe^  non  sedil. 


potestatem  filios  Dei  fieri  (Joan,  1, 12).  >  Filii  vero 
non  i^iMit  sub  iege  sicut  servi»  qui  timent  legem 
traiisgredi,  et  vellent,  si  auderent ;  sed  voluntas  fi- 
liorum  est  m  /e^e,  quia  non  discrepat  a  iege,  Pueri 
adhuc  parvuli,  quandiu  nulla  concupiscentia  ten» 
tantur,  sine  iege  sunt.  Adolesceutes  autem,  qui  ten- 
lantur,  et  peccare  non  audent»  sub  iege  sunt.  Qui 
vcro  tentantur,  et  nou  peccant»  non  quia  non  au- 
dent,  sed  quia  nolunt  sordes  vitiorum  et  amant 
pulchritudinem  virtutum,  ipsorum  voluntas  dod 
sub  iege,  sed  in  iege  Domini  est.  Et  sunt  isti  fliii»  noa 
scrvi.  c  Quod  si  fllii  ct  hxredes,  haeredes  quideni 
Dei,  cohaeredes  autem  Christi (Rom,  viii,  17).  >  llli  aur- 
tem,  qul  concupiscentia  tcntantury  et  tenlari  gaa- 


HS  COMMENTAHIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  U  —  PSAL.  l.  654 

ilent,  et  pecbbre  budetit;  filii  sUnt  g^liennie  ;  sed  A  modiae,  quam  aliis  Scripturarum  reciUtionibus  in- 


fieri  possbnt  fllii  graliae  tenlationibus  reluctando, 
easque  superando.  Quanto  enim  eas  victoriosius  vin- 
ctlnt,  tanto  propinquiorcs  luci  fiunt ,  et  omnino  de- 
sinlint  esse  filii  tenebrarum  ;  cruntque  filii  iacis  iti 
Dbmino,  si  tentali  nullatenu^  peccato  consentiunt 
eo  tendentes  non  cOnsentiendb  tentatibni^  iibi  vi- 
vhnt,  nou  scntiendo  tenllktionem.  Hsc  aUtem  pat 
m>ii  cst  hujils  vitte  tentatibnibUs  plenaB :  quia  ten- 
latio  est  vit^  hominis  super  lerram,  sed  bic  tenta- 
tionibus  non  consenliendo  futuram  vilam  inquiri- 
inus,  in  qua  teniationes  non  sentiamus.  In  hac  vero 
vita  etiam  sancti,  qui  per  fidem  vicerunt  regna, 
operati  sunt  justitiatti,  tenttiti  suht.  Sed  quia  in  lege^ 
iit>n  sub  tege  ftlit  volnnias  eorum,  quia  uon  coacti, 


lerseritur  Gioria  Patri^  et  Filio^  et  Spiritui  saneto^ 
non  credimus  iu  consuetudinem  venisse  absque  di- 
vina  dispositione.  Nam  quia  gloriosum  Trinitatis 
nomen ,  ut  in  procemio  diximus,  primo  in  Psalmia 
evidenter  declaratum  est  miml  sub  velatnmc  vultus 
Moysi  usque  ad  istum  David  fijit  abi^condHum  :  re- 
cte  idem  nomen  gratiosum  ci  jtroiiosurii  subtiecti- 
tur  in  fine  Psalmorum  tanrjifam  Wmih  fnlenttonti 
eorum  signilicativura.  Qui^  est  eiiim  fiuis,  ad  quem 
tendunt,  qui  sapienter  psallunt,  nisi  g1orinc:»tro 
Patris,  qui  nos  mirabiliter  creavit  cx  niJiiloTEi 
Filii,  qui  no»  mirabilius  redemil  j  dinboli  et  pcc- 
cati  dominio  vel  servitio  ?  Et  S(*iritiis  sancti,  qni 
essentiae  noslrae  fa&ricam^  quam  Pater  de  nihilo 


sed  voluntarietenueruntsUam  devoti6nem,nonsunl  ^  aedificavit,  Fiiius  destructam   reaedificavit,  illumi- 

nat  ac  perornat  ?  Illuminat  scientia  veritatis,  per- 
ornat  amore  virtutis,  ut  simus  in  iaudem  gloriae 
ipaiuscui  psallimus. 

Est  etiam  alia  inhoc  utilitas,  quod  in  fine  Psal* 
morum,  in  fine  Responsoriorum  de  Psalmis,  aut 
aliis  libris  exceptorura  commemoratur  sancla  Tri- 
nitas,  quia  cum  dicat  Salomon  :  c  Tiirris  fortissi-* 
ma  nomen  Domini  :  ad  ipsam  fugitju$tus,etexal-* 
Ubitur  (Provi  xviii,  10)  >  ,  cum  forte,  aut  sapien- 
ter  psallendo  colligimus  boiiae  spei  thesaurum,  aut 
negligenter  psallendo  araisimus  iilura,  nonne  habe- 
nius  necessarium  tulum  aliquod  refugium,  quo  vel 
tiiesaunim  collectum  in  tuto  reservemus,  vel  amis- 


irtducti  in  tentationem,  sed  ad  tentatiohem  ducti,  a 
lcge  Dei  non  poterant  separari  :  et  ubi  non  pote- 
iHRt  eam  operibus  ostendere  :  tamen  in  lege  ipsa 
iRcdiiabantur  die  acnocte  versantes  in  oratione» 
quod  non  poterant  in  actione. 

Quia  vero  talis  voluntas^  et  taiis  medilQtio,  vcl 
ciratio  cassari  non  potuit,  erant  etiam  tanqnam  li^ 
gnHm^  quod  planlatum  tst  iecus  decursus  aquartwi^ 
qnod  fructUm  siium  dabit  lit  tenipore  suo.  Nam  ad 
simiiitudinem  Ghristi  veritatem  contestantis,  et  ob 
lianc  moricntis,  et  ipsi  fruetum  confessionis,  et 
martyrii,  vel  occulli,  vel  manifesli  fecerunt.  c  Et 
folium  eorum  non  defluxit  (Jer.  viii,  10),  >  quia  in 


dictis  eorum  veritas  fuit.  c  £t  orania  quaecunque  q  sum  per  gratiam  recuperemus  ?  Tttrris,  autem  /or- 


faciebaut  prosperabantur,  quia  diligentibus  Deum 
omiiia  cotoperabanlur  in  bonum  (Rom,  viit,  28).  i 
Uude  separati  suiit  ab  impiis,  quos  projicit  ventus 
a  facie  terra,  qui  non  resurgunt  fM  judicio,  quorum 
iter  peribit,  et  inventi  stmt  in  coiMt/to,  et  congregd' 
tione  justorumf  quorum  viam  novit  Dominus:  Uiide 
in  fine  psalmi  nos  inopes  eorum  saluti  et  beatitu- 
«Kni  congaudenles  in  gratiarum  actione  pro  illis  in 
Domino  glorificatis,  in  supplicatione  pro  nobis  in 
eodem  Domino  glorificandis  cordibus  exsuliando^ 
ei  capita  nostra  liumiliando  canimus : 

Gloria  Patri,  et  Ft/io,  et  Spiritui  sancto.  Gontra 
pestem  Ariaiiam  ista  laus  Trinitatis  a  Patribus  in 
Nicaeno  concilio  collectis  fuit  deprompta,  quia  ille 


tissima  nomen  Diomini ;  ad  ipsam  fugit  justus,  ail 
ipse  SalomoHi  Sed  nos  divina  dispciisatione  semota 
legis  austeritate^  jam  in  lenipore  pietatis,  et  gra- 
im  audemus  dicere  :  plus  Salomonc»  qiira  i  plus- 
quam  Salomon  hic  (  Matth.  xii,  4i).>  Dixit  ille  de 
liac  turre  fortissima^  quas  est  nomen  Ddmini  trinuin 
et  uiiuro,  quod  ad  eam  fugiat  justus.  Dicimus  nos» 
quod  ad  ipsam  fugiendum  est  justo  et  injusto ;  justo, 
ut  justificetur  amplius ;  iiijusto,  ut  mutetur  to- 
tus ;  atque  ideo,  sive  sapienler,  sive,  qood  avertat 
Deus,  negligenter  psallamus,  tutum  est,  ut  ad  is- 
tam  turrim  fortissiniain  coiifijgiamuscommeinoran* 
tes  nomcn  sanctx  Trinitatis  in  gratiarum  actione 
pro  bene  cogitatis,  dictis,  et  factis,  in  confessione. 


iniquiis^  et  iniquitatis  fiiius  negavit  Patri^  et  Filio^  D  ac  poenitentia    pro  malis  cogitationibus  diclis,  ct 


et  Spiritui  sancto  essc  gloriam  coaequalem  ;  praedi- 
cans  Filium  Patre  minorem,  et  Spiritum  sanctum 
ambobus  minorem.  Quo  contra  canit  Ecclesia  ca- 
tbolica  :  Gloria  Patri^  et  Filio,  et  Spiritui  sancto. 
Primitus  dicebatur  :  Gloria  Patri^  et  Filio  et  Sptrt- 
aii  saucto  in  smcuia  saculorum.  Sed  bcatus  Hiero- 
nyinus  eQindem  glorificarionom  adauxit  interpo- 
nendo  :  sicut  erat  in  principiOy  et  nunc,  et  semper. 
Idem  beatus  per  epistolam  obtinuit  apud  Damasum 
papani,  ut  ex  apostolica  institutione  iaus  eadem  re- 
citaretur  in  fine  Psaimorum,  quod  etiam  ita  solet 
observari,  uisicum  ratio  exigit  eamdein  giorifica- 
tiooem  intermitti ;  sicut  et  Gloria  in  excetsis  inter- 
dum  solet  praetermitti.  Quod  autem  crcbrius  Psal- 


factis.  Nam  quia  dc  cogitatione  geiieratur  sermo  ; 
de  cogiiatione  pariter, eta  scrinone  procedit  actio* 
nis  pulchritudo  :  in  hoc  ipso  qusedam  est  ffitern.-e 
Trinitatis  apta  similitudo,  et  eidero  ex  hoc  debetur 
gtoria^  et  gratiarum  actio,  si  in  nobis  bona  cogitatio 
praecessit  in  cordis  credulitate  ad  justiliam,  et  de 
hac  oris  confessio  processit  ad  salutem,  de  utroqne 
autem  perfecta  operatio.  Sic  enim,  et  in  fide  cordis 
beiie  cogitantis  gtoria  est  Patri ,  el  in  sermone  bo- 
no  gtoria  est  Filio  :  Verbo  scilicet  incarnato,  Dei 
xlernae  sapientia?»  quae  de  ore  Altissimi  processit : 
etin  i)onis  operibus  glorificatur  Spiritus  sanctus. 
Quia  c  Ihiec  omnia  operatur  unus  alque  idem  Spiri- 
lus,  dividcQs  singulis  preut  vuU.  (/  Cor.  xii,  11>. 


C.nS  GERHOIIl  PRi£POSITl  REICIIERSPERG.  650 

Ei  rcvera  bene  iiobiscum  agitur,  sl  non  sohim  in  A  mo  resistunt  ei,  qiii  si  solura  liominem  inTenircl 


Psalmis,  sed  et  iii  omnibus  motibus  nostris  nihil 
Dat,  nisi  ad  gloriam  summse  Trinitatis  clarifican^ 
dam  in  nobis.  Sed  t  quis  sapiens,  et  custodiet  haec 
(PsaL  cvi,  45).  >  El  i  delicta  quis  inteliigit  ?  >  (P$al. 
XVIII,  13).  Quis  mortalium  dinumerare  vaieat, 
qunnta  inter  psallendum  vana  cogitantur  ?  Solus 
Dominus  scit  cogitationes  kominum^  quonimn  vana 
$unt  {P$al.  iciir,  H). »  Ulinam  vana,  qute  cogitan- 
lur,  saliem  in  fine  Psnlmoriim  hoc  flabella  sanct» 
Trinitalis  abigantur  !  ultnam  sic  ea,  in  cogitatione 
senliamus,  ul  eis  non  consentiamus  !  utinam  src 
nos  tanganl,  ut  nuUatenus  moveant  I  fioc  est  enim 
^uod  orantes  dicimus  :  <  Non  veniat  mibi  pes  su- 
perbise,  et  manus  peceatoris  non  moveat  me  {P$aL 


utique  illi  prxvaleret,  sicut  peregrinus  ille  David 
praevaluit^  quaiido  eum  solum  in  solario  invenit. 
Hic  duo  pariter  dormiendo  fovebuntur  mutuo  :  nam 
Kittif ,  id  est  homo  solus,  quomodo  calefiet  f  Fov^ 
butttur  muluo  sermo  Dei,  et  homo,  quia  calct  et 
calefacit  sermo  Dei  hominem  secum  dormientem, 
secmn  in  secreta  meditatione  quiescentem,  et  perse 
calescere  non  valentem.  Sed  quis  morlalium  io 
iniquitalibus  conceptus  invenittir,  qui  nunquam  so- 
lus  reliquatur  ?  solus  Filius  Yirginis  dicere  potuit ' 
I  Qui  me  misit,  mecuro  est,  et  non  reliquit  me  so- 
lum,  quia  quaeplaciu  sunt  ei,  facio  semper  {Joan^ 
Yiit,  29).  >  Si  nos  ex  dono  ipsius  aliquando  cogita* 
mus,  quae  placita  sunt  el,  nunquid  in   hoc  semper 


\x\v,  ii).  >  Quosdam  sic  movet  manus  ista,  ut  ad  D  perseveramus  ?  Nonne  dilectus  noster  similis  est 


psallendum  stare,  vel  sedere  non  valeant,  et  non 
soliim  corde,  sed  et  corpore  vagentur  foris  aliter, 
quam  conveniat.  Utinam  ergo  vel  sic  in  nobis  cogi- 
tationes  vanae  grassentur,  ut  nobis  non  dominentur 
quia  €  si  mei  non  fuerint  dominati  >  motus  cogi- 
tationura  inutiles,  et  vani,  c  tunc  immaculatus  ero 
et  emundabor  a  delicto  maximo  {P$aL  xvni»  14),  > 
quod  est  roalarum  cogitationum  industriosa  con* 
scnsio  !  Adquid  vero  hsc  iiifortunia  cogilationum 
t;ommemoravimus,  nisi  ut  finiiis  Psalinis  vel  acti- 
bus  aliis  in  turri  forli$$ima^  qua^  est  nomen  Domini^ 
iion  solum  quseramns  ftrmuni  tutamentum,  ubi  nec 
a;rugo,  nec  tinea,  nec  fur  (Matth.  xviii,  6,  20),  > 
diniinuere  valeat  nostrum  dcpositum,  sed  quxramus 
in  ea  medicamentum  conira  delicta  cogitaiioiium, 
locutionum,  ct  aclionum  sufficienter  salvatorium  ? 
lloc  modo  si  bene  cogitatum,  dictum,  et  acturo  sit» 
Gloria  sit  Patri^  et  FiliOt  et  Spiritui  $ancto,  ex  quo 
haec  omiiia,  per  quem  bsec  oinnia,  in  quo  baec  om- 
nia.  Si  vero  nrinus  beite  cogitatum,  dictuni  et  ac- 
tum  est,  ubi  abundavii  iniquitas,  superabundet  gra- 
tia,  ut  de  majori  medela  Trinitati  medicanti  sit  ma« 
jor  gloria. 

Item  praMliitus  Salomon  volens  nunquaro  esse 
hominem  absquc  societate,  sive  meditaiione  ser- 
monis  Dci,  dixit ; «  Mclius  est  esse  duos,  quam 
unum,  habent  enim  emolumentum  societatis  suae. 
Yae  soli,  quia  cum  ceciderit,  uon  habet  sublcvaiitem 


capreae,hinnuloquecer>'orum  {Cant.  ii,  9),  >  nune  in 
silva  secretorum  suorum  latitans ,  nunc  per  cam«* 
pos  revelationum  se  manifestans  ?  Nonne  <  spirltus 
ubi  vult,  spirat,  et  vocem  ejus  audis,  sed  nescia, 
unde  venia(,  aut  quo  vadat  ?  >  (Joan.  iii ,  8«)  Quis 
ergo  ita  continuato  contemplationis  somno  dormil 
cum  eo,  ut  non  ad  hcram  recedat  ab  eo  ?  licet 
enim  dicat  de  dilectore  suo :  c  Ego,  et  Pater  venie- 
mus,  et  mansionem  apud  eum  facieraas  {Joan. 
XIV,  ^).  >  Tamen  secundum  fidci,  et  charitalb  ra- 
dicein  in  ipsis  pcrroanens,  juxta  queradan  modum 
ab  eis  recedit,  eosque  ad  horam  snae  infirroiutia 
relinquit,  sicut  reliquitPetruro,  et  David  dilectores 
suos.  Quid  ergo  est  agenduro  sie  relictis,  nisi  ut 
aiichora  spei  eorum  connexa  sit  ad  illum  funicu- 
lum  triplicem,  ^itt  difficite  rumffilur,  qal  funiculas 
non  est  aliud  nisi  trinus  et  unus  Deus,  cajus  no- 
men  super^  nos  invocamus ,  quoties  eanimos  : 
GloriaPatri,  et   Ft/io,  et  Spirilni  sanctof 

Contingit  aiiquando,  ut  Isracliticus  dux  et  judcx 
Gedeon,  id  est,  quilibet  spiritualis  In  oralione  pu- 
gnator,  coiitra  phalanges  viiiorum  toto  exercitu  suo 
toto  videlicet  cxercitio  suae  spiritualis  mediutionis 
priveiur  :  scd  confisus  tandera  in  triumphali  no- 
niine  sanctae  Trinlutis  triumpbat  in  solis  treoentis, 
nicdicatns  vel  adjuttis  per  invocationem,  et  per  no- 
men  sancuc  Triniuiis,  aut  etiam  per  salutiferum, 
ct  victoriosum  signum  sanctae  crucis,  cujus  mysto 


Etsi  dormierint  duo,  fovebunlur  mutuo;  unus  qiio-  ^  rium  fulgct  in  trecentis,  quia  sieut  per  V  litteraiii 


modocalefiet?  Et  si  quispiam  prxvalueiit  contra 
unuin,  duo  resislunt  ei  {Eccle.  iv,  9  ct  seq.).  >  Sta- 
timque  subjunxit :  c  Funiculus  triplex  difficile  rum- 
pitur.  >  In  eo  sane,  quod  laiidat,  et  commendat  socie- 
utem,  et  societatis  emolumentum  duobus  pariter 
dormientibus,  et  se  mutuo  foventibus,  quid  aliud  in- 
sinuatur,  quid  aliud  suadetur,  nisi  at  mens  ratio- 
nalisnunquam  sola  maneat,  sed  semper  cum  verbo 
Dei  delicietur  In  thalamo  cordis,  non  sine  roagno 
utilitatis  eniolumento,  quia  si  quis  prmvaluerit  con- 
tra  unum^  duo  re$i$tunt  ei  ?  si  quis  tenUtionum 
assulius  contra  solum  hominem  est  pra^valiturus, 
ct  eid^m  homini  sermo  Dei  fucrit  junctus  in  sancu 
iide,  ac  nediutione,  duo,  id  est,  homo,  et  Dei  ser- 


noUinus  quinque  et  per  X  litteram  noUinus  decem, 
sic  Hebrxi  per  T  litteram  notant  trecento$,  et  liaec 
littera  speciem  crucis  exptimil.  In  cujus  etiam  vir- 
ttitc  Ab'Ab3i!i  palriareha  contta  quatttor  reges 
ti  inmpbavit  cum  trecentis  et  ter  senis  veruaculls 
proccdens  ad  bellum  contia  iiinumerabilem  exer- 
citum  quatuor  regum,  quinque  reges  cum  Lot  fra- 
truele  suo  captivantium  {Gen.  iv).  NoU  est  bujus 
pugnae  historia  ;  quacramus  mysteria.  Abrabam  pa^ 
triarcha  spiritiis  est  fidelis.  Fratruelis  est  ejus  ilU 
cobaerens  viu  sensualis,  quse  quinque  seusibus  veU 
iilque  regibus  fungilur ,  et  quisque  iilorum 
scnsuum  quasi  rex  comiuntem  se  habot  cxercitum, 
verbi  gratiu  vi&us  habet  exercilum  imaginum  sci- 


«57 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PAKS  I. 


PSAL.  f. 


65S 


lieeC,  8611  phanUsiarum  turbas,  quas  per  oculos  A  qoo  praedestinala  est  Pairi ,  el  Filio ,  et  SpiriiHi 


hauiil,  quia  reruDi^  quas  forinseciis  videmus,  ima- 
gines,  et  similiiudines  intrinseeus  iii  campo  roe- 
moriae  retinemus.  Simiiiter  aoditus  in  eodem  cam  - 
po  suum  babet  exercitum,  videHcet  quasdam  re- 
prapsenlatioues  verborum  et  vocum^  quae  intrave- 
runt  per  auditum.  Sic  etiam  de  tactu,  de  gustu,  et 
de  olfactu  sentimus  in  nobis  quasdam  pbantasias 
per  borum  sensuum  januas  Intrasse,  qu;e  omaes 
caro  ipsa  sensualitate  deberent  manere  in  vicini- 
Ute  Abrab£,  in  eo  scilicel  ut  nou  vagarentur  a 
ralionis  tramite.  Terum  a  quaHiOr  mundanis  pas- 
sionibus,  id  est  cupiditate  injusta,  timidiute  ini- 
qaa,  gaudio  perverso,  Irislttia  hujus  sa*culi  picrum* 
que  iu   captivalur  sensualis  viu  cum   suis  Bhan- 


$ancto  piena  gtoria  in  doroo  sua,  qu£  est  Ecclesia. 
Omuis  enim  domus  fabricatur  ab  aliquo.  Et  Moy- 
ses  quidem,  licet  famulusesset  in  domo  non  sua : 
Umen  quia  erat  iidelis  administrator  ejus,  ita  fuit 
iu  gioria^  ut  propter  i  gloriam  vuUns  ejus  Filii 
Israel  non  posseiit  iutendere  in  faciem  ejus  (II  Cor, 
111,  7).  )  Quanto  magis  erit  in  gloria  gloriQcandus 
in  doiDo  sua,  a  familia  sua  Dominus  domus,  et  fa- 
bricatur  ejus  ?  Plena  est  quidem  omnis  (erra  gloria 
ejus.  Imopleni  sunt  coeli,  et  terra  gloria  ejus  :  qu;e 
ghria^  quoniam  latet,  opUmus  ut  nianifestetur  in 
mundo,  iicut  erat  in  principio  pra^destinata  plenis- 
sime.  Manifestelur,  inquam,  nuw^  id  est,  quandiu 
dicitur  nunc,  El  semper  et  in  aecula  smulorum,  id 


Usmatibus  etiam  nobis  oraotibus,  ut  hoc  nimium  ^  est,  in  perpetuum.  Quod  caret  iniiio,  et  flne,  dici- 


fero  aniinadverut  interdum  per  tristem  recordatio^ 
nis  nunlium  spiritus  ipse  fidelis,  in  eo  Abrahae  fi^ 
deli  consimilis,  quoil  ipse  in  talibus  non  habet  sen- 
6um  approbaiionis,  Imiutur  ergo  etiam  in  hoc  spi- 
ritus  fidelis  fideiem  Abraham,  ul  per  invocationem 
sioctae  TriniUtis,  vei  per  signum  sanctae  crucis 
perseqoatar  pratdam,  et  reqoirat  eam,  quia  inter- 
dum  sabtiiios  et  afiectuosius  perficitur  oratio,  et 
laudatio  ;  cum  dolentes  de  praeterito  attentius  mu- 
niont  se  nomine  Trinitatis,  et  signo  crucis,  quando 
€  multiplieat»  sunt  infirmilates  eorum  (Psal.  ir^ 
-4),  »  et  ipsi  postea  accelerant. 

iiero  in  ipsis  electis  Ulis  infirmitas  aon  est  ad 


turasternum;  sicut  est  illud  principium,  in  quo 
prsedestinata  sunt  omnia,  de  quu  velut  fontc  currunt 
uinnia,  quae  nunc^  et  semper^  et  in  sacula  soeculorum 
currendo  tendunt  ad  idem  principium  qua^i  ad 
fontem  suum.  Et  h;£C  habent  esse  perpctuum,  non 
a^ternum  sicut  ipsum  principium,  quod  cst  Amcn^ 
id  est  veritas.  Et  ponitur  in  fine  tanquam  signacu- 
ium  nunquam  corrumpendum  ;  sicut  et  princtpium. 
est  incorruptibiic,  cui  insunt  omnium  rerum  pri- 
mordiales  causne.  Sic  certe  reruro  earumdem  fina- 
lis  terminus,  qui  est  Amen,  id  est  veritas  (cum  dc- 
atruetur  omnis  falsiias)  erit,  et  apparebit  incor- 
ruptibilis,  atque  hoc  ipsum  nos  oplamus  in  glori- 


roortem,  ged  pro  giotia  Dei»  pro  gloria  roedici,  ut  r  ficatione  summse  TriniUlis  Amen,  Dicendo  enim 


gtorificetur  Deus  roedicus  per  earo ;  sicut  glorifica- 
IU8  estPilius  Deiper  roortero  Lazari  quatriduanam. 
Fiet  autem  glorificatio  isU  Unlo  magniUcentius, 
qoanto  Martha  et  Maria  rogant  attentius.  Dilectio 
Dei  est  in  nobis  Maria,  dilectio  proiimi  est  Martha. 
Yel  fldes  DiviniUtis  est  Maria,  fides  temporalis  in 
Christo  dispensationis  est  Martha.  Quarum  soro- 
nim  voee  dicitur :  c  Domiue,  si  hic  fuisses„  non 
esaet  roortuus:  frater  roeus  {Joan.  iii).  i  Si  hic 
fuisses,  nou  esset  roortuus  psaUnus  absque  inten- 
tione  canUtus.  Sed  nuncscioquia  quaecunque  vo- 
lueris,  erunt.  Quia  Uliuro  devotione  promerente 
resurgent  Psalmi,  qui  nobis  quasi  roortui  fuerunt ; 
quando  sine  atteniione  nostra  per  os  nostrum  trans- 


GloTta  Patri^  et  Filio^  et  Spiritui  sancto,  subaudien- 
dum  est  :  iU  sit  nunc  et  semper^  et  in  scecula  sacu- 
lorum^  Amen ,  id  est  in  praedestinationis  exsecutione 
et  adiropletione,  sicut  erat  in  principio,  id  est  i:i 
ipsa  praedestinatione ,  ac  rerum  pi*aeordinatione. 
Principium  rerum  est  illa  sapientia,  in  qua  vidit 
Deus  quod  esset  bonum.  Finis  rerum  est  ilia  veri- 
tas,  in  qua  Undem  dicetur  :  et  factum  est  ita 
(Cen.  i)«  Utrumque  in  Moyse  legimus  :  Quia  et  m-  • 
dtl  Deus  quod  esset  bonum^  et  ait :  Fiat  hoc,  Tel 
hoc,  et  factum  esl  ita,  Quod  vidit,  pertinet  ad  sa- 
pientiam  praedestinantem;  quod  ait,  ut  fieret,  et 
factum  est  tla,  pertinet  ad  veriutem  operantem. 
Vidit  sapienter,  quod  ficrl  bonnm  esset,  Dixit  po- 


ierunt.  Dicit  eniro  Christus  :  <  Ego  sum  resuiTe-  0  tenter  et  veraciter  ut  ficret  ,  et  factum  est   ita. 


ciio,  et  vita  (Joan,  xi,  %A)  >  :  resurrectio  videlicet 
eorum,  pro  quibos  Martba,  et  Maria  intercedit.  Vita 
ipsaruro  tororum,  quae  non  morientur,  quia  chari- 
Us  nunquam  excidet^  quae  geminato  aiTectu  in  Deum 
et  proximum  gemiiiarum  sororum  similitudinem 
habci.  Ubi  vero  hasc  gemina  chariias  non  esl ; 
€  sine  mortuos,  ait  Dominus,  sepelire  mortuos 
%uos  (Matth,  VIII,  22),  )  qu.ia  sine  chariute  fides 
etiam,  qua:  monres  iransfert,  mortua  est,  quanto 
Oiagis  psalmodia  ?  Quod  autem  in  iiia,  de  qua  io- 
quimur  gioriUcatione  interponitur : 

Sicut  crat  in  prineipio^  et  ittmc,  et  semper,  et  in 
sifCMla  sigcutorumAmen,Sic  apertcintelligere  possu* 
ous  ulprincipiumrefeiamus  adffilernlta,lisa;vum,  in 


Quod.  dicitur  :  factum  est  ita^  parlim  est  historiu, 
parlim  prophetia.  Verbi  gratia ,  quod  dixit :  fiant 
luminaria  in  firmamento  cceliy  et  addidit ;  factum  est 
ita,  quantum  ad  ista  luminaria  visibilia,  solem  sct  • 
licet  ac  lunam  specut,  vera  est  historia  :  quantum 
vero  pertiiiet  ad  futurum,  vera  est  propheti^,  qu£ 
tunc  plene  appartibit  adimpleu,  quando  consum- 
matis  omnibus  fulgebunt  justi  sicut  sol.  Et  qiiando 
sicul  stelia  differl  a  steUa  in  claritate,  tic  erit  resur- 
rectio  mortuorum  (I  Cor,  xv,  it,  4i) :  tunc  revera. 
dici  poterit  :  Et  factum  esi  ita.  Quo  faclo  in  a^r- 
niiro  dicelur  Amen  :  quia  cognoscetur  ab  offinibos» 
Deom  in  sua  prsedestinatione  servasse  veriutera. 
9ic  inielligendo  etiam  de  c«ieris,  qirje  Deus  pr*^^ 


^^*^  GEAHOUl  PHi£POSlTI  REICHERSPERG.  660 

dlnavit  in  prmcipio,  et  consommabit  in  fincm  ma-  a  prwwl/wa^raedestinationis  jongetar  llnis,  etconsnni- 

mfestata  soae  praedestinationis  veriiate,  recle  opta-     malio  adimpletionis  :  qood  fleri  opUmos,  comGio- 

mos  in  glorificatione  sanctae  Trinitatis,  ot  principio 

flnis  fiat  consimilis;  qoo  pacto  dlcetqr  Amen  in 

laudem,  et  glorificationem  Dei   o))¥iante  sibi  \n 

electis  misericordia,  et  Tcritate,  misericordia,  q^afe 

fuit  in  praedestinatione  :  Veritate,  qoae  in  ejosdem 

praedestinatiopis  patebitadiropletione.  Tunc  perfecta 

erit  armilla,  et  circol^s  in  idipsum  conductos  in 

maxilla ,  et  naribus  Leviaihan  (Job  xl)  :  qi^^ndo 


ria  Patri  eo  senso,  qoo  dictom  est,  canimos 
memorando  illic  principiom,  et  Amen,  id  est,  pr»- 
destinationem,  et  finem  fine  carentem.  Hoc  licet  a 
paocis  dicator  inteliigenter,  a  moltis  dicitor  fidett- 
ter ;  quia  pauci  intelligunt,  sed  muUi  credont  veron 
esse  quod  canunt,  videlicet,  quod  alpba  ei  omega, 
principium  et  finii  est  gloriae  indissimilis. 


PSALMOS  II. 


Q^are  fremuer^nt  gen^tes  ?  Sicu|  primqs  psalmi^s 
fidem  continet  incaniationis,  ita  consequenter  hic 
sccundus  lidem  continet  passipnis.  Dicilur  tamen 
^ic  psalmus  iq  Aclibus  apostolorMra  primus  (Aci. 
%iUf  53) ;  vel  quia  pra^cedeus  psalmus  noR  tam  pro 
psalmo,  qua^m  pro  psaln^orum  titulo  est  h^bendus ; 
"/el  quia  eorum  psalmorum  est  primus,  quibus  ti- 
tuli  sont  praepositi.  Est  aotem  hi^os  psalmi  titulos. 

PSALMUS  DAVIO. 

Psalmus  dicitur  ille  sonus,  qui  in  musico  instru- 
mento,  quod  dicitur  psa^lterium,  fit  moto  manos 
et  cbordarum ,  et  significat  bonam  operationem. 
(Janitctfm,  quod  fit  mentis  ex^oliatione^  significat 
roelestem  joconditatem.  Uade  psalmus  ille,  qui  in- 
cipit  morando  ^n  bona  operatione,  et  aliquid  dicit 
in  cxsoltatione  speciali,  dicitor  ptalmi  canticum. 
Cum  aotem  incip.it  ab  exsoltationc  morando  ibi,  et 
finit  in  opere  bono  parum  tangendo,  dicitur  canlici 
psalmus.  Cum  i^ulcm  cst  de  sola  operatione,  tunc 
est  p5a(mifs.  C^m  de  exsultalione,  tunc  est  canticum. 
In  hoc  ergo  titi^lo  nomen  habemus  Psalmi,  non 
canUci,  quia  nihll  hic  inscritur  de  exsultaiione 
spirituali ;  sed  agens  de  Christi  passione  incipit  ab 
admiratione,  terribileque  judioium  tangit  in  fine 
dicens  :  Cttm  exarserit  in  brevi  ira  ejus,  Quia  ergoin 
soa  passioue  Christos  ipse  manibus  propriis  in 
cruce  psallcn^o  bonum  opus  redemptionis  nostrae 
operatus  est :  rec(e  hic  psalmus  continens  passio- 
nem  veri  David^  ^miwtpsaimyks  Dmd, 

Ost  etiam  Psalmus  David  pujusque  imiuioris 
ejus,  qui  ei  paratus  est  commori,  et  fremitus.  be- 
siialcs,  vel  in  se  carnalium  perturbsitionum,  vel 
contra  se  in^piorum  saevientiuni  niavult  ferre  do- 
lendo  quasi  passionem,  qoam  eisden^  consentiendo 
babere  hojos  moi^di  delectationem.  Primom  de 
Christo  exponamos  hanc  Prophetae  adn^irationem. 

Vers.  i.Quare  freniuerunt  genies^  el  populi  medi- 
tati  sunt  inania  ?  Hes  quippe  digiia  est  admiratione, 
quod  iste  c  dilectus  >  est  c  candidos  et  robicondus 
(Cantt  V,.  10).  it  Candidus  in  sancla,  et.  monda  con- 
ceptione,  ^eo  «tiam  in  soa  illa  conversatione,  quam 
pixc.^dens  Psa|[mus  praefdical ;  rubicnndn:  illa  pj^s- 


B  ^ione,  qqan^  his  seqocns  psalmus  denontiat ;  OtrflK 
re  fremuerun^t  gentes^  et  populi  meditati  sutu  inani^. 
Dixit  enim  qoodam  locoiodaeis,  et  quod  illis  diiii. 
omnibus  et  gentibus  et  populis  dixit  et  dieit :  c  quis 
cx  vobis  arguet  me  de  peccato?  Si  veritatem  dico, 
qoare  non  creditis  mei?  >  (Joavf.  viii,  46.)  Quid  alioi 
sibi  vult  perconUlio  ista  :  Quare  fremuerunt  gentes^ 
et  popuU  medilali  sunt  inania  ?  idcirco  tallter  hune 
psalmum  secundum  primo  ;  vel  praecedenti  conjuii- 
gimus,  quia  joxta  propositom,  et  homii^em  sine 
peccato  fuisse  conceptum,  vel  natom,  atqoe  convesr- 
satom  Chri^ti^m  Dei  Fiiiom  in  illo  primo  agnosci- 
mus ;  et  in  istc^  aecundp  causaiQi  cur  passus  fueHt 
quam  gentes^  et  populi  meditantes  inonia  non  cogiMe 
veruiit,  expositam  intelligimos.  Et  in  hoc  est  mi- 

^  r^bile ,  quod  c  com  iniquis  repotatos  est  (Isa. 
Liii,  i%j  I  in  passione,  quia  constat  deipsios  moiida 
coiiccptiQiie,  at  sancta  conversatione.  Talis  qooque 
adrpiratio  est  ^n  Isaia  de  dilccto  islo  candido  et  ru- 
bicundu,  ub^  dicilur  :  c  Qiiis  est  Iste,  qui  venU  de 
Edom  tinctis  vestibos  de  Bosra?  iste  formosus  in 
slola  sua  gradiens  in  mulUtudine  fortitudinis  suoe 
(Cant.  V,  10 ;  Isa*  LXiii,  1).  i  Ad  hanc  percontatio- 
ucm  respondet  ipse  dilectus  candidus ,  candorcni 
su»  vitae  inssnuans  hoc  modo:  c  Ego,qui  kNiuorjo- 
slitiam,  et  propognator  som  ad  salvandom  (ibid,),9 
qiiod  idem  e^t  ac  si  dixissel :  Ego  sum  beatus  vtr, 
qui  non  abii  it^  consUio  impiorumt  et  in  via  peecato  • 
rum  non  steti,  et  in  cathe^ra  p^tilentiw  non  sedi, 

^  scd  in  lege  Domini  voluntaf  q^,  it  in  lege  ejus  mcr 
ditabor  die  ac  nocte^  ct  sum  Ugnum  vitae  plantatum 
secus  decurstis  aquarum  dans  fructum  in  tempore^ 
et  foitum  meum  iion  defluet^  et  omnia  qumcunqu^ 
iacio  prospfrabuntur*  Qjuod  deinde  in  Isaia  dicitur  . 
c  Quare  ergo  rubrum  cst  indumentum  tunro,  et  ye- 
stimentum  toitm  sicot  calcantioro  in  torcolari  (ha. 
pxiii,  2),  I  id  est  :  i  qoare  >  passos,  <  et  coro  iui- 
quis  repu.tatus  es  (Isa.  liii,  12),  >  cum  (u  loqoaris 
jostitiam?  Conspnat  hoic  admirationi,  qoa  nonc 
dicitur  :  Quare  fremuerunt  gentes,  et  popuii  meditati 
sunt  inama  ?  Admiratos  est  Propheta,  et  uos  pariter 
admircmur,  atque  ip^is  Ycriialis  inimicis  ii)digoe;i 


CM 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  --  PARS  I.  -  PSAL,  M 


C62 


nrnr,  qaibas  ipse  dixil :  i  Si  veritatem  dico  vobls,  A  hunc  dimittis  ,  noi)  es  amicus  Csesaris  {Jom.  xii. 


qiuire  non  credilis  mihi  ?  >  (Joan.  viii,  46.)  Hevera 
boe  est  roirabile,  cum  idcirco  dignum  sit  loquenti- 
bus  credi,  si  veriutem  loqiiunlur  :  vos  ideo  non 
creditis,  qnia  veritas  dicilur  voliis.  Quare  fremue- 
runt  geiue$  f  Non  miramur  de  scriliis,  et  Pharisaets, 
qiiorum  saepe  increpavit  avaritiam,  quod  illi  eum 
persecuti  sunt.  Quare  autem  fremuerunt  gentes? 
Traditus  est  enim  <  gentibus  ad  illudendum ,  et 
cnicifigendum,  et  conspuendum,  flagellaiKhim,  et 
occidendum  (Uatth.  xx,  19).  »  Gentibus  ipse  non 
praedicavit,  nec  peccata  eorum  increpavU.  Quare 
ergo  fremuerunt  adversus  enm  ul  beslisesine  raiione 
gentiles,  PiUti  et  Herodis  milites  }  PopuH  autem 
Jud«orum  tMrbae  videlicet  quasi  ex  consiKo,  et  ra- 
tione  meditati  susu  inania^  cupienles  et  cogitantcs 
in  morte  iUum  detinere,  et  in  sepulcro  clausum  cu  - 
stodire,  atqoe  hoc  modo  eOicere,  ne  mundus  posl 
eum  abiret,  ne  Romani  venireni,  et  tollerent  ipso- 
rum  et  locuro,  et  gentem  ?  Hac  meditati  sunl  ina- 
niler,  quia  ipse  contra  eorum  consiltum  et  a  morte 
revixit,  et  de  s«pulcro  surrexit,  et  in  mundo  prae- 
ordinatis  testibus  apparuit,  mundusque  jam  totus 
post  ewm  abiit.  i  Ila  derecerunt  scrutantes  scrutinio, 
ct  meditantes  inania  (FsaL  lxiii,  7),  i  ut  eorum 
consilium  sit  versum  in  contrarium.  Dixerunt 
^nim  ;  c  Si  dimiuimus  eum  sic,  venient  Romani,  et 
lollent  nostrum  locum,  et  gentem  (Joan.  x»,  4»).  > 
Et  si  eum  dimisissent,  Romani  non  venissent  in  vin- 


42).  I  At  ille  revera  magni  consilii  Angelus  ita  ia 
fornacem  passionis  descendit,  ut  faceret  c  mediun^ 
fornacis  quasi  ventum  roris  flantem  (Dqn.  iii,  50).  > 
non  solum  sibimetipsi,  sed  etiam  suis  pueris  pr<> 
nomine  Trinitatis,  vel  ante  se  passis,  vel  post  s^ 
pnssuris.  I(a  semper  Christu^,  unde  putabatur  an- 
nihilari,  inde  consuevit  cxallari ,  et  magnilicari, 
£rgo  meditttti  sunt  inania^  sui^que  destinationibu^ 
contraria,  quae  tamen  divinis  consiliis  iaveniuntur 
consona,  et  cooperantia. 

Genlium  quidem  fremitus,  et  po^uluniin  medita^- 

tio  fuit  inanis,  utpote  minorum,  et  quod  volebant, 

auctoritate  propria  nec  incipere  audentium.  Sed  ut 

^  pararetur  illis  minoribus  auctoritas,  et  audacia  He- 

rodesetPilatnsiunctemporis  tetrarchae  ac 

Vers.  HReges  Judaicae  terrtB  astiterunt,  vel  sibl 
muttto  assensu  favendo,  vel  minoribus  auda^iam 
tribuendo  contra  Christum,  quem  et<  Herodes  spre- 
vit  cum  exercitir  suo  (Luc.  xxiii,  il)  i  et  c  Pilatus 
flagellatum  tradidit  (Matth.  xxvii)  >  voluntati  pes- 
simorum.  Atque  ut  major  videretur  in  damnalione 
illius  justi  sanguinis  auctorilas,  non  solqm  rcges 
praedicti  astiterunt  cum  mora,  et  deliberatione  sta- 
biles  in  sententia,  sed  etiam  principes  Annas  et  Cai- 
pbas  convenerunt  in  unum  consilium ,  in  unum 
perversitatls  asseqsum,  adversus  Dominum  Patrem, 
et  adversus  Christum  ejus ,  quia  qui  contradicunt 
Filio,  et  Pntri,  qui  missum  inhonorant  et  mittentem. 


dictam  sanguinis  justi ;  sed  quia  eum  non  dimise-  C  ^^^  convenerunt  in  unum  adversus  Patrem,  et  Fi- 
runt,  ideo  Romani  venerunt  et  civitatem  dissipave-     (ium  dicentes  : 


runt.  Quia  pueri  stulti  verum  Eliscum  in  loco  Cal- 

variae  quasi  calvum  irriserunt  :  ideo  duo  ursi,  duo 

priiicipes  Romani ,  Titus  el  Vcspasianus  de  silva 

gentilis  populi  venerunt,  ct  pueros  irrisores  Christi 

discerpserunt.  Ergo  meditati  sunt  inania^  et  fru- 

stra ;  quia  res  non  ita  processerunt,  ut  ipsi  dispe- 

suerunt.  Ipsi  enim  cogitaverunt  de  vero  ioseph 

malum,  veiidendo  ipsum,  sed  Deus  vertit  iUud  in 

bonnm,  faciendo  illnm  dominum  totius  terrae  i£gy- 

pti.  Ipsi  pcjores  Philisthaeis  verum  Samsonem  in 

infemo  clausum  teneri  voluenint,  sed  ipse  medca 

uocte  portas  inferni  tulit,  et  in  monte  divina;  celsi- 

ludinis  evexit  hominem,  dans  t  illi  nomen,  quod 

est  super  omne  nomen  (Philipp.  ii,  9),  >  non  quo<l  ^  negare  non  possumus,  dirumpamus  vincula 

ipse  bomo  acceptt,  sed  idem  ipse  Oeiis  cum  Deo 

Patre  hoc  suae  humanitati  dediu  Ipsi  pejores  Saulo 

roedilati  sunt  vertt,m  David  conflgere  ad  parietem 

damnando  itlum  quasi  blasphemum  et  peccatopem, 

sed  ipse  de   inedio  tulil  parietem  inimieiliarum, 

c  delens,  quod  adversum  nos  erat,  chirographum 

(Coloss.  II,  14).  >  Lancea  tamen  eorum  casso  vul- 

nere  pervenit  ad  parietem  (i  Reg.  xix,  4) :  qui  non 

ftt  voluerunt ,  exstinzerunt  Jesum ,  et  tamen  ipsi 

hofflicidae  thesaurizaverunt  sibi  malum  dicendo : 

(  Sanguis  ejtts  super  nos,  et  super  filios  nostros 

(Mutth.  xzvii,  i5).  I  Ipsi  revera  satellites  fiabylo- 

nici  regif,  id  est  diaboli ,  fornaem  sucocnderunt, 

^V^d<>  Cilaium  inflammaver uni,  dicentes  :  <  91 


.  Vers.  3.  Dirumpamus  vincula,  id  cst  pra^cepta 
eorum,  Patris,  et  Filii,  vel  Christi,  et  apostoiorum , 
et  projiciamus  a  nobis  jugum,  id  est  legem  ipsorum. 
Onus  eorum  iicet  leve,  et  jugum  eorum  licet  suave, 
non  est  nobis  suavc.  Projiciamus  ergo  a  uobis  ju'^ 
gum  ipsorum.  Miserunt  enim  legationem  post  Chri-^ 
stui;n  dicenles  :  c  Nolumus  hunc  regnare  super  nus 
(Luc.  XIX,  ii). )  Dixerunt  inter  se  :  c  llic  est  haeres, 
venitc,  occidamus  cum,  et  habebimus  haereditatem. 
ejus  (Matth.  xxi,  38).  > 

Aliter.  Illi  infideles  reges,  et  principes  convenerunt, 
in  unum  adversus  Dom%num ,  et  adversus  Christum 
ejus.  At  nos,  qui  scientes  sanctum  nomeii  omnino 

eortim, 
respuamus  consilia  eorum  et  projiciamus  a  nobis 
jugum  tpsonim,  vel  jugum  antiquae  legis,  et  paier- 
narum,  vel  potius  Pharisaicarum  traditionum,  at- 
qiie  dominium  eorumy  sunt  enim  contemnendi,  et 
irridendi  non  soluni  hominibus,  sed  et  Deo,  qnia 
parum  c  illis  est  molesios  esse  hominibus,  i  cuni 
sint  molesii  et  Deo  (Isa.  vii,  i3).  i 

Vers.  4.  Hinc  apparet,  quia  ipse  Aliissimus,  qui 
habitat  in  coelis^  id  est  in  bonis  angelis,  et  sanctis. 
bominibus,  irridebit  eos,  custodes  eorum  juxta  se- 
pulcrum  lerrtado,  el  eis  .ignorantibus  resurgendo  :^ 
et  ipse  Dominms  subsannabit  eos^  quasi  naso  indi- 
gnatibnem  spirame,  quaodo  apostolorum  sagacitate» 
ac  discretionc  satai^enie  coepit  inuRdus  credcre  ii)i 


m  GERHOHI  PRiEPOSm  REICHER8PERG.  CC4 

nuiD,  quom  illi  negayenint  c  anie  raciem  Pilaii,  ju-  A  nente,  eo  quod  unxeril  me  manifesta  voce  Patrtt 
dicante  ilio  dimilti  Act.  iii,  i5).  >   Yel  irridet  eos     audita  : 


in  pncsenti  cxterminato  loco,  et  gente  illorum  per 
exercituni  Romanum,  et  sub$annabit  in  judicio  fu- 
turo,  quando  filii  eorum,  id  cst  apostoli  erunt  ju- 
dices  eoriim  condemnando  duodecim  tribus  Israel» 
quia  ipsis  credcntibus  illae  credere  noluerunt  {Malth, 
XIX,  28).  Dixisti  tu,  Pilate  judex  impie  ad  judicem 
Christuni,  cum  staret  ante  te,  ac  taceret :  c  Mihi 
iion  loqucris?  Nescis,  quia  |K)testatem  babeo  di- 
roitterc  t(',ot  potcstatem  habeo  cruciligeretc?>(JoaM. 
XIX,  10.)  Miratus  et  indignatus  fuisti,  ^quod  c quasi 
agiius  coraiu  tondente  [Isa,  liii»  7),  sic  coram  te 
ilagcllante  ille  Agnus  verus  <  non  aperuit  os  suum  > 
ad  tuura  placitum.  Sed  exspecta  paulisper,  exspe 


Yers.  7.  Dominus  dixit  ad  me  :  Filius  meu$  e$ 
tu^  ego  hodie  genui  te,  Dixit  eiiim  :  <  Hic  est  Filius 
meus  dilectus,  in  quo  mihi  complacui  {PsaL  ii, 
7).  )  Hoc  etiaro  in  monte  vox  de  nube  sotioit » 
ubi  mihi  iransligHralo  Moyses,  et  Elias  adfbit  prae- 
scntibtts  electis  discipulis.  Ubi  cum  ttersm  dixis- 
set  Dominus  ad  me  :  <  Hic  est  Filius  meus  dilectns, 
in  quo  mihi  compUtcui  (Luc,  ix,  55),  additum  est : 
lp$um  audite.  Non  dictum  est :  ip$o$  audite;  ne 
posset  putari,  quodHoytes,  et  Elias  esseiit  eonstituti 
reges  super  ^toit  montem  sanctum  eju$^  seil  dc  mc 
solo  dictum  est :  <  Hic  est  Filius  nieus  dilecttts, 
ipsum  audite  {Matth.  iii,  17), )  id  est,  ipsi  obedite. 


cia,  donec  videas  illum  venienlem  in  nubibus  cum  ^  hunc  regem  vestrum  ac  pnccepterem  recognoscite 


potestale  magna  et  majestate  : 

Vers.  5.  Tunc  loquetur  ad  te,  tunc  sine  dubio, 
quando  eum  videbit  omnis  caro,  omnis  ocuius, 
etiam  illi,  qui  eum  pupugerunt :  Tunc^  inquaro,  lo- 
quetur  ad  te,  et  ad  eo$  in  ira  sua,  id  est  in  vindicta 
justa,  quae,  ipso  manente  in  sua  itnperturbabili 
tranquiliitate,  videtur  inipiis  ira.  Sicut  cnim  sol 
iste  visibilis  manens  in  sua  qualitale  inipermutabi- 
lis,  videtur  lamen  oculis  pridem  sanis,  et  posiea 
sauciatis  in  asperitate,  mutatus  :  ita  Sol  justitiae  in 
seroetipso  semper  idem  ipse  videtur  hominibus  pe- 
joratis  exasperari  ad  iram,  cum  ipse  in  tranquilli- 


£go  enim  sum  propbeta,  de  quo  ipse  Moyses,  qut 
lunc  mecum  erat  in  monte,  olim  pncdixerat :  <  Pro- 
phctam  vobis  suscitabil  Dominus  de  fratribns  ve* 
slris,  ipsum  audietis  tanquam  me,  et  erit  omois 
anima,  quae  non  audierit  propbelam  illum,  exter- 
minabilur  dc  pnputo  suo  {Deut.  xviii,  15).  >  Erg» 
recte  Moysi  consonans  vox  paterna  dtjU  dc  nte  ; 
tpstfift  audite^  Eidem  qiioque  in  David  Patre  mea 
secundum  carnem  coiisonando  ipse  Pater  Dominus 
dixit  ad  me :  Filius  meu$  e$  tu,  ego  hodie  genui  te, 
Filius^  inquit,  meus  es  lii,  non  adopiivus,  quales 
Don  genui,  sed  adoplavi.  FiUu$  meu$  naturalis  et 
IM,  is  quem  cgo  ex  tAWro  ante  luciferuin  genvi 


tate  judicet»  et  cum  roagna  reverentia  disponat  ...  .  . 

r.  .„.        ..  .    .  ..     r  ( Psa/.  cix);  non  pra^tcntu  ahqiio  lempore,  sed  «c 

omnia.  Et  illis  quidem,  qui  ab  eo  puniuniur,  vidc-  ^  ^  \'    "  **  "^  ^  »*     ' 

dic,  id  csl  m  setorniiale  semper  mihi  prxsente,  sic 


lur  ipse  in  vindicando  iratus,  pcrcutere  inimicos  tn 
ira  et  furore.  In  ira^  quantum  ad  pnesentem  viii- 
dictam,  in  furore  quantum  ad  aetema.  Sed  ipse  hoc 
facit  non  quasi  iratus,  aut  furens,  cum  sit  oroni 
perturbatione  carens;  imo  ipse  rex  justus  justitia 
exigente  punit  impios,  quantum  ad  hoc  regale  offi- 
cium  constitulus  est  a  Deo.  Ex  abundanti  est,  quod 
nos  eum  contestemur  constitutum  regem.  iElatein 
babet  iste  beatu$  vir^  ipse  de  se  loquatur.  Audiamus 
quid  dicat : 

Yers.  6.  Ego  autem^  inquit,  con$titutu$  $um  rex 
ab  eo  $uper  Sion  montem  $anctum  eju$  prcedican$ 
praeeptum  eju$,  £go,contra  quem  fremuerunt ^quem 


ut  apud  horoines  in  tempore  semper  presens  esi 
hodie  quia,  dum  dicitur  hodie^  id  est  omni  tem- 
]H>re,  pncsens  cst  kodie  habens  baiic  similitudiiiein 
cum  aeleriiiute,  quod  ct  ipsa  sempcr  praesens  est,, 
sed  longe  simplicius,  quam  dies  hedicrnus,  qnia  m 
die  hodicrno  est  aliquid  praeteritum,  et  aliqvid  fi4« 
turum ;  in  aetemilate  vero  nibil  futururo,  nibil  esl 
praetefitum,  sed  est  in  ea  simplex,  et  aeternum  qiiod*. 
dam,  non  tempus,  sed  aevuro  hodiemum. 

De  hoc  aeienio  hodierno  Dominu$  dixit  ad  me  ; 
Ego  hodie  genui  u,  Paulus  apostolus  meus  loquena 
de  roe  in  Aclibus  apostoloruro  dixil  ad  iudxos  ? 

Et  nos  vobis  annunliamus  ea,  qu»  ad  Patres  no- 


regnare  noluemnt;  ego,  inquit,  in  huroanitale  mea  D  ^^^^^  repromissio  facta  csi,  quoniam  hanc  Dens  ad-« 


eonstitutus  $um  rex.  Nam  in  diviniute  inea  sum  aeter- 
nus  Rex  oroniuro  saeculoruro.  Horoo  tamen  Spiritu 
sancto  perunctus  in  regeni  iion  de  lenticula  sicut 
Saul  et  Jehu ,  sed  de  cornu  sicut  David  et  Salomon 
rcgalem  potesutero  acccpi  (i  Reg.  ix,  3 ;  /  V  Beg.  ix, 
1,  6;  /  Reg.  xvi,  15;  lU  Reg.  u  39).  Primilus  in 
sccreto  uteri  virginaiis,  ut  David  in  domo  Patris  : 
deinde  in  specie  columbae  Spiritu  saucto  desccnden- 
te,  ac  roanente  super  me,  <  constiiutus  suro  rcx  super 
SiOD  montero  sanctom  ejus  {Matth.  iii,  16),  >  super 
popaluro  Dei  peculiarcro,  qui  est  Sion  propter  spe- 
Gulationes  propbeUrum;  monspropur  Dftvidicum 
regnum;  sanctus  propier  Leviiicnro  sacardolium- 
In  iUa  consiitMlione  Spirilu  sancto  super  me  rot- 


implevit  liliis  nostris  resuscilans  Jcsum,  sicut  et  m 
psalmo  primo  scriplum  cst  :  <  Filius  meus  cs  tu  ; 
ego  hodie  genui  tc  {Act.  xiti,  35).  >  Secundum 
PauU  sensum  polcsl  iutclligi  dies  resurrcclionis 
me.-e  pcr  hodie,  iii  quo  priroogenitus  ex  morUiis 
multis  fratribus  aperui  viam  rcgeneralionis,  id  esl 
resurrecliouis  :  Ego,  ut  dixi,  primogenitus,  id  est 
primus  a  mortuis  resusciuius  iii  hac  hodierna  re- 
surrectionU  roeae  die  sum  ego  primogenitus  in 
multis  fralribus  {Rom.  vui,  i9).  In  «tcrniutis  an- 
tero  hodierno  sum  ego  unigenitus,  <  et  sicut  passer 
soliuritts  (P$al.  ci,  8) :  >  quia  in  hac  geoiilura  no|- 
lus  cst  mihi  eocius.  Ideo  et  Pominus,  qui  rae  uni- 
geoitum  babct,  el  primogenituni,  vcl  taiiq»fam  pri^ 


S55  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  f .  -  PSAL.  If .  COS 

nioscnUo.veIlaf^uamunigcniiadicUmiiii:li>A(>rfie  A  ^Hxit  :  Poituia  a  me.  Et  sicui  mandalum  dedit  mihi 

Paier,  sic  feci,  sic  po$tulavi,  obedieiis  illi  osque  ad 


^niit  te.  Hac  ergo  Palris  testificatione  coromenda 
tus,  Kgo  cottititutus  i»m  re»  ab  eo  iuper  Sion  mon- 
$sm  ianelum  ejutprmdAeam  praceptum  ejus.  i  Prae- 
ceplum  I  charitatis,  quod  est  f  prseceptum  ejus,  » 
et  meum  quia  fomnia,  qusRcunque  bal>et  Pater, 
mca  sunt  [Joan.  xvi,  45).  >  Unde  c  prsedicans  prae- 
ccptum  ejus  *  dixi  conlldenler,  hoc  est  praeceptum 
«  meum,  ut  dlligatis  invicem  {Joan.  xv,  J2).  >  ffoc 
pneceptum  doeui  i  super  8ion  moiitem  sanctum 
cjus,  >  docens  apostoios,  el  non  geiites,  quia  t  non 
sum  missus,  nisi  ad  oves,  qure  perieruiit,  domus 
Jsracl  {Matifi.  xv,  U).  »  Ut  autem  eliam  usque  ad 
geotcs  regnum  mciim  dilatarelur,  ipse,  qui  me  ho- 
die,  id  est  aiternaliter  genuil,  dixit  mihi 


mortem.  Ecce  agnus,  qui  coram  tondente  se  ob- 
mutuit,  nec  aperuit  os  suum  {Ita.  liii,  7),  quomo- 
do  in  Psalmo  nunc  aperit  os  suum  pcr  proprium  ba- 
lalum  demonstrans  non  sine  causa  se  inler  flagella 
detonsum,  vel  in  cruce  imraoiatum ;  cum  haec  ipsa 
immolallo  fueril  ista  poslulatio,  de  qua  dixit  Pa- 
ler  :  Postula  a  we,  et  dabo  tibi  gentes  hwreditatem 
tuam,  el  possessiouem  tuam  terminos  lerrte.  fKvre- 
dilas  diciuir  ab  licro,  qui  in  oa  libeia  poleslalc  do- 
niinatur.  iheredilas  autem  tunc  possidetur,  quando 
non  ncgligitur,  sed  colilur,  ut  frueiincet,  idco  a  Ju- 
dajis  ablatum  esl  regnum,  et  datnm  est  t  genli  fa- 
cienti  fructus  ejus  (Maith.  xxi),  i  quia,  gentet  pos- 


Vers.  8.  Poituta  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hcere-  ^  sessio  suntejiis,  qui  possedit,et  fecit,et  creavit  eas.. 


ditatem  tuam.  Ad  hanc  Palris  dictionem  ego  Palri 
«  obediens  usque  ad  ii:orleni  postulavi  (PhiUp.  ii, 
8)  >  ab  co,  ut  daret  mihi  gentes.  Postutavi  eniin  in 
monle  Oliveti  non  soluni  pro  his  quos  dedeiat 
iMihi,  pro  apostolis  scilicet ;  sod  eliam  pro  iiis  qui 
«Tcdituri  eiant  per  verbum  corum,  et  ita  postulovi 
cos  mihi  dari,  i  ut  omnes  unum  siiit(Joa«.xvii,  21),i 
laio  apostoli,  quam  genliles  eorum  verbis  creduli. 
Ita  cgo  unitas,  ego  lapis  angularis  pro  unioiie  et 
«K>njuncttone  duorum  parietum  postulavi,  ut  «deles 
inei  Um  ex  gentibiis,  quam  ex  Judaeis  unum  sint; 
sicut  i  Ego,  ct  Palcr  unum  suraus  (Joan.  x,  50).  i 
Pcstutavi  hoc,  UJ  dixi,  oi*ans  in  monle  Oliveti  san- 


Creavil  de  nihilo,  fccit  de  limo  ad  imaginem  suam. 
Possedit  sanguinesuoredemptas  per  gratiam  suam» 
sicnl  et  populum  Judaicum  similiter  creavit  de  ni- 
hilo,  fecit  de  limo  ad  imaginem  suam,  posscdit  ex, 
-fEgyplo  liberatum  sanguiiie  agni  Paschalis.  Undo 
cidein  populo  tanlis  benenciis  ingralo  per  Moyseii 
dicilur  :  « Ifa*ccine  reddis  Domino,  popule  stulte  el 
insipicns  ?  Nunquid  non  ipse  est  Pater  tuus,  qni 
possedit  te,  et  fecit,  et  creavit  le  ?  >  {Deul.  xxxii,  6.) 
Si  ergoille  populus  anliquus  redarguitur  tanquam 
stultus  et  insipiens,  qui  fuit  ingralus,  et  reddidlt 
inala  Deo  pro  tantis  beneticiis ,  quanto  magis  nos 
redarguendi  sumus,  si  Untam  neglcxeriinus  salu-^ 


guineosudorc  meo  decurrente  in  terram.  Postulavi  r  ^^"^*  H"^  i^on  sanguine  bruti  animalis,  sed  pretioso 


hoc  idem  pendens,  ct  moriens  in  cruce,  ofiercns  in 
ara  criicis  me  ipsum  hostiam  non  solum  vivam,  sed 
el  vivincam.  Nam  idcirco  illic  sanguis  de  latere 
ineo  exivit  cum  aqua,  ut  sanguinis  mei  sacrificio  el 
Paler  Deus  placaretur,  et  homo  reus  vivificaretur ; 
dum  ex  adjunctione  sanguinis  mei  sacri,  et  sacrifi- 
cati  et  aqua  sanctificaretur,  ac  fecundaretur  in  vir- 
tutem  baptismatis,  et  populus  per  aquam  sanctifi- 
c^tus,  per  aquam  renatus,  vita  aeterna  frueretur. 
Viu  enim  aeterna  eorum,  qui  per  baptismum  in 
morte  mea  mihi  consepulli  sunt;  propterea,  ut 
quomodo  ego  a  mortuis  rcsurrexi  per  gloriam  Pa- 
tris,  iU  et  ipsi  in  novitate  vitae  ambulent ;  viu,  in- 
quam,  eorum  aeternaliter  viventium,e8t  illud  semen, 


sanguine  Agni  tollentis  peccaU  mundi  cst  acquisita 
nobis  gcnlibus,  nobis  ethuicis,  qui  eramus  longe  a 
Dei  possessione,  sed  facti  suraus  prope  fn  sanguiue 
Cbristi  ?  Cui  postulanti  a  Patre  suiuus  dati,  non  ut 
ipse  nos  negligenter  teneal,  sed  diligenler  colendo 
possideal  iii  populum  sibi  acceptabiieni,  secUlorem 
bonorum  operum  (Tit.  ii,  14),  bonoium  fructuum, 
prout  decet  talem  taliter  poslulatani,  taliter  datam 
haereditatem ;  ut  et  Patri  promiticnti,  ac  danti,  at- 
que  Filio  postulanli  sit  inde  gloria.  Quia  non  esset 
gloriosum  a  Unto  promissorc,  tanto  postulatori  ali- 
quando  baerediutem  slcrilem  dari,  roaxime  in  prae- 
mium  Untae  postulationis,  tantae  obedientiae. 
Audito  autem  jam  toties.verbo,  sive  mandato,  quo 


quod  in  fsaia  mihi  est  promissum  in  pretiosae  mor-  D  diiii  iPostulaame^  modum  quoque,  sive  qualitatem 


tis  meae  praemium  sempiternum.  Dicilur  enim  illic 
de  me  :  <  Si  posuerit  pro  peccato  animam  suam, 
videbit  semen  longseviim,  et  volunUs  Domini  in 
roanu  ejus  dirigetur  (Isa.  liii,.10).  > 

Ipsa  igilur  mea  crucifixio  grandis  fuit  *postulatio 
exaudienda  pro  sua  reverentia  (Hebr.  v,  7).  fpsa 
niors  mea  non  tantum  postukitio,  sed  et  fortis  erat 
exactio  ad  obtinendum  promissum  mihi  semen  lon- 
gacvum,  ad  voluntatem  Domini  bonam  in  manu  mea 
dirigendam,  ad  possidendam  heereditatem  mihi  pro- 
missam  dicente  Patre  in  hoe  ipso  psalmo  :  Postula 
a  me,  et  dabo  tUd  gentes  hcereditatem  tuam,  et  pos^ 
sessionem  tuam  terminos  terrm.  Praeceptum  erat  Pa- 
tris,  ct  inanJalum  charitativum,  quod  Patcr  milu 


postulationis  attenti  debemus  noss^.  Quomodo  nisi 
morlendo  postulavit  ?  HumiliUs  procul  dubio  sacro- 
sanctaeejuspassionis,  postulatio  fuit,  sacrificium  fuit, 
praiterquodaliud  holocaustum,  et  pro  peccato  Deus 
noluit.  Est  ergo  sensus :  fdcirco  ego ,  beaius  vlr,  qul 
morti  nihil  debui,  quia  peccatum  non  feci ,  mortis  debi  • 
tumsolvi^quando/^remu^riiRf  ^entes,  et  populimeditati 
sunt  t/tama,  qnando  astiierunt  reges  terrce^  et  princi^ 
pes  conveneruntin  icftiim,  adversus  Dominum^  etadver* 
6UsmeChri8tumejus ;  idcirco,  inquam,  ucui,5empcr 
silui,  paticnsfui,qui  poleram  usquequaque  dicere» 
quodsemeldixij:  «Ego  sum ;  etabierunt  rcirorsum  eC 
cecidenint  retrorsum  (Joan.  xviii,6),  >  quia  Oominut 
Patcr  dtxit  ad  me:  Pcstulaa  me,  ct  dabotibi  gcntes^ 


«67  GERHOm  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG.  •61 

haredUatem  mm ,  et  potHuiotum  tuam  termUMt  A  gls  coDtritus,  el  confraclus  ett,  nec  tainai  emeiicU* 
ferrm,  ^d  liinc  Patris  dicliouero,  cum  multa  conso* 
pcnt,  illud  quoquc  pertinet,  quod  Isaias,  sicut  jam 


supradictum  est,  iiiter  cxtera  dixit:  f  Si  posuerit 
pro  peccato  aniinam  suam,  videbit  semen  longie* 
vum ,  et  voluuia^  Domini  in  manu  ejus  dirigetur 
(/<a.  Liii»  10).  >  Uiide  autem  morscjns  tanti  esset, 
aut  tantum  valere^,  nisi  idem  homo,  qui  in  saurulo 
patus  est ,  Detis  ante  s^ula  existeret  ?  Propterea 
dicturus  Pa(er  :  Po$iuiaame,  prsemisit:  FUius  meus 
es  tu,  ego  hodie  genui  te.  Ac  si  diceret :  Quia  FUius 
meus  es  tu,  quem  ego  hodie^  id  est  in  aeternitate  ge- 
pui,  idcjrco  audenter  pqstula  quod  vis,  quia  qutd- 
quid  postulaveris,  impetrabis.  Postula  a  me^  et  dabo 


tus,  aut  Id  vas  alterum  formatus.  f  Moyses  t  autem, 
c  et  Aaron  in  sacerdotibus  ejus,  et  Sainuel  iiiter  cos 
qui  >  invocabant  <  nomen  ejus  fPsal.  xcviii,  6),  > 
quasi  inoUe  lutuiQ  inter  verbera  f  invocabant  Doniir 
nuiu,  et  ipse  exaudiebat  eos  .  In  columna  nubislo<- 
quebatur  ad  eos.  Custodiebant  testimonia  ejus,  ai 
praecepium,  quod  dedit  illis.  Domioe  Deus  noster, 
tu  exaudiebas  eos,  tu  propitius  fuisti  eis,  et  ulds- 
cens  in  orones  adinventioqes  eorum  {PsaL  xcviii, 
7,  8).  >  fJlciscente  igitur  te,  Domine,  confracti  sunl, 
quia  propitiusfuistieis,  formati  suntinvas  alteninu 
Sic,  sic  potei^ta(em  babet  figulus  non  soUim  aliud 
vas  in  houoreni,  aliud  in  contumeliani  facere  (Rom. 


tibi  gen{es  heereditaiem  tuam.  Postuia^  inquam,  et  ^  i^*  ^f)t  scd  ct  fa^um,  etconfractum  in  vasalterum 


dabo  tibi  gentes.  Tum  quia  lnFUius  meus  es^  qui  po 
^u^s,  ^im  quia  ha^reditas  tua  est,  quam  postulas. 
Ctenim  per  duas  res,  id  est  per  Filii  humililer  po- 
stuiantis  gratiam,  et  legitimi  haeredis  justitiam,  im- 
possibile  est  me  justum,  et  bonum  non  flecti.  Cx- 
torum,quaesequuutur  usqneadtinem  psalmi,  summa 
haec  est,  quain  dixit :  f  Et  ego  si  exalutus  fuero  a 
terra»  ouinia  Iraham  ad  meipsum  {Joan.  xii,  32).  > 
|(«ra  dixit :  c  Data  est  mihi  omnis  potestas  in  coelo, 
et  in  (erra  (MattJi.  xxviii,  18).  >  Potestas  utique  ju- 
diciaria  a  dextris  et  a  sinistris,  quae  designatur  hoc 
brevi  versiculo. 

Vers,  0.  Reges  eos  in  virga  ferrea^  tanquam  vas  fi- 
guli  confringes  eos.  Patrem  aeternum  coaeterno  Filio 
suo  sicdicere  non  est  aliud  quam  regemillum  con-  C 
Stituere,  sicut  supeiius  ipse  Filiusdixit :  Ego  autcm 
(onstitutus  sum  rex  ab  eo  super  Sion  montem  an- 
etum  ejus.  Diclt  crgo  :  Reges  eos,  id  est :  Regna  su- 
per  eos,  non  tyraniiiza.  Regna,  sed  in  virga  ferrea^ 
virga  inflexibili,  ita  ut  sit  f  virga  directionis,  virga 
regni  tui  {Psal.  lxiv,  7).  >  Et  quia  tu  ab  aetemo  di- 
lexisti  justitiam  tuocum  fldelium  in  aeterna  prxde- 
stmalione,  nimc  in  ipsiiis  praadestinatinnis  exhibi* 
tione  regeseos  ia  virga  ferrea,  castigando  eos  forlis- 
slma  disciplina. 

Hursiim  quia  tu  ah  nelcrno  semper  odisli  iniqui- 
talein  inimicoruin  luorum ,  tanqunm  vas  figuli  con- 
frivges  eos.  Ila  eniin  posilus  es  in  ruinam,  et  resur- 
reetionem  multorum  in  Israel  (Luc  w,  3),  ut  et  illos 
regas,  quibus  positus  es  in  resurrectionem,  et  illos 
coiifringas,  quibus  posilus  esin  ruinam.  Sane  con- 
fractiovasorum  (icliliumjuxta  sensum  propheticum 
bifariam  disttnguitur.  Nam  et  Jeremias  in  domo  fi- 
guli  vidit  vas  fictile  confringi,  atqoe  ad  placitum 
iiguli  >aliud  vas  ex  eadem  testa  formari  (Jer.  xix, 
il).  Et  Isaias  propheta  vas  ficlile  prxdixit  ita  con- 
fringendum,  ut  non  remaneat  fragmentum  testa^,  m 
qua  portetur  igniculus  (l«a.xxx,  U).  Estergocon- 
fractio  ad  emendationem,  et  est  confractio  ad  irre- 
vocabilem  damnationom.  Nam  tesla  moliis  confra- 
cta  denuo  potest  reparari,  ut  ieremiae  demonstra- 
lum  est  in  domo  flguli.  Testa  vero  indnrata  poiest 
quidcm  confringi,  sed  impossibile  est  lllam  in  vas 
^H  rQm  (orin^ri.  Sic  Pharao  induratns  decem  pla- 


formare,  proii(  convenit  su«  justitiae  ac  misericor- 
diae.  Nam  ubi  tcs(a  sic  est  indurata,  ut  sil  iniquitaa 
penitus  ob^tinata,  non  convenit  justitia!  ac  miseri- 
cordi»  divime  nisi  test^m  pertiuaciter  duram  peni- 
lus  confringere,  ut  i\on  remaneat  fragmentum  ad 
hauriendum  aqua^m,  ad  obtinendam  iiiler  i\amroat 
gehenpae  guttam  aqux,  aat  in  quo  portelor  ignicu- 
lus  ad  miligandum  infernale  frigus ,  quoniam  ab 
aquis  niyium  transeunt  adcalorem  uimium  (Job  xxlv, 
19).  Et  ideo  in  calore  nimio  flelus,  et  in  frigore  ni- 
inio  stridor  dentium  praedicitur  talibus  in  Evango- 
lio  (Matth.  VIII,  12),  qui  torqnendi  erunt  frigore  at- 
que  calore  niniio  in  inferno,  ubi  tarda  nimiumque 
sera  erit  pcuiitentia.  Ideo 

Ver^.  10.  Nunc,regestintelligiien  Quianuncftenx- 
pu3  acceptabile,  nunc  dies  salutis(// Cor.  vi,  !2),>  in 
qua  omni  petenti  dabitur,  et  omni  piilsanii  aperie^ 
tur.  Nimium  sero  petivit  ille  dives  in  inferno  goi- 
tam  aquae,  quam  in  hac  viu  neglexit  petere.  Ideo 
iiicnc,  reges^  intelligite^  regem  constitutum  super  Sion 
monlem  sanctum  terminos  terree  in  posses$ionem  ei 
regnum  accepisse.  Nunc  inteHigite^  dum  tempus  eal 
acceptabile ;  inteHigHe^  id  est  per  vosmelipsos  ani  - 
madvertite. 

Quod  si  non  potestis,  Erudimini  ab  aliis  vos  qui 
j%dicatis  terr^m.  Et  Ucct  vos  sitis  reges,  vel  habendu 
in  hoc  mundo  regalcm  potesUtem,  vel  corpus  iio,- 
strum :  tamen  Regis  altissimi  a  Dep  Patre  consti^uti 
vos  recognoscite  servos  esse,  ideoqoe  servite  illi. 
^  YERa.  11  r  Servite  Domino  in  timore^  iion  servili, 
aed  filiali,  qui  est  initium  sapicutiae.  Servite»  i;i- 
quam  ;  sed  ne  servitus  vestra  sit  misera,  et  onerosa^ 
fxsuitate  ei,  non  in  lascivia,  ne  in  temerilatem  ea- 
tur,  dum  de  misericordia  ejus  nimiun^  speratur  ; 
sed  ctim  tremore  mentis.  Exsuitate  cum  tremore  cor- 
poris,  quia  timor  ad  mentem,  Iremor  ad  corpus 
pertinet.  E^  est  natura  corporis  humani,  ut  quanto 
(uerit  in  loco  altiore,  tanto  majore  concutiatur  tre- 
more,  quandiu  inde  ca.dere  putatur  possibile.  Ideo» 
vos  regeSf  vel  mnndani,  vel  spiritales  in  alto  renim 
culmine  positi,  exsultate  quidem  in  Domino  de  ve- 
stra  exaltatione,  sed  cum  tremore,  ne  forte  cum  alios 
rcgntis,cumaliis  praedicetis,  ipsireprohi  efficiamini,. 
Trcmor  Ule  fuit  in  P^ulo.  apnsio!o,  qiii  dii^it :  f  Cv 


COMMENTARIUM  IN  PSALH08.  —  PARS  1.  -  PSAL.  lU 


670 


gtigio  cprpus  meuni,  et  in   servUutem  redigo,  nc  A  racem  iii  Tcrlio  suo,  quo  proraissum,  i  ut  omnis  qui 


lorle  cuin  aliis  praedicaverim,  ipse  repobus  efficiar 
{lCor.  IX,  i7).t  Ideo  et  y^os  reges  tanquam  Aposto- 
lom  imitantes. 

Ygns.  12.  Apprehendile  di$ciplinam  :  Castigate 
corpus  vestrum,  et  in  servitutem  redigite.  Disciplt- 
nam^  licet  fugitivam,  vos  apprehendite,  didcipliiiam 
flagelianlis  Dei  apprehendiie ,  et  gratam  habete  : 
f  quem  enim  diligit  Dominus ,  corripit  (Prot.  iii, 
iS).  >  Huic  discipiinoi  subjacete,  non  contra  stimu- 
lum  calcitrando,  sed  veniam,  et  olementiam  prc- 
cando. 

Ne  quaudo  ira$eatur  Dominu$,  et  pereati$  de  via 
justa^  praecisi  de  Christo,  qui  est  via,  ideo  justa, 
qnia  est  non  solum  via,  scd  et  veritas  (Joan,  xiv, 


crcdit  in  ipsum,  uon  pereat,  sed  habeat  eliam  after- 
iiam  (Joan.  iii,  15),  >  et  evadatpoenam  seternam  su- 
per  incredulos  venturam ,  cum  c^arserit,  cum  ple- 
ne  inflammata  fuerit  ira  eju$.  Qupd  licet  videatur 
tardum,  tainen  eril  in  brevi,  vel  quia  velociler,  et 
festinus  veniet,  et  non  tardabit,  quoniain  f  juxta 
est  dies  perditionis ,  et  adesse  festinant  lempora 
{Deut.  xxxir,  35).  >  Vel  quia  judicium  flet  ^i  brevi^ 
dum  non  singuli  hominum,  vel  singiila  operuni  si- 
gillatini,  et  separatim,  sed  simul  omnia  ducuntiir 
in  judiciiim  i  in  momenlo,  in  ictu  pculi,  in  novis- 
sima  tuba  (i  Cor.  xv,  52).  >  Tunc  levera  miseri 
erunt  qui  non  crcdunt  in  Christum,  el  becfti  omneL 
qui  confidunt  in  eo. 


4).  Via  exemplo,  Verilas  in  promisso.  Idco  via  ju-  ^     Cioria  Patri,  Fllium  hodie,  Id  csl  ajternaliter  gi- 


frta,  quia  in  via  pnecoptorum,  vel  exemplorum  duci- 
tur  usque  ad  cffectus  proroissionum,  in  quibus  pro^ 
mittitur  aeterna  bcatitudo,  in  qua  idem  Christus, 
qui  est  nunc  via  in  exemplo,  veritas  in  promisso, 
erit  vita  beata  in  praemio. 

Yers.  43.  Beati  omnest  qui  confidunt  in  eo.  Beati, 
fion  qni  confidunt  in  proprio  mcrito,  scd  (fui  conft- 
dunt  in  eo  scientes  eum  veracem  in  promisso,  ve- 


gnenti,  eumque  Kegem  constitiienti,  i^tque  postula^- 
tionem  cjus  tanquam  pontilicis  exaudicnli.  Ciorit^^ 
Filio  Patrem  pro  nobis  postulanti,  et  gente$  in  ho^- 
reditutem  usque  ad  termino$  terra  possidenti.  Ciorii^ 
Spirilui$anetOf  qui  est  illa  beatitudo,  qua  beation^-* 
nes  qui  confidunt  in  eo.  Non  dicitur  in  cis,  sed  fn  fo, 
quia  Pater,  et  Filius  et  Spiritus  sanctus  est  unu^ 
Deus. 


PSALMUS  III. 


Domiue,  quid  multiplicati  «iint,  ^t  triffuldnt  me^  C 
yssXxax  hujus  llkulus  est  (vers.  1) : 

PS4LMUS  DAVID,   CHM  FUGERET  A  FACIE  ABSALONIS 
FILU  6UI. 

Hos  est  praphetiae  ab  histori:^  incipere  interdufa« 
$ed  inde  transire  ad  mysterium.  Titulus  psalini  hu- 
jus  boc  innuit,  quia  David  ilium  cantavit,  cum  fu- 
geret  a  {aeie  Ab$alon  fiLii  sui,  admirans  quod  ita 
multiplicati  cr^nt  inimici  ejus,  ut  et  filius  ejus  eum 
pcrsequeretur,  et  toto  corde  pene  universus  krael 
ipsum  Absalon  sequervaur,  Quod  autem  sequitur  : 
Ego  dormivi^  et  sommtm  cepi,  et  exsurrexi ;  si  velis 
ad  litteram  accipere,  nulium  habet  saporem.  Quid 
enim  ponderis  est  in  sensu,  quid  utilitalis  est  in  au- 
ditu  verbi  hujns  :  Ego  djormivi,  el  somnnm  cepi,  si 
^d  iitleram  intelligatur,  David  regcm  dormivisse,  ac 
postea  surrexisse  ?  Yerum  de  Christo  intellectum, 
Dominicae  passionis,  iiiort,is  et  resurrectionis  prae- 
tical  niysterium,  sicut  patebit  in  sequentibus.  Et 

eo  iioii  histori<;o  taotuiu,  sed  et  mysMco  sensu  ac- 
i  ipiendus  est  hic  titulus  hoc  modo :  Psalmus  David^ 
i  i  est  op^ratio  veri  David  manii  fortis,  et  desidera- 
biiis  regis  Jesu  Christi  coutinetur  hic.  Uia  vidclicct 
opd^atio,  in  qua  lal^  iravit,  cum  fugeret  a  facie  Ab- 
saloH^  id  est  Judae  traditoris,  qui  assimilatur  Absa- 
loni,  et  propter  signifirationem  nominis,  et  proptcr 
^iil^ilitudinem  moitis.  Al  sakn  auippe  iiitcruretafur 


patris  pax^  ijuod  Domen  tam  Judae  quam  Absaloo 
convenit.  Nam  et  ille  Absalon,  qui  persecutus  esi 
patrem ,  diu  simulaverat  pacem ;  et  Judas,velut  AIh 
salon,  qui  per  pacem  didicit  facere  bellum,  osci»- 
lando,  ac  pacem  simulando  tradidit  Dominum  Je- 
sum  Christum,  Patrem  discipulorum  suorum,  &t 
quibus  dicit  :  c  Nunquid  possunt  filii  sponsi  je:*i  - 
ns^re,  q\|^andiu  cum  illis  est  sponsus  T  >  {Matth.  viii, 
15.) 

Igitur  uterque  Absalon  patrem  persequens  pers*  • 
Qutione  consimili  recte  meruit  perire  morle  cons. 
mili.  Periit  enim  Absalon  suspendio  derelictiis  .i 
mula,  prout  quoque  suspendio  Judas  derelictus  :• 
Synagoga.  Dicentibus  enim  principibus  ad  Judai.t 
crimen  suum  confi.tenteni  :  <  Quid  ad  nos?  Tu  vi 
dcris  {Matth.  xxviv,  4) ; »  ipse  derelictus  est  ab  iUis 
de^estantibus  et  ips.um»  et  pretium  quo<iue  sangm- 
iiis  ab  ipso  projectum»  nec  ab  iliis  receptum.  Dixe^ 
i:uiit  enim  de  triginla  argenteis  :  c  Non  Lcet  eos  mii- 
tere  in  corbonam,  quia  prctium  sanguinis  est  {ibia. 
6). »  Fugit  utique  a  facie  lilii  sui  David,  videlicet 
et  Christus,  qui  est  manu  fortis  coutra  inimicos,  et 
desiderabilis  amicis  suis.  Et  David  quidem  fugit 
corporaliter ;  Christus  autem,  et  corporaliter,  et  spi- 
ritualiter.  Nam  corporaliter  fugit  a  ccenaculo,  oe 
superveniens  Judas  occideret  eum  in  occulto,  qui 
voiuit  capi,  ct  muii  in  apurlo.  Fugi^  in  raonte^i 


671  GERQOill  PRiEPOSlTI  REIGHERSPGRG.  671 

Oliveti,  ut  orallo  ojus  illic  explerctur,  antequam  ca~  A  consilium  susceperunt,  vel  etiam  qui  Antichristo 


perctur  ct  ligarelur.  Fugit  inde  iu  hortum  trans 
torrentera  Cedron,  ubi  comprehendi  voluit,  pec- 
cata  illius  expialurus,  qni  do  horto  deliciaruni  culpa 
sua  fuerat  cjectus.  Fuga  vero  spiriiuali  tunc  fuge- 
rat  a  facie  Absalon,  a  fucie,  id  cst  a  mente  tradito^ 
ris,  quaudo  illum  in  peccato  suo  derelinquens  dixit : 
I  Quod  facis,  fac  citius.  Tunc  introivit  in  illum  Sa- 
tanas  {Joau.  xiii,  i7).  i  Perquisito  ounc  sensu 
tiuili ,  perquiramus ,  favente  Dei  gratia  »  textum 
psalini. 

Notandum  vero  quoil  prxmisso  primo  psalmo  de 
fide  incariiationis,  et  secundo  de  fide  passionis,  con- 
sequenter  hic  agit  de  fiJe  resurrectionis  et  ascen- 
sionis.  Et  videtur  hic  tractari  de  passione,  ut  in 


adbaerebunt,  multi  $unt,  Alii  corpus  meuin  necare; 
alii  nomen  meum  negare  audent.  Et  utique  muUi 
sunt.  Nam  et  illi  multi  fiicrunt,  qiii  ine,  et  martyres 
meos  occiderunt,  et  illi  multi  fuerunt,  et  sunt,  qul 
nomen  divinilatis  mihi  negarunt,  quorum  pr^ecipuus 
fult  Arlus,  cujus  quasi  alterius  Achitophelis  consl- 
lium  est  infatualum,  quando  meliore  ac  sanlora 
consilio  Catholicorum  nomen  Diviiiitatis  in  me  sic 
esl  glorificatum,  ut  hoc  mihi  non  accidentale,  vel 
adoptivum  sit  credeudum,  sicut  diis  multis,  quibus 
dicitur :  c  Ego  dixi  :  Dii  estis,  et  filii  Excelsi  om^ 
nes  {PsaL  lxxxi,  6),  i  sed  omnino  substantiale,  ut- 
pote  homini,  qui  c  neque  ex  sanguinibns,  iieque  es 
voluntate  carnis,  neque  ex  voluntate  viri,  sed  ex 


psalmo  prxmisso,  scd  noii  iia  cst,  quia  passionis  ^  Deo(Jomt.  i,  13)  i  natus  sum,  ac  proinde  Deus 


quideiu  fit  commemoratio,  ubi  dicitur :  Domine^ 
quid  muUiplicali  sunt^  qni  tribuiant  me?  Sed  prin- 
cipalis  narratio,  et  grallaritm  actio  est  de  gloria  re- 
surrcctionis  et  ascensionis.  Nam  postquam  fremue- 
runt  gcntcs,  et  populi  gciitiles,  et  iudaei,  usque  dum 
interimereot  eum,  iaetati  sunt,  et  multipliciter  quasi 
vicissim  gloriati  sunt,  ipsam  ejus  mortem  pro  ma- 
gno  tenentes  experimento,  quod  non  fuisset  a  Deo, 
qiiod  fuisset  seductor,  et  idcirco  periisset  nomen 
ejiis,  et  iiulla  esset  in  Deo  salus  ejus.  At  iUe,  et 
tunc  moriuus,  post  triduum  loquebatur,  et  nunc 
usque  vivens  loquitur  ca  qu%  continet  sequens  psal- 
mus  :  Domine,  quid  muUiplieati  $unt,  gui  iribulaut 
Vie  ?  MulU  insurgunt  adversum  me,  Muiti  dicunt 
animce  mece  :  iVo/i  est  salu$  ipsi  in  Deo  ejus,  Tu  au- 
tem^  Domine,  $u$ceptor  m€u$  fs,  gloria  mea^  et  exal^ 
ians  caput  meum.  Vore  mea  ad  Dominum  clamavi^ 
et  exaudivit  me  de  monte  sancto  suo.  Ego  dormitif  et 
Mporatus  sum^  et  exsurrexi.  Quis  nisi  dormiens 
dormitione  peccati,  et  soporatus  alto  sopore  falla- 
ciae  non  agnoscit  hanc  vocero  resurgent\s,  hasc  esse 
verba  resurrectiotiis  ?  Filius  ergo  ad  Patrem  lo- 
quitur  : 

Vers.  i.  Domine^  inquiens,  quid  mnUiplicati  snnt, 
qui  tribuiant  me?  Multi  eranl,  qui  nie  tnhulavciant 
in  mea  persona,  quod  els  non  siiliiciL  Naui  etiam 
poslquam  dormitione  mortis  dormivi^  et  rcsuscita- 
tus  a  morte  surrexi,  adhuc  muUiplicati  sunty  qui  tri' 


nt- 

turalis  ego  sum,  nou  Deus  falsus,  ut  dii  gentiumt 
qui  ocuios  habentf  et  non  videbunt,  aures  habent^  et 
non  audient  {Psal,  cxiii,  5),  neque  enim  est  sptrt/ica 
in  ore  ipsorum  {P$al,  cxxxiv,  17).  Noii  Deus  adopii- 
vus,ut  illi,quibus  donata  est  participatio;  non  pU*!:i- 
tudodivinitatis ;  sed  omnino  Deus  naturalis  ego  scni, 
cui  divinitatis  nou  participatio,  sed  plenitudo  donata 
est,  quando  Verbum  caro  factam  est,  quando  ideni 
Verbum  divino  amore  in  Virgine  conceptum,  ct  na- 
tum  est,  manens  quod  erat,  et  facturo  quod  non 
erat.  Unde  cnntra  multos  tribulanles  dico  : 

Vers.  4  Tu  autem^  Domine,  $u$eeplor  meu$.  !n 
sancta  conccptione.  Suscepisti  enim  mc  puerum 
,  tuum  c  recordatus  misericordiao  tusc,  sicut  locutus 
'  es  ad  Patres  uostros  Abraham,  et  seniini  ejus  in  s.x- 
cula  {Luc.  I,  55).  i  Suscepisti  ine  pueriim  tiinm,  Ita 
ut  essem  puer  tuus,  Filius  unigenitus  ac  primoge- 
nitos.  * 

Itero  contra  multos,  qui  insurgunt  adversum  me 
dico,  quia  tu  es  gloria  mea  resuscitans  me  a  morte, 
ac  dicens  mihi :  c  Exsurge,  gloiia  mea  {Psai,  lxv, 
9).  I  Ex  quo  intelligitur,  quod  et  ego  Filius  gloria 
sum  Patris,  et  ipse  Deus  Pater  gloria  mea  est*  Si 
enim  c  gloria  pairis  est  filius  sapiens  (Pror.  x,  I),  i 
quanto  magis  gloria  Patris  Filius  sapiencia,  sicut 
alias  dicitiir  :  c  Ego  Sapientia  ex  ore  Altisstmi  pro- 
divi  primogenita  ante  omnem  creaturam  ?  {Eccli, 
XXIV,  G;.  I    Et  si  gtoria  Filii  est  pater  sensatus  et 


bulmit  me  perseqtiendo  me  in  apostolis,  et  aliis  d  honorabilis,  quanto  inagis  Pater  Deus  iromortalist 


membris  meis.  Ainatores,  et  veneratores  nominis 
mei  pauci  sunl,  et  simplices;  pcrsecutores  vcro 
muiti  svnt,  et  multiplices,  Adeo  multi,  ul  etiara  de 
nuniero  discipqlorum  sint  multipiicati;  qula  et  Ju- 
das,  et  alii  multi  discipulorum  abierunt,  et  quotidie 
abeunt  retrorsum.  Et  ideo  admiransdico  :  Quid^  hoc 
•st,  in  quantum,  quatn  inultum  sunt  muitipUcati, 
qui  tribulant  me^  sicut  Davld  servus  meus,  ac  Pater 
meus  fidelis  tribuhtus  est,  quando  filius  suus  euro 
persecutus  est? 

Adhuc  admirans  dc  muUiludine  ipsorum  dico  : 
Muiti  insurguni  adver$um  me,  Sicut  enim  contra 
dominum  suum  David  inulli  insurrcxerunt,  qui  Ab- 
saloni  adhscicrunt,  sic  ct  illi,  qui  traditoris  Judx 


Ergo-nou  vane  dico  ego  filius,  quod  tu  es  gloria 
mea  Deus  Pater,  susciuns  me  de  niortis  ignoroinia  : 
Et  contra  eos,  qui  dicunt :  Non  est  salus  ip$i  in  Deo 
ejus^  tu  exaltans  caput  meum  glorificatiouc  ascen- 
sionis  :  conira  hxrelicos,  qui  me  dicunt  creaturam, 
III  exaitans  caput  meum,  id  est  me,  qui  sum  caput 
corporis  mei,  adeo  exaltas,  ui  ego  non  diroidius, 
sed  totus  pracdicer  Altissirous  Altissimi  Filius. 

Ipse  quoque  David  pater  meus,  persoquente  illum 
filio  suo  Absalone,  sustinuit  hoc  improperiuiii,  ut 
iliccretiir  ei  :  <  Non  est  saltis  ipsi  in  Duo  ejiis.  i 
Vcruiu  lu  exallasti  euio  iuterempto  Absaiouc,  su- 
sp;*2iso  Acliitophel  rcduccns  euin  in  regnuin  suum. 
bcd  lotige  gloriobiuscxaltasti  capul^meum  in  regpo 


673 


COMMENTAaiUM  LN  PSALMOS.  —  t>ARS  L  —  PSAL.  IIL 


^T4 


oeo,  eC  luo,  qiiod  esi  uniim  regnum  indivisum,  iu  A  me,  non  qualicunque  susce|>tione,  sed  ita  suscepe- 


tino  supra  oninera  principalum,  supra  omnem  crea 
turam  ego  seeundum  diTinitalem  meam  alius,  et  se- 
cundum  humanitalero  exaltatus,  jam  non  ut  Arius 
voluit,  dicendus  sum  creatura.  Pioprie  namque  di- 
citur  creatura,  quod  antequam  aliquid  fieret,  nihil 
fttit.  Sed  ego,  aniequam  aliqiiid  flerem,  non  nihil 
fni;  quia  priusquam  liomo  fierem,  Deus  aeternus 
fui,  et  mancns  quod  eram,  factus  sum  quod  non 
eram.  Propterea  non  sum  inter  creaturas  compii- 
laadus,  ut  voluit  Arius.  Imo  supra  omnem  crcalu- 
ram  sum  vencrandus,  ei  una  cum  Patre  adorandus; 
quia«  et  ante  omnem  creaturam  fui  secundum  divi- 
nitatem,  et  super  omnem  creaturam  exaltatus  sum 
sccundum  humanitalcm,   scilicet  secundum  quod 


rat  mc  in  ipsa  conccptione  Dominus,  nt  sim  Domi» 
nus;  ita  quoque  suscepUme  in  resurreciione  immor- 
lalis,  impassibtlis,  iit  et  ego  ultra  sim  immortalis, 
et  inipassibilis,  cui  ullra  mors  non  dominetur;  quo- 
niam  Dominus  ita  suscepU  me,  ut  et  ego  Dominus 
dominer  morti,  ct  illa  subjaceat  mihi  quasi  torcu- 
lar,  quod  ego  catcavi^  roihi  subjeci  (Isai.  lxiii,  5). 
Licel  enim  ego  boirus  de  lerra  promissionis  in  vecte 
crucis  porlatus,  ad  horam  fuerim  in  eodein  torculari 
calcatus;  tamen  ct  ego  torcuiar  calcavi;  cum  de 
iiiorte  triumphans  resurrexi  iquoniam  Dominus  sus- 
cepit  me,  Quod  sequitur  : 

Vkrs.  7.  Non  timebo  miUia  populi  eircumdantis 
me.  Vox  est  euntis  in  coelum  sedere  a  dextris  Dei, 


liomo  sum.  Ita,  Patcr,  tu  magniHcasti  super  omne  B  ubi  miUia  popuU  noii  possunt  nocere  vel  tangerc 

nomen  me  Sanctum  tuum,  dans  mihi  homini,  quod 

est  super  omne  nomen,  exaUans  eaput  meum ;  quia 

ego  f  lapis,  quem  reprobaverunt  acdificantus, )  sum 

factus  c  in  caput  anguli  {PsaL  cxvii,  2i).  >  Porro 

priusquam  sicexaUarerin  passione  humiliatus. 

Veis.  5.  Voce  mea  [cod.  magna]  ad  Dominum 
c/osMirt.  Multi  clainant,  sed  nec  voce  sua,  nec  ad 
Dominum  clamanl.  Qui  dicit  Dco  :  i  Pater  noster 
(Maith.  VI,  9),  I  el  ipse  non  vult  esse  filius,  toce 
alieiia  clamat.  Qui  oraiido  aliud  a  Domino  desicfe- 
rat,  quam  ipsum  Dominum,  non  clamat  ad  Domi- 
«HMi.  Sed  ncqiie  dicendiis  cst  clamare  in  oralione, 
qui  orans  aliquid  non  vehemcHter  desiderat,  quod 
orat,  quia  vehemens  desiderium  clamor  est,  vel  ad 
Dominum,  si  bonum  est,  vel  contra  Dominum,  si  ^ 
cst  malum.  Uiide  est  illnd  :  i  Desiderium  pauperum 
esaudivit  Doroinus  (PsaL  ix,  16), »  quia  videlicet 
ipsum  desiderium  fuit  clamor  inagnus  exauditione 
dignus.  Et  Moysi  tacenti,  et  desideranti  dictum  est : 
c  Quid  clamas  ad  me?  »  (Exod.  xiv,  15.)  In  malo 
SHilem  turpe  desiderium  clamor  fuit  contra  Domi- 
num  in  peccato  Sodomorum,  ct  Gomorrhsorum. 
£go  auiem  voce  mea  ad  Dominum  clamavi^  quando 
dlxi :  I  Pater,  clarifica  Filium  tuum,  ut  Filius  luus 
clarificet  te  {Joan.  xvii,  1).  Ilem  in  cruce  :  c  Pater, 
in  manus  tuas  commendo  spiritum  mcum  {Luc» 
xxiii,  40).  » 
.  Et  exaudivil  me  Patcr  de  monte  sanrto  suo.  Vcl 


illum  :  quae  miUia  vel  corpus  ipsius  in  passione, 
vel  corpora  sanciorum  circumdedenint,  sed  ani- 
mam  occidere  non  valentes  in  circuitu  :tnibulave- 
runt,  et  ad  mediam  vitse  mcdullain  pertiiigerc  non 
potucrunt.  Multo  magis  aulem,  poslquam  Ghristiis 
in  coelum  asccndit,  persccutores  ipsius  tanquam 
pessimi  Sodomitse  percussi  caecitate  in  circuitu  ani- 
bulant,  non  valentes  invenire  ostium  {Gen.  xix),  id 
est  ipsuin,  qui  dicil  :  c  Ego  sum  ostium  {Joan.  x« 
9).  »  Unde  nunc  dicit :  Non  timeto  miUia  popuU 
circumdantis  me.  Quia  vero  Ghrislus  jam  constitulus 
in  sua  securitate,  tamen  inierpellare  non  desinit 
pre  membris  sui  corporis ;  consequenlcr  sequitor 
vox  interpellantis  : 

Exsurge,  Domine,  salvum  me  fac.  Id  est  mcos 
fac  salvos.  Quia  vero  illeordinate  pctit  rutiira  bene- 
ficia,  qui  non  est  ingratus  de  prdctcrKis,  gratiarum 
actio  est,  qiiod  scquitur  : 

VcRs.  8.  Quoniam  tu  percussisti  omnes  adversan^ 
tes  mihi  sine  causa  ;  Quia  odio  halmerunt  me  gra« 
tis.  Ista  continuatio  non  retro  pcndet,  sed  respidt 
sequentia.  Non  cnim  ideo  salvum  facit  Christum, 
quoniam  percussit  adversantes  ei,  sed  quoiiiain  ad- 
versarios  nicndaccs  percussit  pugno  vcritalis  in  os 
falsiloquum,  inde  sunt  contriti  denles  eorum,  id 
est  maledicta  verba  in  irritum  ducta  suiit.  Vcl 
dentes  sunt  principes,  qui  quosdam  dc  nuniero  san- 
ctorum  pnsciduiit,  ct  malis  incorporant.  Hujiisinodi 


de   monte  Oliveti  (Liic.  xxu),  ubi  prolixius  oravi ;  ^  quoque  deiUes  vel  salubriter  sunt  conlriii,  qitan.lo 

praedicantibus  apostoHs  multa  turba  sacerdotum 
obcdiebat  fidei,  vel  lerribiliter  contriti  suiit,  quando 
vcnerunt  Romani,  et  tulerunt  eorum  et  locum,  et 
gentem.  Venerunt  eliam  daemones  et  tulerunl  ani- 
mas  eorum  in  infernum,  juxta  illud  :  c  Ignis  suc- 
census  est  in  furore  meo,  ct  ardebit  usque  ad  in« 
fenii  novissima,  devorabitque  terram  cum  germine 
suo,  ct  montium  fundamcnta  comburet.  Gongregabo 
super  eos  mala,  et  sagiltas  ineas  coinplebo  in  eis. 
Gonsumeniur  fame,  el  devorabunt  eos  aves  morsn 
amaiissimo.Dentesbestiarumimmittamin  eos  curo 
furore  tralientium  soper  terram,  atqoe  serpentiuin. 
Foris  vastabit  eos  gladius,  et  in(us  pavor,  juvenero 
simu),  ac  virginero,  lactentem  cum  homine  scn9^ 


vel  de  celsitudine  misericordio^  sux,  quani  signifi- 
c;at  iNoiis  Oliveti ;  vel  de  me  ipso,  qui  suin  mons 
Oiiveti,  c  mons  Det,  nions  pinguis, »  c  nions,  in  quo 
beneplacituin  est  Dco  habitare  in  eo  {PsaL  lxvii, 
16,  18).  »  Qiiod  voce  mea  ad  Dominum  clamaverim, 
ex  hoc  potcst  agiiosci,  quod  ei  usque  ad  morteni 
obedivi  *  nam  in  ejus  obedientia 

Veiis.  C.  Ego  doymivi.  Somno  mortis  iii  cruce,  ct 
soronum  cepi  roortuus  jacens  in  sepolcro.  Quod 
autero  clamaniem  me  Dominus  Pater  exaudiverit, 
ex  hoc  potest  agnosci,  quod  postquam  dormivi,  ct 
soporatus  tiim  usque  in  diem  tertiuro  c  inter  mor- 
tuos  liber  {PsaL  lxxxvii,  6) ;  »  demuro  virtute  pro- 
pria  exsArrexi  a  mortuis,  quoniam  Dominus  suscepit 


075  GERHOUI  PRifiPOSlTI  REICHCR8PERG.  07« 

Ei  (Uxi :  ubiiuim  suot?  cessare  faciam  ex  homini-  A  goificando;  Porro  cum  Deus  hotnlnem  ben6dicit« 
bus   memoriam  eorum  iDeut.  xxxii,  2i,  25-26).  >  ^       .. 


lU  nimirom  contriti  sunt,  ut  jam  non  supersit 
merooria  eorum,  quoniam  in  oblivione  sunt  ante 
beum.  Sed 

Vers.  9.  Domini  eti  salusi  et  super  populum  tuum 
benediclio  lua.  In  hoc  versiciilo  mcdiaioris  vice  fun- 
gilur  vel  Chrislus  ipse,  vel  propheUi  vel  psalmista 
quililKJt.  Mcdialor  enim  unius  iion  est,  unius  partis 
fautor  non  est.  Qui  mediator  (esl)  inler  duas  par- 
tes,  aml.as  in  unum  conciiiare  sludet.  Sunt  au- 
tera  duo  quaedam  inler  se  dissideutia,  videricet  po- 
pulus  malus,  ct  bonus  Dominus.  Uiide  in  hoc  fine 
psalmi  discretus  medialor  Christus,  ei  ad  populum, 
et  ad  Dominum  loquitur  verba  reconciliatoria  sua- 


vel  a  inalo  mutat,  vel  tn  bonis  ampliat.  f  Benedl- 
ctio  >  matationis  illa  fuit,  qtiia  dictum  est  ad  Ja- 
cob  :  c  Nequaquam  ultra  vocaberls  Jacob,  8ed 
Israel  erit  nomen  tUum  (Gen,  xxxii,  8).  i  BenedUiio 
atnpliationis  illa  fuit,  qua  dictum  est  primis  paren- 
tibus  ante  peccatum  :  c  Crescite,  et  multiplidimini, 
et  replete  terram  {Gen,  i,  28).  >  Item  ad  Abraham  : 
c  Muliiplicabo  semen  tuum  sicut  stelias  coeU,  ei 
sicut  arenam,  qu;e  est  in  littore  maris  »  (ait  Deus) 
c  et  in  semine  tuo  benedicentur  omne^  tribus  terras 
(Gen.  xxii^  47,  48).  i  Item  :  c  Ambuia  corsm  me; 
et  eslo  perfectus,  fdciamque  le  crescere  vehementis- 
sime  (Gen,  xvii,  4,  6).  >  llem  :  c  Surge,  peram- 
buki  terram,  quoniam  tibi  daturus  sum  eam,  et  se- 


dens  populo,  ut  credat :  quia  c  Domini  est  salus  ;  B  niini  tuo  post  te  (Gen,  xiii,  47).  >  Omnia  hsc  so- 


Et  non  est  in  aiio  aliquo  salus  (Act,  iv,  42).  >  Et 
orans  Patrem  Dominum,  ut  super  populum  sit  benc- 
dictio  sua.  Si  autem  propheta,  vel  Psalmista  qui- 
libet  hic  loquitur,  et  ipse  quasi  mediator  populo  : 
Vos  omnes,  quicunque  salvari  vultis,  hoc  habetote 
certum,  quia  non  liberi  arbitrii,  non  fatalis  necessi^- 
tatis,  non  virtutis  humanae,  sed  Domini  est  saius. 
Domini  Patris,  Domini  Filii|  DofRtnt  Spiritus  san- 
cti.  bnius  irini,  et  siinplicis  Domttit  est  saius.  Unde 
vos  omues  ifigyptii,  oinnes  homincs,  qui  fame  la-' 
boratis,  c  iie  ad  Joj>eph  >  verum  i  Dominum  >  iEgy- 
pli,  quoniam  ipsius  c  Domini  est  salus  (Gen.  xli, 
55).  >  Neque  enim  datum  est  nomen  aliud  sub  ccelo 
vobis  c  hominibus,  in  quo  oporleat  vos   salvari 


nant  benedictionem  ampliationts  in  bono.  Dicamus 
ergo  tibi  Deus  noster,  cujus  in  manu  salus  uostnt 
est»  ut  super  populum  tuum  sit  benedictio  tua,  qua 
benedictione  divinitus  operante  a  malis  motetur,  et 
in  l)onis  amplietur,  atque  consumetur.  Tu  benedi- 
xisti  quinque  panes  in  deserto,  et  ex  hac  benedi- 
ctione  tanu  eis  accessit  ampiiatio,  ut  quinque  mil-^ 
libus  hominum  iiide  satialis  major  soperessct  quan-^ 
tiUs  fragmentorumi' quam  fuisset  ipsorum  panum 
(Joan.  vi).  Tu  benedixisti  panem,  et  vinum,  atquc 
tua  benedictione  convertisti  ea  in  tui  corporis^ 
atque  sanguinis  ineflabile  sacramentum,  in  quo 
distributio  visibilis  uon  multiplicat  numerum  in 
fragmentis,  quoniam  in  omnibus,  quae  vhlentur^ 


.w.,.^  ,  u^/«.i..i.uu9,   III   quu  oporieai  vos   saivari      *ragmenii8,  quoniam  in  ommbus,  quae  vhientur^ 
(Act.  IV,  42).  >  Ad  ipsum  ite,  qui  venundatus  est  iu  ^  pariiculis  est  unus  indivisibilis  panis  maiot  ccelo 


hanc  ifigyptum  propler  salutem  hominum,  eldem 
Munc  exaluto,  ut  sit  Dominus  iEgypti,  vos  dale 
omnia,  qu»  habetis,  ne  fame  perealis.  Rogate  illum 
ut  emat  vos,  et  assumat  in  servitutem  regiam,  pr«- 
bealque  frumentum,  non  solum  ad  vesceiidom,  sed 
eiiam  ad  scrainandum,  Dicite  illi :  i  Salus  nostra 
in  manu  tua  estj  Domine.  Respiclat  super  nos  mise- 
ricoidia  lua,  ut  securi  serviamus  tibi  (Gen.  xlvii, 
25).  >  Hffic  dicU  sint  ad  persuadendum  populo 
qiiod  Domini  est  salus, 


et  in  terra,  major  omnibus  creaturis,  quia  ipse  est 
corpus  Creatoris.  Magna  quidem  intelKgitur  Virtus 
divinae  dictiouis,  quae  contulit  rebus  esse  :  c  Ipse  t 
enim  c  dixit,  et  facu  sunt  (Psai.  cxLvrn,  5).  >  Sed 
non  minus  magna  est  virtusdivinaebenedictiouiSf' 
quae  confert  rebus  beatum  esse.  Ipse  enim  benedieit 
matcrialem  terne  fructum  in  aluri,  et  per  hunc 
i)eiiedictum  fructum  beatificantur,  quotquot  reci-^ 
piunt  eum.  c  Quotquot  >  enim  c  receperont  eom, 
;.  dedit  eis  potesUlem  lilios  Dei  fieri  (Joatt.  i,  42).  > 


Nunc  ad  Dorainum  conversus  iste  mediator  sup-     Hic  est  benedictus  fructus  ventris  virginei,  cujus 
pliciler  orans  dicat  :  0  DominCt  super  populum     bcnediclionem  populo  Dei  optamus,  dicentes  :  O 
tuum  sit  betiedictio  tua.  Nani  et  hoc  summus  me-      Dominc,  iuper  populum  tuum  sit  benedietio  tua, 
diator  Chrislus  interpellans  apud  Palrem  credendus  jy  muUns  a  malo,  consummans  in  bono.  Amen. 
est  ineiTabilibus  vcrbis  et  precibus  dicere,  alque  ob-         Est  alia  leciio  psalmi  hujus,  iu  qua  loquitur  inte 


tinere  :  ut  super  populum,  pro  quo  ipse  venundatus 
est,  sit  Palris  benedictio. 

Et  pium  est  cx  persona  David,  vel  cujuslibet 
psallentis  in  his  verbis  hoc  opUri,  ut  superpopuium 
Domini  sit  benedictio  Domini.  Aliler  homo  Deum» 
atque  aliter  Deus  homiiiem  benedicit.  Homo  Deo, 
vel  Deum  benedicit,  cum  illum  in  suis  operibus, 
vel  virlutibusjusle,  vel  misericorditer  ageniem  lau- 
dat,  magnificat,  superexaltat :  non  quod  Deo  laus 
hominis  aliquid  magnilicentis  conferat,  sed  quod 
homo  inde  magnus,  «t  justus  fiat,  si  divinae  justi- 
tise,  vel  miisericordiae  concordat,  non  iili  pbmurmu- 
rans  aliquando,  scd  eam  semper  laudandop  ct  roa- 


ger  Christus  cum  suis,  et  in  suis  membris  persecu- 
tionem  paiientibus.  Nam  quilibet  persecutor  ipse 
est  Absalon  permaxime^  si  pacem  simulat,  quoad- 
usque  persequendi  aptum  tempus  inveniat,  sicui 
fecit  Absalon.  Multi  talium  dicunt  amma  nufc  t 
NoH  est  satus  iili  in  Deo  ejus.  Anima  mea,  vel  to- 
tius  corporis  Ecclesiae  ordo  est  Patruro  orthodoxo- 
runi,  quorum  vigore  animatur  corpus  Ecclcsia.  Sed 
multi  dicunt  huic  animm  :  Non  est  satus  iUi  in  Dto 
ejus.  Aliterenim  non  sperarent  deleri  posse  saiicUm 
Ecclesiam  late  puUukintem ,  nisi  hoc  credercnt 
quod  huic  animae  ine»  non  sit  saius  in  Deo. 
^^  ^i^i>omine  susceptor  meus  es  in  Ghristo» 


677 


COMMENTARItJM  IN  PJgALMdS.  --  PAttS  I.  -^  PSAL.  III. 


•78 


\  qno  suscepu  est  natdrn  mea  per  Yerbimi  in  uni-  j^  qttasi  minor  populus  doinindtuf  populo  mafjoH,  id 


tetero  persons.  Tu  «s  eiiain  gloria  mea^  quia  susce- 
pta  est  in  identitaiem  gloriae,  ita  ut  recte  <  oronls 
lingua  confiteatur  :  quia  Dominus  Jesus  Gbristus  in 
gloria  est  I>ei  Patris  {Philipp.  ii«  14).  >  Tu  es 
eliaro  f  cxallans  caput  lueuro  ,  >  id  est  ipsum 
Christuro  f  consiituens  >  in  dextera  sua  f  super 
omnia  opera  manuum  tuarum  {Psa(,  viii,  7).  >  Te 
igilur,  Patcr  clenicntissime ,  suscipiente,  gloriA- 
caiite ,  el  exaltanlc  naturam  meam  in  Chrisio 
Voce  mea  clamavi  :  quia  vox,  et  oratio  Cliriati  vox 
mea  fuit.  Clamavi  ad  te  Dominum,  et  exaudisii  me 
de  tnonte  sancto  tuo,  id  est  de  Chrislo,  in  quo  et 
dormivi  complantatus  simiiitudini  morlis  ejus,  et 
»oporatiu  $um  coiisepullus,  curo  illo  per  baptismum 


est  carnaliuro  concupiscentiaruin  tumultuosae  m«l- 
titudini,  quando  mens  iegi  Dci  condelectata  non 
consentit  pravae  suggesliooi,  et  malis  cogitationum 
molibus,  qui  aliquando  multiplicati  ultra  roo^um 
dicunt  menti,  licet  fideli  :  iVoit  est  salus  ipsi  in  De0 
ejus.  Nain  ex  muiliplicatione  tentaiionum  surre-' 
pentc  inlerdum  salutis  desperalione  dicitur  animte 
meof :  Non  est  salus  ipsi  in  Deo  ejns,  Tu  autem,  Do» 
mine,  susceptor  meus  es,  gloria  mea  :  Neque  eniio 
de  mea  virtutc  glorior,  sciens,  quod  de  sua  virdile 
gloriantes  tn  humilias.  Tu  ergo  es  glotia  mea  :  Tu 
exaltans  caput  meum,  id  est  Christum,  vel  animuin 
divinis  intenturo.  Quod  ex  hocagnosco,  quia  inler 
tentalioiies   non  consensi   prava*  siiggestioni,  sea 


iii  mortero  :  et  exsurrexi^  f  ut  quoinodo  surrexit  >  B  voce  mea  ad  Dominum  clamavi  urgeiitibus  me  ten- 


ipse,  f  ila  et  nos  in  novitate  vitae  ambulemus  {Rom, 
\i,  4,  5),  >  quoniam  ipse  Dominus  suscepit  me. 

Unde  fton  timebo  miUia'populi  circumdantis^  quae 
mi7/ui  ut  non  timeam  :  Exsurge  Domine,  salvum  me 
fact  Deus  meus.  Exsurge  ad  me  salvandum,  qui  du- 
dum  surrexisti  a.morte  ad  vivenduro.  Exsurge.  Do^ 
msHe^  Mitmm  me  fac^  quod  quandiu  iion  faciSi  mihi 
dormis,  mihi  soporatus  es.  Exsurge  mihi  nunc  in 
salutem,  et  in  adjutorium,  et  in  defensionem,  atque 
iii  dentium  carnes  meas  lacerantium  contritionem, 
quoniam  et  aliis  tnis  roembris  Jam  duduin,  ac  saspe 
surrexisti  dentesque  contrivisti  eoruni  qui  devora- 
bant  pletieni  tuaui  sicut  cscam  panis.  Hoc  omiies 
una  inecum  oralc,  ut  qui  surrexit  sibi  ad  regnan- 


tationibus,  ct  ipse  exaudivit  me  vei  removendo,  >ei 
temperando  viro  tentaiionumt  sub  quibus  ad  horaro 
^^ormtpf ,  et  soporatus  sum ;  videlicet  factus  immeroor 
Dei  et  roei,  oblitus  veritatis  tanquaro  inter  sorooia 
cogitationuro  phantasticarum.  Sed  visiuinte  me  d\r 
vina  gratia  excitatus  et  in  me  reversus  exsurrexi^  et 
in  reliquiis  cogitationuro  feci  diera  fcstHm,  diero 
resurrectionis,  abdicando  suggestiones  roortis.  lUi 
exeurrexi,  quia  Domims  suseepit  me  roore  mediel. 
Ideo  non  timebo  miltia  pop»/t,  millia  turbaruro,  id 
est  cogitationuro  turbidaruro  ,  quoniam  Dominu§ 
suscepit  nu,  anirouro  divinis  intenturo,  suscepit  me 
in  suae  voluntatis  consensu  :  idcoque  interdum, 
quod  in  cogilalionibus  vanis  operor,  non  intelligo; 


duin,  surgat  seniper  ad  seinper  salvandum  poputum  ^  quoiiiaro,  quod  odi   maium,  hoc  in  cogitalionibus 

ago ;  sed  tamen  nou  ego,  roens,  vel  ratio  iliud  ope- 
ror.  Quod  perifide  apparet :  quia  nec  inteUigo,  nec 
animadvcFto,  dum  >n  cogitationc  illud  operor. 
Unde  f  quod  habitat  in  me  peccatum  (ftom.  tii, 
47),  >  suum  siiie  mcfacit  acturo,  quero  acturo  non 
approbaus  ego  animus  quasi  David  fugio  a  facie 
Absaiottis^  et  exercituum  ejus,  qoi  velut  suspendio 
interimilur,  quando  pravae  suggestioni  consensus 
rationis  deuegatur.  Persequitur  vero  iUuin  exerci- 
tus  David^  quando  bon<e,  ac  sanctae  cogitationes  de 
consensu  mentis  venientes  fugant  vanas,  et  noxias 
cogitationes.  Quae  nealiquando  praevaleant  exsurgfy 
Domine,  salvum  me  fac^  Deus  meus,  custodiens  rn- 


8uuin,  quoiiiam  solius  ipsius  Domini  est  salus,  nec 
est  in  alio  aliquo  salas.  £t  quia  id  credit  populus  ad 
lldem  vocatus ,  o  Domine,  super  populum  tuum  slt 
benedictio  tua  conferens  iUi  taiia  opera,  pro  quibus 
audire  debeat  in  judicio  tuo  :  f  Veuite,  I)enedicli 
Patris  mei  (Matth.  xxv,  34).  >  Benedictio  tua,  Chri- 
sle,  non  discrepat  a  benedicUone  Patris.  Unde  be- 
nedicios  Patris  tui,  ante  constitutionero  mundi  prae- 
ordinatos,  lu  apparens  in  mundo  benedixisti  (Lnc. 
XXIV),  quando  in  ccelum  asccndens  eievatismanibus 
€  benedixisti,  Doroine,  terraro  tuam,  >  discipiilos 
tuos,  ea  benedictione  qua  t  remisisti  iniquitatero 
plebis  tuas,  operuisli  omnia  peccata  eorum  (Psal* 


Lxxxiv,  i,  2).  >  Et  nunc,  Domine,  super  populum  ^  posterum  :  Quoniam  in  tentationibus  jam  superatis 


benedictio  tua  maneat,  quae  peccata  praetenta  remit- 
taty  et  operiat,  atque  a  futuris  custodiendo  benedi* 
ctis  tuis  discipuiis,  ipsum  populum  ex  eorum  fide 
regeneratttiu,  couforroare  uon  desistat,  ita  ut  uon 
super  solos  discipulos  tuos,  sed  etiam  super  univer- 
sum  poptf/i»m  fNtfm  sit  benedictio  tua. 

Item  est  aUa  lectio,  secunduro  quaro  siroul  SDut 
in  horoine  uno  David  et  Absalon,  Christus  et  Judas. 
Dicturo  est  ad  Rebcccam.  f  Duae  gentes  in  ulero 
tuo,  et  duo  populi  ex  utcro  tuo  dividentur,  sed  ma- 
jor  serviet  minori  {Gen.  xxv,  23).  Populus  minor 
est  roens,  vei  anirous  condeieclatus  legi  Dei,  qui 
etsi  videatur  solus,  tamen  qu^si  David  pro  dcceju 
iDiUibiis  coroputatur,   in  quibus  decem  milUbus 


percussisti  omnes  adversantes  mihi  sine  eausa^  dentes 
peccatorum  contrivi&ti.  Sed  inde  non  glorietur 
victrix  ratio,  quod  victa  est  maia  tentatio  .  quoniam 
Domini  est  haec  salus.  Domini  est  haec  victoria  roen- 
tis  peccatorum  suggestionibus  resistcntis,  et  qaasi 
a  facie  Absalonis  fugientis^  quam  mentero  curo  saa 
exerdto,  curo  suoruro  castrorum,  id  estratioot» 
biUum  meditationuro  acie  ordinata  populuro  Dei 
esse  cognoscirous.  Unde  huic  tali  populo  benedi- 
ctionero  Domini  optarous  dicentes  :  0  Domtne,  sii- 
per  populum  tuum  sil  benedictio  tua. 

In  pluribus  psalrois  inveuiri  potest  baec  leetio 
trilormis,  quam  io  hoc  psaimo  consideravimot, 
quam  triformiiatem  nos  aUeubi  tangeudo  in  muiUs 


C79 


GERIIOHI  PliiEPOSITI  KEICHERSPEHG. 


G£0 


praelcrinillimus,  quo  voleiilibus  per  se  meditarL  in  a  cst   incomprehcnsibile ;    sed    gloriosam    summae 

psalmis,  el  in  expositis  mediUlldi  viam  aperiamus         TrinilAtifi  farii^in.   nrmit  se  infi^  difrnAhitnr  mani. 


ct  in  non  expositis  exercitium  relinquamus.  Sicut 
in  primopsalmo  diximus,  quod  licet  principalitcr 
de  Cbristi  agat  munditia  et  justitia,  tamen  cauitur 
etiam  in  commemoratione  sanctorum  ipsius  :  ita 
licet  in  praesenti  psalmo,  et  aiiis  mullis  psaimis  ta- 
lem  sensum  concipere,  qui  saiicto  cuilibet  \a- 
leatconvenire,quod  per  singula  vitamus  assignarc, 
timenles  fatigari  lectorcm  iiiinia  prolixitate. 

Ille  autem,  qui  clavem  iiabet  David,  qui  eumdcm 
David  nimia  obscuritate  clausum,  cui  vult  aperit, 
ct  claudit,  et  nemo  aperit,  sic  dignetur  adesse  no- 
strae  diligentiae  in  cxpositione  praesenti,  ut  thesau* 
ros  medilaiiouum  sanctaruro,  quarum  est  iii  Psal- 
mis  abyssus  multa,  et  copia  inexhausta,  saltem  sic 
demonstremus,  quomodo  in  agro  evangelico  de- 
monstratur  thesaurus  absconditus.  Licet  cnim  non 
lotus  thesaurus  effodiatur,  dum  in  agro  abscondi- 
tus  demoiistratur  :  tamen  dum  in  agro  latere  the- 
saurus  cognoscitur,  pr»  gauilio  illius  ager  compa- 
ratur.  Sic  aspirante  sancli  Spiritus  gratia,  quae  esl 
clavis  David,  non  inteiidimus  totum  agri  hujus  the- 
saurum  effodere,  quia  boc  «st  impossibilc,  ut  clare 
tideatur  quod  est  iAvisibiie,  comprebondatur  quod 


Trinitatis  faciem,  prout  se  ipsa  dignabitur  mani- 
festare,  libentcr  ostendemus  per  siiigulos  p«aImos 
ad  gioriam  ipsius,  non  qood  in  omnibus  psalmis 
manifeste  sint  cxpressas  tres  aeternae  Deitatis  per- 
sonae.  Sicut  cnim  in  hydriis,  quae  posits  fueraot 
ad  puiiiicationem  Judaeorum,  divisa  fuit  capacilas 
metretarum  capientibus  singulis  nielrelas  binas, 
vel  lernas  (Job  ii,  6) :  ita  in  Psalmis,  qui  positi  sunt 
ad  purificationem  Christianorum,  diversa  est  ma- 
nifestatio  personarum,  cum  in  psalmis  aliquibus 
duae  personae,  in  aliquibus  vero  inveniantur  tres 
personae  Deiutis  unius ,  vel  per  cffectus,  vel  per 
nomina  sua  expressae,  ac  desiguaiae. 

Dicamas  ergo  in  fine  praesentis  psalmi  :  Gtoria 
Patri^  qui  exaltans  caput  meum,  id  est  Christum, 
in  eo  ipso  gloriGcatur,  quod  ab  eo  tale  caput  super 
omnia  exaltatur.  Gloria  Fi/io,  qui  dormiviif  $t  so- 
poratui  e$t^  et  exsurreiit.  Gloria  Spiritui  iaucto^  qoi 
est  illa  sa/tt<,  et  illa  benedictio^  de  qua  dicitur  : 
Domini  esl  salus,  et  super  populum  tuum  benedictio 
tua,  Nam  sicut  illa  Dei  dictio,  quia  dixit,  et  facta 
suut  omnia,  Dei  Verbum  Dei  Filius  est  :  Sic  iUa 
Dei  benedictio,  qua  sanctificantur  creata,  Spirittts 
sanctus  est. 


PSALMUS  IV. 


Cum  invocarem^  exaudivit  me  Deus.  Tltuius  hujus  C 
psalmi  est  (vers.  4)  : 

l!f  FmEM,  PSALMUS  CANTICI   DAVID  (26). 

Finis  duobus  modis  dicitur  :  Pro  consumptione, 
quando  aliqiiid  dolicit.  Pro  consummatione,  quando 
aliquid  perficitur.  Finis  est  panis  consumpti  ipse 
defectus  ejus.  Finis  cst  belli  coiisuinmati  gloriosa 
vicioiia.  Sic  in  titulis  Psalinoium  accipitur  flnis. 
Unile  uUi  nos  habemxs,  in  ftnem,  in  Hebraeo  habe- 
tur  Victori.  Psaimus  ergo  iste  attitulatur  in  finem, 
sive  in  victoriam,  quia  de  operatione  hic  agitur 
consummativa,  et  victoriosa  magnl  regts  David, 
qui  post  suam  in  coelos  ascensionem  in  praemisso 
psaiiuo  tiaclatam  Spiritum  Paracletum  dedit  apo- 
stolis,  quo  conflrmati  sunt,  ct  laetiflcati.  Unde  hodic 
dicitur  Psalmus  Cantici.  Nam  psalmus,  qui  fit  mo-  ^ 
tibus  digitorum,  discretionem  ei  operationem  si- 
giiiUcat  donorum  sancti  Spiritus,  qui  super  apo- 
iMolos  apparuit,  eosqueconfirmavit.  Canticum  vero, 
qaod  fil  pervocem,  signiflcat  mentis  exsullationen, 
qua  iiiterius  L-etiflcati  sunt  ita,  ut  ex  lunc  nemo 
lollercl  ab  eis  gaudium  eorom.  Tribns  igilur  psal  - 
mis  prioribus,  ubi  per  ordinem  Incarnationis,  Pas- 
sionis,  Resurrectionis,  et  Ascensionis  Christi  pro- 
plicticits  spiiitus  testiflcatus  est  fldem,  qoartojam 

(26)  Juxta  Vnlgat.-^m  :  In  finem  in  carmiuibns^ 
Psalmus  David  logil.  Graeciis  vero  habet :  Psalmus 


psalmo  de  acceptione  sancti  Spiritus   apostolica 
gralulatur  Ecclesia  dicens : 

Vers.  2.  Ctim  invocarem^  exaudivit  me  Deus  ju^ 
stitiw  mea,  in  tribulatione  dilatasti  mihi.  Nonne  ro- 
ccs  istae  conveniunt  rei  gestae,  et  voci  illius  diei» 
quo  Spiritus  sanctus  de  coelo  veniens  discipulos 
Domini  laetificaTit  orantes,  ita  ut  dicere  congrual 
conventui  illi,  et  omni  Ecclesiae  sequenti  :  In  fri- 
bulalione  dilatasti  miki,  cum  invocarenif  cum  ora- 
rem?  <  Omnes  >  enim  <  eranl  persevcrantes  una- 
nimes  in  oratione  cum  mnlicribus,  et  matre  Do- 
inini  Jcsu  (Act,  i,  42).  i  Maria,  et  fratribus  ejus. 
Dicit  ergo  Ecclesia  illa  unanimis  :  Cum  invocarem^ 
exaudivit  me  Deut»  Ascenderat  in  coelum,  subtraxit- 
que  mihi  desiderabilem  sul  vultus  aspectnm,  sed 
promiserat  Spiritum  Paraclctum,  atque  ideo,  ul 
justiflcaretur  in  sermonibus  suis,  essetque  roihi 
Deus  justitiagf  verax  promissor,  exaudivit  me,  cum 
illom  non  solum  quasi  absentem  advocarem  ad  uie» 
sed  invocarem  inlra  me  :  tunc  exaudivit  me  Deus 
justitiw  meas.  Nam  inter  Ipsum  promlttentem,  et 
me  suis  promissls  credentem  servatur  justitia  sua, 
et  mea ;  dum  et  ipse  in  scrmonibus  suis  justifica- 
tnr  dando,  quod  promisit :  et  quia  <  justus  ex  fide 
vivit  {Rom.  i,  17),  >  mihi  quoque  credenli  Dcu$ 
David.  Hieronymus  Yictori  in  Canticis  :  EcV  to  xihQ 


681 


COMMENTARIUM  IN  P6ALM0S.  —  PARS  I.  —  PSAL.  IV; 


m 


auctor  est  jusUtiae  mex,  pro  qua   exaudivit  me.  A  ra>)^  ^^  emerant  data  militibus  pecunia  copiosa,  ut 


riisi  enim  credidissem,  nisi  credendo  justitiam  non 

operum,  sed  Odei  tenuissem,  non  exaudisset  me 

Dem  JHslitug  mew,  nec  esset  justitia  mca  justitia 

dicenda,  quae  promisso  Teritaiis  esset  incredula. 

Nuncautem  credentem  exaudivit  me  Deu$  justilim 

meee,  quem  quia  jam  praesentem  intra  me  liabeo, 

ad  ipsum  verba  converteus,  atque  ilii  gratias  agens 

dico  : 

In  tribulatione  dilatasti  mihi.  Nonne  ita  contigit 

illis,  in  quos  venit  Spiritus  sanctus,  ut  sonat  ista 

vox  Spiritus  prophetici  :  In  tribulatione  dilatasti 

mt/tt  .^  Eatenus  quippe  non  latum,  imo  valde  an- 

gustum  fuerat  eorum  et  cor,  et  os.  Quomodo  an- 

ffustum  cor?  Homineserantsine  litteris,  et  idiot^.      ^     .    ^     .        ^  .,  » 

^         j  .  •  11  •      u  u  u    .       .•  •.     p  ficavtt  Domtnus  Sanctum  suum.  Verum  Diapsalnia 

Quomodo  angustum  os?  Umus  habebantrusliciia- B'      .  .  ...     «p»-"«»* 

hic  mterpositum  notat,  et  conjunctiunculam  non  ad 


dicerent :  c  Quia  discipuli  ejus  vcnerunt  nocte,  et 
furati  sunteum  nobis  dormicntibus?  >  (Matih.  xxviii, 
12  et  13).  Mendacium  si  ultro,  et  gratis  offerretur, 
dignum,  et  justum  esset,  ut  respueretur,  nec  reci- 
peretur.  Nunc  autem  pecunia  data  militibus  quae- 
sistis  mendacium  diligendo  vanitatem,  et  odiendo 
veritatem.  Dilexistis  locum,  et  gentem,  dilexistis 
terrenam  prosperitatem,  caducam,  et  vanam  felici* 
tatem,  et  ne  hanc  amitleretis,  quxsistis  mendaciun\ 
eimendacium  posuistis  spem  vestram,  atque  men- 
dacio  protecti  videbaYnini  vubis  tuti.  Sed  nos  veri- 
tatem  vobis  annuntiamus  diceudo  : 

Ata^akfitz.  —  Vers.  4.  Et  scitote,  quoniam  miri- 


tem  linguae  Hebraicse,  ita  ut  loqueutes  ex  idioroate 
suae  locntionis  statim  flerent  manifesti,  quod  es- 
sent  Galilaei.  Qui  sic  angusti  cordis,  et  angusti 
fuerant  oris,  ita  dilatati  sunt,  ut  et  Scripturas  in- 
telligerent,  et  loquerentur  linguis,  et  quod  maxi- 
mum  est,  non  in  pace,  sed  in  tribvlatione,  i  Ibant  > 
enim  c  apostoli  gaudenles  a  conspectu  concilii, 
quoniam  digni  habiti  sunt,  pro  nomine  Jesu  con- 
tumeliam  pati  (Act.  v,  41).  >  Magna,  et  mira  dila- 
tatio  eorum,  qui  unanimiter  perseverantes  in  ora- 
tione  secundum  istam  vocem  propheticam  : 

Tsas.  2.  Miserere  met,  et  exaudi  orationem  meam, 
slcexauditi  fuerant,  ut  in  corde  Scripturas,  in  ore 
linguas,  in  utroque  adepti  constantiam  loquerentur 
magistralibus,  dicerent  tam  plebi,  quam  magis- 
tratibus  : 

Vers.  3.  Filii  hominum  usquequo  gravi  corde  ?  ut 
quid  diligitis  vanitatem,  et  qu(eritis  mendacium  ? 
Scitote,  quoniam  mirificavit  Dominus  Sanctum.  Quid 
enim  aliud  sapiunt  verba  illa  :  c  Viri  Israelitae, 
Deus  patrum  nostrorum  gloriGcavit  Filium  suum 
Jesum,  quem  vos  quidem  tradidistis,  et  negastis 
ante  faciem  Pilati,  jndicante  illo  dimitti.  Vos  autem 
sanctum,  et  justum  negastis,  et  petistis  viriim  ho- 
micidam  donari  vobis ;  auctorem  vero  vitse  interfe- 
dsUs,  quem  Deus  suscitavit  a  mortuis,  cujus  nos 
testes  sumus,  et  in  flde  nominis  ejus,  bunc  quem 
Tos  vidistis,  et  nostis,  conGrmavit  nomen  ejus,  et 


ante  dicta  continuandam.  Nam  ubi  nos  habemus 
Diapsalma,  Hebrsei  habent  Sela,  quod  interpretatur 
semper,  et  est  conGrmatio  praecedeniium ,  vel  se- 
queniium.  Solebat  aulem,  cum  psalmi  anie  arcam 
cantarentur,  in  hujusmodi  locis  fieri  quaedam  ver- 
borum  intercisio,  ut  quasi  sua,  et  singulari  laude 
intelligerentur  sequentia,  aliud,  quam  praecedentia 
continere.  Unde  Septuaginta  Interpretes  sensum 
magis  attendentes,  quam  verba,  pro  eo,  quod  est 
Scla,  noluerunt  transferre  semper,  sed  posuerunt 
Diapsalma.  Quoverbo  significaturverborumdivlsio. 
Et  certum  est,  ubi  Diapsalma  ponitur,  rerum  aut 
pcrsonarum  fieri  mutalionem,  ut  hic  post  increpa- 
;  tioiiem  mendacii  Ghristus  proponitur  iii  verilate 
mirificatus,  et  gloriflcatus.  Intelligendum  est  in  hoc 
Diapsalmale  Prophetam  vidisse  inefiabilia,  quibus 
pergit,  et  continuat  efiabilia,  diccndo  :  Et  scitote^ 
quoniam  ^mirificavit  Dominus  Sanctum  suum,  per 
quem  Sanctum  sic  mirificatum  atque  interpellantem 
pro  me  Dominus  Pater  exaudivit  me,  cum  clamavero 
ad  eum  in  futuro,  sicut  jam  in  praeterito,  ctcm  invo- 
carem  eum,  exaudivit  me,  Quia  ergo  paratus  est 
exaudire  maxime  poenitentes,  vos  > 

Vers.  5.  /rosdmtnt  vobismetipsis  de  peccalis  pra;- 
teritis  dolendo  :  Et  nolile  ulterius  peccare  inposte- 
rum  vobis  cavendo.  Vel  Irascimini,  quod  est  huma- 
num,  sed  nolite  peccare,  iram  vestram  perducendo 


fides,  quse  per  eum  est,  dedit  integram  sanitatem  D  ad  actum  :  quia  veiiialis  est  ira,  quae  non  ducitur 


istam  in  conspectu  omnium  veslrum.  Et  nunc  fra- 
tres  scio,  quia  per  ignorantiam  fecistis,  sicut  et 
principes  vestri.  Deus  autem,  quse  pncnuniiavit  per 
os  prophetarum  pati  Ghristum  suum,  sic  implevit. 
Poeuitemini  igitur,et  convertimini,utdeleantur  pec- 
catave6tra(Ac(«iu).>£tquainpuIchre,quod  hic  scri- 
ptom  est  in  psalmo  :  Irascimini,  et  nolite  peccare,  et 
quod  iilic  dicit  apostolus  Petrus  :  c  Poenitemini,  ut 
deleantur  vestra  pecciita  (ibid.  19),  >  unum  idemqiie 
significat,  quod  hic  scriptum  est :  IJt  quid  diligitis 
tanitatem,  et  quceritis  mendacium?  Quam  recte  illud 
redarguitur  m«ti(/acft(m,  quod  jam  ante  illum  diem, 
quo  praedicare  cceperunt  apostoli,  divulgatura  erat 
apud  Judaeos,  mendacium^  inquam,  quod  quaesie- 
Patrol.  CXCHI. 


ad  actum,  et  hic  motus  irae  non  est  in  potestate 
nostra,  quia  surgit  interdum  sine  voluntate  nostra, 
sed  juvante  gralia  Dei  a  nobis  potest  frenari ;  et 
ideo,  quod  prohiberi  non  potest,  permittitur;  quod 
autem  potest  cohiberi,  penilus  interdicitur,  cum 
dicit :  notite  peccare  in  opere,  licet  ira  surgat  in 
cordibus  vestriSy  et  in  cubilibus  vestris.  Vos  Judaei  in 
iracundia  terrae  loquentes,  terrenaque  commoda 
perdere  timentes  crucifixistis  Ghristum,  et  adhuc 
irafcimini  testibus  veritatis  amaudo  mendacium  : 
sed  nolite  peccare,  nolite  in  mendacio  perseverare. 
Potius  de  his,  quce  dicitis  in  cordibus  vestris,  id  est 
quae  intus  cogitatis  compungimini,  et  de  his,  qUiiQ 
volvilis  in  cubilibus  vestris,  vcl  lcctulis  vestris,  vet 

22 


685  GERHOHl  PILEPOSiTI  REIGHERSPERG.  .  m 

\n  volutabris  carnis,   item  compungimini  stimuUs  A  inter  Deum,  et  homines,  insufllavit,  et  dixit :  Acci" 
pcenitentiae. 
Aliter :  Quce  dicUis  ore  lectitando  Moysen  et  pro- 


phetas,  dicite  quoque  in  cordibus  vestris^  et  inter 
legendura,  scu  canendum  in  cubilibus  vestris  com- 
pungiminiy  ne  ultra  conqueratur  de  vobis  Dominus 
dicens  :  f  Populus  hic  labiis  me  honorat,  cor  autem 
eorum  longe  est  a  me  {Matth.  xv,  8.)  >  Diapsalma 
hic  interpositum  notat  a  veteri  vita  per  poenitcntiam 
transeundum  in  novam.  lu  qua 

Vers.  6.  Sacrificaie  sacrificium  justitiae,  non  ve- 
tuSySed  novum,  non  in  sanguine  taurorum  vei  agno- 
rum,  sed  in  spiritu  conlribulato. 

Et  sperate  in  jDomiito,  non  in  vestro  merito.  Sed 
quia  in  multis  est  futuroruro  bonorum  difTidentia, 


pite  Spiritum  sanctum,  scilicet  in  remissionem  pec- 
catorum ;  sequitur  eniro  :  c  Quorum  remiseritis 
peccata,  remittuntur  eis.  (Joan.  xx,  22.;  >  Et  die 
Pentecostes  misit  eumdem  Spiritum  in  divisione 
gratiarum  multis  coruscantibus  miraculis. 

Ita  signalum  habentes  super  se  lumen  vultus  Itft, 
Domine^  coeperunt  eadem  die  vocare  aiios,  et  addu- 
cere,  ut  signaretur  super  eos  id  ipsum  lumen  per 
ipsorum  ministerium,  et  manuum  impositionem. 
Eadem  quippe  die,  qua  receperunt  sermonem,  ba-> 
ptizati  sunt  in  nomiue  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus 
Sancti,  et  apposilae  sunt  in  illa  die  animx  circiter 
tria  millia,  qui  omnes  una  cum  apostolis  dicere  po* 
tuerunt :  Signatum  est  super  nos  lumen  vultus  tui^ 


muUi  dicunt^  quis  ostendit  nobis  bona,  quibus  nos     Domine^  dedisti  lcelitiam  in  corde  meo,  0  utinam 

(quoniam  de  singulis  dictis  non  possumus  effodere 
thesaurum  in  eis  absconditum,  excedit  quippe  hoc 
possibilitalem  nostram)  saltem  unius  dicti  hujus 
sensum  penetrare  liceat,  quod  dixit :  dedisti  Iwii- 
tiam  in  corde  meo !  sed  quis  penetrare  possit,  uisi 
qui  eamdem  lcetitiam  accepit?  Hoc  interim  scire,  et 
dicere  possunius  :  quia  Ixlilia  haec  Spiritus  sanctus 
est.  Plane  Spiritus  sanctus  sicut  lumen  vuUus  Domi- 
ni,  sic  recle  dicitur  et  est  Isetitia  Palris,  el  Filii.  Ubi 
Spiritus  sanctus  inhabitat,  illic  sempiterna,  et  ine- 
narrabilis  est  Ixiilia,  nec  aliud,  quam  ipse  est  laeti* 
tia,  quam  importat.  David  ipse,  per  quem  hsec  ipsa 
dicta  sunt,  lcetitiam  ipsam  cxpertus  fuerat.  Eienini 


apostoli  respondemus :  Quia 

Yers.  7.  Signatum  est  super  nos  lumen  vuUus  tui. 
Siguatum  per  signum  crucis,  per  sigillum  veritatis, 
impressum  cordibus  vestris,  ut  in  nobis  tanquam  iu 
drachma  evangelica  splendeat  imago  veritatis. 

Aliier  ad  gloriGcalionem  sanctae  Trinitatis  legi 
yotest  iste  versiculus  :  Signatum  est  super  nos  lumen 
vuUus  tui^  DominCj  dedisti  Imtitiam  in  corde  meo. 
Domiuus  enim,  cui  hsec  dicuntur :  Signatum  est 
tnper  nos  lumen  vuUus  lut,  ipse  est  Pater.  VuUus 
Domini,  ipse  est  Filius.  Lumen  vuUus  Domini,  ipse 
€st  Spiritus  sanctus  Patris,  et  Filii.  Filius  idcirco 
recte  dicitur  vuUus  Dei  Patris  :  quia  sicut  iu  vuUu 


alicujus  hominis  affectio  laelitiae,  vel  moeroris  potest  q  pleno  eam  cornu  acceperat,  sicut   scriptum  est : 


percipi :  sic  per  Fiiium  voluntas  Dei  Patris  mundo 
innoluit.  Lumen  vuUus  Domini  idcirco  recte  intelli- 
gimus  Spirilum  sanclum  Palris,  et  Filii :  quia  sicut 
lumen  alicujus  rei  valde  lucentis  viam,  et  prospe- 
ctum  pandit  corporalibus  oculis,  verbi  gratia,  sicut 
ciaritas  solis  depuisa  caligine  noctis  nobis  efficit 
iliem  :  sic  Spirilus  sanctus  depulsis  ignorantiae  te- 
iiebris  docet  nos  omnem  veritatem :  quia  per  ipsum, 
et  Filium  scimus  et  Pairem,  et  ipsum  cognoscimus 
ex  utroquc  procedentem.  Quis,  quando,  et  ubi  st- 
(jnavU  super  nos  hoc  lumen  vuUus  tui,  Domine  ?  Do- 
minus  Jesus  Chrislus,  quando  adhuc  iatebat  vuUus 
tuus  in  illa  humanitate,  ut  cruciflgi  posset.  Nisi 
enim  latuisset,  nisi  se  continuisset,  et  cessasset 


€  Imple,»  ait  Dominus  ad  Samuelem,  f  comu  tuum 
oleo,  et  veni,  ut  mittam  te  ad  Isai  Bethleemitem. 
Providi  enim  in  flliis  ejus  mihi  regem  >  (/  Reg^  xvi, 
2).  fTulitergo  Samuelcornu  olei,  et  unxit  eum  in 
medio  fratrum  ejus,  et  directus  cst  Spiritus  Domini 
in  David  a  die  illa  >  (ibid.,  13),  et  in  reliquum. 
Yerumtamen  ad  horam  sibi  tottiam  hanc  diminuil, 
et  ut  verbis  ular  Apostoli  dicentis  :  f  Et  nolite  con- 
trislare  Spiritum  sanclum  Dei  (Epfies,  iv,  30.)  > 
tunc  Spirilum  sanctum  ipse  contristavit,  quando  in 
Uriam  Hethaeum  peccavit.  Quod  sciens  ipse,  et  sen- 
liens,  f  i*edde,  >  inquit,  f  mihi  laetitiam  saluUris 
tui(Psa/.  L,  14).»  Sciunl  enim  sancti  homines,  quo- 
rum  peclora   sunt  habitacula  Spiritus  sancti,  quo- 


dicere :  f  Ego  sum  i  (Joan,  xviii,  6),  omnes  abirent  ^  modo  fiat  illud,  quod  Apostolus  fleri  non  vult,  di- 

cens  :  f  Et  nolite  conlristare  Spiritum  sanctum  Dei, 
in  quo  signati  esiis  in  diem  redemptionis  (Ephes. 
IV,  30).  >  Est  enim  quidam  tactus  ejusdem  Spiritus 
sancti,  quo  interdum  sensibiiiter  bominem  taiigit» 
dum  vuit  eum  suscitare  ad  optanduui,  ut  uon  ne- 
gligat  gratiam,  quam  ipse  contulit  ilii.  Qui  si  mcote 
quieta  tunc  inc^it,  aut  in  secretu  secum  cst,  sivc 
somno  indulgens  pro  tempore  sive  pervigii,  blandum 
et  suavissimum  tactum  illum  persentit  tanquam 
familiarem  appellationem  praesentis  amici.  QucmI  si 
aliter  est,  si  verbi  gratia  fcsluca  irruens  nientis 
oraculum  turbavit,  et  pro  hoc  nondum  saiisfecit, 
tuiic  ille  tactus  et  tardior  accedit.  et  aspertor  est 
seosu,  ita  ut  dicere  conscientia  non  dubitat :  Ecce 


retrorsum,  et  caderent  in  terram,  nec  possent  com- 
prehendere  eum.  Dominus,  inquam,  noster  Jesos 
Christus,  cum  adhuc  lateret  in  carne  ejus  vuUus 
tuus,  signalurum  se  promisit  super  nos  boc  lumen 
xuUus  tui,  et  contiuuo  signavit,  ut  vere  poutifex 
summus  pro  jure  officii  sui,  cujus  est  signare  non 
solam  frontem  corporis,  verum  etiam  frontem  ani- 
inae  credentis.  Dixit  enim  ipsa  nocte,  qua  tradeba- 
tur  :  f  Mittam  vobis  i  Paracletum  f  Spiritum  verita- 
iis,  qui  a  Patre  procedit  (Joaii.  xv,  46.)>  Et  mulu 
bujusmodi  ad  distinctionem  pertinentia  trium  per- 
sonarum  Patris^  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  et  deinde 
ipsa,  qua  resurrexit  die,  stans  in  medio  discipulrn 
rum  pi-setnisso  bono  pacis .  nuntio,  quam  fecerat 


m 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  IV. 


686 


conlrisUlus  est  Spiritus  sanctus  Dei.  QuAnto  magis  A  sequentibus  vos,  benedicite,  et  nolite  maledicere. 


contristatus  fuerat  Spiritus  Domini,  et  dicere  ha- 
bebat  Da?id:fRedde  mihi  laeiitiam  salutaris  tui 
(Psal.  L.),  >  propterea  quia  venit  peregrinus,  sci- 
licei  diabolus  a  regno,  et  civitate  Dei  longe  alie- 
nus,  ad  divitem  David,  et  ille  c  parc^ns  sumere  de 
OTibus,  et  bobus  suis,  ut  exhiberet  convivium  pere- 
grino  illi,  tulit  ovem  viri  pauperis,  et  praeparavit 
cibos  homiui,  qui  venerat  ad  se?  (//  Reg.  xii,  4.)  > 
Sed  quia  ipse,  secundum  quod  scriptum  est :  Irascp- 
mini^  et  nolite  peccare^  sibimetipsi  fuit  per  poeniten- 
liam  iratus,  et  uoluit  ulterius  peccare,  non  qnod 
▼ivere  posset  in  hoc  ssculo  sine  omni  peccato,  sed 
q^od  vivere  decrevisset  sine  peccandi  proposito  in 
Dei  servitio ;  i  Spiritus  i  ejus  c  contribulatus  fuit 


Gaudere  cum  gaudentibus,  flere  cum  fleutibus  : 
idipsum  invicem  sapientcs  :  non  alta  sapientes, 
sed  humilibus  conscntientes  ?  >  {Rom,  xii,  4,  16.) 
Quam  unitatem  facit  unus  Spiritus,  et  uua  fides. 
Idcirco,  iuquam,  illuc  me  spero  perventurum,  ubi 
dormiam,  et  requiescam  in  tanta  pace,  quanta  in- 
telligi  vult  dictio  haec,  quam  dixi  :  In  idipsum. 
Pro  hujusmodi  sensu  variatur  modus  locutionis 
secundum  varietatem  singularis  et  pluralis  numeri, 
ut  cum  pluraliter  dixerit :  Signatum  e$t  super  not 
lumen  vultus  lut,  Domine,  statim  singulari  dictione 
dicat :  Dedisti  lcetitiam  in  corde  meo.  Rursumque 
cum  dixerit  pluraliter  :  A  fructu  frumenti,  viui  et 
olei  sui  muliiplicati  sunt^  stalim  ex  persoua  uni* 


sacriflcium  justitiae  (Psat.  l,  19),  >  per  quoJ  ita  '^  versae  multitudinis  eorum,  quorum  est,  vel  esse 

debet  cor  unum,  et  anima  una,  sive  unus  spiriius, 
et  una  fides,  statim,  inquam,  singulariter  dixit : 
/n  pace  in  idipsum  dormiam  et  requiescam. 

Potest  quidem  de  reprobis,  sive  terrenis  dictum 
intelligi  : 

Vers.  8.  'A  fructu  frumenti,  et  vini,  et  olei  sui 
multiplicati  sunt^  ut  sit  sensus  vituperationis,  quod 
gratulcntur  ejusmodi :  quia  multiplicati  sunt  a  ter- 
rcnis  divitiis.  Sed  nihilominus  econtra  venerabiii- 
ter  accipitur,  quod  ex  co  multiplicati  sint  boni, 
quod  Chilstus  tanquam  granum  frumenti  caJens  ia 
terram  mortuum  fuit,  et  duo  data  Spiritus  sancti 
dedit,  de  quibus  jam  saepe  dictum  est,  tanquam 


recuperavit,  et  rehabuit  munus  divinae  la^titiae,  ut 
posset  in  gratiarum  actione  Deo  dicere  :  Dedisti  lce- 
iiiiam  in  corde  meo.  Dedisti  primum,  postea  reddi- 
disti  secundum,  quod  oravi  diccns  :  Redde  mihi  lce- 
iitiam  salutaris  tui. 

Et  vido,  quam  pulchre  credentes  a  non  credenti- 
bus  Spiritus  propheticus  distinxit  iu  ipso  modo  lo- 
cutionis.  Nam  de  non  credcntibus  dixit :  31ulti  di- 
cunt :  quis  ostendil  nobis  bona  ?  De  multitudine  vero 
credenliora  quanidam  unionem  factam  insiniftins 
cum  dixisset :  Signatum  est  super  nos  lumen  wllus 
tttty  Domine^  protinus,  uti  inaluit  singuiari  numero 
dicens  ex  persona  istorum  :  Dedi$ti  lcelitiam  in 


corde  mco.  Et  rccte,  quia  multitudiuis  credentium  ^  f^ctum  vini,  et  olei 

. ...._: ..  ^     '3.,',         .     ^        u «:.««     «:... 


erat  cor  unum,  et  anima  una,  quam  videlicet  uni- 
tatem  cordis,  et  animse  illud  quoque  adverbium  in- 
terpositum  pulchre  exprimit :  Quoniam  tu,  Domine, 
singuiariter  in  spe  conslituisti  me.  Ita  namque  Spi- 
ritus  sanctus  de  multis  eificit  unum.  Qui  autem 
bunc  ncn  habent,  multis,  imo,  et  contra  semetipsos 
sensibus  diversis,  et  in  plerisque  per  sectas  coutra- 
rias  divisi  sunt.  Quid  ergo  est,  quod  praemisso  : 
In  pace  in  idipsum  dormiam^  et  requiescam^  causam 
sive  rationem  istam  subjungit  :  Quoniam  (u,  /)o- 
minc,  singulariier  in  spe  constituisti  me,  nisi  ac  si 
diceret  idcirco  :  quia  nunc  studeo  singularitati,  sive 
unitati  huic,  de  qua  .et  Apostolus  dicit :  c  Sicut 
euim  in  uno  corpore  multa  membra  habemus;  om- 


H%c  unitas,  sive  singularitas,  quae  in  isto  psal- 
mo,  et  in  plerisqtif^  ca^teiofnin  loqtiiiur^  Ip^a  est, 
quam  postulabat  \\m  t>omirms  Chri^tus  ipsa  noctp, 
qua  tradebatur-  i  Pater  sfanciu  :  >  inquitf  i  serva 
eos  in  nomine  luo,  qum  dcdhii  mihj,  ut  sint  unam 
sicut  et  nos  (Jomu  xvti,  IJ).  i  Lcm  *  non  pro  Uh 
autem,  i  ait,  t  rogo  lantuiii,  sed  ei  pro  uis,  rjui 
credituri  sunt  per  verbirfii  cortitti  iti  tne  :  ut  omntg 
unum  sint,  siiut  lu  Piiirr,  in  mn,  el  ego  iu  le,  ut 
et  ipsi  in  noliis  unuiii  sfnt,  clc,  (ifrW.,  W^  SL)  i 
qua  ita  finivil :  <  1 1  ilileciio,  qun  diWiMi  m\  iii 
ipsis  sit,  et  ego  iu  \]nh  (ibid  ^  *£[!).  »  Qu^iti  viddt- 
cet  diiectioneiu  iign  aiiuif,  qu0m  Spiiitunk  sanctum 
oportet  intelligi,  Cuiu   n^K)stolii^«  iii  quornm  |>er- 


nia  autemmembra  non  cumdem  actum  habent :  ita  j)  sona  cantatus  ci^i  \m  psalums,  u<i^  (|Uim[uc  aposiio-  \ 


multi  unum  corpus  sumus  in  Ghristo,  singuli  au- 
tcra  alter  alterius  membra.  Habentes  autem  dona- 
tiones  secundum  gratiam,  quae  data  est  uobis,  dif- 
ferentes,  sive  prophetiam  secundum  rationem  fidei, 
sive  ministerium  in  ministrando,  sive  qui  docet  in 
doctrina,  qui  exhortatur  in  exhortando,  qui  tribuit 
in  simplicitate,  qui  prxsst  iu  sollicitudine,  qui  mi- 
seretur  in  hilaritate  :  Dilectio  sine  simulatione  : 
odientes  nialum,  adhserentes  bono  :  cbaritate  fra- 
lernitatis  invicem  diligentes  :  honore  invicem  prae- 
venientes  :  sollicitudine  non  pigri,  spiritu  servien- 
tes,  spe  gaudentes  :  in  tribulatione  patientes  :  ora  - 
tioni  instantes :  necessitatibus  sanctorum  commu- 
nieantes :  hospitalitatem  sectantes.  Bcnedicite  per- 


lica  doctrina   inrormHLi  voces   nostrn^  juugamuSy 
illud  permaxime  o^muLcs,  ut 

Vers.  9.  In  pace  tn  iUipAttm  dormhmm  tl  cam 
ipsis  requiescfmuis  b\  triMatione  dibtutif  non  ^n* 
gustiati,  lumiue  vHtim  Domini  cousiguatL  Lnftiu 
cordis  exhilarati  a  fructu  frumenti^  vtnt,  et  olei  mul^ 
tiplicati.  Frumenti  quod  cadens  in  terram  mortuum 
est,  et  multum  fructum  attulit ;  vini  quod  laetificet 
cor  hominis ;  olei  per  quod  exhilaratur  facies,  quo 
fuit  unctus  David :  quod  est  oleum  effusum  per 
verum  David,  cujus  unctione  sumus  christiani  in 
pace  in  idipsum  convocati.  A  fructu  enim  frumentif 
et  vtnt,  et  olei  apostoli  et  discipiili  Ghristi  sun^ 
multiplicaiiy  quando  propter  verbum  Dei  in  Hcbnea 


1587  GERHOm  PR.€POSm  REICHKRSPERG.  68S 

lingua   Chrislo   interfecto  ,   ct  discipulis    fugatis  Ji  t  Yos  eslis  genus  electum,  regale  saccnlotium,  gens 


mortificalum ,  sed  in  omnibus  linguis  mullipli- 
catum  per  donum  sancli  Spiritus  geminum,  vino 
et  oleo  significatum ,  credidit  mulliludo  virorum, 
ac  mulierum  una  die  ad  tria  millia  virorum  (Act. 
II,  41),  alia  dic  ad  quinque  millia  virorum 
{Act,  IV ,  4),  qui  omnes  cum  mulieribus  et  par- 
vulis  suis  vino  sancti  Spiritus  inebriati,  et  oleo 
•jusdem  Spiritus  in  frontibus  animanim  consi- 
gnati,  in  pace  in  idipsum  dormiendo,  et  quiescendo 
consummati  sunt  in  unum,  quia  f  erat  eis  cor 
unum,  et  anima  una  >  in  Domino,  c  nec  quisquara 
eorum,  quae  possidebat,  aliquid  suum  esse  dicebat 
(i6t(/.,  52).  >  Tanla  virtus  erat  vini  sive  musti, 
quo  dicebantur  pleni :  tanta  virtus  erat  olei,  quo 
iu  reges  ac  sacerdotes  erant  uncti,  ut  cis  postea 
iu  persecutione  dispersis  dicat  Petrus  apostolus  : 


sancta,  populus  acquisilionis,  ul  virtutes  anuun- 
tietis  ejus,  qui  de  tenebris  vos  vocavit  in  admira- 
bile  lumen  suum  (/  Petr,  ii,  9).  >  Ex  quibus  verbis 
Petri  apostoli  animadverli  potcst,  Iniic  populo  ac* 
quisitionis,  licet  in  persecutione,  qua  occisus  est 
protomartyr  Stephanus,  disperso  per  regibnos 
Ponti,  Galatiae,  Bithynix,  ac  Samaria*,  permansisse 
cor  uuum  :  tam  fortiler  vino,  seu  rousio  deebriati 
obdormierunt  in  pace  in  idipsum,  ut  persecutionis 
violenlia  posset  illis  excutere  somnum  dulcissimum. 
Dicat  ergo  unusquisque  nostrum  ex  intimo  cordis 
desiderio  :  In  pace  in  idipsum  dormiam^  et  rcqui' 
escam, 

Gloria  Patri  Domino  :  Gloria  Filio  vuliui  eju$  : 
Gloria  lumini  vuUus  ejus,  quod  est  Sviritus  Para- 
cletus. 


PSALMtJS  V. 


Verba  mea  auribus  percipe,  Domine,  Titulus  psal- 
ini  hujus  est(vERS.  i)  : 

IN   FIKEM  PRO  EA,  QlTi£  HiEREDITATEM  CONSEQIJITUR. 

Legitur  in  Genesi,  quod  Abraham  de  ancilla  Agar 
gcnuitlsmaelem  (G6n.xvi,i5),etdeiibera  Sara  genuit 
Isaac  (Geit.  xxi,2).  Ismael  autem  major  nalu  perseque- 
baturlsaac,  propter  quod  ejecta  est  ancillacuiu  Olio, 
rt  libera  cum  sito  filio  i  consecula  esi  lirereditalem. 
Filiis  aulcm  rfmcubitmruni  t  Ahr:ik:iui  c  largitus 
11  sl  intinersi  {Gm,  stw,  fi),  i  Sctl  ^nac  possedil  pa- 
tcniuin  h^rcdUalom,  pntcriiam  tlilc^m;  ut  is,  qui 
iVumA  c^l  bm^  KhnhAm,  ^it  ctlitm  dictus  Deus 
lijaac.  Uic  hni\t  cuiu  Rt^beeca  uxorc  sua  nobili 
baln-iii*  itfimtihmm,  h:cretIUnriuiii  viritlicct  Patris 
Abtalifc  njein,  li:m«nu^ii,  ct  cflaimii^it  eam  filio 
£110  J;i€ob«  Unde  idcm,  qiii  diettif^  cst  Deus  Abra- 
lmi\,  f)cu))  baar,  dictus  esl  elii^iii  Deu^s  Jacob.  Ab 
hac  lui^rcdilule  ikfojeeuiiift  esL  B^ao,  licct  iiobilis  esset 
scCHnduni  rarneiu,  propter  voracilaiem,  et  menlis 
ignobiliUitf^iHp  «  hirnth  siukin  gmiull  Jud;im,  et  fra- 
irc»  irju9,  f  i|uibtLS  camdcni  lldcl  n^luiuiC haredita- 
Irw,  cyjus  in  ligiiia  di^tribut;i  ost  ci^  terra  pro- 
nii&«iQnU  jn  lia*rediUrjiitn  ptKseiiiiaiieui.  c  Judas 
mim  geiiuii  l^hare»,  el  Earam*  Phares  autem  ge- 
nuit  Aminailah  {MautK  i*2,  I^).  *  et  sic  caeleri  fi- 
detes  Falrcii  geimmiiil  liiio»  rideleSf  ct  nobiles  pa- 
teriiae  Odei  hsredes  usque  ad  i  Joseph  virum  Ma- 
riae,  de  qua  natus  est  Jesus  {ibid.,  16.)  >  verus 
Isaac  lilius  nobilis,  cui  sociala  est  Rebecca,  sancta 
videlicet  apostolica  Ecclesia,  de  qua  in  psalmo  an- 
tecedente  actum  est,  cujus  legitimus  tilius  est  om- 
nis  catholicus  apostolicae  fidei,  ac  doctrinae  secta- 
tor,  et  ainator.  Cui  tanquam  dilecto  filio  Isaac,  ct 
Rebeccae  vestimentorum  fragranlia  testatur  deberi 
bsereditariam  illam  bencdictionem,  ut  t  iiicurveatur 


ante  i  illum  c  filii  matris  i  suae,  et  sit  c  Dominu^ 
fiatruin  {Gen.  \xvii,  29.)  i  suorum,  quibus  noo 
est  fiagraniiavestimentorum,  quibus  non  est  odor 
agri  pleni,  quum  inanes,  et  solo  nomine  sunt  chris- 
tianl :  Quoniam  non  est  in  ore  eorum  veritaSy  cor 

Q  eorum  vanum  est,  Unguis  suis  dolose  agebant. 

Sed  quomodo  Ismael,  et  Esau,  qui  crant  secun- 
dum  carnem,  persequebantur  Isaac,  et  Jacob,  qui 
erant  secundum  Spiritum  :  ita  et  uunc.  Naro  fiUi 
concubinarum,  quibus  benignus  Pater  largitus  est 
munera  temporalia,  bonis,  et  malis  communia, 
filiique  carnales  venalionibus  fugitivarum  saeculi 
cupiditatum  nimis  occupati  filiis  nobilibus,  filiis 
benedictis  cupiunl  iii  hoc  mundo  imperare,  ac  do- 
minari,  seu  principari,  cum  sint  expertes  illius 
fidci,  cujus  pro  ardore  Pclrus  apostolus  acccpit 
Ecclcsiae,  ac  totius  orbis  principatum,  cujus  pro 
conslantia  scnalus  Aposlolorum  Princeps  orbis 
terrarum  factus  est.  Atque  utinam  cum  dominatio» 
nis  principatu    habere  vellent  fidem,  principatus 

[)  istius  haereditatem  legitimam,  ut  csset  in  ore.eoruvi 
veritas,  et  cor  eorum  non  esset  vanum,  Sed  quia  di- 
vidunt,  quod  Deus  conjunxit,  similes  inveniuntur 
Israelitis,  qui  nobilem  Joseph  in  servilutem  rede- 
gerunt,  sed  fidem  ejus  tenere  noluerunt.  Similes 
quoque  sunt  Idumxis,  qui  terram  promissionis 
popiilo  Dei  auferre  moiili  sunl  in  tempore  Josaphat 
regis  Juda,  sed  fidem  illam  recipere  noluerunl,  per 
quam  filii  Israel  in  eamdem  terram  intraverant.  So- 
lummodo  supersanclosvoluntprincipari,  sed  faclis 
abnegant  fidem,  quac  sola  digna  est  principari :  pro- 
pter  quam  dicti  sunt  patriarchse,  id  cst  principes 
Patrum,  sive  principales  Patrcs,  qui  erant  praxii- 
pue  in  ea  pollenies,  ut  Abraham,  li^aac,  ct  Jaccb'. 
proptcr  quam  (ut  pr;enolatum  cst)  scnatus  Aposto- 


«80  COMMEISTAUIUM  IN  PSALMOS. 

lorum  con&litutus  esi  princeps  orbis  lerrarum,  ju- 
dlealurus  muiidum  totum,  cum  suae  lldel  debitum 
plenarie  habebit  priiicipatum. 

NuDC  vero,  dum  iiiique  principantur,  qui  non 
Labent  fidei  veritatem,  oraiio  necessaria  est  contra 
eam  turbam,  quae  inique  rapit  h(ereditatemy  judi- 
eiariam  videlicet  potestatem  solis  fidelibus  debi- 
Uin  et  haereditariam,  et  pro  ea,  non  turba,  sed 
paiicitate  iidelium,  quse  consequetur  hasTedilatem, 
id  est,  principatum  et  judieiariam  poteslatem,  per 
quam  comparcbit  clare,  quoniam  non  Deus  volens 
imquitatem  tu  es.  Non  modo  apparet,  sed  mane^ 
cum  aslabo  tibi,  et  videbo,  quod  nunc  videre  non 
valco,  dum  videris  velle  hanc  iniquitatem,  ut  super 
justos  ha))eant  injusti  potestatem.  Injustos  dico 


PARS  I.  —  PSAL.  V.  690^ 

A  Decidant  a  cogitalionibus  suis  :  secundum  multitudi- 
nem  impietatum  eorum  expcUe  eos,  quoniam  trrl/av^- 
runt  tCy  Domine,  lliis  ergo  secundum  multitudinem 
impietatum  suaiTum  expulsis  de  sancta  Ecclesia,  de 
potesiate  judiciaria,  succcsserunt  illis  in  ncquitia 
falsi  chrisliani,quorum  prxcipui  sunt  judices  eccle^ 
siastici,  et  sa^cularcs,  qui  fidem  verbis  confitentur, 
faclis  autem  negant.  Sejunguntur  quidem  ab  hxre- 
ticis,  quia  fidein  catholioam  comitcntur,  sed  uoii 
junguntur  catholicis,  quia  eam  negant  in  opere.  Qui 
si  quando  accipiunt  in  Ecclesia  judiciariam  polesta- 
tem,  gravant  fideles  tanto  deterius,  quanto  interius  : 
et  necessario  pro  talibus  expellcndis  clamatur  ab  ea, 
et  pro  ea,  quae  consequelur  hwreditatem,  ut  ab  illis 
auferat  Deus  judiciariam  potestatcm,  quorum  perni' 


Judaeos  Chrisli  sanguine  pollutos,  paganos  idolola-      mia  multitudine  ,  quia  valde  vexatur  Ecclesia  circa 


Iriae  deditos,  haeretieos  non  habentes  fidei  verita- 
tem,  falsos  christianos  non  habentes  veram  chari- 
Utem.  Quotiescunque  aliqui  talium  habuerunt  su- 
per  tideles  judiciariam  poteslatem,  gravata  cst  Ec- 
clesia  illa,  cujus  est  hereditas  ipsa  judiciaria  po- 
lestas.  Sic  Judaei  habentes  judiciariam  potestatem 
condemnaverunt  ipsum  caput  Ecclcsise  Christum 
judicante  Pilato  illum  dimiltendum.  Stephanum 
quoque  plenum  gratia  et  fortitudine  statuerunt  in 
conciiio,  et  testibus  contra  illum  auditis  qu^si  legi- 
timo  judicio  condemnavenint  illum  (ic(.,vi,  vii). 
Apostolos  etiam  in  conspectu  concilii  sui  contume- 
liam  passos  de  finibus  suis  ejecerunt,  ct  Paulura 


finem,  psalmus  hic  recte  intitulatur  in  finem^  quia 
mulloties  liberata  Ecclesia  nnndum  consccuta  est 
liberationis  /inem,  vel  consummationem.  Talem  /i« 
nem  jam  nunc  optando  psallamus  in  finem^  et  dica- 
raus,  imo  psallat  Ecclesia  niater  illibata,  ct  dicat : 

Vers.  2.  Yerba  mea  auribus  percipe ,  Domine. 
€  0  Domine  >  qui  i  dominaris  potestati  maris,  mo- 
tum  autera  fluctuuni  ejus  tu  mitigas  {Psal,  lixx, 
19).  >  0  Domine  dominantium,  quia  tu  dominaris 
super  omiie  dominium  Judxorum,  tyrannorumy  hae- 
reticorum,  falsoruni  christianorum,  Verba  mea  au^ 
ribus  percipe.  Aures  tux  sunt  potentia,  et  clementia 
qua  potes,  et  vis  misereri.  Auribus   istis  percipe 


apostolum  Romanis  tradiderunt.  Postquam  agentes  c  ^^^^^  ^^^^^  ^^^  secundum  quod  vis,  etpotes,  abalie« 

Judaei   secundum  multitudinem  impietatum  suarum 

expulsi  sunt,  et  ejecti  de  pervasa  haredilale,  de 

praesumpta  judiciaria  potestate,  sancta  iiiterim  £c- 

cicsia   psalmum,  quem  versamur,  canente  alque 

orante  pro  confirmanda  fide,  qu.^Q  sola  hojreditatem 

consequi  digna  est,  adhuc  premebatur  eadem  Ec- 

clesia  judieiis  iiijustis  et  violenlis  paganorum  prin- 

cipum  usque  ad  imperatorem  Constanlinum,  qui 

primus  ex  imperatoribus  inanifeste  icgitimum  prin- 

cipatum  est  adeptus.  Nam  ante  ipsum  Philippus 

fmperator  occulte  fuerat]  christlanus  effeclus  anno 

ab  urbe  condita  niillesimo,  qui  praedicatione  Ori- 

geois  conversus  pauco  tenipore  post  conversionem 

▼ixisse  perhibetur.  Sed  Ecclesia  (utdiximus)  usque 


iiis  ine  liberes. 

Intellige  clamorem  meum,  quia  verba  mea  non  ca- 
leiil  clauwii\  dum  veliemenlio  Oil  in  OLaiioiiit;  in- 
IjciiLtojt^.  Sk  rainuliis  luu$  Movscs  clamavil,  licct 
oratis  ia  ifilejilin,  quia  oiavit  cujn  libemtiouts  ma^ 
gjio  desidcno,  vidcns  appropinquare  currus  Plj*ifa<i'- 
nh  euiTi  t^^fTCilibu^,  vidcnsr^ne  ^inxi^ri  pupuUun  Uci 
tlniCJiltMu  capiiviiri,  rt  octtifj.  Valida  lunc  Moysi 
ailejjtio  fuit  Clajttor^  Donuuo^  jn  conspcclu  itio.  Stc 
morlu  jtnhiini^iite,  et  iiruenic  stiper  me  &ponS3m 
tiiaru  la!soj'um  framim  cscrniu,  ansietas  inea  sii 
clamor,  qunm  lu  iuteUjgas.  Nou  in  his  verbis  esse 
iranssumplioncjfn  a  sinuiitutljjie  hjimana,  Curn  miin  | 
in  Dco  xmi  sjl  difTcieHliii  iiiiei'  ojus  mircni  ct  tor^ 


ad  Gonstantinum  non  seusiv  fldele  imperium.  Tunc  ^  tamen   hic  dlsiinclo  ail  :  Attribu)^  parcipi  verb^tHi 
est  cxaudita  de  paganis  tyrannis  Ecclesia  :  [quo-      inteitige  clamorem  *|uasii  mtdn. 


uiam  et  illi  ejecti  sunt  a  judiciaria  potestale,  se- 
cundum  multiludinem  impietatum  suarum  cxpulsi 
a  pervasa  haDreditate. 

Successerunt  illis  in  nequilia  imperatores  haeretici 
Constantius  Constanlini  filius,  Julianus  Apostata,  et 
Arianorum  amitus,  Catholicorum  vero  inimicus,Va- 
lens  iniperator  totus  Arianus ;  reges  Gothorum  pene 
oamcs  Ariani,  quorum  temporibus  ila  poientes  con- 
tia  fldeni  catholicam  fuerunt  haeretici ,  ut  Athana- 
sius  vir  per  omnia  catholicusab  eisin  exsilium  pel- 
leretur,  ct  nullus  catholiciis  episcopus  in  cathedra 
sua  sedere  permiltcretur.  Nonue  tunc  sancta  Eccle- 
sia  neccssario  caviavil  proesentis  psalmi  versiculum  • 


Vebs.  3,  Iniciidc  fjuu*fi  mciitls  quodaiii  sludio 
voei  oraimm  ;  ntci,  fnia»  tjon  cjtl  murmuruijonia 
coritra  U\  conlm  tiifi  judicia,  At\\  cii  oraiwniii  pro 
iiniwtmnda  libcraiioiie  lua  rrx  mens  Chrisla  Fil! 
Dei  vivi,  et  Deus  meus.  Tria  nomina  posult  in  hac 
trina  oratione.  Primo  Dominum,  qucm  intelligimus 
Patrem  :  deinde  Rcgcm ,  qucm  intelligimus  Ghri- 
stum  :  poslremo  Deum,  quem  inlelligimus  Spiritum 
sanctum.  Tribus  loquens  non  dicit  pluraliter  :  Aii« 
ribus  percipite  verba  m«a,intelligite  c/a;norem  m^tim, 
intendite  voci  orationis  mecs,  Sed  percipe^  inteUige, 
intende  dicit  singulariter,  quia  non  tres  domini ,  vel 
trcs  rcges,  vcl  trcs  dii  sunt ,  cum  quisque  trium  sit 


69! 


GERHOni  PRiEPOSITI  REICHERSPERG. 


Dominus,  Rex,  Deus,  sed  ires  unum  sunt,  unus  Do-  A  manibus,  el  c  faclus  esl  mons  magnus   (Dan. 


minus,  unus  Rei,  unus  Deus.  Nec  Pater  seorsim 
dominatur  absque  Fi1io,et  Spiritu  sancto,  nec  Filius 
regiiat  seorsum  sinePatre  ac  Spiritu  sancto,  nec  Spi- 
ritus  sanctus  deificat  sanctos  angelos,  et  bonos  ho- 
mines  absque  Patre,  ac  Filio.  Nam  quorum  est  in- 
divisa  essentia,  eorum  est  indivisum  dominium,  et 
regnum  :  et  Deitas  trium  est  indivisibilis,  quia  nul- 
lius  accidentis  omnino  est  susceptibilis,  nec  ali- 
qaid  est  in  rebus,  quod  valeat  dividi ,  nisi  quod  per 
accidentia  potest  variari.  Cum  magno  itaque  ardore 
sancli  desiderii  Dominus,  Rex»  Deus  invocatur,  cum 
sancta  Ecclesia  iniquo  dominio ,  perverso  regno  il- 
lius  gravaiur,  qui  cum  sit  c  homo  peccati,  fllius 
perditionis,  i  tamen  sedet  in  templo  Dei ,  c  osten- 


35),  >  implens  totum  mundum  prius  contrito  auro« 
argenio,  aere ,  ferro ,  ac  testa  regnorum  veritati 
contrartorum.  Tu,  Deus  meus,  inteHdevoci  me<B,  in- 
tende  mihi  cordis  voce  hoc  oranti,  ut  tu  Deus  meus 
solus  Deus  habearis  in  mundo,  et  itle  flat  de  medio, 
tollatur  de  mcdio,  qui  cum  sit  homo  peccati,  vult 
se  coli  pro  Deo,  imo  extoUitur  supra  omne  quod 
dicitur  Detis,  aut  quod  colitur,  super  astra  Dei  ex- 
altando  solium,  super  sanctos  et  electos  tuos 
agens  dominium,  sedens  in  monte  Testamenti,  dnm 
quasi  ex  auctoritate  Veteris  et  Novl  Testamenti  sibi 
vult  serviri  et  obediri,  et  a  sauctis  hominibus,  qui- 
bus  tu  solus  es  Deus,  et  ideo  licet  secundum  te,  ac 
propter  tc  sit  olKKliendum  dominis  regibus,  episco- 


dens  se  tanquam  sil  Deas{UThess.  ii,5).  >  Imo,  B  pis  c  non  tantum  bonis,  et  modestis,  sed  etiun 


c  et  extollitur  supra  orone,  quod  dicitur  Deus,  aut 
quod  colitur  {ibid,^  4),  i  non  sub  Deo^  sed  contra 
Deum  dominari,  et  regnare  audens  in  Ecclesia,  quae 
templum  Dei  est. 

Nola  dislinctionem,  ac  partes  psahni  hujus.  Pri- 
mo  namque  orat  pro  illa  haereditate  trina  oratione 
ad  trinum  Deum,  sicut  prxsiguatum  est.  Deiude  as- 
serit  se  exauditam  ibi  :  Quoniam  ad  te  orabo,  Postea 
dicit  aemulam  excludendam  ibi  :  Neque  kabitabit. 
Quarto  orat  auxHium  in  conflictu,  ne  impediatur  ab 
inimicis  in  via  ibi :  Domine,  deduc  me,  Quinto  prae- 
nuntiat,  qua&  poena  malis  ibi :  Judica  illos  Deus^  et 
quod  praemium  est  justis  ibi :  et  tigtentur. 

Notandum  est  in  trina,  quam  praemittit,  oratione. 


discolis  (/  Petr.  ii,  i8),  i  tamen  contra  te  nulli  est 
obediendum.  Imo  siquis  contra  te,  et  tuos  apostolos 
evangelizat,  hunc  apostclus  tuus  in  tuo  spiritu  lo- 
quens  in  tua  virtute  judicans  anathematizat.  Sic 
oravi,  et  sic  orabo  ad  te  non  ad  tua  obtinenda  :  quia 
in  finem  tendit  psalmodia  mea  pro  baereditate  coose- 
quenda,  quae  non  est  aUud,  quam  tu  ipse,  quem 
Regem,  et  Deum  habere  est  haeredem  Dei  esse,  et 
cohaeredem  Christi,  ac  proinde  nullius  indigere : 
quia  in.Rex  meus,  et  Deus  meus  plenissiroe  sufficis 
omni  te  habeiiti  Regem  et  Deum. 
*^  Yers.  4.  Quoniam  sic  ad  te  ipsum  consequendam 
orabo,  tu  exaudies  vocem  meam^  non  exspectato  roe- 
ridie,  sed  mane,  id  est  incipiente  in  me  luce  justi- 


cum  tria  nomina  ponat,  videlicet :  Dominum,  Re-  ^  ^isK ,  quando  c  nox  i  peccati  c  praecessit ,  dies  aii- 


gem,  Deum.  Dominum  nomiiiat  absoluie ,  Regem 
vero  ac  Deum  nominans  apponit  pronomen  posses- 
sivum  dicendo  :  Rex  meusj  et  Deus  meus.  Cum  enim 
if^ia  uniis  DoniLnus  oTnniuni  uim  bonorum  quam  ma- 
lomn^  sic  esi  uiius  juijev  >  ivomm  et  mortuorum, 
Tion  crnL  buic  nomlnL  aUqLiid  appanendum,  quo  si- 
^tnti(\itiir  ejtis  doniiiiatici  m  ainni  generatione,  et 
generatit>nc  indissimillterveneranda  et  metuenda. 
fies  yulcm  ^pecialiter  est  Jud^orum,  id  est  confi- 
iciUlurD  nammi  ejus,  eonim,  qtu  dicere  possunt : 
c  Lli»mtiLus  regitmc,  el  nihll  miiii  deeri t  (Psa/.  xxii, 
§)*  I  Ttegit  enim  ncxibiles,  ci  taiiquam  vas  figuU 
ir3ii{;it  inHcxtbiles.  Ttem   specintiter  dicitur  Deus 


tem(f{om.xiii,i2)  i  justificationis  appropinquavH. 

Aliter  :  Exaudies  me,  id  est  intelligere  me  fades 
esse  exaudilam  mane  iinita  hujus  mundi  nocte  in 
claro  'adventu  tuo,  quando  pro  meo  desiderio  solos 
fideles,  solos  amatores  fidei  videbo  judices  esse  hu- 
jus  mundi,  et  ipsius  quoque  diaboli,  sicut  Aposto- 
lus  tuus  loquitur.  An  c  nescitis,  quoniam  et  angelos 
judicabimus  ?  i  (/  Cor.  vi,  3.)  Tunc  in  illo  mane,  m 
illa  inchoativa  clariiate  futurae  in  a*ternum  sereni- 
tatis ,  et  serense  semperque  lucentis  xternitatis, 
quando  lux  perpetua  lucebil  sanctis  tuis,  Domine. 

Yers.  5.  In  illo  mane  •judices  illi,  perfeclis&imi 
eontemptores  mundi ,  sedebunt  super  sedes  doode- 


eorum,  quihus  pro  sua  flde  hoc  csi  hasreditarium,  ut  ,.  cim  judicantes  mundum  juste  (Luc.  xxii,  50),  a  quo 


ip»^  Dem  coritm  sil,  tion  solum  in  vita  praesenti  per- 
jE;everans  adjuiorlum,  sed  eliam  post  hanc  vitam 
tieriiificAns  pr^mium ,  quando  <  ipsi  populus  ejus 
erufil,  ei  \p^*}  rU}i\^  ciim  <n^  erii  i^orum  Deus (AfN>ca/. 
XXI,  5).  I  Dicat  ergo  Ecclesia  :  Intende  voci  me<B 
rex  meiis,  et  Deus  meus,  qui  et  in  praesenti  vita  me 
regis,  et  nihil  mihi  deerit,  et  in  futura  deificabis  et 
beatificabis  non  alio  praemio,  nisi  te  ipso.  Tu  Rex 
metis,  intende  voci  me<s  ,  intende  desiderio  meo 
aestuanti  pro  tuo  regimine,  ut  tu  solus  regnes  in  m<r, 
et  non  rcgnet  peccatum  in  meo  mortali  corpore.  Tu 
solus  Rex  habearis  in  toto  mundo,  et  sit  regnum 
tiium  Tegiium  omnium  saeculorum,  sic  implendo 
Oliiversum  mundum,  sicut  lapis  abscissus  absque 


judicati  sunt  inj4iste.  Sed  ego  Ecclesia  pro  majori 
portionc  astabo  ad  dexteram  judicanda.  Et  tonc  rt- 
debo,  quod  modo  non  video ,  et  non  videns  credo, 
quoniam  non  Deus  volens  iniquitatem  tu  es.  Videris 
nunc  velle  iniquitatem,  quia  sustines  in  Ecclesia 
tua,  in  regno  tuo  iniquos  judices ;  sed  mane,  cum 
soli  perfecti  erunt  judices,  tunc  astabo^  el  videbo, 
quoniam  non  Deus  volens  iniquitatem  tu  es. 

Vers.  6.  Neque  habitabit  juxta  te  malignus  vo- 
hintate  nocendi  plenus :  neque  tnjtuit,  quibus  dices : 
c  Esurivi,etnon  dedistis  mihi  manducare  (Ifa/lA.  xxv, 
42),  I  permanebunt  ante  oculos  tuos.  Statim  enim^ 
ut  tu  dices  :  c  Discedite  a  me  maledicti  iii  iguem 
xternum,  non  pcrmancbunt  ante  oculos  tuos  (Mattk^ 


6a5  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  -  PSAL.  V.  m 

XIV,  41),  I  quia  c  ibunl  in  snpplicium  aeternum.  A  nuncEcclcsia  de  gentili  populo  cont ersa  in  secom- 


{ibid.,  46)  i  Vere  non  Deus  volen$  iniquilatem  tu  e$. 
Vees.  7.  Quoniam  odisti  omnes,  qui  operantur  ini- 
guitaum,  c  Dilexisti  justitiam,  et  odisti  iniquila- 
tem  {Psal.  xliv,  8).i  Odisti  omnes,  qui  operantur 
iniquitatem  :  non  eos,  qui  operati  sunt,  et  jam  poe- 
nitet  eos,  verum  eos,  qui  operantur  industriose,  qui 
(^rrupti  sunt  in  studiis  suis  {Psal.  xiii,  1),  quia 
siudiose  peccant,  et  peccatum  sic  amant,  ut  velint 
aut  lil)enter  peccare,  aut  impune  peccasse.  Poeni- 
tentes  autem,  qui  nec  volunt  peccare,  nec  impune 
peccasse  (puniunt  enim  peccata  sua  in  se)  non 
8unt  maligni,  quia  nolunt  peccare,  nec  injusti^  quia 
nolunt  peccatum  suum  praeteritum  remanere  impu- 
nituin,  nec  jam  operantur  iniquitatemf  sed  aequita- 


pleta,  et  adlmc  impleuda  recognoscit,  quae  nnntios^ 
veri  Jesu  recepit,  eosque  in  solario  memoriae,  vel 
mentis  suae  abscondit.  Quos  illa  verissime  ad  Jesum 
reversos  dicit,  licet  eos  babeat  apud  se  abscondi- 
tos  :  quia  sancti  apostoli  primi  salutis  nostrae  nun- 
tii  sic  reversi  ad  Christum  regnant  cum  illo,  ui 
nobis  adsint  fldeli  palrocinio.  Magna  ergo  veritas 
praesignificata  est  in  verbis  Rahab  meretricis  nun- 
tios  a  se  abiisse  dicentis,  et  eos  apud  se  relinentis. 
Nam  et  apostoli  a  nobis,  ut  diximus,  recesserunt, 
et  tamen  sunt  nobiscum  per  corpora  sua,  quae  in 
pace  sepulta  sunt  nobiscum,  per  suae  conversatio- 
nis  exeroplum,  per  suae  fidei  corapendiosum  sym- 
bolum,  per  scripta  doctrinarum  suarum,  per  prae- 


tem,  puniendo  in  se  suam  iniquitatem,  nec  loquun-  ^  sentiam  suorum  beneficiorum.  Absit  ergo,  ut  illis 


ftcr  mendacium  excusando  peccatum  suum,  sed  (o- 
quuntur  veritatem  confitendo  suam  iniquilatem. 

Tu  autem  justus  judex  perdes  omnes^  qui  loquun- 
turmendacium  defendendo,  vel  excusando  pecca- 
tum  suum,  vel  etiam  fallendo  proximum  suum, 
aliud  habendo  in  ore,aliudincorde,vel,quodestpe- 
jus,  mendaciis  omnibus  contradicendo  veritalis  testi- 
monio,  quod  exprcssum  est  in  Scripturis  veritatis, 
quod  haereticorum  est  proprium.Tu  perdes  non  om- 
nes,  ^t  iocuti  sunt  mendadum,  sed  qui  loquuntur 
mendacium :  qui  habent  in  ore,  vel  corde  menda- 
eium^  non  qui  aliquando  habuerunt,  sed  c  in  ore  eo- 
rum  non  est  inventum  mendacium  {Apoc,  xiv,  5).  i 


dictis  assignemus  mendacium,  in  quibus  magnum 
fuit  veritatis  praeconium. 

Item  de  illo  facto  evangelico,  ubi  se  Dominus 
finxit  longius  ire,  putant  aliqui  etiam  perfectis  li- 
cere  falsum  aliquod  fingere.  Quod  non  ita  est.  Ni- 
hil  enim  falsum  Dominus  finxit,  sedquia  fingere  di- 
cimus  componere,  c  unde,  et  coropositores  luti  di- 
cuntur  figuli :  talem  se  finxit,  et  composuit  disci- 
pulis  exterius,  qualis  apud  illos  erat  interius  (27).  i 
Nihil  egit  veritas  pro  duplicitate,  sed  per  omnia 
suam  tenuit  simplicitatem,  talem  se  discipulis  ex- 
hibendo,  videlicet  peregrinum  et  longius  iturum, 
qualis  erat  in  cordibus  ipsorum,  quibus  illud  et 


Suiit,  qui  putant,  aliqua  dc  causa  utile  meuda-  q  amor    fecerat    propinquum ,  el   diffidentia  igiio- 


dum,  et  sanctis  aliquando  conci^.ssum  dicere  fal- 
sam  exemplo  Jacob,  qui  se  mentitus  est  esse  pri- 
mogenitum  filium  Esau.  Quibus  respondemus,  non 
esse  mendacium^  quando  In  diclo  aut  facto  signifi- 
catur  verum.  Jacob  autem  spiritu  propheiiae  illu- 
roinatus,  dictis  et  factis  figurativis  praesignavit  ve- 
ritatem  de  reprubatione  Judaici,  et  electione  gen- 
Ulis  populi.  Unde  non  fuit  mendacium,  quod  dixit, 
et  fccit :  quia  veritaiem  significavit.  ; 

Similiter  per  mendacia  obstetricum  in  i£gypto, 
quae  laudantur,  putant  aliqui  aliquando  magnam 
utilitatem  valere  ad  excusationem  alicujus'  menda- 
cii.  Sed  animadvertendum  est  eas  remuneralas,  et 
laudatas  pro  beneficio  parvulis  Hebraeorum  exhibito. 


tum.  Et  revera  nisi  illum  invitassent,  non  eis 
fuisset  in  fractioue  panis  recognilus ,  sed  per- 
roansisset  incognitus ,  et  hoc  esset  recessisse 
longius.  Imitemur  ergo  veritatem,  teneamus  per 
omnia  simplicitatem,  et  si  nos  fingamus,  vel  com- 
ponamus  ad  aliquid  faciendum,  verbi  gratia  ad 
longius  eundum,  nisi  nobis  in  via  fucrit  oblatum 
hospitium,  ita  sit,  ut  fingimus  :  quia  tali  tlctione 
mendaces  non  erimus,  quando  iilud,  quod  fingimns, 
in  voluntate  habemus,  nisi  forte  iuterveniat  even- 
tus,  vel  quem  praecogitamus,  vel  alius  impraeme- 
ditatus,  quo  interveniente  libere  mutamus  consi- 
lium,  nec  tamen  incurrimus  mendacium,  quod  in 
8oIa  duplicitate  cordis  invenitur,  quando  in  corde. 


non  pro  mendacio,  quod  Pharaoni  fecerunt,  non  d  et  corde  quis  loquiiur,  uude  audiens  decipiatur. 


quia  parvulos  Hebraeorum,  sed  quia  se  interfici  ti- 
muerunt,  quibus  si  non  accidisset  mendacium,  longe 
amplius  fuisset  remuneratum  beneficium.  Martyres 
quippe  fuissent  effectae,  si  veritate  indicata  pro  sal- 
vatione  infantum  Hebraeorum  a  Pharaone  fuissent 
Interfectae.  Non  itaque  illis  per  mendacium  acces- 
sit,  sed  multum  decessit  in  praemio,  quod  illis  pa- 
rabatur  non  pro  mendacio,  sed  pro  beneficio. 

Facta  et  dicta  Rahab  meretricis  uuntios  Josue 
abscondentis,  et  eos  mendacio  protegentis  conferre 
possumus  cum  dictis,  et  factis  propheticis  Jacob, 
qu%  supra  memoravimus.  Nam  et  ipsa  licet  men- 
tiens  veritatem  praefiguravit,  et  significavit,  quam 

(i7)  S.  Grcgorius  MagnuS;  hom.  23  in  Evang. 


Taliter  quis  menliens  recte  perdetur,  quoniam  a 
veritate,  quae  habet  solidum  esse,  diveriit  ad  men' 
dacium,  quod  est  inane  «figmentum,  non  habeps 
existentis  rei  fundamentum.  Unde  in  Apocalypsi 
c  mendacium  i  dicitur  c  Puteus  abyssi  {Apoc.  ix, 
2),  »  hoc  est  puteus  carens  fundo,  quia,  ut  diximus  : 
mendacium  caret  fundamento,  et  ideo  in  perditionem 
demergetur,  nec  ab  ullo  fundamenlo  fulcietur,  cu- 
jus  in  ore  mcnc/flcium  invenietur.  Uiide  legitur  de 
sanclis  :  c  in  ore  ipsorum  non  est  inventum  men- 
dacium;  siue  macula  suntante  thronum  Dei  {Apoc. 
XIV,  5).  >  Jn  ore,  inquit,  ipsorum  non  est  inven- 
tum  mendacium,  et  si  fuit  aliquando  in  ore  ipsor^ 


695  GERHOHI  PRiEPOSlTI  RCICITERSPERG.  696 

ruin,  tamen  non  est  iUic  inventum,  quod  aut  cba-  A  est :  quia  et  in  bonis  castitas  animi  pudfdtia  corpo- 


ritas  operuit,  uimendacinm  obstetricum  in  iEgypto, 
et  mendacium  Rahab  meretricis ,  aut  significatio 
veritatis  excusavit,  ut  mendacium  Jacob,  aut  certe 
poenil^tia  expurgavit,  ut  mendacium  Petri  aposto- 
li  post  mendaciuni  flentis  amare.  Quorum  vero  in 
ore  invenitur  mendacium,  timeant  quod  dicitur  : 
Perdes  omnes  qui  loquunlur  mendacium.  Licet  ta* 
men  sanctis  verum  tacere,  ac  celare,  quibus  non 
licet  faUum  dicere.  Nam  et  ipse  Dominus  i  mulia,  > 
inquit,  c  habeo  vobis  dicere,  sed  non  potestis  por- 
tare  modo  (Joan,  xvi,  12).  >  Ut  autem  lucidius  vi- 
deatur,  quam  caute  ab  omni  mendacio  sit  cavendum, 
de  beati  Patris  Augustini  sententiis  quaedam  hic 
excerpta  ponemus,  quibus,  etsi  taediosum  lectorem 


rali,  et  in  malis  id,  quod  ipsi  facimus,  eo,  quod  fieri 
sinimus,  majusest. 

€  In  bisautem  octo  generibus  tanto  quisque  roinnft 
peccat,  cum  mentitur,  quanto  emergit  ad  octavum. 
Tanto  amplius,  quanto  mergitur  ad  primum.  Quis- 
quis  autem  esse  aliquod  genus  mendacii,  quod  pec- 
catum  non  sit,  putaverit,  decipiet  seipsum  turpiter, 
cum  bonestum  se  deceplorem  arbitratur  aliorum.  > 

Idem  :  (28*)  c  Mendacium  est  falsa  significatio  cnm 
voluntate  fallendi.»  Item  :  (29)  cFaciat  homoetiam 
pro  temporali  hominum  salute,  quod  potest,  cum 
autem  ad  hoc  ventum  fuerit,  ut  tali  saluti  consulere 
non  peccando  non  possit,  jam  seexistimet  non  ha- 
bere,  quod  faciat,  quando  id  reliquum  esse  per- 


forte  gravemus,  tamen  studioso  lectori  de  quaestio-  ^  spexerit,  quod  non  recte  faciat.  > 


nibus  mendaciorum  satisfieri  credimus,  et  cupimus. 

Augustinus  in  libro  Demendacio  (27*)  :  t  Primum 
est  capitale  mendacium,  longeque  fugiendum,  quod 
lit  in  doctrina  religionis,  ad  quod  mendacium  nulla 
conditione  quisquam  debet  adduci.  Secundum,  ut 
aliquem  l;£dat  injuste,  quod  ule  est,  ut  nuUi  prosit» 
et  obsil  alicui.  Tertium,  quod  ita  prodest  alteri,  ut 
obsit  alteri,  quamvis  non  ad  immunditiam  obsit 
corporalem.  Quartum  sola  mentiendi  fallendique 
Ubidine,  quod  mirum  mendacium  est.  Quiutum, 
quod  fit  ad  placendjum  cupiditate  de  suaviloquio. 
His  omnibus  penitus  evitaUs,  atque  rejectis,  sequi- 
tur.  Sextum  genus,  quod  nulli  obest,  et  prodest 
aUcui  in  temporalium  rerum  commodo  :  velut  si  n 
quispiam  pecuniamalicujus  injuste  toUendam  sciens 
ubi  sit,  nescire  se  menUatur.  Septimum,  quod  nuUi 
obest,  et  prodest  alicui  ad  tuendam  vitam,  velut  si 
nolens  hominem  quaesitum  prodere  menUatur. 
OcUivum  est  genus  mendacii,  quod  et  uuUi  obest, 
et  ad  hoc  prodest,  ut  ab  immundiUa  corporali  ali- 
quem  tuealur. 

f  Non  (28)  igitur  mentiendum  est  in]  doctrina 
pielaUs,  quod  roagnum  scelus  est,  et  primum 
genus  est  detestabilis  mendacii.  Non  est  men- 
tiendum  secundo  genere,  quia  uuUi  facienda  est  in- 
juria.  Non  est  mentiendum  tertio  genere  :  quia  nulli 
cum  alterius  injuria  consulendum  est.  Non  est 
menliendum  quarto  genere  propler  roendacii  libidi- 
nem,  qu»  per  seipsam  viUosa  est.  Non  est  men- 
tiendum  quinto  genere  :  quia  nec  ipsa  veriias  fine 
placendi  hominibus  enuntianda  est :  quanto  minus 
mendacium,  quod  per  seipsum,  quia  mendacium 
est,  ulique  turpo  est.  Non  est  mentiendum  sexto 
genere.  Neque  enim  recte  eUam  testimonii  veritas 
pro  cujusquam  temporali  commodo,  ac  salute  cor- 
rompitur.  Ad  sempiternam  vero  salutem  nuUus  est 
ducendus  opitulante  genere  mendacio.  Neque  se- 
pUmo  genere  menUendum  est :  non  enim  cujus- 
quam  commoditas,  aut  salus  temporalis  veriiati 
praeferenda  est.  Neque  octavo  genere  mentiendum 

(27-)  Cap.  U. 

(28)  Ibid.,  cap.  21. 

(28*)  Lib.  contra  Mendac,  cap.  12. 


Idem  de  verbis  ApostoU  :  c  Cum  vcro  humilita- 
Us  causa  menliris,  etsi  non  eras  peccator  anti- 
quam  menUreris,  mentiendo  efliceris,  quod  evita- 
ras.  Veritas  in  te  uon  est,  nisi  te  ita  dixeris  pec- 
catorem,  ut  eUam  esse  cognoscas«  Yeritas  autem 
ipsa  est,  ut,  quod  es,  dicas.  Nam  quomodo  est  hu* 
mUitas,  ubi  regnat  falsitas?  > 

Idem  in  quinto  psalmo :  c  Ne  quis  arbitretor  per- 
fectum,  et  spiritualem  hominem  pro  ista  temporali 
vita,  in  cujus  roorte  non  occidituranima  sive  sua, 
sive  aUerius,deberementiri.  Sed  quoniam  aliod  est 
menUri,aUud  estverum  occultare  (siquidem  aliud  est 
falsum  dicere,  aliud  verura  tacere)  si  quis  forte  vel 
ad  istam  visibilem  mortem  non  vult  hominem  pro- 
dere,  paratus  esse  debet  verum  occultare,  non  fal- 
sum  diccre,  ut  neque  prodat,  neque  menUatur,  nec 
occidat  animam  suam  pro  corpore  alterius.  > 

Idem  :  (50)  c  Duo  sunt  genera  mendaciorum,  in 
quibus  non  magna  culpa  est,  sed  tamen  non  sine 
culpa  :  cum  aut  jocamur,  aut  pro  uUIitate  proximi 
mentimur.  lUud  primum  in  jocando,  idco  non  est 
perniciosum,  quia  non  fallit.  Novit  enim  ille,  coi 
dicitur,  joci  causa  esse  dictum.  Secundum  autem 
ideo  mitius  est,  quia  reUnet  nonnullam  bencvolen- 
tiam.  Illud  vero  in  quo  non  est  duplex  cor,  neque 
mendacium  quidem  dicendum  est,  tanquam  verbi 
graUa  si  cui  gladius  commodetur,  et  promitUt  se 
redditurum,  cum  ille,  qui  commodavit  poposcerit, 
D  et  si  torte  gladium  snum  repetat,  furens,  manife- 
stum  est,  non  esse  reddendum,  ne  vel  se  occidat, 
vel  alios,  donec  ei  sanitas  restituatur.  lUc  ideo  non 
est  duplex  cor,  quia  iUe,  cui  commodatus  est  gla- 
dius,  cum  proraittebat  se  redditurum  poscenU,  non 
cogitabat  furentem  posse  repetere.  Manifestum  est, 
non  esse  culpandum  aliquandoverum  tacere.  Falsum 
autem  dicere  non  invenitur  concessum  sanctis.  > 

Idem  de  eodem  :  (31)  c  Nemo  sane  mentiensjudi- 
candus  est,  qui  dicit  falsum,  qnod  putat  verum, 
quando  (quantum  in  ipso  esl)  non  failit  ipse,  sed 
faUitur.  Non  itaque  mendacii,  sed  temcritaUs  ar- 

(29)Ibid.,c.  17. 

(50)  In  hunc  psal.  num.  i. 

(5!)  In  Enchirid.  cap.  18 


€57  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  I.  — PSAL.  V.  698 

guendus  est,  qui  falsa  lucautus  credit,  ac  pro  ve-  A  (Ephes.  vi,  i4);   i  quia  videlicei  vcritaiis  i  jusliiia 


ris  babet,  poliusque  e  conti-ario,  quanlum  in  ipso 
est,  ille  menlitur,  qui  dicit  vcrum,  quod  putat  fal- 
sum.  Quantum  enim  ad  animum  ejus  attinet,  quia 
noo,  quod  sentit,  hoc  dicit,  non  verum  dicit,  quam- 
vis  verum  invenitur  esse,  quod  dicit :  nec  ullo  modo 
liber  est  a  mendacio,  qui  ore  nesciens  verum  lo- 
quitur,  sciens  aulem  voiuntate  mentitur.  > 

Idem  :  (32)  c  In  ipsarum  consideratione  rerura, 
quae  dicuntur,  tantum  interest,  qua  in  re  quisque 
fallatur,  sive  mentialur,  ut  cura  falli,  quam  roen- 
liri  minus  sit  malum,  quantuin  perlinet  ad  tiomi- 
nis  voluntatem,  lamen  longe  sit  tolerabilius  in  bis, 
qua  a  religione  sunt  sejuncta,  mentiri,  quam  in 
his,  sine  quorum  fide,  vel  notitia  Deus  coli  non  po- 
test,  falli.  > 

Idem  :  (53)  <  Homo  non  solum  quando  scit  ipse, 
quod  verum  sit,  <;ed  et  quando  ipse  errat,  et  falli-^ 
tur,  sicut  bomo,  hoc  debet  loqui,  quod  animo  ge- 
rit,  sive  iliud  verum  sit,  sive  puietur  et  non  sit. 
Omnis  autem,  qui  mentitur,  contra  id,  quod  animo 
sentit,  loquitur  volunlate  fallendi.  > 

Ofliciosa  vero  mendacia,  qux  fiunt  non  voluntate 
fallendi,  sed  consulendi,  ncc  flunt  pro  malitia,  sed 
pro  !)ene?o!entia,  dicit  quidam  (34)  non  nirois  exse- 
crabilia,  quia  qui  nonnisi  sic  mentiuntur,  merebun- 
tor,  ut  aiunt,  aliquando  ab  omni  mendacio  liberari. 
Terumtamen  etiam  in  his  consuetudo  meniiendi 
^t  valdepericulosa,  quia  facile  inducit  ad  ncquiora 
roendacia.  Est  ergo  tutissimum  Christiano  ab  omni 


cingulum  lumborum,  et  fides  >  vcritatis  «  cincto- 
rium  est  renum  (ha.  \i,  5),  >  quo  nimirum  cin- 
gulo,  sive  cinctorio  veritatis  pcr  mendacium  ser- 
penti  creditum  penitus  aniisso,  parentes  nostri  ad 
mutuam  turpitudincm  pecualiter  concitati  fecerunt 
sibi  perizomata  de  foliis  fragilibus  :  et  eos  adhuc 
imitatur  genus  humanuin  de  ipsis  propagatum,  quo- 
ties  turpia  sua  tegit  falsitate  vcrborum  inanium 
veritatis  fructu  carentium. 

Christus  autem  ait :  t  Ego  sum  via,  verilas,  el 
vila  (Joan.  xiv,  6);  >  ut  si  volumus  ilii  adlixrere, 
caveamus  erronea  diverticula,  quae  ducunt  per  avia. 
Caveamus  mendacia,  quibus  non  est  veritas  amica. 
Caveamus  a  morte  peccatorum  pessima,  ut  viva- 
^  mus  recta  et  vera  vita.  Subtilizent  quantum  vo- 
lunt,  qui  mendacia  quaedam  excusabiiia  dicunt  : 
apostoli  Pauli  sinceram  doctrinam  fermentare  noii 
possuut,  qui  cum  dixisset  :  <  Renovamini  spiritu 
mentis  vestrae,  et  induite  novum  horoinem,  qui  se« 
cunduro  Deum  creatus  est  in  justilia,  et  sanctitate 
verilatis  {Ephes.  iv,  23,  24),  >  consequcnter  adjun- 
xit  :  <  Propter  quod  deponentes  mendacium  Ioqui<> 
mini  veritatem  unusquisque  cum  proximo  suo  {ibid., 
25) ;  >  quasi  dixisset  :  Haec  est  justitia,  et  san- 
ctitas  veritaiis,  ut  veritatem  et  corde  tcneatis,  et 
ore  loquamini  :  <  Quoniam,  ait,  sumus  invicem 
roerobra  (ibid.).  >  Nunquid  Paulus  praecipiens,  ut 
veritatem  loquamur,  indulget  mendacia  jocosa,  vel 
quse  videntur  benigna?  Minime.  Nam  si  acciderint 


penitus  abstinere,  atque  cavere  meudacio,  propler  ^  hujusmodi  mendacia  viro  verilatis  aroico,  potius 


illud,  quod  scribitur  :  Perdes  omnesy  qui  loquuntur 
mendacium.  Novi  ego  qunmdam  virgincm  Deo  devo- 
tam,  quse,  cum  pro  quadaoi  ancilla  iila,  quam  do- 
mina  sua  verberibus  castigare  voluit,  sic  interces- 
sisset,  ut  verbis  suis  benigna  mendacia  qusedaro  in- 
tersereret,  nocte  insecuta  vidit  beatam  Felicitatem 
septero  filiorum  matrem,  se  in  visione  duriler  incre- 
pantem  pro  factis  mendnciis  quantumvis  levibus. 
Cui  et  hoc  vehementer  ad  poenilentiam  indixit,  ut 
sicut  corpus  ab  omni  genere  fornicalionum,  sic 
animam  custodiret  ab  oroni  genere  roendaciorum, 
eo  quod  mendaciuro,  per  quod  prlma  femina  fuit 
corrupta,  in  mente  sic  animas  castas  devirginaret. 


flctu,  et  poenitentia  sunt  abolenda,  quam  excusan- 
da,  vel  defendenda.  Licet  enim  venialia  videantur 
talia  mendacia,  tamen  si  defendantur  fieri  absque 
omni  culpa,  et  in  ipsa  horum  defensione  talis  con- 
trahitur  culpa,  et  tale  fit  mendacium,  de  quo  veris- 
sime  dici  conveniat  :  Perdes  omnes,  qui  loquunlur 
mendacium;  quia  inter  cxtera  mendacia  magis  est 
exsecrabile  mendaciuro,  quando  <  ad  excusandas 
excusationes  in  pcccatis  (Psal.  cxl,  4)  >  roendaci- 
ter  excusatur,  vel  defenditur  roendacium,  vel  aliud 
indubitabile  peccatum  propheticis,  apostolicis,  et 
evangelicis  doctrinis  prohibitum.  Propheta  namque 
dicit  :  <  Maledictum,  etroendaciuro,  et  homicidium 


sicut  fornicatio  corpus.  Non  hsec  visio  inter  vnna  [>  inundaverunt,  et  sanguis  sanguinem  tetigit  (Ose. 


fiomnia  deputanda  est,  quia  verilati  scriptse  satis 
concordat,  cujus  testimonio  consiat,  iiuiiquam  fuissc 
|>ecuali  corruptioni  obnoxia  corpora  humana,  si  a 
patrc  mendacii  non  fuissent  falsilale  corrupti  pa- 
rentcs  nostri.  Sed  quia  homo,  cuin  in  iionore  es- 
set,  verilatem  non  intellexit,  nec  veritati  adhxsit, 
quaiido  mendacium  serpcntis  recepit,  post  roentem 
falsitate  corrupfam  corruplioni  quoque  carnali  sub- 
ditus  <  comparatus  est  jumentis  insipientibus,  et 
similis  factus  est  illis  (Psal.  XLviii,  13).  »  Unde 
Apostolus,  cum  nos  ad  castilatem  informaret,  ait : 
f  State  ergo  succincli  lumbos  vestros  in  verilate, 

(52)  Ibid.  post  pauca. 
(33)  Ibid.,  cap.  22. 


IV,  2).  >  Ecce,  qui  mendacium  et  homicidium  con- 
junxit,  sequaliter  utrumque  detestatus  est.  Qualiter 
vero  litteraj  apostolica  mendaciuro  prohibeant,  suf- 
ficiant,  quse  jam  dixirous. 

Doroinus  vero  in  Evangelio  sic  docet  loqui  sim- 
plicem  veritatem,  ut  <  sit  oronis  sermo  >  noster, 
t  est,  est,  non,  non  (Matlh.  v,  57) ;  >  qood  ita  de- 
corum  simpliciter  observatur,  si,  cum  affirmatio  est 
in  corde,  sit  eliam  in  ore;  quia  hoc  est  geminum 
€s(,  cum,  quod  in  corde  est,  id  etiam  in  ore  esti 
Item  si  negaiio  in  cord«,  sit  etiani  in  ore,  pcr  non^ 
et  non  expressa,  ne  pariter  est,  et  non  sint  apud  nos 

(31)  S.  Augusl.  in  huiic  psal.  num.  7. 


GERHOHI  PRi£POSlTl  REIGHERSPERC. 


700 


repugDanlia  sibi,  dum  os  conlradicit  cordi.  Domi-  A  ianguimm,  ei  dolosum.  Et  maYignns  (jnidcm  non 


nus  enim  Jesus  Ghristus  non  erat  est,  et  non^  sed 
e$t  in  illo  fuit  :  quia  foris  loquebatur,  quod  intus 
habuit.  c  Non  sic  impii,  non  sic  (Psal.  i,  5).>  Unde 
ab  illo  sunt  reprobati,  ubi  dicit  :  c  Quomodo  pole- 
stis  kona  loqui,  cum  sitis  mali?  >  (Mattli.  xii,  54.) 
liem  :  c  Quid,  i  ait,  c  vocatis  meDomine,  Domine, 
et  non  facitis,  quae  dico  ?  >  (Luc,  vi,  46.)  Sufficiant 
nunc  ista  contra  mendacium  Teritatis  testimonia. 
Persequamur  castera. 

Yers.  8.  Virum  tanguinum^  id  est  homicidaroy 
quem  supra  diximus  injustum,  et  virum  dolotum^ 
qui  videlicet,  cum  sit  iniquus,  Loquitur  mendacium^ 
quo  simulat  se  bonum,  hunc  talem  abominabitur^ 
id  est  exhaereditabit  Dominus^  quia  cum  esset  vir 


habitabit  juxta  (c,  Deus^  et  potesttamen  videriquasi 
a  longe,  ut  visus  est  ille  dives  in  infemo  ab  Abra- 
ham,  et  ille  c  vidit  Abraham  »  longe,  et  Lazanim 
in  sinu  ejus  (Luc.  xvi,  23).  i  Iniqui  autem  non  per- 
manebunt  ante  oculos  tuos  vel  tuorum,  quia  toUetar 
impius  ne  videat  gloriam  Dei.  Odisti  etiam  omnes 
qui  operantur  iniquitatem^  quia  tu  es  Rex  justus, 
qui  dilexisti  semper  justitiam,  et  udisti  iniqnita^ 
tem,  quam  quia  illi  dilexerunt,  amuias  suas  pro- 
prias  oderunt,  et  ideo  in  odio  tuo,  Deus^  pemwne^ 
bunt.  Et  illos  quidem  satis  acriter  odisti,  acrius  aa- 
tem  et  terribilius  perdes  ha^reticos,  et  omnes^  qui 
loquuntur  mendactum.  Sed  virum  sanguinum^  et 
dolosum ,  virum  divinae  charitati,  et  veritati  om- 


sanguinumf  et  dolosus,  malo  et  infelici  omine  se  ^  nino  contrarium  Dominus  non  solum  odit,  et  per- 


quasi  haeredem  honorari  voluit  in  regimine  super 
Ecclesiam  praesumplo,  ideo  erit  abominabilis  pro- 
ptcr  malum  omen.  Vel  abominabitur  cum  DominuSy 
cum  nec  inter  homines  erit  illi  locus,  qui  se  in  tem- 
plo  Dei  non  solum  supra  homines  extulit,  sed  et 
c  supra  omne,  quod  dicitur  Deus,  aut  quod  colitur 
(//  Tliess.  II,  4).  I  Propria  est  enim  haec  descriptio 
Antichristi,  et  cujusque  sui  mcmbri,  vir  sanguinum^ 
ct  dolosus,  quia  post  manifestos  tyrannos,  ac  mar- 
tyrum  tortores  tyrannomm  satellites,  qui  erant  viri 
sanguinum,  maligni,  iniqui,  operantes  iniquitatem^ 
et  post  haereticos  loquentes  mendacium,  de  quibus 
jam  dictum  est,  isle  vir  sanguirtum,  et  dolosus  ex 


lyrannorum  viAIentia  vir  sanguinum,  et  haeretico-  ^*  i,  3) ;  i  quia 

r  I     I  •  J     I  .        •      »    !!•     •.  *         .       ^  !••  • 


dit,  sed  etiam  abominabitur,  et  in  aeternum  deiesta- 
bitur. 

Ego  autem  sponsa  tua,  redempta  tua,  columha 
tua,  non  excludar  ab  hcereditate,  sed  introibo  in  d«- 
mum  tuam  cum  nobili  prole  mea  :  Introibo  non  qua- 
licunque  introitu,  sed,  quali  solet  introduci  sponsa 
legitima  in  domum  viri  sui,  ut  sit  haereditatis  com- 
pos  ipsa  cum  filiis  legitimis  nunquam  a  domo  eji- 
cienda,  sicut  ejicitur  ancilla,  et  fllius  ejus  :  venim 
in  ea  sic  maneat,  ut  etiam  cuncta  cellaria  domus 
hujus  possideat  una  cum  sponso  rege  sempiterDO, 
de  quo  dicit  nunc  in  spe,  tunc  autem  dicere  pote- 
rit  in  re  :  c  Introduxit  me  Rex  in  cellaria  sua  {Cant. 
deliciis  cellariorum  istorum  fmetur 


Tum  fraudulentia  dolosus  recte  iutelligitur  Anti- 
christtts.  c  Et  nunc  Antichristi  multi  sunt  (/  J(mn. 
II,  iS),  I  ait  Joannes  aposlolut,  intendens  ad  bo- 
ram  novissimam,  quam  si  tempore  suo  Joannes 
dixit  imminere  pro  nimia  ejus  vicinitate,  multo 
magis  nos  eam  nunc  imminere  cernimus,  qui  An- 
lichristos  multos  videmus  viros  safi<jrtitittim  propter 
violentiam  tyrannicam,  et  dolosos  propter  fraudu- 
lentiam  haereticam,  et  Simoniacam,  qua  gemina 
impietate  sic  abutuntur  Ghristi  haereditate,  ut  etsi 
n^n  verbis,  tamen  rebus  dicant :  c  Haereditate  pos- 
side^mus  sanctuarium  Dei  (Psal.  lxxxii,  i3);  > 
quia  non  aliter  possident,  ac  vendunt  Ecclesias, 
quam  si  eorum  sit  propria  haereditas,  confidentes 


aeternaliter  in  sponso,  et  per  sponsum  suum.  Igitor 

ego  5j>f>Tisa  intrcibo,  min  quidt^m  tn  juslilia  opemm 
meorum,  sed  in  nmttiindme  miterkordiiE  twB^  Bex 
tnvm^et  Dem  meui^  quia  niisericorditerpravenisti, 
ul  bona  vcUem,  et  miiverlcordia  Iwa  ^ubsecuta  est 
ine^  no  a  br>na  voluntalCr  quam  a  i^  $ponso  meo 
cotkcepi,  deJlcerem,  sed  semper  de  die  in  diem  pro- 
Iji-crem  vei  bona  ilevote  operando,  \el  ca  cum  ope- 
rari  uon  possem,  dovoiius  ;ititandn  ciiam  in  aliis, 
quorum  opera  prjecellct^ant  operibiis  meis.  Ideo 
lu^edoums  exspceio,  et  spero  inlraitum, 

Sed  nunc  anlc  jauuam  quasi  exeubando,  adorabo 
ad  lewplum  ntmctti  fii  tuum.  Sic  quondaui  Judaei,  abi- 
ciiiique  lcrrarum  eranlt  versus  lemplTini  luum  visi- 


in  sua  pariter  et  violentia,  et  fraudulentia,  quod  D  bilc  orabanl,  ct  adorabam.  Sic  efjo  invisibile  san- 

cluarium»  invi,^ibile  lempUim,  videlieel  hominem 
i^iiper  outata  ovaltatnTUi  ar  M^  divinitaiis  plenitu- 
diite  dedicalum  in  supcrua  ierusalein  venerabor 
Hdoratulo,  non  saUim  ad  Deum,  qui  csl  tn  ipso  tem- 
plii^  sed  (idorabo  ad  ipsuin  ti.'mptttrtK  Adorabo  ipsum 
templumy  quia  in  homine  illo,  in  templo  illo  sic  ba- 
bitat  Detis,  ut  sit  Homo-Deus.  Adorabo  igitur  ad  \\- 
lud  templum  sanctum  desiderando,  sanctificari  per 
ipsum,  in  ipso,  ad  ipsum  :  sicut  sanctificantur  sa- 
cerdoies  in  templo,  ad  templum  per  pontificem.  Sed 
quia  in  hoc  templo,  qui  est  pontifex,  ipse  ost  et 
templum;  adorabo  ad  templum  sanctum  sancli- 
ficari  opians  in  ipso ,  pcr  ipsum ,  ad  ipsum.  Ve- 
ruin  quia  inulta  sunt  impedimcnta,   mult^e  synt 


contra  eos  nulla  valeat  potestas  judiciaria.  Sed  ta- 
men  Dominus  abominabitur  talem  virum  sangui^ 
num,  et  dolosu.m,  ejiciens  illum  quandoque  de  sua 
haereditale^  ac  dcstruens  illum  illuslrationc  sui  ad- 
ventus. 

Notanda  est  hic  diflerentia  nominum,  et  verbo- 
rum  gradatim  sui  sensus  poiidere,  reatus,  et  dam» 
nationis  augmenta  exprimentium.  Primum  posuit 
nialignos  in  sua  videlicet  volunlate  nocivos.  Deinde 
posuit  injustos  opere  malo  propter  utilitatem  suam 
nocivos.  Deinde  operantes  iniquiiatem,  id  est,  in 
opere  malo  non  tam  suam  utilitatem,  quam  ipsam 
diligentes  iniquitatrm.  Post  notavit  h;ercticos  pro 
§uo  mcndacio  perdciidos.  Ad  uUimum  pobuit  virum 


701 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 


PARS  I.  —  PSAL.  V 


702 


inimleoruin  insidi»  circa  Tiam,  quse  ducit  ad  lem-  A  tia  eos  accusante,  propriis  cogitationibus  suis  eos 


plum. 

Vers  9.  Domine,  tu  ipsc,  qui  es  templumy  Rex 
ttttftff ,  et  Deus  meus ,  deduc  me  in  justitia  tua,  quae 
differt  a  justitia  hominum :  quia  bominum  justitia 
est  reddere  bona  pro  bonis,  et  mala  pro  m^lis.  Tua 
Tcro  tsijuBtitia  primitus  pro  malisreddere  bona,  pro 
quibus  bonis  reddas  bona  meliora,  et  majora ;  Yerbi 
gratia  pro  peccatis  reddis  poenitentiam,  pro  ipsa  poe- 
nitentia  malorum  reddis  opera  virtutum,  pro  qui- 
bas  tandemdabis  te  ipsum.  Deduc  ergo  me  in  hac 
iua  justitia  propter  inimicos  meos,  et  tuos,  quorum 
qiiia  mihi  tecum  sunt  communes  inimicitiae,  sit  mihi 
contra  eorum  violentias,  et  insidias  tutamen  dedu- 
ctionis  toae  in  via  juslitia^  tuae.  A  quibus  ne  aliquan- 


arguentibus.  Yel  decidant  a  cogitationibus  suis,  ut 
mala,  quse  cogitant,  ad  effectus  malitiae  pcrducere 
non  valcant. 

Secundum  multitudinem  impietatum  eorum  expeUe 
m,  quoniam  irritaverunt  te^  Domine.  Tu  secundum 
multitudinem  impietatum  suarum  expulisti  quondam 
Judaeos  ab  haereditate  pervasa  tollens  eis  regnum, 
et  sacerdotium,  et  locum,  et  gentem  propter  san- 
guiuem  prophetarum,  et  tuum  quoque  sanguinem, 
de  quo  dixerant :  cSanguis  ejus  super  nos,  et  super 
filios  nostros  {Matth.  xxvji,  25).  >  Unde  justo  jndi- 
cio  tuo  venit  super  eos  comnis  sanguis  justus  a  san- 
guine  Abel  usque  ad  sanguinem  Zachariae  {Matth. 
xxiii,35),  >  ut  merito  expellerentur  a  pervasa,  et  in- 


do  patiar  vera  opprobria,  Dirige  in  conspectu  (tio,  ^  juste  possessa  haereditate,  dum  abuterenturjudicia 


qui  non  ralleris,  viam  meam^  conversationem  meam, 
ut  non  sit  lorta,  sed  in  via  rectitudinis  directa. 

Aliqui  libri  habent :  Dirige  in  conspectu  meo  viam 
tJarn,  id  est :  dirige  in  conspectu  meo,  in  mea  con- 
scientia,ubi  vituperatoresmei  non  vident  otam  tuam, 
(lileclionem  veram,  per  quam  venis  ad  homines 
juxta  promissum  tuum,  quodicis:  iSi  quis  diligit 
me,  sermonem  meum  servabit,  et  Pater  meus  dili- 
gel  euro,  et  ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud 
eum  faciemus  {Joan.  xiv,  23).  i  Ita  deduc  me  in  ju- 
Mtilia  tua^  et  dirigi;  irt  conspictu  tuo  vium  meam^  vd 
in  eompectu  mco  vtam  luaiii*  El  sl  lu)c  iion  faels,  eo 
quoil  amicus  uieus  sis,  taincn  proptfr  improbitates 
iftimicorum  meoruni,  ei  timrum,  proptt^r  inimicos  ^ 
tntM  hoe  faci^rf^  noii  diffi^ns,  ncquc  ijcilni-ere*  ac  di- 
rigere  non  dcsistas  aUendcndo  innlcdiclioucs,  et  de- 
tractioiicrs  eoruin  iniquas,  cl  ralsias* 

\i;ts.  10.  Quoniayn  tion  r^l  in  ore  eorum  vertias^ 
Nolunlloqiil  bonadenie,  qu;£seiuiit  vera^  ct  loquuii- 
tnr  miiLt,  qiiH;  nesciunt  vera.  El  boc  tion  mtrumj 
^^tto<l  in  ore  habenl  mendacinnu  quia  Cor  eorum  va^ 
Huju^  id  CF^t,  lerr^num  csf^  subsolc  est,  sub  quo  <va- 
flhas  vaniLiiuin  t  {Ecitc^  i,  2}  esi,  ct  non  iu  isole 
J9<slili^«i  in  quo  trutj^dmnt  jusli  sicut  sol  {Matih. 
XI 1U  1^),»  quorum  cor  non  eil  vanum^  sed  omnitio 
cOBlcste,  supiens  non  ca,  qusG  sub  solc  sunt,  sed  qua^ 
«ursuiu  siinl,  ubi  Clirislus  est  t  sol  jusUtice  in  dcK- 
tera  Dci  Patris  {Coh^.  iii»  1;  Makch,  iv,  ^),i  In 


ria  potestate :  de  qua  sunt  expulsi,  ut  jam  sedeant 
sine  rege,  sine  sacerdote,  ut  scriptum  cst  in  Osea, 
sine  templo,  sine  sacrificio  (Ose.  iii,  4).  Tu  secuii- 
dum  multitudinem  impietatum  suarum  expulisti  quon- 
dam  de  templo  manufacto  Heliodorum  a  Seleuco 
rege  Asi£  missum  ad  spoliandum  aerarium  (//  Ma* 
chah.  V,  18) :  hunc  ab  angeiicis  ministris  flagellatum 
cum  suis  satellitibus  de  sanctuario  tuo  manufacto 
ejecisti  exauditis  precibus  Oniae  sacerdotis.  Et  ecce, 
plusquam  Onias  hic.  Et  Heliodorum  quidem  alieni- 
gennui  geniilitatis  errore  involutum,  ac  proinde  nt- 
cun<|ue  pcr  ignorantiam  excusabilem  breviter  fla- 
geilasii,  3C  postea  sanasti  per  Oniae  sacerdotis  in- 
terccssionem.  Sed  Oziam  regem  Juda  temerario  au- 
su  m  sanciuario  Domini  thurificantem  percussistl 
lcprx  insanabili  plaga,  propterea  quod  cum  rex  es« 
set,  ofUcio  sacerdotum,  quod  ei  non  licuit,  se  prx- 
sumptuose  ingessit.  Ob  hoc  igitur  percussus  lepra 
in  rronie  ab  Azaria  pontiflce  a  sanctuario  Dei  eje- 
ctus,  eliau)  regni  administratione  privatus  babita* 
vil  seorsum  juxta  legem  leprosorum  (//  Paral,  xxviy 
SU).  Ei  ( ( ic  plusquam  Azarias  hic.  Filios  Aaron  Na- 
dab  ei  Alsiu  offerentes  in  sanctuario  ignem  alienum, 
et  ob  boc  ultione  divina  interfectos  exportari  fecit 
Moyscs  dc  banctuario  (Levit.  x,i).  Etecceplusquam 
Moyses  hic.  Etenim  tu,  magne  ponlifex  Jesu,  tu  sa- 
cerdos  magnus,  qui  cin  tempore  iracundiae  factus 
es  rcconciliatio  {Eccti.  xuv,  17),*  praesentialiter  ba- 


ort  ipsorum  mn  m  vtvitat^  \n  corde  itloriim  est  va*  D  bitas  in  leiuplo  tuo,  in  sanctuario  tiio,  quod  est  uni- 


nila«,  Quiddicam  de  guilure,  quod  cst  iii  orls  et  cor- 
dis  medieiale? 

\xtiii*  IK  Sepuicrum  patins  ni  ^uttwr  eorum. 
Qam  et  voraccs  suntt  «qurtrum  Dcus  vejfiier  esi  {Pki* 
lip.  n\  10}  M  f'[,  r«_vrar  iTinirj..  f'i;!mSi  iride,  cum 
propter  voracitatem  adulatores  eflecti  linguis  suis 
dolose  agebant,  Agebant  nimirum  dolose  non  aolo 
vocis  molimine,  sed  actione  dolum  intendunl. 

Judica  illoSf  Deus.  Non  opto  iiiis  damnationis  ju- 
dicium»  sed  praevidens  illud  futurum  praedico.  Non 
opto ;  vel  etiam  orans  dico  :  Judica  illos  Deus  in 
praesenti  ad  salutem.  Judica^  et  discerne  illos  de 
gente  non  sancu. 

Decidant  a  cogitationibus  suis^  proprra  coiiScien<« 


versalis  Ecclesia  toto  terrarum  orbe  difiusa ;  et  co- 
ram  luis  oculis  cuncta  cernentibus  multi  spoliant 
sanctuariurQ  auferentes  inde  victualia  paupemm 
lunruni  multo  nequius  quam  Heliodorus.  Multi  lai- 
ci,  ac  laicx  conversationis  homines,  et  laicali  etiam 
communione  indigni,  sive  litterati,  sive  illitterali  al- 
taris  ministerio  se  applicant  multo  praesumptuosiuSy 
quam  Ozias  rex  Juda.  Multi  etiam  de  filiis  Aaron, 
de  tribu  Levitica,  cui  non  est  possessioin  terriscon- 
cessa,  quia  vivere  debent  sub  regula  apostolica,  ma- 
xime,  qui  cam  suntprofessi,  tamen  cupiditatis  mun- 
danae  ignem  portant  in  suorum  cordium  thuribulis, 
aut,  quod  pejus  est,  ignem  turpissimse  libidinisy  et 
jsic  acccdunt  altarc,  audcntes  tractare  Sanctum  san* 


705  GERHOIII  PR^POSITI  RCICHERSPERG.  7M 

ctorbm,  cum  8int  ipsi  ministri  turpiludinum.  Quid  A  non  solum  exsultatio,  sed  et  in  ipsa  exsultatione 


crgo  his,  eorumque  similibus  est  oplandum  a  nobis., 
nisi  ut  decidant  non  solum  ab  actionibus,  sed  et  a 
cogUationibussuis  per  humilitatem  vere  poenitentem. 
Si  autem  ipsi  voluntarie  obstinati,  semperque  re- 
sistentes  Spiritui  sancto  noluntemeiidari,tu  Domi- 
ne  Jesu,  qui  majores  Moyse,  ac  sanctis  omnibus,  fa- 
cto  de  resticulisflagello,  secundum  muUitudinem  im- 
pietatum  eorum  expelle  eos  desanctuario  tuo,  de  san- 
cta  luBreditate  principalus  ecclesiastici.  f  Ejice  an- 
cillara  (Gen.  xxi,  10), >  et  lilios  ejus,  ut  solius  libe- 
rae,  ac  (iliorura  ejus  cognoscalur  hoereditas  esse,  de 
qua  in  litulo  psalmi  hujus  est  mentio,  circa  quam 
etiam  totius  psahni  hujus  versatur  intentio.  ExpelU 
eosy  non  quoniam  peccaverunt,  quod  est  humanum, 


corporis,  et  in  laetilia  cordis  erit  eis  jucunda  et  se- 
cura  gloriatio,  proplcrea,  quia  gaudium  eorumnemo 
tollet  ab  eis. 

Ct  inde  cum  magna  securitate  gloriabuntur  in  te 
omneSy  qui  diiigunt  nomen  tuum.  Iloc  sciticet  nomen 
tuum,  quo  tu  diceris  eorum  hareditas.  Gloriosum 
hoc  nomen  non  tlbi  angelus,  aut  homo  imposuit,  sed 
tu  ipse  tibi  hoc  nomen  posuisti,  quando  Moysi  fa- 
mulo  tuo  amica  locutione  dixisti :  Filiis  Levi  noR 
dabis  h(Bredilatem  in  terra.  cEgo  enim  ero  haeredi- 
tas  (iVttm.  iviii,  20) >  eorum.  In  hoc  igitur  nomine, 
in  hujus  nominis  veritate  solida  velut  in  fundo  hae- 
reditario  spem  suam  coHocantes  modo,  et  rem  te- 
nentes  in  futuro  gloriabuntur  in  te  omnes^  gui  dili^ 


sed  quoniam  irritavcrunt  te,  Domine,  peccata  sua      gunt  hoc  nomen  tuum,  quo  tu  ReXt  et  Deus  oronium 


periinaciier  amando  ac  dcfendendo,  aliosque  ad  pec- 
candum  perniciose  animando,  quod  omnino  diabo- 
licura  est. 

Alia  translatio  habet :  Amaricaverunt  te,  Domi$ie, 
qiiod  est  peccatum  gravissimum.  Gum  enim  tu  sis 
panis  de  coelo  descendens,  dulcis,  et  babens  omnc 
delectamentum,  omnemque  saporem  suavitatis,  ta  • 
men  ipsi  te  amaricaverunt :  quia  comedentes  pecca- 
torum  uvam  acerbam,  dentes  suos  ita  stupidos  fe- 
cerunt,  ut  tua  dulcedo  sit  eis  amara.  Item  cum  to 
sis  lux  aeterna  serenis  animorum  oculis  jucunda, 
ipsi  te  sibi  amaricaverunt^  quando  lippitudinem  pec- 
catorum  per  obsiinatam  periinaciam  sibimetipsis 


fons  inexhaustus  beatitudinum  diceris  haereditas 
eorum,  in  cujus  seternis  frugibus  et  fructibus  vitaBt 
quae  nunc  est,  et  futurae  bealitudo  consistit,  quo- 
niam  haec  fhaereditalis  terra  dedit  fructum  suum 
{Psal.  Lxxxiv,  14)  I  ,  sanctum  videlicet  Spiritum, 
qui  et  in  praesenti  vita  gratis  justificat,  et  in  aeterna 
gratis  beaiiUcat,  gratiam  pro.  gratia  dans  haeredibus, 
gratiae.  filiis  videlicet  illius,  quop  hcereditatem  conse* 
quetur,  qiiando  et  injustus,  qui  dixit,  f  ut  delinquat 
in  scinetipso  (Psal.  xxxv,  S),  i  maledicctur  dicente 
talibus  judice  :  f  Ite,maledicti,in  ignem  aeternum  :i  et 
justus  gratisper  gratiam  justificatus  benedicetur  eo- 
demjudice  dicente :  iVcnitc,  benedicli  Patris  meit 


irremediabilem  fecerunt.  Tu  ergo  pntenlta^  sapieii-  £  \mi'i\uU5  trgTrum,  quod  vubis  pRr^tUini  cst  ab  ori- 


tiae,  ac  beuignitatis  tuae  radios  expanilenda  a  Biini- 
luo  ccelorum  usque  ad  haec  infima  lerrt^norum  pcr- 
iustranda  fulgore  tuo  illos  voluntarie,  atque  obsii^ 
nate  lippientes  fcxpelle  in  tenebras  exterJore^,i  ubi 
sit  eis  ffletus,  etstridor  dentium  {MiiUh.  \\\\  30) i 
^cundura  multitudiuem  impietatum  ruruui,  ]»  qui- 
bus  impietatibus  irritaverunt,  vel  amurkat^e.ntnt  tc^ 
Domine.  Hoc  tamen  optamus,  utcis  expuJ^is  m  le- 
nebras  exteriores,  ubi  estfletus,  eiiam  m  hac  vtLi 
excoramunicatis  et  flentibus  peccata  sun  ^ii  hicci- 
pulsio  et  fletus  poenitentialis,  ne  id  iurenio  sli  poe- 
ualis. 

Yers.  12.  Et  lastentur  omnes,  qui  spcrani  in  ie^  Do- 
mine.  Post  retributiones  malorum  di-  ;MiepLa  bare- 


gtne  itJimdi  iMfttih.  xxv,  M).t  Tiiuc,  ut  supra  di- 
cUiin  est,  tii  klio  judJeiOf  in  iLIa  s^tetiKe  claritatis  au- 
iwa*  iii  ilLo  Mane  nstnho  tiM^  rax  tncmt  ^''  Deusmeus, 
r(  iltuc  videbo  :  titwJtiam  mm  Daus^  foh'fts  tniquitatem 
/tt  £4.  Ncc  tibi  pbcet  irijusLos  prlucipari  super  Ju« 

BlOS. 

Vetis.  15,  Qnonimn  illic  maledjccs  lujusto,  et  be^ 
Hi^iiicei  justo  v\  Ma  potius  verilalis,  quam  ex  ope* 
rilnis  legis  juslificato,  aique  ut  jusiitliarctur  gratui- 
La  voJuiiLiue,  volujualc  tuae  bouiiati?*  ailjuto,  quaeil- 
lUTOt  anlcqiiaui  justiLicaretur^  njiscricordia  praeve- 
lufuue  pra^k^tijiavjt,  voravit,  ei  poijiquam  illa  ope- 
ranle  jnsliflcalus  csl^  luisi^ericordia  subsequente  ita 
cusLu<liviLf  atque  ujiJiqut^  jnuuiviL,  ut  esset  illi  ipsa 


ditate  supponit,  quae  est  praemium  bonoiuin«  uL  sJc*  ^^  voluiilas  ina  bona  sciitum,  eL  corona:  Scutum  in 

ut  poena  terret,  praemia  inviteot,  quasl  dicaiur.  IIU 

decidant,  et  humiiientur,  aut  si  liunjiiiari  nulunt^ 

expellantur.  Econtra  Imtentur  omne^^  ffui  tpcrant  m 

te.  Lastentur^  inquam,  non  in  afllu^^fniia    ktnpura- 

lium  divitiarum,  quibusetsi  afiluant,  non  cst  cor  ap- 

ponendum:  sed  laetentur  in  wternum^  qui  sperant 

in  (Btemum  solo  aeternorum  desiderio  flagrantes.  Hnec 

laetitia  sine  dubio  eis  est  futura,  et  permansura  in 

gaudio  mentiuro,  quod  eis  erit  ila  copiosum,  ut 

eiiam  in  corporibus  eorum  ad  incorruptionis  beali  • 

iudinem  translatisperficiatur  exsultatio,  quia  in  ceter- 

num  exsultabunt.  Et  hoc  inde  :  quoiiiam  habitabis 

in  eis  tanquam  in  templo ;  et  inde,  quia  tc  totiuscx- 

sullationis  fonlcu  in  sc  habebunt,  erit  cis  actcrna 


pugiia,  coroiia  dc  vicioria*  Igitur  pnedestiiiatricis, 
vucaliicis»  jnsrificatricjs^ac  fua^ultiealricis  gratiae 
lilii  Olcant  iji  itHeJ"ua  graliarum  aclione  ;  Domine^ut 
tcuio  bifttfvvotuiUalh  ttio:  coTt)naMi  nos.  Coronaenim 
circulus  cst  floridus,  aut  aurcus  in  idipsura  redu- 
ctus,  in  quo  principium  fini  conjungitur,  ut  quod 
longura  erat,  rotundetur,  et  corona  cousumroetur. 
Sed  in  litterali  sensu  corona  non  est  scutum :  in 
spirituali  autcm  sensu  versiculi  hujus  scutum,  et 
corona  idem  esse  intelligitur,  cum  dicitur:  Domi- 
itf,  ut  scuto  bonce  voluntatis  tua:  coronasti  nos. 

Ex  qiio  animadverliinus,  quam  invictus  in  suo 
proposilo  csl  oinnipotcns  Deus,  qui  secundum  pro- 
posituin   volunlatis  sua^  naturalitef  bona   salutcro 


705 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  \1. 


706 


dectorom   ab  setema    prsedestinatione  inclioavit,  A  tamen  sanctis  jam  coronatis  in  eorum  prxcipue 


eosque  vocando,  justiGcandOy  ac  magnificando 
quasi  longam  lineam  floribus  virtutum  texuit,  aut 
ex  auro  charitatis  geminae  fabricavit,  nec  ante  de- 
sistit  ab  opere,  quam  aeternitati  prxdestinationis 
aeternitatem  conjugat  beatiludinis  electorum,  quod 
est  cujusdam  longitudinis  circumductio  in  idipsum, 
ut  primo  jungatur  extremum.  Nec  fit  distinctio,  aut 
varietas  inter  primum,  et  ultimum  :  f  Quot  enim 
priescivit,  hos  i  et  non  alios  c  prsedestinavit  con- 
fonnes  fieri  imaginis  Filii.  Quos  autcm  praedesti- 
navit,  bos  »  omnes  licet  nou  solos  c  vocavit :  Quo$ 
aulem  vocavity  hos,  i  etsi  non  omnes,  tamcn  solos, 
et  non  alios  c  justificavit.  E(  quosjustificavit,  hos  i 
et  solos,  et  omnes,  ac  non  alios  c  magnificavit 


natalitiis  congaudeamus,  eorunKiue  triumpho  con- 
gratulantes  dicamus  :  Scuto  bona  voluntatis  twB 
coronasti  eos,  Domine,  In  festo  etiam  unius  mar- 
tyris,  vel  confessoris  congratulanles  iili  dica- 
mus :  (35)  Latenturonmes,  qui  sperant  in  te,  Domine^ 
quoniam  tu  benedixisti  justo^  scuto  bonce  voluntatU 
tuce  coronasti  eum.  Non  me  derideat  quisquaro  le- 
cturus  ista,  quasi  cantilenarum  levitatibus  inleiHum. 
Ego  enim  bxc  non  scribo  seu  legenda  ingero  au^ 
steris,  ac  doctis  magistris,  qui  vocantur  ab  homi-> 
nibus  Rabbi,  sed  mihi  famelico ,  meisque  simi- 
libus  maxime  hoc  ipsum  opus  petentibus,  aut  Icgere 
dignantibus  in  pascuis  uberrimis  pasloris  David  con- 
quiro  pastum,  etiam  in  sapore  antiphonarum   dc 


(Rom,  VIII,  29),  I  non  aliter,  quam  aeternalitcr  prae-  B  Psalmis  excerptum,  seu  etiam  responsoriorum,  et 


destinavit,  ut  sicut  praedestinatum  fuit  ab  aeterno, 
ita  et  magnificatio,  seu  beatificalio  electorum  per- 
maneat  iii  aeteraum»  sitque  una  et  eadem  aeternitas, 
una  et  eadem  aeterniiatis  bonitas  non  solum  cau- 
sale  ac  primordiale  principium,  sed  et  finaiis  con- 
summatio  beatitudinis  electorum,  ut  onmino  aeterna 
sit  corona  eorum  ab  xterno  inchoata,  ei  consum- 
mata  in  aeternum  per  longum  vocationis,  et  justi- 
licationis  ambiium  circumflexa,  et  taudem  indisso 
lubili  aeternitatis  nodo  in  idipsum  coolexla. 

Haec  est  armilla  divinae  operationis,  qua  perfo- 
rata  est  maxiila  Leviathan  (Job  xl,  21).  llic  est 
iudissolubilis  circulus  positus  in  naribus  ejus,  quo 
ligatus  trahitur  ille  fatuus,  ut,  velit  nolil,  imo  pe 


aliorum  canticorum,  quae  de  Psalmi»  exccrpta,  ut 
sapiant  jucundius  et  dulcius,  nos  illis  musicae  sua- 
vitatis  notulas  interdum  supernotamus,  quoniam 
et  ipse  primus  enuntiator  Psalmorum  pastor  David 
musica  suavitate  per  cantores,  per  psalterium  ju- 
cundum  cum  cyihara  perque  alia  musica  instra* 
menta  verborum  temperavit  austeritatem  :  In  fine 
hujus  psalmi  recommemorando  principium,  ubt 
trina  praemittitur  oratio  in  Triailatis  nomine 
Trinitati  eidem  referimus  gratias  dicendo  : 

Gloria  Patri  cui  dictum  est  :  Verba  mea  auribus 
percipe,  Domine.  Gloria  Filio,  cui  dictum  est  :  in- 
lellige  clamorem  tiieum.  Gloria  Spiritui  sancto,  cui 
dicturo  est  :  Intende  voci  orationis  mea.  \n  boc 


uitus  nolens,  tamen  iiidefessus  cooperetur  etiamipse     autem  Gloria  est  Patri^  quod  Verba  orantis  Eccle- 


l^torum  testificationibus,  volens  quidem  eos  impe- 
dire,  sed,  ut  diximus,  nolcns  cogilur  eis  in  salu- 
lem  servire.  Malleus  ipse,  ac  faber  universae  terrae, 
per  quem  fabricatur  corona  eieclorum,  quae  corona 
sine  dubio  per  ipsum  fabrum,  sive  malleum  des- 
trueretur,  ac  dissiparelur,  nisi  quod  ipsa  corona 
bonce  Dei  voluntatis  nunc  prolegit  electos,  ul  sctitum 
inter  bella  tentationum,  coronandos  tandem  post 
Ixslia  omiiium  periculorum.  Per  hoc  igitur  inexpu- 
gnabile  scutum  libcrati  ac  dcfensi,  per  hanc  indis- 
sipabilcm  coronam  laurcali  omnes,  c  qui  pcr  fidem 
vicerunt  rcgna,  operati  sunt  jusliliam,  adcpti  sunt 
repromissiones  (Hebr,  xi,  53),  i  pcrsolvantin  seler- 


siae  auribus  percipit  :  quia  licet  sit  antiquus  dierum 
tamen  clare  audit  multum  dissimilis  diis  gentium, 
qui  c  aures  habeiit,  et  non  audiunt  (Psal.  cxiii,  6). 
In  boc  est  Gloria  Filio^  quod  ipse,  licet  a  Judaeis 
homo  nondum  habens  quinquaginta  annos  denege- 
tur  Abraham  vidisse,  visusque  fuerit  insanire  di- 
cens  :  Ante  Abraham  ego  sum  (/oan.  viii,  57) ;  tamea 
ipse  clamorem  inteliigit  Ecclesiae,  qui  clamor  coepii 
a  sanguine  Abel  clamanlis  de  terra,  et.durat  usque 
ad  iilud  mane,  est  quo  dicitur  :  Mane  astabo  tibi* 
Gloria  sancti  Spiritus  est,  quod  ipse  intendit  voci 
orantis  Ecclesiae,  quae  dicit :  Mane  exaudies  vocem 
meam,  In  quo  mane  quis  gloriabilur  castum  se  ha- 


num  aeternas  gratiarum  aciioncs  dicendo  liberatori  j)  bere  cor?  Clarescente  namque  judicii  die  coelum. 


suo  :  DominCf  ut  scuto^  bonoi  volunlatis  tum  corona^ 
$ti  no$. 

Nos  quoque  peccatores  interpericula  tentaiionum 
eodem  $cuto  indigentes,  eamdem  coronam  ex  divina 
promissione  per  bonam  Dei  voluntatem  expetentes, 
iicet  in  nobis   timore,  ac  tremorc  pavescamus; 

(55)  Huic  versui  additae  in  codice  sunt  notulae 
quaedam    antiquae  musicae,  quas  utpote    iu   aliis 


et  terra,  pavebit.  Nam  et  ipsae  c  Virlutes  coeiorum 
movebuntur(Alfl«/i.xxiv,  29).  i  Sequitur  ergo  sexlus 
psalmus  poenitentialis,  in  quo  praevenimus  faciem 
judicis  orando  non  solum  pro  nobismetipsis,  verum 
etiam  pro  inimicis  nostris. 


quoque  codicibus  passim  obvias  consulto  praeter- 
misiiuus. 


PSALMUS  VI. 


Domine^  ne  infurore  tuo  arguas  me,  Titulus  hujus 
psa}ini  esl  (veus.  1): 


IN  FINCM,  PSALNUS  nXVID  PRO  OCTAVA. 

Ociava  cst  adventus  Domini,  qucm  qnidam  idco 


707,  GERflOHI  PRiEPOSITl  RfcllGiiERSPERG.  708 

dixerunt  octaTam,  quia  yentunis  est  Dominus  post  A  supponantur,  quod  in  pictura  demonstrari  non 
septem  miilia  annonim,  ut  aiunt ;  omnia  sed  nulli 
hoc  tempus  notum  est.  Potius  dies  judicii  dicitur 
octavus,  quia  liujus  mundi  tempora  septem  dierum 
repetitione  volvuntur.  Ille  autem  dies  ociavus 
volubiliuti  septem  dierum  suppositus  nuliam  babet 
varietatem  :  quia  tunc  omnia  mutabilia  certam 
accipient  stabilitatem  juxta  illud  :  t  Adhuc  >  semel» 
et  c  ego  commovebo  i  non  solum  f  terram ,  i  sed 
et  f  coelum,  >  dicit  Dominus  (Agg,  ii,  7).  Quod 
capitulum  versnns  Apostolus  :  c  Guro,  inquit,  semel 
dicit,  signilicat  mobilium  translationem  tanquam 
factorum,  ut  maneant  ea,  quae  sunt  immobilia 
(Hebr.  xii,  27).  > 
f  Itaque  regnum  immobile  suscipientes  (Hebr. 


potest,  ita  ut  dicatur  decies  decem,  decies  millena- 
rius  perficitur,  qni  denarius  quadratus  aequilater 
numerus  cubicus.  et  solidus  inveuitur.  Sed  bsc  talis 
tam  solida  quadratura,  cum  sit  in  multis  numeris, 
primitus  occurrit  in  octonario  :  quia  hic  primus 
per  binarium  formatus  aequilater  numerus»  ut  de- 
monstratum  est,  cubicus  quadratus,  et  solidus  in- 
veuitur.  Hujusmodi  aulem  quadratum  corpus  noii 
est  voiubile,  sed  firmiter  cubat  in  quolibet  suo  latere. 
Unde  hic  numerus  et  cubicus,  et  aequilater  didtur, 
per  cujus  involubilitatem  perfectio  resurrectionis 
exprimitur,  quas  die  octava  post  septimanam  pas- 
sionls  DominicaB  in  corpore  Ghristi,  el  his,  qui  cum 
eo  surrexerunt,  peracta  est,  et  post  omnem  septi- 


XI,  27)  I  juxta  consilium  ejusdem  apostoli  praepare-  B  manam  nostrae  passionis,  quae  est  omne  tempus 


mus  nos  in  o^cursum  illius  diei,  illius  lucis  octavae, 
in  qua  regnum  Dei  apparebit  immobile,  cujus  im- 
mobilitas  pulchre  per  octonarium  signiticatur, 
qui  est  primus  numerus  cubicus  et  solidus  qua- 
dratus,  quod  notum  est  arithmeticis,  et  facile 
dignoscitur,  si  a  binario  ipse  octonarius  coii- 
stituatur  hoc  moJo  :  bis  bini  faciunt  qua- 
draturam  talem  f^  qualis  in  quatuor 
punctis  conspici-  m^  tur.  Dicamus  ergo 
bis  bini  bis,  aut  quatuor  punctis  in  plano  subslra- 
tis  alia  quatuor  supposita  inteliigantur,  per  quem 
in  modum  tesserae  quatuor  latera,  ct  octo  anguii 
figurantur  aequalis  dimensionis,  in  qua  non  sit 
latus  aliud  alio  brevius,  aut  longius ;  quia  numerus 


volubile  per  septem  dies  in  nobis,  imo  et  in  omni- 
bus  Ghristi  membris  est  perficienda.  In  qua  omnis 
animarum,  et  corporum  natura  in  Gbristo  resurgen- 
tium,  et  illi  occurrentium  in  virum  perfectum  soli- 
dabitur  in  octonarium  ulterius  non  volubilem,  sed 
omnino  cubicuin,  et  aequilaterem.  Dicuntur  enim 
numeri  aequilateres,  qui  ex  omni  latere  sont  aequa- 
les,  ut  bis  bini  bis,  id  est,  octo. 

Aiiquorum  vero  numerorum  est  parte  altera  lon- 
gior  forma  :  ut  bis  bini  ter,  id  est,  sex.  Talis  um 
in  aequalis  formae  sumus  in  hac  septem  diemm  vo 
lubilltate,  in  qua  f  omnis  creatura  >  sex  diebus 
facta  f  ingemiscit;  ct  parturit  usque  adhuc.  Non 
solum  autem  illa,  sed  et  nos  ipsi  {Rom.  viii,22, 25),  > 


iste  octonarius  per  binarium  est  undique  solidus,  ^  f  ait  Apostolus,  primitias  spiritus  habentes,  et  ipsi 


et  quadratus.  Et  haec  ipsa  quadratura  solida,  et 
perfecta  in  aliis  multis  numeris  occurriL  Yerbi 
gratia  in  millenario,  quia  decies  decem  talis  est 
quadratura,  qualis  in  hac  figura  (56)  conspicitur. 


I    II    III  IV   V   VI  VII  VIII  IX   X 


1 

II 

UI 

IV 

V 

VI 

VII 

VIII 

IX 

1 


ijjiiiiiii 
LLLL' 

UJJ 

I  I  I  I  . 


X 

IX 

VIII 

VII 

VI 
V 
IV 

III 
II 
I 


X  IX  vm  VII  VI  V  IV  m*  u  i 


Sed  in  latere  marginali  distinctius  apparet,  quo- 
modo  per  decies  decem  quadralura  formalur,  cui 
ex  omni  latere  denarius  adaptatur.  Huic  tali  qua- 
dratae  figurae,  si  adhuc  decies  aiiae  tales  tam  latae 


intra  nos  gemimus  redemptionem  corporis  nostri 
exspectantes,  quoniam  et  ipsa  creatura  iiberabitur 
a  servitute  corruptionis  in  libertatem  gloriae  fi* 
liorum  Dei  (t6t(/.,  21).  >  Haec  est  autem  gloria 
Ghristi  membris  promissa,  ut  sint  sicut  angeli  Dei 
post  resurrectionem  et  immutationem  :  f  Orones 
enim  resurgerous,  sed  non  omnes  immutabimur. 
(/  Cor.  XV,  51.)  >  Mortui  quidem  omnes  resur- 
gent  incorrupti,  hoc  est,  in  omuibus  merobris  suis 
integri,  sed  non  omnes  immutabuntur  :  quia  soli 
electi,  quia  in  Iiac  vila  sunt  ab  infideliute  ad  fidei 
fidelitatem,  a  maligniute  ad  benigniutem  permu- 
Uli,  tunc  mutabunlurad  irorouUbilero,  bealitud.uis 
j^  aeternx  stabilitatem  et  iroroobiliuiero,  in  qua  cor- 
poris  et  aniroae  in  uuum  coropacU  natura,  cujus 
nunc  esl  parte  altera  longior  forroa,  quia  infirroior 
est  earo,  quaiii  aniroa,  ct  in  ipsis  eleclis,  in  quibus 
etsi  Spirilus  promptiis  cst,  caro  Uroen  est  rnfirma, 
ipsa,  inquaro,  curporis  et  aniroae  nalura  tunc  erit 
omnino  solida,  et  quasi  cubica  nulli  dcinceps  vok* 
biliUli  obnoxia  :  quouiam  caro  luiic  non  minus 
erit  impassibilis  et  incorruptihilis,  quam  aiiinia, 
ciim  non  dimidia ,  sed  tou  crvatura  huniana  iu 
electis  liberabitur  a  servilute  coiruptionis  et  tou 
nobitiUbitur  in  Ubertate  gioria  filiorum  Dei. 
€  Et  nos,  >   ait  Apostolus,    c  immuubimur  (I 


(36)  Omisso  minuiiori  scbemate,  posteriorem  ex  margiDC  in  ipsum  contextum.  intulimus. 


B 


709  COMMCNTARIUM  IN  PSALMOS. 

Cor.  XT,  51).  «  Quoroodo  ?  certe  per  octo  gradiium  A 
ascensuio ,  quibus  ascenditur  in  aediticium  Eze- 
chieli  demonstratum.  Qui  sunt  illi  octo  gradus? 
Gradas  nimirum  octo  beatitudinum  :  Quoniam 
<  beati  pauperes  spiritu  i  babebunt  €  regnum  C(e« 
lonim.  Beati  mites,  possidebunt  terram  (Matih.  v, 
3  et  4)  »  paradisiacam,  et  plusquam  paradisia- 
cam,  quando  fiet  i  voluntas  Dei  sicut  in  coelo,  et 
in  terra  {Mailh.  vi,  11).  i  Beati  lugentes,  tunc 
plaoe  consolabuntur.  Beali  esurientes  et  sitientes 
jusiiliam ,  jnstitiae  dulcedine  tunc  saturabuntur. 
«  Beati  misericordes  i  tunc  €  misericordiam  con- 
sequentur.  Beati  mundicordes  >  tunc  Deum  vide- 
bunt.  Beali  paciOci  >  tunc  i  filii  Dei  vocabun- 
tur.  Beati  qui  >  nunc  c  persecutionem  patiuntur 
propter  juslitiam  (Matth.  v,  8  et  seqq.),  i  tunc  in 
regno  coelorum  coron^buntur  c  corona  justitiae, 
quaro  reddet  illis  Doroinus  in  illa  die  justus  judex 
{II  Tim,  IV,  8),  >  qui  eos  in  illa  die  octava  circum- 
cidec  non  manu  facta  circumcisione  auferens  ab  eis 
praeputium  totius  corruplionis,  a  quibus  hic  ablata 
esi  per  baptisroum  vel  aliud  remediuro  comiptio 
iniquitatis.  ilanc  circurocisionem  die  octava,  die 
novissima  consuroroanda  prasfiguravit  illa  dies 
oclava,  in  qua  lex  praRcepit  lilios  Israel  masculos 
800S  circumcidere.  In  hac  die  octava  caro  Cbristi, 
ei  cum  eo  resurgentiuro  est  ab  oroni  corruptione 
circurocisa  et  purgata  ,  quod  ipsum  exspectatur 
ruturum  in  tota  Ecclesia,  qux  per  octo  gradus  pro- 
vecta,  et  hic  circumcisa  perseculionis  cuUro  in  C 
gradu  octavo,  lunc  erit  amplius  circurocidenda,  et 
purganda  id  die  octavo,  quando  eleclis  erit  corpo- 
mm  suoruro  non  soluro  de  roorte  resurrectio,  sed 
etiam  de  mortalitatis  corruplione  plena  imroutatio, 
quasi  plena  circurocisio. 

Adbuc  aliter  octo  graduum  erit  ascensus,  quia 
natura  buroana  quinque  liroitibus  distincta  est.  Ha" 
bet  eniro  esse  curo  lapidibus  et  aliis  corporibus  vi- 
•alis  vigoris  expertibus ;  habet  vivere  curo  arbori- 
bus  et  ca^teris  vigorero  crescendi  habentibus  :  ha- 
bet  et  sentire  curo  animalibus ;  habet  raliocinari 
supra  irrationabilia  animalia  sub  augelis;  habet 
agiiitam  veritatero  intelligere  curo  angelis.  Illis 
quiiique  limitibus  quasi  quibusdaro  gradibus  na- 
tura  huroana  in  resurrectione  provehelur,  quia  curo  "^ 
iromutabuntur  electi,  corpus  naturale  absorbebitur 
a  vita,  non,  ut  non  sit,  sed,  ut  vita  sua  inferius  aut 
infirmius  non  sit.  Cum  quod  c  seroiuaturo  fuit  ani- 
male,  surget  spirituale,  >  quod  c  seroinatum  est  in 
infirroitate,  surget  in  virtute  (/  Cor,  xv,  43  et  44).  > 
Similiter  ipsa  corporis  vita  in  suuro  superius  glo- 
rificabitur,  videlicet  in  sensum  non  jaro  animalem, 
sed  oronino  spirilualero.  Sonsus  autem  lunc  spiri- 
toalis,  non  tunc  erit  sub  ratione ,  uti  nunc  est  ipse 
sensos  qoinquepartitus  aliquoties  rationi  contra- 
rius,  ita  ut  ei  sapiat  interdum  aliqoid  voluptuo- 
som  rationi  penitus  insipidum  et  contrarium  :  sicut 
rationi  pro  veritate  sapit  martyrium  vel  quodlibet 
atrox  tormcntum,  quod  peniius  borret  infirroitas 


—  PARS.  1.  -  PSAL.  YI.  710 

quinque  sensuuro.  Tunc  aulero  inter  sensum  et 
rationem  tanta  erit  sentiendi  et  consenliendi  unio 
in  electis,  cum  totus  homo  erit  spirilus  vel  spiri- 
tualis,  ut  nulla  unquam  interveniat  contrarietaa, 
vel  diversitas,  quoniaro  in  lota  natura  humana  re^ 
gnabit  unitas  ;  curo  iropletum  fuerit,  quod  Christus 
oravit  pro  electis  videlicet,  ut  sliit  c  consuroroati 
in  unum  {Joan.  xvii,  23).  t  Quod  ut  perficialur 
parum  est  corpus  vitae,  vitaro  sensui,  sensuro  ra- 
tioni  adunari,  nisi  huroana  ratio  angelorum  san- 
ctorum  adjuvetur  intellectu,  ut  sint  sicut  angeli 
Dei  horoines  beati,  nulluroque  sit  ultra  divortium 
interangelicumet  humanuro  de  veritate  intellecturo. 

Istis  quinque  ascensionuro  gradibus,  quibus  agi- 
tur,  ut  sit  homo  tolus  angelicus,  hoc  sine  dublo 
adjicietur,  quod  Teritas  proniisit  dicens  :  c  £runt 
omnes  docibiles  Dei  {Joan.  vi,  45),  >  nam  c  Spiri- 
tus  veritatis  docebit  >  eos  c  omnero  veritatem 
(Joan.  XVI,  13),  >  et  Filius  manifestabit  seipsum 
dilectis,  et  Pater  dillget  eos.  Atque  hoc  erit  eis  il- 
iuroinari  die  octava,  curo  quinquepartita  huroana 
natura  Trinitatis  roanifesta  visione  l)eatificabitur : 
quia  Spiritus  sanctus  docens  omnero  verilatem  in- 
troducet  ad  Fiiii  (qui  est  veritas)  visionem ,  Filius 
manifestando  seipsum,  in  semetipso  manifestabit 
et  Patrem ;  quoniam  ipse  in  Patre,  ac  Pater  in  ipso 
est.  Igitur  naturae  humanae  quinque  distinctis  limi- 
tibus,  quasi  quinque  virginibus  sapientibus  intro- 
missis  ad  jucuudam  visionem  trium  Personarum 
tenetur  dies  octavus,  quia  quinque  ac  tres  octo 
sunt ,  quanquam  tres  Deitatis  Personae  unum  sint. 
Imo  et  illae  quinque  virgines  introibunt  ad  nuptias, 
et  erunt  una  sponsa  sponso  Christo  ita  conjunctay 
ot  sint  doo  non  solum  in  carne  una,  sed  et  in  uno 
spirito  :  quoniam  c  qui  adhaeret  Domino,  >  ait 
Apostoius,  c  unus  Spiritus  est  (/  Cor.  vi,  17).  > 

Istarum  nuptiarum  janua  daudetur  fatuis  quiu- 
que  virginibus,  quia  iropioruro  neque  intellectus, 
ueque  ratio,  neque  sensus,  neque  vita,  neque  cor- 
pus  admittetur  intra  nuptiales  delicias,  quarum 
praeparatoria  est  vera  charitas,  quae  significalur 
per  oleum.  Quia  sicut  oleum  supernatat  cunctis 
liquoribus,  ita  charitas  antefertur  cuuctis  virtuti- 
bus.  c  Nam  si  linguis  hominuro  loquar,  et  angelo- 
rum,  >  ait  Apostolus,  c  charilatem  autem  non  ha- 
beam,  factus  suro  velut  aes  sonans,  aut  cymbalum 
tiuniens,  et  si  habuero  prophetiain,  et  noverim  roy- 
steria  oronia,  et  habuero  omnero  fidero,  ita  ut  mon- 
tes  transferaro ;  cbaritatero  autero  non  habuero, 
nihil  suro ;  et  si  distribucro  in  cibos  pauperum 
omnes  facultates  meas,  et  si  tradidero  corpus  roeum,. 
ita  ut  ardeani,  charitatero  autcm  non  habuero,  nihil 
mihi  prodesl  (/  Cor.  xui,  1,  2,  3,  4).  >  Ac  ne  quis- 
quaro  fallatur,  ne  aliqua  fatua  virgo  putans  haberc 
se  oleum  charitatis  in  vase  cordis  sui ;  roanifesta 
ponit  Apostolus  indicia,  quibus  agnosci  potesl  cha- 
ritas  vera  et  sincera  et  non  ficta.  c  Charitas,  >  ait, 
c  patiens  esl,  benigna  est  (/  Cor.  xm,  4  et  seqq.).  > 
Patiens  videlicet  inter  advcrsa,  qiiae  patitur  amalis; 


7ii  GERIIOIII  PRiEPOSm  REICHERSPCRG.  li% 

henignfl  e$i  ad  reddendum  bona  pro  nialls,  eliam  A  temarius,  quia  et  ex  qualuor  constat  elementls,  et 

quatuor  alficitur  qualitatibus,  sicca,  humida,  calida. 


ipsis  malis  et  inimicis.  Chariias  non  (emulatuT^  id 
est,  Don  invidet  bonis  :.Iierius,  non  de  sua  felicilate 
inflatur^  non  agit  perperam^  id  est  perv^rse  contra 
jndicium  proprise  conscienti9R.  Non  9$t  ambitiosa^ 
id  est  aliis  pneponi  non  desiderat.  Non  quwrit,  qux 
lua  sunt^  quia  communia  propriis,  non  propria 
communibus  anteponit.  Non  irritatur^  non  cogitat 
malumy  fortis  scilicet  non  solum  ad  non  vindicaudaS) 
sed  etiam  ad  non  commemorandas  injurias  suas. 
Non  gaudei  super  iniquitatem  allerius,  congaudet 
autem  veritati,  id  est  justiti^e.  Pro  qua  Tcritate,  sive 
justitia  si  mala  temporalia  ingrizunt ,  omnia  su/fertf 
et  quamvis  non  omnia  Spiritui  credat,  Ukmen  pro- 
batum  habens  aliquem  spiritum,  quod  ex  Deo  sit^ 


frigida  et  quatuor  ministratur  temporibus,  vemo, 
qestate,  autiunno,  hieme.  Ad  animam  vero  pertinec 
ternarius,  sciiicet  diligere  Deum  ex  toto  corde,  et 
ex  tota  anima,  et  ex  tota  virtule.  Peractis  igitur 
his,  quse  ad  corpus  pertinent,  actionem  et  exerci- 
tium  animse  per  trinam  dilectionem  quasi  septena- 
rio  numero  veniet  octavus  dies  judicii,  ubi  cuique 
pro  merilis  reddetur.  Unde  timens  David,  id  est 
quilibet  poenitens,  vel  tota  Ecclesia  semetipsam 
exercens  in  pcenitentia,  sicut  poenitens  David  orat 
in  hoc  psalmo,  qui  intitulatur  Psalmus^  quoniam 
ad  bene  operandum  invitat;  et  attribuitur  David, 
id  est,  poenitenti  Ecclesiae  tendenti  in  (inem,  id  esi 


eidem  de  Scripluris  loquenti  omnia  credit^  et  de  B  in  Christum,  qui  est  f  Principium  et  fini$  {Apoc. 


futuris  promittenti  promissa  omnia  sperat^  quse  si 
difleruntur,  omnia  suslinet,  Charitas  nunquam  exci' 
det  :  quoniam  f  aquae  multae  non  poterunt  exstin- 
guere  charitatem  ,  neque  flumina  obruent  illam 
(Cant.  VIII,  7),  >  quia  nunquam  vertetur  in  odiumi 
quod  per  veram  charitatem  fuit  aliquando  dile* 
ctum. 

Talis  charitas  est  oleum  illud  evangelicum,  per 
qood  lampades  ardent  in  praesenti  vita»  et  multo 
magis  in  adventu  sponsi,  qui  tum  quinque  virgines 
introducet  in  illud  nuptiale  triclinium,  ubi  archi- 
triclinus  est  unus  ac  trinus  Deus ,  ubi  trium  per- 
sonarum  una  est  ipse  s[H)nsus,  ibi  tribus  di- 
lectione  mediante  adunatis  cum  quinque  perticie- 
tur  iile  octonarius  perfectus  cubicus  et  solidus  qua- 
dratus,  ab  omni  volubilitate  alienus,  cujus  in  eon- 
sideratione  dies  resurrectionis  omnium,  et  beatifi- 
cationis  non  omnium  virginum,sed  quinque  solum- 
modo  sapientum  charitatis  oleo  abundantium  dici- 
tur  dies  octava. 

Sed  quia  tunc  non  solum  hoc  habet  multum*  dul- 
cedinis,  quod  dicitur  :  f  intraverunt  cum  eo  ad 
nuptias,  etc.  (Matth,  xxv,  10),  >  sed  hochabet  roul- 
tum  terroris  et  amaritudinis,  quod  dicitur :  Clausa 
estjanua^  et  quod  dicitur  fatuis  virginibus  :  iV^- 
sdo  vos ;  pro  ipsa  die  octava  sollicitus  David  poeiii- 
tens,  ut  quilibet  homo  timens  ut  David,  canlabiles 
habet  justiGcationcs  hujus  psalmi  poeni4entiaIis,  ut 


I,  8),  >  id  est,  inchoatio  et  consummatio  ad  justi- 
liam  omni  credenti,  et  justam  sollicitudiuem  ha- 
benti  pro  octava,  quam  timet,  id  est,  pro  die  ju- 
dicii. 

Est  autemiste  psalmus  primnspoenitentialiumpsal- 
morum,  qui  sunt  s^tem  propterea,  quoniam  potest 
deleri  per  poenitentiam  veram,  quidquid  delinquitur 
iu  saeculi  septimana,  quae  seplem  diebus  volvitur, 
in  qua  etiam  labor  poenitentium  durat ;  et  propter- 
ea  cum  septem  sunt  praecipue  modi  remissionis 
propositi,  scilicet  primo  baptismus;  secundo  mar- 
tyrium;  tertio  eleemosyna;  quarto,  quod  aliispec- 
cata  dimittimus ;  quinto,  quod  caeteros  ab  errore 
convertimus  ;  sexto  gemitus  pro  peccatis  ;  septimo 
communio  corporis  et  sanguinis  Domini.  Agitur 
autem  hic  de  poenitente,  et  loquitur  Ecdesia  in 
persoua  peccatoris  gravibus  peccatis  implicali ,  ut 
nullus  de  misericordia  desperet,  si  poenituerit.  Se- 
cundum  vero  formam  omuium  poenitentialium  in- 
cipit  ab  amaritudine  poenitentiae,  et  finit  in  certitu- 
dine  veniae.  Primo  est  exordlum  in  quo  captat  be- 
nevoleiitiam.  Ut  autem  sciatur  quod  sit  exordium, 
quod  habemus  in  multis  initiis  psalmonim,  de  di- 
stinctionibus  rhetoricae  orationis  aliquid  dicendum 
est. 

Nam  licet  rhetorica  saeciilaris  scientia  sit,  tamen 
ipsa  cum  caeteris  liberalibus  artibus  velut  quaedam 
famuladominam  suam,  divinam  videlicet  sapien- 


n  quinario  fatuarum  virginum  non  resideat,    sed  j^  liam  in  sanctis  Scripturis  ila  comilalur,  ut  siqu;s 

usque  ad  octonarium  sapientum  pertingat,  quo  nul- 

lus  pertinget,  nisi  aut  per  vcrani  innocentiam  ut 

infantes  baptizati,  qui  in  innocenlia  moriuntur,  aut 

per  veram  poenitentiam,  de  qua  in  septem  psalmis 

poenitentialibus  agilur,  quorum   isle   p&aimus  est 

priinus  inlitulatus  prodie  ociava,  quae  fortasse  pro- 

pter  jam  dictas  rationes  dicitur  octava.  Vel  sicut 

quidam  hujus  psalmi  tractatores  volunt,  ideo  dici- 

tnr  octava,  quia  superponitur  septenario  pertinenti 

ad  corpus,  et  ad  animam  hoc  modo   :   Duae  \itae 

sunt,   una  pertinet  ad  corpus,  ad  veterem  scilicet 

bomiiiem,  cui  et  Veius  Tesiameutum  datum  est ,  in 

quoregnavit  mors;  altera  pertinet  ad  animam  in 

Christo  innovatam.  Ad  Corpus  autem  pertinet  qua- 


eam  animadverlere  voluerit,  el  polucrit,  omnes 
rhetoricos  colores  in  ea  invenire  possit.  Similiter 
caeterae  artes  liberales,  grammatica,  dialectica,  arith- 
metica,  musica,  astronomia,  geometria,  sive  practi- 
cae ,  id  est  activae  laboranti  collaborant  quasi  an- 
cillares  famulae,  srve  theoriae,  id  est  divinas  con- 
templationi  solemnizanti  et  vacanli  assident  quasi 
honestae  pedissequse.  Quod  qiiia  de  singulis  artibus 
ostendere  ad  praesens  non  vacat,  nunc  de  rhetorica 
oratione  pauca  dicaraus,  cujus  multas  proprietates 
in  psalniis  habemus. 

Rhetoricae  orationis  sex  partes  sunt  :  Exordium, 
narratio,  partit  o,  confirmatio,  confutatio,  conclu- 
sio.  Exordium  est^  ubi  ante  narraiioncm  captatur 


713 


COBIMENTAHnJM  IN  PSALMOS.  -  PAftS  I.  -~  PSAL    Yl. 


autliteris  beDefolenlia,  d<»cinU8,  atietitio.  Bbrralio  A  ^ue.  Quis  ei^oeuin  plus  diiigit?  Kt^spondit 

est,  «bi  ca«sa  mipratiir,  oirca  qiiain  toia  oratio  ver- 

satur.  I^itiiioest,  «bi  caosa  dislwguitur  in  par- 

tes.  Gofifiruialki  eat,  tibi  part,  qw  placei,  confir- 

inatar.  Confulatio,  ubi  pars,  q«a  tion  placet,  ropre- 

henditur.  Coiicliisi^i  est  artiflciosus  temiinus  ora- 

iioois. 

Dividitur  autem  esordluni  in  principiitni  et  insi- 
miationem.  Prineipiuin  est  brevis  captatio  i^eoevo- 
leatiae  vd  attentionis.  Insinuatio  est  longa  per  am- 
bages  circnmducta  eaptaiio  l)enevolenti» ,  atlentio^ 
nis,  vel  dociJitatts.  Principifi,  Id  est  brevi  captatione 
«Imtiir  propbete  «  cum  narraturi  praemittunt  : 
iloBc  dicH  DomiHms.  Per  li»c  enim  pauca  verba 
•edditur  sensatus  auditor^  ailentus  «l  l)enevohis 


711 

^sti- 
nto  quia  is,  cui  plus  donavit.  Oicit  iUi : Uecte  judi* 
easti  (/  Imc,  vii,  41  et  $cqq.).  t 

Ecce  quam  lohga  insinuatio,  quam  lon^a  indevQti 
audiioris  praeparatio!  Quam  sUtim  se|uiturnarra- 
tio  dicenle  Domino :  Vide*  hanc  mulierem?  Praesen- 
tta  qqippe  ptlicios»  ac  pcenilenlis  muiieris  erat  ma- 
teria  circa  quam  vcrsabatur  tota  hasc  oraiio,  cujus 
jam  audivimus  membmm,  quod  dicitAir  exordium 
per  longam  insinuationem.  Audivimus  et  iiicmbrum« 
quod  inteHigimusiesse  brevem  narrQtionero.Audia- 
xmis  nunc  membrum,  quod  dicitur  partitio,  qiisft  sub 
aniithetis  posita  esl  hoc  modo : 

€  Intravi  ir.  doinum  luam,  aquain  |)ciliiiU6  mcis 
«•n   dedisti ,  ha>c  auieni  lacrymis   rigavit  pcdcs 


^oniam  atienle  ac  Ubenter  audiendam  est  quod  Bmeps,  el  capiltis  suis  tersii.  Osculum  mihi  naa 


propheta  non  de  spiritu  proprio,  sed  de  Spiritu  di- 
vin«  loquilur.  Similiter  diaooni  Evangelicam  nar- 
cailionem  pronuntiaturi  cum  praBmitUiul :  <  Iii  illo 
tempore  diiic  l^ominos  Jesus  disdpuiis  sois  {Luc, 
Kx,  49),  I  benevoleniiaro  ei  allefltionen  eomw 
breviler  captanl,  qui  audienles  Evaq^eUu»  cu- 
piunt  esse  de  niunero  discipulonin.  Porro  cum 
pr»missae  caplationi  alientionis  ci  bcnevolenliai  ad  • 
dunt :  c  parabolam,  >  vel  4  similitiidiiieai  iian^,«  doci- 
lem  reddunt  auditorcm  ad  subsequemem  narraiio  • 
nem ,  ne ,  qnod  iiarratur ,  historice  dictum  scu 
4acUim  credatur.  Eiemplum  posuimus  de  principio, 
<|uo  utendum  est  in  iilo  causarum  ^taerc^  cui  audi- 
lor  facile  potest  acquiescere. 

Verum  si  audilorjs  animus  ab  acquieseendi  faci- 
4itate  videlur  dongatust  iasinuotio  esi  u^xcasaria, 
qaa  paulatim  longa  et  mocosa  circuinloculioae 
ipse  animus  auditoris  pr<nparelur  ad  recipiendtBi 
imrraiionis  persuasionem.  Quod  cum  in  multis 
oslendi  valeat,  imum  Evangelii  capitulum  pona- 
uius  pro  exemplo  ,  in  qiio  plenaria  inveoiiur  di- 
«Unctio  sei[  partium  rhetoricx  acationis  quas  pra^ 
^ignavimus. 

4  Rogabal  iesmn  quklam  Pbarisa^.us,  ut  manducd- 
ret  cum  illo.  Et  ingressus  domum  Pbaris»i  disou- 
iMiit.  J£i  ecce  mulier ,  quae  eral  ui  civiiaie  pecca- 
irix  ,  ut  cognovit  quod  Accubuisael  jn  domoPha- 
Tisaet,  attiilil  alabastrum  unguenti ,  el  stans  retro 


Uedisti ,  ba?c  autem ,  ci  quo  iiitravit ,  iion  cfissa- 
vit  osculari  pedes  meos.  Oleo  capu;i  mcum  non  uo- 
xisti,  bxc  autem  uoguQnto  t»)xix  pedes  meos  {ihid^ 
44et6eqq-).  • 

Ecee  quam  cauu  partjiiiQ ,  ^uam  raMonaliEs 
distinQtio^  qua  dUigeiiter  considcrata,  quid  coii- 
fuiaadum  ,  quid  cooGnpandum  sit,  facile  digim- 
scitur.  Dnde  statim  eon^irmatio  soquitvr  dicecie 
oiniorc,  inlerpelJaiore^  et  jidvocaio  pa^iiiicuUs  mu> 
licris. 

4  Pr^pler  quod  dico  iibi :  RemUtunlu:-  ci  pcccau 
muHa,  quonjam  dilexit  multum  (ibid.,  47).  i 

Confutatio  eal,  qubd  sequitur  :  <  Cui  .autcm 
^  niinus  dimiltiiur ,  miiius  diligii  (ibid^  48).  »  U 
q»a  conrutalione  hic  sapiens  el  ntansuetus  orator 
pareit  auditori,  cujus  pariem  coofutat  loquens  de  iilo 
quasi  de  alio  mlnus  diligente,  miiaisquc  indtrigcn- 
Uam  qu»renie. 

Tandem  subjungitur  conclusio^  id  esl  artiliciosiis 
^ermiiNis  oralionis ,  cum  dicitur  ad  inuUerem  poB- 
nitentem  :  <  Fides  tua  te  salvam  fecit  :  vadc  in 
pace  (ibid,^  50).  i  Fides  etenim  saham  eam  fecit« 
quae  se  a  Salvalore  salv^ri  posse  non  dubitavit. 
filonne  libi  ^idetur  bapc  mulier,  etsi  non  verbis,  af- 
fectu  tamep  condis,  et  eflectu  extrinsccaB  obscqiiclse 
psalmum  peBnilentiaiem  complevis^,  prapsertim 
cum  pi$almus  ^  operationem  spectet,quia  in  psal- 
ierio  .decacbordo  digitomm  sive  maauum  artlficio- 


«ecus  pedes  cjtts ,  laerymis  ragabat  pedes  ^us,  et  d  $$i  moderatio  facit   psalipum  ?  Quod   autem   fuit 


capiUis  suis  tersii.  Videns  aulem  Pbarisaeus ,  qui 
vooaverat  eum,  ait  inlca  se  :  ilic  si  esset  propbeta, 
scirel  ulique,  quae  et  qualis  est  mulier  quae  tangit 
eum,  quia  peccatrix  est  {Luc,  vii,  56,  et  seqq.)-* 

Attendamus  nunc  Simonem  auditorem^  ei  Dpini* 
iium  nostrum  Jesum  Cbristum  plusquam  rhetori- 
cum  ocatorem,  qui  cognoseensanimumaudiiorisa 
Huserioordia,  ei  compassione  aimis  alieuum,  anie- 
quam  nanralionem  ingredereiur^  praemisil  exordium 
per  insinnationem  hoc  modo  :  «  Simon,  habeo 
tibi  adifuidfdicere.  At  iUe  ait :  Vagister^  dic.  Duo 
iM>ilores  «fanl  cnidam  foneratori.  Unus  debebat 
denarios  qoingenlos ,  et  alius  quinqiiaginta.  Non 
faabenllbusattiem  ilHs  uiide  re^erent,  donavit  utri- 
Patrol.  CXCIII. 


psaiterium  isiiiis  mtilieris  bumillinue  sapienier 
p#9illenlis  ,  nisi  ipse  Christus?  Tetigit  uamque  be- 
ne  psallens  femiiia  non  solum  exteriiis  p^ialterium 
f siud  manibus,  ^erum  quod  multo  amplius  profe- 
^t  nd  aalutem,  interius  per  fiiiem^  credendo  iUum 
SalvalQrem,  qoi  posset  snlvare  ialem  quoque  pec- 
cairicem ,  quae  neqpe  bonam  conscientiam,  neque 
bona^m  haberet  famam.  Talis  esi  ficclesia  de  geuti- 
bus  collecla«  talis  est  eliam  peccator,  seu  j^eccatrix, 
cujusesl  polluta  non  solom  coffscientia,  sed  el  fama. 
Quid  igitur  huic  resiat«,nisi  utex  intima  fide  ad  Sal- 
vatorero  confugieiis  dicat  ? 

Vehs.  2.  DcmHe ,  ne  iu  furare  lao  arg^as  mc. 

Primo  ponitexordium,  in  qilo  capiat  benevdlco- 

23 


715 


GERHOiU  PRi£POSlTI  KE1CH£RSP£RG. 


716 


liam  per  poieslutero  Judicis,  per  inAnnitalero  suain,  a  Oomine^  ne  in  furore  tuo^  el  in  ira  tua,  id  esl  in 


per  consuetudinem  parcendi  :  quia  vult  non  a  mor- 
luis,  sed  a  vivisrogari.  Secundo  narral  suas  xrum- 
nas ,  ut  cognoscatur  afflictus  ,  ibi  :  c  Laboravi 
{Jer.  XLV,  3).  »  Terlio  scquitur  correclio ,  cum  se 
scquestrat  a  malis  ibi  :  c  Discedite  a  me  (Malth. 
XXV,  41).  >  Quarto  jam  liberatus  exsuUans  orat  pro 
iuimicis,  ul  converlantur,  ibi  :  Erubescant,  Inten- 
tione  vero  incilat  ad  poenitenliam.  Clamat  ergo  : 
Domine^  ne  in  furore  tuo  arguas  me,  neque  in  ira  tua 
corripiai  me,  Ul  ex  Gra^co  cxcmplari  coUigitur, 
furor  el  ira  idem  sunt.  Unde  el  in  Latinis  exem- 
plaribus  de  Grapco  translatis  varie  dicilur,  alicubi 
priusfuror,  post  ira,  uti  nos  cantamus  :  alicubi 
prius  ira^  post   furor,  ut  in  Responsorio  de  Ro- 


manis  exemplaribus  tracto  canimus  :  Domine^  ne  B  xii,  18.)  > 


futuro  judicio,  ne  arqua$  ^  id  est  convincas  me 
damnandum  :  neque  etiam,  quod  minus  est ,  cor- 
ripiai  me  casiigandum,  quod  minus  est ;  sed  potius 
bic  sana ,  bic  emplastrum  gralix  tuy  adhibe , 
bic  medelam  ,  quam^  nosti  expe<lire ,  impende. 
Sana  hic  suavitatis  et  miserationis  tuae  unclioue , 
dum  tempus  est  gratix ,  ne  tunc  damnandus  ,  vel 
ctiam  sanandus  inveniar  dura  usiione,  dum  tem- 
pus  erit  furoris  et  irae  :  non  quod  in  tc  sit  fu- 
roris  aut  irae  ulla  commotio ,  sed  quod  ipsa,  quse 
tunc  erit  ultio  cam  sustinei.tibus,  ila  erit  insupporta- 
bilis,  ac  si  procCvIat  ex  ira  vel  furore  judicis.  c  Tu 
au(em,>Domine,  ait  Sapiens,  c  in  tranquilliiate  judi- 
cas,  etcum  magna  revercntia  disponis  omnia  {Sap. 


in  ira  tua  arguat  me  ,  neque  in  furore  tuo  corripia* 
me.  Est  aulem  ira  vei  furor  indignatio  gravis,  per 
quam  futurum  judicium  accipitur.  Unde  in  Propheta 
legitur  :  c  Dies  illa  dies  irae  {Soph.  i,  15).  Et  Apo- 
stolus  impoenitenti  peccatori  dicit  :  Tu  «  autem  se- 
cuiidum  duritiam  luam,  ei  impo^nitens  cor  tuum 
thesaurizas  tibi  iram  in  die  Irse,  et  revelationis  justi 
judiciiDei  {Rom,  ii,  5).  >  Item :  c  Revelatur  enim  ira 
Dei  de  coelo  super  omnem  impietatem  hominum  eo- 
runi,  qui  veritalem  Dei  in  injustitia  detinent  {Rom. 
I,  17).  I 

Argui  vero  et  corripi  diversa  sunt.  Naro  argui 
gravius  est,  quasi  accusari,  unde  daronatio  timetur. 


Aliler  :  Domine,  ne  in  furore  tuo  arguas  me^  ne- 
que  in  ira  tua  corripias  me.  Furor  etsi  g^vis ,  ta- 
men  in  judice  sensato  brevis  est  commotio.  Ini 
vero  cum  est  justa  in  judice  justo ,  erit  longa,  uisl 
cum  earo  breviat  poenitentia  et  misericordia.  Po- 
test  ergo  per  furorem  intclligi  cororoolio  judicis, 
quae  in  die  octava  etsi  gravis ,  taroen  etiam  bre- 
vis  videbitur,  quia  sententia  judiciaiis -tunc  sinc 
inora  quasi  curo  furore  dabitur,  curo  iropiis  dice- 
ttir  :  c  Discedite  a  me,  maledicti,  in  igncm  aeter* 
nuin  {Matth,  xxv,  41).  >  Ira  vero  ejusdcro  Judicis, 
per  quaro  detiifebuntur  siiie  fine  in  xterno  suppli- 
cio ,  idcirco  erit  longa,  quia  eam  non  breviabit  ulla 


Corripi  vero  minus  est,  id  est  eroendari ,  vel  eru-  ^  pccuitentia,  vel  roisericordia  :  non  quod  impioruiu 


diri.  Arguuntur  autem  in  judicio,  qui  sunt  sine 
charitatis  fuudamento  :  hi  eiiim  damnantur  omni* 
RO.  Corripiuntur  vero,  id  est  emendantur  et  pur- 
gantur,  qui  fundameiituro  quidem  habuerunt,  sed 
snper  illud  sedificavenint  c  ligna,  fenum ,  stipulam 
{l  Cof.  III,  li),  >  quse  dum  igne  judiciali  consu- 
muntur,  ipsi  per  ignem  salvabuntur.  Quidam  naro- 
qoe  habenies  charitatem  superaedificant  aurum  sa- 
pientiae  in  secreta  cordis  contemplatione  :  argeii- 
tum  vero  eloquentiae  in  proximorum  aediticatioue, 
ac  lapides  pretiosos  in  exemplorum  fulgida  exhi- 
bitione ,  dum  quae  docent  verbo,  moribus  et  ope- 
ribus  ostendunt  in  exemplo.  Istorum  aedificium  non 
habebit  in  igne  detrimentum.  Sunt  autem ,  qui  su- 


tunc  nulla  sit  poenitenlia,  sed  quia  erit  nimium  ^r- 
da,  et  ideo  minime  fructuosa ;  non  quod  Judii£ft 
aeterni  non  sit  aeterna  misericordia»  se<I  quod  haec 
eadem  miserlcordia  non  imroisericordibus,  sed  mi- 
sericordibus  erit  impendenda,  juxta  illud  :  c  Beati 
roisericordes ,  quoniam  ipsi  misericordiam  conse- 
quentur  {Matth.  v,  7).  >  Idcirco  dum  teropus  est 
poenitentiae  fructuosae,  dicit  poenilens,  octavam  diem 
timcns  :  Domine^  ne  in  furore  tuo  corripias  me, 
neque  in  ira  tua  arguas  me  per  aetenia  supplicla, 
neque  etiam,  quod  roinus  et  brevius  est»  in  furoxe 
tuocorripias  tite,  in  ipsa  die  octava  dicendo  mihi : 
c  Serve  roale,  et  piger,  quare  pecuniam  meam  non 
dedisti  (Matth.  xxv,  26),  >  ad  roensam ;  vel :  c  De 


peraediflcant  eidem  charitatis  fundamento  stipulam  D  ore  tuo  te  judico  ,  serve  nequam ;  >  vel  :  c  Serve 


saecularium  cogitationum,  fenum  sa^ularium  locu- 
tionum,  ligna  saecularium,  non  tamen  criminaliuro 
actionum.  £t  sicutab  igne  cito  consumitur  lignuro, 
citius  fenuro  ,  ciUssiroe  stipula ,  sic  in  igne  pur- 
gatorio  differenUir  ,  et  dissiroiliter  puniuntur , 
et  delebunlur  facla  ,  dicta  ,  et  cogitata  roala  pur- 
gabilia  in  his  qui  habent  fundamenturo  chari- 
tatis.  Naro  his  ,  qui  hoc  fundaroento  carcnt,  ignis 
judicialis  non  erit  ad  purgationero,  sed  ad  damna- 
tionero. 

Peccator  igitur  poenitens  et  sciens,  quod  c  hor- 
renduro  est  incidere  in  roanus  Dei  viventis  (Hebr. 
>>  31)» »  non  vult  ibineque  argui  ad  daronati<mcm, 
neque  corripi  ad  emcndationem.  Undeorans  dicit  : 


nequam,  omne  debitum  dimisi  tibi,  qiioiiiam  ro- 
gasti  me.  Nonne  ergo  oportuit  et  te  misercri  con- 
servi  tui ,  sicut  et  ego  tui  misertus  sum  (Matth. 
xviii,  55).>  Antequam  venial  illa  dies  octava,  illadies 
c  irae,  >  dies  c  furoris,  dies  calamitatis  et  miseris 
(Soph.  1, 15).  > 

Vers.  5.  Miserere  mei ,  Domine,  quoniam  infir' 
mus  sum  pariter  ex  languore  peccati,  ei  ex  languore 
miseriae,  quae  cst  poena  pcccati.  Unde  quia  multi- 
plex  *  et  magna  est  roca  infirmitas ,  multiplex  et 
magna  mihi  necessaria  est  medicina,  per  quam  sa- 
ner  non  soluro  exlerius  in  carne  languida,  sed 
etiaro  intcrius  in  ossibus,  id  cst  in  ipsius  animae  ra- 
tionalis  naturalibus  viribus  non  parum.  vcl  cx  par* 


7n  COMSIENTARHJM  IN  PSALMOS. 

le,  sed  in  toto,  ei  per  tdufn  conturbalis  :  quoniam  A 
contmrbaia  $wu  omnia  o$sa  mta  ^  U  est  vircs 
ac  virtutes  anim»,  iia  ui  non  possil  camem  re^ 
gcre  sua  rationali ,  id  esi  ossea  forUiudine ,  sed 
qtiasi  caro  moUescit  ipsum  robur  animae.  Unde 
dico  : 

YEftS.  4.  Et  anima  mea  lurbala  ett  valde.  Eccc, 
confiteor!  Ecce,  vulnera  ostcndo  tibi  demcnti  d 
omDipolcnli  et  sapienti  Medico ! 

Sed  tu  Dcnwke^  qui  per  clementiam  vis,  per  om- 
ai^ienliam  polcs,  pei  sapieutiam  scis  mcdicare 
ac  sanare  infirmos,  Vsquequo  diflers  clamantcni 
audirc,  infirmantem  sauare?  Innuit  se  liic  poeni- 
iciis  diu  luclatum  conira  vitia,  cum  ei  iam  longa 
esl  uicdicinae  mora.  Non  est  auiem  crudelitas  dila- 


-  PARS   I.  —  PSAL.  VI.  718 

Laboravi  in  gemitu  meo.  Gcmit,  dum  videl  quas 
mala  focit,  quaeque  pro  liis  mala  promoruit.  El 
lanquani  parum  profucril  gemitus  absque  lacrymis^ 
addil  :  Lavabo  per  singuia»  noctes  iectum  meum 
plorans  in  lecto  mco  per  noctes.  Yel  lavabo  lectum^ 
iJ  esl  corpus  per  singulas  noctest  per  singulas  ini- 
quitates.  £l  si  non  possum  dinumerare  boras  el 
niomenta  noclium,  tamen  sunimaro  confitebor  ini- 
quitalcm  singularum,  Puicst  eliam  dici  lecius»  in 
qui)  aeger  anlmus  quicscit,  voluptas  carnis  et  dc- 
ItH^tatio  saeculi  quam  lacrymis  lavat,  qui  se  ab  illa 
conatur  extrahere.  Lacrymii  meis  stratum  meum 
rigabo.  Stratum  esl  idem  quod  lectus.  Yel  polest 
dlci  stratum  cumulus  peccalorum,  quasi  de  mullo 
stramine  congeslus  palearum.   Unde  hoc  stratum 


Uo  Dci,  sed  ul  pcrsuadeat  animae,  quod  in  magna  ^  tacrymis  rigat,  ei  rigando  in  stcrcus  verlit,  iit  luturas 

ferlililali  proficiat.  Per  noctes  vcro,  quae,  cum  die  • 
bus  alternanlur,  slgnificat,  quod  quasi  alicrnatim 
palitur  noctes^  cum  carne  servil  legi  peccali ;  ei  dics 
semit,  cuin  mcnle  servil  legi  Dei.  Ot  ergo  nox  con- 
Tcrtatur  in  diem,  per  singuias  noctes^  id  esl  per 
singulos  lapsus  laval  lectum,  id  cst  conscicnliam, 
iu  qua  sani  aliquando  laboribus  mundi  lassali  rc- 
quicscunt ;  aegri  autem  in  eodem  lccto  torqueutur* 
sicut  ille  c  puer, »  dequo  dictum  esl :  c  Jacctin  domo 
paralyticus,  el  male  lorqnclur  {Matth.  viii,  C).  • 
Lavabo  lectum  conscienliae,  atque  rigabo  stratum^ 
id  esi  sensuaiilatem.  Hanc  rigabo  quasi  hortuin,  ut 
resoluto   lacrymarum    imbre    arida    sen  ualitaiis 


raab  se  pnecipitavil,  nec  breviter  ac  leviter  orans 
csaudiri  poteril.  Nondum  enim  lam  perfecte  orat, 
ut  ei  Deus  omnium  eiauditor  dical :  Adhuc  loqaenie 
te  dicam,  adsum-  Oi*anlem  aliquanlulum  differl,  ut 
c«m  exauditus  fuerii,  de  co^tero  magls  caveal  sibi, 
ct  ul  osiendatur  quae  poena  sil  non  conversis,  si 
tanu  dKBcullas  est  conversis.  Unde  esl  iliud  :  c  Si 
jwluft  vix  salvabiltir,  impins  et  peccator  ubi  parc- 
bunl  (i  Fetr.  iv,  18).  » 

Aliter  :  Suna  me^  Domine^  quoniam  conturbata 
suni  o$sa  mea,  id  esl  niens  mea  conturbata  est  ad 
poenitenliam  :  a  anima  mea,.  id  esl  etiam  sensua- 
liias  turbaia  est  valde  reluctans  consueladini  pravae 


di«  inolitae,  atqiie  viv  coaplaiido  se  disdplirab  mul-  q  novam  virtutum  germinel  messein 


insolitse.  Et  lit,  Donune^  usquequo  ?  Usqu^uo 
dfflers,  quin  sanes? 

Ybes.  5«  ConterUre^  Domine^  non  diffcras,  sed 
mihl  converso  convertere  juxla  illud  :  c  Converti- 
mfni  ad  me,  et  ego  convertar  ad  vos  (Zack.  i,  3). » 
Vel  quia  perfeclae  conversioni  nostrae  semper  esi 
paralus,  videtur  dici  convertere^  td  esl :  fac  me  in- 
verti.  Sculil  enim  converiendi  dilficultatem  :  unde 
ail '.  et  eripe  animam  meam  iii  conversione  multis 
Mipediiam.  Yel  convertere  a  vindicta,  el  ila  eripe 
animam  meam  ligatam  peccaiis,  ei  dando  virlutes 
taivum  me  fac  non  propter  merita  mea,  quia  jusla 
csl  peccali  damuatio,  sed  propter  misericordiam 
iuam. 


YEns.  8.  Turbatus  est  a  furore  ocuius  meus.  Fu- 
ror  Dei  fuit  conlra  vcterem  homincm  protoplastum 
usque  adco  magnus,  ut  peccati  ac  poenae  niorbus 
ab  illo  postcris  ejus  sil  factus  haercdilarius  cxcepto 
solo  Christo,  qui  conccptns  est  de  Spiritu  sancto. 
Furor  Dci  esl  etiam  In  praesenti,  cum  dat  pcccato- 
rcs  in  reprobum  sensum  :  furor  in  futuro,  cum 
puniel.  Ab  ulroque  furore  dicit  oculum  turbatum ; 
quasi  dicat  :  Lavabo  iectum,  rigabo  stratum,  quia 
cum  allendo  quae  in  primis  parentibus  fecisii,  quae 
ctiam  in  futuro  minaris,  quae  etiain  in  piassenti 
facis,  oculus  meus^  ratio  mca,  sive  animus  mcus 
turbatus  est  a  furore  luo,  proptcr  judicium,  quod 
iiicipil  hic,  libi  sunt  interiores  tenebrae  cum  aliqua 


Ycas.  6.  Quoniam  non  est  in  morte,  qui  mcmor  sii  D  luce,  ubi  est  turbntus  oculus,  iion  exstinctus.   Tuiic 


laii.  Ideo  hic  festiuo  per  confessionem  saiiari  : 
quomam  post  morteni  in  teiTa  oblivionis  nwt  «sl, 
^ui  memor  sit  mt,  Et  in  inferno  posl  judicium  quis 
confitebitur  tibi  ?  Nullus.  Nam  anle  judicium  potuit 
ciives  tn  infenio  sepultus  aliqua  luce  videre  Laza- 
rum  in  requie,  cujus  comparatione  coactus  est  con- 
fiteri  sua  mala;  sed  posl  judicium  in  profundiori- 
bu8  lenebris  nullam  Dci  lucem  videbuut,  cui  con* 
iiteantur*  Yel  morlem  dicil  coniemplum  diyinae 
legis  eo  qiiod  ducil  ad  mortem  :  infernum  vero 
caecilalem  animi,  quae  posl  hujusmodi  mortem  ila 
cos  involvil,  ui  dentur  in  reprobum  sensum.  iforum 
aralem  neota*  confitctur.  Ab  liis  niiitur  libcrari 
qui  dicii :     , 


autcm  crunt  impii  in  summa  caecitale,  cum  penilus 
extra  Deum  ubiqiie  praesentem  siciit  caecus  cxlra 
lucem  sibi  pricsentem  erunl,  misst  vidciicel  in  tciie- 
bras  exteriores.  Nunc  aulein  non  ciecatus  cx  lolo, 
sed  turbatus  est  ocuius  meus^  el  ideo  iimeu,  timeiis- 
que  refugio  ad  le  illuminatorem  meum,  ne  socier 
impiis  omiiino  caecandis,  omnis  lucis  visione  pri- 
vandis,  et  in  tenebras  exteriores  mitiendis.  Merilo 
enim  nuuc  turbutus  majores  poenas  timeo,  quia  /n- 
veieravi  inter  omne$  inimico$  meos.  Inveteravi^  mcui* 
brum  veteris  hominis  factus  :  inter  inimicos  meos, 
id  esi  vitia,  da^inones,  homines  malos  :  et  non  lan- 
imn  inler  quosdam,  sed  ititer  omnes  :  qula  omnibut 
consensi,  ex  umnibus   vetustalcm  contraxi.  Ficbi* 


719  CERHOHl  PRiEPOSITI  RE1CHERSPCRG.  »0 

lis  narratiol  Nunc  aotem,  quia  tantus  poenitenliae  A  tio  eral  flebilis«  ubi  se  inUr  omnet  mwticoi  ioveie- 
labor  non  est  inanis,  ne  quis  de  graTiiate  peccato- 


rum  desperett  exauditum  se  significans  subdil 

Vers.  9.  Discedite  a  me^  omne*  (pn  operamini 
tniquitateM.  Correctus  ab  illls  separat  se,  quoriim 
coltegio  et  socifiute  peccaYit.  Vel  est  prophetfa, 
quod  iu  in  judioio,  In  die  octavo,  iHis  dicetur  :  Disce- 
dite  a  me  omne$t  qui  offeramini  imquitatem.  Jndice 
boc  dicente,  consenllentc  quolibet  juslo  et  peeni- 
tente. 

Notandum,  quod  non  dicil  iii  illa  dicoctava  ;  qui 
operati  estis  iniquitatem,  sed  quioperamini,  quia  vide- 
licet  iniquitas  eorum  non  erit  praeterita,  quam  nuHa 
delevitcondigna  poenitentia.  Unde  in  Evangelio  etiam 
eos,  qui  in  nomiiie  suo  propheiar«nt,  et  virtutes 
mulus  fecerunt,  sed  absque  pcenitentia  peccat(>rum 
de  hac  vita  recesserunt,  ipse  Judex  pronuntiat  in 
die  ocUvo  damnandos,  et  operarios  iniquiUtis  no- 
minandos.  Si  ergo  illic  censentur  iniquiutis  ope- 
rarii,  ubi  ligatis  manibus  et  pedibus,  in  tenebras 
exteriores  missi  ulterius  non  poterunt  q[>erari,  et 
propter  solam  volunUtis  malitiam  tuncpermane- 
bunt  a  socieute  bonorum  in  aetemum  separati, 
uon  estmirum,  si  nuncimpiis  prava  et  turpia  roa- 
iiifeste  nperantibus  dicit  homo  per  pcenitentiam 
justiGcatus  :  DiscediU  a  me,  omnes  qui  operamini 
tnigtiilafem;  Unquam  dicat,  nolo  vestrarum  ami- 
citiarum  socieUtem.  Si  non  loco«  tamen  affectu  fu- 
gio  vestram  iniquilatem :  ne  videamini  mihi  placere, 


ratum  narravit.  Partitio  cauU,  ubl  ae  ab  lapionioi 
socieute  separavil.  Goaarmatio  rationabilis»  nbi  aa 
indicans  exaudilum  tertlo  edmdem  aensum  repeli* 
vit,  ut  trina  repetitio  esaet  non  tolum  suse  exaudi- 
tk>nisconfirmatio,  sed  etiam  devou  gratiarum  actto 
ad  sancum  TrlniUtem.  Nunc  Undem  scquitur  ad- 
versariae  partls  confuutio,  eum  dieit  : 

Vers.  II.  Erubeuaut  el  couturkentur  vebmm^ 
ler  omnes  immici  mei,  Pr»dicit,  quod  fiituruin  sil 
inimicis,  qui  hic  erubescere  nolunt,  qui  conversoa 
etiam  irrident  et  erubescere  facittnl.Redditergiicta 
Ulionem,  et  dicit :  erubescant  ki  fuiuro  de  malis 
qns  fecerant,  qui  non  solum  tn  se  mala  fecerttm, 
sed  etin  aliis  bona  iiriserunt.  Coit/tir^enliir,  di- 
B  centes  :  c  Nos  insensali  vium  iUorum  lestimabamus 
insaniam.  Ecce,  quomodo  compuuti  sunt  inter  11110« 
Dei,etintcr  sanctossors  iUorumest(Sa^.v,  4).  >Com- 
(iir6enliir  non  parum,  sed  vehementer  sicnt  peccave^ 
runt  vehementer  exodio  veheroenti  omnes  inimki  mei^ 
qui  volunt  mala  mihi.  Haec  dicu  sint  ad  conruuiio- 
nem  adversariorum  ex  consensu  divinse  justiiiae. 

VerumUmen  ego  misericordiam  consecutus  ex 
intuitu  miseri£  magis  oro,  ut  antequam  erubescmst 
et  conturbentur  in  divino  judicio,  quod  cril  in  die 
ocUvo,  dum  tempus  esl  miserendi,  cotmrtamur 
per  veram  poenitentiam  cordis  contriti  ad  juslitiam» 
et  erubescant  per  veram  confessionem  oris  ad  salu- 
tem,  sicui  et  ego  conversus  erubui.  Convertaniur^ 
ne  Uluc  eant  quo  tendebant,  et  erubescant  recor- 


si  manens  vobiscum  non  ostendam  vos  mibi  displi-  c  ^«^„e  malorum,  ul  pcr  «recundi»  stimulum  oo- 
-  Nolo  .mmundum  Ungere  pcr  occulum  ini-     ^^^^^^  ^^^^^^.  ^^.^  ^^  SaWatorem,  ne  illum  ba- 

beant  judioem,  et  damnatorem  in  die  ocuva,  quae 
veniei  valdc  vetociter  super  impios  ad  conversionero 
Urdos  :  quia  cum  dixeriut,  pax  ei  securiUs,  ume 
repentinus  eis  superveniet  interltns.  luque  oro  ia 
psalmi  hujus  postrema  conclusioiie»  ui  antequam 
superveniat  eis  repentinus  interitus,  ipsi  prins  eoii- 
vertantur^  ei  erubescant  valde  velociter.  TaUs  ora* 
tio  in  fine  psalmi  posiU  est  ariificiosus  lemioua 
eorum,  quae  praemissa  sunt  in  exordiO|  narraiiotie^ 
panitione,  confirmaiione,  confuutione.  Unde  quod 
hic  in  fine  dicium  est,  jure  tenemus  pro  lotiiia 
psalmi  conclusione,  qua  Judex  quasi  conckistts 
tenetur,  ut  sic  pro  inimicorum  saluie  Ofanii  sii 
propitius,  qui  nunquam  damnare  potesi  eom  qul 
pro  ipso  diUgit  inimicos,  et  libenter  exorai  pro  ad^ 
versantibus  ei  calunmianlibus,  ei  Ubenter  beaefacil 
his  qui  oderunt  eum. 

Gloria  Patri  Domino,  qul  exaudivk  Vocem  ftetue 
md.  Gloria  FiUo  Oomino,  qui  ex4fudivit  depree^ 
tionem  meam,  Gioria  Spiritui  sancto  Donnno,qui 
orationem  meam  suscepit. 

■■ — — «^-  .       •'■    ■     ■  k 


cere 

quiutls  consensionem  :  volo  a  socieUte  malorum 
exire  per  aptam  iiiiquitatis  redargutionem.  Disce- 
diu  a  tne  :  nolo  ullra  socius  vestcr  esse,  nolo  pro 
iniquiutibus  alienis  damnari,  cui  Deus  concessit  a 
propriis  per  lacrymas  lavari. 

Quoniam  exaudivit  Dominus  vocem  fleius  mei. 
Vocem  dico  intimam  cordis  compunctionem,  qualis 
fuit  in  corde  Mariae  fientis,  et  nihil  dicentts  ore, 
scd  alte  clamanlis  pia  cordis  compunotione  :  Exau^ 
divit  Dominus  deprecalionem  meam  pro  aoferendis  a 
mc  peccatis,  et  orationem  meam  pro  impetrandis 
virtuUbus  suscepit,  quasi  acceptabilem  oblationem, 
Ropetitio  crebra  ex  affectu  nimio  procedit,  quia 
pro  exaudiUone  gaudenti  iion  sufftcii  semel  dicere  : 
exaudivit  Dominus  vocem  fietus  mei^  sed  addil: 

Vers.  10.  Exaudivit  Dominus  deprecationem  meamt 
et  adjungit :  Dominus  orationem  meam  suscepit,  Ter 
ponit,  DonunuSf  qnia  sancUm  Triniutem  precibus 
suis  adfuisse  ostendit. 

Exordium  psalmi  triste  fuit,  ubi  sub  tiraore  fu- 
roris,  et  irae  bcnevolenUam  judicis  capuvii.  Narra- 


PSALMUS  VIL 

mine^  Deus  meus,  in  teiperavi,  Septimo  psalmo      ad  ChrisH  passlonem,  orantls  in  eadi^  passiofiii. 
T  ad  caput,  id  est  ad  fidei  nostrae  princlpium,     i^t  quam  nos  salvari  crcdimus.  Inttilifio  namquo 


»1 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  !.— P8AL,  VII. 


722 


iToplieltt  eft(  iD  hoe  psalmo  introducere  Chrislam  A  vid  negavit  ore,  cujus  lamen  amicus  pcrmansil  ki 


MciiBtfom  bumaiiam  natuRim  Verbo  sibi  unito  lo- 
qiteulem  el  oraBlem,  ul  liberet  ilium,  nequando 
pnevaleant  ei  maligni»  et  ut  a  morte  resuscitet  il- 
lum ;  et  dekide  osteodentem  sub  qiiadam  conccs- 
Bkme  tmproborum  damnationero»  et  justorum  glo- 
riam  ex  resorrecUoiie  sua  proventuram,  et  etiam 
ex  ipsis  maiignantibus  posse  quosdam  consequi  ye- 
Dlafli,  si  conversi  agerent  pcenitentiam 
Tluilus  btyus  psalmi  est  (Vbrs.  i) : 

IH  Fi:fEJI  PSALMUS  DAVID,  QUEM  CANTAVIT   DOMI.XO  PRO 
VERBIS  CDnSI  FIL1I  JEMI!«I. 

De  sensu  lituli  hujus  magni  Patres  dissentiunt. 
Nam  beatus  Augustinos,  cui  consensit  Cassiodorus, 
affimiat,  in  hoc  tiiulo  tangi  bistoriam,  qu»  legitur 


corde,  qucmadroodnm  a  magnis  Patribus  ante  nda 
dictuni  est.  Constantia  ipsius  aliquaiUulum  turhata, 
cum  ccepisset  mergi  passionis  Dominic»  tenipestate 
ssvieiite,  seil  dexiera  divini  respectus  illum  conser- 
vante,  charitas  Petri  non  excidit ,  quia  Christus  illi 
non  venerat  in  odium  vel  in  taedium,  quanquam  a 
confessione  ipsius  tenuerit  silentiuro.  Per  hunc  ergo 
altemm  C/msi,  videlicet  per  apostolum  Petrum  con- 
silium  Juda^  ac  JudaH>rum  inratuatum  est,  quia 
Christi  nomen,  quod  exstinguere  voluerant,  per 
ipsum  dilatatum  est»  cooperantibus  illi  aposlolis,  qui 
etiaro  per  nomen  Chusi  aple  dcsignantur,  quia  om- 
nes,  relicto  Christo,  fugientes  et  se  discipulos  ejus 
^  non  profitenles,  amiciliam  et  dilectionem  ipsius  in 

in  secundo  libro  Kegum,  ubi  babemus  roanifeste  no-  ^  silentio  tenuerunt.  Ei  licet  in  silenlio  suo  tacerent 

ab  aperla  Christi  confessione  ,  tainen  verba  oratio- 
nis,  et  boni  consilii  erant  in  tacila  resurrectionis 
exspectatione,  qxuB  nimirum  in  corde  Petri  erat  fer- 
ventior ,  postquam  de  negatione  amare  fleverat. 
Sane  aipare  flentis  Peiri  poenitentia  in  psalmo  prae* 
misso  non  incopgrue  intelligilui  expressa,  quoniam 
et  ipse  oraverat  pro  oclavo,  pro  die  videlicet  resur- 
rectionis,  ne  Domino  quem  negavcrat  resurgentc, 
ipse  de  negatione  sua  corriperetur,  ct  argueretur  in 
furore  aut  ira.  Usque  adeo  vcro  susccpta  est  ejus 
pcenitentia,  ut  angelo  resurreccionis  tesle  illum  spe- 
cialiter  nominanle,  ac  Domino  illi  singularitcr  ap- 
parente,  id  est  die  octava,  in  die  Dominica,  omnis 
r  Iristilia  ejus  in  laelitiam  fuerit  conversa,  quod  et 
caeteris  apostolis  contigit,  quibus  ipse  Christus  in 
ccena  sua  dixerat :  <  Mundus  i  quidem  i  gaudebil, 
vosauiemcontristabimini,sedtristitia  vestra  verteiur 
in  gaudium  (Joan.  xvi,  20).  »  Chusi  autem,  sive  Pe- 
trus  apostolus,  sive  totus  apostolorum  coetus  intelli- 
gatur,  ut  assignatum  est,  bene  dicitur  filius  Jemini, 
id  est  filius  dexterae,  ne,  propter  fugam  et  sileii- 
lium  in  passione  putentur  ad  sinistram  deputati 
esse. 

Verumtamen  quia  istc  Chusi,  filius  Jemini  dicltur 
in  titiilo,  et  Chusi,  de  quo  in  historia  Reguni  legt- 
lur,  filius  Arachi,  noa  filius  Jemini  appellatur :  bca- 
tus  Hieronymus,  cui  consentit  Remigius,  magis  as- 
serit  huiic  psalmum  praeiitulatum  nomine  alterius 

co,  raula  cui  sedebat  pertranseunle,  deserlus  di-  D  Chusi,  qui  de  tribu  Benjamin  fuisse  intelligatur.  Ait 


C/hfit,  qiii  cum  David  fugicns  Absalonem  ^- 
Ii«Bi  soom  de  civitate  exiret,  coiisilio  ipsius  David 
cctsit  in  partem  Absalon,  ut  quae  filias  moliretur  in 
palrero,  exploraret  et  reiiuntiaret.  Dedit  autem 
Achllophd  hoc  consniuro,  ut  Absalon  perroitteret 
patrem  auoro  improvisom  occidi.  Hoc  autem  mjita- 
Ivm  eal  cooaiiio  Ckusi^  qui  et  consiUum  Achitophel 
infiioavit,  et  ipsi  David  secreto  mandavii,  ut  de 
«nmipestribus  fugerc;t,  et  se  suosque  servaret.  Pro 
rerHf  hujus  Chu9i,  quibus  et  consilium  Achitophel 
iiiCatoavit,  et  quae  regi  David  mandavit,  putant  bunc 
psatmom  cantandom  a  David,  sub  altiori  tamen  in- 
tellcelu  assignanies  ad  allegoriam,  qoae  dicta  sunt 
sacondum  historiam. 

Chosi  enim  interpretator  3t7f  filtum;  Jemini,  dextera; 
Architophcl,rttiiia/ralm;Absalon,  patrispax,  Igitur 
Bt  myaticum  sensum  parumper  tangamus,  Absalon, 
qood  hiterpreutur  patris  pax,  Absalon,  inquam, 
fiBBs  et  hostis  in  mysterio  est  Judas  apostolus  et 
diabolos,  lialsa  Patris  et  Iffagistri  pax,  quem  osculo, 
pncis  signo,  tradidit,  in  quem  Satanas  introivit,  cum 
cssel  onus  de  duodedro,  sicut  idero  Satanas  agita- 
vil  Absalonem  contra  patreni,  cum  essot  patri  di- 
BecCHa.  Proinde  et  poena  ipsius  justitiae  amatorem 
Q^idtam  delectat,  quia  judicio  Dei  mente  caplus  sc 
sospendit,  in  quo  non  jam  mysterii  profundum,  sed 
ipaa  rei  geatae  superficies  Judam  et  Absalon  in  poeita 
demoostrat  esse  panles.  Nam  et  iste  pendens  quer- 


fnas  prolinus  sagittas,  id  est  aeternx  moi  tis  senten- 
lias  in  aniroa  suscepit.  Et  ne  paruro  putes,  quod 
onas  Absalon  iinius  Judae  formam  pra^tulerit,  Achi- 
U^jM  quoque  consiliarius  ejus  suo  suspendio  inte- 
riil,  qui  secondom  siii  nominis  proprietatem  fra- 
Iris  roinam,  id  esl  morlem  David  meditatus  in 
pravo  consilio,  infatuatus  est,  consilio  salubri 
Ch9si. 

Ckusi  aulem,  quod  interpretatur  silentium,  tam 
noniine  quam  facto  significat  apostolum  Petrum. 
Skut  entm  iHe  ^usi  exterius  adhaesit  Absaloni,  et 
▼isas  e8t.iklfMfte  Davidf  cujus  tamen  in  cordc 
amiciift^^fediM^pNil  s  sic  apostolus  Petrus  malorum 
focieiafi  fld  mmi  conjunctus  Christum  verum  Da- 


eniro  ipse  beatus  Hieronyrous  :  Plerique  eruditis- 
simi  viri  arbitranlur  hunc  psalmum  tunc  esse  canta- 
tum,  quando  Chusi  filius  Arachi,  amicusDavid.  de- 
struxit  consilium  Achitophel,  et  ad  eum  nuntios  mi- 
sit,  ut  de  ereroo  fugeret.  Verum  sciendum  est  eos 
graviter  errare.  Primum,  quod  nomen  Chusi  ibi 
scriptum  est  per  Samech,  hic  per  Sin.  Deinde  quod 
ille  filius  Arachi  dicitur,  hic  fllius  Jemini.  Praeterea 
Davidf  qui  praeceperat  Joab»  et  caeteris  ducibus  di- 
cens  :  i  Parcite  puero  Absalon  (//  Reg,  xviii,  12),  > 
nunquam  de  morle  filii  loqueretur  ita  dicens  :  Con- 
cepit  dolorem,  et  peperit  iniquitatem.  Lacum  aperuit, 
et  effodit  eum^  et  incidit  in  (oveam^  quam  fecit^  nn- 
xime  qiii  morie  rju&  audita  ejulans  clamavit  :  f  Fili 


725  GERHOHI  PRiEPOSlTl  REICHLRSPERG.  m 

mi,  tili  mi  Absaloji! »  (Ibid.,  55.)  Nec  ctiam  hic  vo-  A  Jemini  cum  esset,  genere  fsradiu,  propter  hoe  did' 


caret  leonem,  quem  ibi  yoea\erat  puenim  quasi  ex 
ignorantia  peccaniem.  Sciendum  itaque  Chusi  in- 
terpretari  jEthiopetn,  et  lotum  psalmum  contra 
Suul  esse  conscriptum,  in  cuju^persona  potest  iu- 
tcrpretari  lotus,  qui  propter  tetros  morcs  dicitur 
iElhiops.  Qui  ct  bene  dicitur  :  Filius  Jemlnt,  qui 
fuisse  de  tribu  Benjamiu  in  libro  Regum  legitur 
ila  :  ht  erat  vir  de  tribu  Benjamin,  el  nomen  eju$  Cis^ 
et  huic  filius  :  nomen  ejus  Saul  (/  Reg.  ix,  i).  Per 
Semei  quo(iue,qui  eratde  familia  Saul,idem  proba- 
tur,  quem  David  vocat  OHum  Jemini. 

Myslicc  Chusi  iEthiops  signlGeat  diabolum.  Nec 
esl  contiarium,  quod  dicitur  (ilius  Jemini,  id  est 
dcxtcrx.  Grcatus  cnim  est  Filius  Dei,  deinde  vilio 


tur  iGgyptius,  quod  a  nigredine  stiae  inipietatls  uoii 
fuit  immutatus.  Iia  ycI  Saul  impius  persecutor  Da^ 
vu/,  vel  quiltbet  Antichristus  inconvertibiUs ,  eC 
inemendabilis  persecutor  Christi,  qui  est  venis  Da- 
wrf,  potest  Tocari  jEihiops,  quod  intelligilur  pcr 
Chusi,  quando  scribitur  pcr  litteram  Sin.  Sive  igiiur 
coiitra  ipsum  Anlichristum,  sive  contra  qoodlibet 
illius  obstinatum  membrum  recte  orat  Christus  in 
se,  vel  in  suis  membris,  ut  non  veniat  in  potesta- 
tem  talis  iGihiopis,  neque  capiatur  dentibus  talis 
leonis 

Priino  igilur  utcns  principio,  id  est  orevi  capta- 
tione  iii  eiordio  suo  Doniinuin  Denm  invocal,  per 
quem  liberari  orat  prxtendcns  mcFitum.  Seeando 


factus  est  i£lhiops.  Quod  C/<u«t  sit  iGihiops,  indi*  B  petU  resurrectionis  Dominica;   adjutorium  ,  ibl 


cat  aquila  transfcrens :  pro  verbis  i£thiopis.  Ubi 
Symmachus  pro  verbis  Chusi,  Contra  i£lhiopem  lo- 
quilur  Christus  ad  Patrem,  in  quo  consentit  Augu- 
sllnus.  Aii  enim  :  Potcsl  et  hic  psalmus  in  persona 
Christi'  intelligi,  si  quae  huiniliter  dicta  sunt,  ad  hu- 
militatem  nostram  referantur.  Quod  autem  ad  ipsius 
Christi  personam  rcferalur,  innuit  etiam  iilud,  quod 
in  titulo  legitur  :  In  finem  :  <  Finis  enim  Cbrislus 
a J  justitiam  omni  credenti  {Rom,  x,  4).  >  Cum  eigo 
dicil  :  In  finem^  ab  historia  removet,  et  mittit  ad 
Christum.  Psalmus,  quia  bonam  continet  operatio- 
nem,  qui  altribuitur />avt(i,  id  csl  Cbristo.  Yel  at- 
tribuitur  David^  id  est  poenitenii  Ecclesiae,   ac  per 


Exsurge^  Domine^  in  ira  /ua.Tertio  de  futuro  jodido 
commemorans  agit  de  occultis  ibi  :  Dominus  judt^ 
cal  popnUs.  Quarlo  de  manifestis  iu  futuro :  Deus 
Judex  jusluSj  fortis,  Quinto  sequitur  conclusio  laeta 
de  confcssione  laudis,  ibi :  Confitebor  Domino  secMtt- 
dum  justiiiam  ejus,  ct  psallam  noniini  Domini  alti»- 
simi^  Ad  hanc  laudem  Intendit  provocare  per  verba 
C/mst,  sive  silentii,  sive  ^thiopis,  quia  qBoIibet 
modo  interpreter  nomen  Chusi,  tamen  vebementla 
et  nequitia  persecutionis  notatur  contra  Christum 
grassata,  et  tandem  in  caput  ipsius  persecutoris 
cam  concipientis,  et  machinantis  tota  conversa,  ubi 
dicitur  :  Convertetur  dolor  ejus  in  caput  ejus,  ct  in 


Ipsam  poenitentiam  justincatae  jara,  atque  translatx  ^  verticem  ipsius  iniquitas  ejus  descendet,  sicut  conti* 


de  injusiitia  in  finem,  id  est  Christum,  qui  est  ju- 
stitia.  Sicut  enim  in  psalmo  praecedenti  loquebatur 
pcenilens  aniiaius,  ita  in  hoc  psalmo  polest  idem 
Inteliigi  loquens  jam  de  venia  certilicatus,  ac  per 
eam  sic  justificatus,  ut  possit  conOdcnter  dicere  : 
iudica  me,  Domine,  secundum  justitiam  meamf  et 
ucundum  innocenliam  meam  super  me.  Item  :  /u- 
$tu^  adjutorium  meum  a  Domino,  qui  salvos  facit 
reclos  corde.  Pro  inimicis  quoque  hic  talis  David 
respiciens  in  octavam  dixit  in  oratioue  :  Convertan^ 
tur,  et  erubescant  valde  velociter.  Sed  nunc  respi- 
cietis  quosdam  ex  inimicis,  pro  quibus  oravcrat, 
ita  inconverlibiles,  ut  eis  convenire  valeat  nomen 
iEthiopis,  qui  non  luutat  suae  pellis  nigredinem,  pe- 


git  Achitophel,  Absaloni,   Sauli,  Semei  ct  multlf 
aliis  pcrsecutoribus  David^ 

Multo  amplius  autem,  atque  districtius  hoc  !■ 
pcrsccutoribus  vcri  David  eognoscimus  adimpletum, 
et  adimplendum,  et  ideo  totum«  quod  in  hoc  psalmo 
de  verbis  Chusi  habemus,  iu  confcssione  quidem 
laudis  est  concludendum ;  sed  ut  ad  laudandam  ju« 
stitiam  ludicis  animus  Gat  concitatior,  de  vefaeroeu- 
tia  persecotioiiis  est  praemiltendum.  Dicat  ergo  Da-- 
vid,  dicat  Chrislus  ad  Patrem,  dicat  Christianus  la 
persecutione  positus  clamando  ad  Cbristum  contra 
diabolum,  contra  Impugnans  aliquod  graude  genus 
tentationis,  vel  persecutionis,  contra  ipsum  Anti- 
christum,  vcl  quodlibet  ipsius  membrum  pessimum. 


tit  non  jam  pro  tali  inimico,  sed  prophetat  contra  d  qualis  fuit  Julianus  Apostata,  quo  apud  Persas  in- 


ipsum  diceiis  :  Converletur  doior  ejus  in  capul  ejus, 
etin  verticem  ipsius  iniquitus  ejus  descendet.  Quare? 
Qnia  concepit  dolorem  et  peperit  iniquilatem.  Qua 
causa  prsemissa  justa  invcnitur  contra  conceplorem 
Uoloris,  et  machinalorem  iniquitalis  prophetia,  vel 
imprecatio  doloris,  maxiine,  quia  impoenitens  per 
nomen  iElbiopis  intelligitur,  qui  a  sua  nigrediiie 
penitus  est  inconvertibilis.  Unde  est  illud  in  libro 
Regum  de  Banaia  prxcipuo  iuter  fortes  David,  qui 
iuterfecit  virum  iEgypiium,  dignum  spectaculo.  Per 
virum  iEgyptium  vel  iClhiopem  inteUigiiur  Semei 
iiequissimus,  qui  pro  co  quod  maledixit  David, 
]ul)eote  Salomone,  intcrfectus  est  a  Banaia  lilio 
nadce  (II  Reg.  xxiii,  21).  Sic  crgo  iste  Semei  fllius 


teremplo,  quoniam  dolor  ejus  conversus  est  in  caput 
ejus,  non  solum  In  ecclesiis  Christianoruui,  sed  d 
in  theatris  gentilium  pcrsonuit  confessio  laudantiura 
justuro  et  victoriosum  Christum.  Dicebaot  enliu  : 
c  Maiime  fatue,  maxime  fatue,  ubi  sunt  vaticima  * 
tua?  Vicit  Deus  et  Chrlstus  cjus.  i  Dicat  nuiic  David 
justus,  id  est  Chrisius,  dicat  Darid  pcccator,  sed 
per  poenilentiam  sanatus  et  justificatus,  ac  pro- 
pter  justitiam  ab  injusio  persccutore  gravlter  gra- 
vntus. 

Vers.  2.  Domine  omniuro  pcr  potentiam,  qua  do- 
minaris  ubique,  Deus  omniuro  per  creationero,  meus 
pcr  dilcclionem,  quia  ipsi,  qui  tc  ditlgunt,  populos 
tuus  eriint,  et  tu  c  ipse  Deus  eris  cum  eis  eoruui 


Ti5  COMMENTAUIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.    -  PSAL.  VI!.  7«6 

(^poc.xxi«3),  Dm,ita  quasi  proprius  eorum,ut  te-  A  bomo  ex  tali  Dei  douo  Deum  snum  dicit  speciaiitefy 


JDel  ipsum  babeant,  et  nunc  adjutorem,  auctorem-, 
conservatorem  meritornm  bonorum,  et  in  futuro  te 
iMbeant  8ummampraemiorum,ita  utsis  D^i  eorum. 
Tu  Domine  Deus  meus;  Deus  Abrabam,  Isaac,  et 
Jacob  te  diligeptium ;  Deut  et  meus,  quia  te  di- 
ligo,  te  totius  justi  laboris  mei  praemium  ex- 
specto. 

/m  te  speram^  non  in  mea  virlule.  Salvum  me  fac. 
Tu  factor  omnium  fecisli  me,  ut  aliquid  essem,  ut 
essem  homo  nobilis  crealura.  Sahum  me  fae,  ut  si 
beata  creatura  tua.  lUa  fuit  vctus  creatura,  qua  me 
fecisti,  ut  essem  bomo.  Ita  sit  nova  creatura,  qua 
voluntarie  gcnuisti  nos  verbo  vcritatis,  ul  simus 
initiam  aliquod  creaturae  tuse  crcati  et  facli  non  so- 
lum  ut  bomines  simus,  sed  ut  salvi  simus. 

Ex  ommbus  persequentibus.  Ego  cum  non  essem, 
non  me  |>olui  facere,  ut  essem.  Similiiei*  cum  non- 
dum  sini  salvus  ex  omnibus  me  persequentibus ,  non 
possum  ego  me  salvum  facere  :  tu  ergo,  qui  cx  eo, 
quod  Dominus  es,  potes  :  ex  co,  quod  Deus  es,  no- 
8li  :  ex  eo  quod  meus  cs,  volunlatem  bonam  erga 
nie  habere  credendus  es  :  In  te  speravi, 

Ecce  bic  in  tribus  nominibus  unius  Domini,  Dei, 
mei  unitatis  trinitas  insinuatur,  qua  in  pascuis 
uberrimis  pastoris  David  pia  fidei  aviditas  amplius 
delecutur,  et  pasci  desiderat.  Nam  cum  dico  :  De 
mine,  Deus  meus^  trinura  et  unum  invoco,  in  quo 
tria  unum  signiAco,  videlicet  potentiam,sapientiam. 


qui  est  omnium  Dens  generaliter. 

Dlcit  ergo  iste  confidenter  Domine;  Deus  meus^  in 
quo  habitat  hoc  Dei  donum,  quod  est  bonitas  Dei, 
et  est.ipse  Deus  :  quia  Spiritus  sanctus  a  Patre  ac 
Filio  datus,  non  est  a  dante  scparatus.  Domine  Pa- 
ter,  Deus  Filius  Patris,  meus  Paracletus,  tu  sancte 
Spiritus  in  bapdsmo  mibi  dalus.  Domine  Deus,  cni 
est  posse,  nosse.  Domine,  cui  est  p<»tentia,  quae  non 
vincitur,  quia  omnibus  bonis  ct  malis  ipsa  domina- 
tur.  Deus,  cui  est  sapientia  qure  non  faUitiir,  quia 
ipsa  omnia  bona  et  mala  videt,  nec  a  malis  ipsa 
videtur.  Tu  Domine  Deus  per  boniiatem  tuam  mm, 
qua  bonitate  sola  bona  vis,  et  niala  non  vis.  Jn  te 
speravi,  quia,  cum  possis  omnia,  scias  omnia  bona 
^  et  mala,  vis  tamen  et  diligis  non  mala  ct  bona,  sed 
sola  bona,  ideo  in  te  speravi^  quod  per  te  a  nialis 
omnibus,  quae  tibi  non  placent,  valcam  liberari.  Ne- 
que  enim  contra  tuam  voluntalein  stare  possunt 
mala,  quae  omnino  tu  non  vls  esse,  nisi  quantum 
ea  esse  bonum  est.  Cum  enim  tu  sis  naturaUter 
bonus,  malos  esse  non  sineres,  nisi  malos  esse  Lo- 
num  videres  propter  bona,  quae  de  malis  tu  bene 
operaris  in  salutem  electorum,  quorum  bonitatem 
adaugcs  etiam  de  malitia  eorum,  qui  eos  perse- 
quuntur,  sed  tandnm  libcras  I)onos  a  malis  persc- 
qucntibus.  Ideo  in  te  speravi,  quia  er  eo  quod  te 
Dominum  Deum  meum  rccognovi,  banc  potentiam, 
hanc  sapienliam,  hanc  bonitatem  tibi   trino  et  uni. 


bonitatem.  Qui  eiiim  Dominus  dicitur,  Ipse  potens  n  ^^^  ^^^  ^^^^  animadverti,  ut  possis,  scias  et  veUf 


doroinator  inteUi<;iIur.  Cum  dicitur  DeuSf  intcUigi- 
tnr  sapiens,  vcl  potius  ipsa  sapienlia,  quod  oviden- 
tius  apparct  in  Graeca  etyraologia.  etoc  enim, 
qnod  Graecc  dictum,  sonat  apud  nos  Deus,  a  verbo 
Oewpfti ,  id  est  video,  tractum  est.  Unde  Theoria 
dlcitur,  id  est  visio,  sive  contemplatio ;  et  in  hoc 
es^virlus  tbcoricae  vitx,  ut  fiat  ratio  humana  parti- 
ceps  atternae  saplentiae,  qux  non  est  aliud  quam 
ipse  Dei  Filius.  Undelicet  proprie  substanlialiter  et 
aequaliter  sit  Pater  Deus,  FiUus  Deus,  Spiritus  sanctus 
Deus,  taraen  hoc  nomen  Deus  in  Latino,  vcl  6*6^ 
iu  Graeco,  quod  tbcoriam  aetemae  sapientiae  insinuat, 
speciaUter  quodammodo  Filio  assignatur;  cum  Deus 
per  hoc  nomcn,  quod  est  Deus,  invocatur,  quia  per 


in  te  sperantes  libcrare.  Tu  ergo  salrum  me  fae  tn 
omnibus  persequentibus  me,  et  iibera  me  :  c  Si  vos 
FUius  Uberaverit,  vere  Uberi  eritis  (Joan.  viii,  36),  i 
ait  Verilas  :  et  item  alibi  :  i  Veritas,  i  ait,  c  libera- 
bit  vos  {ibid.,  32).  i  Ut  ergo  verc  liber  permaneam, 
tu  Omnipotens,  et  optima  Veritas,  cui  non  praevalei 
falsitas,  libera  me,  ut  vere  liber  sini  ex  omnibuf 
persequentibus  me. 

Vers.  3.  Ne  quando  rapiat  perseculor  diabolus, 
vel  homo  ut  ieo  animam  mcam,  Et  si  rapit  ex  con- 
cessione  tua  substanliam  meam,  ut  beati  Job  :  <  Ne 
quando  rapiat  animam  nieam  leo,  >  qui  <  rugiens 
circuit,  quaerens  quem  devoret  (/  Petr.  v,  8);  i  vel 
impius  horao,  qni  est  ut  ieo,  videlicet  simiUs  ipsi 


lioc  nomen  ipse  omnia  scire  et  videre  notatur.  Si-  D  l^oni  diabolo. 


militer  licet  proprie,  substantialiter  et  dequaliier 
Pater  Dominus,  FUius  Dominus,  Spiritus  sanctus 
Dominus  praedicetur  :  tamen  quoniam  a  Patre  Crea- 
tore  ac  Dominatore  omnium  habet  Filius,  et  Spiri* 
tus  sanctus  aequale  cum  ipso  Patre  dominium ,  ab 
ipsius  Patris  dominio  indivisum,  specialiter  quo- 
dammodo  Patri  dominium  assiguatur,  cum  Domi- 
nus  per  hoc  nomen,  quod  est  Deus,  invocatur.  Item 
licet  aequaliter  totius  Trinitatis  visione  sit  homo 
bonus  beatificandus,  quia  <  Qui  videt  me»  i  ait  Fi- 
lins,  <  videt  et  Patrem  {Joan.  xiv,  9) ,  i  tamen  ipsa 
hominis  beatificatio  specialitcr  pertinet  ad  ipsain 
Dei  bonilatem,  quae  non  est  aUud  quam  Spiritus 
sanctus,  qni  cum  sit  Deus,  ct  Dci  donuin,  bonns 


Sciendum  est,  quod,  cum  homo  vitiis  perin)!ti- 
tur,  diabolus  pugnat  in  illis  :  liberatus  autem  ab  il- 
^s,  a  diabolo  quoque  liber  est.  Propria  verlm  ponit. 
Nam  Doraini  est  Uberare  ac  salvare ;  leonis  cst 
rapere.  Libera  me^  Domine,  dum  non  est  qui  redimat^ 
neque  qui  saivum  faciat;  quasi  dical :  sine  te  Re- 
demptore  ac  Salvatore,  qui  pretiura  rederaptioiiis 
dedisti,.  et  gratiam  salvationis  largiris,  non  est^  qui 
redimalf  neque  qui  saivum  faciat.  Ideo  si  tu  non 
salvas,  iUe  perdit.  Si  ta  non  liberas  et  redimis,  ille 
rapit 

Vers.  4.  Domine,  Deus  meus,  si  feci  istud.  Jucun- 
dum  trini  Dei  noraen  repetit  dicendo  :  Domine^ 
Deus  meus^  ct  subjungit  innoccntiac  suae  meritum. 


7i7  GERnOlil  PBiEPOSlTl'  REICIIERSPEflG.  728 

el  681  onio  :  DotniHe,  Dius  meus,  ti  feci  isiud,  Si  A  Chusi,  U\  est  verba  ftileiitu,  pre  qaibu»  verbu  in  ft« 

prior  iiiala  iiiferens  feci ,  el  efkd  aiibi  i$4ud  qnod 

patior  ego  Bavidf  peraeqaente  me  Absaloiie^  consu- 

lenle  contra  me  Acliitopbel,  secund«ifti  qootl  roiiii 

est  inthnatuin  ex  verhi$  Chu$i ;  vel :  si  efleei  milii 

ilhid^  fMt  me  persequitur  Saul,  qiii  dicitut  Ckusi^ 

M  cst  iClbiops,  et  quod  milii  midedieit  demeiy  Yir 

Dioribtis  ^thiops,  et  |JEgyptI«s  :  toiic  deddam  me- 

fit9  ab  inimicis  tnei$f  maxime  $i  e$t  iniquita$  %r  ma- 

tii^iit  mei$.  Nam  furtasse  fnit  aliqua  imquiia$  m 

mambK$  mei$j  per  quMn  feeif  et  efleei  i$ti$d^  q«od 

nune  moliuntttr  inimici  mei  cootra  me;  sed  quia 

pcMKentlam  /ed,  quia  pQeniteutialem  psalmnm  pro 

ociata  jam  praemisi,  non  e$t  h»c  imquim  nabc  tM 

mmtHnu  mei$;  etiamsi  foit,  jiai  non  e$L  Unde  coih 

idenier  dico  :  $i  e$t  iniquita$  in  mmtibm$  mef i,  d 
Ters.  5.  Si  reddidi  retribuetttibu$  mihi  mala,  de- 

ddam  merfto.  Conftdo  enin»  qiiod  )am  non  ett  jnf- 

quita$  in  mambu$  mWs,  quam  aut  vitaTi  per  cante- 

lam  Ittnoeenti^,  aut  ablui  de  fiumt^vf  mei$  per  la- 

enrmaspcenltenifae.  Confido  eliam  de  merito  patien- 

fiiD,  qnia  non  sotun  pHor  mala  non  intoH,  sed  nee 

reddidi  retfibuentibue  mifti  mala.  Quod  dlclt  :  deci- 

dam  inatue,  non  esl  oratto  vel  mdi  casua  impreca- 

lio,  sed  eoAcessiT»  propbetia  indicans,  quod  eon- 

▼enlat  se  vindicantibos.  Ili  enim,  dum  se  in  retri- 

bueodo  mala  eilgunt  per  vliidlctam,  decidanl  victl 

a  sua  ira  repleii  malitia,  inanes  a  graila,  qni  sl 

vlneerent  propriam  iram  postponendo  vindlctaoBi, 

es^t  fortiores  et  meHores  expugnatoribus  urbiom.     -^ — ,  -- , 

Ifola  quod  non  dicit  :  it  reddidi  facientibus,  mt^t  ^  sepnllu^est  misevis»  qnivcl  ipsi  dicunttir  CAinl,  U 

est  sUeotium»  quando  non  b^dient  loqyeiidae  \*erita«> 
tis  et  exseqnendiae  cbaritatis  apud  se  ftrventisi  au- 
ctosilaiem  et  lociim;  vel  ipsi  opprinMintwr  rerHs 
Chuei^  tioe  est  iEtkiopis  eiciaplo  Saialis  bamilem 
Dartd  perseqoentts,  el  exemplo  Seinei  /i/tt  iendm 
maiedicentis  Davidi^  ceonira  beneficienti  ei  bcne» 
dicenti.  Talibos  uUter  oppressis  dormit  Chrislns» 
cam  eos  non  ooosolator,  dum  ets  abscondlt  facieai 
suie  clementiae.  Resurgil  aatem,  dum  eis  apparena 
in  multis  argumenlis,  conselator  cos  per  suafc  mise' 
mtionls  evidentiam  crgi  homines,  el  per  aianifo* 
stam  iram  soam  conlra  hominam  vitia  el  errores. 
Igitor  vel  sSlens  Chu9i^  vel  oppressns  aliquis  per 


nein,  id  est  ia  Christom  relatis  oontesilor 
isle  Da$id  manu  fbrtis^  et  insuper^ilis  regis  coolra 
fortem  koiiem,  de  quo  jam  dictom  est :  Jfe  qmamia 
rapial  ut  teo  otflmom  mMm,  el  de  qoo  adhoc  diei|  : 

Vees^  6»  Per$eqiuatur  inimkut  ammam  UMarrn^ 
Qoasi  dicat :  Sopra  concessi,  ul  it  sum  eulpabilio 
contra  ininiieos  meos,  decidam  merito  inam$,  Niinc 
eliam,  qyod  gravios  esl,  coocedo,  vldeUecl»  ul  aiu- 
galaris  inimicos  diadiolas  perseqaatur  aoimam  naeam 
prava  saggerendo,  <l-  comprehendat  ad  eonsensam 
pertrahendOt  et  eonculeet  per  opos  pravuui  tilom 
meum^  seosuaUlatem  videlicel,  qoa  vivo,  emmulcei 
m  lerro,  nt  sapiendov  et  amaodO'  lerceno  fiot  lorro, 
ul  serpeosy  cu»  dictom  esi  r  terram  c  maoducohio 
B  {Gen.  lu,  14),  ^  eom  maoducel^  sibiqiue  iacorporeL. 
Et  f^oriam  meam^  id  esl  raiiooalem  meolem,  tm 
gloria  imaginis  el  simiUtudinis  Dei  esl  unpiesso» 
quia  ipso  ratio  ad  imaginem  Dei  facta  est.  Item  9C0- 
riam  meam  in  pulverem  deducal^  m  puluerem  redigat, 
ut  ipsoglorio  mea»  ipsa  ratio  naeo  fiot  pidvis,  qaem 
projicit  ventus  lcotaUonis  a  facio  lerraB. 

Yers.  7.  ExsurgCf  Domine^  in  ira  $ua,  Preea!» 
hic  fiiieUs  Chu$if  verbi  graiia,  Peinis>  vel  aUos 
aposiolus  in  sUentio  anle  resurrectioneio,  01  aceo- 
lei-etur  ipsa  resorrecUo;  vel  etiam  quihbel  fideUo 
contristatus  el  oppressus»  ot  post  passionem  ei 
onie  resorredionem  foil  beaius  Pelros»  ipse  hio 
peik  accelerari  sibi.  Domiolcam  resorrectlonem. 
Dormil  eoim  Cfaristas,  ei  quodammodo  mortaas  oe 


wtala^  sed  aH,  retribuentibu^.  Magna  qoidem  esl  pa- 
tienUa»  il  ab  his,  qttibus  iKvna  non  fedl,  mala  susti- 
noii ;  sed  magor  est,  it  ab  bis,  qaibos  fedl  bona» 
mala  susUnet,  et  non  reddlt  maia  pro  m^i^  etlam 
hls  Iniroicis  qui  retrlbuanl  iHi  malh  pro  nobis. 

Toles  inimici  David  fuemnt  Absalon,  Achilophel, 
qaorum  consilia  et  macbinaiuenta  infatoata  et  cas- 
sota  sunl  v^^ti  Chuei.  TaUs  inimicos  cjus  faerat 
ante  istos  ipse  Saal,  cui,  ul  prasdictum  est,  conve- 
nit  nomen  Chu$i.  AmpUus  autem  veras  David  Cbri- 
stns  lales  inimicos  habnit  Judaeos»  quibus  ipse  ait  : 
«  Molta  bona  opera  operatus  sttm  vobis  {Joan,  x, 
i%).  >  El  ipsi  reiribueiido  inala  pro  bonis  iisque  ad 
luortem  persecuti  sont  eum^  insliganle  diabolo,  pes-  i)  verba  Ctoui  iEthiopis  optei  sibi  Cbrislum  resorgR 


olmo  iEthlope,  cooperaiite  Juda  nihilominus  dia- 
holo  et  JStbiope,  confra  quos  erat  Cbristtrs  homo 
ad  suftm,  ei  PaUis  ac  Spiritus  sancti  diviniuteni^ 
Tales  inimicOs  adbuc  sancla  Ecclesia,  et  omnis  qoi 
vuU  pie  vlvere  in  Christo,  tales  inimicittas  paUlur 
ob  Antichrislo  (//  Tim.  111, 12),  vd  quoKbet  ejus 
membro,  cui  potest  coaptsiri  nomen  CH^uif,  id  est 
iElhiops ;  iUis  autera,  qui  paUuntar,  congroit  no- 
lalterios  Cbasl,  quod  interpretator  sitentium, 
:  maxime,  cnm  vidcntcs  opprimi  verilatem,  quae 
Christas  est,  non  babent  auctoritatem,  vel  conlKlen- 
tiam,  sive  locum  loqoendi  super  lecta  iii  publico 
i7),  quibns  lamen  in  cubiculis  per  ora- 
sccrclas  collaUones  non  desunt  vcrba 


re,  ita  dicens  :  Emurye^  Domine^  tn  ira  tua,  id  esl 
OMniiesure  in  toa  josu  vindtcta  irasceodo  peceatis» 
non  bominihus,  ei  exaltare^  id  esl  magnifioeris»  ot 
glorifioeris  iii  finibue  inimicofmtn  meermo. 

Non  dieo  in  finibu$  hoiBi&am  prespcrantioo,  ol 
eorum  prosperilas  finem  acci|oal;  sed  tii  finibm  ini^ 
micorum.  Te  Deom  meom,  coosolatorem  meom  ro- 
go  sicexalUri,  ul  desinam  ionnicari  mihi,  et  ait  fi« 
nis  inimicanUom.non  finis  prosperanUum.  Sit  finis 
immicorum^  ut  desinant  esse  inimici,  tik  siol  parati 
ad  exseqoendum  el  implendum  praeceplum  ebari- 
tatis»  quod  mandasU,  com  et  iii  lege  dixisli : «  Dili- 
ge$  amicom  tnum  {Lev.  xix,  18);  1  et  in  Evangelio . 
«  Diligite  inimicos  vcslros  {Matth.  v,  44).  i  Item 


79»  COMMENTARIUM  Ui  mLMOS.  —  PAIIS  I.  —  PSAL.  Vll  7M 

aUbi  diikti :  c  MaDdaluin  DOTum  do  vobts,  iililili-  a  ^">"»  €ircumdabH  U  quasi  vcaiis»  <  et  vclul  ami- 


galis  invicciD»  sicut  dilexi  vos  {ioan^  xiii,  34).  > 
hein :  c  Doc  est  praeceptuni  meum,  «t  diligatis  invi- 
em  (/oati.  xv»  12).  >  Ad  lioc  praeeeptum  decet  iiu- 
plendaB,  qaia  non  sofllcit  liumanl  infirimtas,  tu 
ifomme  Deus  tmus,  Domne  omoi  potentatui  donii- 
Bana,  Deu*  m  sapteiitia,  qus  lu  ipse  es,  cuncta  or- 
diuans,  meu$^  qui  te  ipsum  dedisti  luilii,  quanJo 
cbaritatis  donun  tu  Deus  cliaritas  dedisti;  cl  iJco 
tu  omuhu»  Dominus  per  p(4entiam ;  omnium  Deus 
per  providentiam;  tu  es  meiM  per  iiidultam  niiUi 
dileciiooem  tuam.  •  Cliariias  enim  Dei  diffusa  est 
in  cordibus  nostris  per  Spiritum  sanctmD;  qui  dalus 
est  Bobis  (Bom.  v,  5).  >  Et  ipse  spiritus  amor  est» 
per  qoem  Deus  omniura  Deus  meus  est,  ait  Ecclesia 


ctum  mutabis  eos,  et  mulabuntur  {Uebr.  i,  12),  » 
cum  tibi  circumdabuntur. 

Yers.  9.  Ei  jjfropler  kanc  synagogMm  Irahendaai 
in  altum  tu  regredere  in  a/(Bm,  ubi  ei*as  prius.  Nam 
quasi  nudus  de  alto  in  hunc  mimduni  venisti. 
Eiiisti  eirini  a  Patre  allissimo,  et  in  bunc  munduni 
venisli :  quia  in  onwem  creaturam  venisti,  quaudo 
in  bomine,  qui  cst  omnis  creatura»  omneni  croato« 
ram  assumpsisti,  et  omni  creaturae  pnedican  fe- 
cisti  Evaagelium,  cui  credens,  et  dMiens  in  bo- 
mine  omnis  creatura  facta  est  quasi  vestis  ttuu 
Ufide  tu,  qui  quasi  nudus  exiisti  a  Patre,  in  mundo 
induisti  tunicam  desuper  contextaro,  saiiciam  vide- 
licet  Ecclesiaro,  quae  non  cst  S^nagoga  nnias  Ju- 


Spiritu  sancto  rcplela,  cujus  esl  vox  Ista  :  <  i)eus,  B  daici  populi,  sed  synagoga  populorum;  quia  in  oiii- 

Ik*fis  meus,  ad  le  de  luce  vigik>  (PsaL  lxii,  S).  > 

llcai :  c  Deos  meus,  ne  sileas  a  me  (Pm/.  xxvii, 

I).  >  Item  :  i  Deus  meus,  in  auxillum  meoro  respico 

(PtaL  Lxx,  42). >  Ac  multa  lalia  in  Scrif  turis  inve* 

niuntur,  obi  Deus  generalitet  omnium  propter  cha- 

ritatis  doniim  soiis  electis  indultum  dicitur  specia- 

liater  Deus  eorum.  Igilur  qnilibeteleclus  cbaritatis 

donum  usqoe  ad  inimicos  diligendos  per  graliam 

diviuam  eonsecntus,  ipse  conlidenter  dicat :  Domine 

Deus  wieuty  qui  charitatis  praeceptum  dedisti. 

Exsurge  in  pr^eceplo,  ^uod  numdasti,  Nou  euim 
q«asi  006  priores  dilexerimus  le,  sed  quoniam  tu 
prior  dilexisti  nos,  ideo  c  charitas  >  tua  c  diffusa 
esl  iu  cordibus  nostrisy  per  Spirttum  sanclum,  qui 
datos  est  nobis  {Rom.  v,  5).  >  Uaque  cum  tu  nos  le 
'  dilectnros  prior  dilexisti«  tu  ipse  in  prmee^to^  quod 
mtmdasti^  exsurrexisti,  quia  per  dileclionem  tuam 
nos  prsevenienlem  praeceptom  tuum  a  nobis  fecisti 
servari,  qni  ei  tuae  dilectionis  exemplum  prior 
oslendisli,  et  ipsius  dileciionis  cordtbus  nostris  iu- 
fodisli  affedum,  quem  ut  perducas  ad  effectum  fru* 
cluosum  nobis,  tibi  gloriosum  :  Exsurge  in  prceee" 
p/o,  ifuod  mandasli^  ita  ut  adimpleas  in  nobis,  el 
consummes  omnino  praeceptum,  quod  mandastit 
quodque  in  nobis  utcunque  iocboasti,  et  inchoaiido 
pariier»  el  consiimroando  ipsum  praeceplum»  qood 
mandasti,  prior  diUgas  inimicos,  el  fadas  eos  tuos, 
el  meos  amicos  fieri,  alque  iu  hac  amicitia  cousum- 


uem  terram  exivit  Evangelium  coUigens  in  uiiiia- 
lem  fidei,  spei  ac  dilectionis  diversarum  geolium 
diversorum  populorum  synagogam  ,  qu£  cst  pleni- 
loJo  gentium.  Propter  banc  iii  imis  colligeudam 
surge  tn  prescepto  quod  mandasli.  Et  propur  hanc 
ad  summa  irahendam  tn  al^m  regredere.  Tu  iu 
carne  tua  semel  mortua  semel  suiiexisti,  senad 
ascendtsti;  sed  in  tuls,  vcl  peccaio  morluis,  vel 
poenitentia  niortificslis  resurgis  assidua  el  coiilinua 
resurrectione,  dum  le  opcrante  pcccatores  couver- 
iuntur,  et  tibi  commortificati  pcenilenies  Pascbali 
resurreaionis  babitu  indountur,  iia  ul  sil  c  aspe- 
clos  >  eorum  c  sicut  fulgur»  et  sicut  nix  (Malth, 
XXIV,  5).  > 

Aliler  exponilur  haec  iittera,  ut  sinl  verba  ipsins 
David  Chrlsti  mortem  pnenoscentis,  et  de  resurrc- 
aionistriumpho  loqucntis  boc  inodo  :  Exsurge^  Do^ 
miue^  in  ira  laa,  id  est  exerce  iram  tnam,  Iiano 
scilicet,  in  fimbus  ininUcorum  meorum.  Exallare^ 
id  est  elBcere  altus,  ut  non  inlelligant  irara  tuan 
super  se,  et  ita  excaecati  te  crucifigant,  el  ih  pre^ 
cepto^  quod  mundasti^  apparens  Iiumilis  esaltare^  id 
est  alius  esto ;  ut  quare  sis  bumilis  non  intelligant« 
el  ita  exc»catis  lua  bumiUtate  Judaeis,  transeuo^ 
tibtts  discipulis  ad  gentes  sgnagoga,  id  esl  noa 
pauci,  sed  congregatio  populorum^  id  est  gentiun^ 
circumdabit  le  fide. 

El  iterum  propler  hanc  in  altum  regredere^  prQ* 


loari  el  conservari.  Tu  in  carne  tua  mortuus  vicu  q  pter  hanc  habeutem  iiomen  luum,  nomen  Christia* 

num,  sed  bocipsum  nomen  factis  negantem  regre^- 
dere  in  allump  desme  intelligi.  Hoc  circa  finem  coiw 
^iiget,  cum  c  frigescet  charitas  muliorum  {Matth^ 
xxtv,  12),  >  ul  vere  possit  dici  :  c  Cum  venerit  Fi- 
lius  bominis,  putas,  inveiiiet  fidem  super  terram  t 
{Lue.  xviii,  8.)  > 

Dominus  judicat  populos.  Hoc  secundum  utrum- 
que  sensum  sequitur.  Nam  post  ascensionem,  posl 
oniversalem  sui  corporis  resurrecilonem,  io  qua 
c  omnes  resurgemus  >  (ait  Aposlolus)  c  sed  ooo 
omnes  immutabimur  (/  Cor.  xv,  51),  >  posl  ipso- 
rum  electorum  immutationeii^,  post  ipsius  Judicis 
in  alto  manifestationem»  ipse  Doininus  jndiW  popu- 
ios.  Judicabit  cnim  vivos  cl  moituos.  Similiter  post 


morte  surrexisti  a  mortuis,  el  jam  non  morieris, 
iiec  mors  tibi  ultra  dominabitur  {Rom.  vi,  9).  Si- 
mUiter  surge  tn  prcscepto  quod  mandasli,  ut,  victis 
iDimicitiis,  tu  in  le  ac  tuis  tanta  dilcctione  diligaris 
non  solum  a  nobis,  verum  etiam  ab  liis  qui  adbuc 
inimici  sunt,  el  amici  futuri  sunt,  ut  jam  charitas 
ista  non  excidai,  et  odium  ei  uhra  non  dominetur, 
non  praevaleat,  ul  vincamor  a  malo,  sed  viocamus  in 
booo  malum.  Itaque  sicut  surrexisti  in  came  ad 
lempus  morlua,  ita  exsurgeiu  prescepto  charitatis 
in  impiis  raorluo.  Sui^  insuperabiU  potitus  resur- 
rccilonis  Iriumpbo. 

Vers.  8.  £l  sgnugoga  populorum  circumdabit  le, 
Synagoga,  id  cst  congiejsalio  vopulorum  lc  diligcn- 


151  GERUOII   FRi£POSITI  REIGHERSPERG.  7511 

exca!t&ti<siit1i«  Clingtiar.oruin  fulsorum  veniet  de  A  tiones.  Cum  autem  cogitationrs  ct  inlentiones  suo| 

in  Domino,  non  soluro  dirigit  justum,  sed  et  adju* 
vat.  Unde  subdit : 

Vebs.  41.  Juslum  adjutorium  meum  a  Domino, 
Duo  sunt  officia  medioin».  Sanare  morbum  el  sa- 
nitatcm  servare.  Secundum  primum  dixit  inArmus 
iii  pncccdcnti  Psalmo  :  Quoniam  tn/irmici  sum,  sana 
me  Domine,  Secundum  alterum  dicit  jam  saiialus» 
et  per  poenitentiam  confortatus  :  Jusium  adjuio^ 
riim  meum  a  Domino,  Illic  sine  meritis  petit  miser 
misericordiam  ;  liic  autem,  qiiia  mala  retribuenti- 
bu$  non  reddidit,  ju$ium  adjutorium  exposcit  a  Do- 
niino^  qui  sahot  facit  rectot  corde,  Non  adjung^ 
nunc  de  renibus,  ut  supra ;  quoniam  si  cogitati( 
rccla  est,  el  delcctatio ;  sed  non  coiivertitur.  Quo- 
niam  in  niuUis  est  rccta  delectatio,  sed  non  rectt 
cogitatio.  Onines  cnim  homines  delectat  beatitudo, 
sed  non  omnes  dirigit  ad  cam  recta  cogitatio.  Mul- 
tos  cnim  abducit  error  devius,  qni  cnpientes  beari, 
bcatitudinem  quaerunt  in  rebus  rallacibus.  Uui  au- 
tcm  quserunt  beatificari  pcr  gaudium,  quod  cst  de 
sola  veritate,  isti  sunt  recti  corde  :  sicut  illi  habent 
cor  perversuin,  qui  beatificari  se  pntant  per  men- 
dacium,  quoJ  vcritati  est  oppositum.  Solus  autem 
Deus  verax,  c  et  omnis  homo  meiidax  (PtaL  cxv, 
11).  >  Malusvero  angelus,  princeps  mundi  hujus, 
mendax  est,  et  pater  mendacii.  In  solis  ergo  Dci 
promissis  constituendus  est  finis,  et  consummatio 
beatitudinis,  ad  quam  consequendam  non  est  via 
recta,  nisi  per  ipsius  Dei  praecepta,  in  quorum  re-. 
ctitudine  quisquis  pure  intendit  ambulare,  etsi  non- 
dum  rectus  est  coram  hominibus  aclione  publica, 
quia  fortasse  in  actu  non  potest  ostendere  quod 
babet  in  corde  :  tamcn  jam  est  rectus  corde  pro 
soia  voluntatis  rectitudine.  Sed  boc  liominibus  est 
absconditum,  nisi  procedat  in  actum,  nec  proximus 
inde  multum  juvatur,  qiiod  in  sola  voluntate  bona 
est  intenlio.  Un<Ie  ut  per  bonam  intentionem  re- 
ctus  corde  pervcniat  a.l  bonam  actioncm,  justum 
adjtttorium  petit  a  DominOf  qui  talvos  facit  rectos 
corde. 

Vers.  42.  Deus  judez  jnstus,  fortis,  et  fMitiens, 
Dixerat  superius  :  Dominus  judieat  populos,  Nimc 
ad  commendationem  judiciorum  ejus  addit  de  ju- 


coelo  Christus,  c  vcnict,  et  non  sileLii  [Psal  xlix, 
5),  I  sed  judicabit  populos. 

Judica  me,  Domine,  secundum  justitiam  meam, 
Jtidicium  flducialiter  petit,  qui  facieiu  Judicis  pi-ae- 
occupat  in  confessione  ac  poenitentia,  et  cui  taHlio 
est  jam  ipsa  in  carne  convcrsatio,  et  cui  de  indulta 
venia  testimonium  dat  sua  jam  in  cceiis  conversalio, 
sua  iii  coeleslibus  polius  quam  in  terrestribus  oc- 
cupata  meditatio.  Ordo  bonus,  cum  enim  in  supo- 
riore  p<iaImo  infirmus  vocatus,  el  compunctus;  ad 
poenitentiam  dixisset  :  Satvum  me  fac  propter  wt- 
sericordiam  tuam,  Juilicium  justitise  timens,  modo 
quoniam  vocatus  servavit  mandatum  palientiro, 
sea  charitatis  usqiie  ad  dilectionem  inimicorum, 
jani  non  tiroens  judicium  audet  orare  :  Judica  me^ 
Domine,  secundum  justUiam  meam,  quae  est  in  l>o- 
nis  conservatis,  et  secundum  innocentiam,  in  malis 
cvttalis,  qum  justitia,  et  innocentia  non  est  inihi  a 
me,  sed  super  me  c  dcsursum  dcsccndens  a  Palre 
luminum  (Jac.  i,  17).  > 

Vers.  iO.  Consumetur  nequitia  peccalorum,  Qiii- 
dam  codices  habent  eonsummetur,  et  est  sensus ; 
consummetur,  id  est  compleatur  usque  ad  sum- 
mum  nequitia  peccatornm  :  ut  c  qui  in  sordibus 
est,  sordescat  adhuc  (Apoc,  xxii,  11)  :  »  Et  quia 
crescente  malorum  invidia  crescunt.....',  con- 
sequenter  adjungit  :  Diriges  justnm,  Ut  sicut  is, 
qui  in  sordibus  est,  sordescit  adhuc  :  sic  justus 
justiflcetur  adhuc.  q 

Sed  quoniam  hoc  nescitnr  prrpler  hypocrisiii, 
quis  dirigatur  justus  in  sua  flJe  ad  justitiam,  ul 
justincctiir  adhuc  ,  et  quis  consunimetur  in  sua 
nequitia,  Domintis  autcm  judicans  omiiia,  ipse  scit, 
rccte  suljungit  :  Scrutans  corda,  et  renes  Deus.  Pcr 
corda  cogilatioiics,  per  renes  dcclaratioites  accipiun- 
tur  :  quia  in  rcnibus  est  gcnerandi  vohiptas  ;  in 
corde,  gcnerandi  vel  aliud  quid  agcndi  voluntas. 
Idco  pcr  corda  cogitantiiim  voluntates,  per  renes 
autem  earumdem  voluntatum  signiflcantur  flnalcs 
inteiitiones  in  qiiibus  lioino  cogitans,  et  cogitatio- 
nes  gciierans  deleclatur.  Deus  autem  scrutatur 
corda,  id  eit  inlelligit  quo  animo  flant  cogilatio- 
nes  et  opera  et  renes,  id  est  quo  fine  delectent. 


Secundum  Hebraicain  vero  veritatem  legendum  D  stitia  Judicis,  et  fortitudine,  et  longanimitate,  metu 


est  :  Consumetur  nequitia,  ut  intelligatur,  neqiii- 
tiam  consumi,  non  consunimari.  c  Deus  »  eniin 
c  ignhs  consumens  est  (Deut,  iv,  21).  »  Unde  nuiic 
dicitur  :  Consumetur  nequilia  peccatorum,  etita  coii- 
sumptis  peccatis  de  peccatore  flt  ;iii/i«,  et  tu  diri- 
(/e<;ufmm.  Pluraliter  dixit  de  peccatoribus  :  Coit- 
sumetur  neqnitia  peccatorum,  et  adjecit  singulariter: 
Diriges  juslum,  vcl  quia  multi  sunt  peccatores,  jusli 
vero  pauci  :  vel  quia  de  roultis  peccatoribus  con- 
sumpta  per  ignem  charitatis  eorum  nequitia  fit 
onus  justus  occurrentibus  oronibus  justis  in  unuin 
justum  virum  perfectum  in  mcnsura  «tatis  plenitu- 
dinis  Christi.  Ergo.  tu  dirig.s  justum  scrutans 
corda  et  renes  Deus,  id  cst  cogiiationcs  ct  inlcn- 


futuri  judicii  terrens  Chusi  iEthiopcm,  id  est  quem- 
libet  in  peccatis  suis  obstinatom;  et  consolans 
qiiemlibet  a  peccatis  suis  einendatiiro.  Cui  ad  cou- 
solationis  certitudinem  de  se  jain  posuit  cxemplam 
dicens  :  Justum  adjutorium  meum  a  Domino,  qui 
salvos  facit  rectos  corde,  ut  quilibet  rectus  corde 
sui  exemplo  speretymfiim  adjutorium,  Quasi  dicat : 
Mihi  a  pravitate  mea  emendato  per  poenitentiam, 
inihi  diligenti  non  soliim  amicos  in  Deo,  sed  etiam 
inimicos  propter  Deum,  est  in  promplu '  jttxtum  ad- 
jutorlum,  Idipsum  Dei  adjutorium  confidenter  spe- 
rare  potestis,  vosomnes  qui  conversi  fueritis  :  qtiia 
Deus  Judex  justus,  fortis  et  pattens  non  irascetur 
vobis  per  singulos  dies,  Quod  uf  acrius,  et  vchemcn- 


V&  COMMElNiARIUM  IN  PSALMOS 

lius   enunUet'  Rub  iiilerrogatione  dicit  :  Nunquid  A 
iroicetur'  per  singuivs    dies?    subandilur  :  con-* 
Tcrsis.  Sed  vos  i£ibiopes,  qui  noniine  Chusi  estis 
io  titulo  psalmi  hujus  denotati,  hoc  sciatis :  quod 

VeHs.  13.  Nisi  conversi  fueritiSy  ipsc  Jndex  jiistut, 
forlis  et  patiens  vobis  irascelnr,  qui  convcrsis  non 
irascetur.  In  Gr^co  significanlius  cstpro  irascetur: 
adducetis  iram^  quin  non  in  ipso  est  ira,  qua  pu- 
nitf  scd  in  angclis  Irae,  per  quos  punit,  qui  non 
propter  justiliam,  qua  non  gaudent,  scd  propter 
rnalitiam  poena  hominuni  dclectantur,  quia  bomini- 
bus  illuc  vocalis,  unde  ipsi  ceciderunt  vehementer 
invidendo  sunt  irati.  El  ideo'  quotics  permitlun- 
tur  homines  punire,  pro  animositate  irae  susc  Dcus 
Tidetur  iratus,  qui  tamen  ctiaro  per  angclos  irae  ope-  q 
ratur  in  iranquillitate.  Gum  autcm  sic  refrcnaiilur 
illi  spiritus  irali,  ut  non  admittantur  adpunicndum, 
nisi  quantum  attinet  ad  excrcitium,  siout  <  angelus 
Satanae  (//  Cor,  xii,  7)  i  colapbiznns  Pnulum  apo- 
stolum,  sicut  Satan  fatigans  beatum  Job,  non  dcbct 
ullo  modo  vidcri  Deus  iratus  :  quia  quod  pcrmittit, 
pcrmittit  propilius,  non  iratus ,  quanquam  his , 
i|ui  talia  patiuntur,  videatur  iratus. 

Ipse  autem  ncque  sic  irascendo  suis  cleciis  ira- 
scetur  per  singulos  dies,  Irascetur  tamen  tandiu, 
dooec  c  virtus  in  innrniitate  (//  Cor,  xii,  9)  > 
perficiatur,  quae  dum  fuerit  perfecta,  sicut  i  chari- 
las  perfccu  foras  mittit  timorem  (/  Joan,  iv,  18) :  > 
sic  virlus  pei  fecta  foras  mittct,  ac  longe  fugabit  q 
angelum  Satanoe.  Uiide  licet  Apostolus  ter  Doini- 
num  rogans  non  fuerit  exauditus  (//  Cor.  xir,  8), 
cum  adhuc  in  eo  esset  virtulis  tanla  teueriludo, 
Dt  Kiisi  angclus  Satanae  illuin  colapbizasset,  magni- 
tudo  revelationum  extotlere  illum  potuisset :  nulla- 
tenus  tamen  est  credendum  :  per  singulos  dies  vitae 
suae  tanlum  apostolum  sub  talibus  colaphis  jacuisse 
depressuni.  Nunquid  eniin  irascetur  persingulos  dies 
Deus  Jttdexjustus,  fortis  e<pa«fi?M«?Nuiiquid  potuit, 
vei  debuit  vasi  eleclionis  per  vias  irai  ad  pleiiuin  po* 
Wio  jusius  jndex  ultra  molestus  esse  per  talem  sti- 
mulum  carnis,  per  talem  angcluin  Satanse,  qiiem 
non  inimisit,  nisi  pro  virtute,  id  esl  pro  buinilita- 
te,  virtulum  regina,  perliciciida?  Nec  inirum,  quod 
Apostolo  adhuc  adolescenli  potuil  suIm^ssc  fomes 
aliquantulum  superbiciidi  pro  luagniludiiie  revela- 
tionuiu.  Sic  eniin  ipse  de  se  fatetur  dicens :  c  Gum 
essein  parvulus,  loqucbar  ut  parvulus :  quando  au- 
tein  factus  sum  vir,  evacuavi  quae  erant  parvuli 
(/  Cor.  xiii,  11).  I  Goncedendum  est  ergo  justo  Ju- 
dici,  qui  non  irascitur  persingulos  dieSy  ut  per  illos 
diesy  quibus  Apostolus  adhuc  parvulus  ad  super-^ 
bi;e  ruinam  fuit  pronus,  castigaret  et  humiliaret 
illum  perangelum  Sataiiae,  per  stiroulum  caruis 
vclul  iratus ;  sed  nunquid  irasci,  nunquid  per  an- 
gelum  irae  molestus  esse  debuit  per  singutos  dies 
cidcui  Apostolo,  quando  jam  factus  vir  evacuaverat 
(\u\B  erant  parvuli?  Absit  hoc  ab  illo  Judice,  de 
quo  juie  psallinius  et  caiiiiiius  :  !>eus  judex  jnstuSf 


I. -PARS  K  —  PSAL.  VII. 


734 


fortis,  et  patieits,  nunquid  irasoetur  per  singulos 
dies  ? 

Non  me  inidcat  quisquam,  velut  cantilenis  dedt* 
tum,  scd  accipiat  excusationem  mcam,quam  et  jam 
supm  posiri,  ubi  simililernotulas  quaRdam  in  Eccle- 
sia  usitatas  Psalmorum  textui  superposui,  ct  inter- 
posui,  quod  ipsmn  foriasse  adhuc  Hiiciam  frcqiicn- 
tius  ea  aestimatione,  quod  ca  quae  scribo  magnis 
doctoribns  non  ingero,  quibus  nostraomniafasti- 
diosa  esse  timco,  cum  tamen  eis  nihil  Deo  favente 
inveniatur  inserturo,  quod  a  sanctorum  Patrum 
sensu  et  a  charitatis  aedificatione  sit  alienum.  Li- 
cet  enim  ante  nos  magni  Patres  Apostoium  de  sti- 
miilo  carnis,  deangelo  Satanae  auferendo  non  fuisse 
a  Domino  exauditum  non  semel,  sed  tertio  rogan* 
lem  asserucmnt,  non  tamen  eisdem  Palribus  est 
€ontrarium,quod  nos  euindem  Apostohim  jam  ab  cx- 
tolleniiae  morbo  sanatum,  quando  erat  perfectus 
vir,  credimus  «t  confidenter  assertmus  ab  illfo  an- 
gelo  Satanae  penitus  liberaium,  quem  eonstat  non 
ob  aliud  fuisse  colaphizatum,  nisi  ut  virlus  humili- 
tatis  in  infirmitate  perficcretur  (//  Cor.  xii,  9).  Pu- 
lasne  Apostolum  divinitus  edoctum  ,  quia  propterea 
ler  postulans  non  fait  cxaudilus,  quod  virtus  in  in- 
firmitate  in  colaphorum  tali  assiduitale  perficicnda 
erat,statlm  cessasse  a  precibus  ?  Non  ego  puto  illum 
lunc  a  precibuscessasse,  sed  preces  mutasse,  atque 
id  vehementer  tt  indesinenler  orasse,  ut  virtus 
humilitalis  in  se  ita  perficerotur,  ne  talis  angelus  ad 
illuin  colaphizandiim  csset  necrssarius.  Quisjuis 
Aposlolum  hoc  negat  frcquenler  orasse,  neget  illuro, 
sl  potcst,  Orationem  Dominicam  non  fi-equcnUsse, 
dicat  illum  aliler,  quam  docu.t,  fecisse,  qui  c  siiic 
inlermissione  orare  (/  Thess,  v,  17)  »  praecepit. 
Gum  igitur  constet,  Apostolum  frcquenler  orassc 
ut  nomcn  Dei  in  eo  sanctiflcaretur,  ut  regnum  Dei 
illi  adveniret,  in  quo  regno  angelus  Salan»  nihil 
suum  habet,  ut  c  fieret  voluntas  Dci  sicut  in  ccelo, 
et  in  terra  {Matth.  vi,  10),  »  qua  voluntale  in  coelo, 
id  esi  in  animo  coelcstia  desideranle,  el  in  terra 
carnis  huroanae  perfecU  nec  extollitur  animus, 
quanulil)et  fuerit  magnitudine  revclalionum  glori- 
ficatus,  nec  ipsi  cami  stimulus  est  necessarius,  qui 
eam  colaphizet,  quasi  rebcllem  spiritui.  Postreiuo 
cum  se  rogaverit  liberari  a  malo,  nec  induci  iii  tcn- 
talionem,  quis  negare  audeat,  in  hoc  ejus  exaudi- 
tam  indeaineniem  orationem,  ut  tnbabiUnie  in  se 
virtute  Ghrisli  liber  esset  a  colaphis,  quibus  e<Io- 
miu  fuerat  ejus  insolentia,  donec  in  eo  cssel  vir- 
tus  perfecla?  iVim^iiu/  enim  Deus  judex  justus,  foT" 
tis,  et  patiens  irascetur  vel  iram  adducel  per  singu- 
los  dies  ? 

At  laroen  vos  iEthiopes  noiniiie  Chusi  denouti, 
hoc  scitote  :  Quod  hic;tt«(ti«  Judex  fortis,  et  patiens 
durantibus  vobis  in  malitia  irascetur  per  singutos 
dies :  quia  nisi  conversi  fueritis,  gtadium  suum  UbrtH 
bit,  iroo  jam  vibravit,  quia  sic  futururo  praefixit  con- 
tra  vos.  Gladius  estGhristus,  qui,  in  priroo  adventu 
vagliia  huroilitatis  tectus,  secundo  comscabit,  lu- 


7»  GERHOni  PRiEPOSlTI  REICRERSPERG.  7M 

men  sttis,  leiror  impiis.  Igilur  gladinm  tnum  Tcr-  A  homo  est,  ct  desuo,  ^uod  D(hjs  csf.  Ad  qtiod  etiam 


biim  piaeacutum,  rompliaeam  bis  aculam  de  ore  suo 
proeedeBtem^«fiis;iu/ex  9t6ra6tf,  quando  semet- 
ipdum  in  soa  cl|irilale  roamfcstabit,  qua  claritate 
justos  ab  injustis  ita  distinguei,  sicut  sol  clare  lu- 
cens  oculos  aquilinos  ab  ocolis  Tespertilionum  el 
bobonom  distinguel,  llios  deleciando,  islos  in  lene- 
bras  exterioret  agiundo. 

Dicendo  anlem :  iVtst  eowerm  fueritU,  ettam  ipsis 
impiissimis  innoU  spem  veni»  reposium  si  co»- 
Mfsf  /it«ri(it.  Audile  igtiur,iBipii,audial  omnls  Chuti, 
audianl  omnes  in  peccatis  suis  nigri,  audHe,  cuncti 
^biopes :  quia  ui$i  convern  fueritii,  gladmm  $uum 
tibrabii.  El  licet  sit  pafi^s  tamen  ne  per  ejos  pa« 
Uentiam  sitis  remissi ,  hoc  scitoie ,  qood  noo  esl 


ei  illud  perlinei,  quod  illi  ad  Moysen :  •  Loquere,  > 
iiiqoiunt,  c  io  nobis,  ei  aodiemos  le,  non  ioqoatitr 
nobis  Dominos,  ne  forte  moriamor  {Exod.  xx,  19).  > 
Igitur  Deuj  ;ii(/ex  jucfMi  et  squus  ipse  Deus  Filius 
est.  Deu$  antem  forti$  ipse  Deus  Pater  esi  ioiius 
creaturae  conditor,  et  Dominus.  Deus  vero  patien$  e( 
benignus  ipse  Deus  Spiriius  est.  Neque  vero  solus 
Fillus  ju$tu$,  sed  et  Pater,  et  Spiritus  saiictus  unus 
cuni  eodem  Filio  Jtisfas  est :  sicui  Pater  non  solus 
forti$y  sed  uiius  cum  eo  Filios  et  Spiritus  sanclus 
esi  forti$.  Ncc  solus  Spiritus  sanctus  patieri$  ei  he« 
nignus,  sed  unius  ejusdcroque  cum  eo  Pater,  et  Fi- 
lius  paticntiae  ac  benignitatis  est.  El  curo  Filius  spe- 
cialiter  Deu$judexju$tu$s\i^  tamen  nec  Pater  in  ju- 


ejus  remissa  paticntia,  quoniafii  arcum  $uum  jam  "  dicio  deerit;  nam  ct  Filius  in  Paite,  ac  Paler  in  Fi*  . 


teiendit.  Arcu$  esfScripiura,  in  qoa  sicoi  Uf num 
chordft,  iia  Vcieris  TesiamenU  doritia  Navi  Tesia- 
luenti  gratia  doroaiur  et  flectitur.  Ilunc  SiTCum 
paravit,  quando  ipsam  Scripiuram  per  ora  pro- 
plieiarum  ei  apostoloruiik  eoadidii  et  teiendit, 
quando  eanidem  Scripturam,  et  rerum  evideotia, 
ei  cxposii  irum  dlligentia  iitleUigibilem  fecii. 

ViRS.  14.  Et  in  eo  orcit  paravtf ,  id  esi  disposuii 
va$a  morti$^  id  est  obsura  qusDdam  loca,  uude,  non 
Dco  impellcDle,  sed  culpa  sua  roerente,  h^ereticis 
fiat  mors  aninue«  non  inlelligeutibus  veritatem  Scri- 
ptune,  ut  inde  quasi  venlilabro  agitaias  Scriplora- 
ruin  sententiae  fulgescant  veliii  sagittae,  in  quaru^u 
luce  irous  c  in  splendore  fulgurantis  bastae  (Ueb,  ^ 
III,  11),  I  si  ardemus  agnoscendae  veritaiis,  ei  ie^ 
nend»  viriotis  amore.  Eteuim  eagittat  $ua$  non  ie- 
pidis,  uon  pigris,  sed  ardenlibu$  e/feeit^  ardentibus 
igiie,  quem  Dominus  misit  in  terram,  el  voluit  ve- 
liementer  ardere.  i  Ignem,  >  inqvii,  misi  t  in  ier- 
ram,  et  quid  volo,  nisi  ul  >  ardeat  ?  {Luc.  xii,  49). 
Uis  esi  percussa,  quae  dicti  in  Caniicis:  f  Vul- 
Dcrau  cbariiate  ego  sum  (Coitf .  iv,  9).  > 

Vel  ipsi  aposioli  suni  ei  va$a  inorftf ,  et  sagiit» 
aiidentes,  vel  ardentibus  juxta  iilud :  i  Aliis  >  somus 
I  odor  vitae  in  \itam,  aliis  odor  mortis  in  morlem 
lUCor.  II,  16).  > 

Aliter.  Deu$jmdex  ju$tm$,  fonis  etpaikne^  etc.  In 
Iribiis  namque  diclionibos  adjectivis,  qoibos  laoda- 


lio  est,qui  niroirum  Fiiius  totain  fortitudinein  Pa- 
iris  naturae  jure  possedit,  ui  quos  juste  voluerii,  eos 
continuo  vel  salvare,  vel  damnare  possit.  Ante  judi- 
citiin  vero  palientia,  quae  Spiritus  sancti  opus  et  of- 
ticium  cst,  pner(%atur.  Uude  et  illud  :  c  An  ignoras, 
quoniam  benignitas  Dei  ad  poenitentiam  te  adducitt 
(Rom.  II,  4). 

Tribus  ergo  adjectivis  dictionibus,  quibus  niagiii- 
ficaior  jttiex  Dern^  ei  diciiur  ju$tu$,  fortie  et  paiien$^ 
tria  competenler  subordinaniiir  membra  iii  eo,  qnod 
sobjoncium  esi :  Nunquid  irascelor  ptr  iingukoe 
die$fm$i  conversi  fueritie,  gla4ium$uumvibrabil^ 
elc.  Nam  quia  pafi^ni  esi,  ideo  non  iraseitur  per 
$ingulo$'die$;  quia  (orti$  esi,  gladium  siMim  vibravk: 
quia  jiititw,  arrttm  «aiiat  fcffcinfif  et  paravU  iUum^ 
ei  in  eo  paravit  va$a  mortis,  $agiiia$  $um  ardeniibus 
effecit.  Proinde  bonus  Chu$i  vidciis  paiientiam  Dei 
peccatores  ad  pceiiileniiam  adduceutem,  longanimi- 
tate  spei  nen  deficiat,  nec  inalus  Chuei  thesaurixare 
«bi  iram  in  die  irae,  ei  revelatiofHs  jusli  jiidicii  prae^ 
sumai,  sed  sicui  uierque  C/iitat,  quia  iion  solom  pa- 
t\en$^  sed  ei  fortis  esl,  qui  gladium  iam  forii  manu 
yibrare  valeai,  ui  ejus  fortitudini  nemo  impunere- 
sistat.  Ac  ne  fortiiudo  Dei  nimia  peccaiorem,  seu 
jusium  ierreat,  ui  diciii:  c  Nolo  mulu  loriiiadine, 
contendal  mecum  {Job.  xxii,  6) .  >  sciai  uterque, 
quia  non  solum /brfif,  sed  et jttsfas  esi,  iia  ut  justum 
com  impio  non  perdai,  sed  tanqoam  dociussagitta- 


lurjifdexJDetM,  eldidlor:jittiiK  forfts,  el  ;Hift€fis,  o  rios  arcitm  tendens  ei  parans,  Scripturae  sanctae  for- 


iBltmaiio  videtur  esse  tolins  sauctae  TriniUiis  in  ju- 
dicio  operaniis.  Nhm  jusiom,  quem  dlcii  ipse,  Veri- 
las  Deos  FHius  esi,  ad  quero  priucipaliier  ac  spe- 
cialiter  respiciifacere  judictom,  dicente  ipso:  c  Ne- 
que  enim  Patcr  judicat  quemquam ,  sed  omne  judi- 
cium  dedit  Filio  (Joan.  y,  tt).  >  Undeei  vir  sanctus : 
« Nolo,  >  inquii  cmulu  foriitudine  coniendatmecum, 
nec  magniittdinis  ^  mole  me  premat,  aequitatem 
proponaicontrame(/o^.  xxiii,7);  >quasi<lical:Nolo, 
olPater  ad  me  ad  judicandom  veniat,  oipoie  nihil 
habens  dc  nieo,  sed  solumoiodo  meluendus  de  suo, 
icproinde  magnitudinis  suaemole  me  premat.  Sed 
quid ?  iE^ifolf m  propofial  ro*if ra  me,id  est  Filium 
luittat  ad  jodicandum  me,  habenlcm  de  mco,  qiiod 


titudinem  cum  leuiute  lemperans,  iu  ui  noril  non 
soium  humerum  reeedentem,  superbiae  poimonem, 
ei  avariiiae  siomachom,  ac  caeiera  viiiorum  membra 
disiringere ;  sed  creaiuram  in  Chrisio  novam  con- 
scrvare. 

Vers.  15.  Ecu  parturiH  inju$tUiam.  Dixil  hic  in 
proximo  de  Judice  justo,  quod  gladium  $Mum  vibra- 
vit,  arcum  Utendit  et  parcvit  iUum.  Sed  ne  puiemus 
Judicem,  qui  iraiiquillos  esl  de  se,  sine  ca^sa  prae- 
cedente  proferre,  onde  poniantor  iniqui,  osiendit 
quod  Deus  iion  excogiUi,  unde  puniai,  sed  judido 
aequiutis  ordinat,  ut  quae  fuerunt  oblecUinema  pec- 
cali,  sint  instrumenU  Deo  punienii,  quasi  quaerat 
aliquis,  rt  dicat :  Unde  cst,  quod  gladium  vibratU^ 


:37  COMMENTAIUUII  IN  PSALMOft. 

artmwufue  hunc  ieUndU  justu$  judex  ?  tlespondelur : 
Ecce  in  evidcnti  esi  causa.  Nam  iniquus  iile  Clmsi 
iEibiops,  cui  quasi  aaiuralts  effecla  est  peccaii  ni- 
gredo,  primum  diai>olo  suggerente  concefnt  dolorem^ 
id  cslamorcm  temporalium,  quorum  amor  ideo  di- 
citor  dolor,  quia  cum  sinl  amissibiiia,  et  necessa- 
rio  a  suis  amatoribus  auferenda,  cum  tanlo  majore 
auiiituntur  dolore,  quanto  majore  concupila  et  ha- 
bita  sunt  amore.  Uude  illorum  amor  vere  dicitur 
dolor;  quia  linis  liabendi  ca,  non  est  nisi  dolor, 
Ncque  cnim  aliud  in  iuferno  facit  impiis  de  tempo- 
raiium  amissione  dolorem»  nisi  quod  etiam  in  ipso 
inferno  eorum  intra  se  habenl  amorem,  qux  lunc 
babcre  non  poterunt:  sicut  iiledives  in  inferno  epu- 
laruro  desiderio  ardens,  neque  guttam  aquas  habere 


PAHS  I.  —  PSAt.  Vlli  7SS 

A  amplius  acquiruntur  concupiu,  tanlo  ampiius  cou- 
cupiscunlur  acquirenda,  ut  sil  cupidius  infiniu  el 
profunda.  Hunc  iacum  sibi  aperuit  iniquus  conci- 
plendo  ex  habendi  delecuiione  fraudis  incboaiio- 
nero»  vel  turpitudinis  macbinationem  :  et  effodii 
eum^  dum  institit  operi :  et  iucidit  pariendo»  id  est 
opiis  perficiendo,  in  foveam  quam  fecit^  quia  verlu 
gralia,  dum  fraudator.pecuni£  cupitdecipere  aliuro, 
prior  ct  pejus  damno  lasditur  innocentiae,  quam  ilia 
pecuniae.  C\xt  ergo  judex  Unquam  crudelis  liabeatur« 
cum  iikiquus  nou  nisi  propriorum  operum  ftinibus 
canstringalttr  ?  Non  enim  alieiio  dolore,  aul  aliena 
iniquiuie  gravabilur  in  judicio,  sed  poiius. 

Vers*  17.  Convertetur  doiorejus^  quem  concepit^ 
%n  cafmt  eju$ ,  et  m  verticem  ipsius  wiquitas  ejus 


poUiit,  quia  micas  pauperi  esurienli,  cum  satur  cs-  D  deiceudet.  Cofmt  est  mens,  in  qua  est  veriex  raUo. 


set,  iiou  dedit.  Recle  iuquede  iilodivile  dici  potesl, 
quia  in  liac  viu  concepit  dolorem,  non  in  sui  /luaii- 
Uic,  sed  in  semine.  Amor  quippe  semen  doloris  est» 
cum  illa  res  amalur,  quae  leneri  non  polesl,  el 
auferri  potest  «vito.  Sic  dicilur  femina  concepisse 
horoinem,  non  quod  semen  ab  ea  conceptum  sutim 
sit  bomo;  sed  quia  fid  homo,  si  permanserit  in 
ulero.  lU  etiam,  qui,  diabolo  suggerente,  iu  mentis 
uiero  coMcepit  rerum  lemporaiium  amorem,  siper^ 
sevei-averii,  verlelur  in  doiorem^  quando  i'es>  qus 
amaiurial^iiivito  eripitur.  Hine  i»t,  quod  saneli 
temporalittm  cooleaiplorescarebunt  eis  absque  do- 
lare^  quia  non  habent  oa  hic  in  amore,sed  in  nece»- 
siuie :  gattdentqoe,  cum  Itieriut  eKompti  ab  ipsa  ^ 


Dolor  aulem,  quem  impius  concepit,  ei  ituquitas^ 
quam  peperit^  convertuntur  in  caput,  et  tenicem^ 
quaudo  peccandi  libido  suffocat  mentera  ei  ratio- 
nem,  et  totus  homo  efficilur  sei-vus  peccati  domt« 
iiaiitis  menti  et  ratioiii.  In  fuliiro  aulem  doior  ei 
iniquitas  super  verticem,  quasi  de  aito  judicio  Dei 
cum  impetu  magno  descendet^  ui  poMialiter  cou- 
lerau 

Ego  autera  parvulus  Dumd,  id  est  humilis  pos 
nilens  liboratus  a  terins^  et  consiliis  Ckuti  iEthio- 
pis,  vel  adjutus  tw6t«,  et  consiliis  alterius  Cliusi 
mM  eondolemis,  et  aaltem  in  sllentio  me  dili 
geniis. 

ViRS.  18.  Confitekinr  Domino  secundum  justitiam 


siccessiUie,  inhRSiiri  selius  veriutis  visioni,  qu« 
ill'is  fioii  poterii  auferri,  quia  eam  in  muiido  ama- 
vcninl,  ei  exlra  mundum,  sopra  mundum  in 
•olo  Cbristov  quj  Vorilas  esl,  quaesierunt,  Qua 
eonlempu,  uriquus  Chusi  cooeipieBdo  tempora- 
liom  araorem,  conoepii  in  semiiie  infernalem 
4$hfeM.  Nam  ecce  parturiit  iUjfusHtiam,  ut  io- 
)ofie  aitferai  ab  allero,  qnod  perverse  aroat:et 
boc  est  tnde,  quia  coneepit  doiarem,  qnem  parturit 
moliendo  aliquid  iniqttom,  el  peperit  prodBcendo 
ad  adum,  sicui  est  forli,  rapin»,  vei  mttcbiie  aeias, 
qui  esi  ipsius.diaboli  fiHus,  ulpoie  cooeeptus  de  se- 
mine  ipsius,  quod  est  amor  muodantts.  t)uid  aotem 
intellexerit  iu  verbo  ceuceplionis,  difllBilex  affecto 
dicens: 

Vers.  16.  Lacum  aperuit^  et  effodit  eum^et  inci- 
dit  in  foteam^  quam  fecit.  Lacus  est4errena  cupidi- 
tas,  iaeus  pro^ndus  carens  fondo,  qnia  quanlo 


^'ttj.  L»U  esi  haectotitts  psalmi  condusio,  iu  qau 
sonat  noA  peceatomm,  stni  laudis  coufcssio  jucuii- 
da  decoraque  laudtttio,  dicente  justo  per  fidcm,  li 
poonitentiam  jusiUicaio :  ConfiteorDomino  secundum 
jusHtiUm  ejus,  qua  malos  male  j)erdii,  et  vineain 
soam  locans  aliis  agricolis,ju«/ttm  ai(;taori«mJK- 
-stus  Jttste  justificaiis  ioipendit,  non  liumana,  sed 
divina  juslilia,  qoa  gratis  praerogal  meriu  ui  jusle 
soperaddal  praBmia,  dans  gratiam  pro  gratia.  Confi- 
sebor  ore  pronuntians  devoiionea,  quam  liabco  in 
^eorde,  ei  psaUam  opere,  ol  sit  psalmus  in  finem, 
iiomint  Domiui  aitiuimi,  qtii  cx  hoc  ipso  esl  lau  • 
4ttm  eoblessioiiedignuA,  quod  esi  altissinHis 
Gioria  Pttlrt,  et  FUio^  ei  Spiritui  sancto  Domino, 
D  Deo,  ineo,  4e  cojus  nomine  irino  psalmi  splendei 
Inchoatio,  ciijtts  etiam  nomini  persolvilur  «onfes- 
sio  in  fine  Psidmi,  obi  commemorainr  nomrni  Domir^ 
ni  uitissimi. 


PSALMUS  VIII. 


DicMiitii^»  Ifoflitiiiis  ftoirer,  ^iiam  admhrabiie  est  no- 
iMii  miim  iiiicm'«ma  terra!  Psalmi  h^juslitulus  talis 
est  (vers.  I) : 

W  FHWtt  PSALttUS  DAVID  PRO  TORCDLARlDtS. 

Siepc  in  Soripluris  eaJcm  res  vartis  ostenditur 


similitudinibos.  Nam  Ecdesia,  qusealibiperaream, 
hic  per  torcolar  eademrationeaccipitur.  Sicui  enim 
in  area  grana  a  paleis  :  ila  in  torcuiari  vinum  divi- 
dilur  a  vlnaceis,  quae  Umen  esl  necessariom  simol 
et  nasci,  ei  crescere,  aUtue  ad  maiuritalem  veuire. 


^39 


GERHOHI  PRifiPOSlTl  RE1GHER8PERG. 


740 


lU  niniirum   in  sancla  Ecctesia  boni  cum  malis  A  lerra  :  Domine  Dominus  notter,  quam  admirabile  est 


pcrmisti  opere  minislrorum  Dei  secernunlur  ali- 
quando  spirilualiler,  cum  docenlur  boni,  ne  malis 
conscnliant;  alMjuando  et  corporaliter,  cum  in  sua 
malitta  pertiiiaccs  impios  cxcoranmuicationis  vcn- 
lilabrum  foraB  cjicit,  ne  coniagione  uestifera  pfuri- 
mos  perdant. 

Parcendum  quippe  inteiilum  essc  malis  propter 
bonos  ipse  Chrislus  insinuat,  ubi  tractans  de  para- 
bola  zizaniorum  docct  ca  sufferenda  propter  trili- 
cum.  Sed  in  liac  sufferentia,  illud  est  notandum 
quod  dicitur  :  t  Sinite  titraqoe  cresccre  (Matth. 
\iii,  29-50).  t  Quaodiu  enim  cresccntibus  liianiis 
|>ariter  et  triticum  crescere  non  iropediior,  consulto 
atiquando  utrisque  parcilnr,  ne  fortc  siraul  cum  li- 


nomen  luum  in  universa  lerra.  Cocii  enim  sunt  illi 
sancti  perfectissimi,  qui  cum  Domiiio  c  judicabunt 
nationes,  el  dominabuntur  populis  in  niagna  con- 
stanlia  i  stantes  c  adi^crsus  cos,  qui  se  in  torcula- 
ribus  >  angustiaverunt  {Sap.  iii,  8;  v,  1).  Ilii  au- 
tcm  terra  bona,  ct  fructifera  intclliKuntur,  qui  pro 
fructibus  eleemosynarum  in  judicio  salvabuntur  di- 
cente  Domino  :  i  Esurivi,  et  dedistis  milii  mandu- 
care,  etc.  {Maith,  xxv,  35).  t 

Aiiter  :  Ecclesia  dicitur  torcular,  quia  in  ea  ver- 
bum  divinum  sono  et  intellcctu,  figuris  et  earum 
signiAcatis,  quasi  vinaceo  et  vino,  quasi  amurca  et 
oleo  composilum  est :  quod  cum  codem  sono  fertur 
ad  aures,  aut  etiam  periitterarum,  seu  picturaroni. 


xatfiis  eradicetur  et  tiiticum.  Venim  si  ita  exube-  D  veleliam  totius  mundanae  fabricae  figuras  ingeritur 


rant  zizania,  ut  suffocent  frumcnium,  jam  non  ittis 
cst  parcendum,  quia  in  eorum  suffereutia  trilici 
nutlum  estincrementum,  sed  dctrimcntnm;  qnando 
videlicet  sola  zizania  nilutitur  agrum  Dominicuin, 
id  est  bunc  mundum,  sic  occupare,  ut  nec  t  hortus 
conclusus  (Cant.  iv,  42)  t  valeat  ab  eis  esse  lutiis, 
qui  ctaxibus  divin»  auctorltalis  est  obseratus  di- 
cente  Domino  :  c  Nolite  tangere  clirislos  meos,  et 
in  prophetis  meis  nolite  matignari  (/  Paral,  xvi, 
20).  I  Malis  ergo  in  Ecclesia  contra  boKOs  roati- 
gnantibos,  neque  hoc  ipsum,  quod  loleraniur,  lole- 
rantibus,  non  cst  causa,  cur  parcalur,  maxiine  si 
Ecclesia  conira  Utes  conqueritur,  sicul  conquesta 
est  Sara  contra  filium  anciltae  in  conspectu  patris 


visui,  et  ita  ipsuro  verbum  visu,  vel  audilu  coropre- 
hensuro,  quasi  in  torculari  discemitar  :  dum  soni 
auditi,  et  figurse  conspectae  foris  manent,  intdlectus 
vero  ad  inieriora  manans,  et  in  lacu  mcmori»  dili- 
genter  exccptus  inde  transit  ad  habitum  mentis,  et 
morum  disciplinam  quasi  in  cellam  Ylnariam,  de 
qua  dicit  sponsa :  c  Introduxit  me  rex  in  cellam 
vinariam,ordii:avit  in  me  cbaritatem  (Cant.  ii,  4).  i 
In  hoc  seiisu  pro  toreularibut  recte  dicitur  admira* 
bile  es$e  nomen  Domini  in  universa  terra :  quia  fto- 
fften,  et  laudem  fabricatoris  mirabititer  roagnificat 
et  terrenax:reatura,  quae  sui  magnitudinc  Crealoris 
omnipotcntiaro,  sui  status  et  motus  ordinaiissima 
dispositionc  seropiternam  sapicntiam,  suomm  fhi- 


Abrahtt.  Notandum  vero  quod  hic  fitius  ancill»  una  C  ctuum  ulilitatc  bonitatero  aetemam  demonstrat.  Et 


cum  .filio  liberas  tandiu  sinebatur  in  domo  patcma 
crcsccrc,  donec  inventa  est  iniquius  in  co  Unta, 
ut  pcrsequerctur  filium  libcr».  PcrsccuUonc  vcro 
propalata,  dixit  mater  libera  :  i  Ejice  ancillam,  et 
filium  ejus  (Gen.  xxi,  10),  i  Idcm  tamen  Isaac  a 
domestica  pcrsecutionc  libcratus,  a  Pakestinis  atie- 
iiigenis  multa  mala  cst  pcrpessus,  qui  successibus 
ejus  felicil)us  invidentes,  putcos,  quos  foderat,  ob- 
ruerunt,  atque  iilom  de  loco  ad  locum  fugerc  coro- 
pulerunt.  Ex  quo  animadvcrtimus,  quia  hostcs  do- 
mesticos,  vidcticet  malos  Christianos,  cum  potcst 
mater  Ecctesia,  debet  etiam  a  bonis  corporaliter 
separare,   qui  (tamen  boni  a  paganis  ct  excommu- 


in  his  tribus,  vidclicet  omnipotentia,  sapicntia,  bo- 
niute,  trinus  Deus  insinuatur,  cujus  admirabile  no» 
men  in  universa  terra  praedicatur.  £t  hujus  nominis 
dulccdo  per  visibilem  crcaturam  inteliecU,  qvasi 
oleum  expressuro  dc  arourca  iu  beaus  rocntes  de- 
lecut,  ut  jucundum  siteis  canUrc  :  Domine  Domi- 
nus  noster^  quam  admirabile  est  nometi  tuum  iu  uni- 
versa  terra^  quae  videlicet  quasi  qu;£dani  pagina  ui- 
gris  litieris  couscripu  sapieutem  inspcctorem  ad 
illius  vini  mittit  saporem,  quod  cor  bominis  Ijeti- 
ficat,  ct  illud  olcum  rcprseseutat,  dc  qtio  dicitur: 
c  Oleum  effusum  nomen  tuum  (Cant.  i,  5).  »  Qood 
uomen  est  admirabile  in  universa  terra,  >  quia  c  ini- 


nicatis  competluntur  atiquando  irae  ipsorum  toco  ^  scricordia  Domini  ptena  est  terra  (Psal,  xxxii,  5).  > 


dare.  Sic  interdum  bonis  malos  persequentibus,  et 
cos  de  sancta  Ecclesia  pctienlibus,  interdum  vero 
iisdcm  bonis  maloruro  persecutionem  sustincntibus, 
in  torculari  Dominico  vini  ct  acinorum ,  olci  et 
amurcarum  fit  scparatio,  nunc  particulaiitor,  sed 
in  futuro  fiet  hoc  universaliter,  dicente  Judice  ad 
pios  :  €  Venite,  benedicti  Patris  mei  (Matth,  xxv, 
31) ;  I  et  ad  impios :  c  Ite ,  maledicii ,  in  igiiem 
aetcrnum  (ibid,^  4i).  » 

In  quo  judicio,  quoniam  c  rcvelabuut  coeli  ini- 
quiutem  >  impiorum,  c  et  terra  adversus  eos  con- 
surget  (Job  xx,  27),  >  recte  in  hoc  c  Psalmo  pro  tor- 
culoribus  conscripto,  >  et  de  coetis  dicitur  :  Quo- 
hiam  videbo  ccelos  opera  digitorum  luorum,   et  de 


Cum  autem  coelos  coelorunique  virtuiea  aspiciinus 
opera  digitorum  Dei,  ct  lunam^  ac  steltas^  quasi  pa- 
ginam  tegimus  aureis  conscripUqfi  littcris  insinuan- 
tem,  quod^Domini  magnificentia  super  siiapi  celsi- 
tudinein  est  elevata,  Unde  Joannes  iinus  ca:Io.uin 
rationabilium,  c  qui,  >  inquit,  <  post  nic  vciiit,  aute 
me  factus  cst,  cujus  noii  sum  dignus,  ut  solvam 
ejus  corrigiam  calceainenti.  Me  oportet  miiiui, 
ilhim  autem  crescere  (Joan.  i,  27;  iii,  50).  >  Hoc 
diiit  homo,  quo  c  iiuer  nalos  mulierum  non  sur- 
rexit  inajor  (Maith,  xi,  il).  >  Angelus  etium  prin- 
ceps  niiliti»  coelcstis,  qiio  inter  angelos  non  est 
major,  suo  nomine  indicat,  quod  minor  sit  illo, 
cujus  magnificentia  super  cceios  est  elevata,  Dicitur 


m  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

enim  Micliael,  quod  iiiierprelatur,  quts  ui  Deus.  £t  A 
David  :  t  Quis,  i  iiiquit ,  <  in  nubibus  a^iuabitur 
Domino  (Piat.  lxxxviii,  7).  >  Ct  Petrus  Princeps 
apostolomm  noluit  ereclus  crucifigi,  iie  vidcrelur 
Domino  sup  cruciltxo  assimilari.  Solus  ille,  qui  vu- 
luit  esse  similis  Altissimo,  cum  suis  complicibus 
non  babel  locum  in  coelo,  sed  iii  infimo  inferno,  a 
cujus  consortio,  vel  ab  acino  acidissimo,  velut  ab 
amurca  spurcissima  louge  separati,  et  eliquati  san- 
cli  bomines,  et  angeli  per  torcular  judicii  diviiii 
laudant  admirabUe  nomen  DomiiJ,  cujus  magnifi' 
eentia  super  calos  est  eievata. 

AUter.  Ecciesia  dicilur  torcular,  quia  saepe  in  ea 
Yelut  in  torculari,  per  prclum  nrartyrii  bonorum 
eorpora  iii  terris  remanent  quasi  acinumet  amur-  ^ 
ca  :  animae  vero  in  requiem  emanant  aeternorum 
cellariorum,  quibus  tandem  In  resurrectione  ad 
jungentur  et  ipsa  corpora  per  torcularia  passionum 
jta  puriiicata,  ut  et  ipsa  una  cum  suis  animabus 
dlgna  sint  recipi  in  seterna  tabernacula,  in  aeterna 
cellarla,  de  quibus  dicitur  :  t  In  domo  Patris  mei 
niausiones  multae  suiit  (Joan,  xiv,  2).  Pro  torcula- 
ribus  ergo,  id  est  pro  Ecclesiis  inslituendis  vel 
insUtutis  psallilur  in  finem,  id  est  in  consumma- 
Uoiiem,  ut  videlicet  claritas  lunae,  ac  stellarum 
puritas,  et  serenitas  coelorum,  quam  Propbeta 
conspexit  in  libro  seternae  praulestinationis,  invenia- 
lur  in  Ecclesia  consumuiat;i  in  finem,  id  est,  in 
Cbrislum.  c  Finis  enim  legis  Gbristus  ad  justiliam 
omni  crcdenli  {Rom,  x,  4).  >  Propterea  demon-  C 
airaiivus  est  bic  psalmus  ad  Christi  commendatio- 
nem,  de  cujus  gloria  et  bonore  loquens  intendit 
auditores  exbortari,  ut  eidcm  Cbristo  voluntarie 
subjiciantur,  cui  etiam,  qui  nolunt  subjici,  subja- 
cent  invlii, 

Ut  autem  potenler  intelligatur,  curliunc  psalmum 
dicimusdemonstrativum,  vel  qucmlibct  aliuin  psal- 
muro,  qui  est  de  siinili  gcnere  causarum,  paulo  al- 
tius  dicendum  est  de  causarum  generibus  in  arte 
quidem  rhetorica  distinctis,  verumtamen  non  nisi 
de  arte  artium,  divina  scilicet  sapientia  descen- 
dentibus,  et  in  lioc  psalmorum  libro  distincte  suas 
facies  osteiidentibus.  Tria  enim  sunt  genera  causa- 
rum,  deliberalivum,  demonstrativum,  judiciale,  quie  D 
quidem  conveniunt  per  intensiones  et  depulsiones  : 
quia  in  omnibus  causarum  generibus,  et  alii  sunt, 
qui  intendunt,  et  alii  suni,  qui  ccontra  depeUunt, 
id  est  contra  se  dicta  refellunt.  Sed  tamcn  tria  lisec 
genera  causarum  suis  qualilatibus  inter  se  diffe- 
runt,  quia  genus  deliberalivuro  de  futuro  agit,  ten- 
dens  ad  persuadendum  utile,  et  dissuadendum  inu- 
tile,  currens  totum  sub  intensione  ac  depulsione  : 
quia  qui  suadet,  intendit,  qui  dissuadet,  ipse  de- 
pelUt,  quod  alter  suasit. 

Similiter  demonstrativum  genus  causae  sub  inten- 
tione  laudantis,  et  depulsione  vituperanlis  tendit  ad 
lionestum  aliquid  commcndandum,  et  inhoneslum 
vituperaudum,  agens  deprsesenU^maxime  cum  ali- 


-  PARS  I.  —  PSAL.  Vm. 


742 


quis  in  honorcm  dignitalis  aliciijus  cligpndus,  laude 
aut  vituperio  dignus  ostendilur. 

Judiciaie  genus  causae  agit  de  praeterito,  tendens 
ad  justum  et  injustuin,  quando  accusator  inlendit 
aliquem  pro  faclo  jam  practerilo  juie  damnaiiduin, 
el  defensor  studio  depuisionis  aut  ncgat  factuni,  aul 
concedens  factum,  negal  illud  juie  puniciulunr. 

De  gcnere  deliberaUvo  est  illud  quoJ  in  psaUno 
duodecimo  dicitur  :  j  Qiiaudiu  ponam  consilia  iii 
anima  mea,  dolorem  iii  corJe  meo  per  dicm.  i  Loqui- 
lur  enim  dc  fuluro,  delibeians  in  consilio  illu  I  eU- 
gere,  quod  consUterit  uUle.  De  genere  judiclali  est 
iUud  quod  in  psalino  nonagesimo  teiUo  dicitur : 
c  Exaltare,  qui  judicas  lerram,  redde  retributioncm 
superbis.  >  Agit  eniin  de  praelerito,  accusaiis  malo- 
rum  superbiam ,  docens  eam  jure  puniendani.  De 
genere  demonstraUvo  est  iste  psalmus  ;  agit  enim 
de  Rege  magno  gloria  et  hunore  coronalo  anle  ocu- 
los  omiiium ,  quasi  praesente  atque  conspicuo,  cui 
Toluntarie  subjici  probat  lionestum ,  nolle  autem 
subjici  ostendii  inhor.estum,  cum  ver.iit,  nolint,  ini- 
mici  cjus  non  possint  cfiugere  imperium,  cujus  pe- 
dibus  omnia  subjccta  demonslrantur,  sive  quae  illi 
famulantur  intenlione  et  actione  ,  sive  quae  illi  ad- 
versantur  sola  intenUone,  farouIanUatamen,  vcUnt, 
noUnt,  actione  velpassione. 

llabetautem  isla  demonstratio  argumentationis 
pe.fectae,  et  absolutissimae  formam,  quinque  parii- 
bus  expletam  secnn  :um  artem  rhetoricam.  Abso- 
luUssima  namque  apud  rhetores  et  perfecUssinia  ar- 
gumentatio  est ,  quae  in  quinque  paries  distiibuta 
esi.  Prima  pars  est  propojiiUo,  secunda  raUo,  terlia 
rationis  confirmaUo,  quarta  exornatio ,  quinta  con- 
clusio,  sive  complexio  posita  in  orationis  termino, 
seu  concordans  priucipio. 

ProposiUo  est,  quod  dicit  bic  magnus  oraior,  ma- 
gni  rcgis  demonstrator  :  Domine  Dominus  noster  ^ 
quam  admirabile  est  nomen  tuum  in  universa  terra, 
lllo  namqne  versiculo  Propheta  suminaliin  ostendil, 
quid  sit,  quod  probare  intendit.  Propoiiitur  enim 
his  dictis  Rex  magnus,  et  admirabilis, 

RaUo  est,  quod  sequilur  :  Quoniam  elevata  est 
magnificenlia  tua  super  coetos.  Ex  ore  infantium^  et 
tactentium  verfecisli  taudem  propter  inimicos  tuos^  ut 
destruas  inimicum  et  uttorem,  llis  enim  dicUs  raUo 
redditur,  quareisteRex  admirabUis  non  in  una  tcr- 
raruin  parlc,  sed  in  universa  terra  Dominator  Do- 
minus  aiinunUctur. 

Ratioiiis  confirmatio  est,  quod  sequitur  :  Quoniam 
videbo  costos  tuos  opera  digitorum  luorum,  tunam  et 
stettas^  quce  tu  fundasti,  Per  baec  dicla  ratio  confir- 
matur,  quia  quod  raUone  persuasum  est  ad  creden- 
dum,  Tidelicet  elevalum  esse  Christum  supra  coelos 
coeiorum,  hoc  etiam  visu  eomprobatur,  si  coelorum  ; 
id  est ,  apostolorum,  lunae,  id  est  Ecclesiae,  stellu- 
rum,  id  est  mioorum  sanctoruin  pulchriludo  con- 
siileratur,  qiiae  post  Christi  supra  cailos  clevaUoneni 
coepit  fulgere  smisso  pcr  iUum  sancli  Spiritus  igne 


ilS  GEIlflOfn  PRiEPOSlTT  REICHERSPERG.  7U 

aclumine  ad  Ulumluationem  coetorum,  Innnp,  «c  stel-  A  trajiu  sum  a  Patre  roeo  (Lue,  x,  %2) :  i   ac  si  dS- 
larum  spirituatium. 


Splendida  vero  totius  oralionis  exoniatio  est  in 
eo,  quod  dicitur :  Qnid  e$t  homo^  quod  memor  et  ejui^ 
ttut  (Hiu$  kofnims ,  quoniam  visitaB  enm  f  Mfnuhti 
enm  paulo  minus  ab  angeUt^  ^oria  et  honore  toro^ 
nasli  eum^  et  c4>nstiluisH  eum  super  opera  manuum 
tuarum.  Omnia  subjecisti  sub  pedibus  ejus^  oves  et 
boves  unirersas  :  insuper  el  peeora  campi^  tolncres 
cceii,  et  pisces  mans,  qui  perambulant  semitas  maris. 
Illis  enim  versicnlis  insigmter  honestavit,  et  locu- 
ptetavit  rem  copioso  ornatu  pietatis,  admirando  ma- 
gnilttdincm  divinae  dignationis  :  quomodo  liominem 
tam  longe  invidia  diaboli  ab  aetcrnitate  dcjeetum 
tantopere  requisicrit. 


cat :  in  eo,  quod  mthi  tradidit,  Qt  sii  Pater  meiis, 
in  co  mihi  tradidit  omnia ,  qu»  habet,  dob  s«liini 
utomnia  creata  snbjocta  slni  pedibus  mett^  «ed  eiiim, 
ul  omnia  quae  ipsehabet  ex  natura  sua  djvint,  verbi 
gratia,  omnipotentiam,  aeternitatem,  et  caHera  Ut- 
lia  ego  quoque  habeam,  ita  videlicet,  ut  sieut  ipse 
esi  omnipotens  et  aeternns  Deus,  ego  quoque  aece- 
p(a  aetema  divinitate  sim  Deus  omnipoiens,  seier- 
nus,  non  quod  semper  homo  fuerim,  sed  qaod  ftem- 
pcr  Deus  fuerim^  ea  divinitate,  qua  non  solum  ante 
Abraham ,  sed  et  ante  Adam  ego  sum.  Non  'dlxic 
Christus  :  ante  Abraham  cgo  fui ;  quia  divfaiUjitis 
fion  est  fuisse,  sed  ^se.  Nequedixit :  ante  Abrikbam 
pars  essentiae  mex  fiiit  (56).  Non  enim  pars  Christi 


Tandem  postrema  pars  argumentationis,  qux  est  ^  Verbum  est,  sed  ipse  Christus  Yerbtrm  est,  toius 


condi!sio  sive  compilexio  dicitur,  in  qua  etiam  re- 
ditur  ad  principium  ,  ita  sub}nngitur  :  Domine  Do- 
minus  noster,  quam  admirabile  est  nomen  tuum  in 
wticersa  terra  :  quasi  dicat  peritus  onitor  ^iritus 
propheticus,  qnod  in  principio  argumentationis,  ra- 
tione,  rationis  confirmatione,  et  exornalione  veitini 
esse  patuit.  €nde  revertens  ad  propositionem,  ta- 
lem  facio  eomptexioncm ,  sive  conclusionem ,  quje 
nullius  haerctici  ^phtstica  dcccptione  valoat  infir  • 
laari,  quit  repetitio  confirmatio  csl.  Nnuc  redeanius 
ad  totius  psatmi  continnam  cxpositionem.  Incipii 
ergo  Prophcta  a  taude  ita  diceiis : 

VEms.  2.  Domine  oranium  per  potctHiam,  Domi- 
tnts  notter^  id  est  rationatis  creaturas  per  cuttum,  ^  homoquiddamiotumest,duab<ts  partibus  eonstaiis. 


Verbum,  sicut  totus  Deus,  non  diinidia  pars*Ghrisli 
Verbum,  et  dimidia  pars  homo,  sed  totus  Chrisius 
Verbum ,  et  totus  Christus  horoo,  quia  idcm  ipse 
Dcus  et  faomo.  Intelligis  quod  dico  ?  r  noa  inteUi- 
gis,  credo  tantum.  Credi  potest,  si  tnlelligi  non  po- 
tesl.  Verum  est  tamen ,  quta  Christus  idem  iiise 
Dcus,  ethomofuit,  nec  tertia  pars  Verbum  fuit,  nAc 
aliqnid  ex  carne,  et  anima,  et  Verbo  quasi  ex  parti- 
bus  compositum  totum  fuit,  quia  totum  ipsum  Ver- 
bum  fttil.  Divinitas  enim  pars  non  fuit,  nt  ex  ipsa 
iotum  esset  majus  ipsa,  nec  in  ipsa  pars  fuit,  ul  in 
ipsa  esset  atiquid  minus  ipsa.  In  humaiiitale  sob 
partes  invenimus,  et  iotum  ex  partibus  constat.  Nam 


4inam  admirabite  est  nomen  tunm  in  universa  terra  ! 
quam  inflniue  admirationis  et  laudrs  celcbrilate  di- 
gnum  dBinomen  tuiim,  per  quod  in  came  maitife- 
statum,  in  mundo  creditum,  et  assumptum  in  gloria, 
Tu  qui  eras  notus  tantum  in  Judaa  Deus^  nunc  es 
nominattis  ,  eelebris,  et  inctytus  in  universa  tcrra 
(Psal.  Lxxv,  2),  non  in  Judaea  tantum,  ut  dicuntiu- 
dsei,  nec  in  Africa  sola,  ui  aiunt  Donatistft. 

Supponit  autem  rationem,  quare  sit  adfiiirabite^ 
quasidicai :  Ideo  dico  Nomen  tuumadmirabite  :  quo- 
niam  magni/iceniia  tua^  id  esl  Filius  iUiis,  vel  hu- 
manitas  ipsius,  per  quam  tu  es  magnificatus,  etetata 
ttt  loco  tuper  cceioL,  quando  ascendii  quadragesfma 
post  resurrectionem  die.  Eletata  ett  etiam  glorilica- 
iionc  super  ceelos^  id  est  super  omnes  coelorum  vir- 
tutes,  srifier  omnes  rationales  creaturas  usque  ad 
ailtissimam  tki  Pairis  consessionem  :  quia  ,  ut  ait 
Apostolus,  c  eonsedii  in  dextera  sedis  magnitudi- 
nis  f  Dei  homo  assumpius  in  Deum,  aeque  omntpo- 
lens  per  oronipotenliaro  ,  quam  ex  ten^pore  acce- 
pit,  sicut  est  Pater  omnipotens.per  omnipotentiam, 
quaro  ex  aetcrno  habuit :  aeque  altissimus  Deus  per 
altitudinem  ei  divinitatem,  quam  ex  iempore  acce- 
pit,  slcui  est  Pater  altissimus  lOeus  per  attitudinem 
etidiviniiatem,  quam  ex  aeterno  semper  habuit.  Ne- 
queenim  atiquid  DeusPater  habuit,  quodliomlni 
^io  suo  non  doderit.  Unde  ipse  aii  :  €  Omnia  mihi 


anima  eicorpore.  Hoc  totum  Deus  assumpsit :  faiuc 
ioti  totam  divinitatem  ^edit,  ot  de  hoc  loioiota  di- 
vinitais  praedic^itiir,  ita  ut  homo  iotus  proprie  Devs 
dicatur.  Unde  beatus  Atigusiinus  Ubro  septimo  de 
Trinitale  ait :  c  Christus  in  forma  Dei  sqiialisesi 
Patri  :  in  forma  servi  mediaior  Dei  ei  homioBm. 
Qula  vero  forma  Dei  acccpit  formam  servi,  ulnim* 
que  Deus,  et  utrumque  diciiur  homo,  sed  uirumque 
Deus  propter  accipientem  Deum,  et  utmmque  homo 
propier  accepUim  hominem.  Nequeenim  ilia  susce- 
ptione  alterum  eorum  est  mutatum  in  alterum,  nec 
divinitas  quippe  In  creaturam  mutata  est,  ut  desi- 
steret  esse  divinius,  neccreatura  in  divinllatemf  vi 
desisierei  esse  creatura.  i 
D  Ambrosius  auiem  In  libro,  quem  de  Trinitaie  scri- 
bii,  ita  dicii:  c  Dicimus  igiiur  factum  essehonil- 
nem,  et  ad  faominem  hoc  esse  referendum.  t  Deai- 
qiie  etatibi  habemus  :  c  Qui  factus  ett  ei  ex  temme 
David  tecundum  camem  (Rom.  i,  3K  Secundura 
carnem  ulique  David  factus  esi  ex  semlne.  Deus 
autem  ante  saecula  ex  Deo  natus  est.  Nee  tamen  fa- 
ctum  esse  semper  ad  creationem  refertur.  Scri- 
ptum  est  enim  :  Domifte,  refugium  tu  factut  et  nobit 
(PtaL  Lxxxix^  1 ).  t  Et pauIojK)st :  c  Ergo  si  faaum  esse 
frequenter  ad  aliquid,  non  ad  naiuram  refertur,  etiam 
creatum  non  semper  ad  creaturam  refertnr.  Oude 
inteUigimus  illud,  quod  de  InearnatioDC  Domini  scn- 


<36)  Setitentia  Uugonis  de  S,  Victere 


m  COMMCNTARiUM  IN  PSALMOS. 

ptuin  esl :  Dominus  creavit  me  principium  vlarum  A 
suarum  in  opera  sua,  ilJud  signiicare,  quod  ad  re* 
dimenda  opera  Pati  is  Dominus  Jesus  ex  virgine  sit 
creatus. » Ilem  in  eodem  :  c  Paulus,  inquit,  probibet 
me  crealurae  servire,et  Ghristo  admonet  serviendum. 
Non  ergo  creatura  Christus  ".  c  Paulus,  inquit  {Rom» 
«  1,  1),  servus  JesuChristi.  >  Et  bonus  servus,qui 
Dominum  recognoscit ,  ipse  creaturae  servire  nos 
prohibet.  Quemadmodum  ergo  Christo  ipse  serviret, 
siChristum  creaturam  putaret?  Yideo  ergo  quo- 
inodo  Christum  et  factum,  et  creatum  secundum  ali* 
quid  aOirmat»  quem  tamen  creaturam  esse  ncgat.  » 
IJem  quoque  iu  eodem  libro  Christum  non  adopti  • 
.vum ,  sed  naturalem  filium  esse  testatur»  dicens  : 
«  Per  adoptionem  nos  iilii  dicimur,  ille  per  verita- 
tem  naturae.  Quomodo  ergo  ex  nihilo,  qui  ex  nihilo  B 
omnia  fecit  ?  i 

Ita  oportet  secundum  testimonia  Scripturarum  fl« 
dei  vestigia  formare  ,  ut  rect»  credulitati  sincer» 
confessionis  puritatem  adjungamus,  alque  in  Chri- 
sto  non  solum  increatam  naturam  divinami  sed  el 
creatam  naturam  humanam  corde  credarous,  et  ore 
conflteamur  super  coUos  coelorumque  virtutes  altis- 
simam,  nec  jam  inter  creaturas  computandam,  sed 
soper  omnes  creaturas  adorandam,  eadem  adora- 
Itone  qua  Deus  Pater  adoralur.  lu  sancta  euim  sjrn- 
odo  Ephesiua  sub  anatheroate  interdictum  legimusi 
ue  humanitatem  Ghristi  Verbo  Dei  quis  dicat  coado- 
randam,  quam  sancti  Patres  in  eadem  synodo  pra&- 
dicautadorandam  simplici  adoratione,  qua  non  homo  ^ 
a  Yerbo  distinguatur »  sed  ex  duabus,  et  in  duabus 
naturis  unus  Eroroanuel  super  omnia  Deus  benedi- 
ctus  colatur. 

Hujus  magnificentia  estelevala  super  cmlos,  id  est 
super  scripturas»  quoniam  omnium  linguarum  et 
scripturarum  eloquia  excedit  elevatio  humanitatis 
in  altissimam  gloriam  suromae  Divinilatis;  et  tamen 
bujus  magnificentiie  laus  ex  ore  infanlium  et  lacUn* 
tium  perflcitur,  quando  quod  credimus  confitemur, 
nec  tamen  illud  eflari  valemus  :  quia  est  inelTabile. 
Unde  sequitur : 

YcRS.  5.  Ex  ore  infantium  et  lactentium  perfeci- 
sti  laudem.  Lactenlium  dicit  non  a^iate,  sod  simpli- 
dtate,  sicut  Petrus  ait :  c  Quasi  modo  geniti  infan- 
les  {IJ  Petr,  ii,  2),  »  quibus  apostolus  lac  simpli-  D 
cis  doctrin»  dedit,  uon  escam.  Ex  his  Dominus , 
non  dico,  facil,  sed  perflcit  laudem :  quia  non  con- 
suleretur  humano  generi,  nisi  in  Ecclesiis  cum  per- 
fectis  minimi  nutrirentur.  Hi  prseflgurabantur  per 
Hebraeorum  pueros,  qui  Doroinuro  venientem  ad  pas- 
sionem  laudabant.  Unde  Dominus  ibi  utitur  hoc 
exemplo  dicens  :  «  Nunquid  legistis  quia  ex  ore  in- 
fantium  etlactentium  perfecistilaudemT  »  {Matth. 
XXI,  16.)  bicuntur  et  infantes  apostoli^  quia  cstulta 
inundi  elegit  Deus,  ut  confunderet  sapientes  (/  Cor, 
I9  27). »  Unde  perfectior  laus,  quam  non  « caro,  et 
sanguis  reveiavit,  sed  Pater,  qui  in  coelis  est  {Matth. 
XVI,  17) :  »  quiaad  eam  non  humana  sapientia,  sed 
divina  gratia  accendit  propter  inimicos  gratia;,  hae- 
Patrol.  CXCIII. 


—  PARS  I.  —  PSAL.  Vm.  746 

reticos,  philosophos  destruendos.  Uude  cum  dixis- 
set :  ex  ore  infantium  et  lactentium  perfecisti  laudem, 
adjecit  propfer  inimieos  iti  os,subauditur  destruendos. 
Unde  supponit : 

Ut  destruas  inimicum  et  ultorem,  Philosophi  sunt 
inimici  crucis  Christi,  quibus  Deus  abscondit  quae 
parvulis  revelavit.  Dic  inimicus  destruitur,  cuin 
sanctus  quiiibet  veracius  in  cruce  Domini  nostri 
Jesu  gioriatur,  quam  philosophus  aliquis  potuerit 
unquam  gloriari  in  sapientia  hujus  mnndi.  Quo- 
modo  enim  quis  giorieiur  in  illa  sapientia  quam 
stultam  fecit,  et  usiendit  Dcus  ?  Aut  quomodo  non 
est  gloriandum  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti,  per  quem  sanciis  crucifigitur  mundus,  et  ipsi 
cruciflguntur  mundo  ?  Uitorem  sive  defensorem  vo- 
cat  haereticum,  qui  in  eo  quod  est  ultor  et  defen- 
sor,  est  etiam  inimicus.  Impugnat  enim  fldem, 
quam  videtur  defendere.  Similiier  philosophus , 
cum  dicatur  amalor  sapientiae  et  defensor,  potius 
est  inimicus  :  quoniam  dimisso  Filio  Dei,  qui  est 
virtus  et  sapientia,  suadet  ut  elementa  colantur. 
Judaeus  etiam  est  iuimicus  vcriutis  cl  ultor  suae 
lcgis  ac  defensor  paternarum  traditionum.  Quos- 
dam  tales  deslruit  frangendo,  dum  nolunt  flecti ; 
quosdain  destruit  flectendOy  quia  ipsi  acquiescunt 
flectenti,  ut  Saulus  inimicus  et  ullor,  qui  divina 
manu  tactus  dixit :  «  Domine,  quid  me  vis  faceret  1 
{Act.  IX,  6.)  Judas  autem  inimicus  Christi  et 
ultor  sui  damni,quod  in  eflusione  preliosi  unguenti 
super  caput  Jesu  visus  est  habuisse,  quia  noluit 
flecti,  fractus  est,  «  et  crepuit  medius,  et  difl^usa 
sunt  omnia  viscera  ejus  {Act,  i,  18).  »  Similiter 
Arius  haeresiarcha,  quia  noluit  flecli  acquicscendo 
catholicae  fidei  et  veritati,  fractus  cst  et  efl^usa  sunl 
omnia  viscera  ejus. 

Quid  iii  hac  demonstraliva  oratione  his  dictis 
laudatur,  nisi  Christus  insuperabilis  iroperii  rex, 
ac  semper  magniflcus  triumphator  conira  omnem 
inimicum  veritatis,  et  defensorem  sui  erroris  ?  Quia 
omnem  inimicumy  et  defensorem  destruere  potens 
hic  solus  dignus  est  imperio,  dignus  gloria  et  ko^ 
nore  coronari,  et  conslitui  super  opera  manuum 
Palris  ;  imo  dignus  est  ut  jam,  gloria  et  honore  co- 
ronatus,  et  super  omnia  constilutus  Rex  magniflcus 
agnoscatur,  et  ei  ab  omnibus  gentibus,  tribubus, 
populis  et  linguis  devote  serviatur,  cui  servire  est 
regnare.  Hic  est  Filius  hominis,  quem  vidit  Daniel 
in  nubibus  coeii,  quia  ipse  est  in  sanclis  angelis 
el  hominibus,  qui  per  nubes  intelliguntur.  «  Et  da- 
tum  est,  inquit,  ei  regnum,  et  honor,  et  orones 
populi,  tribu$,et  linguae  servientei  {Dan.  vii,  14). » 
Sequitur : 

Vers»  4.  Quoniam  videbo  ccelos  tuoSf  opera  digi' 
tvrum  tuorum,  lunam  et  stellaSy  quce  tu  fundasti. 
Audivimus  oratoris  hujus  demonstrativam  propo- 
sitionem,  ubi  dictum  est :  Domine^  Dominus  fio» 
ster,  quam  admirabile  est  nomen  tuum  in  univirka 
terra  !  Audivimus  etiam  propositionis  rationem, 
ubi  dictum  est :  Quoniam  elevata  est  magnificentia 

2i 


m  GERIIOIll  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG.  74S 

tua  super  ceelos,  Ex  ort  infantium  et  lacientium  A  ^ti.  Neque  enim  Petrus,  vel  caeteri  apostoli  Ecctesias 


perfecisti  laudem  propter  inimicos  tuoi^  ut  destruas 
inimicum  et  uUorem.  Nunc  audiamus  rationis  con- 
firmationem,  curo  dicitur  :  Quouiam  videbo  coslos 
tuos.  Id  est  enim  ac  si  dicatur  :  Vere  super  ccelos 
elevata  est  magnificentia  tua^  quoniam  nisi  tu  sol 
justitiae,  splendor  patemse  glori^,  sol,  qui  cogno^ 
visti  occasum  tuum,  post  ipsum  tu£  mortis  occa- 
sum,  denuo  per  Resurrectionem  fuisses  elevatus, 
neque  luna  stetisset  in  ordine  suo,  neque  steil;fi 
vicissent  uoctem  ignorantiae.  Nunc  autem  quoniam 
per  Resurrectionem  et  Ascensionem  elevalus  est 
sol,  et  luna  sieiit  in  ordine  suo,  videbo  ego  coelos 
tuo  splendore  illustratos,  videbo  prophetas  prius 
obscuros,  nunc  autem  claros.    Videbo   apostolos 


fundaverunt,  sed  lu,  qui  dixisti  :  c  super  banc  pe- 
tram  aedilicabo  Ecciesiam  meam  (Matth,  xvi«  IS).  » 
iDdificauti  domum,  et  in  altnm  fodienti,  ac  ponenti 
fundamenta  supra  petram,  tibi  bomini  sapienti, 
tibi  bomini  Deo  Petrus,  aut  alius  grati;^  minisier, 
ut  sapiens  arcbitectus  fundamenia  poiiendo  mini- 
strat,  sed  non  nisi  de  tuo  tibi  ministrat :  ideo  tu  so- 
lus  Ecclesias  fundasti,  quia  in  te  solo  consistit  sta- 
bilitas,  et  auctoritas  fundamenti.  Unde  apostolus 
tuus  Paulus,  qui  ut  sapiens  architectus  fundamenta 
ponens  plus  omnibus  laboravit,  ipse  de  se  bumilia 
sentiens  dicit :  c  Non  ego  autem,  sed  gratia  Dei  me- 
cum  (/  Cor.  xv,  10).  > 
Vebs.  5.  Quid  est  homo^  quod  memor  es  ejus  T 


prius  in  tua  morte  coutristatos,  postea  vero  c  gau-     Hoc  ad  exomationem   dicitur  sub  admiratione,  ut 


dentes  »  in  c  conspectu  concilii,  quoniam  digui  ba«- 
biti  sunt  pro  nomine  Jcsu  contumeliam  pati  (Act. 
V,  it). »  Hinc  ego  certum  habeo,  quod  elevata  est 
magnificentia  tua  super  coslos  :  quoniam  videbo  coe- 
los^  id  est  apostolos,  opera  digitorum  tuorum^  quo- 
niam  spiritus  tuus,  qui  per  digitum  sive  digitos  in- 
telligitur,  ipse  confirmavit  et  ornavit  co;/oi,  in  ig- 
neis  linguis  veniendo  super  illos,  et  per  illos  c(bIos 
operante  gratia  tua  luna,  id  est  Ecclesia,  est  fun- 
data  cum  stellis  in  claritate  differentibus,  id  est, 
cum*  electis  quibusdam  divisiva  gratiarum  munera 
oblinentibus.  Aliter :  Vere  tu  Dominus  noster^  perfe-- 
cisti  laudem.  Nam  per  Scripturas  eam  perfecisti. 


vere  darescat  nomen  Domini  esse  admirabile ;  sicut 
dicitur  et  in  prima  psalmi  hujus  propositione,  et  in 
eitrema  ejus  complexione  :  quasi  dicatur  :  Vers 
nomen  futim,  Domine^  in  universa  terra  est  adi,  t- 
rabile^  quia,  cum  sit  elevata  magnificentia  tua  super 
ctelos^  tamen  misericordia  tua  respicft  bonos  et  ma- 
los,  iino  respicit  et  requirit  malos,  ut  faciat  bonos. 
Memor  es  hominis,  ut  dc  homine  faciat  filium  ho- 
minis,  ut  de  vetere  faciat  novum,  et  hoc  est  mira' 
bile.  Quid  est  enim  homoquod  memor  es  ejus  ?  cujus 
est  pretii  per  se  /lomo,  ut  tu  Domine  Deus  noster^ 
debeas  esse  memor  ejus  ?  aut  quid  est  filius  hominis 
quoniam  visitds  eum  ?  Homo  est  putredo,  et  fUius 


£t  ^cre  per  Scripturas,  quia  eas  ita  illuminasti,  q  hominis  vermis.  Homo  est  lutum,  et  filius  hominis 

quod  ego  vi<ie6o,  id  est  intelligam  perspicue  con- 

templandOy  cosloSf  id  est  ipsas  Scripturas  ex  qul- 

bus  incipit  laus,  cum  non  expositae,  sed  involutae 

pronuntiantur.  Perficitur  autem  ea  laus,  cuni  per 

exposiiiones  explicantur,  et  usque  ad  capacitatem 

infantium  inclinanlur. 

Vel :  Vere  destrues  inimicos  :  quoniam  ab  humili* 
tate  historicae  fidei  incipiens,  scilicet  quod  uatus, 
passus,  mortuus  et  sepultus  es  :  per  haec  et  caetera 
similia  iufirma  confirmatus  in  fide,  videbo  ccelos^  id 
est.  in  robur  subllmis  intelligentiae  provectus,  quasl 
per  lutum  de  sputo  Dominici  oris  facium  illumina* 
tus,  videbo  quod  coeli  enarrantes  gloriam  tuam  sunt 
opera  digitorum  tuorum.  Per  digitum  intelligitur 


vas  luteum.  Et  tu  tauien  es  memor  Aomtnts,  et  visi» 
tas  filium  hominis.  Revera  boc  est  mirabite,  Non  di- 
cit :  quid  est  homOy  et  filius  hominis  ?  sed  quid  est 
homo^  aut  filius  hominis  ?  qua  disjunctione  significa- 
turdifferentiainter  bomiiiem  etfiliu  mAomtnu.  Omuis 
euim  filius  hominis  nomo^  sed  uon  omnis  homo  filius 
hominis.  Adam  namque  homo^  et  non  fiUus  hominis. 
Hominis  ergo  uomine  significatur  quicunque  por- 
tat  imaginem  terreni,  ex  quo  parturiente  poeiiiteu- 
tiali  dolore  nascitur  novus,  qui  portat  iinagiiiem 
coelestis.  c  Priinus  bomo  de  terra  terrenus.secuiidus 
homo  de  coelo  coelestis:  qualis  terreiius  tales  et 
terreni  (/  Cor.  xv,47et  seqq.).  >  Unde  hortatiirApo- 
stolus  ut,  sicut  portavimus  imaginem  lerreni,  c  por- 


Spiritus  sanctus,  quo  lex  scripta  est  (Exod.  viii,  D  temus  et  iroaginem  coelestis  (i^i(/. ,  49).  >  Poruvi- 


49).  Pluraliter  autem  dicit  digitorum^  ut  operatio- 
iiem  Trinilatis  iusinuet ;  sicut  alibi  dicitur  :  c  Ap- 
pendit  tribus  digitis  molem  terrae  (Isa.  xl,  12) ;  > 
vel  propter  multas,  et  diversas  gratuis,  quas  idem 
Spiritus  dividit  singulis,  prout  vult  (/  Cor,  x,  12). 

Aliter.  Vcre  dixi  :  ex  ore  infantium^  quoniam  in 
spiritu  videbo  coslos  tuos,  id  est  aposlolos,  quod 
ex  industria  humana  nihil  sapiunt,  sed  quidquid 
enint,  a  gratia  erunt.  Unde  omnes  virtutes  hujus- 
modi  coelorum  sunt  opera  digitorum  tuorum.  Videbo 
et  lunam^  universalem  scilicet  Ecclesiain,  quae  quare 
per  lunam  accipiatur,  in  psalmo  dccimo  exponetur. 
Yldebo  etiani  stellas^  id  est  singulas  Ecclesias  per 
loca  ct  munera  distinctas,  quas  tu,  non  iili,  futida- 


mus  namque  imagiiiem  terreni,  cidem  inobedienti 
similes  effecti  per  inobedientiam  :  portemus  ergo 
imaginem  coelestis,  eldem  obcdienti,  similes  effecti 
per  obedientiam.  Quisquis  portat  imaginem  veteris, 
ipse  in  hoc  psalmo  dicitur  homo  :  qui  vero  portat 
imaginem  coelestis,  ipse  hic  dicitur  filius  hominis^ 
quero  quasi  familiarem  tu  Domine^  Dominus  noster 
visitas,  et  rcspicis  quasi  proximum.  Nam  veteris 
quasi  longe  positi  es  memory  dum  in  hac  vita  sub- 
sistit,  antequam  descendat  in  infernum,  ubi  sunt 
c  vulnerati  dormientes  in  sepulcris,  quorum  non  es 
memor  amplius  (Psal.  lxxxvii,  6) :  i  quia  non  c  co- 
gnoscentur  in  tenebris  mirabilia  tua ,  et  justitia 
tua  in  l/erra  oblivionis  (ibid.,  13).  i  Verumtamen 


7i9 


COMHENTARmM  IN  PSALMOS.  -PARSL—  PSAL.  VIIL 


750 


bic  memor  e$  honiiuis  temporalia  coiiferendo.  Nani  A  &taniia  usque  ad  sumniam  Diviuiialis  gloriam  est 


«  bomiues  el  jumenta  'salvabis,  Domine,  quemad- 
modum  mulliplicasti  misericordiam  tuam  (P$al, 
x«Kv,  7, 8). »  Veterem  hominem  saivas  ea  saiute 
qu«  salvas  etiam  jumeuta :  novum  autem,  qui  di- 
citur  IUiu$  hominU  prope  respicis,  et  vtsifai,  dum 
iiiterins  lumine  vultus  tui  faciem  ejus  illuslras. 
Unde  com  dicitur :  Quid  e$t  hom-),  depressive  le- 
gendum  est,  ac  si  dicatur :  quam  vilisres  e$t  homo  / 
£i  ideo  est  mirabile  quod  tu,  Domine^  Dominu$ 
tio$ter^  memor  e$  eju$.  Gum  vero  dicilur  :  Quid  e$i 
fiiiui  homini$  ?  exalutive  legendum  est,  ac  si  di- 
catur:  quam  pretiosa  res  e$t(Uiu$  /romtnis  /  Quod 
inde  apparet :  quoniam  tu,  Domine^  Dominu$  no- 
sier  vi$ita$  eum.  Principali  visitatione  filiu$  hominie 
vi$itatu$  e$t,  cum  c  Verbum  caro  factum  esl  {Joan. 
1,14),»  cum  Deus  factus  est  homOf  de  quo  propter 
iulirmitatem  carnis  recte  dicilur : 

VEikS.  6.  Minui$ti  eum  paulo  minu$  ab  angeli$. 
£t  hominem  quidcm  peccatu  et  miserb  plenum, 
lioimnem  veterem,  multum  minui$ti  ab  angeli$  pec- 
calo  et  miseria  carcntibus  :  istum  vero  uovuni  ho- 
tmnemy  qui  peccatum  non  fecit,  minui$ti  paulo  mt- 
fUM,  quia,  cum  per  justiiiae  virtutem  superior  sit 
amgeli$,  Umen  propier  niortaliiails  inflrmitaiem, 
qua  careni  angeli,  minor  fuit  angeli$  paulo  minu$, 
i J  est  ad  modlcum  tempiis,  videlicet  usque  ad  mor- 
tem.  Sed  post  moriis  iriumphum,  desli-ucio  per 
ejus  moriem  eo    qui  habebat  mortis  imperium. 


evecta,  divinitate  humaniutem  non  cousumente  in 
fidem  defeciionis,  sed  consummante  iu  fiiiem  per- 
feciionis,  ut  perfectus  homo^  idemque  perfectus 
Deus  quasi  rotundae  atque  inteiminabilis  gloriae  sii. 
Quippe  filitu  honuni$  gtoria  et  honore  dicitur  coro- 
nalus,  quaiido  assumplus  honio  in  gloria  et  honore 
Divinilali  assumenli  est  ideniatus.  Uiide  licet  in 
veritate  Ghrisius  slt  factus  ex  semine  David  secun- 
dum  carnem,  iamen  non  jam  connumerandus  esi 
inter  opera  dlvina,  sed  adorandus  $uper  omiiia  opera 
manuum  Palris.  Sequitur  enini : 

Vers.  7.  Et  con$titui$ti  eum   $uper  opera  ma- 

nuum  marum,  eiiam  super  angelorum  summos  ck> 

ros,  a  quibus   minui$ti  eum,  et  <tt;7eroniiiia,  qus 

"  sub  ie  sunt.  Gum  auteiu  dicii    omnia,  nihil  iiou 

subjeclum  dimisiL 

Vers.  8.  Omnia,  inquit,  $ubjeei$ti  $ub  pedibui 
eju$.  Per  pedes  iulelligitur  Ghristi  humaniias,  sicut 
percaputejus  divinilas.  Omnia  ergo  subjecu  suiii 
noii  Holuni  capili,  sed  etiam  pedibu$  eju$.  Uiide  ipse  > 
homo  jain  gloria  Resurreclionis  coronatu$  dicit : 
«  Dau  est  mihi  omnis  poteslas  in  cuslo  ei  iii  terra 
(Maith.xxYMifiS), » quia  in  coelo  eiin  terra  subjecla 
sunt  illi  omtita.  Qu£  omnia  ?  Bona  sciiicei  et  niala* 

Ove$  et  bove$  univer$a$^  in$uper  et  pecora  campi. 
Miitii  nos  ad  mysticum  intellectum,  cum  relictis  ai- 
tioribus  ponit  ima.  Perove$  accipit  innocentes;  per 
bove$  prxlatos,  qui  verLio  Dei  arant  lerreiios,  ut 


gloria  Resurreciionis  et  honore  Ascensionis  coro-  q  fructificenL  Per  ove$  eliam  intelliguniur  angeli^  ex 


niMtt  eum  :  carnis  quoque  unu  dariUcaiione,  ui 
quod  in  eo  erat  corpus  infirmiUiis,  nunc  sii  corpus 
clariuiis  ad  similitudinem  solaris  corporis  :  unde, 
quem  Redempiorem  suscepimus  in  corpore  iufirmi- 
iatis,  ipsum  <  Salvatorem  exspecumus  Doroinum 
Jesum  Christum,  qui  reformabit  corpus  humiliutis 
nostrae  coufiguratum  corpori  clariuiis  su»  {Phil. 
111,21).  »  —  I  Tuncjustifulgebuni8icutsol(JfauA. 
xjii,  S)  :  »  fulgebuni  quoque  sanctorum  corpora 
slctU  solare  corpus  Gbrisii,  quod  fulgore  suo  iiiu- 
strat  omuia.  Sicul  enim  iu  regnat  plenitudo  ignia 
aeiherei  iu  solari  corpore,  ut  inde  calorem  et  splen- 
dorem  habeat  mundos  iotus :  sic  in  Ghristi  cor- 
pore  corporaliier  iiihabiUns  omnis  pleniludo  Divi- 


eo  quod  legitur  ,  quod  reliciis  nonaginta  novein, 
qu;e  suiii  ungeli^  venit  quaercre  ovem  centesimam, 
id  esi  hoiuiuem  (Luc.  xv,  i).  Et  est  seiisus  :  ove$^ 
id  esi  angelos  coelestes  in  coeio  vacantes,  et  bove$^ 
id  est  evaugelisus  in  ierra  laborantes,  $ubjeci$ti: 
in$uper  et  pecora  campi^  id  est  non  solum  bouos  ilii 
$ubjeci$ti,  sed  ei  maios,  qui  sunt  in  torcularibu$ 
permisti  bonis,  ui  vinacea  vino,  et  arourca  oieo ; 
suni  enim  pecora  campi^  quia  vivuni  iii  carne,  sa- 
iisfaceresempercupientes  veniri,  et  cariiali  concu- 
pisceniiae  in  laU  et  spatiosa  via,  quae  ducit  ad  ciui- 
pos  desideriorum  terresirium,  vitanles  arduain,  et 
angusum  viam,  quae  ducit  ad  pascua  jusiiii^,  quas 
est  sicut  montes  Dei.  Inde  eiiam  Abei  occiditur  in 


ntUlit  iiluminai  veriutis  agnitionem,   iiiflammai  D  campo  (Cen.  iv,  8).  Hi  suni  qui  dicuiii :  c  Uxorem 


▼irtutis  amore  coeluin  et  ierram,  id  esi  coelestem 
et  terrestrem  Ecclesiam.  Igiiur  gloria  et  honore  co- 
rouatus  esi  fUiu$  homim$  per  clarificaiionem  Re- 
surrectionis  et  Asceusionis.  Nani  corpus,  quod 
erat  in  Ghiisto  inferius,  quando  paulo  minu$  ab  an- 
gdi$  erai  miiioratus,  hoc  ascendit  ad  aeternae  Divi- 
niUiis  ei  clariuiis  UnUm  summiUlem,  ut  recte  di- 
catur  :  Filiu$  homini$  gloria  et  honore  DeiUtis  coro- 
uatus.  Goroua  enim  dicitur  cum  circulus  aureus 
iu  lie  ipsum  esi  reducius,  iia  ut  aui*ea  lamina 
in  se  ipsam  reducu  nou  habeat  finem,  quia  finis 
prindpio  junctus  imiutur  iufiiiiutem  per  intermi- 
uabllem  rotundiutis  a^ualiuiem.  Similiter,  ei 
plusquam  similiier,  quia  humaua  in  Chriiio  sub- 


duxi,  ei  ideo  non  possum  venire  {Luc.  xiv,  20).  » 
Subjeci$ti  eiiam  pedibu$  ejusdein  filii  hominis 
(vERS.  9)  volucre$  aeli^  id  est  supeibos,  qui,  ut  ele- 
vontur  super  caeteros  in  hoc  mundo,  acquisiiionibus 
ierrenis  inhiani,  quibus  acquisitis  velui  alis  qui- 
busdam  se  in  cocium  posse  volare  puUni,  cum  re  - 
liquos  homines  comparatione  sui  pauperes  cl  iiij;io< 
lios  quasi  longe  sub  se  posiios  despiciunt.  Ili 
suni  qui  dicunt :  c  Viilara  emi  {Luc.  xiv,  18),  »  ct 
ideo  non  possum  venire. 

Subjeci$ti  etiam  pi$ce$  mari$f  id  est  curiosos,  qui 
perambulant  $emita$  marix,  iii  profundo  saeculi  hu- 
jus  quaerentes  iemporalia,  quae  quasi  semil»  mart< 
evanescuni.  Ui  suui  curiosi  scrulatorcs  viix  alieuae. 


751 


GERIIOHI  PRiEPOSITI  REICHERSPERG. 


7r>2 


ac  «lesidipsi  correctores  vltse  proprix.  Vel  etiain  in  A  porcipit  homo  auiroalis,  i  quia  non  sapit  t  ea  qu:e 


hoc  temitas  maris  perambulant^  quod  libios  poeta- 
runi,seu  philosophorum  saecularium  legcndo,  iu  his 
Telut  in  semitis  maris  perambulanl^  in  quibus  laquei 
ct  retia  errorum  vii  t  iJvtTi  pnin  unL  ^  Inii^trii  >  au- 
tem  c  jacitur  rci:e.iiaeocuUjs  pcnnalornm  {Prot\  k 
17);  iquiasancti  non  uL  phces  in  hem\ihmarhf  non 
in  tenebrosis  viis  !ic  ienibriim  sa?cutarimii  Vdgaaiur, 
sed  in  sereno  codIo,  ca4estium  sduntianim  pulcbn* 
tttdiue  delectati  :ilic  votani,  i?t  biqueoii  crroruiu 
longe  prsevidentes  contcmjilaliotip  supf^rvntaiii;  vd 
ctiam  poeuitenle  rostro  dHanianl,  &i  qu;)ndo  in  eis 
ad  roodicum  tCDeniur,  ul  Petrus  ne^alionc  Inna 
irretitus,  qui  quanJo  aniare  pcenliens  flevit,  vel 
etiam  quando  cotifessione  amori^  lcrlio  repettta  tri* 
nai!)  negationeni  cxpiavii,  quasi  acuto  rostro  la- 
qneos  quibus  tenebaiur  eontri\ii.  Unde  sancii  pce- 
nitentes  per  indulgentiam  soluti  dicunt  *  i  Anima 
nostra  sicut  passer  erepta  est  de  laqueo  venantium. 
Laqueus  conlritus  est,  et  nos  liberati  sumus  {P$al. 
cixiii,  7).  I  Ptsces  vero  laqueis  aut  retibus  impli- 
cati  tanquam  caecitate  profunda  comprehensi  magis 
ac  magis  implicantur,  dum  semper  ad  profundiora 
80  immergere  conantur.  Hujusmodi  homines  non 
veniunt  ad  lucem  confessionis ;  quia  i  omnis  qui 
male  agit,  odit  iucem,  ut  non  arguantur  opera  ejus 
(Joan,  111,  20).  >  Hi  sunt  qui  dicunt :  t  Juga  boum 
emi  quinque,  et  eo  probare  illa  (Luc.  xiv,  19).  » 
In  his  tribus  culpis,  voluptate  scilicet,  superbia  et 


sursumsunt  (/  Cor,  ii,  1i).  >  Voiucret  autem  casU 
spiritualcs  nequitiae  sunt  in  coelestibus,  id  est  in 
aere,  qui  coelum  dicitur,  positi,  quibus  non  snfBcii 
;h1  culpiiTii  ^quod  ea  non  percipiunt  aut  sapinnt  quae 
snnt  ^pJi  iius  Dei.  Persequuntur  enim  per  se  ac  per 
rnatos  h^^mincs  ea  quae  sunt  Spiritus  Dei.  Et  ideo 
ipsi  boniines,  qui  dxmonibus  associanlur  propter 
(liabolkani  nequitiam  et  snperbiam,  et  ipsi  volucret 
(vr/j  appeJtantur,  maxime  si  spiriiuales  non  solum 
non  diiigunt,  sed  et  pcrsequunlur.  Qui  autera  non 
^perta  pt  rsecutione,  sed  occultc  insidiando  quasi 
phc€i  in  silentio  ambulantes,  contra  bonos  amari- 
cariiur,  ipsi  non  incongrue  pisces  marii  vocantnr. 
Vi^runitamen  in  hoc  mari  magno,  quanquam  sini 
*  4  repiilia,  quorum  non  est  numerus  (Ptal.  ciii, 
i£i),  I  mmna  subjecta  sunt  soli  dominio  illiuSy  cui  eC 
in  prima  psalmi  hujus  propositione,  atque  in  finali 
ejus  conchisione,  seu  complexione  dicitur  : 

Vers.  10.  Domine,  Dominus  no$ter  quam  admira' 
bile  e$t  nomen  tuum  in  universa  terral  In  fine  hujus 
demonstrativaeorationisperconclusioneni,  seu  coni- 
plexionem  recurrit  ad  principium,  per  hoc  insi- 
nuans  quod  bona  operatio,  a  qua  dicilur  P$almu$^ 
ad  eum  referenda  est,  aquo  procedit,  qui  est  c  al- 
pha  et  omega,  principium  et  hnis  (Apoc,  i,  8),  » 
inchoator  et  consumniator  lotius  boni  operis. 

Gloria  Patri^  qui  omnia  subjccit  Filio  homim$, 
Cloria  ipsi  Ft/io,  qui  cum  esset  FHiu$  Dei,  dignatu» 


curiositate  concluduntur  omnia  vitra  quse  Joannes  £  est  filiu$  iiominis  lieri,  digualus  cst  ab  angeii$  nii- 
apostolus  enumerat,  scilicet  concupiscentia  carnis, 
ambhio  scilicet  s^culi,  qiise  est « superbia,ct  concu- 
piscentia  oculorum  (/  Joan,  ii,  16), » perquos  curio- 
siLis  maxime  prxvalet. 

Aliter.  Pecora  campi  sunt  hoinines  carnales  et 
pecuales,  sive  animales,  in  quibus  boc  solum  cul- 
patur,  quia  noii  percipiunt  ea  quae  sunt  spiritus 
Dei.  Percipiuntur  autem  haec  duobus  modis  :  fide 
scilicet,  qua  spirilualia  creduntur;  IntelU^ctu,  quo 
eadem  cernuntur,  non  quidem  perfecte,  sed  per 
speculum  et  in  aenigmate.  Haec  spiritualia  c  noo 


Dorari,  et  nunc  Cht  gloria  et  honore  coronatus  quasi 
pontifex  et  rex,  ut  nos  ipse  ponCifex,  liuinanilatis 
iinea  mitra  infulatus,  ipse  Rex,  aurea  Divinitatis 
eorona  ornatus  ita  saiictificet,  atque  gubernet,  sicut 
talem  pontificem  et  regem  dccet.  Cloria  Spiritui 
$anctOt  qui  per  digitos  intelligitur»  de  quibus  in 
psalmo  isto  dictum  est :  Videbo  cotlo$  opera  digito- 
rum  tuorum,  Gloria  uni  ac  trino  Deo,cui  et  in  prin- 
cipio,  et  in  fine  psalmi  dicitur  :  Domine,  Deu$ 
no$ter,  quam  admirabile  e$t  nomen  tuum  in  univer$u 
terra ! 


PSALMUS  IX. 


Confitebor  tibi,  Domine^  in  toto  corde  meo.  Hic 
psalmus  inscribilur  sic  (vers.  1)  : 

IH  FINEM  PRO  0CC11I.TIS  FlLll,   PSALMUS  BAVID. 

Et  est  sensus  :  Iste  psalmus  attribuendus  est  Da- 
vt(/,  id  est  manu  forti,  desiderabili  et  perfectae  Ec- 
clesiae  tendcnti  in  finem,  id  est  in  Christum,  ut  ei  sit 
eonformis.  Pro  occulti$  filii^  id  est  consideratioiie 
occultorum  judiciorum,  quae  ad  Filium  pertineut 
sicut  scriptum  est :  c  Pater  non  judicat  quemquam, 
sed  omne  jodicium  dedit  Filio  (Joan^  v,  22),  >  qiii 
intonomastice  Filius  dicitur,  sicut  idem  testatur  : 

I  9i  Filitts  vos  Iiberaverit,vereliberi  eritis  (Joan. 


D  VIII,  56).  >  Intcntio  Prophetae  est  in  hoc  psalmo  fo- 
troducere  pcrfectam  Ecclesiam  de  occultis  judiciis 
gralias  Deo  omnibus  modis  agentem,  et  per  hoc 
minora  membra  instruentem,  ut  uihil  casu  foriuitc, 
sed  justo  Dei  judicio  omnia  in  roundo  creJantur 
fieri.  Quod  divinum  judicium  licet  contingat  inter- 
dum  esse  occuUum,  nunquam  eoniinget  esse  inju- 
stum  :  verbi  gratia,  in  primo  Christi  adventu  qui* 
dam  eum  tantum  hominem  esse  putaverunt,  paud 
vero,  id  est  electi,  Deum  et  hominem  ioteUexeruni, 
sicat  adhuc  aliqui  etiam  Chrisiiani  Deum  horoinem, 
vel  homiiiem  Deum  esse  non  inlelligunt,  quod  Dd 


755 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  IX. 


754 


occulto  jadicio  ractiiia  est  et  fit,  videlicet  ut  et  A     Vrrs.  2.  Confitebor  tibi,  Domine^  fn  toto  corde 


tunc  quibusdaro  pateret,  alios  lateret,  et  uunc  ali- 
quibus  pateat,et  alios  lateat :  €  quod  Yerbum  caro 
ractuin  est  (ioan.  i,  14),  quod  Homo  Deus  est.  Item 
de  secundo  adveniu  quidaro  male  saiii  dubitant, 
qiUque  auteni  fideles  ut  certuin  exspectant,  quod 
ftimiiiler  justo  judicio  Dei  fit,  justo,  inquam,  sed 
occttlto,  quo  quidam  eliguntur,  quidam  relinquun- 
tur,  juxta  illud  :  i  Duo  in  agro,  unus  assumetur, 
et  alier  relinquetur.  Puo  in  pislrino,  uous  assume- 
tur,  et  alter  reliiiquetur  {Matth.  xiiv,  40  et  41).  > 
t  Dtto  in  lecto,  uiius  assumetur,  et  alter  relinquetur 
(Lnc,  xvii,  54).  > 

Et  potest  quidem  interdum  aliquo  indicio  cogno- 
sci  etiam  in  liac  vita,  qui  sint  assumendi  et  qui  re 


meo^  narrabo  omnia  mirabitia  tua.  Duobus  igitur 
praecedentibus  psalmis  concinentibus  recapitulatam 
Passionis  et  Resurrectionis  fidem,  quae  necessaria 
est  ad  aeternam  salutem,  recte  bic  subsequilur,  in 

quoocculta  ojubileni  FiJii  Jiidicb  confitendo  saiicta 
iLcctfsiu  miraiur  &ecuiiduin  scusoivi  Apostoli  dicen- 
lis  :  I  0  altiiuilo  dKUiaruin  sapii'tiiiae  et  scientiae 
Del,  qu:jLu  irKromprelieusibilia  suut  Judicia  ejus,  et 
invcsiLgabilos  vi^  ejus  !  >(RQin.  xi,  55.)  Dixit  enim 
hn:cde  ca^citatt^,  qua^  cx  parte  couiigit  in  Israel, 
dunec  plcnitUilQ  gciUiuiu  iuir:iret,  Qux  videlicet 
ca^cii:is  occulto  niniiruin  jiklicio  siatim  conlingit, 
ubt  ClLristu^  jtuta  pr.^ceiieTLLein  pi^almum  gloria  et 
Ijonore  cnronalus  est.  Onlo  buLUa.   Nam  cum  in 


linquendi  in  divino  judicio,  quo  bonorum  et  malo-  "  j^^almo  pro^imo  sti  pLMMnissa  re^h   ac  pontificis 


rum  plenaria  fiet  separatio,  quo  tamen  die,  vel  qua 
hora  futurum  sit  ipsuro  judicium,  omnes  xqualiter 
ignorant,  quia  non  est  nostrum  <  nosse  tempora, 
vel  momenta  quae  Pater  posuit  in  sua  potestate  (Act, 
I,  7).  >  Usque  adeo  est  hoc  tempus  occuUum  inter 
C4etera  occulta  Filii,  ut  etiam  ipse  Filius  dicat  se 
iion  nosse  qua  hora  sit  ventunis  {Marc,  xiii,  52). 
Non  quod  sibimet  hoc  ignorel,  cui  Petrus  dicit  fide- 
lissime  :  c  Domine,  tu  omnia  scis,  tu  ^omnia  nosti 
(Act,  I,  94),  I  sed  quod  apostolis  de  die  illa  sciscitan- 
tibus  inventus  est  velut  ignorans  Fiiius.  Sicut  enim 
Deus  dicitur  nobis  cognoscere,  quando  nos  facit 
cognoscere ,  verbi  gratia,  cum  dicit  Abrahae  :  c  Nunc 


(^hrtsii  glmia  ct  houure  coionuti  confirmativa  de- 
monstratio,  et  rationabilis  coUaudatio,  in  ist<»  se- 
quitur  cum  ejusdem  Ghristi  laude  Antichristi  con- 
futatio  per  demonstrationem  sux  impietatis  et  in- 
honestalis,  pro  qua  sic  est  ipse  Antichristus  cum 
suis  membris  gloria  et  honore  privandus,  sicut 
Christus  pro  sua  pietate  et  honcstate  nunc  in  se 
ipso  est  gloria  et  honore  coronatus,  et  in  suis  membris 
partim  coronatus ,  partim  adhuc  honorandus  et  co- 
ronandus.  Unde  sicut  in  natali  cujusque  martyris 
ad  laudero  Christi  replicamus  :  <  Gloria  et  honore 
coronasti  eum  {P$al,  viii,  6),  >  ita  exaliatione  oujus- 
que  impiissimi,  quando  c  laudatur  peccator  in  desi- 


cognuvi,quod  timeas  Dominum  (Gen.xxii,  12),  i  pro  q  deriis  animae  suae,  et  iniquus  benedicitur  (P$al.  x. 


eo  ut  diceret  quod  mihi  semper  notum  fuit,  nunc 
te  cognoscere  feci :  sic  Filius  Uei  nobis  dicitur  igno- 
rare  quod  nos  facit  ignorare,  non  quod  ipse  aliquid 
ignoret,  cum  sint  omnia  nuda  et  aperta  oculis  ejus, 
cum  sit  ipse  sapientia  attingens  <  a  fine  usque  ad 
finem  fortiter,  et  disponat  omnia  suaviter  (Sap,  viii, 
1).  >  Si  ergo  ipse  Filius  Dei  sapientia  disponit  om- 
nia,  ergo  disponit  occulta  novissimae  diei  tempora, 
nec  disponere  posset,  si  baec  ignoraret.  Sed  tamen 
liaec  nobls  ignorat,  et  angelis,  quia  nec  hominibus, 
nec  angelis  manifestat  qua  hora  sitventurus,  ot 
semper  exspectetur  quasi  proximus.  Etiamsi  angeli 
boram  illam  sibi  sciunt,  iiobis  nesciunt,  quia  nobis 
eam  non  ostendunt,  qoia  ipsi  occulta  Filii  tanquam 
sorvi,  vel  amici  consecretales  custodiunt.  i 

Quare  autero  quidam  salventur,  quidam  repro- 
bentur,  cum  omnes  ex  eodem  parciite  veniant,  oc- 
culto  Dei  judicio  fit,  quod  similiter  omnibus  igno- 
tum  est.  illud  etiaui,  quod  in  praesenti  sxculo  mali 
exaltantur  et  l}oni  deprimuntur,  occulto  et  jusio 
Dei  judicio  fil.  Occulto  quidem  malis,  bonis  autem 
e\  parte  magna  manifesto.  Prxterea  quod  filius 
perditionis  circa  finem  saeculi  tantopere  sopra  Ec- 
clesiam  se  extollet,  eamque  tanta  persecutionum 
acerbitate  aflliget,  occulto  et  justo  Dei  jodicio  fiet. 
In  qiiibus  omnibus  gentes,  et  male  intelligentes 
errant,  et  Deuin  blasphemant;  perfecta  vero  Eccle- 
sia  iion  solum  Dcum  non  blasphemat,  sed  in  omni- 
bus  eum  toiis  viribus  atteiite  laudat  diceos : 


5),  I  non  incongrue  ad  confutationem  Antichristi 
dicimus  :  Ex^urgCf  DominCf  non  confortetur  homo, 
Item  :c  Contere  brachium  peccatoris  et  maligni,  i  etc. 
{P$al,  X,  15),  quae  iii  hoc  psalmo  ad  confutationem 
Antichristi  sunt  Incerta,  sicut  patebit  in  continua 
psalmi  expositione,  qiiae  hoc  modo  distinguitur. 

Primo  Prophela  laetus  psallit  quia  culiura  diaboli 
adventu  Christi  destruitur,  et  ipse  Christus  regnat, 
judicat,  adjuvat ;  secundo  admonet  fideles  ut  psal- 
laiit,  praetendens  beneficia  praesentis  temporis  et  fu- 
turi ,  ubi  dicit  :  P$aHite  Domino  ,  qui  habitat  in 
Sion^  etc. ;  tertio  inducit  de  Antichristo  invocaus 
auxilium  Christi  contra  ipsum,  ubi  dicit :  Ex$urge, 
Domine^  non  confortetur  homo^  etc. 
^  Ait  ergo  :  0  Domine^  quidam  videntes  aflligi  aeque 
bonos  ac  malos,  ignorantes  cur  fiat,  deCrahuut  tibi 
putantes,  quae  diviua  fiunt  administratione,  casuum 
temeritate  contingere.  Sed  ego,  qui  cemo  occultas 
causas,  quibus  hoc  juste  facis,  confitebor  tibi^  id 
est  laudabo  te  in  toto  corde  meo,  Alii  in  parte  cordis 
laudant,  qui  quaedam  opera  Domini  approbant,  quae- 
dam  blasphemant;  sed  ego  m  toto  corde  meo  confi- 
tebor,  qui  omnia  recte  et  disponi,  et  fieri  sentio. 
Narrabo  etiam  aliis  iion  nostra  opera,  sed  omnia 
opera  tua  esse  mirabilia,  nunquam  reprehensibilia. 
Cum  quidam  mirentur  exteriora  'facta,  ut  Lazarum 
suscitatum  in  corpore,  non  vero  mirantur  Paulum 
suscitatum  in  mente,  quod  est  mirabilius.  Mirantur 
qusedam,  sed  noii  omnia,  £go  vero  oiimfa,  visibiiia 


7r,r>  (JEUIlOni  PRiEPOSlTI  UEICHERSPERG.  "K« 

1 1  invisibilia  gencraliUT,  quorum  sciliccl  quaecun-  A  gnosfelis  quia  ego  sum  {Mattk.  viii,  28>.  i  Ileni  : 
que  narrabo^  narrabo  esse  mirabUia,  El  baee  nar- 


raodo  aliis  apud  me. 

Vers.  5.  Lmabfyf,  mw  in  lAudem  hominum,  nnn 
jn  lcfreno  quapslu,  Bi^d  ht  te,  hnn  est  in  orndtis  Fi- 
/ii,  ubi  lumine  \u\u\^  lut  sumus  signaii  (PtaL  tv, 
7).  Optans  etiani  ut  hec  liEtiLia  semper  crescat,  ex- 
sultabo, 

Aliter  :  LtPtabor  mentc,  et  fx&uttah&  eorporis  nla- 
rrilate.  Vel  lcetabor  U\  anima  juxia  illud  ;  i  Mapi- 
ficat  anima  mea  Dnininiim  (Luc.  i,  47)  ;  el  eitnt- 
tabo  in  spiritu,  ita  ut  rniifi^lenler  posiim  du^^re  : 
<  Magnificatanimame:iDomin(im,etexsDltavit  spiri' 
tiis  meus  in  Deo  salulari  men  {ibid.}.  »  Et  quia  hpee 
I.-e  itia,  et  exsuUatio  regnans  intus  In  ^inima  'jtunqTie 


i  Sicut  exallatiis  est  serpens  in  eremo,  iU  exaltari 
oportetFflium  hominis(/oaii.  m,  14).  >— t  Elcgo^  si 
ex^Italus  fuero  a  terra,  omnia,  •  inquit ,  €  traham 
ati  meipsum(/oaii.xii,32).iSicutergoillitunc  sunt 
infirmati,  cum  velut,  «  sagittae  parvulorum  facte 
sunt  plagje  eorum  {Psal,  lxiii,9)  >  non  valentes  cx- 
stinguere  Christura  solem  aetemum,  qui,  etsi  per 
plngas  eorum  descendit  ad  mortis  occasum,  tamen 
sua  virtutc  per  Resurreciionis  iriumphum  reversaa 
est  ad  orientem  :  ascendit  enim  super  cobIos  coelo- 
rum  ad  orientem  {PtaL  lxvii,  54)  :sic  et  modo  in/ir- 
viabuntur  impii,quia  cum  velint  justos  deprimcre,  et 
Ecclesiam  Dei  conculcare,  ipsi  magis  deprimuntur» 
et  siib  pedibus  conculcabunlur,  nunc  particulariter» 


sensus  vegetante,  et  in  spiritu  cogitaliones  Ijonas  ei  ^  seil  in  futuro  judicio  universaliler 


roalasexaminante,  debet  etiam  exterius  apparere  ad 
aediCcationem  proximorum,  ut  videntes  t  opera  no- 
stra  bona  glorificent  Patrem  >  nostnim,  €  qul  est  in 
coBlis(l/a«A.v,i6),i— f'nonnobis,Domine,nonnobi!», 
sednomini  tuo,  Domine,  gloriam  (Psa/.  cxiii,  i),  > 
tolius  boni  operis  assignando.  Ptallam  nomini  /t(o, 
AUisiime.  Non  solum  Interius  lastabor,  et  exmltabo, 
sed  etiam  foris  psallam  in  opere,  daiis  gloriam  no- 
mini  tua^  quod  3olum  in  hac  vita  cognoscitur.  0 
Attissime^  qul  pro  tui  altis^ima  celsitudine  longe  re- 
motus  es  a  mortalium  cognitione,  sicut  tu  ipse  dicis 
Bfoysi :  i  Non  enim  vldebit  me  homo,  et  vivere  po- 
tcsi  {Exod.  xxxm,  20).  i  Confltebor  itaque  gaudens. 


Et  peribunt^  vel  qnia  conversi  non  erunt  impiu 
sicut  periit  Saulus ,  cum  coepit  esse  Paulus : 
sicut  perierunt  qui  sanguinem  Christi  fuderunt  sae- 
viendo,  et  eumdem  sanguinem  postea  in  remissio- 
nem  peccatorum  bibcrunt  in  eum  credendo.  Vel 
I  peribunt  i  sicut  Judas  c  periit,  ut  abiret  in  locum 
suum  {Act,  I,  iS).  I  Peribunt  a  facie  tua^  id  est  a 
memoria  tua,  quia  omnium  Iniquitatiim  eorum  non 
recordaberis.  Vel  c  sicut  fluit  cera  a  facie  ignis 
{Ezech,  XVIII,  92),  i  sic  c  peribunt  a  facie  tua  {Psai, 
Lxvii  ,  5 )  :  I  —  c  quia  i  tu  <  Deus  i  noster  c  igniii 
consumens  es  {Deut,  iv ,  24).  i  Sic  perierat  ille 
qui  dixit  :  c  Vivo  autem  jam  non  ego  {Galat,  lu 


et  exsultans,  non  in  tuae  subsUntiae  cognitione,  sed  q  ^O).  i  Idco  infirmabuntur,  et  peribunt  a  facie  twk 
in  tuoriim  operum  consideralione,  maxime  delectatu»     dapmones,  et  mali  homincs  : 

Vers.  5.  Quoniam  fecisti  judicium  meum^  et  eau" 
sam  meam,  Ego  enim  i*eus  homo  seductus  a  diabola 
per  peccatum  inobedientia!,  offensum  habens  Deam, 
duobus  indigui,  videlicet  judicio  adversus  diabolum 
seductorem  ,  propitiatione  ad  Deum  creatorem,  Et 
tu,mediator  Dei  et  hominum,  Christe  Jesu  fecisti 
judicium  meum  adversus  diabolum,  vincendo  lllum 
sicut  ille  me  vicerat,  fallendo  ipsum  divinitatis  lia- 
mo,  sicut  ipse  me  fefellit,  reddendo  illi  poenam, 
quam  in  seductione  mea  promeruit.  Et  tu  idem  pro^ 
pitiator  fecisti  causam  meam  apud  Patrem,interpel- 
lans  pro  me,  ac  reconcilians  me  per  tuam  obedien- 
tiam  pro  me  illi  exhibitam  :  sic  fecisti  causam 
D  nieam. 

De  judtcio  tu  dixlsti :  nunc  c  judicium  est  mundi„ 
nunc  princeps  mundi  ejicietur  foras  {Joan,  xii,  5i ).  i 
Jusio  enim  judicio  ille  foras  erat  mittendus,  qui  ho- 
minem  de  paradiso  foras  in  hujus  mundi  miserits 
ejecerat,  ut  in  qua  mensura  mensus  est,  remetlretor 
ei  {Matth.  vii,  2).  Sed  hoc  justo  judicio  fleri  nun 
posset,  nisi  quomodo  vicerat  hominem,  sic  ab  ho- 
mine  vinceretur.  Sed  quis  illum  vincere  posset,  qui 
Deus  non  esset?  Homo  ceciderat  in  conflictu  adboc 
iion  mortalis,  et  quomodo  nunc  staret,  ac  triuropha- 
ret  factus  mortalis  et  fragilis?  SimHiter  angelus  ce- 
ciderat  nemine  tentanle,  et  quomodo  nunc  staret  in 
fortissiroo  certamine^  solus  homo  debuit,  sed  solus 
Deus  potuit  contn  diabolum  triumphare,  jusuque 


iii  eo,  quod  contra  diabolum  pro  nobis  cerUndo 
viclor  appares. 

Vers.  4.  In  convertendo  inimicum  meum  retror- 
snm,  Solebat  enim  pr^cedere,  cum  totus  pene  muii- 
diis  eum  sequeretur.  Nunc  autein  nondum  quidcm 
ab'a(us  est,  sed  foras  missus,et  post  tergum  tuorum 
detrusus,  velut  alter  Pharao  veros  Hebra^os  a  se  re- 
cedentes  letro  insequitur,  et  persequitur.  Vel  etiam 
ita  conversus  est  retro,  ut  ipse  spiritualis  Pharao 
cura  toto  suo  exercilu,  qui  prius  fugabat,  nunc  fb- 
{.'iat  sic  dicendo  :  c  Fugiamus  Israelem,  Dominiis 
cnim  pugnat  pro  eis  {Exod.  xiv,  25).  >  Justi  autem 
victricem  manum  tuam  laudanles  in  occultis  Filii 
tutum  habent  refugium,  quia  inter  ipsos,  et  inimi- 
cnm  Pharaonem,  seu  exercitum  ejus  est  mare  Ru- 
l>rum,  videlicet  sangulnis  Christi  mysterium  occul- 
tis  virtutibus  plenum ,  per  quas  infirmabuntur,  et 
peribunt  a  facie  tua  omnes  inimici.  Qiiomodo  infir- 
ma^un/tirfquia  videlicet  portae  inferi  non  praevale- 
bnnt  adversus  Ecclesiam. 

Videntur  quidem  aliquandlu  invalescere,  sicut  in-' 
valescebant  voces  eorum ,  qui  clamabant :  c  Cruci  - 
lige,  crucifigeeum  {Luc,  xxiii,  2i) :  i  sed  nonprae- 
valebunt,  sicut  nec  illi  praevaluerunt,  quia  quod  vo- 
luerant,  non  perfecerunt,  Neque  enim  crucifigendo 
Christum  depressenint,  sicut  voluerunt,  sed  magis 
exaluverunty  sicut  ipse  praedixerat  Christus  di- 
cens  :  c  Cum  exaltaveritis  Filium  hominis,  tunc  co« 


757 


COMMENTARfUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  !X. 


758 


▼icissitudiiie  ipsum  viclorem  revincere,  ut  jasto  ju-  A  tua  increpatioiie  tandem  exlerminabitur,  sicut  «epe 


dicio  foias  ejiceretur,  qui  licet  non  jusle  intrave- 
rit,  sed  fraude  velut  serpens  irrepserit  in  dominium 
supra  genus  liumanum  :  Umen  quia  bomo  propter 
Toluntarium  consensum  just^  'patiebatur,  et  inju- 
slu!n  ejus  dorainium  justum  fieri  oportuit  judicinm, 
qi  foras  non  ejiceretur,  nisi  prius  ab  homine  vince- 
rciur:ergo  lu,  Cbriste,  fecisti  judicium  meum,  pro 
me  in  mea  vice  superando  illum,  primilus  in  de- 
serto  tentationes  ejus  vincendo,  deinde  per  roortem 
tuaip  ipsum,  qui  babebat  morlis  imperium,  de- 
struendo. 

Fecisti  etiam  causam  meam  Patri  'Uxo  tantam  per- 
solvendo  humilitatem  et  obedientiam  pro  me,  ut  su- 
perbiam  et  inobedientiam  meam  remittcre  deberet. 


sunt  exterminati,  qul  erant  in  maiitia  sua  pertinaces 
et  obstioati.  Tu  enim  Spiritu  sanclo  de  OBlis  misso 
postquam  sedisti  super  thronum ,  sublimatus  ad 
aeierni  Patris  eoncessum,  eodem  Spiritu  per  aposto* 
los  mundum  arguenie,  *  de  peccato,  et  de  justitia, 
et  de  judicio  {Joan.  xvi,  8).  i 

Vers.  6.  Increpasti  yentes,  et  periU  impius,  Yerbi 
gratia  per  apostolos  et  exorcistas  increpatis  genti- 
bus  pertf(  imptus  diabolus  de  coelo,  de  coelesti  cul- 
tura,  qux  in  idolis  iili  exhibebatur,  depulsus  extra 
fines  genlium  tibi,  Christe,credentium.  Cum  de  per- 
fectione  doceres  apostoios  tuos,  prohibuisti  eos  in 
crastinum  esse  soliicitos  pro  tcrrenis,  addens :  c  Hacc 
enim  omnia  gentes  inquirunt(Ma(//i.vi,  52). »  Ergo 


qui  Unum  causam  remittendi  eam  baberet,  quanta  ^  qui  discipulatum  ,  seu  disciplinam  suut   aggressi 

nihil  proprium  possidendi,  si  ba!C  inquirunt  quos  et 
gentes  inquirunt,  ipsi  utique  inter  gentes,  vei  gen- 
tiles  depulandi  erunt.  Hujusmodi  gentes  in  Anania 
et  Saphira  increpasti  per  aposlolum  Petrum,  ct  periit 
impius  Ananias  cwm  uxore  sibi  consentanea,  et  suaa 
fraudis  conscia  (Act.  v).  Sic  peribit  omnis  impius 
per  Spiritum  sanctum  increpatus  de  simili  fraude 
rerum  ecclesiasticarum,  vel  etiam  de  apostasia  post 
aliquod  sanctum  proposituoi  aggressum ,  et  postea 
dimissum. 

Aliter.  Increpasti  gentes  per  apostolos,  et  alics 
veritatis  praecones,  et  periit  impius,  quia  destructa 
impietate  factus  est  pius.  Adeo  perii/,  quod  nomen 
P  eorum,  scilicet  impiorum,  delesti  in  wtemum,  Cum 
enim  prius  dicerentur  vasa  ira;,  nunc  deleto  isto 
nomine  dicunlur  vasa  misericordiae,  non  ad  horam, 
sed  in  (eternum,  quod  atemum  est  in  smculum  sm^ 
ctt/t.  Nam  saeculum  smculi  quaedam  descriplio  est 
aeterni.  Habent  alii  libri  in  saculum,  et  in  swculum 
swculi,  Per  sceculum  ergo  intelligilur  omne  spalium 
temporum  decurrentium  et  recurrentium  velut  in 
quemdam  circuitum.  Ex  ipsa  enim  temporum  Ticis* 
situdine  non  ex  toto  deficit,  sed  sic  transit,  ut  re- 
deat,  unde  per  ipsam  sui  recursus  identitatem  quo* 
dammodo  imitatur  aeternitatcm ;  sed  tameu  propter 
sui  mutabilitatem  recedit  ab  aeteniitate.  Smculum 
sa;culi  est  ipsa  aeternitas,  quae  scecutum  sasculi  dici- 
tur,  quia  post  praesens  istud  smulum  secutura  est. 
D  In  hoc  saeculo  saeculi  peribit  omnts  virtus  diaboll, 
Nam  ipsius 

Vers.  ^.  Inimici  defecemnt  framem  in  finem, 
Id  est  in  Christum  allisae.  Sicut  enim  frameas  de- 
fitruuntur,  quee  ad  petram  soHdam  alliduntur  :  sic 
defecerunt  framem,  id  est  omnis  impietatis  et  rebel- 
lionis  machinae  in  finem,  id  est  in  Chrislnm,aUisae* 
Vel  circa  finem  praesentis  et  peregrinantis  Ecclesiae 
defecemnt,  id  est  absque  dubio  delicient  omncs 
tntmtVt  ,  id  est  Antichristi  perscquentis  frameee^ 
quatido  illum  Cbristus,  qui  est  linis  inlinilus,  de-. 
btruet  illustratione  adventus  sui. 

Et  civitates  destmxisii,  Hoc  non  semel  eliaiii 
ad  litteram  fadum  est.  Nani  et  olim  Babylonia  prn 
eoqood  populum  Dei  capiivum  tenuit  et  afflixit^ 


non  erat  causa  irascendi.  Licet  enim  verum  sit 
qaod  €  sicut  per  unius  hominis  inobedientiam  pec- 
catores  constituli  sunt  mulli ,  ita  et  per  unius  obe- 
dientiam  justi  constituuntur  multi  (Rom,  v,  49^ :  > 
tamen  c  non  sicut  delictum,  ita  tt  donom  ( ibid,, 
15).  I  Delictumeoim  de  paradiso  dejecit  bumanam 
uaturam  :  donum  vero  in  Christosuper  coelos  coelo- 
rumque  virtutes  exaltavit  eam.  In  qua  exaltatione 
Medisti,  0  Christe,  ad  dexteram  Patris,  et  sedes  super 
shronum,  qui  iicet  sis  judicatus  injuste,  tamen  Cu 
/t«/iea«;ii«ii(tatnetaequiutem,  nunc  particulariter, 
sed  in  judicio  tuo  extremo  universaliter,  quando 
omnes  impii  peribunl  a  facie  tua,  quoniam  fecisti 
judicium  meum,  et  causam  meam. 

Hoc  etiam  potest  referri  ad  personam  Patris  hoc 
niodo :  Vere,  o  Pater,  inimici  tui  peribunt :  quoniam 
feeisti  judicium  meum,  id  est  jti(/iemm,  quo  judicatus 
est  Christus,  fecisti  meumf  id  est  mihi  utile.  Sic 
nautae  ventum  sibi  utilem  dicunt  suum.  Et  causam 
pro  qua  damnabatur,  fecisti  meamy  id  est  mihi  uti- 
leoi.  Nam  quod  ipse  vera  loquens  damnatus  est  pro 
Teritate,  quasi  blasphemus,  eo  quod  Filium  Dei  se 
dixit,  mulium  per  omnem  modum  utile  fuit  mihi 
damnato  propter  mendacium  a  serpente  protoplas^o 
persuasum.  Inde  autem  tanta  utilitas  processit,  quod 
tu  fecisti  super  thronum^  id  est  super  animam  Chri- 
Sti,  quoniam  tu,  Deus,  eras  in  Christo  mundum 
reconcilians  tibi,  qui  judicas  justitiam,  sive  ut  alia 
Iranslaiio  huheif  judicas  aequitatem. 

Est  autem  aequitas  ut,  sicul  per  unius  delictum 
omnes  bomines  venernnt  in  condemnationem,  ita 
per  unius  justitiam  omnes  veniant  in  justiticatio- 
nem .  nisi  qui  repellunt  medicinam  sibi  paratam, 
et  omnibus  hominibus  oblatam.  Unde  nulla  est  ha- 
benda  sollicitudo,  quod  alicui  salvari  cupienti  desit 
gratia,  sed  ne  quis  desit  gratiae  Dei,  monet  Aposto- 
los,  et  in  Apostolo  Christus,  cui  nunc  dicitur,  qui 
iudicas  .'cquitatem ;  quasi  dicatur :  non  approbas 
hanc  iniquitatem,  ut  salvetur  aliquis  contra  suse 
iropietatis  obstinatam  voluntatem.  Licet  enim  ali- 
quando  de  invito  facias  voluntarium',  tamen  te  ju- 
dle^nie  justitiam  et  aequilatcm  voluntarie  obstinatus 
ia  malitia  impius»  tua  salvatione  semper  indignus, 


m 


CERIIOUI  PRiEPOSlTl  REICIIERSPERG. 


7G0 


Persis  et  Medis  eam  expuKimntibns  desbrucu  egt,  A  torum  eorum  non  recordabor  ampHus  {Jer.  nxi. 


et  prius  Gomorrha,  et  Sodoma,  caeteraeque  tfui- 
timae  civitates  de8tructa>i  sunt,  quia  immunditiis 
et  nequiliis  deservierunt.  Et  Uierosolymomm  civU 
tat  non  semei  destructa  est  propter  legis  divinae 
transgressionem,  quam  et  olira  Nabuzardan  prin- 
cepscoquorum  destruxU  {IVReg,  xiv),  et  Aiitiochus. 
Epiphanes  magna  ex  parte  destruens,  lemplum  in  ea 
per  idololatriam  polluit,  et  profanavit,  atque  novis- 
sime  propier  interrectionem  Christi,  et  discipuiorum 
tfjus  Romanus  eam  destruxit  exerciius  Ipsa  etiam 
eivitas  Romain  saecularibus  regum  aediiiciisitacerni- 
tur  destrucla,  ut  non  tam  civitas,  quam  civitatis 
ruina  esse  appareat,  pro  eo  quod  contra  sanctos 
apostoios,  et  Ecclesiam  tyraunizans  crudelia  edi- 
cta  per  omnes  imperii  sui  Qnes  misit.  Verumtomen 
ex  meriiis  apostolorum,  et  martyrum,  quorum  san- 
guine  civitas  ilia  est  purpurata,  licet  iu  saeculari  al- 
titudine  sit  destructa  et  bumiliata,  tamen  spiritua- 
lispotestas  victoriosa  excellentia  oronibus  mundi 
b^jus  civiutibus  est  praelata,  non  auctoritate  hu- 
roana,  sed  divina,  dicente  Dominoad  Petrum  : 
c  Tu  es  Petrus,  et  super  banc  petram  aediGcabo  Ec- 
clesiam  meam,  et  poriae  inferi  non  praevalebunt  ad- 
versus  eam  {Matth.  xvi,  18).  > 

Spiritualiter  etiam  civitates  destruuntur,  cum 
forti  armato  diabolo  custodienti  atrium  suum 
fortior  supervenit,  et  universa  illius  arma  destruit. 
Quod  Qeri  oernimus,  quando  prius  Deo  rebellis 


34).  >  Item  in  psalmo  decimo  quinio  dicit :  c  Nee 
memor  ero  nominum  eorum  per  labia  mea  {Psai, 
XV,  i).  I  Periit  namque  memoria  eomm  cum  somtu 
bonae  confessionis,  id  est  per  sonitum,  quo  pce- 
cata  sua  non  jam  defenderunt,  sed  accusavenint. 
Ita  perierunt  impii,  sive  humiliati,  sive  fracii, 
Sed 

Vers.  8.  Dominus  in  wternum  permanet.  Fnistra 
igitur  advcrsus  Deum  impii  fremuerunt,  qui  eosju^ 
dicabit.  Jam  enim  in  occulto  paravit  in  judicio^ 
quo  judicatus  est,  thronum  itciim,  id  est  judicia 
riam  potesutem,  per  patientiam,  qua  coelum  acqui- 
sivit. 

Vers.  9.  Et  ipse,  qui  judlcatus  est  inique,  Un- 
dem  judicio  manifesto  judicabit  orbem  terrce  tp 
eequitate  meritis  digna  reddendo. 

Quod  dixit,  adhuc  reperit  dicens  :  judicabtt  po^ 
pulos  injusiitia.  Repetitio  sermonis  certitudinem 
et  velociutem  significat  adimpletionis  :  sicut  repe- 
titum  somnium  Pharaonis  interpreUnte  Josepb  si- 
gniflcabat  velocitatem  ac  certitudinem  adimple- 
tionis.  Ergo  cito  judicabit,  cito  aream  suam  ventila- 
bit,  et  a  paleis  grana  separabit.  Sed  quia  judicium 
illud  praecedit  raora  quantulacunque,  ne  interim  no- 
ceat  inimicus  retro  conversus,  et  nonduni  ex  toto 
contritus. 

Vers.  iO.  Dominus  est  factus  refugium  ad  vi- 
Unda  mala.  Cui  ?  Pauperi^  qui  nihil  transitorium 


aliquis  homo,  vel  aliquis  populus  veriuti,  quam  r  ^"^^^*  Magnum  est  ipsum  Judicem  esse  refugium, 


impugiiavit  per  inobedientiam,  se  humiliter  sub- 
dit  per  obedientiam;  tunc  universa  iniquiutis 
arma  c  destruuntur,  et  conflabunt  gladios  saos 
in  vomeres,  et  lanceas  suas  in  falces  {Isai.  ii,  4), » 
ut  de  armis  paratis  ad  nocendum  flant  instrumenu 
virtutum.  Tunc  membra,  quae  fuerunt  arma  iniqvi- 
UtiSy  flunt  arma  pieutis.  Tunc  cadunt  propugna-* 
cula  deCensionum  prius  erecta  contra  Deum,  et  lo- 
cus  ille  flt  quasi  terra  cultilis,  qui  prius  videba- 
tur  inexpugnabilis.  c  Ite,  i  ait  Dominus,  c  in  ca-r 
stellum ,  quod  cootra  vos  est.  »  Castellum  igitur 
Cbristo  et  discipulis  ejus  contrarium,  discipulis 
introeuntibus  destruitur,  quando  per  veriutis  au^ 
nuniiatiooem  vel  homo,  vel  populus  allquis  Deo  re- 
bellis  cadil  sive  ad  salulem  sui  prostratus,  ut  Sau- 
lus,  sive  ad  perniciem  sui  ut  Saul  rex  ioiquus,  et 
roulti  tyranni  sic  perierunt,  cum  ediais  quae  coa*' 
tra  Dei  Ecclesjam  fecerunt.  Unde  sequitur  : 

Periit  memoria  eorum  cum  sonitu.  Periit  jam 
souitus  persecutionis,  et  successit  annuntiatio  pa- 
cis.  PertJt  etiara  memoria  persecutorum  cum  sonitu 
ipsoruro,  quia  sicut  sonitus  vocis  velociter  transit, 
nec  prolatus  aliquo  modo  subsistit,  sic  et  pariter 
cum  sonitu  transeunte  velociter  transierunt.  Vel 
periit  memoria  eorum  cum  sonitu  ,  id  est  cum  fra- 
gore  magno,  ad  similitudinem  vastae  arboris  cum 
sonitu  fragoris  de  alto  ad  ima  ruentis.  Vel  periit 
mitmoria  eorum  apud  Deum  obliviscente  Deo,  quod 
cnnt  impii,  sicut  per  prophcUm  dicit :  c  Et  pecca- 


atque  tutorem.  Adjutor  eliam  est  ad  agenda  bona. 
Quondo?  In  opportunitatibus.  Qualiler?  Permit- 
tens  eum  aliquandiu  esse  tii  tribulationibus.  Non 
enim  opportune  boroo  convertitur  ab  hoc  saeculo, 
nisi  bujus  saeculi  voluputibus  dolores  misceantur. 
Inde  enim  gratius  auxilium,  quo  gravius  peri^ 
culum. 

Vers.  11.  Et  ideo  o  Domine,  sperent  inte^  non 
in  se,  aut  in  saeculo,  ^itt  noverunt  nomen  tumm. 
Nomen  scitur,  cum  ille  cujns  est  nomen  cogoo- 
scitur.  Designans  autem  Dominus  nomen  suum  ait : 
c  Ego  sum  qui  sum,  et  qui  est,  misit  me  ad  vos 
{Exod.  III,  14),  I  id  est  immuubilis,  cujus  estesse 
super  omnia,  non  transire  inter  omnia.  Nam  el  an« 
D  geli  transierunt  a  sutu,  in  quo  esse  cceperunt,  et 
homo  c  fugit  velut  umbra,  et  nunquam  in  eodem 
sUtu  permanet  (Job  xiv,  2),  i  atque  omnia  qnae 
sub  sole  sunt,vanaettrausitoriasunt.Solusigitur  ille 
est,  quiest,  cui  nulla  mutabilius  potest  accidere.  lUi 
ergo  noveruntejus  nomen^  quimuUbilia  conteronen- 
tes  devote  serviunt  ilii  soli  qui  est.  Tales  iUque 
sperent  in  te^  o  Domine,  qui  es,  et  non  frustrabun- 
tur :  quoniam  etsi  videantur  ad  horam  derelictl, 
tameii  non  ex  toto,  non  in  tempore  opportuno 
derelinquis  qumrentes  fe,  non  teroporalia. 

Vers.  12.  Psallite  Domino,  qui  habitat  in  Sion. 
Hucusque  Propheu  laudavit  Deuro,  quia  inimicus 
factus  est  retro,  impii  conversi,  Dominus  refugium 
pauperi.  Nuuc  addit  de  persequcntium  vindicu. 


761 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  ^  PSAL.  IX. 


7€t 


qoae  iiecdaro  dixerat  detenninate,  et  de  bene6dis,  A  bus  dicitiir :  Corrvpti   <tiiii,  et  abomimhHei  faeii 


quae  confert  bouis  in  pnesenti.  Pro  hujusniodi  (l- 
deles  provocat  ad  psallendum,  quasi  dicat :  Yos 
quairentes  se  non  relinquit :  Ergo  p$aUUe  Domino^ 
qui  habitat  in  Sion.  Sion  interpretatur  $peculatio^ 
€t  signilicat  prsesentero  Ecclcsiaro,  quse  per  spe- 
culum,  et  in  asiti^niate  quasl  de  longe  speculatur 
aliquid  de  Divinitate.  Jerusalero  vi^io  pacis  dici- 
tur,  quas  siguiOcat  futuram  Eccle&iam,  quae  facie 
ad  faciem  videbit  pacem,  id  est  Christum,  qui  est 
pax  nostra  solvens  inimicitias  inler  Deum  et  ho- 
ininem.  De  hac  Sion  itur  ad  illam  Jerusaiem,  sed 
non  nisi  Dominus  liabitet  in  bac  et  perducat  ad  il- 
lan.  Ergo  psallite  Domino,  qui  habitat  in  Sion^ 
psallite  bene  operando,  et  postea  annuntiate :  prius 
bene  facite,  ac  deinde  bene  doccte,  sicut  legitis  : 
quia  €  coepit  Jesus  facere,  et  docere  (Act.  i,  1).  i 
Nam  cujus  vita  despicitur,  reslat  ut  c(  pnedicatio 
coiitemnatur.  Ideo  prius  i  psallite  Domino,  qui  ha- 
b:iat  in  Sion  (P$al.  lxxx,  5).  t  Tenete  Psalterium 
jucundum  cum  cythara.  Sumite  Psalmum^  et  date 
tympanum^  ut  in  psalmo  sit  bona  operalio ,  et  in 
cytliara  vcl  tympano  sit  carnis  murtillcatio. 

Et  sic  pneparati  ad  evangelizandum  verbum  Dei 
annuntiate  inter  gentes  studia  ejus.  Annuntiate,  qui- 
bus  studiis  vel  ipse  requirat  salutem  gentium,  in 
omni  gcnte  se  timentiuro,  vel  etiaro  quibus  studiis 
ipse  sit  quxrendus,  qui  no3  prior  quserit,  ut  nos 
iUum  postea  quaeramus.  Qu;erit  eniin  ipse  pastor 
ovem  perditam,  ut  ipsa  ovis  reducta  in  ovile,  pa- 


sunl  in  studiis  suis.  Sludet  peiie  omnis  homo  qua- 
Hcunque  studio.  Sed  vos  qui  psallilis,  annuntia$g 
studia  condigna  psalmis  vestris.  Dicitis  iortasse: 
Jam  saepe  nuntiata  sunt  haec  studia,  et  occisi  sunc 
annuiitiautes  talia,  sic  et  nos  fortasse  occidemur» 
si  hominibus  annunliarous  quae  nolunt  audire.  Ad 
hoc  respondeo,  quia  si  taliter  occidemini,  mors 
vestra  non  erit  sine  fructu,  sicut  et  niors  piorum 
sanctorum  habet  fructum,  quo  fructu  in  aeternum 
fruentur  coraro  Domino. 

Vers.  13.  Quoniam  requirens  sanguinem  eorum 
recordatus  est.  Requirens  in  judicio  sanguinem  eorum^ 
quem  videbatur  oblivioni  tradidisse,  recordatus  est 
occjsos  gloriiicare,  et  occisores  perdere.  Et  iie  pu- 
B  tes  Deum  ita  recordntum,  quasi  penitus  oblitum, 
subdit : 

iVon  est  oblitus  clamorem  pauperunu  Videtur  qni* 
dem  oblilus  Deus ,  cum  diu  differt  facere  quotl 
facturus  est.  Intlrmorum  afiectui  hoc  videtur,  pro« 
pter  quos  etiam  ipse  Deus  recordtiri  dicitur  :  quia 
Scriptura  ssepe  secuiidum  iullrinantium  affectus  lo- 
quitur. 

Vers.  14.  Miserere  mei^  Domine^  vide  Anmi/i- 
tatem  meam.  Exempluro  se  ipsum  Propbeta  pro- 
ponit  in  studiis  bonis,  in  studiosis  precibus  :  quia 
de  studiis  est  locutus  :  ut  quisque  ilUus  exemplo 
studeat  optare  quod  optat,  el  sic  opUre,  sicut 
ipse  optat  in  oratione  studiosa  dicens  :  Miserere 
mei,  Domine^  vide  humilitatem  meam»  Miserere  iii- 


storem  deinceps  quxrat,  semperque  illi  adhaerere  ^  triiiseco  misericordiae  affectu  ,   tide   foriiiseco  et 


cupiat.  MuUi  excusant  se  per  non  datam  sibi  facul- 
latem  bene  operandi,  verbi  gratia,  non  habentes 
unde  faciant  eleemosynam,  non  valentes  jejunare 
propter  iniirmilatero  suaro,  sed  neroo  excusari  po- 
test  a  studiis,  quia  studcre  potest  oronis  horoo 
pro  viribus  sibi  a  Deo  concessis.  Et  est  interduin 
studium  veheroeiitissiroum  siiie  manifesto  effectu 
operuro.  Sic  studet  oronis  negotiator  ditari,  etta- 
roen  iion  omnis  negotialor  ditalur  pro  magnitu- 
dine  sui  studii  in  terrenis  lucris.  Si  autem  pro  di- 
vinis  lucris  vehemens  habeatur  studium,  etiamsi 
in  hac  vita  non  proveniat  ad  manifesturo  effecturo, 
duinroodo  studiuro  non  relaxetur;  sine  dubio  in 
vita  xlei  na  effcctus  consequctur.  Sludearous  igitur  d 
in  hac  vita  castificari,  etsi  contingat  per  stimulum 
carnis  nos  fatigari,  tantumroodo  studiuro  castita- 
tis  nou  deponarnus,  et  sine  dubio  vel  in  hac  vita, 
vel  certe  in  futura  castitalis  corona  ornabiinur. 
Similiter  sliidearous  in  cseteris  virtutibus.  Et  licet 
studiis  nostris  aliquandiu  effectus  denegetur,  taroen 
a  studcndo  non  cesserous,  et  sine  dubio  vel  in  hac, 
vel  in  fulura  vita,  quo  quaerirous  apprehendenius. 
4  Oronis  »  eniro  i  qui  petit,  accipit,  et  qui  quaerit, 
invenit,  et  pulsanli  >  tandero  c  apcrietur  {Matth.  vii, 
8),  >  si  a  pulsando  non  cesselur,  et  si  in  peteiido, 
quaerendo,  pulsando ,  studiuro  pro  posse  habeatur. 
Qui  autem  negligit  bene  studere  in  studiis  bo- 
thf  sinc  dubio  mancipabitur  studiis  pravis,  de  qui- 


manifesto  miserationis  effectu.  Aspectus  luus  au- 
xilium  est.  Vide  igitur  humilitatem  meam.  Vide 
quanturo  siro  humiliatus,  quanta  sit  humilialio 
mea  de  inimicis  meis.  Nam  quanta  sit  humilita» 
mea,polest  pensari  de  iuimicis  meis,  qui  sunt 
exaltali  de  mea  humilitate,  et  humiliatione.  Sicut 
enim  Christo  usque  ad  mortein  humiliato,  et  iu 
huroili  sepulcro  jacente  gloriati  sunt  iniroiei  ejus, 
et  exaltati  quasi  victores  et  superiores  :  ita  nuac 
de  pauperatis,  aut  etiain  occisis  tidelibus  gloriatur 
in  exaltatione  sua  hic  mundus.  Gloriantur  inimici 
!  uper  fldeles  in  hoc  mundo  exaltati.  Sed  tu,  />c- 
mine^  vide  humilitatem  meam  de  inimicis   meis. 

Vers.  15.  Qui  exaltas  tne  de  portis  mortis.  Ini- 
niicos  meos  in  elatione  sua  non  lu  exaltas,  sed  exaU 
tari  permiltis  non  supra,  sed  intra  portas  mortis  ;; 
inevero  ab  iliis  huiniliatuin  lu  exaltas  de  portis  ntor*. 
tis^  id  est  de  cupiditatibiis,  quibus  itur  ad  roortein, 
quaruro  delectalio  (non  jaro  porta  mortis  ,  sed  ipsa 
mors  esL  Cupiditas  cniro  ,  quse  ante  voluptatem 
quinque  sensuuro  praecedit,  quasi  pcr  quinque  viaa. 
ad  porlas  deducil,  et  introducil  ad  mortein.  De!e- 
ctatioveroeorurodero  quinquesensuuro,  quae  in  ipsa 
vqliiptate  est,  consummala  roors  est.  Unde  dicitur  t 
c  Vidua  quaeest  in  deliciis,vivens  moriuaest(/  Tim^. 
v,6)  :  >  quia  videlicet  ipsadeliciarum  delectatio  spi« 
ritualis  vitse  interfectio  est.  Scd  tu,  Deus  mcua» 
exaltas  me  de  portis  mortis ,  id  cst  de  cupiditalibus^. 


7G3  GERHOHI  PRiflPOSITl  REICHERSPERG;  7Gi 

quibQA  itur  ad  mortem,  id  est  ad  ipsam  carnalem  A  id  est  in  rraiidulcnlo  consilio,  pe$,  id  cst  amor, 

comprehemus  tenetur  :  quiaeum  delectatio  carnalis 


delectationem. 

Vt  annuntiem  omnes  laudationet  tuat  in  porlit  fi^ 
liw  Sion.  Sion  antiqua  est  Ecclesia,  Cliristi  adven- 
iuro  in  patriarrliis  et  iprophetis  de  longe  speculata. 
Filia  Sion  Testamenti  Novi  est  Ecclesia  ,  qua;  nu- 
trita  uberibus  prioris  Ecclesia;  similis  illi  est  in 
ffilc  veUil  (IIIa  tnatri  f»ij£.  Portx  hujus  filitB  Sion 
siunL  aucliton^s  vfrbi  Dd  benevoli,  dociles  et  altenti, 
quibiis,  ct  pcrqiios  bene  laudcs  Domini  annun- 
ii:imiir  ,  [luiN  noEi  tKircis  verbi  divini  margaritas 
citlcatiiibus,  iiui  canihus  verbo  Dci  oblatraiitihus 
BaiictiMn  daiur,  scd  iinditoribusdevotis,  audiloribus 
iriaiimc  his  qui  f^int  idonei  et  alios  docere ,  ut  por 
cus  quasi  (»t  poiisis  ititrent  in  Ecclesiam,  id   est 


adeo  ligat,  ut  si  conetiir  abscedere,  dolor  non  sinaU 
Hxc  sunt  occulla  Filii.  Hsec  sunt  secrcta  judicia  DeS, 
qux  in  hac  vila  cognoscuntur  a  paucis.  Yerum  in 
futuro  adveiitu    Judicis ,  qui   ut   fulgur  adveniet, 

Vbrs.  17.  Cognoscetur  Dominut  judicia  faciens, 
Tnnc  ab  omnibus  cognoscctur  judex  judicia  faciens, 
Tunc  videbitur,  quod  modolatet ,  quomodo  in  ope^ 
ribut  manuum  tuarum  comprehensus  est  peccator  « 
per  qure  opera  secernuntur  bic  a  bonis  afleclu,  in 
Aituro  autom  secernuntiir  etiam  pienis  extorioribtis, 
quando  separati  a  justis  mittcntur  in  tcnebras  ex- 
teriorcs,  ubi  erit  fletus,  et  slridor  dentium. 

Nota  quod  non  aliunde,  nlsi  ab  ipsis  peccatori- 


in  sanctorum   communionem,  qui  ab  illis  audiunt  B  bus  procedit  pcenarum  qualitas,  aut  quantitas,  qui- 


sermonem. 

.\Iiter.  Porta;  mortis  sunt  corporei  sensus,  a  qui- 
bus  exallantur  qui  quxrunt ,  non  quae  videntur, 
sed  quae  non  videntur.  Et  Portas  fitia  Sion  suirt  sa- 
cramenia  legis,  et  initia  fidei,  qu»  pulsantibus  ape- 
riuiitur,  ut  perveniant  ad  occulta  Filii  intelligenda, 
qiiaecoculus  non  vidit,  nec  auris  audivit  {1  Cor. 
II,  9).  I 

Aliier.  Portcs  mortis  sunt  vel  maligni  homines, 
vel  dsemones,  qui  aliquos  introducunt,  vel  intro- 
mittunt  ad  mortem.  Portai  fiUce  Sion  sunt  angeli 
Ecclesiarum  visibiliter  aut  invisibiliter  in  ministe- 
rium  salutis  humanae  a  Deo  missi.  Cum  ergo  in 


bus,  pnnienlur,  quando  in  tenebras  eiteriores  mil- 
tentur.  In  taiitum  enim  tunc  Invitos  involvent  ex- 
teriores  tenebrae  poenarum,  in  quantum  nunceos 
volentes  delectant  interiores  tenebrae  culparum. 

Hic  interponitur  canticum  diapsalmatis  propter 
occultam  laetitiam  separatlonis,  quae  fit  inter  bonos 
et  malos. 

Vers.  18.  Convertantur  peccatores  in  [infemum. 
Quasidicat:  Peccatores,  qui  comprehensi  sunt  in 
operibiis  suis,  quorum  pes  est  illaqucatus  in  laqueo, 
quem  absconderunt,  quia  nolunt  converti  ad  Deum, 
in  hac  vila,  convertantur  saltem  tarda  pcenitentia, 
ut  Judas,  qui  dixil:  c  Peccavi  tradens  sanguinem 


coiispectu  aiigelorum  psallimus,  vel  In  silentio  au-  p  justum  (Matth.  xxvii,  4).  i  Talis  conversio  non  erit 


dientibus  angelis  invisibilibus,  vel  aperte  audienti 
bus  angelis  visibilibus,id  est  bominibus  in  angolo- 
rum  consortio  deputatis,  tunc  in  portis  fitice  Sion 
annuntiamus  laudes  Domini  (Psal,  cxxxvii ,  1).  Et 
qiiia  tu,  Deus  Pater,  per  occulta  Filii  tui  exaitas  me 
de  portis  mortis,  ideo 

Vers.  16.  ExsuUabo  m  saiutari  tuo,  In  eo  exsultabo, 
qiiod  Filiiis  tuus  per  occulta  salutis  mysteria  salu- 
taris  est  mibi  et  propitius,  qui  terribilis  et  insuavis 
est  gentibus  interitum  animarum  vel  corporuro 
facientibus.  Et  ideo  infixa  sunt  ipsae  gentes  in  iit- 
teritu,  quem  fecerunt,  quando  aul  aliquos  a  flde 
avertentes  in  anima  interfecerunt ,  aui  aliquos  in 
fide  Si)lidalos  corporalibus  tormentis  interemerunt, 
vel  etiam  subslantias  eorum  ad  interitum  perduxe- 
runt.  In  hoc  interitu  ipsae  genles  infixae  sunt,  qiiia 
nnicuiquesua  propria  iniqnitas  est  poena»  et  catena, 
dum  suorum  peccatorum  funibus  constringitur  ini- 
quus.  Unde  seqiiitur : 

Jn  iaqueo  isto  ,  quem  absconderunt^  eompreiiensus 
est  pes  eorum.  Laqueus  occultus  est  dolosa  cogt- 
latio  .  pes  animae  est  amor,  qui  si  pravus  est ,  di- 
citur  cupiditas,  si  rectus  est,  dicitur  et  est  charitas. 
Eo  pede  per  quosdam  passus  desideriorum  anima 
movetur  quasi  ad  locum,  quo  tendit ,  id  est  ad  de- 
leciationem  bonam  vel  malam  :  quo  si  pervenerit, 
laetatur,  si  non  pervenerit,  contristatur;  vel  si  hoc 
adeptum  perdiderit,  amplius  dolet  quam  si  nun- 
quaro  habuerit.  Ergo  inlaqueo^  quem  absconderunt^ 


de  inferno  ad  Deum,  sed  tn  infernum^  ne  semper 
peccare  sit  liberum,  ne  semper  tcneantur  delecu- 
tione  mortifera. 

Omnes  gentes^  qua:  obiiviscuntur  Deum,  quae  sicnt 
non  probaverunt  Deum  liabcrc  iii  notilia,  c  tradidit 
illas  Deus  in  reprobum  sensuroj,  nt  facian|f  quae 
non  conveniunt  (Rom.  i,  28),  i  el  ut  sint,  infimx  in 
inleritu  quem  fecerunt,  et  pes  earum  sit  m  iaqueo. 
Sed  ne  semper  exsultent  in  rebus  pessimis,  tandem 
concedo,  et  jiidicio  divino  consentiens  volo  et  opto 
ut  convertantur  peccatores »  ne  gaudeant  in  volu- 
ptate,  saltem  in  inrerno.  Dicturo  est  hoc  roanifesie, 
iie  se  alibi  pulent  mittendos,  ne  locum  exspecient 
in  coelo,  quibus  locus  paratus  est  in  inferno,  in 
Dquero  tandero  abibunt ,  sicutJudas  festinavit  se 
ipsuro  laqiieo  suspeiidere,  c  utabiretin  iocuro  suum 
(Act.  I,  28),  »  et  derelinqueret  alteri  episcopaluin|a 
seindigneoccupatum.  Sic  fietreliquisJudaesimilibus. 
Neque  hoc  in  longuin  diflertur. 

Vers.  19.  Qtf ontam  non  in  finem  obtivio  erit  pau- 
peris.  Etsi  videatur  esse  quaedam  oblivio  pauperis^ 
dum  florent  mali  divitiis  :  tainen  non  in  finem  obii- 
vio  erit  pauperis.  Ante  /Siiem,  anteomnimodaro  paa- 
peris  defectionero  recordabitur  Doroinus  pauperis 
in  sua  paupeitate  patientiam  habentis,  quoniam 
patientia  pauperum  non  peribit  in  finem.  Hacc  palifn* 
tia  permaxima  est  causa  divinae  miscrationis  :  quia 
si  pauper  in  siia  paupertate  impatiens  fuerit,  vel 
tarduin,  vel  iiullum  Dei  solatium  de  sua  paupcilatc 


^^  COMMEiNTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  -  PSAL.  IX.  786 

babcbil,  quiaquanlumlibetfuerilexaralabona  terra,  A  ^n/««  ^ttonjflm  homine$  snnt;   quibiis  dlctis  lioc 

summatiin   se   inlendere  oslendit «  ut  persuadeai 


tarnen  fructum  non  afferet  nisi  in  sola  patieniia^ 
sine  quanec  proprias  possidebimus  animas,  Domino 
dicente  :  c  In  patientia  vestra  possidebitis  animas 
>cstras  {Luc,  viii,  15  ;  xxi,  19).  • 

Est  autem  triformis  patientia  ncbis  necessaria. 
Primo  ad  Deum,  ne  inter  flagella  ipsius  Ucdio  affecti 
murmuremus,  cui  non  aliud  iiiter  flagella  sua,  uisi 
preces,  et  laudes  atque  peccatorum  confessiones 
debemus.  Preccs,  utparcat;  laudes,  qiiia  in  hac  vita 
castigat  omnem  riliiim  quem  recipit :  peccatorum 
confessiones ,  quibus  eadem  flagella  mcruimus. 
Deinde  ad  proximum,  ne  ab  illius  pace  per  impa- 
tientiam  discedamus,  neque  illo  iios  odiente  ad 
odium  provocari   valeamus.  Postremo   etiam    ad 


judici  Deo  Palri,  vei  Cliristo,  ne  robur  Antichristi 
ct  suorum  sinat  stare  vel  ampliari  contra  Ecclesiam. 
Sequitur  :  IJt  quid^  Domine^  recemnti  hnge  ?  despi' 
cis  in  opportunitatibus^  in  tribulatione,  Dum  super" 
bit  impius,  incenditur  pauper,  comprehenduntur  im 
consiliis  quibus  cogitant,  Hif  l  lUceiiiJo  j  jiloncm  reil- 
dit,  quarecontra  fortem  illtim  LiODuhoriu  Antichn* 
slum  scilicet,  fortior  Christiis  itcliefit  ex&ur^erc,  \l^ 
resque  illius  reprimere.  Ider>  vidt^irel,  ^nh  est  op« 
poriunum  adjutorium  afllictis  pit»  H  &uperln€nU- 
busimpiis.  Rationis  confirDi;i(iiv  esi  qu(»d  suUjim* 
gitur  :  Quoniam  laudatur  peccator  in  desideriU 
animas  su^r,  et  iniquus  benedicitur.  Cnnfirmat  enrm 


ipsum  diabolum  patientia  nobis  est  nccessaria,  qui  ^  non  sinecausa  impium  superbire  contra  pauperem* 


dum  nos  per  carnis  delectationes  infestat,  necessa- 
ria  nobis  est  patientia,  ne  vel  per  iinpatientiam  li- 
bidinis  illi  consentiamus ,  vel  per  intemperatam 
temperantiam  corpus  ita  perdamus,  ut  non  sit  ido- 
neuro  ad  Dei  scrvitium.  Nonnulli  per  impatientiam 
libidinis,  eliaro  post  castitatis  votum,  redierunt  ad 
s^culum,  sive  occulte  sive  manifeste.  NonnuIIi  per 
impaiientiam  intemperat»  temperantiap  semetipsos 
inanibus  propriis  castraverunt,  aut  jejuniis  vigiliis- 
que  pernimiis  ad  talem  xgritudinem  pervenerunt, 
in  qua  patienliam  servare  non  potuerunt,  atque 
ita  per  impatientiam  devenerunt;  ad  majorem  im- 
paiientiam.  Possideamus  igitur  aninias  nostras  in 


quoniam  unde  arguendus  esscl  peccalor,  inde  per 
linguas  adulantium  laudatur  ipse  peccalor  in  desi- 
deriis  animse  suae ;  et  iniquus  inde  benedidtur,  unde 
maledici  deberet,  si  esset  qui  inter  impium  ei 
pauperem  recte  judicarcl.  Qu»  deinde  sequunturab 
eo  loco  :  Exacerbavit  Dominum  peccator,  usque  : 
Oblilus  est  Deus^  avertit  faciem  suam^  ne  videat  in 
finem  :  splendida  exornatione  causam  totam  exag- 
gerando  et  amplificando,  dum  nequitiasAntichristi 
enumerant,  clementiam  Dci  provocant  ad  subvenien- 
dum  pauperibus,  quos  premit  ille  iiiiquus,  ille  per- 
ditionis  filius,  qui  dicit  in  corde  suo :  Obiitus  est 
Deus^  avertit  faciem  suam^  ne  videat  in  finem.  Sequi- 


omnimoda  patientia  {Luc,  xxi,  19),quoniam  palien-  ^  tur  deinde  complexio,  qua  in  fine  argumentationis 


:ia  pauperum  non  peribit  in  finem. 

Vers.20.  Exsurge^Domine^  non  eonfortetur  homo, 
Loquendo  de  fine  sxculi  venit  in  merooriam  crude- 
litas  Antichristi  circa  finem  saeculi  regnaturi.  Uode 
quasi  territus  exclamat ;  Exsurge,  Domine, 

Hic  Dotandum  est  quod  sicut  superior  psalmus 
continet  rhetoricam  argumentationem  Prophetae 
confirmantJs,  confirmat  enim  admirabile  esse  in 
universa  terra  nomen  Domini  :  sic  iste  psalmus 
continet  argumentationero  confutantis.  IM  eonfir- 
uiavit  horoinis  novi  exaliationem  super  coelos,  ex 
ore  infantium,  et  lactentium  laudatam  :  flic  aulem 
confutat  iniroicum  horoinem  peccati,  filiuro  perdi- 
tionis,  ut  ait  Apostolus  :  c  qui  extoUitur  supra  oro- 


repetit  id  ipsum  quod  proposuit  in  principio.  Ibi 
dixit :  Exsurge^  Domine^  non  confortetur  homo.  Hic 
dicit  repetendo  id  ipsuro  :  Exsurge  Domine  Deus^ 
exaltetur  manus  luii,  ne  obiiviscaris  pauperum,  His 
ergo  praelibatis,  et  ad  forroam  rheloric;e  argumen- 
talionis  breviter  assignatis,  nunc  redcainus  ad  con* 
tinuam  expositionem  litterae. 

Exsurge^  Domine^  non  eonfortetur  homo^  quasi  di- 
cat  :  Patientia  pauperum  non  peribit  in  finem,  Sed 
quia  fragiles  tui  pauperes  non  possunt  ferre  nimiam 
violentiam  Antichristi,  ne  forte  per  iromoderatam 
crudelitatem  ipsius  patientia  pauperum  pereat,  ex^ 
surge^  DominCy  non  confortetur  super  pauperes  tuos 
ille  homo,  qui  cum  sit  homo,  et  non  simpliciter 


ne  quod  dicitur  Deus,  aut  quod  colitur  (//  Thess,  D  homo,  sed,  ut  ait  Apostolus  tuus  :  c  Horoo  peccati. 


11,  4).i  Naro  sicut  illic  a  priroo  versu  :  Domine,  Do^ 
minus  noster,  usque  ad  cumdero  versiculuro  in  fine 
repetituro  perfecta  est  confirmantis  argi^mentatio, 
i|uae  distributa  est  in  qtiinque  partes,  id  est  propo* 
sitionem,  rationero,  rationis  confirroationem,  ex^. 
ornationero,  complexionem,  de  quibus  parlibus  ille 
dictum  est  :  sic  nunc  ab  isto  versu  quo  dicit : 
Exsurge^  Domine^  non  confortetur  homo ,  usque  ad 
eum  quo  ait :  Exsurge,  Domine  Deus ,  exaltetur 
manus  tua^  item  si  rite  perpendas,  perfecia  quinque 
IKirtium  confutantis  argumentatio  est.  Proponit 
cnim  dicens  :  Exsurge ,  Domine ,  non  confor- 
tetur  homo^  judicentur  gentes  in  conspeetu  tuo, 
Coitfltltte,  Domine^  Uqislatorem  suver  eos,  ut  sciant 


fiiius  perditionis  (//  Thess,  ii,  5),  >  tamen  sedens  in 
teroplo  luo,  quod  est  Ecclesia,  ostendet  se  tanquaro 
sitDeus,  imo  etiem  exiolletur  supra  orone  quod  di- 
citur  Deus,  aut  quod  colitur.  Sed  taroen  quia  ipse 
homo,  et  non  Deus,  neque  naturalis  utChristus^nec 
adoptiyus  ut  verus  et  catholicus  christianus,  tu 
Christe,  qui  naturalis  Deus  es,  quique  adoptivot 
deos  fecisti,  quos  inter  membra  tua  numerari  vo- 
luisti,  exsurge  contra  islum  non  Deum,  sed  homi- 
nem  purum,  vel  potius  impurum.  Exsurge,  Domine^ 
id  est  contra  illum  surgens  c  domiiiare  in  medio 
inimicoruro  tiorum|  (P«al.cix,  2).  »  Exsurj;e,  Do- 
roine,  ac  dominium  tuum  exerce,  ne  vacet  illi  ho- 
miiii  spurcissimo  in  Ecelesia  lua  diu  dominari.  A'<mi 


767 


GERHOHI  PH.^POSm  RKIGHERSPERG. 


768 


confortelur  homo,  non  s:l  illi  ulia  roriiludo  contra  A  dolore  coarclus  :  «  Justuni  cst  hominero  Deo  subdi. 


pauperes  tuos,  quia  noii  Deus,  ut  ipse  fingit,  sed 
purus,  vel  potius  impurus  bomo  est. 

Ego  quidein  rogo  ut  non  conforteiur  ille  homOf 
sed  lamen  acquiescens  dispositioni  tuae,  Deus,  con- 
scniio  illum  in  tantum  elevari,  ut  non  pnevaleat, 
sed  aSiquantiilum  invalescat.  Sicut  iiivalescebant 
vtitt'!^  innitiLcviitJuiit  IV  ,  sic  volo invalescerc  illum, 
uijudkeHiuT  gnuten  \m  eiim.  Judicati  sunt  Judxi 
pcT  Oaiabb^kiii  latrotKin,  quando  data  illis  opiione 
Clrrhium  n-prol>jiveniiJi,  ei  latronem  elegeruni.  /u- 
dk&ntur  Hhm  gmtes  per  Antichristum,  quod  (ieri 
videnius,  qiiandt}  iii  eligendo  aliqiio  puntilice  vel 
Ram^%  vel  aUerias  civitatis  pauci  clamant  viruin 
Lonurii,  et  jnulti  diimaiit  aliquem  Barabbse  latroni 


et  mortalemnon  pariaDeosentire(//ilfa(rA.  ix,12).» 
Similiter  cum  Judaei  negatores  et  necatores  Cbri- 
6ti,  sicut  in  Actibus  aposlolorum  lcgitur,  Herodi  ac- 
clamassent  fausta  quaedam,  in  quibus  erant  voces 
non  hominis,  sed  Dei.  Vcrbi  gratia :  c  Rex,  inaeier- 
num  vive  (Act.xiu^^),  >  aut  aliquid  tale,  quia  laudes 
Deo  soli  debitas  sibi  mortali  audiens  acclamatas, 
noii  dedii  houorem  Deo,  percussit  eum  angelus  Dei, 
et  scaluriens  vermibus  exspiravit,  ferturque  dixisse 
jam  proximus  morli  :  Ecce  Deus  vesler.  Sic  ab  illo 
ipso  sunt  irrisi,  qui  honiini  moriali  acclamaveruni 
voces  ei  laudes  Dei;  quia  videlicei  ille  fatuus 
vexatione  tandem  eruditus  hene  scivit  se  hominem 
esse,  non  deum.  Cogebant  quoque  laudatores  ejus 


consimilem.  Quod  in  ipso  capite  malorum  Anti-  ^  scire  se  homines,  id  est  roendaces,  non  deos,  id  est 

christo  tanto  fiet  magniiicentius,  quauto  ipse  pula- 

bitur  non  homo,  sed  Deus  propter  hypocrisim  suam, 

qua  palliabit  nequiilam  suam.  Ergo  tandiu,  ei  in 

iantum  elevetur,  ut  per  ipsum  dijudicentur,  qui 

sunt  gentes,ricet  nomen  Christianum  habeant,quod 

in  hoc  ipso  abnegaiit,  quod  hominem  Christo  con- 

irarium  dominari,  ei  siiper  Ecclesiam  exaltari  ap- 

probant.  Ideo  justum  judicium  est,  o  Domine  Jesu 

Christe,  ut  per  illum  judicentur  in  conspectu  tuo^ 

ubi  pauci  sancli  vident  in  occultis  tuis.  Hoc  roodo 

judicentur,  quia  te  et  tuam  legem  noiuerunt. 

Yeiis.21.  Constitue,  Domine^supereoi  legislatorem. 
Illum  videliceifilium  perdiiioni8,pravaelegislatorem» 


veraces.  Gum  eniro  scriptum  sit  :Omnis  horoo  meii- 
dax,  solus  autcm  Deus  verax,  omnes  veraces  jam 
supra  homiues  Deo  veraci  inhxrentes  dii  recte  vo  • 
cantur,  et  soli  mendaces  proprie  houiirieB  vcicantijrt 
quia  omnis  homo  mendax.  A  taLibu!^  hominibu^,  si 
ialibus  mendacibus  iaudandus  e^i  AiiUchrisius. 
Sciant  ergo  isti,  quoniam  homines  umL  Sciat  cl 
ipse  ad  stroilitudinem  Antiocbi,  wi  lierodU  pbga- 
tus,  quoniam  homo  est.  Cogaiur  ip*>e  hoc  acire 
sicutet  illi,  quia  homo  nieiidax  ei^t,  Cunrcl^nte  il- 
iuro  conscieotia,  sicui  praecouem  «uiim  Juda4ii« 
coropellatur  id  confiteri,  quia  iM^cc^ivit  in  eo,  qiiod 
se  Deo   praetulit,  aut  ab  aliis  [tr;i;rcm  consensh. 


coiistitue  non  inter  eos  principem,  sed  super  eos  q  dixii  ille  :    c  Peccavi  iradens  sanguinem  justum 


oppressorem,  ut  saltem  vexatio  det  intellectum  au- 
ditui,  el  sciant  gentes  experimenlo  rerum  edoctae^ 
auoniam  homines  sunt,  Quia  enim  Filium  bominis 
dimiserunt,  et  hominem  peccati  super  seposueruniy 
jure  del)ent  cognoscere  filios  hominuro  pertinentes 
ad  saiictam  novitatem  se  non  esse,  sed  homines 
veteres  homini  seui  stulto  et  infatuato  coroparan- 
dos  ei  consimiles,  qualero  seneiu  Deus  odit.  Nam 
lestaute  Sapientia  tria  sunt,  quae  odit  Deus  :  c  Pau- 
perero  superburo,  diviiem  mendacem,  senem  fa- 
iuum  et  insensatum  {Eccli.  xxv,  4).  >  Huic  senl 
homines  consimiles  non  possuni  vocari  filii  bomi- 
num,  sed  sunt  vooandi  homiiies  veteres,  faiui  ei 
ipseiisati,  senes  deliri,  et  in  rcprobum  sensum  tra- 


(Matth.  XXVII,  41).  >  Dical  iste  :  Peccavi^  concul- 
cans,  et  faciens  conculcari  eumdem  sanguinem  ;ti- 
stum.  Sciani  gentes  ipsum  tibi,  Christe,  praeferentes 
quoniam  homines  suni,  quoniam  vani  ei  meiidaces 
sunt.  Illi  qui  ie,  Christe,  occiderunt,  bonum  roalum 
dixerunt,  quando  te,  qui  periransisti  apudeos  benefa- 
cieodo,  malefactorem  clamaverunt.  Isli  qui  Anti- 
christum,  vel  quemlibei  ministrum  ipsius  malefa- 
cere  consuetum  et  paratum,  tibi  anteponunt,  aui 
Ecclesifl»  superponunt  in  aliqua  digiiitatis  caihedra, 
quando  eum  laudibus  extollunt,  roalum  bonum  di- 
cunt.  Sed  uterque  attestante  Scripiura  abominabi- 
lis  esi  apud  te.  Videlicet,  qui  bonum  malum,  et  qui 
malum  dicit  bonum  contra  suae  conscientias  tesii- 


dili.  Sciant  ergo  ^^iles  Antichristo  adhaRrentes,  9110-  D  roonium;  praecipue  illius,  quem  falso  laudat,  seu 


niam  homines  sunt,  ut  hoc  scientes  cito  innoveii- 
iur  per  poeniteniiam,  et  qui  nunquam  voluerunt 
poetiitere,  jam  non  habeant  excusationem  de  peccato 
suo,  sed  inexcusabiliter  pereant  cum  praeambulo 
suo  traditore  Juda,  qui  sciens  quid  esset,  ei  quid 
fecisset,  manifeste  ait  :  1  Peccavi  tradens  sangui- 
nem  justum  (Matth.  xxvii,  4).  »  Scivit  ille  se  bo« 
minem  peccalorem,  sic  sciant  et  justi,  quoniam 
homiues  sunt.  Sic  impius  Anliochus  contra  Deum 
elatus,  curo  tandero  plaga  divina  tactus  in  suis  vi- 
•ceribus  putrescens  torquerelur,eifgeloreillius  exer- 
citus  ejus  gravaretur,  per  momenta  singula  dolori- 
bus  ejus  augmenu  capientibus,  ad  exiremum  co- 
uovit  se  hoffliuem  esse  Deo  infcriorem.  Diiii  enim 


vituperat  vila  contradicente  (Eccli.  xi,  33).  Igilui 
uirique,  scilicet  qui  malos  laudant  et  bonos  vitu- 
perant,  ipsa  veriuitisevidentia  clarescente,  sciant : 
quoniam  vani  et  meudaces  ipsi  sunt,  cum  sini  bo- 
mines  illi  homini  concorporales,  de  quo  scriptum 
est  :  Homo  vanitati  similis  faclus  est,  et  de  cujus 
consimilibus  dictum  esi :  1  Universa  vanitas  omnis 
homo  vivens  (Psal.  xxwiii,  6),  p  et  omnis  horoo 
mendax.  Hujus  vanitaiis  et  mendacii  opprobrium 
soli  homines  illi  evadunt,  qui  homini  illi  velui 
membra  inhserebunt,  qui  cum  sit  bomo,  tamen  ve  • 
raciter  dixit :  c  Ego  sum  veritas  (Joan.  xiv,  6).  1 
Veritatienim  contraria  est  vanitas,  et  falsitas,  at- 
que  ideo  a  vanitaie  ci  meiidacio  liberantur  ,  qui 


769 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  I.  —  PSAL.  X. 


770 


loniini  illi,  qui  est  Yerilas,  incorporanliir.  A  cujus  a  nltas  effecii  sunt,  nec  dissimiilaTe,  vc I  occullare. 


eorpore  qttoniam  recesserunt  mulii  solo  nomine 
Christiano  sibi  retento,  $ciant  quoniam  hominei 
stinl,  id  est  vani  et  falsi,  tam  in  laudando  malum, 
4uam  in  vituperando  bonum,  permaxime  cum  per 
laudes  falsas  in  cathedris  Moysi,  imo  in  cathedra 
Cliristi,  super  sanctam  Ecclesiaro  sublimant  indi- 
gnum,  vel  per  vituperia  falsa  dignum  depelluni  a 
Jignilate,  ne  forte  illo  principanle  minusliceatillis 
msanire.  Sciant  ergo  isti  tales,  quoniam  homims 
iunt,  quoniam  vanitati  similet,  aut  etiam  ipsa  va- 


seu  quolibet  modo  palliarc  iiltia  valeant  siia  men- 
dacia  vanissinia  pro  Anlichi-isto  contra  Christum« 
prolata  ipsis  scientibus,  et  r»tiTi  coactis,  atque 
omnibus  agnoscentibus  quoniam  homines  sunl. 

In  hoc  loco  diapsalma  interposituni  notat  Pro- 
pheta;  orantis  lsp.tam  jubilationem,  propter  illam, 
quam  sperat,  exauditionem  jani  pariini  pnemissx 
et  adhuc  partim  dicendae  orationis,  quam  a  quxstio- 
ne  vel  coiiquestione  sic  incipit . 


PSALMUS  X. 

Secundum  Iiebr»os  (37) 


VeRS.  i.  Vt  quid^  Domine^  recesmti  lonqe?  Hiimle- 
tate  namque  malorum  permotus  quasi  voce  gemen- 
lium,  et  conquerentium  quaerit  :  Ut  quid^  Do- 
mine^  recessisti  longef  Mox  quasi  subito  inteUexe- 
rit,  solvit.  fdeo  videlicet  receuisti ,  q«ia  despicis  in 
opportunitatibus,  in  tribulatione,  Licet  enim  tu  non 
recedas,  qui  ubique  es,  tamen  dum  non  succurri» 
in  tribulatione,  dum  diflers  auxilium,  videtvr  gen- 
tibus  quod  longe  recesseris,  quod  tuos  despicias, 
nullamque  de  illis  curam  babeas.  Verum  non  ita 
est,  qiiia  tibi  c  de  omnibns  cura  est  (Sap,  xu»  13).> 
Sed  sicut  tu  adjotor  in  opporlunitatibus  adjuvas 
luos  opportune  in  tribulatione,  sic  etiam  interdum 
dchpiciSy  inio  despicere  videris  eos  in  ofportumta" 
tibusy  in  rrt6tt/aliofie,  q vam  sicul  mitigas  opportune, 
sic  etiam  aggravari  permittis  opporiune,  hoc  scili- 
cet  consiiio,  ut  cum  in  tribolatione  anxiantur,  ma- 
gis  magisque  adventus  tui  desaderio  incendautur ; 
hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  2.  Dum  superbit  tmptM,  ine^ditur  paU' 
ver.  Jncenditur  plane  tam  dolore  quam  amore.  Do* 
lore,  propter  mala  qu»  videt ;  amore  ac  desiderio 
bonorum  quse  non  videt.  Ineenditur  etiam,  velut 
aurum  in  fomace,  in  qua,  dum  eremautur  ligna, 
purgatur  aurum.  Sicut  necesse  fuitbaereses  ve- 
nire,  nt  verius  amplius  qnaereretur,  probaretur,  ac 
probaia  magis  amaretur  :  sic  eiiam  necessariam  et 
opporiunum  est  aliquando  impios  exaltari,  ut  eo- 
rum  tyrannide  saeviente  quaerantur  boni  etiaro  ab 
ipsis  malis,  qui  comprehenduntur  in  consUiis,  ^tit- 
bus  cogitant  alios  comprehendere.  Quae  autem  ista 
sint  consilia  contra  pios  excogitata,  in  quibos  coro- 
prehendentur  impii,  latius  exponuntur  ab  bis  osque : 
Exsurge,  Domine  Deus^  exaltetur  manus  tua»  Prius 
enim  quasi  tempestas  permaxiroa  describitur  ^  ut 
quasi  periciitante  nave  Dominus  excitetur  per  haee 
verba  :  Exsurge^  Domine,  Nunc  videaraus  tempe- 
fttatum  flumina  flatibus  perversorum  consiliorum 


B  partim  jam  concitata,  pai  tim  adversus  Ecclesianv 
adhuc  concitanda.  Quasi  enim  ventus  contrarius  est 
illud,  quod  laudatur  peccator  in  desideriis  animtg 
suegf  et  iniquus  benedicitur.  Si  enim  in  desideriis 
pravis  peccator  argueretur,  et  iiiiquus  propter  ini- 
quitates  apertas  malediceretur  et  excommunicare* 
tur,  fortasse  humiliaretur  sicut  humiliatus  est  im- 
pius  Achab  redargutus  ab  Elia.  Nunc  auteni 

Vers.  5.  Quoniam  laudatur  peccator  in  desideriip 
anima  sic«,  et  iniquus  benedieitur,  Inde  est  quod- 
fiuctus  feri  maris  conlra  navem  Petro  commissanr 
despumantes  extolluntur.  Nam  ipse  impiorum  prae- 
cipuus  Antichristus,  vei  quilibel  minisier  ipsius  in- 
signis  toUitur  tanquam  sit  Deus,  quando  laudatur  in 
desideriis  animee  1««,  et  ipse  cum  sit  peccator^  qui 

^  deberet  Deum  sibi  placare  per  poenitentiam.  exacer- 
bavii  eom  per  impoenitentiam,  et  arroganliam;  hoc 
est  quod  sequitur  : 

Vers»  4.  Exacerbavit  Dominum  peccator,  Unde 
vero  apparet  exaeerbatum  esse  Dominum?  Inde 
sciKeet,  quod  secundum  multitudinem  ira  suw  non 
quceret  peccatorero  exacerbantem  se  illo  pastor,  qul 
requirit  ovem  errantem,  sed  non  exacerbantem  se« 
Peccator  vero  exacerbans  Deum,  et  provocans  con" 
tra  se  multitudinem  irae  Dei,  sic  privator  lumine 
veritatis,  ot  et  ipse  longe  sit  a  Deo,  et  Deus  longe 
sit  ab  eo  :  quia 

Vers.  5.  Non  est  Deus  in  conspeetu  ejus^  Deun? 
D  non  recognoscit :  Deum,  quasi  nusquam  sit,  con-* 
temnit.  Ideo  inqminatte  sunt  vice  iUius  in  omni  tem 
pore  vitae  suae,  vel  tn  omnt  tempore^  id  est  omnium 
temporinn  iniquitate.  Sicut  enim  super  JudaeoSf 
Christi  ac  discipulonHD  e)us  interleclores,  omni» 
sanguis  justus  venit  effusus  super  terram  a  sanguint 
Abel  justi  usque  ad  sanguinem  Zachariae  :  sic  super 
Antichristam  sanctis  omnibus  inimicum  venient  in* 
Quinationes    omnium     retroactorum;  temporum  , 


(37)  Hic  titulus  deestapud  Gerhohum. 


771 


CERIIOIII  PUiEPOSm  REICnERSPERG. 


m 


ei  idco  inquinatw  $unt   via:  iUiu$   in  omni  tem-  A  parationein.  Sed  ille  interficit  innocentem,  qui  au- 

ferens  ab  eo  innoccnliani  suain  facit  eum  noc6&- 
tem»  Ula  fuit  persecutio  tyrannorum  tempore  mar- 
tyrum,  ut  occiderentar  iioroines  regam  voluotati 
conseutire  nolentes.  Isu  est  persecutio  Autichristi» 
ut  occidantur  innocentes.  Quanquam  et  in  tempore 
raartyrum  fuerit  interfectio  innocentum  in  liis,  qui 
terrore  suppliciorum  negantes  Christum,  de  inno* 
centibus  facti  sunt  nocentes.  At  tamen  quoniaui 
Antichristus  magis  animas  quam  corpora  quaerii 
interQcere,  ad  hoc  sedere  dicitur  iit  taiu/m,  ic(  in- 
terficiat  innocentem, 

Yebs.  9.  Oculi  eju$  in  pauperem  respiciunt,  Vel 
quia  flngit  se  misericordem  ergc  qnemlibet  pauperem 
spiritu,  quia  tales  cum    non  valet  persequendo» 


vore. 

Auferunlur  judicia  tua  a  facie  eju$.  Putans  enim 
quml  tu  judex  vivoniro  et  mortuoruro,  nonjudices 
de  humanis  actibus  :  judicii  tui  non  frenabitur  ti- 
uiore ;  atque  ideo  sine  respectu  Domini  super  se 
dominaiitis  ipse,  lanquam  sit  summus,  omnium  mt- 
micorum  suorum  dominabitur^  partim  per  violentias, 
partira  per  artes  magicas  et  malas. 

Vers.  6.  Dixit  emm  ih  corde  $uo  :  Non  movebor 
dominando  a  generatione  in  generationem  $inemalo. 
Id  est  sine  maiis  artibus.  Iloc  dicit  tfi  corde.  Nam 
iu  ore  simulat  se  booum,  et  malisartibus  iniiuicuni : 
sicut  Saul  rex  impius  et  superbus  propler  compa- 
randam  sibi  faraam  bonam  simulavit  se  malis  arti- 


bus  inimicuro,  eradens  magos  et  ariolos  de  terra.  B  quasi  eorum  miseria!  miserendo  attrahit  sibi.  Vel 


Qui  taiuen  quain  fuerit  conlideiis  in  eisdem  pravis 
artibus,  per  hoc  patefecit,  quod  In  arcio  positus 
pythonissam  consuluit,  et  dc  vitulo  illius  come- 
&a{IReg,  ixviii,  8),qui  vilulus  creditur  daemoiiibus 
fuisse  imroolalns,  atque  ideo  pariler  et  arie  magica 
et  idoiolatria  inquinatus,  cum  se  per  mala  ista  putavit 
promovendiim  a  generatione  in  ^eit«raltofiem,crudeie 
odium  habens  contra  David  et  ejus  generationero, 
celerem  suae  dominationis  invenit  finem. 

Aiiter.  Dixit  in  corde  stco,  noit  movebor^  id  est  non 
liiquietalM)r,  sed  ero  a  generatione  in  generationem 
$ine  malo,  sine  infortunio,  sine  iuquietudine.  Ita  si* 
bimetipsi  prophetat,  etpromittit  prospera,  sed  Ec- 
clesiae  Dci  proniiltit,  ac  minatur  aspera  ille  homo 
peccali. 

Vers.  7.  Cuju$  maledictione  o$  plenum  e$t^  et 
amaritudine,  et  dolo,  0$  ipsius  contra  bonos  plenum 
est  maledictioney  quia  maledicit  eis,  et  male  loqui- 
tur  de  eis :  Et  amaritudive^  quia  minatur  eis  :  Et 
doloy  quia  iuterdum  btanditur  eis.  Sed  cum  sanctis 
blandilur,  tunc  licet  iu  Hngua  sonet  jucunda  pro» 
missio,  tamen  $ub  lingua^  id  est  in  corde  ipsius»  est 
labor  et  dolor^  quia  illud  cogitat,  qualiter  illis  labo- 
rcm  et  dolorem  inferat  :  laborem  aflligendo  ,  dolo- 
lorein  occidendo.  •  . 

Aliter.  Sub  lingua  eju$  labor  et  dolor,  Iloc  est, 
ita  periculosa  est  liugua  ejiis,  quod  labor  et  dolor 
sanctorum,  qui  est  in  cruciatu   corporum»  compa- 


etiam  re$piciunt  in  pauperem^  quia  intendunt  pau- 
pcrare  quemlibet  sibi  non  consentientem.  Dum  enim 
foris  oculi  ejus  vel  quasi  beuigne,  vel  revera     mali  - 
gne  ac  torve  respiciunt  in  pauperem^  ipse  per  malam 
intentionem  in$idiatur  in  ab^condito^  qua$i  leo  in 
$peluHca  $ua,  Prinia  persecutio  contra  Ecdesiam 
violenta  erat,  quando  martyres  agebantur  tormen- 
tis  ut  sacrificarent  idolis.  Aitera    fraudulenla  per 
haereticos  et     falsos  fratres.  Novissima  per  Aiiti  • 
christum  et  ejus  ministros  erit  pariter  et  fraudu- 
lenta  etviolenta.  Unde  ipse  Antichristus  compara- 
tur  ieoni  in$idianti  in  $pelunca,  Per  leonem  vis  : 
perspeiuncam  dolus  intelligitur.  Multi  tales  jam 
sub  nomine  regum,  vel  etiam  pontificum  pnecesse- 
runt,  qui  contra  Ecclesiae  puritatem  violentia  pari- 
ter,  et  fraudulentia  sua  nequiter  egerunt.   MuUi 
etiam  tales  adhuc  sequentur  usque  in  finem  saeculi. 
Sed  quis  eorum  sit  praecipuus  nomine  Antichristi 
speciaiiter  notatus,  curo  ex  tempore  apostolorum 
teste  Joanne  sint  Antichnsti  muiti,  penitus  ignora- 
tur,  donec  illustratione  Dominici  adventus   revele- 
tur  ille  iniquus,  c  quem  ipse  Dominus  Jesus  inter- 
ficiet  spiritu  oris  sui,  et  destruet  illustratione  ad- 
ventus  sui  (11  The$$.  ii,  8).  >  fieatus  est  pauper 
ilie,  qui  non  capitur  insidiis  ejus,  quibus  non  care- 
mus  nos,  in  quos  fines  saecuiorum  devenerunt,  quia 
quotidie  operando  mysteriuro  iniquitatis  tttsu/ialiir, 
ul  rapiat  pauperem.  Repetit  verburo  de  insidiis,  ut 


ratus  pessirose  ipsius  linguae,  $ub  lingua  eju$  est^  id  d  et  nos  magis  cautos  reddat,  et  intentionem  insi- 


est  minus  periculi  liabel  quam  Hngna  eju$^  cujus 
uoxia  dolositas  non  facile  deprehenditur  :  quia  cum 
mora  multa  praecogitat,  quam  astute  roalitiam 
buaro  exerceat.  Naro 

Vers.  8.  Sedet  in  iti$idii$  cum  divitibu$  in  occul^ 
ti$^  ut  interficiat  innocentem,  Sedet  cum  mora  per- 
li*actaii8  consilia,  in  in$idiii^  ut  latro,  ctim  divitibu$ 
ut  tyraiinus,  osteiitando  eos  quos  ipse  dilavit  :  iii 
ccculti$t  ut  non  facile  valeat  deprehendi  quid  inter 
ambigua  occulte  conquisita  sit  eligendura.  Iloc  to- 
tom  fQcit,  ut  interficiat  imocentemf  lioc  est  ut  faciat 
nocentem.  Aliud  est  enim  interficere  horoinem, 
aiiud  est  interficere  innocentem.  Nam  ille  interficit 
Iiominciu,  qui  corpus  torquet  usque  ad  animae  se- 


diantis  exponat,  quae  est  ut  rapiat  pauperem.  In  hoc 
autem  inlelligendus  est  rapere  pauperem^  dum  at» 
trahii  eum  ad  sui  perversi  priocipatus  cousensum. 
Quoroodo  atlrahitur  ? 

Vers.  10.  In  laqueo  $uo  ,  id  est  in  dolo  suo,  Tel 
in  sua  munificentia  dolosa  et  laqueosa,  humHiabit 
eum,  Sicut  enim  virginem  dicitur  humiliasse,  qui 
eam  corrupit,  sic  Antichristus  dicitur  pauperes 
humiliare,  quos  dolo  aut  munerilms  potuerii  cor* 
rumfiere.  Ciim  vero  uon  potuerit  eos  ita  corrumpe- 
re,  ut  pravitati  ejus  veiiut  consentire,  domiuium 
suae  crudelilatis  exercet  contra  eos.  In  qoo  tamen 
non  proficiet,  quia  cum  dominatus  fueril  pauperum. 
iucltnabit  u  et  cadet.  Inclinabit  se  in  otium   secu- 


775  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  ~  PARS  I.  —  PSAL.  X.  :U 

Tiialis.  Veram  cum  sic  iuciiiiatus  in  lecto  quietis  A  borare  iu  judicandomala  tot,  ct  tanta^  An  ideo  vidc$ 


pulat  80  requissccre,  repentino  interitu  cadet,  quia 
cum  ipse  ac  sui  complices  dixerint :  pax  et  securitas, 
muc  repeotinus  eis  superveniet  interilus,  et  nou 
effuji^ient.  Quod  illi  continget  iusto  continget  judicio. 
Vcjis  ii.  Dixil  enim  in  corde  $uo  :  Oblilu»  e$t 
Deu*  el  salvare  pauperes,  et  me  punire.  Avertit  fa- 
ciem  tttam,  ne  videat  me  vcl  illos  usque  m  fiuem 
saeculi.  Vel  quia  terra  est  ultimum  elementura  iu 
fine  mundan»  fabricae  quasi  pro  fundamento  posi- 
tum,  negat  Deum  videretn  /fu6m,  ita  ut  videal  res 
humanas,  quae  in  terra  tiunt,  in  quibus  niliil  agi- 
lur,  nisi  ordinante  ipso,  qui  omnia  videt.  Sed  quia 
ipsa  videns  omnia  non  videtur  ab  bominrbus,  boc 
secretum  iuter  occuUa  Filii  deputatur,  quod  soiis  ct 


et  sustines,  quia  considera*  laborem  tuuin  et  iram 
sive  dolorem  tuum,  nolens  in  tantum  laborare,  ut 
tradas  eo$  in  manus  tua$?  Manus  Dei  vocantur  ali- 
quando  angeli  apostalici.  Uiide  in  Job  dicit  Sat  in 
Doniino  :  t  Mltle  nianum  tuani,  et  taiige  os  cjus, 
et  cariiem  {Job  ii,  5).»  Hxc  dicendo  Satan  se  ipsum 
intellexit  nianum  Dei,  per  quam  vasa  roulta  fabrican- 
tur,  et  quaedamex  hisiimantur  ul  rulgeant,  qua^iam 
conteruntur  ut  intereant.  Unde  in  Isaia  malleus  terrce 
subnomineNabuchodonosor,  idest  Satan  dicilur  :  £t 
Dominus  de  illo  dicit :  i  Ego  creavi  fabrum  sufflan- 
tcm  prunas  (Isa,  liv,  16);  i  quia  ipso  velul  fabro, 
seu  maileo,  vel  etiam  sua  manu  Dominus  oinnip)- 
tens  utitiir  ad  fabricandum,  seu  conterenduni,  vel 


paucis  electis  revelatur  :  quibus  in  tot  periculorum  ^  etiam  limanduin  quodcunque  vas,  prout  ipse  inter 


leropestate  nihil  restat  iiisi  Christum  precibus  ex- 
eitare»  qui  solus  potest  inala  tanta  sedare  inipe- 
rando  ventis  et  mari,  ut  flat  tranquillitas  magna 
iUatth.  viii,  26).  Unde  sequitur  : 

Vers»  12.  Exturge^  Domine^  cito  excita,  et  mani- 
fASta  potentiam  tuam.  Exaltetur  manus  tua,  iit  for- 
tius  percutiat,  coruuaque  peccatorum  confringat, 
et  pauperes  eripiat.  Ne  obliviscaris  pauperum^  sicut 
mali  putant,  qui  dicuni ;  c  Avertit  faciem  suam, 
ne  videat  in  flnem  (Psal.  lxxiv,  il).  i  Jam  vero  de 
SU9  orationis  exauditione  certus  insultat  impiis 
Deum  irritantibus.  Uoc  est  quod  sequitur  : 

Vers  15.   Ut  quid  irritavit  impius  Deum  ?  Quid 


noscit  quid  cuique  vasi  conveniat.  Cuin  boc  ita 
sit,  nunquid,  o  Doinine,  qui  habcs  aiigelos  bonos 
quasi  manum  dexteram,  et  angeios  malos  quasi  ina- 
num  sinistram,  tibi  est  laboriosuin  ?  aut  nunquid 
videns  iniinicos  tuos  muUipIicatos,in  hoc  laborem  et 
dolorem  tibi  esse  consideras,  ut  tradas  eos  in  ma- 
nus  tuas  ?  ut  tradas  eos  angelis  tortoribiis  in  inter- 
ituin  carnis,  ut  spiiitus  salvus  sit  in  die  judicii? 
Nunquid  tibi  laboriosum  est  miltere  in  eos  iram 
indignatioois  luae,  indignationem,  et  irain,  et  ti  ibu- 
lationem,  immissionem  per  angelos  inaios,  ut  aut 
ilii  emendentur ;  aut  si  emendari  noluerint  iEgyplii 
cum  suo  Pharaone,  ctim  Antichristo  scilicet  flagcl- 


ei  profuiti  irritasse  Deum  ?  Quem  revera  irriUvit,  q  ^al»»  ^SillGttk  llberentur  Hebraei,  id  est  veri  Christlani? 


iiou  tani  in  eo  quod  peccavit,  quam  in  eo  quod 
suis  peccatis  impunitatem  promisit  ex  Dei  negli- 
geutia,  quem  putavit  nou  curare  facta  humana. 
Dixit  enim  in  corde  stto,  hoc  sciiicet :  Deus  tton  re- 
^iret  facta  singula  vel  bona,  vel  mala.  Hoc  ille 
dixit  cogitanstenonvidere  occulta  sua.  Sed  tu,  Deus, 

Vers.  14.  Vides  ut  tradas ,  id  est  qualiter 
iradas  eos^  id  est  AntichriAtum,  et  suos  complices 
%n  mauus  tuas,  id  est  in  vindictas  tuas.  Hoc  vides, 
et  ad  judicium  te  prasparas  :  Quoniam  tu  laborem 
et  dolorem  consideras*  Illum  videlicet  laborem  et 
dolorem  de  quo  supra  dictum  est :  Sub  lingua  ejus 
labor  et  dolor. 

Aliter  Augustinus  :  i  Solent,  inquit,  homines  non 


Absit  hoc  a  te,  Deus  exercituum,  qui  habes  mnltos 
exercitus  angelorum,  quasi  manum  validam»  ut 
quasi  rem  tibi  laboriosam  praetermitt^^s,  aut  in  lon- 
gum  difleras  vindicare  pauperum  tuorum  injurias 
et  oppressiones !  Regem  ililgypti  Pharaonem  domui- 
sti  per  quosdam  tuos  exercitus  tuae  voluntati  faiuu- 
lantes,  videlicet  per  exercitus  uon  Icoiium,  aut  ur- 
sorum,  sed  muscarum,  cyniphum,  locuslarum,  bru- 
chorum,  et  vesicarum  turgentium.  Neque  hoc  fa- 
ciendo  laborasti,  sed  solo  verbo  id  factum  est,  quia 
tuus  famulus  Moyses  <  dixit,  et  venit  locusta,  et 
bruchus,  cujus  non  eral  numerus  (PsaL  civ,  34).  > 
Atque  hoc  tali  exercitu  rex  magnus  cum  suo  exer- 
citu  est  flagellatus,  tandemque  undis  libi  fainulaDti- 


sumere  vindicUs  ,  timentes    laborare  vel  irasci,  D  bus  in  mari  Rubro  est  mei-sus,  et  populus  tuus  est 


quod  sentientes  alii  audacius  peccant  in  eos.  Sic 
iste  impius  dixit  in  corde  suo  de  Deo  :  Deus  noii 
requiret,  quia  non  posset  tot  et  tanla  punire,  quin 
laboraret  et  irascerctur,  et  sic  dolore  pariter  et  labore 
faligaretur.  >  Quod  quia  videtur  ita  esse,  dum  Dcus 
taodiu  sustinet  maia,  convertit  se  Propheta  ad 
Deum,  quasiconveiiiat  eum  super  hoc  <  Eget  autem 
beiisus  iste  prouuutiatione,  in  qua  si  erratiim  fuerit 
obscuratur  (38).  <  Ait  ergo :  0  Domine,  impius  dicit  in 
corde  suo  :  Deus  non  reqmret.  Et  ego  dico  :  Videsne 
solummodo,  et  non  requires,  aut  judicabis  illa  quse 
£adt,  propter  hoc  quod  tibi  imponilur,  noUe  te  la- 


liberatus.  Herodes  quoque,  cum  scaturirct  vermi- 
bus,  ipso  exercitu  vermium  superatus  est,  et  humi- 
liatus,  ut  se  mortalem  cognosceret,  laudesque  di- 
vinas  a  popu)o  stulto  sibi  acclamatas  taudeni  repu** 
diaret.  Nunquid,  o  Deus  exercituum,  cui  sic  famu- 
lantur  exercitus  iunumeri,  tu  laborem  et  dolorem 
consideras^  ut  tradas  eos  in  manus  tuas  ?  Captivala 
quondam  arca  tua  iuimicos  tuos  percussisti  in  po- 
steriora,  et  agris  eorum  ebuilientibus  mures,  per 
ipsonim  murium  exercitus  tu,Deus  exercituumiper- 
fecisti  contra  eosgioriosum  triumphum.  Absilergo, 
tibi  esse  laborem^  ut  vindices  libi  dcrelictum  queiu- 


(38)  S.  August.  Eoarr.  in  psai.  ix  ad  hunc  loct 


m 


GKRnOHI  PRiClPOSITI  RElCnERSPERG. 


776 


libet  pauperem,  qui  pneter  te  non  haberet  prote-  A     I^i  o^rtc  sic  erit.  Quaretur  peceaium  UHui,  et  peo 


gentem !  Nam  iii  afniciionihus  divitum  consolatores 
inuiti  ,  sed  soli  tibi  deretictus  est  pauper^  qui  pro- 
ptcr  le  dcrelinquens  omnia,  factus  est  pauper,  et  ita 
pnuper,  ut  sit  orphanus  ac  piipillus,  cui  mundus 
pater  est  mortuus,  quia  paternas  ac  maternas  con- 
solationes  in  mundo  iion  invenit,  quem  propter  tc 
mundus  odio  babet.  Huic  tali  pauperi,  tali  orphano^ 
tali  piipillo  (II  eris  adjutor. 

Igitur  noli  ultra  modum  judicia  tua  differre,  cui 
subest,  cum  volueris,  posse.  Gui  famulatur  orbis 
lerrarum  pugnans  pro  te  contra  insensatos.  Noli, 
noli  tuos  pauperes  auxiiio  et  solatio  tuo  destituere, 
ne  forte  paupertate,  ac  desolatione  cogente»  cum 
vident  abominaiionem  desolationis  contra  se  stan- 


cato  diligenter  exquisito,  ipse  peccator  non  tiiMiii^ 
tur,  Iquoniam  vel  conversus  desinet  esse  peccttor« 
vel  damnatus  in  suse  damnationis  altitudine  fMNi 
invenietur  amplius.  Licet  euim  ipse  Anlicbristus- 
omnino  perdendus,  nec  per  veram  poenitentiam  con- 
vertendus  credatur  :  lamen  de  ipsius  complicibos 
roagna  pars  convertetur,  et  in  suis  pcccatis  non  t»- 
venietur. 

Aliter.  Quoniam  dum  superbit  impius,  mcendl^ 
tur  pauper,  et  per  boc  purificatur,  quflerctur  pe^ 
catum  illius,  an  sit  adbuc  necessarium  ad  purgan* 
dos  bonos.  Quibus  omnibus  tono  purgatis,  non  inve^ 
nietur  ipsum  peccatum  necessarium  ad  purgandot 
bonos ;  sicut  quando  ferrum  e«t  planum,  non  esi 


tem,  id  est  perseverantem  in  loco  sancto,  prind-     necessaria  lima.  Hoc  ergo  solum  restat,  ut  de  me- 


pante  videlicet  non  consoiatore,  sed  Ecclesiarum  et 
pauperum  desolatorein  locosancto,  ne,  inquam,  tali 
desolatione  cogente  pauperes  tui  frangantur,  et  ini- 
inicis  tuis  et  suis  nimium  supplicare  cogantur.  Fe- 
stina  in  adjutorium  eorum,  et 

Vebs.  15.  Contere  brachium^  id  est  fortitudinem, 
peccatoris  et  maligni,  Peccatoris  dico,  propter  ini- 
quam  violentiam.  Maligni  propter  dolum.  Vel  pec- 
catoris  in  se  ,  maligni  in  alios.  Vel  peccatoris  in 
actu  peccandi,  maligni  in  affectu  perseverandi. 
Fuit  Petrus  apostolus  ad  horain  peccator,  et  Ghristi 
negator,  sed  non  fuit  peccator  nialignus.  Unde  non 
est  brachium  ejus  contritum,  sed  per  veram  poeni- 


dio  liat,  nec  in  medio  Ecdesiae  inveniatur,  sed  io 
carcerem  promeritse  damnationis  retrosus  ita  sit, 
quasi  non  sit  :  justo  nimimm  judicio,  quia  ipse 
Ghristum  voluit  esse  quasi  non  esset,  sic  volens  in 
Ecclesia  regnare,  quasi  destructo  regno  Ghristi  re- 
gnum  ipsius  deberet  in  aHemum  perseverare.  Quod 
longe  aliter  eveniet.  Nam  ipse  Antichristus  est  be- 
stia,  quae  fuit,  et  non  est.  Ghristus  autem  est  Re\ 
omnium  saeculonim,  cujus  regnum  et  imperium 
sine  initio  erat,  et  sine  iine  permanet.  Unde  se^ 
quilur  : 

Vers.  16.  Dominus  regnabit  in  cBternum,  et  in  sm-- 
cuium  sceculi.  Regnabit  in  asternum^  quia  regnum 


tentiam    ita     conHrmaium  ,    ut    eidem    brachio  q  ejus  prlncipio  et  fine  caret.  Sed  quia  regnum  ejus 


porup  inferi  non  praevaleanl  {Matth.  tvi,  18).  Judas 
▼ero  mercator  pessimus,  peccator  fuit  malignus. 
Unde  jure  contritus  et  confractus  crepuit  medius, 
et  diffiisa  sunt  i  in  terra  f  omnia  viscera  ejus 
{Act.  I,  18).  >  Ita,  o  Deus!  parce  quidempecca- 
tori  non  maligno  :  sed  contere  brachium  peccatoris 
maligni. 

Ecce  oravi,  et  non  Incassum  preces  fudi !  Nara 
Deo  volente,  ac  preces  pauperum  suorum  exau- 
diente,  judicium,  quod  op(o,  non  differetur.  Sed 
quceretur  peccatum  illius  judiciaria  examinatione. 
Quwretur  quod,  et  quale,  et  quantum  sit  peccatum 
illius,  ut  de  illo  judicetur.  Et  ita  impius  judicatus 
non  invenietur.  Sic  factum  est  olim,  quando  Pharao 


nondum  dare  apparet,  nondum  positis  omnilms 
inimicis  ejus  in  imo,  ut  sint  scabellum  pedum  ^us, 
regnabit  manifeste  in  swculum^  quod  subsecutivam 
est  stBculi  prae^tis,  in  quo  saecolo  saeculi  subjace- 
bunt  illi  omnes  ipsius  inimici  scabellum  pedum  ejot 
effecti. 

Sed  Tos  gentes,  Antichristi  complices,  peribitis  de 
terra  iltius^  quae  est  terra  viventium,  quoniam 
panperes  et  mites  babebunt  eam  {Matth.  v,  4), 
quia 

Vers.  17.  Desiderium  ipsorum  pauperum^  quo 
cupiebant  diem  Domini,  exaudivit  Dominus^  pretpa* 
rationem  cordis  eorum  audivit  auris  tna,  id  est  cor 
paratum  servire  tibi  audivit  auris  tna,  id  est  poten- 


judicatus,  nec  ad  sepuUuram  inventus  est.  Sic  im-  0  tia  tua.  Hoc  est  autem  desiderium  pauperum,  ut  ad 


pia  Jezabel  de  alto  praecipitata,  cum  prsecipiente 
Jehu  fuisset  quaesita,  non  est  inventa  :  summas 
manuum,  et  calvariam  canifous  eam  devorantibos 
residuum  invenerunt,  sed  ipsam  non  invenerunt. 
Sic  in  senatu  Romano,  licet  gentilitatis  errore  ad- 
huc  implicito,  quaesitum  est  peccatum  Neronis,  et 
ipse  non  inventus,  quia,  ut  fertur,  cum  se  audisset 
a  senatu  jiidicatum  et  daninatum,  qui  prius  time- 
datur  ab  omnibus,  ipse  timens  omnes  ad  siivarum 
latebras  fugit,  et  ultra  non  comparuit,  quia  periit 
aive  a  lupis  dovoratus,  sive,  ut  quidam  putant,  fame 
interemptus.  Similitcr  ilaque,  o  Deus !  Contere  bra' 
chium  Antichristi :  quaeratur  peccatum  iliiust  et  non 
inveniatur. 


victoriam  perveniat  judicium  tuum,  Deus  judex  ju* 
ste,  cujus  justiliae  ac  misericordise  competit 

Vers.  ^S.]Judicare  pupiUo  et  humHi,ut  non  ajh' 
ponat  ultra  magnificare  se  homo  super  terram.  Prin- 
cipalis  pupillus  fuit  in  hoc  mundo  Jesus  Ghristus 
Fllius  tuus,  habens  in  terra  matrem  sine  Patre,  sic* 
ut  in  cobIo  te  Patrem  habuit  sine  matre.  Huic  tali 
pupiUo  in  conspectu  Matris  flageilato,  colaphizato, 
ac  morte  turpissima  condemnato,  judicium  quaeri* 
tiir,  ut  videlicet  justo  judicio  a  te  Patre  judex  vivo- 
rum  et  mortuorum  constitutus  appareat  juste  judi» 
cans,  qui  est  judicatus  injuste.  Sic,Pater  juste,quea 
mundus  non  cognovit,  Filio  tuo,  in  hoc  mundo  pu- 
pillo,  judicium  poslulamus,  ut  roater  ejos,  eadcm- 


777  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS I.  -  PSAL.  IX.  77S 

que  sponsa  ipsius  Ecdesia,  quae  iUum  quasi  pupil- ^     Passus  est  enim  primo  ilios  mlnistros  mortis^ 


limi  humilem  patre  carentem  dolet  extoredatum» 
imo  a  malis  colonis  extra  vineam  sibi  liaereditariam 
projectum,  et  interfectum,  ipsa  eum  videat  resusci- 
talum,  vidensque,  ac  tenens  illum  secuudum  muiti- 
tndinem  dolorum  in  corde  suo  consolationibus  co- 
piosis  Ifttificet. 

Multitndo  dolorum  fUit  in  corde  DomiiuB  nostrae 
saDct»  Mariae,  cum  Filium  suum  dilectissimum  in 
hoc  mundo  pupillum,  et  humilem  yidit  crucifixum  : 
ststbat  enim  juxta  crucem  cum  discipulo  dilecto. 
Sed  tristitia  ejus  versa  est  in  gaudium,  quando  eum 
vidit  gloria,  et  bonore  de  triumpho  mortis  coron^^ 
lum.  Sic  nimirum  bene  judicatum  est  fmpillo^  et 
Anmt/i,  quando  mater  ejus  et  di&cipuli  pro  illius 


c  qui  quaerebant  animam  pueri  (Matth.  ii),  t  qul 
propter  ipsum  interficiendum  pueros  roultos  occi- 
derunt  Herode  jubente,  cujus  lilius  Herodes  in  n^ 
ccm  ipsius  Ghristi  consensit  complendo  mensuram 
patrum  suorum.  Unde  super  eos  justo  judicio  venil 
omnis  sanguis  justus,  qui  eff\jsus  erat,  a  sanguine 
Abel  justi  usque  ad  sanguinem  Zachariae.  Talis  pas- 
sio  Chrisli  iii  morte  innocentiura  inchoata,  sed  in 
morte  ipsius  est  consummata.  i  Cum  euim  acce  • 
pisset  Jesus  acetum  dixit  :  Consummatum  est,  et 
inclinato  capite  tradidit  spiritum  {Joan.  xix,  30).  i 
Tunc  stabant  juxta  crucem  Jesu  roater  cjus,  el 
Joannes,  hoc  habentes  desideriuro,  ut  Dcus  Pater 
judicaret  pupillo  tt  humiH  suspenso  in  cruce.  Et  de- 


exhaeredatione  ac  morte  contristati  plene  sunt  laeti-  B  fidcrium  pauperum  illorum  exaudivit  DominuB,  Nam 


ficati.  Qui  enim  putabatur  exhaeredatus,  ipse  con- 
flrmata  sibi  haereditate  post  re&urrectionem  dixit : 
€  Data  est  mihi  omnis  potestas  in  coelo,  et  in  terra 
(Matth,  XXVIII,  18).  i  Quasi  diceret  :  Inimici  mci 
suspendentes  me  in  cruce  coelo,  terra  (quantum 
in  ipsis  erat)  me  privaverunt,  dum  me  pupillum 
huroilem  injuste  judicaverunt.  Sed  juste  judicante 
mihi  Deo  meo,  Patre  meo,  i  data  est  mihl  om- 
nis  potestas  in  coelo,  et  in  terra,  t  ita  c  ut  non 
apponat  ultra  magnificare  se  homo  super  terram 
(ibid.).  I 

Homo  Pilatos  magnificavil  ie  tuper  terram,  quia 
lerra  mea  caro  mea  data  erat  in  manus  iropii,  unde 
magnificando  se  dixit  ad  me  :  i  Nescis,  quia  pote- 
statem  habeo  dimittere  te,  et  potestatem  habeo  cru- 
cifigere  te?  •  {Job  xix,  10.)  Sed  morte,  per  victo- 
riam  resurrectionis,  triumphata  non  apposuit  ultra 
magnificareuhomo  Pilatusvel  J udaeus  stiper /erram, 
Id  cst  carnem  mearo,  quia  data  est  roihi  omnis  po- 
lestas  in  coelo  super  angelos,  in  terra  super  homi- 
nes.  Tunc  discipulorum  pauperum  desiderio  satis- 
factuin  est,  quia  bene  judicatum  est  pupillo,  et  hu- 
mili,  ut  non  apponal  ultra  magnificare  te  homo  su- 
per  terram^  nimis  exaltalam  super  omnes  coelos, 
<|uando  Christus,  qui  usque  ad  mortem  se  huroi- 
liando  descendit,  ipse  etiam  ascendit  super  oroiies 
CQ^os,  ut  adimpleret  oronia. 

Sed  quia  titulus  psalmi  hujus  est  in  Finem  pro 
cccuttit  Ff7ti,  passio  vero  ejus,  quia  in  cariie  pas- 
8US  est,  fuit  aperla  passio  :  de  occullis  ejusdem  filii 
passionibus  prolongatis  in  finem,  quibus  crucifigi- 
tur  Christus  in  suis  merobris  usquc  in  finero  sae- 
ciili,  videtur  aliquid  diceiiduro,  ut  agnoscatur  desi- 
derium  pauperum^  de  Ulibus  passionibus  judicium 
et  consolationes  desiderantium.  Qqae  passus  est 
Christus  in  sua  persona,  textus  Evangeliorum  con- 
linet;  sed  quae  passus  est,  et  patitur  in  suis  roem- 
brfe,  quis  enarrare,  quis  conscribere  valeal?  Verum- 
tamen  sumroatiro  adjuvante  ipso  conabirour  per- 
siringere  sacraroentum  passiouis  suae  tripartitae, 
quam  ipse  primitus  in  se,  deinde  qnasi  reliquias 
assi  piscis  ejusdem  trimodae  passionis  calicem  trans« 
misit  Ccclesi»  suae. 

Patrol.  CXCIII. 


€  ecce  velum  templi  scissum  est,  et  terra  mota  est, 
et  petrae  scissae  sunt,  et  monumenta  aperta  suni 
(Matth.  XX VII,  51),  i  et  tenebrae  a  sexta  hora  us- 
que  in  horam  nonam  in  universo  roundo  roanentes 
mortuo  Christo  recesserunt.  Quibus  roiraculis  visis 
non  apposuit  ultra  homo  camifex  magnipcare  se  sic- 
per  terrenaro  Christi  substantiam  claroante  cento- 
rione  :  i  Vere  Filius  Dei  erat  iste  (ibid,  54).  i  Mi- 
lites  quoque  sepulcn  ejus  cugUnles  non  poterant  se 
magnificare  super  banc  terram^  quia  fulgureo  angeli 
aspectu  pariterque  terrae  rootu  desursum,  et  deor- 
sum  territi  €  facti  suiit  velut  roortui  (ibid.  xxviii, 
A).  I  Sic  nimirum  juste  judicatum  est  pupillo  et  hu- 
mili  propter  pupillos  et  hiimiles  niortuo  et  sepulto  : 

^  Ut  non  apponeret  magnificare  te  homo  tuper  ter-' 
ram  ad  tempus  in  manus  impiorum  traditam,  in 
quantum  ipse  voluit,  qui  roari  vectem  ct  ostia  po- 
suit,  et  disit :  i  Hucusque  vcnies,  et  hic  confringes 
tumentes  fluctus  tuos  (Job  xxxviii,  II).  i  Non  ergo 
se  roarina  iropietatis  procella  ultra  exaltare  vcl  mw 
gnificare  super  terram  potuit,  quaro  illc  dcslinavii, 
qiii  calicero  passionis  suae,  ac  suorum  fecit  mcnsu- 
rabilem,  et  lolerabilem  (/  Cor.  x,  15).  Si  enim  Me" 
lis  est  Deus,  qui  non  patitur  suos  teutari  supra  id 
quod  possunt,  sed  faciet  cum  tentalione  etiam  pro- 
ventum,  ut  possent  sustinere,  multo  roagis  est  crc- 
denduni  in  sua  propria  passione  illum  sic  roensu- 
rasse  vires  roatris,  et  discipulorum  suoruro,  ut  pos- 

l>  sent  sustinere  consolante  illos  et  niiraculorum 
ostensione  et  cito  maturata  resurrectione,  qua  ille 
pupiilus  humilis  agnitus  est  esse  altissimus  Filius 
altissimi  Patris. 

Passus  est  etiam  idem  pupilliis,  et  humilis  falsos 
testes  verborum  ipsius  depravatores,  quorum  pri- 
mi  fuerunt  contribules  ejus,  qui  ejus  doctrinam 
subsannaverunt  pro  eo,  quod  roatrem,  et  cognatos 
ejus  cognoverunt.  Novissimi  fucrunt  illi,  de  quibus 
in  Evangclio  scribitur :  £t  i  cum  muUi  falsi  tesles 
accessisscnt,  novissime  i  accesserunt  <  duo  falsi 
testcs  diccntes  :  Hic  dixit  :  Possuro  destruere  tem- 
plum,  et  post  tridunm  reaedificare  (Matth.  xxvi,  60, 
et  seq.).  i  —  f  Etnon  erat  conveniens  testiroonium  i 
eorum  (Marc.  xiv,  59).  Neque  enim  ille  sic  dixeral« 

25 


779 
led  ; 


GKRHOHI  PRiCPOSlTI  REIGHERSPERG. 


7S0 


€  Solvile,  I  inquit,  €  teniplum,  e(  ego  iu  tri-  x  oblatione,  in  trium  solemnitatam  eelebratione  obe- 


bus  diebus  excitabo  illud  {Joun.  ii,  19).  i  Ipse  quo- 
que  ut  falsus  testis  est  punitus  :  quia  Patrem  suum 
dicebat  Deum,  nec  receptum  est  ab  eo  illud  verita- 
lis  yerum  testimonium,  sed  receptum  est  eorum 
falsum  teslimonium,  qui  dixerunt  eum  seduclo- 
rem,  malefactorem.  i  Si  non  esset,  >  inquiunt, 
c  hic  malefactor,  non  tibi  tradidissemus  eum  (Joan, 
xviii,  30).  >  Sicut  igitur  carniflces  primus,  et  se- 
cundus  Herodes,  atque  Pilatus  cum  suis  cooperato- 
ribus  Judaeis,  atquemilitibusGbristum  crucifigenti- 
btis  compleverunt  mensuram  carnificum,  atque  la- 
nlsiarum,  interficiendo  in  Gbristo  corpus  visibile  : 
sic  falsi  testes  praenotati  compleverunt  mensuram 
falsitatis  et  mendaciorum  proferendo,  et  persua- 


dieiiter  senravit.  Nov«  quoque  legis,  cujus  lator 
ipse  est,  in  bc  sacramenta  suscepit  baptizatus  in 
Jordane.  Multo  vero  magis  eadem  sacranienta  con- 
firmavit  in  sua  passione,  resurrectione,  et  ascen- 
sione.  Pharisaei  autem,  ait  Evangelista,  consiliuni 
Dei  spreverunt,  in  eo  videlicet,  quod  baptisiDuni 
neque  Joannis,  neque  Ghristi  receperunt.  Sed  el  illi 
consilium  Dei  spreverunt,  qui  coutra  sacramentam 
corporis,  et  sanguinis  ejus  rourmuraverunt  litigan- 
tes  atque  diceutes  :  €  Quomodo  potest  bic  nobig 
caruem  suam  darc  ad  manducaiidum,  et  sangui- 
nem  suum  ad  bibendum?  >  (Joan.  vi,  53.)  Et  hi  ta- 
les  cum  prius  viderentur  esse  de  numero  discipulo- 
rum,  tamen  abierunt  relrorsum  dicenles  :  i  Dunift 


dendof  alsum  testimoniumcontraGhristum  Dei,  Ver-  B  est  bic  sermo,quis  potest  eum  audire?  (ibid.  v,  6.) 


bum  aeternum,  de  quo  dicitur :  <  !n  principio  erat 
Verbum  (Joan.  i,  I).  >  Hoc  Verbum  caro  factum 
non  est  falsificatum,  sicut  voluerunt  isti  falsi  testes:  - 
imo  permansit  ac  permanet  verum.  Unde  aicut 
Christus,  licet  occisus,  adhuc  vivit,  sic  licetfalso  te- 
sttmonio  confutatus  adhuc  permanet  venx  et  veri- 
las  juxta  istud  :  <  In  aeternum,  Domine,  permanet 
Verbum  tuum  in  coelo,  >  in  ssculum  saeculi  <  Veri- 
tas  tua  (Psal.  cxvm,  89).  >  Sed  quia  haec  gemina 
carniticutn  et  falsorum  testium  tortura,  Ghristo  il- 
lata,  per  ipsius  resurrectionem,  perque  resurgentis 
manifcstationem  in  multis  argumentis  veritatis  per 
dics  quadraginta  sic  est  cassala,  ut  Christus  et  vi- 
vus,  et  verus,  ac  fidelis  testis  credatur,  ita  ul  non 
apponat  uUra  magni/icare  se  homo  cariiifex  super 
terram,  ad  coelos  in  Ghristo  exaltatam,  nec  etiam 
apponat  ultra  magnificare  se  homo  falsiloquus  super 
terram^  scilicct  super  veritatem  solidam  coeiis  enar- 
rantibus  in  mundo  creditam  :  de  occultis  ejusdem 
filii  passionibus  juxta  hiijus  psalmi  tiiulum  diceii- 
diim  est  aliquid.  Nam  praedictse  duae  passiones  a  car- 
nificibus,  et  falsis  testibus  Ghristo  illatae  manifestae 
Tuerunt,  quibus  inimici  vitam  mortificare,  verita- 
tem  falsificare  voluerunt,  sed  non  praevaluerunt. 

Est  autem  Ghristus  via^  veritas  et  vita  (Joan.  xiv, 
6).  Via  in  exemplis  et  sacramentis.  Veritas  in  doclri- 
na  et  promissis.  Vita  in  praemiis  geminis  geminarum 
slolarum,  videlicet  corporis,  et  aiiimae.  Ipsum  ergo 


Multo  vero  amplius  consilium  Dei  sprevit  iropius 
Judas,  qui  in  ccena  Domini,  sacramentotenus  pedes 
abiutus,  totus  permausit  lutosus,  longe  a  namero 
eorum  seclusus,  de  quibus  ipse  Ghristus  inabi  dixit : 

<  Qui  lot\!S  est,  nou  indiget,  nisi  ut  pedes  iavet,  sed 
est  mundus  totus.  Et  \os,  >  inquit,  <  mundi  estis, 
sed  non  omnes  (Joan.  xiii,  10).  >  Hic  tu  Judas  mer- 
cator  pessime,  hjpocriu  nequam,  fuisti  noUtus,  in 
imrounditia  tua  permanens  etiam  iiiter  sacramenta 
eroundationis  ct  purificationis.  Tu  panem  Domini 
manducasti,  sed  panem  Dominum  longe  a  te  alie- 
iiasti.  Tu  ablutionem  pedum  suscepisti,  sed  juxta 
iliud :  <Qui  in  sordibus  est,  sordescat  adhuc  (Apoc. 

,  X3L1I,  11),  >  in  sordibus  tuis  permansisti.  Atque  uti* 
'  nam  tu  solus  in  sordibus  tuis  permansisses,  nec 
eas  ad  posteros  tuos  transmisisses  ?  Nunc  autem 
videmus,  et  doiemus  mercatores  pessimos,  hypocri* 
tas,  hsereticos,  et  Simoniacos  divinis  interesse  sa- 
cramentis,  nec  tamen  purgari  a  suis  immunditiis.  Et 
quidem  sacramenta  veriutis  et  vitae  via  sunt  ad  ipsam 
vium,  et  veriutem,  quianullus  transibit  ad  tenram 
promissionis,  nisiper  mare  Rubrum  sacri  baptisroatis* 
nulius  in  deserto  hujus  mundi  vivus  ad  vium  tendit 
aeternam ,  nisi  panem  angelorum  habeat  viaticum , 
quemquisumerenoncurat,  ipseChristuininsuo  sa- 
cramento  conculcat.  Qui  autem  indigne  sumit,  ipse 

<  reu5  corporis  et  sanguinis  Domini  (/  Cor.  xi,  ^7)  > 
ipsum  corpus  Domini  potius  (quantum  in  ipso  est)  ra- 


Ghrislum  vitam  persecuti  sunt  interfectores.  Ipsum  D  pitmorecanumquibusnonest  sanctum  Domini  com- 


Veriuiem  persecuti  sunt  falsi  testes.  Ipsum  viam 
persecuti  sunt  exemplorum  ejus  contemptores,  et 
sacramentorum  ejus  conculcatores.  Et  liaec  tertia 
passio  in  occuUis  Filii  fuit,  quam  nunc  latius  pro- 
scquimur,  quia  de  occuUis  FiUi  Psalmus  iste  agit. 
Nolum  est  ex  evangelica  traditione,  quia  usque  ad 
annum  aeutis  tricesimum  Christus  in  privaU  conver- 
satione  subditus  erat  parentibus,  et  legalibus  coii- 
stituti^nibus,  dans  formam,  praeostendens  viam  bu- 
militatis,  qua  debeat  homo  peccator  subdi  patribus, 
et  sacramenUlibus  legis  divinas  coostitutiohibus, 
cum  Deus  factus  honio  sine  peccato,  Umen  suis 
parentibus  obeilientiam  exhibuit,  et  sacranienU  le- 
gis  antiquae  in  circuintisione,   in  sui  ad  tcmplum 


mittendum,quamvis  illud  accipiat  more  fidelium,  qui 
corpus  Ghristiaccipiuul  omni  acccpiione  dignum  il- 
lud  judicantes,  et  manducando  Ghristi  coipus  fiuut 
Ghrisli  corpus  :  fiunt,  quod  accipiunt,  quia  non 
vane  ipsum  dicentem  audiunt :  «  Accipite,  et  come- 
dite :  Hoc  cst  corpus  meum.  Accipite,  et  bibite  : 
Hic  est  sanguis  meus  (Matth.  xxvi,  26).  i  Accipite^ 
inquit,  id  est  omni  acceptione  dignum  judicate, 
ac  proinde  cum  veneratione  manducate^  et  bibtte  sa- 
cramentum,  quod  vobis  est  via,  seu  viaticum  ad 
veriutem  et  vitam.  Sicut  ergo  Christos  honoratur 
a  fidelibus  in  suis  sacramentis,  isU  sino  dubio  ipse 
coiiculcatur  et  patitur  ab  impiis  in  ejusJem  sacra- 
mentis,  quorom  pessimus  fuit  Judas  mercator,  pri- 


7M  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  IX.  m 

simus  conlemptor  Chrisii  sacranienloruin,  in  quibus  A  potenlem  Fiiium,  consequitur  necessario,  ut  et  Pa- 
ipse,  quantum  In  ipso  erat,  occidit  Cbristum,  dum 


in  ablutione  pedum  suorum  nec  est  mundatus,  nec 
ad  hamilitatem  provocatus,  dumdemauu  Domini 
buccellam  acciptens,  bonum  non  bene  sumendo  in- 
tra  convivium  vitae  mortuus  permansit,  imo  mor- 
tuus  exivit,  vel  potius  quasi  morticinum  cadaver  ac 
foetidtiro  foras  projeclus  est.  Nam  continuo  post 
bticcellam  introivii  in  illum  Satanas  mortis  praepo- 
situs,  per  quem  usque  ad  iaqueum  est  agitatus, 
morte  condigna  peremptus,  qui  sacramcuta  vitie, 
qiinntum  in  ipso  fuit,  cassavit,  in  quibus  ipsi  Chri- 
sto  passiones  multas  intulit  manifeste  illi  adhu!- 
rendo,  sed  in  occuitis  exempla  et  sacramenta  ip- 
sius  contemnendo,  etquantuminipsofuitcassando. 

Sic  ipse  Christus  tripliciler  passus,  a  carnllici- 
bus,  a  falsis  testibus,  a  sacramebtorum  suorum 
contemptoribus,  ipse,  inquam,  Christus  piscis  tri- 
pliciter  assus  reliquias  de  hac  triplici  assatura  sua 
dedit  suis  discipulis,  et  iu  his  toti  £cclesij£  suae, 
qaae  est  corpus  ejus. 

Ila*c  iuque  complantata  sirailitudini  passionis 
Christi  passa  est  innumera  tormenta  carniflcum  a 
tempore  Neroiiis,  qui  primus  universalem  Ecclesiae 
iiidixit  persecutionem  usque  ad  imperatoris  Con- 
stanliiii  couversionem.  Cujusin  tempore  abundante 
per  omnesEcclesiastranquillitate  ac  pace,  dum  incre- 
patis  a  Christo  ventis,  et  mari  facta  esset  tranquillitas 
magna,  dum  dicerent:  pax  et  securitas,  tunc  repenti- 


trem  ncgetnegando  illum  ejusFiliuin,  de  quo  ipse 
testatus  est :  i  llic  esl  Filius  meus  dilcctus,  in  quo 
mihi  complacui  (Matth.  xvii,  5).  i  Yerum  contra 
boc  Patris  testimonium  invalescebant  voces  falso- 
rum  tcstium,  Christum  Dei  virtutem,  et  Dei  sapien- 
tiam  negantium,  a  quibiis  negato  Christo  negala  esi 
ejus  Ecclesia.  quia  synagoga  Salanae  finxit  se  tunc 
Ecclesiam,  et  veram  Ecclesiam  in  paucitate  electo- 
rum  tunc  scrvalam  negavit  Ecclesiam  esse  divino 
consilio  provideutc,  ut  vera  et  catholica  Ecdesia 
Christo  conforraaretur  in  sirailitudine  quoque  hu- 
jusce  passionis,  quara  a  testibus  falsis  tulit  asite  fa- 
ciera  Pilati  negatus,  et  postea  passus  est  ab  haeretl- 
cis  illura  neganlibus. 
B  Tandera  cunctis  errorum  nebulis  radio  veritatis 
per  catholicos  doctores  fugatis,  et  fide  calholica  in 
toto  terraruin  orbe  clarescente,  in  tertia  nunc  pas- 
sionesancta  Ecclesia  Christo  compatitur,  qui  insuis 
sacraraentis  Judaiu  proditorera,  et  mercatorem  pas- 
sus  adhiic  raultos  Judas,  multos  raercatores,  multos 
imraundospatitur,  quorum  quidem  pedes  abluuntur 
sacramentotenus,  dumsacraraenta  Ghristi  tractant, 
vel  eispartieipant,  sed  ipsi  perraanent  in  sordibus  im- 
munditise  sua>  cum  Juda  mercatore  pessimo  mercato- 
res  et  ipsi  pessimi :  quia  sacramenta  Dei  niinistrando 
quaerunl,  qux  sua  sunl,  non  qux  Jesu  Christi,  re- 
gnaiite  in  eis  avaritia,  i  quae  est  idolorum  servitus 
(CoL  iH,  5),  I  de  qua  gignitur  Simonia,  cujus  multa 


supervenit  interitus  falsorum  testium,  quorum  ^  >"  nostro  temp.jre  superabundant  exerapla.  Sicut 


permaxirous  fuitAriushaeresiarcheSf  contra  cujus  pe- 
stiferamdoctrinam,  dum  hinc  inde  confligitur,roaxi- 
ma  tempestate  navis  Ecclesiae  periclitala  est,  iia  ut  in 
errorem  inducerentur  multi  etiam  qui  videbantur 
electi.  Tunc  multiplicatis  falsis  testibus  super  nu- 
merura  testiuro  veridicorura  Constantio  Ariano  rege 
eosdcin  paucos  in  exsiliuin  agentc,  ac  pesteAriana 
omiies  Ecclesias  occidentaIes,etoiientales  inficiente 
invalescebantvoc^seorura  qui  coiitra  lideni  catlioli- 
caro  in  Ariminensi  consilio  convenerunt,  in  quo  (i- 
dem  Nicaeni  concilii  proscripserunt,  et  in  Athana- 
siicatholici  pontiticisdnmnationem  suliscripserunt. 
Acccssit  huic  falsitalis  veneno  aliorum  falsorum  te- 
stium  innuraera  multitndo,   quoruin  alii  Christum 


enim  quondam  tyraniiizanle  Jezabel  et  filia  ejus 
Atbalia  prophetae  Doraini  sunt  occisi,  et  altaria 
suflbssa  :  ita  nunc,  regnante  avaritia,  et  (ilia  ejus 
Siinonia,  prophetae  veritatis  occiduntur,  duni  veri- 
tatem  loqui  non  sinuntur,  et  altaria  suflbdiuniur, 
quae  Siinoniacis  clericis  a  Siraoiiiacis  episcopis  coin- 
raittuntur;  reliquix  taraen  virorum  electorum,  quos 
reliquit  sibi  Dorainus,  ac  servavit,  ne  curvarent  ge- 
nua  sua  ante  Maininon,  quera  colit  avaritia  et  Si- 
monia,  iu  sna  purilate  consistunt,  et  Christo  in  suis 
sacramentis  iiijurias  patienti  compatiuntur  (///  Reg, 
XIX,  18).  Et  quidam  eorura  cum  Elia  zelantes  ju- 
stitiara  ad  deserta  loca  fugere  corapclluntur,  quibus 
in  spelunca  carnis  positis,  aut  etiain  de  spelunca 


purum  horainem,  et  non  Deiim  esse,  alii  vero  Deum  D  per  conicraplationem  egressis,  nisi  veniret  sibilus 


illum  esse,  nec  vere  horainem,  sed  horainis  phan- 
tasnia  induisse  aflirraabant.  Alii  ante  Mariara  illura 
non  fuisse.  Alii  de  non  exstantibus  ante  mundum 
ccepisse  illura  dograalizabant.  Alii  per  Mariara  qua- 
$i  per  fistulam  illum  transisse.  Alii  de  Maria  totam 
substantiam  suara  habere  Christum  ore  irapio  doce- 
bant,  et  alia  mulla  falsitatis  tcstimonia  multi  falsi 
testcs  garricbant,  quibus  Christum,  etsi  non  in  carne 
necabant,  tamen  secundum  quod  ipse  verilas  est, 
ipsum  negabant.  Et  utique  paruin  vel  nihil  distat  in 
scelere  necare  illuin,  atque  negare.  Iino  certe  mi- 
nus  est  illum  necare  quam  negare.  Nam  qui  necat 
illum,  non  lamen  consequitur,  ut  Patrcm  necet. 
Sed  qui  negal  illum  Dei  Patris  omnipotentis  omni- 


aur;e  lenis,  nulla  esset  consolalio,  dura  in  quolibet 
loco  saiicto  aborainatio  desolationis  cernitur  stare, 
dum  principalcs  ac  matrices  Ecdesiae  subjaceiit 
avaritiae  ac  Simoniae. 

Uccc  est  causa  coinmotionis  et  spiritus  conterenUs 
petras,  et  ignisomnia  vastanlis,  ut  revelatum  est 
Eliae ;  quia  propter  Simoniara ,  et  avaritiam  conto* 
runtur  petrae,  id  est  qui  videntur  lortes  esse,  et  to- 
tus  orbis  est  in  comraotione ,  %i  ignis  cupidiiatis, 
aut  ignis  visibilis  vindex  malorum  invalescit.  Sed 
quia  nihil  consolationis  habet  Ecclesia  in  his  mani- 
festis,  cum  neque  in  spiritu  conterente  petras,  ne- 
que  in  comraotione,  neque  in  igne  sit  Dominus,  orat 
atque  suspirat  ipsa  Ecclcsia  pro  occultis  FUii,  Pro- 


783 


GERlIOni  PPiiCPOSlTI  nElCHERSPERe. 


p'jdr  quod  dicitur  Eliae :  i  Post  ignem  sibilus  aune  A  que  laetato!  sunt  super  te,  et  cedrl  LiUani. 
lcnis,  et  ibi  Dominus  (///  Beg.  xix,  II),  i  ibi  con- 
solatio,  ibi  recreatio,  in  occuUis  Fi/it,  iii  sibilo  le- 
nis  aurae  indubitanter  exspectelur,  quia  secundus 
Christi  adventus ,  licet  llat  impiis  terrilicus,  lamen 
electis  erit  quasi  sibilus  aurae  lenis.  Tunc  deside- 
rium  pauperis  exaudiet  Dominut^  pnvparationem 
eordis  eorum  audiet  auris  ftia,  Deus !  Tunc  juxta  de- 
siderium  pauperum  sic  judicabis  pupHto  et  humili,  ut 
non  apponat  ultra  magnificare  se  homo  super  terram. 
Et  quidem  jam  ex  parte  deMerium  pauperum  ex- 
andivit  Dominus  judicans  pupiilo^  et  humili ,  ut  non 
apponat  ultra  magnificare  se  homo  camifex  super 
terram ,  quia  interfectis  martyribus,  et  spiritibus 
eorum  in  coelum  receptis,  ita  per  innumera  mira 


78  i 

f  Ve- 

re,  namque  abictes  et  oedri  Libani  laitabuBrar  , 
quando  perseciitionibus  Ecclesiae  cessaniibuft  con- 
quievil,  et  siluit  omnis  terra,  id  est  omnis  Ecclc- 
sia ,  in  qua  erant  sancti  miiiores  velut  abietes,  c( 
inajores  quasi  cedri,  qui  omnes,  firmata  Ecclesia- 
rum  pace,  suni  laptificati.  Non  solum  vero  in  mar- 
tyrum  glorificatioiie  desiderium  pauperum  exaudi  • 
tit  Dominus ,  sed  etiam  in  sanctis  coiifessoiibus 
gloriusus  apparet  Dominus  ,  quos  similes  ,  f  fecit 
in  gloria  sanctorum,  et  in  verbis  i  eoium  i  mon- 
stra  I  haereticorum  f  placavit  (Eccli.  xlv,  2).  i  Glo- 
rificavit  illos  in  conspectu  regum,  et  dedit  illis  co- 
ronam  glorise.  Statuit  illis  testamenturo  sempiteiy 
num,  et  dedit  illis  sacerdotium  magnum,  et  bea- 


cula  glorificata  sunt  corum  terrena  corpora,  ut  non  "  tificavit  illos  in  gloria  in  tantum ,  ui  non  apponat 


apponat  ultra  magnificare  se  homo  carnifex  super 
illa  :  factique  sunt  ipsi  martyres  Christi  convivae 
non  solum  in  reliquiis  assi  piscis ,  verum  etiam  in 
favo  mellis ,  quia  per  societatem  passionis  Christi, 
gloriae  quoque  illius  ita  sunt  consociati ,  ut  non 
apponat  ultra  magni/icare  se  homo  super  terram ,  iil 
est  super  corpora  eonim  in  pace  sepulla,  miraculis 
corusca,  daemonibus  terribilia,  infirmos  medicantia, 
et  multimoda  virtute  radianlia,  et  illam  gloriam  ex- 
speclantia,  in  qua  et  nos  €  exspectamus  Dominum 
Jesum,  qui  reformabit  corpus  humilitatis  nostrae 
configuratum  corpori  claritatis  saae  {Philipp.  iii,  20, 
21).  I  In  diebus  quippe  martyrum  juxta  valicinlum 


ultra  magnificare  se  homo  haereticus,  falsus  testis 
super  terram^  id  est  super  solidam  et  fecundain 
eoium  doctrinam.  Cantemus  ergo  in  veneratiouo 
martyrum,  et  confessorum ,  et  jubilemus  dicendo  : 
Desiderium  pauperum  exaudivit  Deus.  Nam  juxta 
desiderium  pauperum  sic  judicavit  pupillo ,  et  hu^ 
mili  martyri  vel  confessori ,  t<(  non  appoitat  ultra 
magnipcare  u  homo  super  terram  virtutum  floribus, 
et  fructibus  fecundam,dam  et  per  martyrum  corpo- 
ra  fiunt  miracula  gloriosa,  et  per  coufessoruni  do- 
ctrinam  in  boois  moribus,  et  operibus  fruclificsint 
fidelium  corda. 
Sed  adhac  aestuat  in  corde  paaperum  vehemen- 


Isaiae  c  jugum  oneris  i  ablatum,  et  €  Sceptrum  ex-  p  tissimom  desideriiim  iiecdum  plene  ac  sufficienter 


actoris  ita  est  superatum  sicut  in  die  Madian  (Isa. 
IX,  4).  I  Sicut  enim  Gedeon  pugnans  contra  Madian 
sonantibas  tubis ,  fk*actis  lagenis ,  coruscantibus 
^mpadibus  conterruit  hostes,  ut  in  fugam  verte- 
rentar :  ita  Christus  pugnans  contra  hujus  mundi 
prindpem  sonantibus  apostolicis  testimoniis,  cum 
c  in  omnem  terram  exivit  sonus  eorum  {Rom,  x, 
16),  >  et  fraais  martyrum  corporibus ,  et  exinde 
miracalis  corascautibus  hosles  Ecclesiae  vertit  in 
fugam,  iu  tt(  non  apponeret  uttra  magnificare  se 
homo  super  terram  ,  id  est  super  corpora  sancto- 
rum  juxu  desiderium  pauperum  in  pace  sepulta, 
miraculis  innameris  corascantia,  sicat  in  die  Ma- 
dian  lampades  coruscabant,    quibus  castra  Ma- 


exaudiium*  Nam  Judas  mercator  pessimus  cum  suis 
complicibus  avaris,  et  Simoniacis  adhiic  se  magni- 
ficat  super  terram ,  super  sanctam  videlicet  Eccle- 
siam  pro  sacrameutorum  indiflerenti  similitiidine, 
q«ae  Um  a  Simoniacis ,  quam  a  catholicis  in  tanu 
flunt  identitate ,  ut  iii  errorem  inducantur,  si  ficri 
pote$t,et  electi  aestimentque  ab  omnibus  indifle- 
renter  accipienda  Christi  sacramenu.  Sed  paupe- 
rum  deslderium  jam  ex  parte  super  hoo.  malo  exter- 
ninando  exauditum  est,  quia  manifeste  Simonia- 
cae  et  incestuosorum  clericorum  a  sede  apostolica 
interdicu  sunt  ofllcla.  Non  autem  usque  adeo  con- 
valuit  haec  interdictio,  ut  non  apponat  ultra  ma- 
gnificare  se  homo  super  terram ,  quia,  licet  inter» 


dian  sunt  fugata ,  et  illis  fugatis  pax  soper  Israel  D  dicti ,  Umen  gloriantur  super  Ecclesiam  Simonia- 


lirmaU  est,  et  desiderium  pauperum  exauditum  est : 
quia  sceptrum  exacioris  superatum  est  sicut  in  die 
Ibdian. 

Longe  hoc  praevident  Isaias  propheta  promisit 
Ecclesiae  hanc  pacem  dicens  :  €  Et  erit  in  die  illa, 
cum  requiem  dederit  tibi  Deus  a  labore  tuo ,  et  a 
concussione  tua,  et  a  servitute  dura,  qua  ante  ser- 
Tisti,  sames  parabolam  istam  conlra  regem  Babyio- 
nis,  et  dices  :  Quomodo  cessavit  exactor ,  quievit 
tribatum?  Contrivit  Dominus  baculum  imploriim  , 
vlrgam  dominantium,  caedentem  populos  indlgna- 
tione  plaga  insanabili ,  subjicientem  in  furore  g en- 
t6s,  persequentem  crudeliter.  Conquievit  et  siluit 
oronis  twra,  givisa  est  et  exsultavit.  Abietes  quo- 


ci  et  Nicolaitae  pessimi  pro  similitudiiie  siguorum 
sacramentalium.  Sic  in  iCgyplo  Jaunes,  et  Mambres 
magnificabant  se  contra  Moysen  et  Aaron  pro  simi* 
litudine  signorum  (Exod.  vii,  II)  :  sed  postquam 
digitum  Dei  contra  se  operantem  in  signis  Moysi, 
et  Aaron  persenserunt ,  nofi  apposuerunt  uttra 
magnificare  se  super  terram,  super  Dei  populum 
Sic,  sic,  0  Domine  Deus,  fac  manifestum  quod  in 
officiis  interdictis  digitus  tuus,  Spiritus  sanctus, 
nuUam  salutem  ,  nullain  virtutem  operator,  qui 
in  officiis  f.atholicorum  salulem  et  virtulem  ope- 
rator  :  hoc  iu  maiiifesta  judicans  pupitto  et  humili^  . 
cuilibet  catholico,  ut  veritate  hujus  lei  patefacu 
non  apponat  uttra  magnificare  se  homo  suver  ter^ 


785 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  IX. 


7K6 


ram ,  non  apponat  ullra  Simoniacus,  vel  Nicolaita  A  ctum  esl  iUud  ex  parte  permodica,  sed  desiderium 


incestuosus  magni/icare  se  super  terram,  supi^ 
catholicam  et  apostoiicam  Ecciesiam,  licet  in  pau- 
cis  reliquiis  coarctatam,  tamen  adhuc  fructiferam, 
quia  licet  ahundante  iniquitate  cbaritas  multorum 
refrigescens  pene  defccerit ,  altamen  in  pauci^  ele- 
ctis  desidftrium  illud  flagrat,  quod  creditur  exau- 
diendum  propitiante  Deo  :  et  praeparationes  cordis 
eorum  vehementer  aestuant,  quoadusque  judicetur 
pupillo  et  humili  catbolico,  tali  nimirum  judicio, 
«1  non  apponat  uUra  magni/icare  $e  liomo  roerca- 
tor  pessimus  super  terram^  id  est  super  Ecclesiam, 
vel  etiam ,  super  terrenam  possessionem  et  acqui- 
sitionem  suam,  quae,  cum  sit  pretium  sanguinis 
Cbristi,  oblata  videlicet  ecclesiasticis  in  sustenta- 


pauperum,  et  praeparatio  cordis  eorum  in  boc 
se  vehementer  extendit ,  ut  sicut  carnificibus  bu- 
miliatis  et  haereticis  confutatis  non  apponit  homo 
uUra  magnificare  $e  super  terram,  id  est  super  mar- 
tyruui  carnem  claris  miracuiis  bonestaiam ,  et  su- 
per  confessorum  doctrinam  tesiimoniis  veritatis  co* 
ruscam  :  sic  mercatoribus  pessimis  et  immundis 
cum  Juda  mcrcatore  a  ccena  Domini ,  a  mensa  Do- 
uiinicorum  sacramentorum  exeuntibus,  et  quod  fa- 
c»unt ,  cito  facientibus,  prelium  videlicet  sanguinis 
projicientil)us ,  ac  peccatum  suum  conOtentibus 
non  apponat  ultra  uUus  taiis  homo  magni/icare  se 
super  terram  ,  id  esl  super  aUquam  dignitatem  ec- 
clesiasticam.  Sint  autem  soli  et  omnes  iUi  magni- 


tionem  Deo  ministrantium,  etaUorum  Gbristipau-  ^  lici  in  Ecclesia,  de  quibus  dicit  Apostolus,  i  quos 


perum,  siue  dubio  constat,  quod  in  sepulturam  pe- 
regrinorum  ,  in  qua  requiescant  Gbristi  paupercs 
in  hoc  mundo  peregrini,  eadero- possessio  estex- 
pendenda,  atque  laUbus  est  inde  requies  providen- 
da.  Fieri  hoc  polest  in  aUquibus  per  talem  poeni- 
tentiam  Simoniacorum,  qualem  habuit  Judas,  qui 
poBnitentia  ductus  retuUt  triginta  argenteos  ,  quos 
deinde  legimus  in  sepuUuram  peregrinonim  ex- 
pensos.  Sic  poDniteiitia  Judae,  Ucct  ipsi  non  fue- 
rit  fructuosa,  tamen  peregrinis  fructuosa  fuit  et 
utilii ,  dum  non  apposuit  ipse  Judas  uUra  ma-- 
gnificare  se  super  terram^  super  agrum  sangui- 
nis  comparaium  triginta  argenteis,  pretio  vide- 


Deus  praescivit,  et  praedestinavit  conformes  fieri 
imaginis  FiUi  sui  {Bom.  viii,  29  et  seqq,).  i  Quos 
autem ,  ut  nnnc  ita  dicamus,  vel  sacerdotes ,  vel 
episcopos  vel  in  aUa  dignitate  insignes  fieri  prcede^ 
stinavit,  hos  et  divina  ,  seu  canonica  vocatione  vo^ 
cavit^  ut  Ambrosium,  Martinum,  similesqueillorum: 
Et  quos  ita  vocavit^  hos  etiam  justificavit ,  quia  eos 
justos  judiccs  et  juste  viventes  in  suis  dignilatibus 
exliibuit.  Quos  autem  sic  per  merita  justificavit, 
iUos  etiam  praemiis  magnificavit;  Quos  justlHca- 
vit ,  ut  viverent  laudabiliter ,  illos  et  magnifi- 
cavit ,  ut  alios  regerent  auetorabililer.  Non  ergo 
talium  quisquam  se  super  terram  roaguificavit. 


Ucet  pretiosi  sanguinis  in   sepuUuram  peregrino-  q  sed  roagnificanle  se  Deo  scmclipsum  bumiiiavit. 

Recte  igilur  aestuat  desiderium  pauperum  promul- 
tiplicandis  talibus.  Rccte  praeparatio  cordis  eorum 
est ,  ut  eisdem  rectoribus  gubernetur  Ecclesia 
Ghristi,  per  quos  operis  sui  vicarios  idem  Gbri^tus 
reliquit,  qui  si  constituantur  principes  superoinucm 
terram,  tunc  desiderium  pauperum  ita  txaudiium 
erit,  ut  non  apponat  ultra  magnificare  se  homo  super 
terrdm.  Sed  licet  hoc  in  manifeslo  ultimi  examinis 
judicio  sit  universaliier  complendum,  quando  hu- 
roiliabitur  omnis  qui  se  magnificabit  super  terrain, 
ita  ut  non  apponat  ultra  magnificare  se  homo  super 
terram;  tamen  per  occultos  Gbristi  adventus,  qui« 
bus  ipse  quotidie  suam  visitat  et  examinat  Eccle- 
siam  deponens  potentes  de  sede,  et  exaltando  bu- 


rum. 

Vidimus  nos  ocuUs  nostris  quosdam  episcopos  a 
Simoniacis  regibus  investitos,  qui  pceniientia,  seu 
vera  seu  falsa,  ducti  retulerunt  pretium  sanguinis, 
id  est  ipsum  cpiscopatum  ad  domnum  apostoUcum, 
abrenuntiantes  taU  administrationi ,  ad  quam  non 
erant  canonice  promoti.  Qua  satisfactione  utcunque 
purgati  per  domnum  apostoUcum  denuo  jussi  ad- 
uuiiislrare  temporaUa  et  spiritualia  episcopatuum 
bona,  ita  de  ipsis  procuraverunt  agrum  in  sepuitu- 
ram  peregrinorum ,  ut  essent  studiosi  aedificatoi-es 
et  ditatoves  c(enobiorum  in  sepulturam,  et  requiom 
percgrinoruin  Ghristi  pauperum.  Sed  est  hujusmodi 
seu  vere,  seu  ficte  pocnitentium  tantiUa  paucitas  in 


tanto  numero  Sinioniacorum  et  aliorum  Judae  nier-  D  miles,    constituens  eos  priucipes,  super  omnem 


catori  simiUum  super  terram  se  roagnificantium, 
ut  merilo  anbeiet  pauperum  desiderium,  ferveant- 
que  praeparaliones  cordis  eorum  veheinenter  hoc 
desidcrantium,  quatenus  amplietur  numerus  pceni- 
tentium,  dignos  pcenitentiae  fruclus  afierentiuin  in 
sepulturaro  peregriuorum,  nec  inveniatur  homo^  qui 
apponat  uUra  magnificare  se  super  terram;  dum  et 
vcre  poenitentcs,  vere  humUiati  saivantur,  et  ficte 
poenilentes  cum  Juda  roercatore  pessiino  strangu- 
)antur  efl^usis  iii  terraro  visceribus  eorum,  patefactis 
Tidelicet  secrctis,  inimunditi.s  eorum,  suspensisque 
ipsis  inter  terram  et  coelum,  ut  careant  ulroque, 
terrestri  vidclicct  ac  coelesti  bonore ,  qui  contra 
Dcum  sc  pracsurount  super  terraoi  magnificare.  Fa- 


terram,  valde  jucundatur  desiderium  pauperum, 
dum  secundum  praeparationem  cordis  eorum,  quod 
cxspectatur  in  universitate  futurum  imroinentc  ju- 
dicio  roanifesto,  nunc  roagna  ex  parte  fit  quotidie 
in  occultis  judiciis  Filii ;  pro  quibus  occuUis  Filii  se- 
cundum  tilulum  psalmi  hujus  Ecclesia  suspirante, 
desiderium  pauperum  suorum  ita  exaudiat  Domi" 
nus,  ut  non  apponat  uUra  magnificare  se  homo  super 
terram. 

In  Hebraeo  titulus  hujus  psaimi  talis  est :  Yicton 
super  mortem  FiUi.  Talis  intitulatio  multum  concor- 
dat  sensui  nostro,  quia  victoriam  super  mortem  FiUi 
tCBtamur.  Nam  dc  morte,  qua  iii  carne  nortuus 
fuil,  victor  surrexit,  ct  jam  vivit,  et  vita  homii:vm 


7H1 


GERHOHl  PRi£POSlTl  REICHERSPeRG. 


78S 


CV1D  eo  ffurrexit.  Item  de  mort^,  quam  falsi  tcstes  A  audivit  Dominu$:  pricparasti  cor  eomm,  ut  audiai 


Hlum  opprcssenint,  quando  illum  quasi"falsum  te- 
stem  confutaverunty  ipse  yictor  surrexit,  et  verita- 
tis  testcs  multiplicavit,  qui  essent  ei  testes  in  Jcru- 
salem,  et  in  omni  Judaea,  et  Samaria,  et  usque  ad 
ultrmum  terrae.  Similiter  de  morte,  qua  illum  in 
tuis  sacramcnfis  mortificaverunt,  qui  ejus  carnem 
6t  sangninem  qnasi  mortui  cadaveris  aBStimaverunt, 
ipse  victor  convaluit,  quando  ipse  in  tantum  carni 
et  sanguini  dissimilem  se  o«tendit,  ut  sacramentum 
carnis  et  sanguinis  ejus  communicantibus  in  fide 
sit  Spiritus  vivificans  juxta  illud  :  i  Si  ergo  videri- 
tis  Filium  hominis  ascendentem,  ubi  erat  prius, 
Spiritus  est,  qui  vivificat,  caro  non  prodest  quid- 
qsam  (Joan.  vi,  65).  i  Caro  enim  carnaliter  aesti- 
mata  non  prodest  quidquam.  Sed  quia  caro  Christi 
▼ivificat,  quod  est  opus  et  officium  Spiritus,  ipsa 
secundum  virtutem  suae  operatiouis  recte  creditur 
et  dicitur  es^e  Spiritus  quia  facit  quod  facere  non 
potest  nisi  summus  et  vivificator  Spiritus.  Vivificat 
enim  sanctam  Ecclesiam,  et  in  die  judicii  sic  vivam 
exbibebit  illam,  ul  non  apponat  ultra  niagnificare  se 
komo  Buper  eam.  Nec  est  incredibile  quod  creden- 
dum  suademus,  ut  videlicet  caro  Yerbi  credatur 
Spiritus.  Si  enim,  Apostolo  asserente,  <  qui  adhae- 
ret  Domino,  unus  Spiritus  est  (/  Cor.  vi,  17)  ;  i 
multo  excellentius  ac  divinius  caro,  quae  in  Dei 
Terbo  adbaesit  Spiritui  summo ,  summus  et  unus 
cum  eo  Spiritus  est,  ita  valens  vivificare  sanctam 


auris  tna,  et  judices  pupillum^  et  oppressum,  et  ne- 
quaquam  ultra  superbiet  homo  de  terra,  Hebraica 
ergo  veritas  favet  noslro  intcllectui,  qoi  desideriis 
pauperum,  et  praeparalione  cordis  eorum  iia  satis 
fieri  optamus,  ut  justo  judicio  exalletur  pupillus,  ei 
oppressos  Cbristus,  vel  christianus,  ita  ut  nequa- 
quam  uUra  superbiat  homo  de  terra.  Ilomo  de  lerra 
est  Antichristus.  Nam  <  primus  homo  de  terra  ter- 
renus,  secundus  homo  de  ccelo  ccelestis.  Qualis 
terrenus,  tales  terreni,  et  qualis  coelestis,  laies  cos 
Jestes.  Qui  de  coelo  venit,  super  omnes  est  (/  Cor, 
XV,  47  et  seq.).  i  Unde  conveniens  est,  consequens 
est,  necessarium  est,  ut  contra  illum  nequaquam 
ultra  superbial  bomo  de  terra,  homo  totus  terre* 
nus,  ac  proinde  homini  coelesti,  qui  de  coelo  venit, 
omnino  contrarius,  unde  et  dicitur  Anlichrislus, 
id  est  Christo  contrarius,  quem  beati  pauperes  spi- 
ritu  sic  humiliari  desiderant  secundum  praeparalio- 
nem  cordis  corum,  ut  non  apponat  ultra  magnificare 
te  ille  homo  super  lerranu 

Cloria  Palri^  qui  occulta  generalione  Filium  ge- 
nuit.  Cloria  Filio,  qui  occullis  judiciis  Ecclesiani 
suam  sanctificat  et  regit :  Qui  etiam  de  trlpartita 
passione  sua  post  mortem  victor  existens  Ecclesise 
quoque  suae,  quae  est  corpus  ejus,  de  ipsa  trimoda 
passione  victoriam  donat.  Cloria  Spiritui  suncto^ 
qui  pro  occultis  Filii  manifestandis,  \ei  pro  moriis 
ejus  victoria   triformiler  consummanda  desiderium 


Ecclesiam,  ut  non  apponat  ultra  magnificare  m  G  patfpertimgemitibus  inenarraliilibus  inflammansex- 
cirnalis  homo  super  illam.  audibile  illud  facit.  Amen. 

In   Hebraeo  slc  babetur  :  Desiderium  pauperum 


PSALMUS  X. 


In  Domino  confido.  Titulustalis  est  (Yers.  \y: 

IN  FWEM,   PSALMUS  DAVID. 

Quid  sit  in  finem^  quid  psalmus,  et  qualiter  Da- 
vid  sitintelligendus,  patet  in  psalmispraecedentibus. 
Agitur  antem  hic  invective  contra  haereticos,  qni 
callide  insidiantur  simplicitati  Ecclesiasticae ,  super 
qiios  qoia  peccatores  sunt,  quia  ignis  concupiscen- 
liae,  et  sulphur  malorum  operum  pars  calicis  eorum 
fuerunt,  et  haec  eos  inebriaverunt ;  idcirco  Domi- 
nns  pluit  laqueos,  ut  per  Scripturam  sacram  mul* 
tipliciter  illaquecniur,  imo  male  intelligant,  male 
interpretentur,  intentio  est  nos  hortari,  ut  haereti- 
cis  resistamus  in  confidenlia  Dominicae  auctoritatis. 
Modus  tractandi  est  bipartttus.  Primo  dicit,  qualiter 
baeretici  bonos  nituniur  in  snam  trahere  pravita< 
tem.  Secundo  exponit  quid  utrique  parti  Dominus 
faciat,  qui  et  super  peccatores  pluil  taqueos,  et  ocuU 
4jus  ffn  pauperem  respiciunt.  Ordo  praeposterus  est, 
cum  antequam  narret,  qiiid  dicant  sibi  haeretiei, 
respoiidei  dicens  : 

Vees.  2.    /;i  Domino  confido;  quomodo  dicitis 


animcB  meWy  transmigra  in  montem  sicut  passer.  Ex 
hac  nempe  responsione  intelligitur,  quid  dtcant 
haeretici  viro  catholico,.  quem  videlicet  transmi<# 
grare  suadent  in  montem^  id  est  in  eminenliani 
sententiarum  suanim.  Qnibus  qoid  sit  responden- 
diim,  psalmi  docet  exordium,  quod  tale  est :  /n 
D  Domino  confido.  Et  ideo  quantaslibet  maledictiones 
el  suasiones  malas  contra  me  proferatis,  ego  liene- 
dictionem  pro  hoc  spero  :  Quia  confido  in  Domino. 
Scripium  est  enim  :  <  Benedicius  vir,  qui  confidit 
inDomino,  et  erit  Dominos  fidocia  ejus.  Erit » 
enim  <  quasi  lignum,  quod  transplantatur  soper 
aquas,  quod  ad  hnmorem  mittit  radices  suas,  el 
non  timebit,  cnm  veneril  aestus.  Et  erit  folium  ejus 
viride,  et  in  tempore  siccitatis  non  erit  soUicitom, 
nec  aliqiiando  desinet  facere  fructum  (Jer.  xvii,  7; 
et  seq.).  >  Haec  est  benedictio  virl,  qui  in  Domino 
confidit.  Et  ego  speraiis  ita  esse  benedictus,  in  Do^ 
mino  confido.  Vos  autem  estis  homines.  Quandia 
enim  zelus,  et  contcntio  est  inter  vos,  nonne  horoi- 
nes  eslis,  nonne  carnaleseslis?  Nonne  cnm  sitis  Imh 


7S9 


COMSIEiNTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  X. 


700 


mines  carnalcs,  aniinales,  zekim  et-  contenltonem  A  ouf  pravam  opfnwnem  pertinaci  animosiiale  defen- 


iiiler  ?os  babenles,  miiiime  convenit,  ui  in  \obis, 
aut  sententiis  vestris  conlidamas,  et  sententiam 
Doniini  relinquamus?  Dominus  dicit :  c  Super  ca- 
thedram  Moysi  sederunt  Scribae  et  Pharissei ;  omnia 
ergo  quae  dixerint,  servate,  et  facite ;  quae  autem 
faciunt,  nolite  facere  {Matth,  xxiii,  2, 3).  >  Igitur  li- 
cet  sitis  homines,  licet  sitis  carnales,  libenter  vos 
audirem,  llbenter  vobis  obedirem,  si  sederetis  in 
cathedra  Moysi  docendo  legitime,  licet  nou  vivendo 
legitime.  Nunc  autem  quia  sedelis  c  in  cathedra 
pestilentiae,  bealus  vir,  qui  non  abiit  in  consilio 
^estro,  et  in  via  vestra  non  stat,  et  in  calhedra  ve- 
stra  non  sedel,  sed  conOdit  in  Domino,  et  in  lege 
Doinini  voluntas  ejus,  et  in  lege  ejus  meditabitur 
d.e  ac  nocte,  et  erit  tanquaro  iignum,  quod  plan- 
tatum  est  secus  decursus  aquarum,  quod  fructtim 
suum  dabit  in  tcmpore  suo  (PsaL  i,  1-2-4) ,  > 
iiec  aliquando  desinet  facere  fructum  juxta  Jere- 
iniae  vaticinium  prxlibatum.  c  Gathedras  venden- 
iium  columbas  Dominus  evertit,  et  mensas  num- 
mulariorum  dejecit  (Matth,  xxi,  12).  i  Gum  igilur 
videam  vos  esse  venditores  columbarum,  qui  men- 
sas  Domini,  id  est  altaria  Christi  facitis  vobis  men- 
sas  nummularioruin  :  quomodo  dicitis  animo!  mea:; 
ut  antecatbedram  vesiram  reverenter  siaiido,  et 
mcnsis  veslris  communicando  recedam  a  Domino, 
in  quoconiido?  Dominus  est,  qui  mihi  dicit  per 
aposttdum  suum  Paulum  :  c  Nolite  communicare 
operibus  infructuosis  tenebrarum ;  magis  autem  re- 
darguite  {Eph,  v,  H).  >  Vos  autem  suadetis  mihi 
ab  hac  sententia  Domini  migrare,  atque  omnibus 
menMs  indiflerenter  communicare  tam  haeretico- 
rum,  Simoniacorum,  quam  sacerdotum  catholico- 
rum.  Et  licet  ego  confidens  in  Domino  ostendam 
rationabile  mandatum  Romanorum  pontificum  in 
calhedra  Petri  et  Moysi  sedentium,  cunctas  missas 
manifeste  incestuosorum  et  Simoniaconim  cleri- 
conim  terribiliter  quasi  peccatum  ariolandi  pro- 
scribentiuin,  et  eas  audire  proliil)entiuin  :  tamcn 
vos  dicitis  animce  me(B  :  iransmigra  in  montem^  id 
est  in  emineiitiam  sententiarum  nostrarum.  Tene 
sententiam  litteratorum  Virorum,  magistroruro  in- 
signium,  subtiliter  aslruenlium,  omnibus  missis 
indifierenter  communicandum ,  quandiu  quilibet 
episcopus  tolei-at  in  parochia  sua  sacerdotem  quan- 
tumlibet  manifeste  inccstuosum  et  Simoniacum. 
Christus  in  Petro,  et  Petrus  in  siio  vicario  dicit 
mibi  :  Noli  tales  audire,  noli  talium  officia  inter- 
dicta  recipere.  Sed  dicit  mihi  aliquis  inagister  lit- 
teratus,  quasi  favente  sibi  Palre  Augustiiio,  quod 
nulii  sacraroento  facienda  esl  injuria.  Iiijuriain 
vero  sacramento  fieri  putant,  si  propter  ministrum 
reprobum  contemnatur  inviolabile  sacramentum, 
quod  licet  niale  ministrantibus  iion  conferat  salu- 
tem ;  tainen  in  simplicitate  communicanlibus  obli- 
netsuam  virtutem.  Quare  igitur  non  attendunt, 
quod  idem  Patcr  dicit  :  Tandiu  peccatum  cujusque 
tQieratur  in  Ecctesia,  doncc  aut  accusatorem  invcniatf 


(/a(.  Pertinaci  vero  animosilate,  iion  tam  pravam 
opinionem ,  quam  pravam  conversationem  Simo- 
niaci  et  Nicolaitx  incesluosi  defendentes,  qiiia  non 
erant  ulterius  tolerandi,  canonice  sunt  interdicti. 
Et  de  manifestis  quidem  est  Ii;£c  sententia  :  Secre- 
tomm  aiitem  cognitory  et  judex  Deus  est.  Sed  vos 
haeretici  a  Romana  Ecclesia  multum  dissoni  ad  ve- 
stramcathedram,supcr  quam  in  templo  Dei  sedelis 
extollendo  vos  «  supra  omne,  quod  dicitur  Deus, 
aul  quod  colitur  (//  Thess,  ii,  4),  >  me  provocatis, 
ut  innitar  montuosae  magnitudini  vestrae  auctorita- 
tis  tolerans  omnia,  qua  vos  toleralis,  dissimulans, 
quae  dissiinulatis,  communicans  missis  interdictis, 
qiiibus  vos  communicatis.  At  ego  tn  Domino  conpdo^ 

"  et  sicut  nolo  confidere  in  homine,  in  alicujus  ho- 
minis  auctoritate,  ita  nolo  fiduciam  ponere,  ut  a 
Domino  recedam  :  quia  scriptum  est :  c  Maledictus 
homo,  qiii  confidit  in  horoine,  et  ponit  carnem  bra- 
chium  suum,  et  a  Domino  recedit  cor  ejus ;  erit 
enim  quasi  myrica}  in  deserto,  et  non  videbit,  cum 
venerit  bonum,  sed  habitabit  in  siccitaie,  in  deserlo, 
in  terra  salsuginis,  et  inhabitabili  {Jer.  xvii, 
5,  6).  >  Propter  boc  nolo  in  homine  confidere, 
iu  ut  recedat  cor  meum  a  Ghristi  auctoriiate.  Sed 
vos  dicitis  animce  mea^  utique  ad  animam  ineam  di- 
rigitur  vestra  suasio,  quia  humiliatis  tyrannis,  ct 
per  triiimphos  martyrum  cradelitate  illorum  supe- 
rata,  qua  interficiebantur  corpora,  vos  haeretici  non 
corpora,  sed  aiiimas  qo?prilis  interficere.  Unde  dici- 

C  tis  anima  mece,  quam  interficere  qua»'ilis  :  Trans- 
migra  in  montem,  id  est  in  nostram  auctoritaleni. 
Vel  transmigra  in  montem,  id  est  in  Christum,  qiii 
est  apud  nos.  Hoc  dicitis,  quasi  vos  soH  Christum 
habeatis.  IHcitis^  inquam ,  transmigra  sicul  avis, 
quia,  si  hoc  fecero,  ero  sicut  avis  instabiiis.  Vel  si- 
cut  passer,  id  est  sicut  spiritualis  habens  pennas 
virtutum.  Sic  loquendo,  et  me  passerem  nominando 
auribus  prurientes  iii  cor  sagittas  inittitis. 

Vers.  3.  Quoniam  ecce  peccatores  intenderunt  at' 
cum  suum^  paraverunt  sagittas  suas  in  pharctra^  ui 
sagittent  in  obscuro  rectos  corde.  Haec  dicendo  facit 
apostrophen  convertendo  se  ad  fideles  ab  haereticis 
infidelibus,  quos  post  unam  et  secundam  corre- 
ptiunem  vitandos  docet  Apostolus  {Tit.  iii,  10). 
Quasi  enim  una  fuit  correptio,  quod  dixerat  :  In 
Domino  confido,  Secunda,  quod  adjunxit  :  Quomo- 
do  dicitis  animm  meve  :  Transmigra  in  montem  sicut 
passer*  Nunc  ab  illis  proprio  judicio  condemnatis, 
et  industriose  mala  sua  defendentibus,  ac  per  lioc 
aniinas  audientium  sagittantrbus  avertcndo  se  lo- 
quitur  fidelibus  praemuniens  eos,  ut  sibi  cavear.t. 
Quoniam,  inquit,  ecce  peccatores  intenderunt  arcum 
suum,  Ecee  in  nianifesto  roanifesti  peccatores,  ina- 
nifesti  Simoniaci,  el  Nicolaita  pro  manifeslis  cii- 
minibus  interdicli  :  Ecce  ipsi  peccatores  et  abiin- 
dantes  in  saeculo  obtinueruiit  divitias  corporalcs  ct 
spirilualcs  !  Nam  possident  Ecclesias  ,  ct  sciunt 
Scripturas,  et  ideo  de  ipsis  Scripturis  Veteris  ct 


791  GERHOin  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG.  792 

Ifovi  Testamenti  fecerant,  et  inienderunt  arcum  ad  A  quam,  et  videant,  cui  tempori  conTeniat,  qood  iile 

Beatus  Pater  dicit.  Nam  in  expositione  versiculi  ha- 


le  detorquendo,  et  flectendo  sensum  earum  juxla 
errorem  suum.  Quia  enim  Psalmus  iste  inlitulatur 
fn  finemf  non  est  absurdum  yel  liunc  Tel  alios  Psal- 
mos  in  finem  intitulatos  ita  interpretari ,  ut  nos, 
c  in  quos  tines  saeculorum  devenerunt  (7  Cor.  x, 
11),  >  l)is  quae  nunc  circa  finem  mundi  fiunt,  coap- 
temus  Tcrba  Psalmorum,  nou  ut  liaeretici  de  suo 
sensu  in  nostrum  sensum,  sed  ultroneam  expouendo 
consensionem,  qux  invenitur  et  in  verbis  Psalnio- 
rum,  et  in  eventibus  nostrorum  temporum.  Sic  Pa- 
ter  Aogustinus,  doctoraugustus  et  eximius  tractan- 
do  Psaimos  in  liomiliis  multa  inde  notavit  apta 
eventibus  temporum  suorum.  In  suis  quippe  tem- 
poribus  licet  muUi  hseretici  exiissent  a  nol)i$,  qui 


jus  :  t  Quoniam  quae  perfccisti,  destraxerunt,  ju- 
stus  autem  quid  fecit?  {P$aL  xx,  3.)  t  Secundom 
sensum  ipsius  Beati  Augustini  dicitur  :  i  Si  haeretici 
ofienderunt,  justus  autem,  id  est  Christus,  quid 
fecit  vobis?  Nonne  ipse  pac^m  reliquit  nobis  ?  non- 
ne  Judam  patienter  toleravit?  Nonne  furem  et  tra- 
ditorem,  quem  etiam  diabolum  nominavit,  pnedi- 
catorem  cum  discipulis  fecit,  ut  ostenderet  per 
tales  posse  dona  Dei  ad  eos,  qui  fide  accipiunt, 
pervenire,  etiamsi  talis  sit,  per  quem  accipiant, 
qoalis  fuit  Judas?  »  Bene  laudamus  hunc  sensuin 
R.  Augustini  suo  adaptatum  tempori.  Loquitur  enios 
ille  de  Juda  necdum  foras  projecto,  necdum  laquci 


non  erant  ex  nobis,  ut  Ariani,  Donatislae  ac  caeteri,  ^  sui  ncxu  strangulato.  Et  nos  juxta  doctrinam  hanc 


quos  idem  Pater  vitandos  docuil  :  lamen  Judas 
mercator  pessimus  e(  homo  immundus  adhuc  intus 
erat,  propler  quem  cum  discipulis  dixisset  Domi- 
nus ;  jam  i  vos  mundi  esiis,  >  addidil  :  i  sed  non 
omnes.  Sciebat  enim  quisnam  esset  traditurus  eum ; 
propterea  dixit :  Non  estis  mundi  omnes  {Joan.  xiu, 
10,  11).  >  Igitur  iste  mercator  pessimus  et  im- 
muBdus  in  tempore  martyrum ,  et  sanctorum  con- 
fessorum  nondum  exierat  foias,  quoniam  dies  erat. 
Sed  postquam  per  manifesta  pontiQcum  decreta  de- 
notatus  est,  quod  ipse,  qui  intingit  manum  in  pa- 
ropside,  Cbristi  traditor  est,  continuo  introeunte  in 
iilum  Satana  i  exivit  foras  (Joan.  xix,  5)  >  de  oc- 


fures,  latrones  et  immundos  in  sacramentorum  com- 
muiiione,vel  c^lebratione  intra  Ecclesiam  toleramus 
propter  pacem,  quam  nobis  reiiquit  Christus.  At 
postquam  viderimus  propter  talia  scelera  Judam  in- 
terdictionis  laqueo  suspensum  ab  ofticio,  et  diffasai 
fuerint  in  terram  viscera  ejus,  manifestatis  videli- 
cet  turpitudinibus  ejus,  ex  tunc  velut  morticinam 
et  imniundum,  ac  foetidum  cadavcr  devitantes  of- 
ficia  talium,  nihil  facimus  contra  B.  Augustinuin  : 
quin  potius  imitamur  illum,  qui  a  Donatistis  et  Cir- 
cumceliionibus  aliisque  sui  temporis  haeretids  ex- 
dusis  diligenter  abstinuit,  neque  illis  in  sacramen- 
torum  celebrationibus  communicavit,  qui  tamen 


cuitis  latebris  ad  manifestas  nundinas.  Erat  autem      sacramenta  baptismatis  et  ordinalionis  per  eos  daia 


nox,  quaiido  exivit,  quia  tenebris  invalescentibus 
vix  agnoscebatur  esse  mercalor  pcssimus,  qui  Ec- 
clesias,  et  Ecdesiastica  vendidit  vel  emit.  Vix  etiam 
agnoscebatur  bomo  immundus,  qui  in  sacerdotio 
uxorem  vel  concubinam  habuit.  Sed  nunc  ecce  a 
tempore  junioris  Nicolai  per  ipsum  Nicolaum,  per 
Leonem  nonum,  per  Alexandrum  secundum,  per 
Gregorium  septimum,  perque  alios  Romanos  ponti- 
fices  Christus  traditorem  suum  hominem  immun- 
dum  in  Simoniacis  etNicolaitisforasprojecit.  Unde 
sicul  Judas  postquam  foras  vCxivit,  in  nullo  apo- 
stolico  ministerio  discipulis  estcoiijunctus;  imo  in- 
terfectoribus  Christi  sociatus  est  :  ita  nimirum 
post  manifestam  manifestae  Simoniae,  vei  inconti 


in  redeuntibus  ad  Ecdebiam  rata  recognovit :  prop- 
terea  scilicet,  quod  eadem  vd  roanus  imposiiione, 
vei  catholicae  pacis  recepliime  sanabantur  in  his, 
qui  ab  haeresi  ad  Eedeshm  revertebantur. 

Jam  nunc  ignoscanl  nobis  magistri  litterati,  si 
nos  verba  Psalmorum  ita  coaptemus  nostri  temporis 
cursui,  sicut  B.  Auguslinus  ex  latere  semper  nou* 
vit  in  expositione  Psalmorum  sui  temporis  corsum. 
Si  euim  omnium  temporum  hairetici  arcum  nwtn, 
id  est  sanctam  Scripturam  ad  suum  errorem  inten'- 
derunt,  et  illi,  qui  nunc  suut  haeretici,  Simoniaci  ei 
Ntcolaitae  non  desinunt  arcum  9uum  secundum  suum 
sensum  detorquere  Scripturas  depravando ;  quare 
non  liceat  nobis  uti  eisdem  Scripturis  ad  eorum 


nentiae  damnationem  Simoniaci  vel  Nicolaitse  per  o  prava  sensa  confutanda,  non  quasi  arcu  violenter 


interdictorum  officiorum  celebrationem  Christum 
denuo  crucifigunt,  et  quaulum  in  ipsis  est,  interfi- 
eiunt.  Quia  igitur  ofiicia  sua  celebrant  per  inobe- 
dienliam,  quae  teste  Samuele  scelus  est  idoiolatriae 
(/  Reg,  XV,  25),  sicut  idololatriam  censemus  ca- 
Tendam  eorum  in  interdictis  ofliciis  participatio- 
nem,  quoniam  et  hoc  est  a  sede  apostolica  inter- 
dictum,  ut  nullus  chrislianus  praesumat  audire 
m  ssas  eorum,  ubi  eorum  Simouia,  incontinentia 
et  inobedientia  manifeste  scitur. 

Eant  iiunc  niagni  magistri  scholarum,  qui  in 
tractatu  Psalmi  hujos  introducuiit  Beatum  Augusti- 
num,  volentes  probare  per  illum  indiflerenter  au* 
diendas  esse  missas  omnium  sacerdotum.  Ea  .t,  in- 


in  iransversum  curvato,  sed  quasi  gladio  ancipiti  ei 
bis  acuio?  Neque  enim  conamur  Scripturas  a  suo 
sensu  deflectere,  sed,  quod  datom  nobis  fuerit,  i» 
gloriam  dantis  loqoimor,  iion  nostra  scripta  roagi- 
strorom  magnorom  scriptis  conferendo  vd  praefe- 
rendo  ,  sed  iliorom  pio  desiderio  satisfacere  cu- 
piendo,  qui  hoc  opus  a  nobis  exigunt  qoasi  de  uber- 
rimis  pascuis  pastoris  David  quamdam  refectionem, 
et  consolatoriom  qooddam  fercolom,  jostitiae  sale 
eonditom,  qoed  esorientibos  et  sitientibos  josti- 
tiam,  ot  magis  doice  sit  ct  sapidom,  non  extorqae- 
mos  de  Psalmis  violenter  alienom  sensom,  sed  eon- 
sona  Palribus  dicendo,  et  nostri  temporis  haereses 
intcrdum  refdlcndo  ulironeum,  ct  spontc  occurreii* 


7W  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  -  PSAL.  X.  m 

tem  «entuin  lenemus.  Iliereiici  autem  intenderunt  A  in  dignitale  servanda  habendam  decernlmus,  sed 


areum,  id  est  Scripturam.  Nam  cum  alii  simplict- 
ter  intelligentes  habeant  eam  quasi  arcum  remis- 
sum  :  haeretici  eam  dicuntur  intendere,  cum  pro 
saa  aestimatione  suhtiliorem  in  eo  senlentiam  ha- 
buerint.  Paraverunt  sagittas  suas  in  pharetra,  De 
ipsis  namque  Scripturis  paraverunt  venerata  et 
intoxicata  verba  in  piiaretra^  id  cst  in  corde  suo 
tenehroso;  tU  sagittent  rectos  corde  in  obscuro,  id 
est  in  sylvestri  condenso  latronum  more  ipsi  lati- 
tantes,  ut  de  ipso  cordis  nequissimi  condenso,  in 
quo  sunt  latibula  ferarum,  in  quo  vulpes  foveas  ha- 
bent  et  volucres  coeli  nidos,  latrocinia  exerceant ; 
et  inde  sagittent  rectos  corde,  id  est  voluntate.  Nam 
fiicut  homines  maise  voluntatis  habent  cor  distor 


Juxta  canouum  sanctionem,  et  sanctorum  Patnim 
decreta  eos  omnino  damnamus.  i  Item  :  c  De  c%te- 
ro,  si  quis  inposterum  ab  eo ,  quem  Simoniacum 
esse  non  dubitat ,  se  consecrari  permiserit ,  et 
consecrator,  et  consecraius  non  disparem  dauina- 
tionis  sententiam  subeant,  sed  uterque  depositus 
poenitentiam  agat,  et  privalus  a  propria  dignilate 
persistat.  >  Item  speculator  insignis  Urbanus  papa 
secundus  in  alu  specula  stans  Heriuianno  Mctensi 
episcopo  clamat :  i  Vendentes  et  ementes  honorcs 
ecclesiasticos,  et  sacerdoies,  diaconos,  et  subdiaco- 
nos,  conjugatosque,  quandiu  in  suo  errore  perman- 
serint,  nullam  suae  ordinationis  poleslalem  habcre 
permittas.  i  Alexander  papa  sccundus,  spcculator 


tam,  sic  bomines  bonae  voluntatis  ipsi  sunt  bomi-  ^  egrcgius,  ila  dicit  :  i  Praicipiendo  mandanius.  ut 


nes  recticordis. 

Atque  ut  ad  nostrt  temporis  haereticos  respicla- 
mus,  nonne  ipsi  peccatores  pro  manifesta  Simonia 
vel  incontinentia  inierdicti,  quando  se  prxparant  ad 
oilicia  interdicta  celebranda,  verbi  gratia  ad  missam 
canendum,  nonne,  inquam,  tunc  sub  nomine  missae 
arcum  intendunty  unde  sagittas  intoxicatas  mittunt  ? 
Si  enim  arbor  in  paradiso  interdicta  fructibus  suis 
coroedentes  intoxicavit,  non  quod  arbor  fuerit  mala 
per  naturam,  sed  per  inobedientiam  :  quantb  magis 
isti  per  inobcdientiam  cantantes  per  inobedientiam 
sibi  communicantibus  propter  geminam  inobedien- 
tiam  in  suis  officiis  propinant  mortem,  non  vitam  ? 


nullus  missas  audiat  presbyieri,  quem  scit  indubi- 
tanler  concubinam  habere,  vel  subiuti  oductani  mu- 
lierem.  Nam  hujusmodi  probrum,  sive  diaconumy 
sive  suluiiaconum  sancta  synodus  ofGcio  privavit» 
et  omnes,  qui  in  canonica  sunt,  uxorcs  non  habcant» 
et  si  duxerint,  deponantur.  Ut  ecclcsia ,  ct  altaria 
non  vendantur,  ncc  emantur,  et  qui  aniodo  vendi- 
derint,  vel  emerint  anathemati  subjncebunt.  Ut  ec- 
clesiae  per  pretium,  vel  a  Simoniacis  consecratai 
denuo  consecrentur.  Ut  prcsbyteri  a  tempore  Nic(H 
lai  papae  usque  nunc  et  deinceps  scienter  ordinati  a 
Simoniacis  sciant  se  esse  deposilos.  i  Gregorius 
autem  septimus  quasi  angelus  tuba  cecinit,  quia 


Cum  enim  de  talibus  dicat  Dominus  :  c  Maledicam  q  gladium  non  tam  venientem,  quam  imininentem 


benedictionibus  vestris,  et  benedicam  maledictioni 
btts  vestris  (Malach.  n,  2)  ,  >  nonne  pro  sagittis 
maledictionum  sunthabenda  verba  eorum,  cum  in 
suis  interdictis  missis  benedicunt  populum  ?  Nonne 
ipsa  missa  interdicta  est  quasi  pharelra  sagittis  in- 
toxicatis  plena  ?  Hinc  est,  quod  papa  Innocentius 
In  Epistola  adAIexandrum  Antiochcnum  episcopum 
dicit  inter  cxtera  (39) :  f  Ordinati  ab  hoereticis,  vul- 
neratum  per  illam  manus  impositionem  caput  ha- 
bent.  Ubi  autem  vulnus  inflxum  est,  medicina  est 
adhibenda,  qua  possit  recipere  sanilatem  ;  quae  sa- 
nitas  post  vulnus  secuta  sine  cicatrice  esse  uon  po- 
terit.  I  Noiine  sic  loquendo  iste  Romanus  Pontifex 
bxreticorum  ordinationem  qiiasi  pharetram,  sive 
arcnm^  unde  vulnera  timenlur,  docet  cavenda? 

Sed  quia  haec  dicta  videntur  de  Arianis  aliisque 
illius  temporis  hsereticis,  vidcamus  an  contra  no- 
strorum  temporum  hasreiicos,  Nicolaitas  videlicet 
atque  Simoniacos  tale  aliquid  a  sedis  apostolicae 
&lta  specula  dicatur,  per  qiiod  eorum  arcus  et  pha- 
retra  docealur  intentare  vulnera.  Nicolaus  papa  Ju- 
nior  syiiodo  praesidens  in  ecclesia  Constantiniana 
tanqnam  speculator  constitutus  in  alta  specula  vi- 
dens  venientero  gladium,  pharetram  et  arcum,  cu- 
rat  omnero  christianum  reddere  cautum  et  praemu- 
nitum  contra  vulnera  Simoniacorum,  dicens  inter 
c»tera  :  €  Erga  Simoniacos  nullam  misericordiam 


vidit.  Dicit  igitur  :  f  Si  qui  sunt  presbyteri,  vel  dia> 
coniy  vel  subdiaconi,  qui  in  crimine  fornicationis 
jaceant,  interdicimus  eis  ex  Dei  parte  omnipotentis, 
et  sancti  Petri  auctoritate  Ecclesiaeintroitum,  usquo 
dum  poeniteant,et  emendent.  Si  qui  vero  in  peccato 
suo  perseverare  maluerint,  nullus  vcstrum  eorum 
audire  prxsumat  ofTicium  :  Quia  benedictio  eorum 
vcrtitur  in  maledictionem,  et  oratio  in  peccatum 
Domino  testante  per  prophelam  :  Maledicam,  inquit» 
benediciionibus  vestris  (/  Reg.  xv,  23).  Qui  vero 
buic  saluberrimo  praecepto  obedire  noluerint,  idolo- 
latriae  peccatum  incurrunt,  Samuele  teste,  et  beato 
Gregorio  instruente  :  Peccatum  ariolnndi  est  noii 
obedire,  et  scelus  idololatriae  nolle  acquiescere.  Pec- 
^  catum  igitur  paganitatis  incurrit,  quisquis,  duui 
Christianum  se  asserit,  sedi  apostolicae  obedire  con- 
temnit.  >  Vox  speculatorum  in  praemissis  decretis 
alte  insonuit,  ut  omnis,  qui  audiat  interdicta  offi- 
cia,  quasi  pharetram,  et  arcum,  quasi  vasa  mortis 
vitare  studeat. 

Verumtamen  ipsi  maledicti,  et  interdicti  per  sua 
interdicta  officia  intendunt  arcum^  parant  sagittas^ 
ut  sagittent  in  obscuro^  id  est  in  ambiguo,  et  ob- 
scuro  iniquitatis  mysterio  aliquatenus  palliato  im- 
pietatis,  et  turpitudinis  negotio.  Quem  sagittenl  ? 
Rectos  cordcy  rectos  voluntate.  Non  potest,  inquiunt» 
pollui  verbum  Del,  non  potest  impcdiri  gratia  Dei, 


(39)  Causa  I,  q.  i,  c.  Yentum  est. 


705  GERHOII!  PRiEPOSITI  REICIIEUSPERG.  706 

qrtin  snos  cffeclus  opcrclur,  ctiam  pcr  ministros  A  cursibus  finittir  nondum  apparcns  nova,  \cl  com 
Jud»  Iraditori  similes.  Acquiescimus  plane  ista  di 


cptibus,  verum  ita,  sicut  supra  determinavimus, 
ubi  inter  Judam  et  Judam  diiTercntiam  ostendimus. 
Nam,  ut  praeostensum  est,  Judae  traditori  inter  apo- 
stolos  tolcrato,  in  suis  officiis  nusquam  derogatum 
est.  Similiter  Simoniacis,  et  fornicatoribus  clericis 
adbuc  in  suo  ministerio  toleratis,  videlicet  aiite- 
quam  praeceptis  apostolicis  interdicerentur,  nus- 
quam  derogatum  est  in  suis  officiis.  At  nunc,  post- 
quam  revelavcrunt  coeli  iniquitatem  Judae,  et  tcrra 
adversus  eum  consurrexit,  postquam  mercator  pes- 
simus  ab  officio  suspensus  quodammodo,  crepuit 
medius,  ct  diffusa  sunt  in  terra  viscera  cjus  :  ipsius 
ac  similium  ejus  interdicta  officia  sunt  vitanda  se- 


nubilo  intcrpolatur  :  \el  iu  eclipsi,  cum  apparet 
crueiita.  Similiier  Ecclesia  fuit  obsciirata  adhuc  ro- 
va,  dum  in  inilio  Odei  nondum  terris  major  eflulsiu 
Itero  cum  nebulis  blaspbemoruro  viiuperatur,  ob- 
scura  est,  vel  cum  cxdibus  martyruro  est  cruenta. 
In  bac  obscurilate  sagiltant  baeretici,  quia  sciunt 
haec  tempora  decipiendis  inOrmis  accommoda.  IUis 
autcm  subversis  arbitrantur  etiam  sibi  attrabere 
rectos  corde. 

Vel  ministri  Ecclesiae  dum  peccant,  dicuntur  06- 
$cura  luna,  in  qiia  haerelici  sagittant,  cum  per  tales 
ministrari  Ecclesiae  sacrainenta  improperant,  per 
quod  qoosdam  intirmos  decipiunt,  cum  ministro- 
rum  mcrila  attendere  suggerunt.  Sed  nihil  tiroen  - 


cundum  prsemissa  Patrum  decretalia  mandata.  Igi-  B  dum  ei  qui  conQdit  in  Doiniao;  tiroeat  qui  conGdit 


tor  elsi  arcum  suuro  intendant,  ac  parent  sagiUas^ 
etsi  officia  sua  interdicta  nobis  ingerant  :  nos  an- 
nuente  Deo  scutuni  apostolicae  auctoritatis  praeten- 
deroiis,  et  sagtltas  eorum  ad  cor  nostrum  pervenire 
non  sinemus.  Et  boc  illi  scientes  nos  evitant,  et  sa- 
gittant  in  obscuro^  id  est  in  tenebroso  sensu,  pro- 
ptcr  carnales  et  imperitos  obscurato,  insidiando 
videlicet  siroplici  popello. 

Alia  transiatio  babet  :  In  obscura  /uita,  quo  dicto 
signiOcantur  inflrma,  et  obscura  Ecclcsiae  membra. 
Per  lunam  quippe  figuratur  Ecclesia,  ut  in  octa? 0 
psalnio  iiotaluro  est,  et  hic  plcnius  explanandum 
est.  Sunt  eniro  duse  upiniones  de  luna,  quaruni  quas 
Yira  est,  aut  non  oronino,  aut  difficile  sciri  potcst, 


in  horoine.  Tanta  est  enim  virtus  consecrationis,  ui 
impediri  non  valeat  a  malis  roiuistris,  duromodo  fiat 
per  illos  consecratio,  non  dissecratio.  Quaiidiu  euini 
quis,  Ecclesia  non  contradicentc,  habcns  conse- 
craudi  officiuro  excrcct  illud,  ipse  conseciat,  id  est 
simul  sacrat,  simul  vidclicet  curo  Ecclesia,  cui  a 
Cliristo  consecrationis  potestas  est  indulta.  Si  vero 
fuerit  excororounicaius,  vel  officio  privalus  judicio 
judicis  sui,  hoc  est  vel  episcopi,  vel  archicpiscopi, 
vel  priroatis,  vel  doniini  apostolici,  cujusest  jodi- 
care  de  oroni  Ecclesia,  de  onini  persoua,  si  non 
reconciliatus  inttTdicluni  sibi  agit  oflicium,  non 
consecrat  iste,  sed  dissecrat.  Et  ideo,  qiii  tale  offi- 
ciuro  habet  acccpturo,  non  confldit  in  Doniino,  se<t 


A'i!  dicunteam  luroen  propriuro  habere,  sed  globum  ^  in  horoine,  qui  horoinero  a  Doinino  separaluro  putat 


ejus  diroidiuro  lucere,  dimidium  obscurum  esse. 
Duro  autero  partero,  quae  lucet,  paulatiro  ad  terram 
vertit,  ut  videri  possit,  corniculata  apparet,  et  sic 
crcscit,  donec  pars  illa  tota  videatur.  Et  dum  ite- 
ruro  convertiiur,  obscura  pars  incipit  apparere,  do- 
nec  tota  nobis  iterum  auferatur.  Haec  est  Ecclesia, 
quae  ex  spii  ituali  parte  lucet,  ex  carnali  obscura 
est.  Et  spirilualis  pars  modo  apparet  hominibus, 
modo  latet  in  conscieniia  soli  Deo  nota,  et  solo  cor- 
pore  videtur. 

Alii  dicunt,  quod  non  habet  lumcn,  nisi  a  sole  ; 
sed  quando  propinqua  est  illi,  eam  partem  habet  ad 
nos,  qua  non  videtur  ab  eo,  et  ideo  non  lucet :  sed 


aliquid  posse,  cum  ipse  Doroiuas  dicat :  t  Sine  nie 
nihil  potestis  facere.  Sicut  1  eniin  <  palmes  nun 
potest  ferre  fructum,  nisi  roanserii  in  vite,  sic  nec 
vos,  nisi  iu  me  manserilis  {Joan,  xy,  5).  Qui  auteni 
per  qualemcunque  ministruro  suscipit  roiiiisteriiini 
non  interdictuin,  ipse  confldit  iii  Doroiuo,  quero  ho- 
norat  iii  roiiiistro,  licet  indigno,  verunit.iraen  digni- 
tatis  officiuro  habcnte  sine  legitiroa  contradictioiie. 
Sancta  eniro  Ecclesia  partiro  regnans  in  coelis,  pariini 
pcrcgrinans  in  terris,  iliicfulgct  ut  sol,  hic  varialur 
interduro  luccns,  inteiduro  obscura sicut  luna.  Et  cst 
quidero  in  bonisprxlatis  luna  plena,  luua  pasclialit, 
luna  perfecta,  per  quaro  nox  bujus  teroporis  illuuii- 


curo  recedit,  iliustratur  ab  ea  parte,  quarohabetad  ^  natursicutdicsaeternitatis,perquarovcsperaSablKiti 


nos,  donec  sole  occidente  pleiia  surgat  ab  oriente. 
Curo  autero  ex  alia  parte  soli  coepit  appropinquare, 
superior  pars  illustratur,  inferior  obscuratur.  Hoc 
iteruro  convcnit  Ecclesiae,  quae  luroen  non  habet, 
nisi  a  sole  justitiae.  Forsitan,  qu^c  de  luna  dicta 
sunt,  aliquibus  nimis  obscura  videbuntur.  Quae  si 
non  placent,  satis  est  incrcmenta  luuie,  et  detri- 
menta  attenJerc,  quae,  cum  deflcit,  ut  renovetur, 
sic  quoque  signiflcat  Ecclesiam,  quae  cum  moriendo 
defeccrit,  resuscitabitur.  Hucusque  dictuin  est, 
qiialiter  per  lunam  significalur  Ecclcsia.  Nunc  di- 
ccnduro  cst,  qualiler  per  caindciu  siguificclur  ob- 
scura,  in  qua  heretici  sn<;itlnnt. 
Luna  Iribus  roodis  obscuratur,  vcl  curo  rocnslruis 


Iiicescit  iii  priina  Sabbati,  et  sicut  in  Isaia  Icginius : 
est  tux  hujus  <  lonae  sicutlux  solis?  (Isa,  xxx,  26)  1 
quia  fulget  non  solum  ex  dignitate  officioruin,  seil, 
quod  excelleutius  est,  etiam  ex  dignitate  ineritorum 
et  quasi  respicicndo  solein  per  diaroctruni,  ct  pcr 
directuro  ab  eo  mutuavit  luroen  plenum,  sicut  spe- 
culuro  suscipit  horoiiiis  vultum  plenuro,  quando 
anteponitur  horoinis  vultui  per  directuro.  Ubi  auti^m 
sola  digniias  est  officioruro  sine  dignitate  nierito  • 
ruro,  luna  est  obscura,  Verurotaroen  cst  luna,  longe 
quidero  sub  sole  posita,  sed  super  tcrram  exaltata 
propter  dignitatis  croinentiaro,  a  qua  si  fuerit  depo- 
sita,  cum  adhaeret  caudae  draconis,  tertiam  partem 
stcllarum  trahcntis,  ct  hoc  uiodo  amittit  eroiiien- 


797 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  I.  —  PSAL.  X. 


798 


tiani  quoqae  (ligniutis,  jam  nec  luna  dicenda,  ncc  A  raeriti,  qiiod  crcscerc  solet  iu  loco  humili,  el  qui- 

bus  est  maximus  timor  de  meritorum  detrimento, 
quod  evcnire  solel  in  loco  alto,  magis  cupiunt  in 
loco  allo  bumili  salvari,  quam  in  aUo  periclitari. 
Unde  non  licte,  sed  ex  toto  corde  fugiunt  honores  in 
hoc  mundo,  quanquam  lamen  ipse  honor  bene  ad- 
ministralus,  et  digniUs  digne  hahita  inlerduni  pro- 
ficiat  ad  meritorum  augmentum.  Scd  quia  hoc  fil 
muUum  raro,  honor  quidem  suscipiendus  est  cuni 
limore  per  obedientiam,  si  Dominus  dixerit,  t  Ami- 
ce,  ascende  superius  (Luc.  xiv,  10),  •  nunquam  la- 
men  appeiendus  .  et  quando  aUquis  episcopaluni 
dcsiderans,  non  honoreni,  sed  i  bonum  opiis  desi- 
dcrat(/  Tim.  iii,  i),  »  illam  tamen  reguiam  a  san 
ctis  depromptam  custodiat,  ut  virlutiljus  poUcns  ad 


in  amissx  dignitatis  vel  interdicta;  officiis  recipienda 
est. 

Nec  moveat  aliquem,  quod  reprobum  ministram 
pro  dignitate  officii  dicimus  honorandum,  licetca- 
rentem  dignitate  meritorum.  Sicut  enim  totus  pene 
honor  meritonim  diiatus  est  in  futurum  dicente 
Scriptura  :  i  Ne  laudaveris  hominem  in  vita  sua 
(Eccles.  XI,  30).  »  Sic  officiorum  dignitatibus  in 
praesenti  vita  est  honor  suus  exhibendus.  Unde  con- 
tingit  plerumque  in  praesenti  Ecclesia,  ut  in  hoc 
mundo  sine  honore  sint  sancti,  egentes,  angustiati, 
afflicti,  quibus  dignus  est  mundus,  ut  ei  praesideant 
In  ecclesiasticis  vel  mundanis  dignitatibus,  et  iUi 
per  dignitates  exaUentur  in   hoc  mundo,  qaibus 


dignus  est  mundus.  lu  futuro  autem  judicio  taUs  ^  honorem  accedat  coactus,  virtuiihus  carens  uec 

coactus.  Cum  eniin  affirmante  Apostolo  non  sibi 
qiiisquam  sumat  honorem,  *  sed  qui  vocatur  a  Deo 
tanquam  Aaron  (Hebr.  v,  i).  »  Et  si  homo  virluo- 
sus  ipse  sibi  sumat  honorcm,  quantiim  ad  seusum 
propiium,  honor  ejus  non  erit  honor,  quantum  ad 
sensum  apostolicum,  sed  erit  ipse  obscura  luna,  in 
cujus  obscuritate  latrones  vigilant,  ut  sagittent  in 
obicuro  rectos  corde,  Nam  luna  pleniter  lucenle  non 
audent  latrones  exire.  Si  autcm  homo  carens  vir- 
tutibus  etiam  nolens  et  aliis  cogentibus  fuerit  ad 
honores  promotus,  quia  non  divina,  sed  humana 
coactione  provectus  est :  multo  magis  iile  velut  ob- 
scura  luna  praebct  aptitudincm  iatronibtis,  ut  saqit- 
tent  in  obscuro  rectos  corde,   H«c  obscuritas  ideo 


erit  commutatio,  ut  fiant  f  novissimi  primi,  et  pri- 
nii  novissimi  (Matth,  xix,  50),  »  quia  qui  meritis 
carentes  in  dignitatibus  et  honoribus  praesentis  vitx 
fuerant  priini,  tunc  erunt  novissimi  :  et  qui  mcrila 
digniiatum  habentes  habebantur  in  hac  vita  novis- 
siini  et  quasi  dignitatihus  indigni,  tunc  erunt  primi. 
Cum  eniin  divitia  gratia  dona  sua  distinguat  in  me- 
nta  et  praemia,  exceptis  infantibus  et  aliis,  qui  me- 
reri  nihil  possunt  :  in  oinnibus  mereri  valentil>us 
juxta  meritorum  gradus  erit  honor  in  futuro  exhi- 
bendus.  Testatur  hoc  Evangelium,  ubi  servo  bono 
dicenti  :  c  Domine,  mna  tua  fecit  quinquc  mnas,  » 
Dominus  rcspondet  :  c  Et  lu  esto  super  quinque 
civitates  (Luc,  xix,  18,  19).  »  Item  alleri  dicenli  :  ^^ 
f  Domine»  nina  tua  fecit  dccem  mnas,  »  responde- 
tur :  c  Et  tu  esto  super  decem  civilates.  »  Secun- 
dum  solas  ergo,  ut  dictum  est,  meritorum  distin- 
ctiones  erit  in  futuro  distinctio  prxmiorum  et  ho- 
Dorum. 

Haec  tamen  collatio  meritorum  praesentium  et  fu- 
tarorum  hoiiorum  non  secundum  quantitatem,  sed 
secundum  quaiilatcm  pensanda  est.  Nam  de  quan- 
titate  constat,  quod  mcrilorum  quantitatem  quantt- 
tas  praemiorum  et  honorum  futurorum  iiiaestimabi- 
liter  superat :  Quia  c  non  sunt  condignae  passioncs 
hujiis  temporis  ad  superveiituram  gloriam,  quae  re- 
irelabitur  in  nobis  (Hom.  viii,  18),  »  ut  apostolus 
ait,  quando  c  supra  mo:lum  »  aeternae  c  gloriae  pon- 


illis  eveniet  justo  judicio  tuo,  Domine,  in  quo  con- 
fido,  quoniam  tc  non  probaverunt  habere  in  dile- 
ctione,  et  in  nolitia.  Ideo  traditi  sunt  in  reprobum 
sensum,  ut  faciant,  quae  non  convcniunt :  et  hi, 
qui  tales  elegerunt,  atque  sibi  praeponi  voluerunt, 
quia  le  venientem  in  nomine  Palris  non  suscepe- 
ruiit,  neque  te  in  tuis  minimis  honorare  studuc- 
runt :  ideo  alios  libi  contrarios  elegcrunl,  et  sibi 
eos  praeposueruni  juslo  judicio  tuo  caecati,  el  ob- 
sruratum  cor  habentes,  in  obscuro  suo  sagitiati, 
atque  Antichristo,  contrario  tuo  subjugaii  tanquam 
et  ipsi  contrarii.  Contrarii  namque  tibi  sunt 
Vers.  4.  Quoniam  quce  perfccisti,  destruxerunt, 
Tu  c  ex  ore  infantium  et  lactentium  perfecisii 
dus  (U  Cor.  IV,  \1)  »  operabitur  c  in  nobis  illud,  D  laudem  luam  (PsaL  viii,  4).  »  Hanc  laudem  ilU  de- 


quod  »  nunc  c  est  momentancum,  et  leve  tribula- 
tionis,  »  per  quain,  ut  ait  Petrus,  modicuni  nunc 
oportct  trihulari,  c  ut  probalio  fidei  vestrai  multo  » 
sil  c  pretiosior  auro,  qiiod  per  ignem  probatur  (/ 
Petr.  1,  7),  »  quo  igne  futurorum  dignilatum  solis 
dignis  digne  confercndarum  nunc  fabricatur  corona 
etiam  de  hac  ipsa  tortura,  quam  inde  habent  boiii, 
quod  imlignis  dignitaics  confcruntur  in  hoc  mundo, 
quae  solis  dignis  cssent  confercndae,  nisi  quod  iUis 
meiiores  dignitates  iii  coelo  sint  repositae.  Cum  au- 
tem  per  dignitatcs  praesentes  aliquando  crescant, 
aliquando  vero  decrescaiit  nicrita  futurorum  bono- 
nim,  et  illud  raro,  istud  vero  frequciitcr  contingat : 
sancti  viri,  quibus  pcrmaxinia  est  cura  de  augmcnto 


slruxerunt.  Quando  Scriba  ac  Pharisaei  de  morte 
tua  tractantes  le  lapidem  electum  reprobavenint , 
pueri  Hebraeorum  vclut  infanUis,  et  lactentes  ignari 
quid  agerent,  ramos  palmarum  pro  signo  victoriae, 
ac  rcgalis  triumphi  praefercntes  tibi  laudcs  regalcs 
cecincrunl  :  c  Benedictus,  qui  venit  in  nomine  Do- 
mini,  Hosanna  Filio  David.  Bcnedictum  quod  venit 
regnum  Patris  nostri  David,  hosanna  in  excelsis 
(Matth,  XXI,  9).  »  Ha!C  illis  infantibus  cl  lacUnli- 
bus  in  laudem  tuam  clamantibiis,  tu,  qui  eos  tuo 
spiritu  ad  haec  dicenda  excitasli,  ex  ore  illorum  in- 
fniitium  perfccisti  laudis  tua;  divina  pnieconia.  Sed 
quw  lu  perfecisti,  Ux  isli  destruxerunt,  quia  et  te 
ipsuni  in  lua  carnc  crucifixei  unt,  et  te  in  tuis  mcm- 


799  GERnOHl  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG.  BOO 

bris»  in  tuis  inininiis  persequenilo  vituperaverunt,  A  nus  in  coelo^  quod  coelum  est  iedet  ejus.  Aninia 


et  inimicos  tuos  laudaverunt,  eosque  suis  laudibus 
in  regalem,  sive  sacerdotalem  dignitatem  sublima- 
verunl.  Et  hoc  semper  nituntur  efficere,  ne  tu  lau- 
deris,  ne  lu  sublimeris  in  tuis  minimis,  ne  tu  sa- 
cerdotium,  vcl  regnum  in  tuis  minimis  administres, 
Toluntque,  ut  tu  semper  sub  principibus  sacerdo- 
tum  Anna  et  Gaipha,  et  sub  judicibus  Hcrode  ac 
Pilato  similibus  jaceas  oppressos,  tanquam  tu  non 
sis  rex  atque  pontifex«  cui  soli  (quia  in  nomine  Do- 
mini  venisti)  est  honor  debitus  ab  omnibus  reve- 
rentcr  impendendus.  Tu  etiam  ex  ore  apostolo- 
rum  quodammodo  infantium  (quia  piscatores  et 
simplices  erant)  perfecisti  laudem,  quando  lauda- 
verunt  et  elegerunt  Stephanum  virum  plenum  fide, 


enim  justi  sedes  est  sapientiae,  et  ipsa  sapientia» 
quae  Deus  est,  dicit :  i  Coelum  mthi  sedes  est  {Act. 
vii,  19).  >  In  magnis  itaque  sanctis  tanquam  m 
templo  sno,  tanquam  in  coelo  Dominus  ipse  sedet* 
Atque  inde  oc«/t  ejvs  in  pauperem  respiciunt,  id  est 
in  qucmlibet  lldeiem  templo,  et  cotlo  inferiorem. 
Hoc  dicit  justus,  hoc  ita  esse  crcdit  justus,  et  inde 
mulla  ei  consolatio,  quando  per  favores  malorum 
exaltatur  injustus.  Scit  enim,  quia  quantumcunque 
mali  exaltentur  et  multiplicentur,  tamen  Dominut 
est  in  templo  sancto  suo^  Dominus  in  cwlo,  sicut 
jam  expositum  est. 

Alitcr :  Yos,  qui  destruxistis  laudem,  quam  ex 
ore  infantium  perfecit  Dominus,  noluistis»  nec  ad- 


et  Spiritu  sancto  formam  dantes  electionis  in  di-  b  huc  vultis  justos  commendare,  quia  fortasse  vos 


gnitatibus  ecclesiasticis,  ut  hi  potissimum  elige- 
rentur  et  laudarentur,  qui  fide,  ac  Spiritu  sancto 
pleni  invenirentur.  Sed  haec  tua  inslituta,  quas  tn 
ex  ore  apostolorum  perfecisti^  isii  destruxerunt^ 
qui  carni,  et  sanguini,  qui  regnum  Dei  non  possi- 
debit,  pro  nobilitate  mundi»  seu  alia  terrena  causa 
laudes  acclamaverunt„  eos  promovendo  ad  honores, 
qui  Annae  et  Caiphae,  vel  Herodi  ac  Pilato  sunt 
consimiles.  Ita  illi,  gu<B  tu  perfecisti^  destruxerunt 
laudando,  quae  tu  non  laudas. 

Justus  autem  guid  fecit  ?  Nunquid  justus^  in  Do- 
mino  confidens  injustis  Dei  laudem 'destruentibus 
consensit?  Absit!  Quid  ergo  fecif,  quando  iniquos  ' 
vidit  praevalere  in  alicujus  impii  promotione,  seu 
falsitatis  assertioue?  Quid,  inquam»  fecit  ille  fn/u-  ^ 
stus,  qui  noluit  injustum  laudando,  vel  pro  mune- 
ribus  justificando  injustus  fieri?  Qui  cum  nollet 
assentiri  falsitali  quasi  veritati,  ut  permaneret  ju- 
stus,  quid  ferit?  Audu  quid  fecerit.  Corde  credidit 
ad  justitiam,  et  ore  eonfessus  est  ad  salutem.  Hoc 
scilicet,  quod  prnpter  malos  in  Ecclesia  principan- 
tes,  propter  falsitatem  erectam  et  vcritatem  oppres- 
sam  ipse  Dominus  non  dimittit  Ecclesiam  suam. 
Deserit  quiJem  illorum  domum,quibus  dicit :  cEcce 
relinquetur  vobis  domus  vestra  deserta.  Non  me 
videbitis  amodo,  donec  dicatis  :  Benedictus,  qui 
venit  in  nomine  Domini  (Matth^  xxni,  58,  59)  ,  > 
hoc  est :  Non  me  videbitis.  non  me  clementem,  sea 


offendemnt,  et  offendunt  justi,  quibus  displicent 
opera  vestra  injusta,  quibus,  dum  non  communi- 
cant,  magis  autem  redarguunt  justi,  fiunt  vobis 
molesli,  dum  fortasse  modum  excedunt  vos  incre- 
pando.  Sed  ille  unus  justus,  qui  singulariter  est 
justus,  ipse  videlicet  Christus,  quid  fecit,  quid  vo- 
bis  mali  unquam  intulit?  In  quo  iram  vestrain  con- 
tra  se  procuravit,  ut  ea  destruatis,  quae  ipse  per- 
fecit?  In  quo  meruit,  ut  exaltetis  inimicos  ejus  con- 
tra  ipsum  ad  hoc  studendo  semper,  ut  sedeat  ini- 
micus  ejus  in  tempto  sancto  ejus  ostendens  se.  tan- 
quam  sit  Deus  ?  Verumtamen  velitis,  noliiis,  Do- 
minus  in  templo  sancto  suo  :  Dominus  in  cwlo.  Sicut 
verum  est,  quod  Dominus  est  in  templo^  verbum 
in  carne :  sic  verum  est,  qiiod  Dominus,  id  est 
homo  in  Deum  assumptus,  esi  in  ccelo,  unde  non 
potestis  eum  deponcre,  licct  in  templo  ejus,  quod 
est  praesens  Ecclesia,  possilis  Antichristum  vel 
quemlibet  ejus  ministrum  exaltare  ad  oppressionem 
pauperum.  Sed  cum  Dominus  protector  pauperum 
jam  sit  incoelo^  sitque  illic  sedes  ejus  (jam  quippesedet 
illic  super  cherubim  et  super  thronos  judicans 
xquitatem)  inde  oculi  ejus  in  pauperem  respiciunt. 
De  illa  invisibili  aeternitalis  aula,  in  qua  dispo- 
nuntur  oninia  ista  temporalia,  Doininus  Jesus,  cu- 
jus  laudetai  vos  destruxistis,  in  paupercni  rcspicit. 
Cum  enim  in  hoc  mundo  nihil  fiat,  quod  inde  nun 
aut  sinaiur  aut  jubeatur  a  Chrisio,  cui  i  dala  est 


propitium  habehitis ,  donec  in  laudando  me  vel  o  omnis  potestas  in  coelo,  et  in  terra  {Matth.  xxviii. 


meos  illis  laudibus  consona  dicatis,  qoas  vos  de- 
struxistis,  quaiido  impium  pro  muneribus  lauda- 
stis,  et  quas  ego  perfeci  ex  ore  infantium,  et  la- 
ctentium  mihi  cum  palmis  occurrentium  et  dicen- 
tium  :  I  Benediclus  qui  vonit  in  nomiiie  Domini 
{ibid,  39).  >  Qui  huic  laudi  non  consentiunt,  qui- 
qiie  illam  destruunt,  quantum  est  in  se,  quia  no- 
lunt  illum  exallari,  vel  in  pontificem,  aut  regem 
.  benedici,  €  qui  venit  in  nomine  Domini,  domus 
eorum  relinquetur  deserta  {Isa.  i,  6),  >  quia  re- 
gnante  iii  ea  Simonia,  et  immunditia,  fugit  inde 
sancti  Spiritus  gratia.  Yerumtamen 

Vers.  5.  Dominus  in  templo  sancto  suo,  in  san- 
ctis  vidclicct,  quos  ipsc  sibi  teniplum  facit.  Domi- 


18),  >  oculi  ejus  ita  in  paupercm  a  vobis  oppres- 
sum  rcspiciunt,  ut  niliil  in  lioc  mundo  sinat  fieri, 
nisi  quod  bonum  est  cuilibet  suo  pauperi.  i  Omnia 
enim  cooperantur  in  honum  his,  qui  secundiim 
propositum  vocati  sunt  sancti  (Rom.  viii,  ^8).  > 
Vocali  scilicet  vocatione  ipsius  Christi  dicentis  : 
€  Venite  ad  me  omnes,  qui  laboratis  et  onerati 
estis,  et  ego  reficiam  vos.  ToIIite  jugum  meum  su- 
per  vos,  et  discite  a  me  quia  mitis  sum,  et  humiiis 
corde,  et  invenieUs  requiem  animabus  vestris  {Matth, 
XI,  28,  29).  In  hos  pauperes  ita  vocaios  a  Christo, 
qui  sedet  in  templo  sancto  suo^  qui  sedet,  id  est 
regnat,  ct  judicat  in  coelo,  scmper  oculi  niiscri- 
conli%  ipsius  rcspiciunt. 


801 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  X. 


m 


Aliler  :  Tu  Dcus  Patcr  ex  ore  infanttum^  et  la-  A  a  Patre»  ac  videl  Patrem  per  ipsuiii  cuocta  dispo- 


ctenttum  perrecisli  laudem  Chrihli  Filii  tui.  Sed 
qutB  tu  perfecistl,  illi  destruxerunt^  qui  cum  blas- 
phemaveruntf^conspuerunt,  cruciliierunt,  veletiaro 
qnemlibet  ipsius  discipulum  injuste  oppresserunt. 
Parum  est  illis  destruere  yel  destruxisse,  quae  tu 
perfecisti :  aedificaut  enim,  ei  in  quantum  in  ipsis 
est,  perficiunt,  quae  tu  destruxisli.  Nam  tu  ideo!  ex 
ore  inranlium,  et  lactentium  perfecisti  laudem  re- 
galem  super  iilium  tuum  noslrum  Salvatorem,  ut 
illo  regnante  nosque  salvante  €  destruas  inimicum, 
ct  ultorem  (PsaL  viii,  5),  i  seu  defensorero,  titimt- 
cum  tua^  legis  defensorero  suae  lcgis,  inimicum  ju- 
stitiae,  defensorem  suae  injustilise  atque  ultorem^ 
uUiones  videlicet  exercentem  semper  mala  inten- 
ticme,  licet  interduni  justitiae  invitus  militet  sua 
ultione.  Talem  tntmtVtcm,  talem  defensorem,  seu 
uUorem  tu  Deus  Pater  destruis,  quando  Filio  tuo 
pontificatum  et  rcgnum  dcfendis.  At  isti  eumdem 
iniroicum  sedificant,  magnificant,  et  exaltant,  qui 
eum  in  ponlificem  vel  regem  exaltandum  clamanl, 
vel  ordinabilitcr  prxdicnnt  exaltatum,  quem  con- 
stat  esse  inimicum  tuae  justae  legis,  et  defcnsorem 
suae  injustae  legis. 

Ju$lu8  autem  guid  fecit?  Audistis  omnes,  qui 
aures  audiendi  habetis,  quomodo  insaniunt  mali 
a^dificatores  lapidem  illum  reprobando,  quem  Deus 
Pater  aptavit  superponenduro  t  in  caput  anguli 
{P$al,  cwii,  22),  >  et  supponendum  in  fundamento, 
ut  ipse,  qui  dcscendit  el  ascendit,  impleat  omnia  : 
Audisiis,  quomodo  hunc  lapidem  nituutur  destruere 
dissipando  leges  ejus,  et  construendo  suas  leges 
iniquas.  Et  quidem  injusli  sie  fecerunt :  Ju$tus  au- 
Um  Deus  Pater  qutd  fecit?  Nunquid  et  ipse,  lapi- 
dem  hunc  dejecit,  et  a  se  projecit?  Absit !  Imo  ipse 
Dominus  omnium  est  itt  templo  itto,  ipse  Dominus 
Fater  est  in  Doniino  Filio,  sicut  ipse  Filius  dicit : 
c  Ego  in  Patre,  et  Pater  in  me  est  {Joan,  xiv,  10).  i 
Eliam  cum  hoc  templum  a  Domino  perfectum  per 
impias  manus  Judxorum  destrueretur,  nihilominus 
tamen  Dominu$  erat  tn  templo  $uo,  quia  licet  anima 
Christi  deseruerit  carnem  per  mortis  degustatio- 
nem  ,  tamen  divinitas  Patris,  et  Verbi,  et  Spiritus 
saticti  pleuitudinem  suae  inhabitationis  nec  ab  ani- 
ma,  nee  a  carne  Christi  detraxit,  quia  homo  Deus 
fnclus  in  Deum  natus,  non  adopiatus  ante  mortem 
in  morte  ac  post  inortem  Deus  permansit,  ac  semper 
pernianet,  «^uia  Dominu$  ita  est  tii  hoc  templo  stio, 
ut  ipsum  templum  sit  Dominus.  Dominu$  ita  est  tn 
hoc  ccelo  suo,  in  hominc  videlicet  coneepto,  et  nato 
coelitus,  ut  ipsum  coelum  sit  Dominus.  /n  hoc  canlo 
sede$  est  Domini^  quia  in  ipso  inhabilat  omnis  pic- 
nitudo  Divinitatis  corporalilcr.  Unde 

OcuU  Domini  hunc  pauperem^  id  est  Christum, 
propter  nos,  et  inter  nos  egenum  non  de  longe  vi- 
dent,  sed  de  prope  ttt  illum  re^piciunt^  neque  un- 
quam  su»  dilectionis  intuitum  illi  claudunt,  quia 
ipee  unigeoitus  est  in  sinu  Patris,  nullaque  tunica 
uUlus  culpae  vel  creaiurse  mediante  semper  videtur 


ueniem.  I&tum  singulariter  proptcr  nos  pauperem 
singularcm,  Filium  hominis,  Filium  Virginis,  ocu- 
lis  aperiis,  et  nunquam  claudendis  videt  Dominus* 

Sed  palpehrm  eju$  interrogant  fitio$  hominum : 
Filios  /tomtntim,  qui  de  vetustate  antiquorum  in- 
novati  dicuntur  eorum  filii,  palpebrie  Dei  interro- 
gant.  Habet  enim  Domir.us  in  obscuris  Scriptura- 
rum  locis  quasi  oculos  clausos,  in  manifestis  autem 
apertos.  Daec  igitur  opertio  et  apcrtio  lucis  in  Scri- 
pturis  dicuntur  palpebrce  Dci,  quae  filios  hominum 
interrogant^  id  est  probant,  quia  exercentur  in  ob- 
scuris,  et  non  inflantur  in  manifestis.  Item  operlio 
palpebrarum  est,  quando  haeresis  aliqua  invalescit : 
Apertio  vero,  quando  veritas  patescit.  Vel  palpebras 
suas  Doniinus  ciaudil,  quando  iniquos  et  filios  te- 
nebrarum  principari  sinit,  quando  pcccata,  vel  pec* 
catorum  poenas  abundare  permittit :  aperit  autem 
easdero  palpebras,  quando  bonos  in  sancla  Ecclcsia 
exallat,  quando  peccata  et  peccatorum  poenas  re- 
spectu  gratis  suae  fugans  facit,  ut  tristilia  electo- 
rum  vertatur  in  gaudium,  et  nox,  ut  dies  illumine- 
tur.  Sic  interdum  claudendo,  interdum  aperiendo 
suas  palpebras. 

Vers.  6.  Inierrogat  jtutum,  et  impium  :  quia  per 
tales  alteriiationes  et  ju$tu$  probatur,  et  impius  re- 
probatur,  quando  justu$  nec  in  adversis  frangiiur, 
neque  in  prosperis  extollitur  vel  corrumpitur :  im* 
pius  autem  et  in  adversis  contra  Deum  murniurat, 
C  et  in  prosperis  non  Deum,  sed  se  magnificat,  atque 
in  voluptatibus  dilatat.  Sic  etiam  in  passione  ipsius 
Christi  palpebris  ejus  clausis  per  mortem  mundus 
quidem  gaudebat,  discipuli  autem  contristabantur, 
et  per  id  probabantur.  In  resurrectione  quoque  pal- 
pebris,  et  clarescente  in  Christo  luce  immortalitatis 
impii  sunt  contristati,  et  tristilia  discipulorum  con- 
versa  est  in  gaudium.  Et  Petro  in  passione  palpe- 
braeChristi  clausae  fuerunt,  quando  negavit;  sed 
apertis  palpebris  respexit  Dominus  Petrum,  et  flcvit 
amare.  Similiter  adhuc  palpebrw  eju$  interrogant 
filio$  hominum,  Et  non  solum  interrogat  bonos, 
quos  dicimus  filio$  hominum^  sed  universaliter  i  in- 
terrogat  omuem  hominem  venientem  in  hunc  mun- 
dum,  justum,  et  impium  {Joan,  i,  9)  :  i  quia  lux 
ejus  palpebris  apertis  etiam  in  tenebris  lucet,  sed 
tenebrae,  id  est  mentes  tenebris,  et  peccatis  aroic» 
illam  non  coroprehendunt  {ibid,)^  non  amplectuutur, 
non  diligunt,  quia  nec  se  ipsas  diliguni^  quod 
ex  eo  constat,  quoniam  diligunt  iniquitatcm.  Qui 
aulem  diligit  iniquitatemt  odit  anhnam  sttam,  quia 
per  iniquitatem^  quae  diligitur,  anima  perditur. 

In  Hebraica  veritate  sic  legitur  :  Dominu$  in 
templo  $ancto  suo,  Dominu$  in  ccclo  thronu$  ejus, 
OcuU  ejus  vident,  palpebra  ejus  probat  fiUos  homi- 
num.  Dominu$  ju$tum  probat^  impium  autem  et  diU- 
gentem  iniquitatem  odit  anima  eju$.  Seiisus  liltcrae 
bujus  cst  apertus,  nisi  forte  illud  vidcatur  obscurum 
quod  tm^ttim  dicitur  anima  Domini  odisse,  cum 
Dominus,qui  totus  est  spirltuSy  non  habet  animam, 


805  GERHOHI  Pli^POSlTl  REICHERSPERG.  804 

noque  ia  ipsuiii  cailat  o.iium,cui  verissimc  dicitur  :  j^  expositionibus    iaqueis   errorum  iuextricabiUbus. 


c  Tu  aulem,»  Domine,  c  in  tranquillitale  judicas, 
et  cum  magna  reverentia  disponis  *  omnia  (Sap. 
XII,  48).  Sed  isie  usus  loqucndi  de  Domino  non 
esi  rarus,  ut  dicatur  babere  iram  vel  furorem  vel 
odium,  non  quod  perturbatio  talis  ei  accidat,  scd 
quia  impius,  qui  torqueiur,  boc  putat,  quod  Domi- 
nus  contra  se  iram  vel  furorem  babeat ,  cum  ipse 
in  tranquillitate  faciat,  quod  racit,quando  in  impiis 
non  quod  ipse  fccit,  sed  quod  ipsi  fecerunt,  punit. 
Nihil  enim  odit  eorum,  quas  ipse  tam  in  impiis, 
quam  in  piis  fecit  {Sap.  xi,  25).  Sed  quia  ipse  est 
bonitas  aiterna,  cui  nialitia  esl  contraria,  quam  ipse 
non  fecit,  sed  bomo  et  Angelus,  qui  a  bonitate  de- 
fecerunt,  suo  defectu  eam  fecerunt,  punit,  et  odil 


Et  lisec  omnia  roala  sunt  par$  calicis  eorum^  pars 
illius  poenae,  quae  iilis  datur  per  caiicem,  id  esl  per 
mensuram.  Nam  tota  quantitas  et  numerositas  tor- 
mentorum,  quae  mali  accipient  per  calicem  just« 
mensurae,  non  posset  verbis  compreliendi  :  ideo  de 
parte  calicis  bic  incitur.  Verum  tamen  lotus  calix  in 
Apocalypsi  quodammodo  siguiflcatur,  cum  de  me- 
retrice  Babylonia  dicitur  :  c  Quantum  »  dilatavit 
c  se,  et  in  deliciis  fuit,  tantum  date  ei  tormentiiiii, 
et  luctum  (Apoc.  xviii,  7).  >  Tantum  quippe  se 
Babylon  meretrix  in  deliciis  suis  dilatavit,  ut  si 
scmper  vivere  liceret,  semper  peccare  liberet.  Ideo 
justa  mensura,  justo  calice,  dabitur  illi  sterna 
poena,  et  bis,  qui  cum  ea  meretricantur.  Sed  nuiic 


illam  Deus  naturaliter  bonus,  et  odil  eam  antina  B  interim  sunt  par$  calicis  eorum  ignis,  el  sulphur^  ei 
ejus,  id  est  inteutio  ejus.  Anima  enim  Dei  pro  in-     spiritus  procellarum. 


tentione,  sicut  brachium  ejus  pro  fortitudine  acci- 
pitur,  cum  Deus  omnino  simplex  neque  animam 
neque  brachium  habeat,  vel  caetera  inembra  bu- 
maua,  seu  affectiones  bumanas.  Esi  enim  simplex 
divinitatis  essentia,  cui  tanien  transumplive  assi- 
gnantur  verba  bumana  per  membra  et  affectiones, 
quas  signillcant,  bumanas  exprimentia,  vel  potius 
obscure  innueutia  eflQcacias  divinas  :  verbi  gratia, 
pcr  oculos  Dei  significatur,  quod  nlbil  eum  latet  : 
per  manum.quod  cuncta  opeTatur,et  sic  per  caetera 
huintn;!  verba,et  membra  divina  innuitur  eilicacia. 
Bene  ergo  dictum  est  in  Hebraica  verilate  :  Do- 


Vers.  8.  Quoniam  justus  Dominus^  qui  nec  sine 
mensura  compctentis  calicis  permittit  suos  fideies 
tentari,  nec  impios  vei  hic,  vel  in  inferno  cruciari : 
quoniam  justus  Dominus  principaliter  ac  singula- 
riter  :  et  justitias  pluraliter  dispositas  dilexit^  non 
solum  iii  mensura  bonorum  praemiorum,  sed  ctiaiu 
in  mensura  malorum  tormentorum.  Unde  recte 
illum  justum  judicem  praedicamus  :  quoniam  in 
omnibus,  qu:e  ad  probandos  pios  et  torquendos 
impios  disponit,  asquitatem  vidit  vuUus  ejus.  Vultus 
ejus  est  filius  ejus,  per  quem  innotescit ;  qiiia  est 


....  .         .    ....     .  justus  hic  vultus  asquitatem  videt  per  approbatio- 

mmus  justum  probat ;  tmptum  autem,  et  dtltgentem  ^  .     .^.  Ji 

..„._.._ _^..  _  .    _    .  .  ..„  C  nero  ipsius  aniuiUtis.  Sicui  autem  per  Dei  vultum 

intelligilur  Filius,  ita  per  visioiiem  vultus  potest 


iniquilatem   odit  anima  ejus.  Idco 

Vers.  7.  Pluit  super  peccatores  laqueos.  Apostoli 
et  prophetae  sunt  nubes,  quae  imbre  verbi  Dci  ani- 
mas  irrigant.  Sed  de  his  nubibus  Domiuus  pluit 
imbicm  temporaneum,  et  serotinum  super  bonos. 
Pluit  ctiam  indc  super  peccateres  laqueos^  id  est 
verba  illaqueantia,  ui  per  Scripturam  sacram  mul- 
tjpliciter  illaqueentur  male  illas  intelligendo,  male 
icaerpretando.  Qiiare  boc?  Ideo  scilicet,  quia  ignis^ 
et  suiphury  et  spirilus  procellarum^  sunt  pars  calicis 
eorum.  Ignis  concupiscenliae,  sutphur  malorum 
opcruin,  spiritus  procellarum,  lempestas  videlicet 
poenarum  infernalium  sunt  pars  calicis  eorum.  Vel 
spirilus  procellarum  esl  in  turbidis  eorum  conlen- 
tionibus.Unde  justojudicio  Dci  illaqueautur  in  suis 


intelligi  Spiritus  sanctus,  qui  significatur  alibi  per 
septem  oculos  agri. 

Gloria  Patri  talem  vultum  habenti  :  Gloria  Filio^ 
ipsi  Palris  vullui  :  Gloria  Spiritui  sancto,  quo  quasi 
per  visioneni  Filii,  in  quo  videt  Pater,  illuminantur 
omnes  elecii.  Amen.  Glorielur  Dominus,  quod  sit 
nostcr  Dominus,  et  nos  boni  scrvi  cjus,  ncn  servi 
peccati.  Glorielur  vullus  ejus,  quod  in  nobis  tan- 
quain  in  claro  speculo  sit  expressus.  Glorielur  visio 
ejus,  quod  illuminemur  lumine  ipsius.  Pleni  sant 
coili,  et  terra  ista  Trinitatis  gloria,  et  glorialione. 
Gloria  est  in  praedesliuatione,  gloriiaio  in  prsedesti- 
iiationis  executioue  et  consuinmalione.  Amen. 


PSALMUS  xr. 


Salvum  me  fac  Domine,  Titulus  est  (Vers.  i) : 

IN  FINEII  rSALMUS  DAVID  PRO  OCTAVA. 

Quae  sit  octava,  in  psaimo  scxto  dictum  est.  Ibi 
peccator  timuit  octavam.  Hic  pctit  illam  David 
pccuilens  et  propheta,ut  destruatur  iniquitas  saeculi, 
el  verilas  futur;e  promissionis  appareat.  Primo  a 
8;b(-u1o  pctit  liberari,  el  salvari.  Secundo  iiiducit 
Dcuni  promitteiilcm  consolaUonem  per  Filium,  ubi 


D  dicit  :  Propter  miseriam  inopum^  et  gemilum  paupe' 
rum,  nunc  exsurgam,  dicit  Dominus.  Intentio  est  ab 
hujus  saeculi  vanitatibus  revocare  ad  eloquia  Dei 
casla,  in  quibus  est  salus. 

Polest  per  David,  qui  in  boc  psalmo  psallit  tn 
finem  pro  octava,  compeienter  tola  Ecclesia  hic 
accipi,  tain  iii  his,  qui  Chrisli  adventum  praecesse- 
runt,  qiiain  in  his  qui  sequuntur.  Nam  et  praece- 


m  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XL  80(5 

dens  Ecdesia,  quae  Christi  adventum  exspectabat,  A  que  huic  proximo  veriiatem  servamu$,qui  Gdem  in 


salvationis  futurae  desiderio  acceosa  illud  orabat, 
quod  nunc  per  adventum  Christi  praesens  Ecdesia 
compictum  sciens  adhuc  tamen  suspirat  et  orat,  ut 
satutis  opus,  quod  universaliter  fecit  roittendo  Sal- 
iratorein  totius  mundi,  perficiat  in  singulis  necdum 
plene  saivatis,  velut  4iiam  ad  salutem  quidem  prae- 
destinatis,  sed  adhuc  a  salute  alienis.  Sicut  enim  in 
corpore,quamdiu  velunum  mcmbrum  noiiestsanum, 
totum  corpus  optat  medicum  :  sic  in  coelo  Ecdesia, 
licet  Salvator  advenerit,  multosque  jam  salvaverit, 
tamen  usque  ad  octavam  clamat  Ecclesia  salvatio- 
nem  sibi  necessariam.  Ait  enim  : 

Vers.  2.  Salvum  me  faCy  Domine^  vel  sicut  in 
Hcbneo  legitur  :  Saha  me  Domine  :  quoniam  defecit 
Manctus. 

Primo  ipse  Adam  sanctus  innocens  et  mundus  a 
te  creatus  defecit,  qui  fiiit  creatus,  ut  ad  consor- 
tium  sanclorum  angeloruni  proficerel  :  Ipse  defecit 
usque  adeo,  ut  sit  c  comparatus  jumentis  Insi- 
pientibus  (Psal.  xlviii,  15). »  In  cujus  defectu  totum 
corruil  bumanuni  genus,  in  quo,  ul  ait  Apostolus, 
€  omiies  peccaverunt  (Rom,  iii,  23)  »  videlicet,  qui 
de  illo  per  concupiscentiam  generati  sunt  et  geiie- 
ranlur,  in  quo  et  nos  peccavimus,  quorum  origi- 
uale  peccalum,  quod  est  mors  anim»,  cum  corporis 
nnortalitate  de  illo  traximus  omnes.  Unde  octavam 
desideramus  dicendo  singuli  :  Salcum  me  fac^  Do- 
mine,  ut  in  octava  careamus  non  solum  pessima 
morte  aiiimne,   sed  etiam  corporis  mortaUtate,  in 


baptismo  illi  promissam  violamus,  quam  etsi  ver- 
bis  fateanlur  multi  in  corde,  vel  aclibus  negant 
babentes  labia  dolosa,  labia  garrula,  dolosa,  ct  de- 
ceptoria.  Nam  per  haec  Labia  loculi  sunt  in  corde^ 
et  corde^  id  estj  multiplici,  vel  duplid  corde,  aliud 
prxtendentes,  aliud  intendentes,  cum  sini  intra  se 
diiplices  et  multiplices,  tamen  sunt  in  malo  con- 
cordes.  DiminutaSy  inquam,  non  penitus  exslinctae, 
quia  de  verilalis  scintilla  est  hoc  ipsum,  quod  no- 
lunt  falli,quam  scinlillam  in  se  noluntexstiiigui,  sed 
a  lumine  suo  sic  imminuunt  eam,  ut  ad  proximum 
non  extendant  flammam  suam,  quem  fallunl,  et 
a  quo  falli  nolunt. 
Vers.  4.  Disperdat  Dominus  universa  labia  do^ 
B  losa,  Disperdatf  hoc  esl  dissipel  et  perdat,  non  homi- 
nes,  sed  labia  dolosa  universa,  Perdal  labia,  ut  non 
loquantur  :  perdat  dolosa,  ut  non  fallant :  perdat 
universa,  ne  sit  eis  iti  malo  unanimitas  et  concordia. 
Primo  disperdat  in  eis  universitatem,  ne  habeant 
roultitudiiiem  in  malo  unanimein  :  deinde  perdat 
labia,  ut  non  habeant  loquacilatem.  Postremo  per- 
dat  in  labiis  dolosis  ipsam  dolosilatem,  ut  babeant 
Bimprtcem  ei  bonain  voluntatem.  Disperdat  etiam 
Dominus  linguam  magniloquamy  id  est  superbam 
haerelicoruip,  philosophorum  et  hypocritaiuin. 

Vers.  5.  Qui  in  suo  magntloquio  dixer^nt  . 
Linguam  nostram  magnificabimus,  Et  si  quis  a  nobis 
eorum,  quae  dicimus,  quaerat  auctoriiaiem,  nos  ipsi 
pro  auctoriiate  volentes  haberi  dicemus  :  Labia  no- 


qiiibus  duabus  pestilentiis  defecil  Adam  ad  id  crea-  ^  stra  a  nobis  sunt,  id  est  ipsi,  qui  sumus  magislri. 


tiis,  ut  esset  saiictus.  Deinde  per  multitudinem  pee- 
catoruiR  actualium  in  tota  posleritate  lilius  dimi- 
nulce  sunt  verilates  a  filiis  hominum. 

Non  dico  quod  diminutae  sint  veritates  filiis  ho- 
minum,  vel  in  filiis  hominum,  sed  a  filiis  hominum : 
quoniam  ab  ipsis  est  culpadiniinulionis,  non  a  Deo, 
i  qui  solem  »  veritatis  c  facit  oriri  super  bonos  et 
roalos,  et  pluit » veritatis  doctrinam  c  super  justos,et 
Injuslos  (Matth.y^A^). » Uli  vero  averteiido  se  a  veri- 
taiead  vanitatem  diminuunt  veritates  diligendo  vani- 
tates.Tuquidem,  Deus,aeterna  et  incorrupla  es  veri- 
ias,  quae  diminui  non  potest  in  se :  sed  sicut  ab  una 
fade  mullae  sunt  imagines  in  speculis  multis  :  Ita 


pro  auctoritate  sumus  habendi,  etiamsi  labia  nostra 
a  nobis  sunt^  nec aliunde  auctoiitalem  Irahunt.  Nam 
quis  noster  Dominus  est  ?  id  est  quis  noster  Magi- 
ster?  Sic  prophetae  loquentes  ad  Eliseum  dixerunt: 
Nescis,  cquia  hodie  Dominus  tollet  a  te  dominum 
tuum?  (/F  Reg.  ii,  3.)»  Eliam  Elisei  magistrum 
vocabant  ejus  doroinum.  Sed  isti  roagniloqui,  dum 
nolunt  esse  discipuli  veritatis,  magistri  errorum 
fiuiit,  et  nulluni  super  se  magisiruro  vel  dominum 
respiciunt.  Unde  el  dicunt :  Quis  nosler  Domtnus 
est  ?  Nullius  roagisterio,  nuUius  regulse  nos  palie- 
mur  subjici,  qui  sumus  ipsi  domini  et  magistri  ma- 
gm.  In  desolatione  lanla,  iniquitate  abundaute  ubi- 


de  te  una  veritate  multae  sunt  veritates,  quia  mult^  d  que,  et  refrigescente  charitate,  quae  nobis  consola- 


animse  illustrantur  veritalis  amore,  in  lantum, 
ut  nemo  velit  falli  in  cognoscenda  veritate,  sed  quia 
nolentes  falli,  volunt  tamen  fallere;  diminutte  sunt 
veritales  a  filiis  hominum  :  Qui  si  nec  fallereiitur, 
iiec  failerent,  utique  veritali  plenae  adhaererent  sine 
ipsius  ve^tatis  diminutione.  Nunc  autem  diininula 
in  illis  veritate  inlendunt  fallere,  quod  inde  patet  : 
quia 

Vers.  5.  Vanoy  id  est  falsn,  locuti  sunt  unus- 
quisque  non  ad  alienum,  sed  etiam  adproximum^  ad 
amicum,  ad  cognatum.  Est  lamen  proximus  homini 
liomo  quilibet,  si  facit  miscricordiam  in  illum. 
Unde  roagis  noster  est  proxiinus,  qoi  fecit  roiseri- 
cordiam  in  nos,  bomo  Jesus  Christus.  Et  tamen  ne- 


tio,  nisi  quod  hic  sensum  Apostoli  subinlelligimus : 
tSicut,»  inquit,  cper  unius  deliclum  in  omnes  bo- 
mines  in  condemnalionem,  sic  el  per  unius  justi- 
tiam  in  orones  homines  in  justiiicationem  vitae  ? 
(Rom.  V,  i8.)»  De  quo  videlicet  uno  subinde  psal- 
rous  iste  loquitur. 

Vers.  6.  Propter  miseriam  inopum^  et  gemitum 
pauperum  nunc  exsurgam^  dicit  Dominus.  Doroinus 
Paler  dicil  hoc  :  Nunc  exsurgam^  qui  visus  sum  dor- 
mire  :  nunc  exsurgam,  nunc  evigilabo,  nunc  in  evi- 
dentia  rerum  hoc  roanifestabo,  quod  ego  curaro  ha- 
beo  de  roiseria  pauperuro.  Naro  propter  miseriam 
inopum,  qui  et  in  se  roiseri  sunt,  et  ab  alio  non  ha- 
bentopcm,  et  proptergemitumpauperumf  quibusdi- 


S07  GERIIOHI  PRiflPOSlTI  RKICUERSPERG.  SOS 

vitiae  virtutum,  vcl  eliani  necessaria  corponim  de-  A  Hci  probantur  in  persecutionis  camino  tanquam  va« 


sunt,  et  ideo  non  contra  nie  murrourant,  scd  ad 
me  gemunt ;  nunc  exsurgam,  non  quod  ego  in  mea 
persona  visibilis  appaream,  sed  contra  labia  dolosa 
ego  ponam  eloquia  casta  :  conlra  miseriam  inopum 
ego  ponam  argentum  igne  examinatum.  Et  baec  do^ 
quia  casta^  et  argentum  prubatum  ponam  in  salu- 
tari. 

Ut  autem  ipse  Jesus  ipse  salutaris  non  doceat, 
antequam  faciat,  sed  de  illo  possit  veraciter  dici : 
quia  tcoepit  Jesus  facere,  et  docere  {Act,  i,  l),i  pri- 
mo  fiducialiter  agam  in  eo,  Nam  sicut  ipse  dicit: 
cPater  in  me  manens  ipse  facit  opera  (Joan.  xiv, 
40):  »  ita  t%o  fiducialiter  agam  in  eo,  tanquam  in 
brachio  meo  :  ejiciam  vendcntes,  et  ementes  de  tem- 


sa  testea  vel  aurea.  Naro  si  in  igne  tribulationis  per 
impatientiam  fracti  dissiliunt,  vasa  testea  esse  pro- 
bantur ;  si  autem  in  patienlia  possident  animas  saas 
in  tribulatione,  aurea  vasa  sunt,  vel  de  argento  par- 
gaio  septuplum.  Ut  autem  patenter  appareat,  quan- 
ta  est  utiliias  in  hoc  argento,  in  his  eloquiis  castis» 
Propheta  loquitur  ad  Dominuro,  et  nos  cum  illo  di- 
camus. 

VcRS.  8.  7u,  Domine^  servabis  not»  Tu  salutaris 
noster,  quem  ii«bis  dedit  Pater,  in  quo  posita  sant 
eloquia  casta,  per  haec  ipsa  eloquia  nobis  intimata^ 
et  a  nobis  credita  servabis  nos,  ne  simus  in  defeciu, 
in  quo  defecit  sanctus,  Innovabis  eteoim  nos  a  ve- 
tustate,  quam  de  illo  contraximus,  ut  per  te  jusU- 


plo  ita  fiduclaliter,  cum  tanla  tiducia,  ut  ipsi  admi-  6  ficali,  et  in  viia  regeneraii  salvi  simus,  ut  in  priDci- 
rentur  dicentes  :  dn  qua  potestate  haec  facis  ?  {Luc^     pio  psalmi  petivimus. 


XX,  7.)>  llluminabo  csecos,  et  sanabo  claudos  in 
tcnipio,  et  ex  tunc  crit  ipse  salutaris  roeus  cquoti- 
die  docens  in  templo  (ibid,  xix,  47), >  usque  ad  con- 
summalionem  obedienlise  docens  eritin  templo  dans 
eloquia  casla  contra  lalwa  dolosa.  In  admirationCt 
ac  veneratioiie  talium  cloquiorum  dicit  propbeta; 
dicainus  et  nos  cum  prophcta : 

Vers.  7.  Eloquia  Domini  eloquia  casta.  Nam 
revera  e/o^fiia  Domini  sunt  casta^  id  est  sinecorru- 
plione  simulationis,  contia  illud,  quod  supra  con- 
qucsti  sumus  dicentes  :  Vana  locuti  sunt  unusquis» 
que:  et  sunt  argentum  igne  examinutam,  quia  pruba- 
ta  sunt  in  fornace  tribulationis. 

lii  Hebiseo  habctur  :  Ponam  in  salutari  auxilium 
eorum.  Eloquia  Domini  eloquia  munda,  argentum 
ijne  probatum,  separatum  a  terra^  coUatum  septu^ 
plum,  Quibus  dictis  inanifestatur,  quod  propter  mi- 
teriam  inopum^  et  gemitum  pauperum  inter  labia  dO" 
losa  gemenlium  Deus  Pater  in  Christo  ponit  auxi- 
lium  per  eloquia  casta  et  munda  per  argentum  igne 
probaium^  purgalum^  vel  coHatum  sepluplum^  purga- 
tum  terra*,  id  est  a  terra,  ut  nihil  terreiiilalis  ha- 
leat,  iion  terrena,  sed  coblestia  promittat. 

Purgntum  septuplum,  id  est  perfecte.  Vel  septu- 
ptnm  secundum  septem  dona  virtutum,  et  septem 
gratius  bcalitudinum,  de  quibus  in  eloquiis  castis, 
iii  eloquiis  evangelicis  dicitur:   cBeati  pauperes ; 


Et  custodiet  nosa  generatione  hac^  generatiooe 
vetusta,  generatione  adullera  (Jfarc.  viii,  58),  qu« 
non  recipit  eloquia  casta,  generatione  hoininum,  ia 
quibus  diminuto!  sunt  veritates,  ab  hac  generatione 
custodies  nos  perducendo  in  wternum,  in  asylum 
aeternitatis,  ubi  nullus  accessus  erit  impiis.  Quare? 
quoniam 

Vers.  9.  In  circuitu  impii  ambulant.  El  haec  eril 
magna  discretio,  quod  nos  custodies,  illos  non,  in 
quibus  diminuto!  sunt  veritates^  in  quibus  regnaiii 
vanitates.  Detenti  enim  invanitatibus  rerum  tempo  • 
ralium  ambulantin  drcKiiu,  id  est  iu  cupiditatererbm 
temporaliuni  etcum  tempovevolubilium,quaeideodi- 
cuntur  circuitus^  quia  septem  dierum  repetitione  lan* 
quam  rota  volvuntur,  et  ideo  ad  stabilitatem  ocUvae, 
dequa  hicpsalmusagit,  nonperveniunt,  quia  volubi- 
lia  sequuntur,  etcum  roia  volubilis  mundi  volvuntur. 
De  hac  rota  dicit  Salomon  in  Provcrbiis:  cVentilator 
impiorum  rex  sapiens,  miltit  illis  rotam  malorum 
{Prov.  XX,  26);  »  et  in  alio  psalmo  dicitur:  cDeus 
meus,  pone  illos  utrotam  {PsaL  lxxxii,  11).» 

Vel  ambulant  in  circuitu  sicut  asinus,  qui  trahit 
molam,  et  tandem  suspendelur  baec  mola  asinaria  in 
collo  eorum,  et  demergenlur  io  profundum  inferni, 
quoniam  maluerunt  cum  diabolo  patre  mendacii  la- 
biis  dolosis  mendacia  molere,  quani  cum  salutari 
fiducialiter  agente  fiducialiter  et  ndeliter  agere.  Ita, 


beati  mites;  beati  qui  lugent ;  beati  qui  esuriunl,  Do  Domine!  te  juste  judicanieperibunlirapii.Eiquid 


beati  misericordes  ;  beati  pacifici  {Matth.  v,  5-10  ; 
Luc.  VI,  20).»  Igne  vero  tribulationis,  quem  conti- 
net  octava  beatitudo  in  beatis,  qui  persecutionem 
patiuntur  proptcr  justiliam,  ipsum  eloquiorum  Dei 
argentum  purgatur  septuplum ;  quia  septempliciter 
per  singulas  septem  virtutes  purgantur,  qui  eloquiis 
Domini  castis  inforinantur.  Vcl  purgantur  septuplum 
per  septem  illas  adversitates,  quas  enuroerans  Apo- 
slolus  ait :  c  Quis  nos  separabit  a  charitate  Christi, 
tribulatio,  an  angustia,  an  perseculio,  an  farocs,  an 
nuditas,  an  periculum,  an  gladius?  (liom.  viii,  55.)» 
lloc  pcrsccutioiiis  igne  probantur  pauperes  spiritu, 
si  vcre  sint  pauperes  spiritu.  Eodem  roodo  roites, 
lugentes,  justitiain  csurientes,  miscricordes  et  paci- 


erit  de  filiis  hominum  ?  Adam  et  Eva  eraiit  homi- 
nes,  non  filii  hominum.  Ad  hos  homiiies  pertinent, 
qui  in  eorum  veiustate  permanent,  sed  qui  per  Chri* 
stum  regencrantur  et  innovantur,  filii  hominum  re- 
cte  vocantur.  Hos  filios  hominum  tu,  Doniiae,  multh' 
plicasti  non  in  temporalibus,  sed  sicut  st^hs  cocli 
secundum  pro.nissionem,  quae  facU  est  Abraliae.  Ct 
'  hoc  secundum  altitudinem  tuam^  ciim  de  virtute  in 
virditem  crescere  facii  eos  usque  ad  contemplan- 
dam  speciem  tux  celsituJinis,  tuae  altitudinis. 

Aliter  :  0  Doinine,  inuitts  in  circuitu  ambulanli- 
bus  pnuci  stant  in  rectitudine,  et  ideo  miramur  de 
tanta  horoinum  multitudine,  quorum  pauci  salvan- 
lur,  et  multi  percunt,  quai-e  omnes  creati  sint  ?  So- 


m  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PaRS  I.  —  PSAL.  XH.  810 

lalio  tamen  quae^lionis,  vol  admirationis  hiijus  haec  A     Gloria  Patri,  Domlno,  cui  dicitur  in  princi(HO 


est,quoniam  ni,  Domine,$ecundum  aUitudinem  tuam^ 
secundum  aUnm  pi^ofimdumque  consiltum  mnltipli- 
casti  filiot  hominum.  De  hoc  alto  consilio  non  tam 
disserendom,quamcom  Apostoioexclamandum:  1 0 
AlUttido  dititiarum,sapientiae  et  scientise  Dei,  quam 
uicoinprehensibilia  sunt  judicia  ejus!>  (i<om.xi,55.) 


Psalmi :  Salvum  me  fac,  Domine  :  Gloria  Filio,  do 
quo  dicit  Pater:  Ponam  in  salutari^  fiducialiter  agam 
in  eo :  Gtoria  Spiritui  sancto^  Spirilui  sepliformi, 
quo  purificante  argentum  igne  examinntum,  proba^ 
tum  terra  est  purgatum  septuplum. 


PSALMUS  XII. 


Vbrs.  I.  Vsqnequo,  Domine,  oblimsceris  me  infi*  B 
Titulus  Psalmi  hujus  ex  ante  dietis  patet,  qui 
talisest : 

m  FI»EH  PSALMUS  DAV1D. 

In  boc  Psalmo  ostenditur,  quanto  charitatis  ardo«^ 
re  antiqui  sancti  Incarnationem  Cbristi  desideraTO* 
nmt,  per  quam  futoram  Rederoptionem  inteHfge' 
baut ;  quanto  etiam  desiderio  sancti ,  qui  in  hoc 
tempore  affliguntur,  cupiunt  sccundum  adventum. 
1n  prima  parte  de  dilatione  conqueritur  dicens : 
Vsquequo  Domine  oblivisceris  me  in  finemf  In  se- 
cnnda  parte  petit  illuminari,  ut  in  prdesenti  tita 
immunis  permaneat  et  liber  ab  omni  crimine  di- 
cens  :  Respice^  et  exaudi  me^  Domine  Deus  meus. 
lilumina  oculos  meos ,  ne  unquam  obdarmiam  in 
morte.  In  tertia  parte  se  conOdcns  exauditum  gra- 
tias  agit  misericordise  Dei,  ubi  dicit  :  Ego  autem  in 
misericordia  tua  sperati,  et  TOto  se  obliRat,  quod  in 
ipsa  gratianim  actione  in  Domino  exsultans  ei  can  - 
tare  ac  psallere  in  astemuro  sit  paratos.  Dicit  eniro : 
Exsultabit  cormeumin  satutari  tuo;cantabo  Domino, 
qui  bona  tribuit  milii ,  et  psallam  nomini  Domini  ai- 
tissimi.  Intentio  ejus  est,  nos,  et  aiios  invitare  ad 
idem  desiderium. 

Loquens  autem  Propheta  in  persona  illorum,  qui 
fuerunt  ante  Incarnationem,  dolet,  quod  tandiu  ex- 
speciat  primum  adventum ;  vel  in  persona  sanctorum 
hojus  temporis  loquens  dc  diiatione  secundi  adven- 
tus  conqueritur. 

Apte  autem  iste  psalmus  concinit  prxcedenti.  d 
Naro  cum  ibi  dixerit :  7u,  Domine\  servabis  nos  et 
custodiesy  id  ipsum  obnidus  Ghristum  rogat  hic 
Psaimus,  ut  videiicet  non  solom  in  pnesenti  iios  ab 
omni  crimine  custodiat ,  sed  et  post  hujus  vit» 
defecluro  in  seipso  exsuttarc  concedat  in  '^ternuro. 
Dicit  ergo  David  prophcta,  vci  quilibet  cum  David 
sentiens  mundi  hujus  mala  nonnisi  per  /inem  ,  qui 
Ghristus  esl,  auferenda  ;  dicit ,  inquam  ,  psallens 
tfi  /fnem,  toto  videlicet  suo  desiderio  extensus  in 
finem,  id  est  in  Christum :  0  Domine,  avertis  faciem 
tuam  a  me,  quia  non  das  animse  meae  tuae  faciei 
inspectionem,  (ui  tilii,qui  est  facies  tua,  subtrahens 
manifestam  cognitionem.  Et  usquequo  erit  hoc? 
Nunquid  oblitus  esl  mei  ?  Tu  dicis  in  alio  propho- 
ta  :  Nunquid  oblivisci  potest  muiier  infantem  suum, 
«1  non  misereatur  fitio  uteri  sui  ?  Et  si  itta  obtita 

Patrol.  cxcin. 


fuerit,  ego  tamen  non  obliviscar  tui  (Isa.  xlix,  15). 
Hoc  dicis  oroni  homini  in  te  credenti ,  et  in  utero 
fidei  formato,  dum  corde  credii  ad  juslitiam,  {Bom. 
X,  40)  atque  in  lucem  nato,  dom  ore  te  Deum  coii- 
fltetur  ad  salotem.  Et  ego  credo  in  finem,  id  est  in 
Christuro,  quem  conflteor,  non  soluro  csse  iUud 
princlpium  ,  in  quo  principio  creavit  Deus  Pater 
coelum,  ^i  terram  ,  sed  etiam  c  omnis  consumroa- 
tionis  finem  (PsaL  cxviii,  96),  i  sicut  ipse  dicit : 
c  Ego  sum  alpha  et  omega,  principiuro  et  finis 
(Apoc,  I,  8).  >  Ipse  principiuro,  et  fons  omnium,  de 
quo  sunt  oronia  :  ipse  finis  omnium,  ad  quero  facta 
sunt  omnia  :  quoniam  sicut  c  oronia  facta  sunt  per 
ipsuro  (Joan,  i,  5), »  sic  omnia  facla  suntad  ipsum, 
qui  erat  invisibilis,  manifestanduro.  Sicut  eniro  ad 
manifestandum  suum  ingeuium  facit  homo  aedifi- 
cium  egregium,  sicadnuuiifestanduroFiliurosuuro, 
Verbum  tuum,  regem  seternum  gloriftcanduro  fecisti 
exercitus  angelorum  et  hominuro.  Unde  cum  sit 
ipse  finis  et  consuroroatio  omnium,  specialius  ta- 
men  est  flnis  et  consumroatio  angelorum  et  homi- 
num,  quos  consumroat  in  unam  domuro  factus 
ipse  in  caput  anguli  tanquaro  lapis  angularis  con- 
summans  totum  a^dificium ,  quod  factum  est  per 
ipsum,  et  ad  ipsuro  ,  per  ipsuro  principium ,  et 
ad  ipsum  finem  (Psai.  cxvii,  22,  Ephes.  ii,  20). 
Et  ego  scio  me  ab  ipso  esse.  Nisi  enim  ab  illo  es- 
sero  ,  non  essem.  Hoc  est  enim  cororoune  omnibus 
bonis  et  malis,  videlicet  esse  ab  illo,  sive  per  illum. 
Sed  non  omnes  tendunt  ad  illum  quasi  ad  finem 
sui  cursus,  quoniaro  culpis  exigentibus  quorora- 
daro  sic  obliviscitur,  ot  neque  in  pariete  sanctorum 
angelorum ,  neque  in  pariete  sanctorum  hominum 
coaptet  eos  ad  se  fundamentum ,  vel  ad  se  angula- 
rem  lapidem  suroroum.  In  hac  oblivione  tiroeo  roe 
esse  in  hac  terra  obliviouis  inler  eos,  c  quorum 
non  es  roeroor  amplius  ,  et  ipsi  de  roanu  tua  re- 
pulsi  sunt  (Psat.  lxxxvii,  6)  ,>  quoniam  nondum  vi- 
deo  cursus  mei  finem.  In  superiori  psalmo  diximus 
quod  in  circuitu  impii  ambutant,  et  ideo  cursus  non 
inveniunt  /inem,  ncque  quaeruut  finem.  Ego  autem 
quxrens  finem  et  con8nmroationem,eItimens  in  obli- 
vione  derelinqui,  ac  diu  diflerridico  tibi  Deusmeus. 
Vsquequo  Domineobtiviscerismey^M^imdX  :  per* 
ducere  in  finem,  ot  sim  tua  domus  in  finem  consuuH 
niata   c   in  summo  angulari  lapide  Christo  Jcsu 

26 


^li  GERHOHI  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG.  812 

{Ephet.  II,  xi),  »  qui  est  finis  innnilus?  Vel,  tis^ite-  A  consHia  in  anima  meal  El  eassatis  eonsiliis,  quaudtu 


quo ,  Domine ,  oblivi$ceri$  me  faciens,  quasi  non 
cures  de  me?  Nunquid  usque  in  finem  secundi  ad- 
venlus,  quando  inlelligetur  Christus ,  qui  est  ini- 
\|um  el  finis  :  tcI  u$que  ad  Inc^rnationem  Filii, 
quando  f  venit  plenitudo  temporis  (Gal,  iv,  4),  » 
quse  plenitudo  est  quidam  fini^ ,  ei  quaedam  con- 
summatio.  Nonne  ante  finem  saltem  praerogabis 
consilia,  quibus  dirigar  t»  finem  f  Quxso  enim  con- 
silia  certa,  consilia  fixa  desursum  descendentia.  Si 
enim  t  omne  datum  oplimum,  et  omne  donum  per« 
fectum  desursom  est  descendens  a  »  te  c  Patre  lu- 
minum,  apud  quem  non  est  transmutatio ,  nec  vi- 
cissitudinis  obumbralio  {Jac.  i,  17)  :  »  ergo  et 
cousilium  c  optimura  et  perfectum    desursum  est 


ponam  dolorem  in  corde  meo  per  diem  ? 

Nunquid  per  diem ,  id  est  quolidic  vexabor  hac 
ti*ausmutatioiie?  Vel  certe  perdiem,  id  csl,  per  om- 
ne  tempus  viix  hujus,  quod  est  quaedam  c  dies  ine» 
dies  calamilatis  et  miscriae,  dies  magna  et  amara 
{Sophon,  1, 15),  »  postremae  dici  praenuntia,  variaii- 
tur  mihi  consiiia.  Unde  vellcm  hanc  diem  volubi- 
lium  lemporum  transiUre  in  finem^  id  est  in  aeter- 
nitatem,  ubi  nulla  consiliorum  c  transmulatio,  nec 
vicissitudinis  obumbratio  (Jac,  i,  47)  »  est,  abi 
adversarius  nullus  est,  ubi  inin»icus  non  admitiilar 
intra  diem  aeternitatis,  qui  nunc  infestat  per  dicni 
temporalis  volubilitaiis»  et  interdum  exallatur  super 
me.  Nam  et  ante  Incarnalionem  Cbrisli  quasi  c  for- 


a  »  Te  <  Patre  iummum,  apud  quem  sicut  non  est  B  \\^  armatus  »  custodiens  c  atrium   suum  (Luc.  xi. 


trausmutatio,  nec  vicissitndinis  obumbratio,  >  ita 
iiec  in  consilio  tuo  perfecto  et  optimo  est  c  aliqua 
traiismutatio,  seu  vicissitudinis  obumbratio.  »  Tam 
perfectuin  et  optimum  quaero  consilium  in  aniroa 
mea,  et  non  invenio  illud  ibitquia  non  est  jbi.  Sur- 
sum  est  apud  te  Patrem  luminum,  et  non  est  in  ani- 
ma  mea,  in  qua  duro  quaero  consilium  optimum  et 
peffectum  ,  pro  uuo  iilo  perfecto  mulu  occumint 
imperfecta,  in  quibus  est  magna  transmutalio  et 
vicissitudiiiis  obumbratio,  dum  consilia  consiliis 
muto  frequenter »  noii  inveniens  perfectum  consi- 
liuni.  Ita  unum  optimum  non  habens  consilium^ 
multa  imperfecta  consilia  pono  in  anima,  pouo, 
depono  et  iterum  repono  consilia  in  anima  mea. 
Multa  dispono  quia  unumHbn  invenio,  qao  invento 
ulterius  alio  non  iudigerem  consilio.  Et  jam  diu 
hoc  feci.  Sed  quandiu  erit  apud  ine  ista  consi- 
liorura  transmutatio  et  vidssitndinis  obumbra- 
tio? 

Vers.  2.  <7uani/ki  ponam  eon$iHa  tam  incerta  in 
mxima  mea?  Anxius  optimum  et  finale  consilium 
quaero  et  non  invenio.  Pouo  tamen  qualecunque 
consilium  ad  miiigandum  anxietatis  aflectum ,  et 
non  invenio  certum  solalium,  qui  fixuin  non  habeo 
consiliura.  Et  ideo  saepe  muto  consilia  in  corde  meo, 
quia  non  eflicitur,  quod  cupio.  Si  enim  consiiium 
aliquod  esset  eflicax,  non  esset  necesse  ponere  aliud. 


24)  »  possedit  pene  totum  hunc  mundum  paacis 
in  fide  Christi  adventum  ejus  exspectantibus,  et 
nunc  multiplicatis  in  Ecclesia  falsis  fratribus,  paucis 
in  veritate  ac  sinceritate  ambulantibus,  atque  car* 
nalibus  afiectioiiibus  intentionem  spiritualem  in  me 
ipso  assidue  praefocantibus ,  exaitatur  inimicus 
meus  super  me.  Et  hoc  malum,  Domine,  usquequo 
durabit? 

Vers.  3.  U$ifuequo  exaltabitur  inimicus  meu$  $uper 
me?  MuUoties  dico  :  u$quequo!  quoniam  magcis 
doloribus  et  anxietatibus  aestuo,  quasi  oblivioni  ira- 
ditus  a  te  Domino  meo,  cui  dico  :  u$quequo  atertit 
faciem  tuam  a  me  :  u$quequo  exaltabitur  iuimiens 
meu$  $uper  me  ? 

Vers.  4.  HB$pice^  et  exaudi  me^  Domine  Deut 
meu$,  Tu,  qui  avertisti  faciem,  nunc  respice  :  qui 
oblitus  videbaris  meL,nuuc«ariiiidi  me  promeis  el  pra 
me  orantem,  ut  mittas  eum,  quem  missurus  es. 

lUumina  oculo$  meo$,  ne  ^unquam  ex  propria  de- 
sidta  obdormiam  in  morief  id  est  in  aliqua  mortali 
cuipa,  oculis  mentis,  vel  etiam  totius  Ecclesise  ocu- 
li&,  id  est«  praelatis  carnalium  delectationum  sonino 
gravatis,  et  tenebratis.  Dico,  ne  obdormiam  per  me 
propria  mea  ignavia,  neque  vincar  aliena  maii- 
tia. 

Vers.  5.  Ne  quando  dicat  inimicu$  meu$  diabo- 
lus  :  Prasvalui  adver$u$  eum.  Hoc  dicit  inimicus  bo- 
norum  omnium,  si  viderit  casum  meum.  £t  non 


In  hoc  magnus  et  infatigabilis  ardor  animi  mei  se  p  solus  ipse  iiide  gaudebit ,    sed  et  omnes  ministri 


refocillat ,  cum  tot  con$ilia  excogitat,  ut  possit  in- 
venire  unum,  quod  desiderat,  et  tamen  non  videt ; 
nec  propter  hoc  lassalur,  quin  desideret,  certus, 
quod  quandoque  petens  accipiet ,  quaerens  inveniet, 
et  perseveranter  pulsanti  aperietur,  si  non  eo,  quod 
aniicus  sit ,  tanien  propter  improbitaiem.  Verum, 
quia  spes  pertrahitur,  crescit  deoiderium  in  dolo  • 
rem»  quoniam  sicut  cor  desiderantis  exhilaratur 
et  jucundatur,  cum  occurrit  aliquod  consilium,  per 
quod  speratur  posse  impleri  desiderium ;  sic  pro- 
fecto,  quando  consilium  iilud  inefficat  invenitur, 
desiderium  in  dolorem  convertitur.  Unde  per  con- 
alliorum  crebras  mutationes  crebros   habens  in 


ejus,  ^iit  tributanl  me,  ex$uUabunl^  $i  motu$  fuero 
de  stabilitate  fidei.  Atque  ideo  tu  Deus  meus  non 
solum  propter  nie  debes  iHuminare  oculo$  tneo$,  sed 
etiam  propter  boc,  ne  gaudeat  de  me  inimicus  meu$ 
et  tuus  cum  suis  ministris  tite  tribulaiitibus,  ct  rui- 
nam  meam  desiderantibus. 

Vers.  6.  Ego  autem  in  mi$ericordia  tua  speravi : 
non  de  jnea  virtute  praesumpsi.  Idipsum  enini,  quod 
non  mo\eor,  nou  mihi  ascribo  :  qiioniam  jam 
moverer  supcrbia,  si  mihi  tribuercm,  quod  est  ex 
gratuiia  gratia  tua,  cujus  diem  desidKro,  desiderans 
exsulto,  et  sicut  Abraham,  qui  diem  tuiim,  diem  fi* 
lii  tui  futurum  c  vidit,  et  gavisus  est  (Jooit.  viii« 


corde  meo  dolores,  anxie  clamo  :  Quandiu  ponam  ^  56),  »  exsultans,  ut  eum  videret  In  rc,  qucni  vide- 


81?^ 

rat  in  flde 

tno^  qaasi  babens  jam,  quae  desidero  :  quia  certis- 

sime  futorum  credo,  quod  desidero. 

Cantabo  Domino^  qui  bona  in  re  /utura,  jam  in 
spe  certissima  tribuit  mihi.  Tanla  est  enim  virtus 
fidei,  ut  ei  sit  prapleiitum ,  quod  in  tempore  adhuc 
est  futurum.  Cantabo  in  contemplatione  :  psallam 
in  opere.  Canlabo ,  et  psallam,  id  est  cnm  gaudio 
gratias  agam  nomini  Domini  altiisimi,  Si  ergo  fi- 
delis  proplieta  sic  desideravit,  si  sic  famulatus  est 


COMMENTARIUM  IN  DSALMOS.  — PARS  I.  —  PSAL.  XIIL  814 

ita  extultabit  cor  meum  in  $alutari  A  Cbristo  futuro,  qoa  devolione  famulandum,  cantan* 

dnm  et  psallendum  est  jam  suscepto?  Dicat  ergo 
quisque  nostrum ,  qui  in  sacramento  altaris  jam 
soscepit  Christum  :  Cantabo  Domino^  qu%  bona  tri- 
buit  mihi^  et  psallam  nomini  Altissimi, 

Gloria  Patri,  a  quo  desidcratur  ingplus  magoi 
consilii  intcr  dubia  consilia  :  Cloria  FHm^  cofjsilta- 
rio,  de  quo  dicitur  :  exsultabo  in  saintmi  tuu  :  Ch- 
ria  Spiritui  sancto^  qui  est  lumen  iUumhmfn  o€uh* 
humanos,  ne  unquam  obdormiam  in  morte,  Ainen^ 


PSALMUS  XIII, 


Dixit  insipiens  in  corde  suo  Non  est  Deus.  Titolus 
(teks.  i)  : 

IN    FINEM   PSALMnS  DAVID. 

Patet.  Iste  Psalrous  voces  nobis  administratadver- 
sns  omnem  insipientem,  qui  dicit  in  corde  suo,  sive 
ille  iudseus,  sive  ille  sit  bxreticus  :  Non  est  Deus; 
subauditur :  hic  bomo  Jcsus  Christus.  Agit  enim  de 
profonda  Judaeurum  nequitia;  quia  quem  sancti 
Patres.eorum  patriarcbas  scilicetet  prophetae,  nimio 
desiderio  dari  sibi  optaveront,  quemque  vocibus 
praecedentis  psalroi  anxie  optaverunt,  hi  praesentia- 
liter  in  carne  videntes  non  solum  dicla,  et  facta 
ejus  respuerunty  sed  et  ipsum  morti  tradiderunt* 
Agit  etiam  de  temporali  et  singularl  eomm  contri- 
tionc,  ct  futura  postmodura  aeterna  damnatione, 
nec  non  de  sanctorum  gloriosa  et  admirabili  re- 
nuinei  aiioiic.  Prinio  ^iuiem,  quia  facies  illa,  quam 
in  priEcedenti  psatmo  dcsiderabat  propbeta  venire, 
bic  osiendkur  venisse.  Increpat  ejus  contemptores, 
qui  fiicicm  illam  diu  opuium  non  receperonL  Nam, 
ut  ait  E^angellsta  :  t  In  propria  venit,  et  sui  eum 
non  reo^perunt  (Jmn,  i^  ii).  »  Secundo  autem 
commtnalur  cis  judicium,  ubi  dicitur  :  Nonne  co^ 
gnoscent  omnes,  qui  operantur  iniquitatem?  Tertio 
praedicitur  ex  eis  reliquiarum  conversio,ubi  dicitur : 
Quis  dabit  ex  Sion  salutare  Jsrael  ?  Nanc  textum  vi- 
deamus. 

Dixit  insipiens  in  corde  suo,  Non  est  Deus,  Chri- 
stus  desideratus  est  a  palriarchis  et  prophetis 
tanquam  Dcus,  Dei  Filius,  tanquam  homo  Deus, 
anus  Emmanuel.  Sed  postquam  in  carne  mortali 
apparuit,  Judaeus  insipiens^  non  sapiens  ea,  quae 
sursum  Runt,  in  corde  suo  dixit,  id  est  cogitavit : 
Non  est  Deus  homo  iste  c  fubri  filius  (Matth,  xiii, 
55),  >  cujus  patrem  et  matrem  novimus.  Hoc«  in- 
quam,  in  corde  suo  dixit,  non  sicut  Petrus  ab  ostia- 
ria  requisilus,  qui  negavit  Christum  orc,  non  corde^ 
inlirmitate,  non  impietate,  quod  esset  malum  sana- 
bile;  sed  prorsus  corde  simul  ei  ore  locutus  est  im- 
pietate,  non  infirmitate,  tumore,  non  timorc :  c  Non 
est  Deus  >  iste,  non  Dei,  sed  c  fabri  filius  >  est  iste. 

Jam  vero,  etsi  aliquando  divinilatis  nominc  ho- 
Loravit  iesum  in  facte,  ut  est  illud :  c  Magister  bone, 


B  quid  faciendo  vitam  a^ternam  possidebo?>  {Luc,  x, 
25)  ore  illud,  non  corde  dixit  plane  sibimetipsi 
contrarius  dicens  bonum,  quem  negabat  Dcum.  Ete- 
nlm  aequipollentia  sunt  esse  aliquem  substantialiler 
bonum,  et  esse  Deum.  Unde  et  Dominus  ad  illum  : 
c  Quid  me,  >  inquit,  c  dicis  bonum  ?  Nemo  bonus, 
nisi  onus  Deus  {IJatth,  xix,  47);  >  ac  si  dixisset: 
Quid  me  dicis  ore  bonum,  quem  corde  negas  Deum? 
Sicut  ergo  unus  iste  legis  alumnus,  sic  totus  pene 
Judaicus  populus  divinitatem  Jesu  negavit  corde, 
etiam  cum  eum  magistri,  vel  boni  aut  prophetae 
magni  bonoravit  nomine.  Unde  et  de  ipso  a  Domino 
per  prophetam  dicitur  :  c  Populus  hic  labiis  me  bo- 
norat,  cor  autem  eonim  longe  est  a  me  {Marc.  vii, 
6).  >  Sic  plane,  sic  impius  et  insipiens  Judaeus  dixit 

C  in  corde  suo  :  Non  est  Deus,  Dtxtl,  inquam,  insipiens 
ac  sapere  noiens  :  c  Non  est  Deus,  >  qui  c  utinam 
saperet  et  intelligerct  ac  novissima  provideret 
{Deut,  XXX11,  29).  > 

Vel  insipiens  gentilis  dixit  non  de  Christo  tan- 
tum,  sed  absolute  :  quia  Deus  non  est,  At  boc  non 
verbis,  sed  tamen  in  corde  suo  dixit,  Neque  enlm 
ipsi  sacrilegi  philosophi,  qui  falsa  de  Deo  sentiunt, 
ausi  sunt  dicere  :  Non  est  Deus^  vel,  nusquam  est 
DeuSf  vel,  nihil  est  Deus ;  quia  nullus  hoc  audet  di* 
cere,  etiamsi  ausus  fuerit  cogitare. 

Venerabilis  tamen  pater  Dionysius  Pauli  apostoli 
discipulus  in  libro  de  divinis  nominibus  manifeste 
dicit,  quoniara  Deus  nihil  est,  quod  dicendo  non  est 

|v  credendum  insipiens  fuisse  sapientis  Apostoli  disci- 
puius,  qui  non  sensu  judaico,  vel  sensu  gentili  hoc 
est  locutus.Judmuscnim  est,  qui  verum  Denm  con- 
fitetur,  sed  ei  pro  temporalibus  servit.  Huic  nisi 
abundent  ea,  pro  quibus  Deum  colit,  continuoDeum 
esse  diffidit,  quem  colit.  Unde  Judaei  antiqui  pro- 
missionibusetexhibitionibus  bonorum  temporaliuni 
ad  hoc  sont  lactati,  ut  Deum  esse  crederent,  a  quo 
recedentes  flagellabantur,  et  cui  adhaerentes  dita- 
bantur.  Propterea  et  Cbristum  Deum  non  esu  cre- 
diderunt,  et  in  eorde  suo  dixerunt :  Non  est  Deus^ 
quia  disputavit  conlra  eorum  duriliam,  docuitque 
paupertatem  seclandam.  De  genere  talium  hids^o^ 
rum  sont  multi  habcntes  nomen  chrisiianum,  ser- 


gl5  GERIIOHl  PR^POSITi  REICHERSPERG.  Si6 

vicnies  vyelicet  Deo  pro  acqiiisitioiie  reniin  tempo-  A  spirat, »  et  t  iiesci&,  unde  veniat,  aut  quo  vadai, » 


Talitim.  UiomDes  Christum  pauperem  tit  corde  $uo, 
quasi  fion  Deus  sit,  repudiant;  quoniam  potius 
maroroon»,  'quaro  ipsi  ddiberant  servire,  cum  non 
possint  uiri.que  pariter  scrvire,  sicut  ipsc  ait :  c  Non 
potestis  Deo  «ervire,  et  mammonje  (Malth,  vi,  24).  > 
Pagani  autem  in  hoc  differunt  a  Judaeis,  quod  a  diis 
falsis  et  multis  tcmporalia  quasrunt,  non  a  l>eo  vero 
et  uno,  sicut  Judaei.  Unde  cum  ct  ipsis  non  arridet 
fciicitas  temporalis,  in  corde  suo  deos  suos  blasphe- 
mant,  et  eis  vii;tutem  Divinitatis  esse  negant,  verbi 
gratia  dicentes  :  Non  eH  Dcus  Ncptunus,  qui  mare 
mihi  non  placavit,  sed  se  invocantem  naufragare 
permisit.  Non  e$t  Deu$  Jupitcr,  qui  mihi  se  iuvo- 
canti  non  dat  pluvias  optalas.  lla  in$ipiens  paganus 


sic  homo  istc,  *  qui  natus  est  ei  Spiritu  {Joan.  lu, 
8).  >  Igitur  com  in  sancto  altari  cernitnr  in  specie  ' 
panis  et  vini  Christus  Deus,  non  dicat  aliquis  iiisi- 
piens  vel  judaico  vel  pagano  sensu  :  hic  non  est 
Deus,  cum  sit  ipse  Deus;  non  solum  in  natura 
Verbi  aeternus  Deus,  sed  et  in  natura  humana  sum- 
me  deiHcata  in  Deum  «ternum,  couccplus  et  nalas, 
ita  ut  cibus  carnis  ac  potus  sanguinis  ejus  viiam 
aetemam  in  se,  licct  non  a  se  habeat,  eamqne  par* 
ticipantibus  coiiferat,  sed  habet  sine  mensura.  Con- 
fert  autem  c  secundum  mensuram  donationis  sux 
(Ephe$.  IV,  7).  >  Propter  hoc  eum  colunt  et  amaiit 
veri  Cbristiani :  et  quia  Deum  se  credunt  suscipere 
in  se  in  panis  ac  vini  specie,  imperfecti  non  audeuty 


tn  corde  suo  dicit :  Non  e$t  Deu$.  Atque  hoc  sapien*  R  perfecti  autem  nolunt  corruptionibus  terrenanim 


ler  diceret,  si  de  quolibet  suorum  deorum  illud 
sentiret,  et  non  etiain  de  Deo  nostro,  Deo  vero, 
illud  afGrmaret.  Quia  enim  videt  Christianis  evenire 
^dversa  tnterdum  plusquam  paganis,  dicit  in  corde 
suo  :  Non  e$l  Dens  Chrislianonim  Deus. 

Neque  autein  cuin  Judaeis,  neque  cum  paganis 
creditur  sensisse  sanctus  Pater  Dionysius :  quippe 
qui  in  suis  scriptis  Christum  confltetur  Deum,  et 
afflrmat  ipsum  Dcum  superessentialem,  id  est  noii 
iuter  omnta,  sed  super  omnia  existentem,  atque  in 
hoc  sensu  eum  nihil  nominat ;  quoniam  quod  ali- 
quid  est,  locum  habet  inter  omnia.  Deus  vero  est 
super  omnia,  nec  proprie  dicitur  esse  aliquid,  quia 


delectationum  subjacere,  ne  Deus  offendatur»  quvi 
habent  in  se,  quemque  Deum  esse  sciunt,  et  ipsum 
diligunt  sive  adversis  castigantem,  sive  prosperis 
consolantem.  Qui  autem  cum  paganis,  vel  JuJseis 
non  supema,  sed  terrena  sapiant;  hi  et  in  adversis 
franguntur,  et  in  prosperis  corripiuntur.  Quia  cnim 
c  Deiira  non  probavemnt  habere  in  notitia,  >  neque 
illi  sacriflcaot  mentes  et  corpora  sua ,  « tradidii 
illos  Deus  in  reprobum  sensumy  ut  faciant  qux  non 
conveniunt  cuitoribus  veri  Dei(Aom.  i,  28).  >  Llcet 
enim  singnlariter  dixerim  de  uno  insipieiae  :  Dixii 
insipiens,  umen  ita  sunt  miiUipiicati  sub  nomlne 
christiano  Judari  et  pagani,  ut  piuraliter  de  illis  di- 


nec  proprle  dici  potest  substantia,  cum  noii  sit  sus-  ^  cere  possim : 


ceptibilis  accidentiuia,  neque  uUo  modo  dicitar  ac- 
cidens.  Quod  autem  neque  substantia  neque  acci- 
dens  est,  nthil  dici  potest,  eo  sensu  quo  intelliguji- 
tur  oronia  existentia  esse  vel  subsuntia,  vel  de  no- 
Tcm  pnedicamentis  Accidentiuro  aliqua  res.  Est 
autem  Deus  uUra  et  supra  omnesres,  ex  qoo  omnia, 
per  quem  omnia  in  quo  omnia,  et  ad  quem  oinnia. 
Sed  ipse  nihil  est  inter  oronia*  cura  super  omnia, 
qus  intelligi  possunt,  in  seipso  manens  regat 
omnia. 

Ilujus  fllius  est  Christas  ex  Deo  Deus,  ex  asternt 
xternus,  ex  omnipoteote  omuipotens,  licet  non  ox 
iiatura  humana,  tamen  in  natura  humaoa  Deus  non 
inter  omnia,  sed,  ut  Apostolus  ait,  c  super  omnia 


Corrupti  sunt  et  ubomnutbiies  f^cti  sunt.  Corrupti 
per  passioiies  carnaliura  desiderioram ;  et  abomina' 
biles  facti  per  aversiones  mentium  ab  amore  Dei  ad 
amorem  istius  rauudi.  lla  sunt  corrupti^  et  abomma" 
biUt  facti  noo  a  peccatis  capti,  vel  superati,  sed  in 
ipsis  peccatis  ad  peccandum  ultronei  et  studiosi. 
Unde  Ron  immerito  judicante  Deo  sunt  abomina» 
biles  facti^  non  tam  in  peccatis,  quam  in  studiis 
corrupti  adeo,  quod  ex  numero  lalium  uu^tieiiitiiiii 
non  estf  qui  faciat  bonum^  non  est^  dico,  usque  ad 
unum :  quia  nec  unus  inter  eos  Invenitur,  qui  Deo 
dieat  ex  corde  :  cBoniUtem,  et  disciprmam,  ei 
scientiam  doce  me  (Psal.  cxviii,  66).  > 

Vei  generaliter  dico  :  Non  e$t,  qui  faciat  bonum^ 


Deus  benedictus  (Rom.  ix»  5).  >  Etenim  natura  hu-  d  non  est  aliquis  bonus  in  tota  muUitudine  hominum 


mana,  qaae  in  illo  tou  est  Deiflcau«  jam  sicut 
aeterna  Patris  divinitas  est  super  omnia,  neque  lo- 
cali  motu  appropinquat,  quando  vel  in  sacramento 
baptisml  hic  est,  qui  baptiiat,  vel  in  sacramento 
aluris  hic  est,  qui  se  ipsum  sacriOcat,  qui<|ue  verus 
David  fertur  suis  manibus  per  manuiu  sacerdotis 
operantibus,  neque  ullalenus  jam  subjacet  sive  lo- 
calibus  motibus,  sive  aliis  mutabilibus  accidentibus : 
imo  in  throno  altissimo  FiUus  Dei  homo  sedens,  id 
est  regnans,  et  judicans  omnia  cum  Patre,  proi^t 
Yult,  sefpsum  praesenUt  ubique  non  mobili  discar- 
sione,  vei  suarum  manuum  aut  pedum  loeaU  pro- 
tensione,  sed  omnino  ioUli  et  divina  praesenu- 
tione,  prout  vult.  Sicut  enim  c  Spiritus,  ubi  vult, 


usque  ad  unum.  c  Nemo  >  enun  c  bonus,  ni&i  solus 
Deus  (Matth.  xix,  17). >  Et  uUque  Deus  estChristus, 
qui  sicut  est  essentiaUter  Deus,  iu  est  bonus,  non 
accidentali  dono,  sed  esseiitiali  booo»  plene  Deus» 
plene  bonus  et  solus  bonus,  quia  nemo  bonus,  um 
solus  Deus.  Licet  enim  stnt  angeli,  sive  homines 
boni  e]us  participaUone,  nuUi  tamen  sunt  boui  ejus 
comparatione :  sicut  luna  lucet  solaris  luminis  par* 
licipatione,  non  autem  lucet  in  ejusdem  solis  com- 
paratione.  In  eoaatero,  quod  in$ipientes  cormpti 
abominabUes^  et  mali  sant,  exercentes  roala  studta^ 
non  eos  excusat  ignorantia  :  quia 

Yers.  2.  Dominus  de  calo  prospexit.  Sol  vems 
terram   iUuminavit  primo  per  prophelas»  detnde  per 


817  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

Ipsuni  et  per  apostolos,  imo  e(  c  invisibilia  ejas,  A 
per  ea,  qu£  facia  sunt,  intellecta  coDspiciontufy 
seropiterna  quoque  virtus  ejus,  ei  divinitas  ita,  ut 
sint  tnexcusabtles  (Rom.  i,  ^) »  taro  gentiles  quam 
Judaei,  quia  cum  et  Judei  per  Scripturam»  et  geu- 
tiles  per  creoiuram  cognovissent  Deum,  non  sicut 
Deum  gloriflcaverunt,  aut  gratias  egerant,  sed  erra- 
veront  in  cogitationibus  sutSy  vel  sicut  supra  dictom 
est,  in  $tudiU  sui$  omnino  inexcusabilibus,  quia 
Dominu$  ffrospexit  de  cmlo  milteiis  Filium  suum. 
Yel  ipse  Filius  Dominu$  de  cibIo  pro$pexit^  quando 
4  descendit  de  ccalis,  et  incamatus  est  de  Spiritu 
saiiclo,  ualus  ei  Maria  virgioe  (AO).iProspexil  etiam 
de  coelis,  quando  legem  dedit  Judaeis,  ordinatam 
per  aiigelos  ccBlestes  iii  mauu  noediatoris.  Prospexit 
quoque  de  coelis,  id  cst  de  animabus  sanctis,  quo-  " 
rum  doctrina  fulget  Ecclesia,  ut  sole  luna.  Pro^ 
spexitf  dico,  de  coBlis  super  fUios  kominum^  super 
Judxos  scilicet,  qui  honoratius  comparatione  ho- 
minum,  id  est  Gentilium,  dicuntur  Filii  hominum 
propier  cuitum  unius  Dei. 

Ad  hoc  sane  prospexit^  ut  videat^  id  est  videre 
ipsos  homines  faciat»  quia  nihil  eum  latet  in  se,  sed 
dicitur  videre,  vel  cognoscere,  cum  nos  facit  co- 
gnoscere,  ut  ad  Abrabam  :  c  Nuiic,  ait,  cognovi, 
quod  limeas  Domiuum  (Cen.  xxu^  42),  >  pro  eo,  ut 
diceret :  Nunc  te  cognoscere  feci.  Prospexit  igitur» 
III  videatf  id  est  videre  nos  faciat :  $i  est  intelligens 
aliqois  intellectu  et  ingenio  supernaturali  lumiae 
iliustrato  Deom  esse  hominem  illum,  qui  verba  Dei 
loquitur,  id  est  loquitur  verba  soli  Deo  convenien- 
tia,  ut :  c  Cgo  et  Pater  unum  sumus  (Joan.  x,  50).  » 
Item  :  Ego  sum  lux  mmndi  (Joan.  viii,  42),  ego  sum 
veritas  (Joan.  xiv,  6),  ego  sum  principium^  qui  et  lo- 
quor  vobis  (Joan.  viii,  23).  Si  bsec  verba  Dei  lo- 
quens  fuisset  mentitiis,  ut  4ile  mendax  et  Pater 
meDdacii ,  qui  dixerat :  Deus  ego  sum,  et  iu  cathe- 
dra  Dei  sedi,  et  similis  ero  Altissimo  (Isa.  xiv,  14) ; 
81,  inquam,  ut  iile  verha  Dei  loquens  meutitus  est, 
quia  nec  Deus  est,  nec  similis  est  Allissimo :  ita 
quoque  iste  fuisset  nientitus,  non  fuisset  per  divina 
x^iracula  Deus  clarificatus,  imo  sieut  ille,  ita  etiam 
isie  fuisset  de  alto  sui  cordis  in  infernum  praecipi- 
taius.  Nunc  autem  sic  loquenti  obedivit  ereatura 
sicut  Creatori,  quando  ex  aqua  vinum  fecit,  et  de  D 
quinque  panibus  quinque  millia  saturavit,  quando 
caeco  nato  lumen  dedil.  Habebat  igitur  gemiuum  et 
legitimum  testimonium.  <  Nam  ego  sum,  »  inquit, 
c  qui  testimonium  perliibeo  dc  uieipso,  et  testimo- 
uium  perhibet  de  me,  qui  misil  me  Pater  (Jouti. 
viii,  48),  I  ut  in  ore  duorum  teslium  staret  hoc 
verbum,  quo  afBrmatur  esse  Deus»  qui  verba  Dei 
loquitur,  quod  est  unum  testem  habere ;  et  in  quo 
Pater  opera  divina  operatur^  quod  est,  alterum  te- 
stcin  liabere.  c  Pater,  >  enim,  ait,  c  in  me  manens 
ipse  facit  opera  (Joaii.  xiv,  40).  >  Et  ipse  in  Patre» 
atque  cum  Patre ,  eliam  adhuc  mortalis,  claruit 


.  —  PARS  L  —  PSAL.  Xni.  848 

Deus  ex  operibus  divinis,  amplius  autem  post  nior- 
tis  obedientiam  exallalu8,ut  sedeatcum  priiicipibus, 
imo  supra  omnes  curi»  coBlestis  principatus  una 
cum  Deo  Patre  non  soium  in  divinitate,  sed  in  hu- 
manitate  quoque  sua  soliuni  glorix  divinae  tenenti, 
nunc  ei,  qui  se  Deum,  Veriutem  et  Principium 
dixit,  omne  genu  flectitur  coelestium,  terrestrium 
eC  infernorum  {Philip.  ii,  9).  Tanta  gloria,  et  honore 
nunquam  fuisset  coronatos,  uisi  Deum  se  fatendo 
venim  dixisset. 

Solet  namque  Deus  altissimus  veheinenicr  puni- 
re,  si  quis,  cum  non  sil,  fatetur  se  Deum  esse,  ut 
diabolus  in  coelo,  et  Autichristus  in  tt  juplo  Dei  se- 
dens  osteudens  se  tanquam  sit  Deuiii  [Afmc.  xix,  iO). 
Et  ille  quidem  per  Michaelem  dejectus  cogitur  co- 
gnoscere  se  Altissimo  similem  non  esse ;  Aniichri- 
stus  vero  Spirilu  oris  Domini  percutietur,  et  sic 
intereraptus  Deo  roinor  esse  cogiioscetur.  Cbristus 
autem  Fiiium  Dei  se  nominans,  et  gloriatus  Patrera 
se  habere  Deum,  atque  seipsum  probaos  esse 
Deum  (Joan.  x,  ^),  quia  verum  locutus  est,  pro 
veritatis  testimonio  interfectus  ex  divina  sua  vir- 
tute  resurrexit,  et  aseendit  ad  coetos»  et  sedet  ad 
dexteram  Dei  Patris  omnipotentis,  >  data  sibi  omni 
potestate  in  coelo  et  in  terra.  £t  bujiis  potesUtis 
multa  ofiendit  experimenfla  per  sui  nominis  confes- 
sores  taota  ia  mondo  faciens  miracula,  ut  valde  sit 
mirandum,  si  quis  ilium  non  credit  esse  Deuro,  et 
si  quis  insipiens  dicit  m  corde  suo :  Non  est  Deus,. 
Homo,  qui  et  in  sua  persona  divina  opera  fecit,  ei. 
per  servos  suos  majora  fecit,  juxta  quod  ipse  pro- 
miserat  sic  dicens :  c  Qui  credit  in  me,  opera,  qii» 
ego  facio,  et  ipse  faciet»  et  majora  honim  faciet 
(Joan.  XIV,  42).  >  Quod  cum  ita  sit  evidens,  mirum 
est  quod  inter  insipientes  Judaeos  et  Paganos  non 
est  inUlligens  per  se  hunc  Deum  esse,  aut  requirent 
ab  alio  docente  hunc  Deum^  quem  dicta  et  opera 
coufirmanl  esse  Deum.  Insuper  etiam  concordes  in 
falsitate. 

Vbrs.  3.  Omnes  Um  Judaei  quam  gentiles,  decli" 
naverunt  9i\eTolhOtetsimulinutUesfacti  sunt  ad  ei- 
mulacra  multa,  prout  ducebantur,  euntes.  Iii  tantum 
facti  sunt  inutiles  omnes,  quod  non  est,  qui  faciai 
bonum^  nmt  est  usque  ad  unum^  sicut  supra  est  ex- 
positum.  Vel  usque  ad  unum^  id  est  usque  dum  per- 
veniaiit  ad  unitatero.  Sepulcrum  patens  est  guttur 
eorum* 

Isti  tres  versus  non  sunt  in  Hebraeo,  quos  tame» 
Apostolus  in  Epistola  ad  Roroanos  inducit  contrat 
Judaeos  ad  eorum  confutationem,  quos  more  au- 
thentici  doctoris  ad  eoottrmandam  sententiam  suara 
non  ex  uno,  sed  ex  diversis  locis  Scripturae  coUe- 
git,quefflimiUtaEccIesiaadhuc  ulitur  psalmo,  proufc 
ipse  ordinavit,  quia  illum  non  roinoris  auctoritatis„ 
quam  Psalmistaro  esse  inteliigit.  Psalmus  tameik 
iste  in  sequenlibus  repetitus,  eos  non  habet. 

In  his  autero  exponltur,.  quaiiter  ilii».qui  dectiMmr- 


(40)  Ex  symb.  Nicxno» 


819 


GERHOni  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG. 


sw 


terunt,  sinl  inutUes  aliis.  Vere  namqiie  sunt  intttilis.  A  hoc  devorant  plebem  meam,  sicut  escam  panis^  quia 


Nam  guttur  eorum  est  sepulcrum,  de  quo  fcetor  mal» 
persuasionis  exlialans  multos  corrumpit,  patens  ad 
voracitatem  semper  et  loquacitatem ,  quoniam  vo- 
racitati  amica  et  conjuncta  solet  esse  loquaciias. 
Unde  divitis  in  inferno  memoratur  arsisse  lingua. 
Tacetur  de  gula,  quia  inter  superfluas  epulas,  cum 
utroque  modo  peccetur,  videlicet  in  voracitate  et 
loquacitate,  plus  interdum  peccatur  loquacitate.  Et 
Idco  luiguis  »uis  dolose  agebunt.  Nam  voracibus  et 
lcqiiricibu^  ciMiies  est  adulatio. 

Tel  teputcTum  patens  est  guttur  earum  :  quoniam 
qiiasi  mortULr:^  devorant,  quos  morum  suorum  f(0- 
t«re  corrutTi|mnt :  et  sub  labiis  eorum,  id  est  ia 
corde  e&t  leticnum  aspidum,  quod  est  pejus  caBte- 


ministerio  suo  abutuutur  propter  sectanda  lucra 
suorum  commodorum  a  plebe  mea,  non  ad  salutcio 
bominum  vel  gloriam  Dei.  £t  hoc  est  eis  ita  suave, 
sicut  esca  panis.  Esca  pulmentorum,  si  fuerit  quo- 
tidiana,  vertitur  in  fastidium,  panis  autem  cibus, 
cum  sit  quotidianus,  caret  fastidio,  et  sapit  magis 
assueto  quam  insueto  palato.  Similiter  et  isti,  sive 
spirituaiiter,  sive  sseculariler  principantes  in  plebe 
mea,  quam  devorant  sicut  escam  panis^  gaudent  lu- 
cris  quotidianis,  in  quibus  absque  fastidio  delectan- 
tur,  nec  sentiunt  iniquitatis.  bamum  sub  tali  esca 
occultatum,  quo  hamo  propterea  capientur  et  stran- 
gulabuntur :  quia 
Vers.  5.  Dominum  non  invocaverunt.  Non  enim 


ris  venonis,  quia  insanabile.  Aspis  autem  aures  ob-  R  vere  Dominum  invocant  in  sui  oordis  hospitium» 


turat,  ne  vocem  incantatoris  audtat,  et  venenum 
perdat.  Similiter  et  isti  aures  cordis  obturant,  cum 
non  curant  praecepta  legis ,  ne  contumacis  nequitiae 
perdant  venenum,  qui  adeo  sunt  venenosi,  ut  red- 
dant  pro  bonis  mala.  Nec  mirum,  si  dant,  unde 
abundant,  et  unde  pleni  sunt. 

Quorum  os  maledictione^  et  amaritudine  plenum 
est,  Maledxetione  y  id  est  blaspbemiis  et  opprobriis, 
quia  dicunt  SaWatori :  c  Daemoniuro  habet,  et  bomo 
vorax,  et  potator  vini  (Matth.  xi,  18  et  19).  >  Et 
amaritudine^  id  est  minis  phnum  est  os  eorum. 

Pedes  eorum,  id  est  affectiones,  sunt  vehces,  quia 
faciunt  inconsulte.  Vel  veloces^  id  est  praecipites,  et 
expediti  ad  e/fundendum  sanguinem  Ghristi  ct  suo*  _, 
rum.  Et  ideo  contritio  et  infelicitas  m  viis  eorum, 
Omnes  enim  viae  malorum  plcnse  sunt  laboribus  et 
miseria^.  Et  boc  ideo,  quia  v\am  pacis  non  cognove^ 
runt,  de  qua  Dominus  ait :  c  Jugum  meum  suave 
est  (Matth.  XI,  30).  i  Vel  quantum  ad  Judaeos  : 
Contritio  el  infelicitas  in  viis  eorum^  quoniam  in  hac 
vita,  quae  via  est  ad  futura  vel  bona  vel  mala,  cou- 
triti  sunt  per  Titum  et  Vespasianum,  et  morte  infe- 
lici  descenderont  in  infernum. 

Recte  via  impiorum  dicitur  contritio^  quia  simul 
et  terit  et  teritur.  Dicilur  etiam  infelicitas^  quoniam 
in  eorum  contritione  nulla  est  eis  utilitas,  ut  san- 
ctis  martyribus,  qui  de  contritione  praesenti  ascen- 
derunt  in  coelum.  Impii  vero  praesenlibus  roalis 
contriti  vadunt  in  infernum ,  unde  ideo  non  rever- 
tuntur  :  quia  viam  pacis^  id  est  Ghristum  non  cogno- 
verunt.  Sicut  autem  piis  c  initium  sapientiae  timor 
Domini  (Eccli.  i,  16)  »  est  inchoativa  causa  bont- 
rum,  sic  istis  impiis  inchoativa  causa  malorum, 
quod  non  est  timor  Dei  ante  oculos  eorum^  quos  ocu- 
los  claudunt,  ne  veritatem  videant,  quam  tamen, 
velint,  nolint,  cognoscent.  Nam  Spiritus  dicit  Ec- 
clesiis : 

Vers.  4.  Nonne  cognoscent  omnes^  qui  operantur 
iniquitatem?  Nonne  cognoscent  saltem  intormeutis^ 
cum  sola  vexatio  dabit  intellectum  auditui  ?  Nonne 
tnnc  agnoscent  veritatem,  ^t  nunc  velut  oculis 
dausis  operantur  iniquilatem^  hanc  scilicet,  quod 
divorant  olebem  meafn  seducendo?  Aut  ctiam  in 


qui  amant  pecoatom,  qui  amant  non  amanda,  et 
timent  non  timenda,  sicut  isti : 

lUic  trepidaverunt  timore^  ubi  non  erat  ftmor,  cum 
dicerent  :  c  Si  dimittimus  eum  sic,  omnes  credent 
in  eum,  et  venient  Romani,  et  tolient  nostrum  lo- 
cum,  et  gentem  (Joan.  xi,  48).  i  llaec  dicentes  iUic 
trepidaverunt  ftmere,  ubi  non  erat  fimor,  quoniam 
vel  in  corde  non  timuerunt,  sed  se  timere  simula- 
verunt,  ut  plebem^  quam  devorabaiit,  concitarent  ad 
timorem,  vel  si  vere  timuerunt,  non  timenda  timue- 
runt.  Sed  tandem  cognoscent  : 

Vers.  6.  Quoniam  Dominus  in  generatione  justa 
est.  Gum  enim  dicet  in  judicio  Dominus  impiis  : 
i  Esurivi,  et  noo  dedistis  mibi  maoducare,  i  illique 
respondent :  c  Ubi  te  vidimus,  et  non  roinistravimus 
tibi?  I  (Matth.  xxv,  42.)  Respondebit  ille  :  c  Quandiu 
non  fecistis  uni  de  minimis  meis,  nec  mihi  fecistis 
(ibid.,  43). I  Uxc  tunc  dicentejudice,  c  noiine  cogno- 
scentonines,  qui  i  nunc  c  operantur  iniquitatem 
(ibid.f  45),  I  quoniam-Dominus  in  generatione  justa 
et  in  plebe  est  minimorum  suorum,  quibus  ipse 
promisit  regnum  coelorum,  dicens  :  c  Reati  paupe- 
res  spiritu,  quoniam  ipsorum  est  reguum  coelorum^ 
(Matth.  V,  3.)  I 

Domhius  est  in  generatione  justa,  Sed,  o  miseri 
vos  Judaei !  non  solum  generationem  justam  spre- 
vistis,  sed  et  eonsitium  inopis  Christi  confudistis^ 
id  est,  recipere  sprevistis  et  contempsistis  humi- 
j)  lem  adventum  Christi,  quando  venitdare  consiUum^ 
qui  venturus  est  facere  jodicium,  quem  vos  ideo 
contempsistis  :  ^tiontam  Dominus  spes  ejus  est.  Hoc 
subsannando  dixistis,  quando  in  cruce  pendenli 
clamastis  :  c  ConGdit  in  Deo,  (iberet  nunc  eum,  si 
vuU.  Dixit  enim,  quia  FiliMS  Dei  sum  (Matth.  xxvii, 
43).  I  Sic  dicendo  vos  eum  confudistis.  Et  quia 
confundendo  inopem  repulistis  salutarem, 

Vers.  7.  Quis  veniens  ex  Sion  dabit  saiutare 
Israeif  si  non  ille,  cujus  vos  inopis  consUium  con- 
ffidtcf is  .^  subauditur  :  Hti//ic<.  Nam  ille,  quem  vot 
confudistiSf  et  occidistis,  primogenitus  simul,  el 
unigeuitus  Patris  est,  nec  habet  alium,  quem  mitUi 
vobis  salutarem.  Unde  oporict,  uti  doleatis  super  eum, 
csicutdolerisoIetinmorteprimogcniti(ZacA.xii,IO)i 


m  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XIT.  m 

simul  et  unigenili  sic  dicendo :  Quis  dabit  ex  Sion  A  sic  dicendo  eonfudistis,  tal?abit  reliquias  ex  vobrs, 


Moluiare  hraet?  Nam  alins  quidem  veniet  in  nomine 
soo,  et  illum  recipielis,  vcl  certe  jam,  dum  psalU- 
inus,  recepistis.  Multi  entra  anlicbristi  fuerunt,  iti- 
ter  quos  iUe  forsan  singularis  Ibrus  jam  prseteriit, 
qoem  vos  in  nomine  suo  venientem  recipietis,  vel* 
recepistis.  Sed  ille  non  de  Sion  salutaris,  sed  de 
Babylonia  prjepositus  mortis  est.  De  Babylonia,  in- 
quani,  materiali,  seu  potius  tropica,  ut  est  civilas 
Roma,  diceutc  Pelro  :  t  Salutat  vos  Ecclesia  in  Ba- 
byloiie  coilecta  (/ P«f r.  v^iS),  »  quonomine  Roroam 
iropice  denotavit.  Non,  inquam, de  Jcrusalem,  sed  de 
Bahylonia  est;  non  de  monte  Sion,  seddeabysso  est 
bestia  ascendens,  utpote  JuUanus  Apostata,  vester 
seductor  et  amicus,  vei  alius  simUis  ei,  qui  vobis 


quod  et  ego  David  prophetans  opto  et  dico  et  cui- 
Ubet  sapienter  psallenti  hoc  ipsum  dicendum  sog« 
gero,  ut  salutem  reliquiarum  Israel  desiderans  pa<- 
riter  mecum  dicat :  Quis  dabit  ex  Sion  salutare 
Jsraet?  Quis  ex  Sion  procedens  dabit  satutare^  id 
est,  salotem  Israeli,  nisi  iUe,  quem  humilem  spre- 
verunt?  NuUus  alius  dabit  salutem»  sed  iUe  dabit  se 
salutare  IsraeL  £t  ideo  cum  ipse  averterit  captivi- 
tatem  plebis  suas^  cum  damnabit  diabolum  captiva- 
torem  plebis  suce^  tunc  exsullabit  Jacob,  id  est,  lu- 
clalor,  per  quem  signiflcantur  activi ;  et  tcetabitur 
Jsraet,  vir  videns  Deum ,  per  quem  signiflcantur 
contemplativi 
Nota,  quoniam  hocefitlestimoniuiu,quod  de  Isaia 


salutem  dare  nec  volet,  nec  valet.  Iste  vero,  quem  ^  sumptum  ponit  Apostolus  dicens  :  f  Yeuiet  ex  Sion, 


iiiopem  confudistiSf  etsi  vakt,  non  volet.  Quis  ergo 
ex  Sion  dabit  Salutare  Israely  videlicet  carnali  ? 
Subauditur  nullus.  Nam  de  spirituaU  Israele»  el  re- 
liquiis  convertendis  profanando  subjungit : 

Cum  converterit  Dominus  caplivitatem  Sioo,  ex- 
sultabit  Jacoby  et  Itetabitur  Israel,  Consilium^  inquit, 
inopis  confudistiSf  quoniam  Dominus  spes  ejus  est. 
Confudistis^  iuquam,  sic  dicendo :  c  Confidit  in  Deo, 
liberet  eum  nunc,  si  vult.  Dixit  enim  :  qoia  FUios 
Dei  sum  {Matth.  xxvii,  43).  »  £t  ipse  tamen,  quem 


qui  avertatimpietatem  ab  Jacob  (Jsa,  lix,  20 ;  Rom» 
XI,  26).  »  Sed  cum  David  prior  fuerit  Isaia,  de  hoc 
psatmo  sumpte  videri  potest  fsaiae  propheiia  de  piebe 
Jiidaeorum  in  retiquiis  convertenda. 

Ctoria  Patri  Domino,  qui  de  coelo  prospexit^ 
quando  FiUum  misit :  Gloria  Fitio  Domino,  qui  de 
ccelo  missus  in  generatione  justa  est.  Ctoria  Spiritui 
sanctOf  quo  regnante,  justificaiite  ac  sanctificanle 
illa  generatio  justa  est,  in  qua  Deus  est.  Anen. 


PSALMUS  XIV. 


Vehs.  1.  Domine  quis  tiabitabit  in  tabernacuto 
kM.  Titolus. 

PSALMUS  DAVID. 

Palet.  Agitur  hic  de  unitale  praesentis  Ecdesiae» 
eldefutura  quiete.  In  pnesenti  enim  Ecdesia  corpo* 
ralis  cohabitatio  inalorum  cum  bonis  non  permittil 
scire,  qui  vere  sunt  in  unitate  Ecclesix.  Quidam  enim 
licet  indigni  sint,  tamen  jactanl  se  esse  de  Eccle- 
sia.  Retundens  ergo  Propheta  prassumptionem  iUo- 
riim,  quasi  sacerdos  asiaiis  ante  Deum  inlerrogat, 
qni  vere  militent  iii  praesenti  Ecclesia,  et  qui  sint 
iii  xlerna  beatitudine  quieturi;  et  accipitresponsum 
plenae  difllnitioiiis,  per  quam  quisque  bene  potest 
cognoscere,  an  sit  de  Ecclesia.  Ponil  enim  decem 
iiisignia  morum  ornainenta,  in  flguram  decalogi 
distincta.  Horum  quaedam  perfeclis,  quaedam  im- 
pei  feclis,  omnia  soU  Christo  conveniunt,  quje  sin- 
gula  suis  locis  occurrentia  distinguentur.  Modus 
tractandi  est  sub  interrogatione  ac  responsione. 
Ac  prima  pars  habet  hiterrogationcm,  secunda  res- 
ponsionem. 

Potest  etiam  inteUlgi,  quod  ipse  Christus  verus 
David  loquatur  hic  dilKnite  ostendeus,  qoi  sub  no- 
Biiiie  Jacob,  vel  Israel  gloriam  sint  ailepiori.  Qoia 


G  ergo  in  fine  pnecedentis  psaimi  dictom  esl :  c  Con 
averterilDominos  caplivitatem  plebissu£,exsultabit 
Jacob,  el  laelabitor  Israel,  »  ne  quilil)el  ad  hauc 
beatitudinem  solam  sibi  fidem  sufficere  inaniler 
arbitrelur.  Definite  vult  ostendere,  qoi  horom  no- 
minom  significationem  tenentes  ad  gloriam  sint 
per>entori,  qood  inlerrogative  ponit,  non  qood  iii 
hac  re  dobitationem  toUal.  Est  aotem  Psatmu$  iste 
proprie  inslroctorios  monim. 

Qoasi  ergo  stans  ante  Sancta  sanctorom,  anle 
sommae  Trinitatis  oraculum  Christus  mediator  Dei 
et  bominom  sic  interrogatt  seo  Propheta,  vel  etiani 
qoUibet  sanctus  id  ipsum  qu^rens  dicil :  0  Domine^ 
ante  fadem  tuim  sto,  et  de  oraculo  luo  veritatis 
responsa  peto.  Yideo  enim  in  Ecdesiam  tuam  plu* 

D  rimes  intrare,  sed  non  esl  evidens,  quis  in  ea  sit 
servus,  qui  non  manet  in  domo  in  aeternom,  et. 
qois  fiUos,  qoi  maneat  in  aetemum.  Qoaero  igi-^ 
lor  r 

Quis  liabitabit  in  tabernaeuld  Itto,  aut  guis  re^ 
quiescet  in  monte  sancto  tuo,  Tabeniacola  sont  mi- 
Utantiom,  in  qoibus  manemus,  dum  in  hac  vita 
surous,  quae  est  roilitia  bominis  peregrinantis  et  ia 
procinclu  laborantis.  Uiide  non  qoaero,  qois  reqoie* 
scat  in    tabernaculis,  in  qoibos  est  babittlia  mOi^ 


m 


GERHOHI  P.  iEPOSm  HCJCHEHSPEaG. 


^l 


tantium  et  laborantiuio  ;  scd  quaero,  qui$  habitel  in  A  ore,  quod  inlelligitur  per  esf,  est :  et  si  est  oq^Uo 

in  corde,  sil  negatio   in  ore,  quod  intelligitor  per 
nofi,  non,  Quarto  loco  scquilur  : 

Qui  non  egit  dolum  in  lingua  $ua.  Quod  videtur 
idem  esse,  cum  praesenti,  sed  diflert,  quoniam 
potest  aliquis  Teritatem  dicere  dplose  aliquid  ad- 
dendo,  vel  diminuendo.  Probibetur  itaque  hic  do- 
lositas  linguae,  sicut  supra  commeodata  est  veritas 
io  corde  et  ore. 

In  Hebraeo  manifesta  est  dilTerentia.  Nam  iUic  di- 
citur  :  Qui  non  est  faciU$  in  lingua  $ua.  Quibus  di- 
ctis  prohibelur  loquacitas  et  muUiloquium,  quac 
prohibitio  multum  convenit  ad  cavendum  menda- 
ciqm.  Cl  est  ordo  bonus,  ut  post  prohibitum  roen- 


tabemaculOf  et  qui$  requiescat  in  monte  sancto  tuo  ? 
Video  muhos  in  tabernaculum  tuum  intrare  su- 
scepto  Christianitalis,  aut  arctioris  religionis  mili- 
tari  vexillo,  sed  exeunt  aliqui  a  nobis,  quia  non 
sunt  ex  nobis  etiam  ante  mortem  suam.  Plures  au- 
tem  a  nobis  auferentur  ab  angelis  messoribus  per 
mortem  suam.  Ili  non  dicendi  sunt  in  tabemaculo 
tuo  quasi  milites  tui  babitare,  sed  quasi  hostes  lati- 
tare.  Quis  ergo  habitabit  iu  tabernaculo  tuo  miles 
probatus,  et  quis  requiescet  quasi  miles  emcritus,  in 
montesancto  tuo?  Nam  requies,  quae  non  est  plena 
in  tabernaculo  tuo,  ipsa  esl  plena  et  perfeOa  in 
monte  sancto  tuo,  Sicut  enim  arca  fcederis  primi- 


tuseratin  tabernaculo,  quod  ei  fecerat  Moyses,  el      .    .  ^,^  .... 

ferebalur  de  loco  ad  locum  c.m  ipso  U.be™aculo.  B  '"«="'"'  .««"«^"«'"er   proh.l^alur  mmuloqu.um 


sed  postea  coHocata  esi  per  Salomonem  in  templo 
tuo  io  monte  Sion,  in  monle  sancto  tuo  :  ita  qus&- 
libet  anima  Gdelis  quasi  arca  foederis  in  praesenti 
Ecclesia,  velut  in  tabernaculo  fertur,  de  quo  taber- 
uaculo  ad  Jerusalem  quae  sursum  est,  quasi  ad 
montem  sanctum  Iransfertur»  et  ibi  requiescet,  quo- 
uiam  nemo  iilic  iu  agone  contendet,  unde  et  dicitur 
Jerusaiem  c  visio  paqis  {Ezech.  xiii,  46),  »  quia 
nulla  erit  illic  actio,  sed  sola  pacis  visio. 

\udivimus  cautam  interrogaiionem  :  audiamus 
cautissimam  et  ^ufficientissimam  responsionem. 
Respondet  Deus  Pater  Filio  suo  vero  Datid,  seu 
etiara  Prophetx  David^  seu  cuilibet  Odcli  pcr  jam 
dicta  verba  interroganti.  Tu  interroi^as  :  Quis  habi-  ^^ 
tet  III  tabernqculo^  et  quis  requiescat  in  monle  sancto 
meo.  Et  ego  dico  tibi :  quod  ille  inhabitabit  et  re- 
quiescet. 

Vers.  2.  Qui  ingreditur  si/ie  macula  :  Cui  scilicet 
per  b^ptismum  iogredienti  auferlur  peccaii  origi- 
oalis  mactt/a,  quod  est  primom  decus  miritis  Chri- 
stianae.  Deinde  loco  secundo,  ut  actuaiis  in  eo  sit 
jostiti^,  non  est  iUi  vfcaodum,  sed  operandum, 
quia  tuoc  erit  acceptus,  si  absque  maeula  ingressus, 
vel  ut  dictum  e$t,  io  Ecclesi^va,  vel  io  alicujus  di- 
gnitaiis  ministoriura,  quod  sine  ambitionis  macula 
illi  est  coUaturo,  operatur  jusiitiam.  De  quatuor 
virtutibus  cardinalibus,  quas  sunt  prudentia,  justi- 
lia,  teraperi^ntia,  fortitudo,  solam  hic  pono  justi- 


qood  nisi  caveatur,  lingua  facilis  ad  loquendnin 
facile  in  mendacium  proI|ibitur.  Unde  jure  com- 
mendatur  :  Qui  non  est  facUis  in  lingua  sua.  P&st 
hos  gradus  justitiae  sequitur  quinto  loco : 

Nec  fecit  pruximo  suo  ma/iim,  id  est,  non  fecit  alil 
homini,  quod  sibi  nollet  fieri.  Omni  enim  homioi 
proximus  est  alter  homo ;  et  idco  debet  quisqae 
alteri,  quod  sibi  recte  cupit,  fieri.  Sequitur  sexto 
loco: 

Et  opprobrium  non  accepit  adversus  proximos  suos, 
id  est,  nou  fuit  illi.  acceptum,  si  ^udivit  imprope- 
rium  adversus  proximum.  Septimo  loco  sequi- 
tur  : 

Yers.  i,  A4  nihilum  deduetu$  esi  in  conspectu 
ejus  maiignus.  Primo  ipse  diabolus  malignus^  Cttm 
suasionibus  et  suggestiouibus  roalis  deductus  est  i» 
fon$pectu  ejus  ad  nihilum^  quia  ei  non  conseosit, 
scd  parvulos  cogitatus  ab  illo  yeoientes  ad  petram 
allisil,  atque  ad  nifiilum  redegii ,  verbi  grati9«  sug* 
gessit  ei  malignu$  fori^catiooem.  Deducta  est  bax 
suggeslio  ad  nihilum^  quia  se  scrvavit  castum, 
firmiter  opponens  diabolo  castitatis  proposiium  so- 
lidum,  quasi  petram,  io  qua  collisit  ejus  nequi- 
tiam. 

Similiter  malignus  homo  ad  nihilum  deduckis 
est  in  con$pectu  eju$,  quia  pro  nihiio  habuit  euu, 
quem  intellexit  maligiium.  Yel  si  fuit  judex.causa& 
aiicujus  inter  malignuro  et  aliuro  timentem  Domi- 


tiam  dicendo  :  Qui  operatur  ju^titiam^  scieos  omnes  D  oum,  in  con$pectu  ejus^  io  judicio  ejus,  ad  nihilum 


fUdtuor  comprehendi  per  hanc  solam  prae  caeteris 
egregiam,  quia  qui  solam  justHian\  operatur,  ipse 
prudens,  ipse  temperans  e(  fortis  comprobatur. 
Qood  Qon  ita  converiiiur,  quia  inveoiri  potest  homo 
prudens»  id  est,  malum  a  bono  discernens  et  tero- 
perans  a  deliciis  et  fortis  iu  itdversis  absque  justi- 
tia,  qua  reddai  omnibus  debita.  Sed  si  hanc  jtfsfi- 
tiam  operatur,  prudens,  temperans  ct  fortis  non  du- 
bitatur.Tertiu  loco  sequitur  : 

Vers.  5.  Quiloquitur  veritatemin  corde  $uo..  Hoc 
est  pars  operationis  justitiae,  ut  neque  scienter  dis- 
sentiat,  neque  ore  dissonet  a  veritate,  sed  sit  sermo 
ejus  :  Est,  e$t;  Non,  non  {Matth.  v,  37),  ita  scili- 
cet,  ut,  si  esi  alBrmatio  in  corde,  sil  aflirm.^ttio  in 


deductu$  e$t  malignu$,  verbi  graiia,  si  latro  fuit  dc* 
prehensus  ad  futura  latrocinia  intentus  et  meUignu^^ 
illo  judicante  ad  nihilum  deduclu$  e$t,  quoniam  te^ 
suspendio,  vel  alia  poena  impeditus  est  a  maligoi- 
late  sua  :  Tim^nte$  uutem  Dominum  sivc  careudo 
roilitia  innocentes,  sive  etiaro  deposita  maligoiute 
yeraciter  poeoiteotes  9(on/S<;a^  quia  tales  injudicio 
suo  non  deprimit,  sed  exattat.  Siiiiiliter ,  si  fuit 
judex  ecclesiasticus,  tn  conspectu  ejus^  in  judido 
ejus,  aliquis  de  malignitate  cpnyictus  autconfessus^ 
ad  nihilum  deduclu$  e$t,  quoniam  illo.  judicaute  bo- 
nore  privatus,  et  competeuti  pcpna  hu.miliatus  esi, 
ita  ut  malignitas  ejus  deveniret  ad  Hihilum^  cum 
non  posset  pcrvcnirc  ad  cflcctum  :  Timentes  auten\ 


««5  COMMENTARIUM  BS  PSALMOS.  ^  PARS  I.  -  PSAL.  XIV.  m 

Dominum  giorificatf  qaia  tales  honorat,  et  bonore  A  qninque,  et  uua  mna  faciat  decem  mnas,   tameu 


dignos  judicat.  Item  si  de  aliquo  in  principatum  vel 
dignitatem  promovendo  cum  ilio  vcl  coram  illo 
tractabatur,  et  inter  ipsos  promovendos  aliquis 
eral  malignuSf  ambitione  dignitatis  inflatus,  ille  ad 
nihilumdeducius  esl  in  conspectu  ejus^  quoniam  di^* 
gnitate  indignus  esl  ab  illo  judicatus,  et  sic  anni- 
hiiatus  :  Timentes  autem  Dominum  glorificat^  quia 
tales  dignilale  dignos  judicat. 

Aiiter  :  Qtit  imjreditur  sine  macula^  et  operatur 
ju»titiam,  qui  toquitur  veritatem  in  corde  suo,  qui 
non  egit  dolum  in  Ungua  sua^  nec  fecit  proximo  suo 
malum,  et  opprobrium  non  accepit  adversus  proxi- 
mos  suos,  et  ad  nihilum  deductus  est  in  conspeclu 
ejus  malignvks^  Jam  per  superbiam  de  occasione  tot 


temporaiem  pecuniam  dare  ad  usuram  coram  Deo 
et  bominibus  est  vituperabile.  Neque  illod  cavere 
viderctur  ita  multum  laudabile,  ut  post  morum 
«icto  insignia  prsemissa  nono  gradu  videatur  dignum, 
non  esse  usurarium,  cum  et  hoc  in  supradictis  in- 
venialur  exclusum,  ubi  dicitur  :  Nec  fecit  proximo 
suo  malum.  Nam  proxiroo  suo  magnum  malum  fa- 
cit,  qui  usuris  ilium  anxiat.  Ut  ergo  iste  morum 
gradus  nono  loco  dignus  habeatur,  de  usura  caven- 
dum  sic  dicatur,  ut  eam  non  accipere  sit  multum 
laudabile.  Ponamus  ergo  ut  aliquis  humo  probus 
et  probatus  in  praedictis  octo  niorum  et  justiti» 
ornatibus  jam  dignitate  dignus  ad  hoc  in  Ecclesia 
promoveatur,  ut   spiritualia  boua  vel  temporalia 


virtutum  tent^ri  polest.  At  ille,  ne  babitas  virtutes  ''  l)ona  dispensare  debeat  iu  Ecclesia.  Huic  virtus  ista 


perdat,  non  se  de  meritis  extoUit,  sed  incertus  de 
(iue  suo,  et  de  judicio  divino  semper  timet  Domi- 
num,  et  de  sibi  coliatis  virlutibos  non  in  tumore 
seipsum  jactat,  sed  in  timore  Dominum  glorificat, 
Secundum  hunc  sensum  pluralis  nominativus  pro 
singulari  positus  est,  aut  verbum  singolare  pro 
plurali.  Autenimsicdicendum  est :  Timens  Domi- 
num  glorifieat^  vel :  Timentes  Dominum  glorificant, 
Sequitur  octavo  loco 

YDRSi.  5.  Qvi  jurat  proximo  suo  et  non  decipit.  Nic 
de  votis  9gi  videtur,  in  quibus  homo  perfectus  ju- 
rat^  id  est,  firmiter  promittit  obed\eiitiam  proximo 
8U0,  alteri  videlicet  homini  propter  Deum  ,  et  non 


est  valde  ueccssaria,  ut  in  bonis,  quae  dispeusat» 
laudis  vel  quaestus  temporalis  usuram  non  quaerat. 
£t  si  ofieruniur  ultro  a  devotis  et  fidelibus  licita 
munera  non  qusesita,  decimus  et  uliimus  gradus 
est  perfectionis;  ut  titiiitera  super  innocentes  non  ac^- 
cipiat, 

Videtur  quidem,  et  est  magna  perfectionis  mu- 
nera  pcnitus  non  accipere,  sicut  propheta  beatum 
virum  describens  ait :  c  Qui  projicit  avaritiam  ei 
caturonia,  et  excutit  manus  suas  ab  omni  munere 
{Isa.  ixxiii,  i5).  I  Sed  absit,  ut  quemquam  pule- 
rous  perfectiorem  Gbristo,  quimunera  sibi  a  fidelibus 
ol)lata  suscepit,  et  apostolis  quoque  hujus  rei  exem- 


decipit^  id  est,  votum  suum  non  facit  irritum.  Cou-  q  pium  reliquit.  Nam  et  illi,  cum  essent  perfectionis 


tingere  pote^t  hommi  fideli,  ut  juret,  et  jurans  de- 
cipiatur,  quoniam  in  voto  vel  j^ramento  suo  poste^ 
deprehendit,  quod  vovendum  vel  jurandum  noi^ 
fuit,  quodque  serv^ri  ad  saluten^  non  expedit.  Hip 
deceptus  est,  et  non  decepit,  et  ideo  licet  in  melius 
commulari,  quod  vovit  sive  juravi(.  Hxc  ipsa  tamen 
commulationon  proprio  arbitrio,  sedPatrum  S£^>ien- 
tum  facienda  est  consilio.  Tuuc  autem  jurans  homo 
deciperet,  si  maJlum  juraret,  sicut  Herodes  qui  s^^iens 
Herodiadem  Joanni  fiaptistae  inimicam,  sciensque 
stultam  esse  ipsius  fiiiam  et  matri  consentaneara, 
fecit  jur^mentum  incaulum  et  decejptorium  talibus 
feminis  obiigando  se  ipsum  sine  dubio  aut  maligna 
ca^cilaie,  qua   c  noluit  intelligere,  ut  bene  ageret 


et  religionis  non  solum  ministpi,  sed  etiam  magistri 
exeraplo  Christi  munera  non  solum  licenter,  sed 
etiam  laudabiliter  acceperunt ;  hoc  uimirum  suro- 
mo  fttudio  praecaveutes,  ne  aliqua  munera  super  in- 
nocentes  acciperent.  Unde  curo  Simon  roagus  felle 
^maritudiuis  plenus  pecuniam  sanctis  apostolis  of- 
ferret  ut  miraculorum  potestatem  super  innocentes 
acciperet,  Petrus  apostolus  excutiens  manus  a  tali 
miMiere  :  i  Pecunia,  >  iiiquil,  c  tua  tecum  sit  iu 
perditioue,  quoniam  donum  Dei  existimasti  pecu- 
pia  possideri  {Act.  viii,  20).  i  Igitur  etsi  homini 
privato  vel  eremitae  sit  convenien»  justitix  hujus 
perfectio,  ut  excutiat  manus  suas  ab  omni  miinere, 
^men  dispensatori,  vel  dispensatoris  alicujus  coo- 


(Psal,  XXXV,  4),  >  aut  malignissima  fiaude,  ut  op -  d  peratori  satis  est  licitum,  et  est  laude  dignum,  si 


portunitalem  perliciendtB  crudeliiatis  inveuiret, 
quod  videtur  innuere  sanctus  Lvangelista  dicens  : 
c  Et  cum  dies  opportunus  advenisset  (Marc,  vi^ 
21).  >  Similiter  si  quis  sciens  aliquem  esse  im- 
providum  et  stultum,  alque  huic  subjectionis  et 
obedientiae  facit  juramentuin,  id  est  votum,  hic 
jurat  proximOf  et  decipit  proximum,  ut  aliquid  pu- 
tet  esse  se,  cumnibilsit;  mulio  niagis  vero  de- 
ciplt  semetipsum,  qui  sibimetipsi  cascuni  posui^ 
oculuro. 

Nonahaec  virtus  parvae  laudis  videtur,  ubi  dici- 
tur  :  Qict  pecuniam  suam  non  dedit  ad  usuram.  Li- 
cet  eniro  spiritualis  pecunia  sit  ad  usuram  danda, 
\it  duo  lalenta  faciant  aiia  duo,  et  quinque  aiia 


mttn^ra  in  usus  pauperum,  quos  curat,  necessaria 
sic  accipiat,  ut  ca  super  innocentes  accipere  oaveat, 
ne  videlicet  propter  munera  nocentum  fiat  oppressor 
innocentium,  vcl  ne  magis  honoret  iiocentem  sibi 
munificum,  quain  innocentem  egenum,  prae  oinni- 
bus  pestibus  fugiendo  Simoniam,  dando  gratis 
quod  accepit  gralis,  dando  diguis,  licet  nihil  danti- 
bus,  negando  indignis,  licet  fntin^ra  daiitibus  vel 
^)romittenMbus.  Sic  procuralor  pauperum  petit 
eiiam  interdum  licenter  eleemosynani  exemplo 
Pauli  apostoli,  qui  mullas  coliecias  fecit  pauperibus, 
quibus  taincn  collcclis  non  fuit  ipsc  ditatus,  ne- 
que  in  adulatione  vcl  avaritiae  occasione,  ut  ipse 
fatetur,  fuit  aliquando  proptcr  eleemosyuas  (/  Cor. 


827  GERHOUI  PKiGPOSlTI  REICHEKSPERG.  Si6 

XVI,  1),  neqne  munera$uperinno€entet  accejnt^  qus  A  Hls,  quae  diximus  diligenter  pensatii,  darepotest 


tantuni  propler  iunocentes  et  pauperes  accepit,  at- 
que  ittterdum  sic  requisivit,  ut  diceret  :  c  Qul 
parce  seminat,  parce  et  metet,  et  qui  seminat  in 
benedictionibus ,  de  benedictionibus  et  metet. 
Unusquisque  prout  destinavit  in  corde  suo,  non  e& 
tristitia,  aut  necessitate.  Hilarem  enim  daturem  di^ 
ligit  Deus  (//  Cor,  ix,  6,  7).  »  In  his  verbis  Apo- 
sloli  apte  polcft  notari ,  quod  ilia  eleemosyna  est 
acceplabilis  obialio,  quse  datur  non  ex  tristilia,  vel 
ex  necessitate,  sed  ex  bilaritate.  Unde  hujus  saeculi 
diviles  qui  filios  suos  autliiias  offerunt  ad  religiosa 
cocnobia,  si  quid  cum  eis  offerlur,  prout  unus- 
quisque  deslinavit  in  corde  suo,  non  ex  tristitia, 
vel  nccessitale,  sed  ex  hilaritate,  multum  est  ac- 


agtiosci,  quod  non  modica ,  sed  magna  Tirtos  est 
in  dispensalore  prudente  ac  fideli,  c  quem  consti' 
tuitDominus  super  familiamsuam  {Lue.  xii,  41);  i 
si  munera  sic  accipiat,  ut  ea  super  innocentes  Dan*- 
quam  accipiat. 

Omnia  ista  decem  virlutum  et  morum  praeclara 
Insignia  principaliler,  et  plene  inveniuntur  in  Chrl- 
sto;  sccundario  inveniuntur  in  quolibet  perfecto 
Chrisliano  secundum  mensuram  donationis  Christi. 
Nam  ipse  solus  ingressus  est  in  hunc  mundum 
sine  macula  originalis  culpae,  sinequa  macula  oulius 
hominum  praeter  ipsum  venit  in  hooc  mundom  : 
ipse  operatus  est  justitiam,  qui  factus  nobis»  ui 
ait  Aposlolus,  c  sapientia,  et  jusiitia,  et  sanctificatio. 


ccptabile.  Si  quid  autem  invitis  extorquetur,  non  R  et  redemplio  (/  Cor,  i,  70) :  >  ipse  locutus  est  ven- 


tam  est  oblatio,  quam  ablatio  nominanda. 

Verumtamen  est  aliquando  invitisexlorquendum, 
quod  non  inviti  promiserunt,  nec  peccat,  qui  hoc 
requirit,  sed  qui  requisitionis  ei  necessitatcro  im- 
ponit.  Caute  sibi  quidam  coenobiorum  procuratores 
in  hoc  studcnt  providere,  nihil  quidem  in  talibus 
exigentes,  venimtamen  ultroneas  oblationes  cum 
infantibus  recipientes  cum  lali  cautela,  oe  gravctur 
Ecclesia^  quod  et  Paulus  apostolus  monet  praeca- 
veri  in  viduis  recipiendis,  ut  veris  viduis  possit 
Ecclesia  sufficere,  duin  vitat  non  veras  recipere, 
illas  inaxime,  qoae  sunt  curios»  simul  et  luxuriosae, 
quibusque  a  filiis  et  filiabus  vel  nepotibus  providerl 


taiem,  quia  ipse  est  veritas,  et  ipse  de  se  loquitur, 
quando  dicit :  c  Ego  sum  via,  et  veritas,  ei  vita 
{Joan,  XIV,  6) :  I  ipse  dolum  non  egit  in  lingua  sua. 
subtrahens  aliquid  auditoribus,  ad  quod  annun- 
tiandum  missus  fuit,  sed  omnia,  quaecunque  audi- 
vit  a  Palre,  discipulis  et  ainicis  suis  nolificanda, 
nota  fecit  eis.  Nec  fecit  proximo  suo,  Judaeo  consan  • 
guineo  suo,  vel  Judae  discipulo  suo  malum,  pro 
quo  malo  sibi  illato  persequerentur  illum.  Et  op- 
probrium  non  accepit  advertus  eosdem  proximot 
suos^  quibus,  etsi  aliquoties  crimina  sua  imprope- 
ravit,  verbi  gratia  sic  dicendo :  c  Vae  vobis,  Scribae 
et  Pharisaeif  qui  desUnatis  mentham,  et  anethiyo^ 


possunt  necessaria,  ut  non  gravetur  Ecclesia.  Pro-     onne  olus,  qui  circuitis  mare,  et  aridam,  ut  facia- 


pter  hoc  terret  Apost<!)lus  filios,  et  alios  consangui- 
neos  viduarum  neglectores  dicens:  c  Qui  suorum,  et 
maxime  domesticorum  curam  noo  habet,  fideio 
negavit,  et  est  infideli  deierior  (/  Tim.  v,  8).  >  Si- 
militer  nos  possunius  dicere ,  quod  parentes  divi- 
tes,  qui  filios  suos  nolunt  curare,  sed  se  cupientes 
exonerare  student  Ecclesiam  gravare,  fidem  ne- 
gaverunt ,  et  sunt  deteriores  infidelibus ,  quia 
ilii  suis  filiis  et  filiabus  provident  necessaria  pro 
facullate  sua,  isti  autein,  ut  saeculares  filios  di- 
tent,  eorum  quos  offerunt  nullam  vel  parvam  curam 
habent. 

Verumtamen  propter  eorum  parcitatem  non  de- 
bcnt  spirituales  viri  suam  honestatem  negligere,  ut 


tis  unum  proselytum  {Matth,  xxiti,  23;  Iiu;.  xi, 
i2).  >  —  c  Qui  tulistis  clavem  scientiae  (Matth,  xxni» 
i5;Ittc.  XI,  52) .  >  Tamen  hoc  ininime  habuitao- 
cepluin,  quod  in  eis  aliquid  erat  dignuin  exprobra« 
tione.  Ad  nihilum  deductus  est  in  conspectu  ejut 
malignut  diabolus  tentans  illum  in  deserto,  queni 
deduxit  ad  nihilum^  quando  ei  tentanti  Scripturae 
auctoritatem  opposuit,  per  quam  confutato  ad  ol- 
timum  dixit :  c  Vadc,  Sataiias  {Matth.  iv,  10).  >  Ti* 
mentes  autem  Dominum  glorificavit,  quia  non  su- 
perbos,  prsesumptuosos  in  apostoloset  Ecclesiarcm 
magistros  elegit,  sed  pauperes  et  miies,  Oomtntiiii 
timentes  ita  glorificavit,  ut  eos  c  constitoerel  prin- 
cipes  super  omnem  terram  {Psal,   xliv,  i7).  >  Ju- 


munera  «wper  innocentes  accipere  quaerant.  Nam  in-  D  ravit^  hoc  est,  firmissime  promisit  proximosuo  Pe- 


fantcs  ulique  sunt  innocentes  et  debent  suscipi, 
quanii  poterunt  competenter  servari.  In  quorum 
^  susceptione  illud  est  cavendum,  ne  munera  super 
innocentes  accipiantur,  id  est,  ne  plus  munera  cum 
ipsis  innocentibus  oblala  sint  accepta ,  quam  ipsi 
innocentes  de  qualibus  dicitur  :  c  Sinite  parvulos 
vciiire  ad  me,  talium  est  enim  regnum  coelorum 
{Marc,  X,  i^),i  Qui  sic  innocentes  accipit,  non  pec- 
cat,  si  munera  cuin  innocentibus  accipit,  non  super 
iiuiocenles ;  quia  nontantumdiligit  muneraquantum 
innoccntes  quod  in  lioc  satis  probatur,  si  de  par- 
vliate  munenim  non  causatur  indisciplinate,  licet 
dc  infidclitatc  parcntum  sit  dolendum,  et  hoc  sane 
provideudum ,  nc  uitra  modum  gravctur  Ecclcsia. 


tro  apostolo»  qui  ipsi  angulari  lapidi  est  in  funda- 
meiito  Ecdesiae  proximus :  juravil,  inquam,  id  est, 
Gonstanter  promisit  illi  proximo :  c  Tibi  dabo  cla- 
ves  regni  co^lorum,  et  quodcunque  ligaveris  super 
terram,  erit  ligatum  et  in  coelis  (Matth,  xvi,  49).  > 
Sic  juravit  proximo  suo  et  non  decepit  eum,  quia 
quod  magnifice  promisit,  magnifice  implevit  con- 
stituens  eum,  totumque  senatum  apostolorum,  ol 
sit  princeps  orbis  terrarum,  rectorque  regnorum» 
in  quibus  regnis,  quod  ligat,  ligatum  est,  et  quod 
solvit,  solutum.  Ilaec  potestas  est  ei  data  super  ter- 
ram,  id  est,  super  Ecclesiam.  Nam  de  his,  qui  foris 
suut,  quique  in  hoc  ipso,  quod  forifi  sunt,  et  non 
crcdunt,  jam  judicati  sunt^  Apostolus  docct,  noa 


gS9  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XV.  890 

esse  aposlolis  judicanduiD  ;  sed  de  bis,  qui  sunl  iii-  A  meo,  vel  fequietcet  in  monu  %anclo  mco,  dicil  Do- 
lus,  judicat  aposlolorum  senatus,  et  praecipue  apo- 


stoloruni  princeps  bcatus  Petrus,  quia  specialiter 
pr£  caeteris  apostolis  ipse  fuit  petrse  proximus,  a 
qua  dictus  est  Pelrus.  Unde  audire  meruit :  c  Tu 
es  Petrus,  et  super  hanc  petram  aediticabo  Ecclesiani 
nicam,  et  portao  inferi  uon  praevalebunt  adversus 
eain  (Matih.  xvi,  18).  »  Sic  juravit  proximo  suo 
Chiistus,  e/  Noit  decepit  etim,  quia  promissio  ejus 
implela  est  ex  niagna  parte,  et  impleiur  quotidie 
usquc  iu  riiieni  saecuU  cum  tanta  eHicacia  contra 
forlas  inreroium  iriumphante  sancta  Ecclesia,  ut 
ipsis  principihus  inferi  dicatur  :  f  ToUite  portas, 
principes,  veslras  {PsaL  xxiii.  7).  i  Vos,  principes 
iiifcrni,  toUite  portas  vestras,  tollitc  a  facie  priiici 


minus  interrogatus  ab  ipso  Olio,  vel  propheta,  seu 
aUo  quoUbet  sancto.  Qui  ergo  facit  hasc  in  tota  vita 
praesenti,  ex  quo  ingreditur  $ine  macula  vei  in  Ec- 
clesiam  vel  in  altiorem  sanctimoni»  observantiam» 
seu  etiam  vocatus  absque.  ambilionis  macula  ingre^ 
ditur  in  locum  prxIaUonis :  qui,  inquam,  sic  vel 
sic  ingressus  absque  macula  facit  haec  In  tempore 
praisenti,  dum  dicitur  hodie,  ipse  in  futuro  aeter- 
nitatis  aivo  non  movebitur,  sed  requiescet  in  monta 
sancto  tuo,  Domine,  Deus  in  aeternum,  quoniam  re- 
quies  ejus  nunquam  perturbabitur,  nec  habebit  li- 
nem.  Qui  facit  hcec.  Facit  autem  haec  non  solum» 
qiii  seii  el  coeptam  servat  innocentiam,  scd  et  qui 
eam  perditani  requirit  per  veram  poenitentiam.  Non 


pis  apostoloruin  portas  vestrus,  lollite  Simoniam,  et  ^  solum  enim  c  lieatus  »  est  c  vir,  <iui  non  abiit  in 

consilio  inipiorum  (P«a/,i),  »scd  eliain  suntcBeaU, 
quorum  remiss.TB  sunt  iniquitnins,  et  quorum  tecta 
sunt  peccata  (Psat.  xxxi,  i). » 

Ctoria  Patri  Domino,  qui  inlcrrogalus  bene  hic 
respondit,  gradusque  meritorum  exposuil,  quihus 
ad  requieni  aeternam  el  iinmobilem  per\'eniri  po- 
lesl :  Cloria  Filio,  qui  per  eosdem  gradus  asceudit» 
et  sic  exaltatus  in  inontem  sanciuni  oninia  irahit 
ad  seipsum,  sua  videlicet  meinbra  :  quippc  ipse 
mons  magnus  iinplens  mundum,  ut  sua  civitas  su- 
per  hunc  montem  posita  in  ipso  vaieat  requiescere. 
Gloria  Spiritui  sancto,  qui  est  requies  vera,  et 
plena  requiesccntibus  iii  Christo,  inonte  saucto  el 


8imoniacos,  toUite  alia  perversa  et  perversos,  pcr 
quae  patet  introitus  in  infernuin.  Has  portas  tollite 
de  medio  Ecdesiae,  ut  c  elevenlur  portae  aeternales, » 
perqaas  c  introeal  rex  gloriae  (ibid.). »  Qui  pecu» 
niam  suam  non  dedit  ad  usuram.  Iiuo  Judae  pecu* 
niam  ad  erogandum  pauperibus  dedit.  Et  munera 
quidem  accepit  magorum  trium  ctaliorum  fidelium, 
sed  non  contra  innoeentes  accepit,  pro  quibus  ipse 
aniroam  suam  posuit.  Jam  ad  pr«emissani  inler- 
rogationem  completa  responsione  Psalmus  ita  con- 
eludit : 

Qtit  faeit  hisc^  non  movebitur  in  asternum.  Sicut 
€  non  omnis,  qui  dicit  i  Christo  :  c  Domine,  Do- 


mine,  intrabit  in  regnum  coelorum,   sed  qui  facil  q  excelso.  Hujus  trini  Dei  Gloria  pUni  sint  cctli  ei 
voluntatem  Patris  (Malth.  vii,  2i)  i  ejus  :  ita  non      terra.  AmcU; 
omnis,  qui  cantat  haec,  habitabit   in  tabernaculo 


PSALMUS  XV. 


Conserva  wc,  Domine,  quoniam  speravi  in  te.  Ab 
hoc  psalmo  TerUa  jam  periocha  incipit,  in  quo  re- 
capitulatio  fit  fundamenti  ejus,  quod  fidei  maiime 
necessarium  est,  quod  Passioiiis  ChrisU  mysteriiim 
«st.  Inscribitur  autem  sic  : 

Vers.  i.  Tituli  inscriptio  ipsi  David.Ei  sciendum 
est,  in  boc  psalmo  illud  idem  debere  inteUigi,  licet 
aliis  et  ampUoribus  verbis  dicatur,  quod  in  titulo 
Crucis  scriptum  fuisse  perhibetur.  Legitur  enim  in 
Evangelio,  quod  crucifixo  Domino  PUatus  ei  hunc 
it(ti/i«m  superposiiit :  i  Jesus  Nazarenus  Rex  Ju- 
daeorum  (Joan.  xix,  iO),  i  cui  Utulo,  cum  multi 
Judaeorum  contradicerent,  legitur  respondisse  Pi- 
latus  :  c  Quod  scripsi,  scripsi  (ibid.).  i  Ibi,  quam- 
vis  per  nescientem,  significabat  Spiritus  sanctus, 
quia  titulus  in  cruce  tanquaioi  in  arcu  triumphaU 
positus  de  regno  ChrisU  esset  inviolabilis,  quia  re- 
gnum  Christi  per  Passionis  victoriam  acquisitum 
non  destnieretur  in  xternum.  Esdras  igilur  de  il- 
Rus  TiHtti  inicriptionef  quaro  per  Spiritum  sanctum 


inteUigebat  futuram,  recte  commcmorat  in  hoc 
psalmo,  qui  agit  de  regno  Christi,  quod  erat  Tituti 
inscrifnione,  Pilatus  significaturus,  et  esl  sensus  : 
Regnum  CbrisU,  de  quo  hic  agitur,  quod  inscri- 
plione  (t(w/t  signiftcatnr,  attribuitur  David.  non  Uli 
D  Filio  Jesse,  de  cujus  Utulo  nulla  narrai  historia,sed 
/p«f,  id  est,  vero  David,  qui  per  iUum  inteUigitur, 
Christo  scilicet.  Ipse  enim  hic  ostendilur  esse  Rcx 
Juda^orum  verorum,  id  est,  confitenUom  in  omni 
Ungua,  dum  omnis  liiigua  confitebitur  c  quia  Do- 
minus  Jesus  Christus  in  gloria  est  Dei  Patris 
(PAt/tp.  II,  4i).  I  Unde  non  in  una  lingua  tituius 
iile  spiritus  est,  sed  Hebraice,  Craece  ac  Latinc,  hoc 
significante  Spiritu  sancto,  quoniam  iion  iii  Judxa 
tantum,  sed  per  lotum  imperium  Romanum,  quod 
tunc  viguit  sapientia  Graecorum  et  fortiludine  Lati- 
norum,  esset  regnuni  ChrisU  dilalanduin  in  hoc 
mundo  pcr  cjus  Passionem,  qui  rcgnavil  scinpcr  in 
coelo  per  suam  divinitatem. 
Ipse  Rei  Doster  in  forma  servi  loquitur  in  hoc 


^l  GERHOHl  PRi£POSlTI  REIGHERSPERG.  832 

psa!iDOi>riino  secuBdum  hominem  petens  conser-  A  niam  a  Deo  exivi  (Joan.  xsi,  27).  i  Ideo,  Pater, 

speraverunt  in  te,  quoniam  ego  minoralus  ab  an- 
gelispnedicavi  te  esse  me  majorem,  el  esse  Deum 


vari,  et  omnia,  quas  perlulit,  ad  gloriam  haeredita- 
tis  su»  dicit  esse  perducla.  Secundo  agit  gratias 
Patri,  pro  dato  sibi  intellectu,  et  pro  perseveran- 
tia,  et  pro  resurrcciione,  et  consessione  in  deitera 
Oei :  ubi  dicit :  Bemdicam  DominOy  qui  tribuit  mihi 
intelUctum,  Intentio  est,  hortari  membra  Ghristi  ad 
conregnandura  capiti. 

Psalrous  iste  sccundus  est  eorum,  qui  breviter 
de  Passioiie  el  Resurreciione  agunt.  Priinus  fuit : 
c  Domine,  quid  multiplicali  sunt  {Psai.  ui,  2).  i  A 
quo  diflcrt  islc  :  quoniam  ibi  late  de  adversariis, 
iiualitor  inipugnent  et  vincantur  :  bic  de  bonis  hite, 
qualiler  glorificentur,  agit  propheta  in  personaChri- 
sli.    Narrai  itaque  riobis  Christus,  qualiter  pri- 


meum. 

Vers.  2.  Dixi  enim  tibi  Domino  Patri  meo :  Deus 
meus  e$  /u.  Atque  hoc  dicens  verum  dixi,  quia  sum 
homo  creatus  a  te,  Ucet  ego  idem  Dens  sim  natus 
ex  te.  Igitur  ego  non  secundum  quod  factor  om  - 
nium,  sed  secundum  quod  factus  sum,  dixi  Domin^ 
Patri :  D^us  meus  es  tu,  Quod  inde  patet :  Quoniam 
bonorum  meorum  non  eges.  Tu  enini  naturaliter  di- 
ves,  cui  est  c  altitudo  divitiarum  sapientiae  et  scieii- 
tiae  {Rom,  ii,  53;  i  divinae,  in  te  habens  omnia 
bona,  bonorum  meorum  non  indiges,  quia  non  ex- 
speclas  bonis  meis  vei  bonis  meorum  iieri  beatus» 


mum  oravit,  et  ait :  £go  in  ara  crucis  quasi  vi-  ^  sicut  ego  sccundum  hominem  exspecto  beari  et 


ctima  positus,  qui  sum  c  Jesus  Nazarenus  RexJu- 
dacoruiu  {Joan.  xix,  49)  :  i  ego  idem  sacerdos  ma- 
giius  offcreus  me  ipsum  in  ara  crucis,  ubi  sacrifl- 
cavi,  et  sanctiOcavi  me  ipsum  pro  meis,  ut  et  ipsi 
sancti  sint  in  veritate:  ego  dignusexaudiri  pro  mea 
reverenlia  in  cruce  oravi,et  toto  cordis  affectu  cia- 
mavi,  et  dixi  Domino  Patri : 

Conserva  me  Domine. 
0  Domine  Pater,  conserva  me,  hominem  inler  pe- 
ricula.  Vel  conserva  me^  id  est,  meos,  pro  quibus 
immolor.  Conversa  eos  in  nomine  tuo,  <  quos  dedi« 
sti  mihi  cum  essem  cum  eis,  ego  servabam  eos. 
Niinc  autem  i  per  viam  obedientiae  c  ad  te  venio,  i 


ditari  tuis  bonis,  quibus  indigeo  ego  pauper  iii 
cruce  pendcns  ,  quibus  indigent  etiam  pauperes 
mei, 

In  Hebraeo  habetur  :  Deus  meus  es  lu,  ^tcoiitm 
bene  mihi  non  est  sine  te.  Recte  hoc  dicit  bomo  In 
Deum  assumptus,  oui  non  bene  sine  Deo,  quia  bene 
illi  est  in  Deo  Patre  suo,  in  quo  Deo,  Deus  est  Ipse. 
Recte  nihilominus  hoc  dicit  c  homo  natus  de  ma- 
liere  brevi  vivens  tempore,  repletus  multis  miseriis 
(Job  XIV,  I),  I  cui  est  male  sine  Deo,  nec  unquam 
erit  illi  bene,  nisi  Deo,  qui  summum  bonum  est, 
adbaereat.  Tam  nobilis  est  enim  natura  huinana  et 
angelica,  ut  nouuisi  cum  summo,  et  in  summo 


factus  obediens  til)i  usque  ad  mortem,  mortem  au-  ^  ^no  possit  ei  esse  bene.  Gui  summo  bono  dicit : 


tero  cnicis,  pro  meis  quos  dedisti  mihi  c  Non  rogo, 
ut  tollas  eos  dc  mundo,  sed  ut  se.rves  eos  a  malo.  i 
Ideo  dico :  Conserva  eos.  c  Non  pro  eis  i  autem 
c  rogo  tantuni,  quos  dedisti  roihi  i  in  carne  ma- 
nenti  discipulos,  c  sed  et  pro  his,  qui  cretlituri 
sunt  per  verhum  eorum  in  roe.  i  In  his  omnibos 
eonsena  me,  qui  c  sum  via,  veritas,  et  vita  (Joan. 
XVII,  if ,  42  et  seq.).  i  Conserva  in  eis  me  viam,  ut 
noii  errciit ;  ine  veritatem,  ut  neque  fallant  neque 
fallantur  ;  me  vilam,  ut,  etiamsi  mortui  fuerint,  vi- 
vant,  etiaiiisi  mortui  fuerint  aliquo  peccato,  non  sit 
eis  hoc  peccatuin  ad  mertem  :  sed  omnis  qni  vivit, 
eicredit  in  me  vitam,  non  moriatur  in  aeternum, 
etsi  morilur  ad  tempus,  non  moriatur  in  aHernum. 


Deus  meus  es  tu^  quoniam  bene  mihi  nou  est  sine  U, 
Erubescite  vos,  Petagiani  baeretici,  qui  dicitis,  lio* 
mines  humana  virtute  per  liberum  arbitrium  sine 
adjutorio  grati»  aiiquid  boni  esse.  Filius  Dei,  se- 
cundum  quod  est  homo,  cuncta  sua  bona  Deo  Pa- 
tri  assignat.  £t  nos  itaque  sensum  Ghristi  habea* 
mus  dicentes  Deo  :  Deus  meus  es  tu,  quoniam  ho- 
norum  meorum  non  eges^  vd  :  Quoniam  bene  mihi 
non  est  sine  te.  Ego  Filius  hoc  totum  toto  cordis 
affectu  dixi  Domino  Patri,  et  ipse  Pater  exaudivit 
me,  quod  patet  in  affectu  :  quia 

Vers.  3.  Mirificavit  omnes  voluntates  meas.  Lieet 
una  mihi  sit  voluntas  iina  cum  Patre  meo  in  divi- 
nitate,  quae  voluntas  non  est  muUiplex,  aut  varia- 


It3  Pater  conserva  me,  qui  sum  resurrectio  et  vita,  d  bilis,  tameu  ego  adliuc  mortalis  in  humanis  afie- 


ut  etiam,  si  quis  ex  meis  mortuus  fuerit,  pcr  poDni- 
teniiam  resurgat  et  vivat  in  aetf^rnum.  Ul  ergo  nul- 
Iiis  ex  meis  pereat,  f o^Merva  me,  Domine^  id  est,con- 
serva  ineos. 

Kt  hoc  faciens  dando  gratiam  pro  gratia  :  Quo- 
niam  tua  pneventus  gratia  speravi  in  <e,  atquc  meos 
feci  sperare  in  (e,  quod  est  inagnum  donum  gratiae 
tu£,  pro  qua  gratia  quasi  pro  bono  merito  iUam 
gratiam  qtiaero,  ut  coiiserves  me,  id  est,  meos.  Nam 
tui  eraiit,  et  mihi  eos  dedisti,  et  sermonem  tuuro 
servaverunt  et  crediderunt,  quia  a  te  exivi,  atque 
ideo  secuiidiim  doctrinam  meam  in  te  speraverunt. 
Ego  enini  iiitcr  ca^tcra  dixtsraiu  eis  :  c  Ipse  Pater 
amat  vos,  quia  vos  mc  amastis,  et  crcdidistis  qiio- 


ctionihus  multas  voluntaies  habui,  quoniam  multo- 
ties  volui  congregare  filios  Jerusalem,  qoemadnio- 
dum  galUiia  congregat  pttUos  suos  sub  alas,  et  illa 
noluit.  Ego  muliotics  volni,  et  illa  noluit.  Ideo  in- 
ter  eos  miracula  feci,  et  praedicavi,  ut  quasi  ad  vo- 
cem  gallinae  pullos  de  gente  roea  colligerem.  Sed 
quia  illa  noluit,  voluntalibus  meis  ad  horam  defuit 
effectus.  At  postquam  resurrexi ,  et  in  coelura 
ascendi,  atque  Spuriittin  sanctiim  misi,  non  omnl 
populo,  sed  lestibus  praeordinatis  a  Deo,  Saiiriti 
videlicet,  ^tit  «ttiil  tn  lerra  ejus^  qui  in  mundanis 
fliiclibus  laborantes  anchoram  spei  suae  fixenint 
in  terra,  de  qua  dicitur :  c  Bcati  miles,  quoniam 
ipsi  possidebunt  terram  {Matth,  ni,  5)»  i  sicut  apCK 


835  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  L—  PSAL.  XV.  831 

stoli  vidcntes  tcrram,  id  est,  carnem  in  me  super  A  Rubro,  quia  eas  emisi  do  laiere  meo  cnm  sanguine 
ccefos  exaltalam,  in  illa  terra  fuerunt,  quia  in  me     sub  tUuii  hujus  inscriptione 


8peravei*unt  se  vel  membra  mea  illuc  exaltanda, 
quo  in  me  capile  pnecesserunt  t  primiti^e  dormicn- 
tium  (/  Cor,  xv,  20) :  >  Sanctis^  inquam,  lalibus 
mirificttvit  omnes  voluntates  meas  incipiendo  in  eis^ 
quia  ipsos  meos  apostolos  pridem  infirmos  et  idio- 
las  misso  Paraclito  confortavit  et  illustravit,  atque 
ila  omnes  voluntates  meas  in  eis  mirificavit,  hoc  est, 
rairabiliter  adimplevK.  Ego  adbuc  mortalis,  ante- 
quam  in  cruce  pro  eis  orassem,  de  tardilale  intelii- 
gentiae  saepe  incrcpaveram  eos,  verbi  gratia  diccns 
Pctro  :  c  Yade  retro  me,  Satanas,  non  enim  sapis, 
quae  Dei  sant  (Marc,  viii,  55);  i  item  filiis  Zebedxi : 
c  Nescitis  quid  pctatis,  i  et  :  c  Nescitis,  cujus  spi- 


t  Jesus  Nazarenus 
Rex  JudaK)rum  (Joan.  xix,  19).  >  Quo  tilulo  Rex  ego 
sum  pubiicatus  omnium  conntenlium ,  omnium 
corde  credentium  adjustitiam,  et  ore  conlitentium 
ad  salutem,  qiiod  ego ,  quem  Judxi  negaverunl, 
ciijus  etiam  tituli  inscriptionem  corrum|iere  volue- 
runt,  recie  sum  titulatus  Jesus,  id  est,  Salvalor, 
Nazarenus,  id  esl,  sanclus;  Rex  Judoiorum,  non  il- 
lorum,  qui  me  iiegaverunt,  et  adhuc  negant,  sed 
confitentium  me  coram  hominibus,  ulcl  ego  illos 
confitear  coram  Patre  meo,  quia  isti  sunt,  quos  ego 
ex  omnibus  nationibus  volui  congregari  sub  alas 
brachiorum  mcorum  expansorum  in  cruce.  Nara 
quod  brachia  mea  in  ligno  crucis  cxpnnsa,  sint  pro 


rilus  estis.  >  Et  alias  dixi  omnibus  :  c  Adhuc  et  vos  ^  alis  habenda,  oliro  significavi,  quando  inter  Sancla 


sine  intellectu  estis.  >  Et :  t  Tanto  tempore  vobiscum 
8"jro,  et  non  cognovistis  roe?  >  (Matth.^  xx,  22;  xv, 
46.)  In  talibus  dictis  voluntates  roeae  poterant  co- 
gnosci,  quibus  Tolui  apostolos  illuroinari.  Sed  lo- 
quendo  et  docendo  tn  eis  paruro  profeci.  At  posl- 
quam  in  cruce  oravi  eos  conservari  a  Patre,  ipse 
Pater  mirificavit  omnet  voluntates  meas  eisdero  san- 
clis  roeis,  pro  quibus  oraveram,  priroo  in  eis  per- 
ficiens  volnntates  meai ,  deinde  per  eos  iu  aliis  san- 
ctis,  qui  sunt  in  terra  ejut,  in  sancta  videlicet  Ec- 
clesia,  quoniam  primo  ipsi  apostoli  per  virtutem 
Resurrectionis,  et  gloriam  Ascensionis,  atque  per 
adveutum  Spiritus  sancti  acceperunt  notitiam  Scri- 
pturarura,  et  omninro  linguaruro,  et  qui  prius  fue-  q 


sanctorum  duo  Cherubin  coiiocari  fcci  alis  expan- 
sis,  in  quarum  expansione  forma  crucis  exprimitur 
(Exod.  XXV,  57).  Similiter  quando  Isaias  vidit  roe 
c  super  soliuro  excelsuin,  et  elevatum  (Isa.  vi, 
I),  I  quia  exaltatus  in  cruce  omnia  eram  tracturus 
ad  me  per  roeos  apostoios  roih}  concrucifixos,  vi- 
dit  qnoque  Seraphin  curo  sex  a!ls  n;  roodum  cru- 
cis  figuratis,  per  quod  roanifeste  significabatur 
(ibid.^  ii),  quoniam  per  ipsos  apostolos  igne  sanctl 
Spiritus  inflamroatos,  et  roibi  crucifixo  configura- 
tos  totus  nundus  roeo  sanguiue  rederoptus,  esset 
alis  brachioruro  meorum  sub  crucis  m^sierio  pro- 
tegendus,  et  sursum  vehendus. 
Iii  his  ergo  sanctis  meis  mirificavit  omnes  volun- 


rant  infirmi,  convaluerunt  de  infirmilate,  fortes  fa- 
cli  sunt  in  bello.  Deinde  per  illos  multi  filii  civitatis 
Jerusalem  sunt  congregati,  quos  ego  congregare 
TOlui  sub  alas  gratiae,  ac  deinde  aliis  Judaeis  repel- 
lentibus  Tcrburo  meuro,  et  propter  hoc  ipsis  disci- 
pulis  roeis  transeuntibus  ad  gentes  evangelizare  rc- 
gnuro  Dei,  roirificatae  sunt  omnes  voluntates  mecc^ 
quas  voluntates  de  conversione  gentium  i  multifa- 
riaro,  mullisque  roodis  loquens  in  prophetis  >  prae- 
nuntiavi,  sed  c  novissiroe  diebus  istis  >  per  meip- 
8uro  insinuavi  (Hebr.  i,  1).  Dixi  enim  dc  prodigo 
filio  ad  Patreni  reverso,  per  quem  signincalur  gen- 
tlnm  conversio.  Dixi  alias :  c  Nuptiae  quidem  pa- 
ratae  suiit,  sed  qui  invitati  erant,  non  fuerunt  digiii. 
lle  ergo  ad  exitus  vianiro,  et  quoscunque  invene- 
rilis,  vocate  ad  nuptias  (Matth.  xxii,  8et  9).  >  llero 
in  alia  parabola  dictum  est  servo  :  f  Exi  cito  in 
plateas  et  vicos  civitatis.  >  Itero  :  i  Exi  in  vias  et 
sepes,  et  pauperes,  ac  debiles«  caecos,  ct  claudos 
corosielle  intrare  (Luc,  xi,  21  et25).  >  Talibus  diclis 
voluntates  meas  per  Evangelium  insinuavi  de  con- 
versione  Judaeorum  et  gentium.  Unde  quando  ad 
crucero  veni,  ubi  sub  titulo  psalmi  hujus  oraturus 
fui,  non  solaro  asinam  feci  roibi  adduci,  sed  pul- 
lum  curo  ea  (Maiih.  xxi,  2),  quoniaro  non  solum 
de  Synagoga,  sed  etiam  de  gentlli  triumpbato  po- 
pulo  eram  collecturus  electos,  quos  assimilarem 
equitatui  meo  in  curribus  Pharaonis  conterendis, 
•t  in  aquis  baptismi  submergendis  tanquam  in  roari 


tates  meas,  qui  abnegaverunt  voluntates  suas,  ideo 
quia  suse  voluntates  visae  sunt  eis  foedae  ac  despi- 
cabiles ;  roeae  vero  roirae  atque  laudabiles,  quas 
ila  mirificavit^  ut  nOn  aoluro  ardeant  in  affeclu 
sanctoruro  desideriorum,  sed  etiam  Inceant  in  ef  • 
fectu  bonoruro  el  roirabilium  operuro.  Quo  autem 
ordiiie  voluntates  roeae  sint  in  sanctis  meis  mirifi- 
catae,  ne  quis  ignoret,  dicam  :  quia  prius,  quam 
veniret  fidesjustificans  et  mirificans  eos,  per  jugum 
legis, 

Vers.  4.  Multiplicatm  sunt  infirmitates  eorum. 
Yel  etiam  per  roearo  doctrinam  evangelicam  sunt 
multiplicatte  tnfirmitates  eorum,  quia  miiltas  infir- 
mitates  suas,  quas  anlca  ignoravernnt,  per  meam 
D  doctrinam  cognoverunt.  Unde  cum  dicerem  eis  : 
I  Omnes  vos  scandaliim  patiemini  in  me  in  ista 
noete  (Matth.  xxvi,  51),  >  secundum  quod  ego  dixi» 
multipUcatee  sunt  infirmitates  eorum  :  praecipue 
Petri  apostoli,  quia  de  sua  fortitudine  praesumpsit» 
multiplicata  est  infirmitas.  Quod  ideo  est  permis- 
sum,  ut  velocius  currerent  ad  me  medicum,  quotl 
ita  factum  est. 

Nam  cognilis  propriis  infirmitalibus  postea  acce* 
Uraverunt  cum  festinatione  quaerentes  medicinam 
sanandis  iuflrmilatibiis  congruam.  Petrus  aposto* 
lus,  cojus  maxime  infirmitas  fuit  mulliplicala,  fe- 
slinanter  c  egressus  foras  flevit  amare  (Matth.  xxvi^ 
75).  >  Cujus  exemplo  adhuc  peccator  quilibet  foras 
egreditur,  quando  peccalum.  quod  intus  occuUa- 


S55 


GeRllOHI  PRiEPOSITI  REIGH£RSPEHG. 


856 


verat,  manifestat  foris  per  confessioiiem.  Vel  egre-  A  tas,  qnibas  tanquam  labiis  mcis  loqnendo  tiomina 


ditur  foras,  quando  quasi  ex  atrio  Caiphds,  de  roa- 
lorum  separatur  societate,  non  solum  cordis  affe- 
ctione,  sed  conversationis  manifesf a  dissimilitudine^ 
admiraiitibus  malis,  quod  eis  non  concurritur  a 
bonis  in  eamdem  luxuriae  confusionem.  Nescit  tarda 
molimina  vehemens  poenitentia  :  ideo  acceUrate- 
runtf  quoiquot  medicum  receperunt,  Terbi  gratia  : 
Zachaeus  postmultipiicatasintirmilatesquaerens  inde 
Jesum  verum  medicum  non  tarde  ambulavit,  sed 
c  praecurrens  ascendit  in  arborem  sycomorum,  ut 
videret  illum  (Luc.  xix,  4)  :  i  et  cum  audisset  eum 
in  domo  sua  mansurum,  non  tarde,  sed  i  festinans 
descendit,  et  exccpit  illum  gaudens  (ibid.  v).  >  Si- 
militer  Matthaeus  publicanus,  cum  diceret  ei  me 


impoenitentium  eis  iniproperabo.  Yel  per  labia  mea, 
quae  sunt  duo  Testamenta ,  quae  consonanter  lo- 
quendo  impoenitentcs  damnant;  poenilentium  vero 
priora  nomina  ol)liviscuntur,  nec  illos  damnaiit. 
Vel  :  Non  memor  ero  nominum  eorum  per  labia  mea  ; 
sicut  quondam  cum  dicere  solebam  in  designafione 
unius  populi :  c  Haec  dices  filiis  Israel  {Exod.  iii, 
ii),  I  vel  in  designatione  unius  tribus  jussi,  tcI  de 
tribu  Juda  reges,  vel  de  tribu  Levi  sacerdotes  fieri. 
Aliquando  etiam  in  designatione  unius  personaR  fui 
memor  nominumy  ut,  quando  juravi  David  serva 
meo,  et  quando  feci  jusjurandum  ad  Abraham. 
Nunc  autem  non  est  acceptio  nominum  bujusmodi 
apud  me,  quia  non  sum  personarum  acceptor,  sed 


dicus  :  i  Sequere  me,  »  festinanter  c  secutiisest  "  m  omni  gente,  qui  suas  tn/irmt7afes  cognoverunt,  et 


eum  {MaUh.  ix,  9).  i  Et  alii  roulti,  qui  suasinfir- 
raitates  multiplicatas  cognoverunt ,  festinanter  iU 
lum  susceperunt  et  suscipiunL  Et  i  quotquot  re- 
ceperunt  eum,  dedit  eis  potestatem  filios  Dei  fieri 
{Joan.  I,  22),  I  et  priorum  infirmitatum  opprobria 
penitus  oblivisci,  c  qui  non  ex  sanguinibus,  neque 
ex  voluntate  carnis^  neque  ex  voluntate  viri,  sed 
ex  Deo  nati  sunt  (ibid,^  i4)  :  i  quia  non  pro  nobi- 
litate  sanguinum  eliguntur  ad  hoc,  ut  filii  Dei  vo- 
centur,  et  priora  nomina  eorum  iion  sint  in  memo- 
ria  coram  Deo.  Ideo  dicit : 

Non  congregabn  conventicula  eorum  de  sanguini- 
bus.  Id  est,  congregabo  quidem  eos  in  unum,  sed 


p^stea  acceleraverunt  venire  ad  me,  accepti  sunt 
mihi.  Nec  memor  ero  nominum  eorum  priorum,  quia 
tanta  est  mutatio  eorum^  ut  dicantur  singuli  eorum. 

Vers.  5.  Dominus  pars  hwreditatit  mece.  Id  est 
ipse  Dominus  est  haereditas  mea,  et  pars  calicis 
mei^  id  est  calix  meorum :  quia  cum  alii  terrenas 
et  tcroporales  cligunt  partes,  pars  sanctorum  Deus. 
Gum  alii  bibunt  mortiferas  voluptates,  potus  san- 
ctorum  Deus,  qui  per  bujus  calicis  ebrietatem 
vetera  studia  obliviscuntur.  Et  ideo  ego  Judex 
vivorum  et  mortuoium  obliviscar  nominum  eo- 
rvai. 

Dico  etiam  ego  Filius  in  cruce  exallatus,  et  ob 


Doni/efttn^ititit^us;  quoniam  non  ex  sanguinibus,  (^  l^oc  haercditate  inagna  donatus  (quia  ibi  postulav* 


sed  ex  Deo  Patre  meo  per  spiritum  regenerantem 
nati  sunt,  ut  filii  Dei,  et  fratres  mei  vocentur. 

Nec  memor  ero  nominum  eorum  per  labia  mea. 
Nominum  illorum,  quae  prius  habuerunt,  quando 
Itlii  irae,  filii  mortis,  filii  gehennae  nominati  sunt, 
ulterius  nou  ero  memor  per  labia  mea^  per  quae  me- 
mor  ero  ad  mala  eorum,  quibus  in  judicio  dicam 
per  labia  mea  :  i  Discedite  a  me  operarii  iniquita- 
tis  (Ltfc.  XIII,  i7).  I  Item  :  Serve  nequam^  omne  de- 
bitum  dimisi  (t6i,  nonne  ergo  oporluit  et  te  misereri 
conservi  tui^  sicut  et  ego  tui  misertus  ium  ?  {Matth. 
XVIII,  52.)  Item  :  Serve  male  et  piger^  quare  non 
dedisti  pecuniam  meam  ad  mensam?  {Luc.  xix, 
23.)   Talium    nominum  non  ero  memor  per  labia 


Pairem  meum,  <  et  dedit  mihi  gentes  in  baerediU- 
lem,  I  de  bac  haereditate  dico  {Psal.  vii,  8) ,  quia 
Dominus  pars  htereditatis  me<e.  Dominus^  qui  prius 
erat  pars  Levitarum,  ipse  nunc  est  pars  totius  A«- 
re<Mtatis  mece^  et  est  pars  calicis  mei^  id  est  eorum, 
\\n  sunt  haereditas  mea,  quam  colo,  et  calix  meiis, 
qiiem  bibo,  mihique  incorporo.  Vel  ipse  Dominus 
est  pars^  id  est  remuneratio  calicis  mei^  id  est  Pas- 
sionis  meae. 

Tu  es^  qui  restitues  hareditatem  meam  mihi.  Hae- 
reditas  namque  mea  per  peccatum  fuit  perdita.  Sed 
(ti  es,  tu  habes  verum  essc,  tu  £«,  qui  es,  qui  dicis : 
c  Ego  sum  qui  sum  {Exod.  iii,  i4) :  i  caetera  cur- 
runt  et  fiuunt,  tu  slabiliter  e«,  qui  propitiatus  mca 


mea  ergaeos,qui  eadem  nomina  pridem  habuerunt,  D  Passione  restitues  hareditatem  meam  mi/ii,  ut  qua 


si  poslea  acceleraverunt,  ut  ea  deponerent  per  poeni- 
tenXiam  et  melioris  vitae  diligentiam. 

AUter :  Non  congregabo  conventicuta  eorum  de 
sanguinibus  :  quia  congi*egabo  quidem  de  multitu- 
dine  damnandorum  in  conventicula  paucorum  ele- 
ctorum,  sed  non  legali  ritu  boc  fiet  de  sanguinibus 
vitulorum,  agnorum  et  hircorum,  sed  per  proprium 
et  unicum  sanguinem  mcum  ego  semcl  ingressus 
in  Sancta  sanctorum  congregabo  conventicula  eorum^ 
diMmque  pusillo  gregi  talium  conventiculorum  : 
c  Nohte  timere  pusillus  grex,  quia  complacuit  Pa- ' 
tri  meo  dare  vobis  regnuin  {Luc.  xii,  32).  i  Nec 
memor  ero  nominum  eorum  per  labia  mea  propria, 
f  ei  per  labia  mea^  Id  est,  ^r  apostolos  et  prophe- 


mea  fuit  in  praedestinatione,  sit  mihi  subjacens  in 
possessione.  Nam  praeordinatio  praedesiinationis 
fiiit  quasi  quidam  funiculus  distributionis  porrectus 
ab  initio  mundi  usque  ad  finem  ejus.  Et  in  hoc  fu- 
niculo  distributionis  divisa  est  rationalis  creatura 
tam  angelorum  quam  hominuin,  quorum  alii  suut 
prxclari  per  bonilatem,  alii  tenetrosi  et  obscuri 
per  malitiam.  Sed 

Vers.  6.  Funes  ceciderunt  mihi  in  prasclariz.  Fu- 
uiculus  dimensionis  in  apterna  praescientia,  vel  sorte 
quadam  secreta  cecidit  mihi  in  arvis  praclaris  bo- 
norum  angelorum  et  hominnm.  Sed  a  praedesti* 
nata  ckiriiate  perierant  homines.  Verumtameii  per 
Passionem  meam  restituta  in  uli  claritatc  tppa* 


837 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XV. 


85S 


rebit,   in  quali  claritaie  mihi  praedesliiiala  fiiit.  A  mihi,  quae  Ario  haeresiarchae  fuit  obscura  dicenti» 


Ktenim  hareditai  mea^  licet  ex  parte  sibimetipsi 
fuerit  obscurata,  tamen  prceclara  est  mi/it,  quia  ego 
novi,  ad  quantain  clarilatem  sunt  prseordinati,  quos 
mea  Passione  requisivi.  Etiamsi  huic  roundo  siut 
quasi  purgamenta  et  omnium  peripsema  illi,  qui 
sunt  hcereditat  mea :  tamen  haredilas  mea  pra^ 
ctara  ett  mihi. 

Aliter.  Tu  es ,  qui  re$litues  hairedilatem  meam  mi' 
hi^  id  cst  t  illam  claritatem,  quam  habui  apud  te, 
priusquam  mundus  lieret  (Joan,  xvii,  5).  >  Hxc 
enim  hcereditas,  haec  divina  claritas  m.hi  est  hxre- 
ditaria  ex  eo,  quod  sum  Filius  tuus.  Ab  ista  clarl  • 
tate  ad  tempns  exinanitus,  nunc  eam  quasi  debi- 
tam  reposco,  non  quidem  conferendam  meaD  divi- 


quod  ego  essem  minor  Patre,  cum  ego  non  solum 
secundum  divinitatem,  sed  etiam  secundum  huma- 
nitatem  meam  sim  in  sumraa  claritate.  Minoratus 
quidem  fui  ab  angelis  pcr  mortalitatem ;  sed  nunc 
accepi  non  nngelicam,  sed  super  angclicam  et  om- 
nino  divinam  immorlalitatem,  ut  licet  in  me  per- 
manserit  iutegritas  humanae  naturae,  tamen  haec 
eadem  natura  sit  in  summa,  et  omnino  divina  cla* 
ritate.  i  Voio  i  autein,  ut  ubiegosum,  iliic  sint  et 
ministri  niei,  ut  videant  claritatem  mcam  {Joan, 
XVII,  24),  I  et  videndo  participcnt  eam,  atque  fruan- 
tur  iila,  sicut  corporalcs  ocuii  videndo  claritatem 
solis,  flunt  ejusdein  claritatis  participcs,  ct  fruuiitiir 
ea  tanto  jucundius,  quanto  eam  videant  clarius.  lloc 


nitati,  in  qua  eam  nunquam  amisi,  sed  humanitati,  B  totum  volo,  ul  sicut  egosum  in  claritate,  sic  a  meis 

mundos  et  claros  cordis  ocuios  habentibus  videar 
in  claritate :  qiiia  fune$  ceciderunt  mihi  in  prasciari$, 
Etenim  hceredita$  mea  pra^clara  est  mt/ri,  et  haec  per 
Passionemrestituta  est  mihi.  Proplcrea  in  gratiaruui 
actione. 

Vebs.  7.  Benedicam  Dominum^  qui  tribuit  mihi  in-' 
tellectum,  quoiutelligam  claritatem  haereditatis  meas). 
Primusi  bomo,  cum  in  lionore  esset,  non  intellexit » 
honorem  snum,  neque  gratias  egit  largitori  bonoris, 
in  quo,  et  ad  quem  creatus  fuit.  Ideo  tanquam  ingra- 
tus  c  comparatus  est  jumentis  in8ipientibus,et  simi- 
lis  factus  est  illis  (P$al,  xlviii,  15).  i  Ego  autem  se- 
cundus  homo  de  coelo  coelestis  honorem,  et  darita* 


quam  in  forma  servili  humiliavi,  ut  in  formam  di 
vinae  claritatis  merito  esset  exaltanda,  quae  cum  ni- 
hil  roorti  deberet,  usqne  ad  mortem  est  humiiiata. 
Ideo  dixi :  c  Clarifica  me,  Pater,  apud  temetipsum 
ciaritate,  quam  habui,  priusquam  mundus  esset, 
apud  te  (ibid,^  l).i  Glarilica  me  in  humanitate,  c/a- 
ritate^  quam  liabui  semper  in  divinitate.  Clariflca 
non  utcunque,  non  inter  ordines  angelorum,  sed 
super  omiies  ordines  coelesiium  virtutum,  apud 
teroetipsum  claritatet  quam  habui  prius  quam  mun- 
dus  essct,  apud  te^  non  infra  te,  ut  Arius  voluit, 
sed  apud  u  in  summa  coaequaiitate  gloriae  tuae. 
Nec  miium  vidcatur  talem  claritatem  esse  mihi 


haereditariam.  Nam  quando  sum  conceptus  de  Spi-     ^^^  .^^j^^^  ^^^^^  ^.^^  basreditatis.  Ideo  Benedi^ 

ritu  sancto,  de  amore  videlicet  Patris  clarissimi,  v.         ^     ,       „,  ,„,t.  ,-„.!..  ,.^..fi.--.„-   n.„_j.. 

lunc  funes  ceciderunt  mihi  in  prcecluris^  ut  essem 
scilicct  legitimos  haeres  paternae  clarilatis.  Hocmihi 
recognoscens  Paterait:  c  Et  clarificavi,  et  iterum 
clarificabo  (Joan.  xii,  28) ;  i  tanquam  dicerel :  Cia' 
rificavi,  cum  te  in  divinitate  seinpiternum  Filium 
genui,  per  quem  creavi  mundum,  claritatis  tuae  ma- 
gnum  indicium,  quia  magna  cogiioscitur  sapientia, 
per  quam  sapienter  magna  et  multa  de  nihilo  sunt 
facta.  Et  iterum  clarificabo,  cum  te  in  humanitatis 
Datura  de  Spiritu  sancto,  de  amore  meo  conceptum, 
ct  natiim  recognosco  filium  meum  non  adoptatum, 
sed  mei  amoris  operalione  conceptum  et  natum, 
per  quem  sicutcreavi  omnia,  sic  instaurabo  omnem 
creaturam  praedicato  Evangelio  omni  creaturae,  ut 
omnis,  qui  credit  in  te,  non  pereat,  sed  habeat  vi  • 
tam  aeternam.  Sic  te  semel  clarificatum  iterum 
darificabo,  dum  omnis  creatura  per  te  Vcr- 
bum  mirabiliter  creala,  nihilominus  erit  per  te  ho- 
ininum  mirabiliter  salvata. 

Haec  dicente  ad  me  Patre  Deo,  constat,  quod  fu- 
nes  ceciderunt  mihi  in  prteclariSf  quia  legiiimus  hae- 
res  sum  paternae  ac  divinae  claritatis,  utpote  Filius 
Dei  naturalis,  non  solum  summe  dives  iii  mea  di- 
vinitate,  sed  et  summe  beatus  in  mea  humaniute, 
iu  ut  tam  humanitas,  quam  diviniUs  mea  sit  in 
summa  daritate*  Etenim  h<gredita$  mea  preetara  e$l 


cam  Domino^  qui  tribuit  mihi  inteliectum.  Benedicam 
etiam  pro  membris  meis,  in  quibus  mibi  tribuit  in- 
tellectum,  ut  possiut  iiitelligere  daritatem  baeredi- 
tatis  meae. 

/fistfper,  et  usque  ad  noctem  inerepuerunt  me  rene$ 
md.Quia  ergo  non  perfecte  Dominum  benedidt,  qui 
eum  de  solis  prosperis  laudat :  Benedico  Domtntim 
de  prosperitate  inteilectus  mibi,  et  meis  collati,  el 
insuper  benedicam  illum  de  hoc  etiam,  quod  renei 
mei^  idest,  cognati  mei,  dequofum  renibus  est  mihi 
consanguinitas,  increpuerunt  me  dura  increpatione 
passionum,  docuerunt  me  obedientiam,  usque  ad 
noctem,  id  est,  usque  ad  mortem. 

In  Hebraeo  habetur :  Insuper  et  noctibus  erudiemnt 
me  renes  mei.  Pro  erudierunt  nos  babemus  incre- 
puerunt :  ,qn\3i  per  incrcpationes  fiuni  eruditiones^ 
maxime  in  nociibus,  id  cstiu  advcrsitatibus,  quibus 
licet  frangatur  homo  stultus,  tamen  eisdem  instrui- 
tur  sensatus. 

Aliier .  Jlfe,  id  est  meos  increpuerunt  renes^  id  esl 
carnales  passiones,  usque  ad  noctem,  id  est  usque  ad 
peccandi  delectationem.  Sed  ego 

Vers.  8.  Providebam  Dominum  coram  me  $emper^ 
(41)  ut  neque  in  me  ipso  movercr  ad  impatientiain 
per  %ioaem  Passionis,  neque  mei  movercntur  ad 
peccandi  consensum  industriosum  per  noctem  de- 


ai)  Vnlgato  babet :  Prtmdebam  Domtnum  in  conspectumep  semper. 


399  GERUOHI  PRiEPOSITI  REICHERSPERG.  ftiO 

loctatiODis  carnalis:  quoniam  a  dexiris  e%t  tniln  Do-  A  recte  dicitur,  slcut  coqnisde  Spiritu   sancto  con* 


minus,  et  assistit  mihi  pcr  suum  adjutorium,  ne 
commovear, 

Yers.  9.  Propter  lioc  Imatum  est  cor  meum  in 
cogii^nAo  :etex$ultaviilingua  mea  in  loquendo.  Sicut 
enim  in  Evangelio  Matthxus  tcslatur :  Exsultavi  in 
8piritupercordi^l£titiam,eiverhaexsuItalJvaprolulit 
lingua  mea,  Dixi  enim :  c  Conliteor  tibi  Paier  Domine 
coeli  et  terrx,  quoniam  abscondisti  haec  a  sapienti'^ 
bus  et  prudentibus,  et  revelasti  ea  parvulis  (Matth. 
XI,  25).  I  Item  :  c  Desiderio  desideravi  lioc  Pascba 
raanducare  vobiscum,  antequam  patiar  (Luc,  xxii, 
15).  I  Item :  c  Potestatem  habeo  ponendi.animam 
meam,  et  iterum  sumendi  eam.  i  Nemo  c  tollit  eam 
a  me,  sed  ego  ponam  eam,  et  iterum  sumo  eam 


ceptum,  per  quod  Sancium  totius  Ecclesis  corpas 
est  sanctiticandum.Hoc  Sanctum  itnrm,  Pater  sancte, 
non  dabfs  videre,  id  est,  non  permittes  experiri 
corruptionem.  Cum  enim  soia  divina  virtute  valeat 
servari  a  corruptione  putredinis  usque  ad  tempus 
celeriter  perOciendx  resurrectionis  in  die  tertia  se- 
cundum  Scripluras  :  tamen,  licet  ex  abundanti,  et 
humana  diligentia  sancto  corpori  meo  adhil)ebitur 
per  quod  putrescere  prohiberetur,  si  illud  sua  con- 
ditione  more  aliorum  corporum  vergeret  ad  putrc- 
dinem.  Adhibebitur  enim  fatis  de  myrrha  et  aloe, 
quae  species  aromaticx  corpora  non  sinunt  putre- 
scere,  quae  inde  fuerint  condita.  Sed  et  hoc  narra- 
bitur  in  toto  mundo,  quod  Maria  Magdalena  prsp  - 


(Joan,  X,  18).  >  In   talibus  dictis  laetabatur  cor  ^  venit  ungere  corpus  mcum  in  sepulturam  de  optimt 


meum,  et  exultavit  lingua  mea. 
Insuper  et  earo  mea  requiescet  in  $pe, 
Supra  dixeram  :  Insuper  et  usque  ad  noctem  incre- 
puerunt,  vel  erudierunt  me  renes  mei :  Nunc  dico : 
insuper  et  caro  mea  requiescet  in  spe^  ut  sicut  illud 
fuit  ad  cumulum  doloris,  quod  increpatus  sum  a 
consanguineis :  ita  istud  sit  ad  cumulun  consola- 
tionis,  quod  caro  mea  requiescit  rn  spe  resurrectio- 
nis,  quam  tu  Pater  cito  accelerabis. 

Yers.  10.  Quoniam  nonderelinques  animam  meam 
in  infemo^  qiiae  descendit  quidem  ad  inferna  prop- 
ter  elect08,qui  illic  c  intenebris,  et  in  umbra  mor- 
tissedent  (Luc.  i,  79),  >  exspectanles  liberationem ; 


unguento,  quod  putredinem  corporis  mei  tardaret, 
8i  opus  essct.  Veruni  nonestopus,  quoniaro  tu  cito 
matnrabis  resurrectionem,  nec  dabis  corpus  meum, 
Sanctumtuum  et  totius  Ecclesise  sanctificatum  videre 
corruptionem.  Ideo  merito  sicut  supra  dixi  :  Bene- 
dicam  Dominum  aui  tribuit  mihi  intellectum  :  quia 
tu  Pater 

Vers.  ii.  Notas  mihi  fecisti  vias  vitce.  Notlficasti 
mibi,  quod  per  obedientiam  passionis,  per  bumiliia 
teui,  et  proximorum,  pro  quibus  morior,charitatem, 
vado  ad  Resurrectionem,  et  per  ResurrectioneiH 
ad  Ascensionem,  ct  per  Ascensionem  ad  conessum 
tuum  in  dextera  tua.  Ibi  adimplebis  me  lastitia^  qr.i 


sed  velociter  iiide  redibit  solutis  doloribus  inferni,  q  nuncplenus  trislilia dico  :  c  Trislis  est  anima  nua 


juxta  quod  impossibile  est  teneri  illam  ab  eo.  Ideo 
dico :  quoniam  non  derelinques  animam  meam  in  in' 
ferno,  quae  animam  quoque  latronis  confitentis, 
mox  cum  ingressa  fuerit,  secum  est  habitura  in  pa  - 
Tadiso.  Unde  potest  tideliter  credi,  quod  velociter 
inferni  spoliatio,  et  Paradisi  reseratiofiet  secundura 
nomen  aProphetamihidesignatum,  cui  dictum  est : 
c  Vocanomenejus:  velocitcrspoliadetrahe,  festina 
prsdtri  (ha.  viii,  i) ;  >  non  vane  hoc  noraine  suni 
vocatos,  qnoniam  velociter  peracta  spoliatione  in- 
femi  tu  non  derelinques  animam  meam  in  infemo^ 
quae  cum  spoliis  muitarum  animarum  ea  die,  qua 
de  corpore  fuerit  egressa,  erit  in  Paradiso.  Propter 
boc  sequentem  diem  Sabbati  sanctus  Evangeli&ta 


usque  ad  mortem  (Aarc  xiv,  5i)  :  >  qui  nunc  dico 
meis  :  c  Et  vos  igitur  nunc  quidem  tristitiam  habe- 
tis  (Job  XVI,  22),  >  tunc  adimpiebor  lctitia  in  mc 
ipso  cum  vultu  tuo^  quoniam  ego  nunc  roortalis, 
tunc  immortalis  ero  cum  vultu  Itco,  id  est,  cum 
Verbo  tuo  mibi  unito,  quod  est,  vultus  tuus,  quia 
per  illud  cognosceris.  Cum  illo  vultu  tuo  ego  as- 
sumplus  homo,  ego  nunc  tristis  usque  ad  mortem, 
posthac  laetitiam,  et  delectationes  babebo  in  dextera 
tuOf  in  aetema  scilicet  claritate  tua  usque  m  /inein 
flne  carentem,  usque  in  finem^  de  quo  alias  diciiur : 
Omnis  consummationis  vidi  finem, 

Aliter.  Notas  fecisti  mihi,  id  est,  roeis  per  mea 
exempla  vias  vitts,  quibus  dixi  :   Exemplum  dedi 


vocat  maguum  diem  Sabbati ;   quia  magnum  Sab-  0  vobis,  ut  et  vos  ita  faciatis,  Adimplebis  me,  id  est, 


batismum  celebrabant  animae  fideles  de  infemo  li- 
beratae  cum  Cbristi  auima,  sociata  illis  aninia  latro- 
nis  per  virtutem  Doiuinicae  Passionis. 

Nec  dabis  sanclum  tuum  videre  corruptionem. 
Gibriel  Archangelus,  cum  annuntiaret  meam  con- 
ceptionem,  dixit  malri  meae  :  c  Spiritus  sanctus 
8uperveniet  in  tc,  et  virtus  Altissimi  obumbrabit 
tibi :  ideoque,  et  quod  nasceiur  ex  te  Sanctum, 
vocabitur  FiHus  Dei  (Luc.  i,  35).  >  Sic  loquens 
angelus  corpus  meum  de  Spiriiu  sancto  conceptum 
vocavi t  Sancfum ,  non  sanctiUcatum,  quoiiiain  il- 
lud  proprie  dicitur  sanctificatum,  cui  sanctitas  est 
accidentalis.  Cui  autem  sanctitas  est  omuino  sub- 
slantialis,  non  tam  sanctificatum,  quara  smctum 


meos,  liBtitia  cum  vultu  Itio,  id  cst,  cum  me  vultmm 
tuum  viderint  vivum  post  mortis  triumphum. 

Vel :  Adimplebis  eos  Iwtitia^  quando  Spiritum 
sanctum,  quiest  vera  Iwtitia,  niities  eis  ctim  911//11 
ftto,  cumFilio  tuo,  qui  sum,  ego.  Mittes  enim  de- 
solatis  discipulis  meis  Paraclitum  in  nomine  u  eo, 
el  iu  implebis  eos  Imtitia  cum  vultu  tuo.  Ille  namque 
me  vultum  tuum  cfarificabit,  quia  de  meo  accipiet, 
et  annuntiabit  illis.  Tandem  consummatis  in  eis 
viis  vitte^  adimpletisque  illis  Imtitia^  cuni  transieriiil 
ex  hac  vita  sinistra,  misera  et  miseriis  plena,  do- 
lectationes  erunt  illis  in  dexUra  tua,  in  aeternitatis 
gloria,  usque  in  finem,  usquc  ad  talem  coiisumma- 
tionem,  ultra  quain  nihil  desiiicrari  polfst. 


Ul  COMMENTARIUM  IN  P3ALM0S.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XVI.  6if 

(ihria  Patri  actorno  ,  qoi  Filio  suo  prmclaram  x  Saneto,  qui  est  haec  ipsa  IwtUia  sempilenia,  qua 
ktprediiaum  re$dtuit ,  eumque  adimplet  lastitia  :  impletur  Christus,  caput  sine  meDSOra,  et  membra 
Chria  Ftdo,  qui  non  solum  in  se,  sed  in  membris  cum  mensura,  videlicet  c  seeundum  mensuram  do« 
omoqais   snis  adimpleCiir  la^titia  :  Gloria  Spiritui     nationis  Christi  {Ephes,  iv,  7).  i 


PSALMUS  XVI. 


Exaudi^  Damin^j  juititiaih  mtam.  Titulus   est 
Vcas.  i  : 

ORATIO   IPSI  DAYID. 

IstePsalmus  et  alii  quatuor  orationis  nomine 
intitulantur»  quia  cum  oeteris  Psalmis  intermista 


mulii.  Do  quolibet  largo  eleemosynatore  dicitur : 
i  Dispersit  dedit  pauperibus,  justitia  ejus  manet 
in  S9^ulum  saBCuli.  (P«.  cxi,  9).  i  Et  haec  justitia 
coramDeoexauditur,  quia  ipsa  elecmosyna  orat  ad 
Dominum.  Multoergo  magis  ego,  qui  pro  pauperi^ 


sit  oratio,  in  istis  sola  oratio  continetur,  et  si  quid  ^  ribus  me  ipsum  Deo  eleemosynam  facio,  et  per  hoc 

justitiam  habeo,  exauditiono  dignam,  quia  haec  ipsa 
elcemosyna  orat,  imo  etper  ;usa'(iam.rorti  exactiono 
requirit  misericordiam  mihi,  et  meis  exhibendam 
a  te  Deo  Patre,  pro  cujus  beneplacito  et  mandato 
ego  feci  miserlcordiam.  Misericordibus  nnmque  mi-» 
sericordia  debetur  ex  justitia.  Et  egosum  ille  Sama^» 
ritanus  misericors,  qui  feci  misericordiam  in  illumi 
quem  sacerdos  Veteris  Testamenti  Aaron  prxteriviti 
quoniam  eum  sanare  non  potuit  in  sanguine  hirco* 
rum  aut  vitulorum.  Ego  aulem  de  meo  latere  fudl 
Tinum  et  oleum  in  vulnera  ejus.  Nam  sangois  meusi 
oleum  est  et  vinom,  de  quo  dicitur  in  benedicUone 
Juds :  c  Lavabit  in  vino  stolam  suam,  et  in  sam 


orationi  aliod  interseritur ,  hoc  orationi  coope- 
ratnr,  quae  in  his  Psalmis  principaliter  inten- 
^itur. 

Est  autem  haec  oralto  consonans  prioris  Psalmi 
oegotio  :  unde  recte  assignatur  ipsi  vero  David,  cui 
et  in  priore  psalmo  assignata  est  tituli  inscriptio, 
IpseetenimChrislussicut  flendo  in  morte  Lazari 
charitatem  in  compassione  proximorum  nos  do- 
cait ;  sicut  Aigit,  ut  incousideratae  temeritatis  no- 
bis  auferret  aodaciam  ;  sicut  kvit  pedes  discipu- 
lonim,  ut  darel  humiliUtis  exemplom,  ita  oravit 
lit  nos  doceret  orare.  Intendit  enim  in  hoc  psalmo 
ipsum  capot  orare  Deum  pro  se  et  sois,  ne  defi- 


ciant.  Agit  etiam  de  sui  persecutione»  et  de  inimi-  ^  gainc  uvaepallium  suum  {Gen.  xlix,  11).  i  c  Egoenim 


corum  teniporali  et  perpetua  damnatione,  nec  non 
de  futura  cum  suis  gloriosa  et  pleoaria  satietate. 
Dicit  enim  Patri  moriens  in  sua  obedientia  [:  Pro^ 
basti  cor  meum,  et  visitasti  nocte,  Igne  me  exami- 
itastt,  et  non  est  inoenta  in  me  imquitas.  Ul  non  lo^ 
quatur  os  meum  opera  hominum  :  propter  verba  ta- 
biorum  tuorum  ego  custodivi  vias  duras.  Ac  deln- 
ceps  :  inimici  mei  animam  meam  circumdederunt^ 
adipem  suum  conduserunt^  os  eorum  iocutum  est  su- 
perbiam.  Projicientes  me  nunc  circu9ndedemnt  me, 
ocuios  suos  statuerunt  declinare  in  terram,  Suscepe' 
runi  me  sicut  leo  paratus  ad  prtedam^  et  sicut  catu- 
Uu  leonis  habitans  in  abditis,  Et  haec  quidem  de  sui 
persecutione.   De    inimicorum  vero  damnatione : 


sum  vitis  vera  {Joan,  xv,  1 ),  i  et  oliva  fructifera 
dc  cujus  medicinali  sanguine  tanquam  vino  et  oleo 
curatur  ille  homo,  qoi  descendebat  ab  Jerqsalem 
ifi  Jericho  et  incidit  in  latrones.  Com  ergo  fecerinv 
cgo  misericordiam  in  illum,  Exaudi^  Domtite,  jus* 
ttiam  meam^  ut  et  ego  qui  nunc  incidi  in  latrones» 
eruciflxus  a  latronibus,  inter  latrones»  roihi  et  meia 
consequar  misericordiam,  quam  non  quaero  iujuste» 
sed  ex  libia  et  slatera  justitiae.  Si  enim  appendator 
calamitas  mea  in  statera  com  peccatis,  qoibas  iram 
merui,  haec  ipsa  ealamitas  qoasi  arena  maris  gra* 
vior  apparet  peccatis  qoae  soper  me  toli^  peccatia 
videlicet  mondi  totios  pro  quo  patior,  et  inmolor 
ego  Agnus  tollens  peccata  mundi  eredentis  in  me» 


ExsurgCj  inquit,  Domine,  proeveni  eum^  etc.  Tandem  D  damnans  vero  peccata  mundi  non  credeotis  in  me. 


de  sna,  sooromqoe  satietate  gloriosa  sic  dicit :  Ego 
autem  cum  justitia  apparebo  conspectui  tuo,  satia^ 
bor  cum  apparuerit  gloria  {ua, 

Prima  ergo  pars  versator  in  oratione,  secunda 
in  Dominicae  passionis  narratione,  tertia  in  damna- 
tione  inimicorum,  quarta  in  glorificatione  Christi  et 
&aonim.  Veram  ergo  humanitatis  naturam  Christus 
oslendens  orat  dicens  : 

Exaudii  Domine^  justitiam  meam.  0  Domtne,  cui 
ego  iii  forma  servi  obedio,  quem  et  in  eadera  forma 
Dominum  recognosco,  tu  exaudi  meam  justitiam, 
Sicot  enim  per  unius  inobedicntiaro  peccatores  con- 
stitoti  sont  multi :  sic  decens,  et  jiistum  est  ot  per 
uuios;t(5n'lfam,etobedientiam  justi  constiloantur 
Patrol.  CXCIIL 


tltinam  ergo  appendantur  ipsa  peccata  meorum,  et 
calamiias  mea  in  statera  justitiael  Imoquiaegojatn 
pendens  agonizo  in  cruce,  cujusduobrachia  expri- 
inuni  stateram,  quxro  justitiam  in  conspectu  Patris 
et  totius  curiae  coelestis,  an  calamitas  mea  non  sit 
satis  gravis  ad  praeponderandum  peccatis  omniuni 
in  mc  credentium ?  Si  attenditur,  non  solum  quid, 
sed  et  quis  patior  in  ista  calaroitate  f  Ego  Filius  Dei 
patior  pro  servis,  jiislus  pro  injostis.  Nonnc  habet 
odorem  tale  sacriflcium,  per  quem  fetor  peccato- 
rumjuste  sit  abolendus,  quem  in  humanogenere 
diffudit  primus  Adam  ?  Nonne  habet  clamorem  ora- 
tionis  validom  tale  sacrificiom  digne  aodiendom,  et 
exaodiendum,  non  solum  ex  misericordia»  sed  etia.7i 

27 


m 


GERllOHl  PR^POSITI  REICHERSPERG. 


S4i 


€x  juslitia  ?  &i  prop(«r  liominis  iiiiquiuilein  paiere-  A  sumplus  bomo.  Propterea  orat  Patrem  diceiis  :  De 


tur  boroo  solummodo,  et  non  Deus  calamilatem, 
staret  statera  lancibus  aequalibus ,  teiiens  binc  iii 
lance  judicii  iniquilatem,  inde  vero  in  lance  mise- 
ricordiae  calamitatem.  Sed  quia  propter  soiius  bo- 
minis  iniquitatem  ego  Deus  bomo  patior  calamita- 
tem  pendens  in  statera  crucis  bomo  justus,  carens 
propriis  peccatis,  Deus  verus,  fons  justitiae,  exaudi^ 
tu,  Domine,  justitiam  meam^  ut  calamitas,  quam 
paiior  iii  lance  misericordiae  gravior  appareat,  et 
quasi  arena  maris  prseponderans  paucis  lapillis,  id 
est  peccatis  meorum  in  lance  justitiae,  superexal- 
tet  in  judicio  ipsam  lancem  justitiae  cum  tanto  pon- 
dere,  ut  quidquid  peccatorum  et  malorum  est  in 
lance  justitisc,  dum  eadem  lanx  in  judicio  velociter, 
ct  vcbementer  exaltatur,  totum  excutiatur  in  pro- 
fundum  roaris.  Si  enim  tanti  fuit  ponderis  immo- 
latio  agni  contra  nequitiam  Pharaonis,  ut  ipse 
Pharao  per  cam  excutcrctur  in  profundum  maris  : 
justum  est  ut  me  vero  Agno  contra  nequitiam  in- 
visihilis  Pharaonis  immolato,  ipse  cum  toto  exer- 
cltu  suo  excutiatur  iu  profundum  inferni,  et  veri 
Hehraei  ab  ejus  vexatione  omnino  sint  liberi.  Hoc 
justum  est,  boc  rationabile  est,  ut  quia  praedo  ava- 
rus  tcnere  voluit  hoininem  innocentem,  amitlat 
etiam  nocentem,  eidem  innoceiiti  adhxrere  volen- 
tem.  Si  boc  justum  est,  imo  quia  justum  est, 
exaiidi^  Dominefjuititiam  meam.  Intende  depreca^ 
tionem  meam  de  malis  auferendis  :  auribw  percipe 
orationem  meam  de  bonis  conferendis.  Vel  depreca'  ^ 
tionem,  quae  fit  in  corde,  tu  quoque  in  corde  tuo 
intende  orationem^  quae  Ot  ore  (unde  et  dicitur 
oratio,  quasi  orisratio)  tu  auribus  percipe,  oratio- 
nem  dico  prolatam  non  in  labiis  dolosis^  sicut  illi 
oraut,  qui  dicunt :  c  Doroine,  Domine  {Matth.  vii, 
il),  f  et  nou  faciunt  voluntatem  Patris,  vel  qui 
slios  judicant  sine  misericordia»  et  ipsi  petunt  mi- 
sericordiam. 

Vers.  2.  De  vultu  tuo  judicium  meum  prodeat : 
oculi  tui  videant  mquitates,  Ecce  in  Deo  Patre  no- 
niinantur  aures,  oculi  et  vultus,  cum  sit  ipse  Deus 
incircumscriptus  spiritus,  neque  cor  babens  intrin- 
secus,  neque  aures,  aut  oculos  extrinsecus.  Sed  per 
baec  verba  bumana,  divina  innuitur  efficacia  :  quia 


vultu  tuo  judicium  meum  prodeat^  id  est  judidum^ 
quo  ego  judex  vivorum  et  mortuorum  conslitutus 
judicabo,  prodeat  de  vultu  fuo,  de  verbo  tuo  roibi 
unito,  ut  in  omni  meo  judicio  solum  et  totum  illud 
jttdicem,  quod  audio  dictante  Verbo  tuo  judieimm 
invisibiliter  per  me  bominem  exercendum  visibili- 
ter;  quia  tu,  Pater,  non  judicahis  quemquam  visibl> 
liter,  sed  omne  jtu/ictttm  visibiliter  exercendum,  de- 
disti  mihi,  Filio  manifeste  judicaturo  :  c  quia  Filius 
bominis  sum  (Matth.  xxvii,  43).  i 

Judicium  quoque  meum^  quo  ego  nunc  inique 
judicor  sub  Pontio  Pilato,  prodeat  de  vultu  tuo^  at 
nihil  de  me  boniine  Gat,  nisi  qood  beneplacitum 
est  in  Verbo  tuo  mihi  unito. 
B  Similiter  jndicium^  quo  ego  judicabor  in  mem- 
bris  meis  ante  reges  et  praesides,  de  vultu  tno  pro^ 
deat,  Electi  quoque  mei,  qui  sedebunt  c  stiper  sedes 
duodecim,  judicantes  duodecim  tribus  Israel  (Matth, 
XIX,  28),  f  vel  etiam  qui  angelos  judicant  et  ista 
saecularia,  quorum  unus  ait :  t  Nescitis  quoniam 
angelos  judicabimus?  quaiito  magis  saecolaria 
(/  Cor.  VI,  5)?  I  isti  Si%uni  judicium  meum^  quia  ego 
in  eis  et  per  eos  judico  :  propter  quod  rogo,  at 
etiam  lale ^'tMfuritfm  meum  de  vultu  tuo  prodeat^  ne 
vultui  tuo  in  aliquo  displiceat,  sed  cognoscat  mun- 
dus  quia  et  judtctum  quo  ego  juste  judico,  etyu- 
dicium  quo  judicor  injuste  ,  prodiit  in  effectus 
praeordinatos  de  tuo  vultu^  de  tua  voluntate,  de  tua 
voluntaria  dispositiOne,  tam  ad  meam  et  meonun 
glorificationem,  quaro  ad  inimiconiro  daronationem 
secundum  regulas  aequitatum,  quibus  redditur  om- 
nibus  debitum  per  nieum  jtidicium.  Et  si  bas  aequl- 
tates  iion  viilt  mundus  videre ;  saltem  oculi  tui  vi- 
deant  wquitates;  diligentissima  et  perspicacissima 
discretio  quae  in  te  est»  videat  cequitates  in  bac  re» 
tam  in  glortflcatione  mea  et  meorum,  quam  in 
damnatione  et  confusione  inimicorum.  Nibil  enim 
xquius  quam  et  illos  innocentem  damnantes  dam- 
nari ;  et  innocentem  injuste  damnatum  juste  clari- 
Ocari. 

Aliter.  iVoit  in  labiis  dolosis  judieium  meum  pro- 
deaty  ut  aliud  judicem  ore,  aliud  sentiam  in  corde» 
vel  roalum  bonum,  vel  bonum  maluro  dicendo :  sed 


is,  cui  omnis  voluntas  loquitur,  mirabiles  habet  au-  o  de  vuUu  fiio,  de  ratione  sineera  et  vero  inteUeau, 


res ;  et  quem  nullum  latei  secretum,  mirabiles  ba- 
bet  oculos.  Curo  ergo  ei  dicitur :  Auribus  percipe 
orationem,  vel :  Oculi  tui  videant  tequitatemy  per  au- 
res  et  oculos  intelligenda  est  ipsa  Divinitas,  cui 
omne  cor  patet,  et  omnis  voluntas  loquitur,  et 
quem  nuUum  latet  secretum.  Per  vultum  vero  Fi- 
lius  ejus  intelligitur,  Verbum  scilicet,  quod  erat  iii 
principio,  et  sapientia  per  quaro  facta  sunt  orouia. 
De  boc  vultu ,  de  boc  Verbo ,  de  bac  sapicntia 
homo  in  persona  ejusdem  Verbi,  vultus  et  sapien- 
tiae  assumptus  cuncta  sua  disponit  judicia.  Unde  et 
dixit :  c  Non  possum  ego  a  ine  ipso  facere  quid* 
quam,  >  scd  <  sicut  audio,  judico  (Joan.  v,  30),  i 
quia  de  Verbi  sibi  insiti  oraculo  pendebat  ipse  as- 


quem  vultus  tuus  approbat,  omne  judicium  otemm 
et  meoruro  prodeat.  Ne  autem  fallente  rerum  ot>- 
scuritate  aliter  fiat,  oculi  tui  videant  aequitatero 
(sic  eniro  babct  quaedam  translatio).  Igilur  hoc  oro 
ego  judex  vivorum  et  csortuorum,  ut  et  oculi  mei, 
oculi  videlicet  mentis  meaedivina  claritate  perlucidi 
videant  aequitatem ;  et  ocnli  mei,  sancti  videticet  re- 
ctores  Ecclesiarum,  videant  aequitatem,  ne  quando 
exorbitent  a  justitia  per  caecitatem.  Ne  autein  vi- 
dear  de  jactantia  praetendere  meam  aequitatem*  aut 
inaniter  orasse  meam  justitiam  exaudiri,  te  scru- 
tatorem  cordium  tcstem  invoco,  quod  ego  iniqeo 
judicio  daronatus ,  c  et  cum  iniquis  reputatus 
(Marc.  XV,  28),  >  iniquitate  carco,  sicut  tu  ipse  no- 


S45  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

stiy  qni  licet  omnia  scias,  lamen  ad  majorem  veri-  A 
catis  evidentiam 

Ters.  5.  Probasti  cor  meim^  ei  mtilatti  nocte. 

Qiiando  fur  nocturiius  cor  meum  tentans  in  de- 
serto  de  gula,  de  vana  gloria,  de  ambitione  saeculi 
voluit  perfodcre  domum  meam,  nee  potuit.  Postea 
vero  multis  tribulationibiis  inter  Judaeos  detraben- 
les,  invidenles,  insidiantes,  blaspbemantes,  et  post- 
reroo  crncingentes  tanquam  in  fornace  aurum  per 
ignem  passionis  examina$ti  me,  et  non  est  intenta  in 
me  iniquitas,  quia  neque  per  nocturnas  diaboli  ten« 
tationes  traclus  sum  ad  illicitam  concupiscentiam, 
neque  per  manifestam  persecutionem  provocatus» 
aut  perductus  ad  impatientiam  :  et  ita  non  ett  tn- 
9enta  in  me  iniquitas,  licetmultum  quaesita.  <  Venit 
enim  princeps  mundi  hujus  {Joan,  xiv,  30)  »  quae- 
rens  apud  me  aliquod  suum,  sed  in  me  non  invenit 
quidquam.  Permissiis  tamen  est  per  se,  ac  per 
membra  sua  me  teniare  ac  tribulare,  quia  tu,  Pater, 
per  has  tenlationes  probasti  me  sicut  aurum,  et  vi- 
9Uasti  me  sicut  aegrotum,  qui  licet  proprias  aegritu- 
dines  minime  haberem  ,  tamen  vere  languores 
nieonim  portavi,  quos,  te  visitante,  oportuit  sic  me- 
dicari.  Quantum  vero  attinetad  meam  propriam 
personara,  non  est  inventa  in  me  iniquitaSy  quod 
etiaro  tacente  me,  ita : 

Yebs.  4.  IJt  non  loquatur  os  meum^  tu  scis  esse 
veruin.  Aliter.  Ut  non  loquatur  o$  meum  opera  ho- 
minum^  ac  si  dicat  bumana  natura  in  Ghristo  Pairi 
t)eo  :  Ne  me  putet  quispiam  assignare  mihi,  non  Q 
libi ;  homini,  non  Deo ;  carni,  non  Yerbo,  quod 
immunis  sum  a  peccato,  et  non  e$t  inventa  in  me 
imquitas  :  a  tali  suspicione  me  hominem  expurgo 
sic  dicens  :  ut  non  loquatur  o$  meum  opera  homi- 
num.  Nam  quod  immunis  sum  a  peccato,  quod  nee 
originalis,  nee  actualis  culpa  inventa  est  in  ine,  non 
est  opus  horoinuro  lege  naturali  filios  generantium, 
nec  eos  a  peccato  servare  valentium,  sed  est  opus 
ttium  Dei  Patris  mei,  Verburo  tuum  in  uterum  vir- 
ginis  eruetantis,  et  est  opus  Spirilus  sancti  amoris 
tui  coneeptionem  mearo  ineffabiliter  in  sensu  vir- 
giiiis  super  omnem  sensum  operantis^  et  est  opus 
Verbi  ac  saptentiae  domum  sibi  aedilicantis,  habiu- 
culum  animae  et  carnis  mundissimae  sibi  compin- 
gentis,  e^mdemque  domum  a  peccatis  actualibus  D 
immunero  conservantis.  Hsec,  inquam,  opera  non 
Sunt  hominum,  sed  Dci.  Noii  enim  est  hominis,  ut 
imroaculata  sit  via  cjus,  vel  ut  muiidus  appareat 
natus  de  muliere. 

Vel  usque  adco  non  e$i  invenla  in  me  imqnitaSi 
n%  nec  in  verbo  inveniar  culpibilis  in  tanta  custo- 
dia  custodtens  os  meum,  ut  non  loquatur  os  meum 
opera  hominum,  qua;  dici  solent  ad  jactantiam ;  sed 
loqiior  et  magnifico  Dei  opera  pro  gloria  ipsius  di- 
latanda.  Dico  enim  :  <  Pater  in  me  manens,  ipse 
fflcit  opera  {Joan.  xiv,  40),  »  quo  dicto  mihi  ho- 
diHii  nulla  evenit  jactantia,  sed  sola  ipsius  per  hoc 
magiiificatur  gloria,  qui  facit  opera. 

Similiteros  meiim,  verbi  gralia,  Paulus  apostolus 


.  -  PARS  I.  —  PSAL.  XVr.  8i« 

diligenter  cavet,  ut  non  loquatur  Opera  hominum^ 
qui  cum  dixisset :  <  plus  omnibus  laboravi ;  »  u<) 
opus  bumanum  videretur  loqui,  adjccit  :  «  Non 
autem  ego,  sed  gratia  Dei  mecum  (/  Cor,  xv,  iO).  » 
Nam  qui  gloriatur  in  se  loqucns  opera  hominuniy 
quasi  i)ona  sua  operetur  virtute,  hic  talis  servuri 
est  non  roanens  in  doroo  in  aeternum,  scrvus,  in- 
quam,  est  nesciens  quid  faciat  in  se  Dominus  ejus< 
Sed  non  talis  amicus  meus  Paulus,  et  quilibet  simi^ 
lis  ejus  bene  sciens,  quid  faciatin  se  Doininui 
ejus,  non  loquitur  opera  hominum^  sed  Dei,  talc 
quid  dicens  :  <  Domine^  dabis  pacem  nobis  :  omnia 
enim  opera  nostra  operatus  es  nobis  (I$a,  xxvi, 
12).  I  Sic  sic  viiatur  jactantia ,  dum  in  omni 
opere  bono  praedicalur  virtus  divina,  non  humana^ 
sive  per  o$  meum  proprium  in  ioquendo  satis  di- 
sciplinalum,  sive  per  o$  meum  qualecunque,-  vide- 
licet  ministrum  verbi  mei,  non  suae,  sed  Dei  gloriae 
cupidum,  ul  non  loquatur  opera  hominum  jactanlcr^ 
sed  opera  Dei  ad  gloriam  Dei  humiliter.  Rcx  Baby- 
lonis  Nabuchodonosor,  quia  non  fuit  o$  meum,  os 
divinum,  os  veridicum,  idco  jactanter  lucuius  est 
opus  humanum  dicens  :  <  Nonne  haec  est  Babyloii 
magna,  quam  ego  aedificavi  in  domum  regni,  in 
robore  fortitudinis  mcae,  in  gloria  decoris  mei  ?  > 
{Dan,  IV,  27.)  Unde  hic  talis  servus  inutilis  cl 
malus  nesciens,  nec  scire,  vel  dicere  curans  quid 
fecerit  in  se  ac  per  se  Dominus  ejus,  de  domo  erat 
non  solum  aeternitatis,  sed  et  regni  tempoiiilis  eji- 
ciendus,  quod  et  factum  est.  Nam  cum  adliuc  ser- 
mo  esset  in  ore  regis,  vox  de  coelo  ruit :  <  Tibi  di-< 
citur^  Nabuchodonosor  rex  :  regnum  transiit  a  te, 
et  ab  horoinibus  te  ejicient,  donec  scias,  quod  do- 
minctur  Excelsus  in  regno  horoinum  {ibid,^  v,  28, 
29).  »  Sic  superba  gloriatio  erat  humilianda  per 
verba  labiorHm  tuorum,  quibus  tu  cognoseeris  iii 
regno  bominum  dominari,  ut  non  loquatur  o^meum^ 
0$  veridicuro,  quod  est  meum^  qai  sum  veritas^  non^ 
iiiquam,  loquatur  os  meum  opera  hominum  propter 
verba  labiorum  luortim^  quibus  increpas  non  solum 
Nabuchodonosor,  sed  omnem  arrogantem  de  oper6 
magno  se  jactantem,  quasi  aliquod  opus  bonura, 
vel  mapum  sit  opus  hominum,  et  non  potius  Dei 
dominantis  in  regno  hominumy  et  operantis  per 
liomines  omne  opus  bonum  vel  magnum,  ut  fuit 
Dabylonicae  urbis  aedificium^ 

Solum  peccatum  Deus  non  operaris  per  angelos 
vel  homines  peccantes,  quia  nec  peccatum  proprie 
dicitur  opus,  sed  destructio,  vel  deformatio  divini 
opcrs  ut  qui  excaecat  oculum,  destruit  ac  deformat 
opus  divinum.  Tu  autem  Pater  in  me  manens  fecisti 
opus  diviuum,  quando,  te  opcrante^  illuminavi  ca:- 
cum  natum,  vel  suscitavi  Lazarum,  seu  aliud  opus 
divinum  feci,  sive  permeipsum,  sive  per  aliquem 
meorum.  Talia  opera  sic  prtedico  per  mCf  vel  meos« 
ut  non  loquatur  os  meum  opera  /lomtitum,  non  assi-* 
gnet  humanae  possibilitati  aliquod  opus  utile,  vel 
bonum.  Hinc  est  quod  Salomon,  qui  fuit  os  meumf 
post  roagnum  magni  tempU  xdificium,  ne  vidcretiir 


«17 


GERHOIIl  PRi£POSITl  RCICHERSPERG. 


8SS 


sejaclare  per  illud,  quasi  per  opus  humana  virtute  A  servandis  verbls  labiorum  tuorum  videtur  diflicul- 


eoeptum  vel  perfecium,  dixit  inter  caetera  :  c  Bene- 
dictus  Dominus  Deus  IsraeU  qui  locutus  est  ore  suo 
ad  David  patrem  roeum,  et  in  manibus  ejus  perfe- 
cit.  >  Item :  c  Domine  Deus  Israel,  non  est  similis 
Deus  in  coelo  desuper,  et  snper  terram  deorsum, 
^  qui  custodisti  David  patri  meo,  qua  locutus  es  ei. 
Ore  locutus  es,  et  manibus  perfecisli,  ut  hxc  dies 
probat  (///  Reg.  viii,  15,  25,  i4).  >  Sic  discipU- 
natum  est  omne  ot  meumy  ui  non  loquatur  opera  tua, 
Deus  Pater,  quasi  opera  hominum  pfopter  verba  la" 
biorum  tuorum^  quibus  increpas  angelum  et  homi- 
nem  superbum.  Mullo  magis  ego  singulariter  justus, 
niitis  et  humilis  corde  propter  verba  labiorum  tuo- 
r»m,  id  est  prophetarum  conservanda  et  implenda 


tas  dura.  Sed  ego  pro  eis  nunc  sacrifico  me  ipsuni, 
ut  et  ipsi  sancti  sint  in  veritate.  Non  rogo  ut  in  im* 
perfectione  tali  tollas  eos  de  mundo,  sed  sanctilica 
eos  in  veritate,  ac  perfice  grestus  meot  in  eis  iieu 
solum  ad  gradiendas  vias  generalium  prxceptomin, 
sed  etiam,  ut  recte  ambulent  in  semitis  angastis 
consiliorum  perfectissimorum. 

Yers.  6.  Ego  ciamavi,  quoniamexaudisti  me,  Deus, 
Prius  per  minutas  tribulationes  quasi  remisse  oravi, 
et  tune  exaudisti  me  divina  opera  faciens  pro  mft  : 
ideo  certificatus  de  majori  exauditigne  per  magnam 
passionem  mortis  c  cum  clamore  valido  {Uebr^ 
V,  7)  >  preces  elludi,  certus,  quod  clamorem  huiic 
CKaudires,  quoniam  exaudisti  me  prius  leniter  oran* 


(quia  c  non  veni  solvere  legem,  aut  prophetas  (Matth.  ^  tem,  ut  in  resurrectione  Lazari.  Tunc  ih  suscitalicv- 

ne  unius  hominis  modice  orantem  exaudisti.  Elgo 
autem  sciens  quia  semper  me  audis,  pro  suscitalio- 
ne  totius  humani  generis  a  morte  animarum  per 
mortem  meam  clamavit  et  a  morte  quoqoe  corpo- 
rum  per  meam  resurrectionem  oranes  homines  sut»- 
citari  clamans  oravi,  quando  mortem  animarui» 
rooriendo  destruxi,  et  vitam  corporum  resurgeutlo 
reparavi.  Quid  clamavi  f  hoc  scilicet : 

!nclina  ourem  tuam  mihi^  et  exaudi  verba  mea,  De 
alto  videlicet  summ»  Divinitatis  ad  kctulum  hu- 
roanae  infirmitatis,  in  quo  languores  multorom 
porto,  inclina  aurem  luam,  Tu  medicus  mihi  aegrotOy 
et  vere  languores  meorum  portanti,  et  exaudi  verbm 


V,  1 7)  >  non  solum  cohibui  os  meum,  ut  non  loque- 
retur  opera  hominum,  sed  etiam  custodivi  vias  duraSy 
vias  mortalitatis.  Propter  quod  rogo  :     -* 

Vers.  5.  Perpce  gressus  meoi ,  et  meorum  tn  semi» 
tis  tuis.  In  semitis  aeteruitatis,  ut,  quia  ego  a  pec- 
caiis  immunis  per  vias  morlalitatis  duras^  propler 
verba  labiorum  tuorum  dure  sum  afilictus,  haec  sit 
luibi  remuneratio,  ut  pcrficiantur  gressus^  meae  hu- 
manitatis  m  semitis  tuae  divinitatis,  ita,  ut  non  mo^ 
veantur  vesligia  mea  supcr  solidum  xtemitatis  fun- 
damentum  posita.  Quod  ita  demum  perficietur,  si 
eis,  in  quibus  ego  gradior,  stabilitas  aeternitatis  con- 
feretur  :  sicut  fluctibus  roaris,  in  quibus  ambulavi. 


licet  naturaliter  fluidis,  tamen  per  impressiones  pe-  q  mea^  haec  scilicet : 

dum  roeorum  collata  est  quaedam  soliditas,  per         ^ 

quam  significari  potuit  aeternitatis  illa  soliditas,  quae 

conferenda  est  meis  vestigiis  in  omnibus   in  hoc 

fluido  temporalitatis  et  roortalitatis  roari   roaguo 

roihi  subjacentibus,  et  vestigia  pedum  meorum,  id 

est  exemplorum  meorum  in  se  recipientibus.  Perfice 

igitur  gressus  meos  in  semitis  tuis  ut  non  moveantur 

vestigia  mea  propria  in  omnibus  meis  perfecta  so- 

liditate  firmata.  Vel  etiam  :  (Jt  non  moveantur  vesti- 

gia  mea,  id  est  meorum,  sicut  mota  sunt  vestigia  Pe- 

tri  dubitantis. 

In  Hebraeo  habetur  :  Propter  verbum  labiorum 
tuorum  ego  observavi  vias  latronis,  Sustenta  gressus 
meos  in  callibus  tuis^  et  nonlabantur  vestigia  mea. 


Vers.  7.  Mirifica  misericordias  tuas,  Ut  me  mo- 
riente  in  cruce  velum  templi  scindatur,  factoquo 
magno  terroemolu,  totus  infernus  concutiatur,  ei 
captivitas  inile  abducatur,  cui  caplivilati  per  me  aU 
inferis  liberatae  paradist  portae  sint  apertae,  ita  ut 
hodie  post  latoris  mei  apertionem  sint  roecuro  in 
paradiso  sociata  illis  anima  latronis,  cui  dixi :  «  Hck 
die  mecum  eris  in  paradiso  {Luc,  xxui,  43).  i  Miri" 
fica  etiam  in  hoc  misericordias  tuas,  ut  roe  resor- 
gente  multa  corpora  sanctorum  surgant  mecum^ei 
in  testimonium  roeae  resurrectionis  appareant  muU 
tis  :  Mirifica  etiam  in  hoc  misericordias  tuas^  ui  di- 
scipulos  mea  morte  turbatos  cito  cons^Ieris  per  la^- 
titiam  quam   eis  promisi  dicens  :  c  Iterum  autem 


Dicat  ergo  Christus,  qui  cum  iniquis  et  latronibus  D  videbo  vos,  et  gaudebit  cor  vestrum,  et  gaudium 


est  reputatus  :  Ego  observavi  vias  latroniSy  quia  sic- 
ut  latro  non  graditur  publica  et  plana  via,  sed  in- 
ccdit  per  saxosa,  invia  et  spinosa  :  ita  ego  propter 
verba  labiorum  tuorum  adimplenda  noii  ainbulavi 
secundum  usitatas  traditiones  Scribaruro  et  Piiari- 
saeoruro,  sed  per  mandatorum  tuoruro  viaro  ab  illis 
desertam  tanquam  in  solitudine  similis  latroni  am- 
bulavi  secundum  eorum  judicium,  qui  me  judicave- 
runt  cum  latrouibus  crucifigendum.  Imo  latrone 
Darabba  dimisso,  ego  quasi  latro  addictus  sum  sup- 
plicto.  Ideo  sustenta  gressus  tneos  et  meoruro,el  non 
labantur  vestigia  mea  et  roeorum. 

Aliter  :  Ego  in  meis  infirrois  Petro  adhuc  timido 
siroiiibus  cu$todivi  vias  duras  ;  quia  talibus  in  ob- 


vestrum  nemo  toliet  a  vobis  {Joan,  xvt,  22).  >  In  his 
omnibus  mirifica  misericordias  tuaSf  qua:  magis 
eruut  mirilicae,  si  tunc  aderunt  quando  vix  creduii- 
tur  aut  sperantur  adesse,  quod  ita  erit.  Nam  et  ilU 
in  inferno  dicent  vel  jam  pene  desperati :  •  Adve- 
nisti,  desiderabilis,  quem  exspectabarous  in  tene- 
bris,  ut  educeres  hac  nocte  vinculatos  de  clausiriSv 
te  nobtra  vocabant  suspiria,  te  iarga  requirebant  la- 
menta.  Tu  factus  es  spes  desperatis.  >  £t  etiam  dl- 
scipuli  velut  jam  desperati  dicent  :  c  Nos  aiitem 
sperabamus  quod  ipse  esset  redempturus  Israel 
{Luc.  XXIV,  21).  >  In  hoc  ergo  mirifica  misericor' 
dias  tuas^  ut  jam  naufragantibus  circa  desperaiio- 
nera  consolationis  tu  exhibcas  in  nieac  resurroctiunis 


S49  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

triumphali  gaudio  mlrabiles  consolationcs,  et  tale  A 
gaudium,  quod  nemo  tollat  ab  eis.  Ila  mirifica  cir^ 
ca  meos  misericordiai  tuas,  antequam  iu  eis  tota 
«pes  deficiat.  Nam  qui  dicunt  :  Sperabamus,  verbo 
praeteriti  imperfecti  temporis  utentes ,  ostendunt  se  ' 
adhuc  habere  quasdam  reliquias  bonae  spei.  Et  ideo 
priusquam  in  eis  omnino  deficiat  bona  spes,  mirifica 
cis  misericordias  tuas,  qui  salvos  fads  sperantes  in 
ie.  Moli,  noli  consolationem  difierre  nimium,  ne 
penitus  incidant  in  voraginem  desperationis ;  quia 
tu  non  salvas  desperantes,  sed  sperantes  in  te,  Nou 
pro  bis  autem  rogo  tantum,  qui  me  visuri  sunt  in 
die  Resurrecttonis ,  scd  et  pro  bis,  qui  credituri 
6UDt  per  testimonium  eorum,  et  sperabunt  in  me,  ut 
omnibus  illis  mirificentur  misericordide  tu»,  quia 
tu  salvas  non  solos  videntes  me,  et  per  hoc  te  con-  ^ 
fitentes,  atque  in  te  credentes  per  me  contrectatum 
seu  visum ,  sicut  me  Thomas  videbit,  contreciabit, 
et  sic  credet :  sed  salvos  facis  per  me  omnes  speran  - 
ies  in  fe,  ita  ut  ego  veritas  veraciter  inveniar  dixis- 
se  :  c  Beati  qui  non  viderunt  et  crediderunt  (Joan. 
XX,  29).  » 

Vers.  8.  A  resislentibtts  dextercs  tuas  custodi  me. 
Verbum  tuum  mihi  homini  unitum  dextera  tua  est; 
et  huic  Verbo,  buic  dexterce  tuas  resistunt,  qui  ei* 
dem  Verbo  tuo  nolunt  obedire.  Ab  illis  itaque  re- 
sistentibus  dexterw  tucs  custodi  me  hominem  ut  pu- 
piUam  ocuUf  ita  videlicet  custodi  ut  innotescat 
Qmni  mundo,  quod  ego  assumptus  homo  in  lucem 
veram,  i  quae  illuminat  omnem  hominem  venientem  ^ 
in  hunc  mundum  (Joan,  i,  9),  >  sum  pupilla  oculi  tui ; 
quia  sicut  pupilla,  quamvis  parva  sit  in  oculo,  ta- 
nien  per  illam  dirigitur  tota  totius  oculi  visio ;  sic 
ego  assumptus  homo  in  lucem  divinam,  licet  sim 
parvus  in  humanitatis  conditione,  tamen  ita  sum 
clarificatus  in  aeterni  luminis  claritate ,  ut  nemi- 
iiem  videas  tu  Pater,  nisi  per  me  pupiUam  tuani', 
et  nemo  veniat  ad  te,  Pater ,  nisi  per  me  illumina- 
tns.  Custodi  ergo  me^  ut  jure  debes  custodire  pupil- 
lam  ocuU  tui. 

Vel  custodi  me,  id  est  omnes  meos,  utcustodis  me- 
ipsum,  qui  sum  pupilla  ocuU  tui.  Volo  enim,  ut 
ubi  ego  sum,  illic  siot  et  mei ,  ut  et  ipsi  pro  modo 
8U0  darificati  videant  claritatem,  quam  dedisti  mi- 
hi  clarissimae  pupillae  ocuU  tui,  quo  in  principlo  0 
Tidisti  cuncta ,  quae  feceras ,  et  erant  valde  bona, 
priusquam  emersisset  peccati  malitia ;  et  nunc  iu 
plenitudine  temporum  eodem  oculo,  eodem  lumine 
tuo  per  me  pupiUam  humilitate  servilis  formae  ni- 
gram,  sed  ejusdem  luminis  unione  claram  ,  itenim 
respicis  omnem  creaturam  tuam,  dum  per  me,  ac 
meos  praedicatur  Evangelium  omni  creaturae.  Cu- 
stodi  ergo  etiam  ipsos  meos  discipulos ,  per  quos 
lux  veritatis  diffundenda  est,  ut  pvpiUam  ocuU,  Cu- 
itodi  etiam  omnes  meos  illorum  doctrina  illuminan- 
dos  «1  pupiUam  oculi.  Custodi  eos ,  ut  sicut  pupilla 
ocull  sint  nigri  per  veram  humllitatem ,  sint  clari 
per  vcram  chafttatem.  Sicut  enim  umnis,  i  qui  odit 
fratrem  suum,  in  tenebris  est ;  » ita  omnis,  c  qui 


—  PARS  1.  ~  PSAL.  XVI.  830 

diligitfratrem  suum,  in  lumine  est  (/  Joan.  ii,  il),> 
et  illuminatus  est  ut  pupilla  ocuU.  Pro  quibus  cun- 
ctis  in  cruce  nunc  orando,  vel  etiam  post  crucem  et 
mortem  in  dextera  tua  manens  interpellando  iion 
dico  custodi  meos,  sed  dico  :  Custodi  me.  Quandiu 
enim  unum  ex  minimis  meis  non  custodis ,  me  non 
custodis  ;  et  quandiu  uni  ex  minimis  meis  das  cu- 
stodiam  sive  angelorum  sivehominum  angelicorum, 
quos  tu  I  super  muros  Jerusalem  cuslodes  (/sa.Lxii, 
6)  I  ponis ,  mihi  das  custodiam ,  et  me  in  meis  cu- 
stodis. 

Tu  me  in  mcis  custodisti,  quando  propter  me 
nasciturum  genus  Abraba;  non  pcrmisisli  extermi- 
nari  et  annihilari,  neque  per  Pliaraonem  praecipicn- 
tem  ut  orone  masculinum,  de  quo  ego  nasciturus 
credebar  sufibc^retur  in  flumine  {Exod.  i,  22) ;  ne- 
queperregeslsrael  odientcs  et  pcrsequeiites  domum 
David,  cujus  ventris  fructus  ego  eram  promissus 
regnaturus,  etsuper  solium  ejusdem  David  sessurus. 
Tua  etiam  vigil  circa  me  cuslodia  custodiens  mc  tit 
pupiUam  ocuU  compescuit  rcgem  Oabylonis,  ne  ge- 
nus  meum  penitus  interimeret  vel  ad  adoraiioneni 
statuae,  quam  erexerat  compeliendo,  vel  inierfi- 
ciendo  {Dan.  iii,  6).  Compescuit  etiam  iinpium 
Aman  in  regno  Persarum,  ne  sicut  voluit,  penitus 
interimeret  genus  meuni  (Esther.  vi).  Similiter  im- 
peditus  est  Antiochus  rex  Graecorum  (II  Machab. 
ix)  diabolo  inflammante  iratus  coutra  gcnus  roeura 
volens  illud  penitus  delere  jamjam  imminente  mea 
nativitate,  quam  diabolus  per  jam  dictos  reges  ct 
tyrannos  voluit.praeanticipasse,  ut  succisa  stirpe,  de 
qua  eram  nasciturus,  ego  pupilla  ocuU  tui,  non  ve- 
nirem  illuminare  totum  corpus  Ecclesix.  Sed  jam» 
ut  Joannes  dilectus  meus  testatur,  quinque  isti  re- 
ges  ceciderunt  (Apoc,  xvii,  10),  videlicet  iEg}'ptius, 
Israelilicus,  Babylonicus,  Persicus,  qui  et  Medus, 
et  novissimus  rex  Graecorum  cecidit  superatus  vir- 
tute  Machabaeorum.  Unus  est  Romanus,  videlicet 
imperator,  sub  cujus  praeside  Ponlio  Pilalo  ego  in 
carne  morior,  el  sub  cujus  iroperii  ministris  corona 
martyrii  debetur  multis  membris  meis.  Alius,  id  est 
Antichristus,  qui  non  tam  corpora  quain  animas 
meorum  quxret  occidere,  nondum  venit,  sed  ventu- 
rus  est  in  omni\iriute  Salanae,  in  prodigiis  et  si- 
gnis  mendacibus,  ita  superbus,  ut  in  templo  meo, 
quod  est  Ecclesia,  sedeat  ObtencleTis  se  taiu|tiam  sii 
Deus,  imo  et  extolietur  supta  omne  td,  quod  dicitiir 
Deus,  autquod  colitur,  tantaisque  per  inuiMlum  ne- 
bulas  errorum  difiundet,  ul  tn  errorein  iuducuntur, 
si  fieri  potest,  etiamelectif  qui  sunt  quasij  piipiJb 
ocuU  mei  ad  hoc  electi,  ut  non  solum  ip&i  mn  lt* 
rent,  sed  totum  corpus  Ectlesiic  conira  ci  roi  uin  iti- 
nebras  illuminent.  Hic  opus  est  custodia  tua  Pater, 
qui  me  contra  omnium  transactorum  regnorum  ty- 
rannides  et  versutias  in  meis  custodisti  ut  pupiUam 
ocuU  usque  in  hanc  horam  in  qua  est  poiestas  te- 
nebrarum,  sed  permodica,  quoniam  post  mortis 
brevissimam  dormitionem  denuo  evigilabo  ego  pu- 
pilla  ocuU  tui.  Imo ,  quia  cgo  sum  i  Leo  de  triba 


851 


GERHOill  PAiCPOSITl  KEICHERSPERG 


859 


Jiida  (Apoc,  v,5),i  vigilantibusoculisdonniam.  Nam  A  cies  impiorum;  vel  per  nimiaro  xtemoram  negfigeD- 


dum  corpus  i  de  torrente  i  mortis  <  in  via  (PsaL  cix, 
7)i  veloci  transitu  potatum  obdormiet  ad  similitudi- 
nero  Noe  post  ebrietatem  dormientis  :  Ego  vigilantq 
spirituroco  in  manus  tuas,Pater,  commeudato,  tau- 
quam  pupilla  ocuti,  satis  perspicue  videbo ,  et  dis- 
cernam  inter  iilios  benedicendos  ,^.  et '  semen  Cba* 
naan  propter  boc  maledictioni  obnoxium,  quia  non 
honorat  meam  nuditatem  in  bao  potestate  tenebra- 
nim  brevi  et  boraria.  Sed  in  illa  longa  potestate  te- 
nebrarum  gravius  erit  periculuro »  quando  regnabit 
Antichristus  in  hoc  ipso  mihi  contrarius,  quod 
«>icul  ego  pupilla  ocuU  tui  sum  lux  mundi  :  ita  itle 
princeps  tenebrarum  famulantibus  illi  angelis,  re- 
ctoribus  tenebrarpm,  et  adhserentibus  ilii  omnibus 


tiam  rcfrigescente  in  meis  charitate  induant  iniqui- 
tatis  abundantiam  quasi  larvam  quamdam,  et  faciem 
foedissimam,  quae  est  facies  iropioruro,  qui  mc  aP- 
flixerunt,  quia  maxime  propter  avaritiam  Judxi  me 
contra  ipsorum  avaritiam  disputantcm  crudfixe- 
ruut,  praecipue  Scribis  et  Pharisaeis  contra  me  ira- 
scentibus,  quod  paulo  ante  passionem  meam  sub- 
verti  mensas  eorum  et  catbedras,  ejeclis  eis  de 
tcmplo ,  et  eorum  xre  in  tcrram  effuso  (Joan.  ii, 
15). 

Similiier  in  tempore  Antichrislt  refrigescente 
charitate,  atque  abundanle  iniquitate  pcr  ipsam  ini- 
quitatis  et  iniquoruro  abundaniiaro ,  tunc  affligar 
in  pauperibus  meis,  qui  tunc  abundantibus  iniquis 


liliis  noclis  et  tenebrarum  pene  toturo  excxcabit  ^  aflligentur  nimietaie  paupertatis,  quoniam  egenli 

roundum.  Quia  ergo  in  roajori  necessitate  majori 

opus  est  adjutprio,  et  custodia,  tunc  me  Pater  cu- 

stodi  custodia  diligentissima  ut  pupUtam  oculi ,  ne 

Antichristi  minister  Arius,  aut  alius  aliquis  bxre- 

ticus  me  in  meis  exstinguat ,  ne  fidem  Divinitatis, 

qua  ego  pupilla  ocuU  tui  plenissime  luceo,  in  meis 

diminuat ,  neve  Judae  mercatori  pessimo,  qui  me 

liunc  vendidit,  in  suis  successoribus  potestas  ma- 

neat  me  vendendi,  et  c  pretium,  quo  appretiatus 

sum  (ZacA.  XI,  15),  >  possidendi.   Potius  cogatur 

|)eccatum  suum  confiteri,  etpretiumaroittere,  quod 

sit  in  sepulluram  peregrinonim,  qui  sunt  pupiila 

cculi  tui,  ut  in  pretioso  hxreditatis  aetemae  agro  per 

fneuro  sanguinero  acquisito  roihi  consepulti  stnt,  cu- 

^toditi  ut  pupilia  ocuH  tui  ab  oroni  excaecatione  An- 

tichristi. 

Sub  umbra  atarum  protege  me,  Habes  eniro,  tu, 
Pater,  alas,  duo  vidclicet  Teslaroenia ,  quorum  in 
uno  proroittis  cultoribus  tuis  teroporalia  bona,  in 
allero  autero  promiuis  seterna.  Sub  umbra  istarum 
^larum  prolege  me^  ut  dara  roihi  oroni  potestate  in 
CQeIo,etin  terra  possiro  conferre  mcis  perfectis  di- 
lectoribus  et  in  rebus  temporalibus  praesentis  vitae 
subsidium,  et  iu  aeternis  bonis  permansururo  fru- 
cturo  seropiternonim  gaudiorum.  In  rebus  tempora- 
libus  non  sit  quisquam  egens  inter  eos,  sed  distri- 
buatur  unicuique,  sicut  cuique  opus  est.  In  aeterno- 
ruro  v^ro  dilectione  sit  eis  cor  unum  et  auima  una. 


bus,  angustiatis,  afilictis,  quibus  dignus  uon  erat 
mundus,  gaudebunt  iropii  facie  ad  hciero  vidente:» 
Anlichristuro,  et  diligentes  ipsuro  aique  ipsrus  fa- 
cicro  iiiduti  :  sicut  mei  quoque  dilectores  andrunt 
Apostolum  meum  dtcentem  :  Orones,  qui  f  in  Chrt- 
sto  baptizati  estis ,  Christum  induistis  (Gaiat.  ii», 
27  ).  >  Ergo  ut  in  pauperibus  meis ,  roeam  fa- 
ciero  indutis,  ipsa  roea  facies  tanquam  in  speculu 
purissimis  clare  appareat  sub  umbra  alamm  tua- 
rum^  vel  sicut  dicturo  est,  vel  sub  roisericordia  ct 
raiseratione,  quaruro  atarum  altera  est  tn  affeclQ, 
altera  in  effcctu.  Sub  umbra,  inquaro,  aiarum  ista- 
rum,  Pater  aeternc,  protege  illos 

Yers.  9.  A  facie  impiorum.  Ne  quando  iropiis 
conforroentur  in  avaritia,  vel  alia  iuiquitate.  Yel  sub 
umbra  atarum  dilectionis  videlicet  et  misericordi» 
luae.  Dileclionis,  qua  dilexisti  eos  ante  constitutio- 
nem  mundi;  misericordiae ,  qua  vocas  et  jusiificas 
eos  in  mundo.  Cmtodi  meos  a  faeie^  id  est  coiifor- 
mitate  impiorum. 

Inimici  mei  animam  meam  circumdederunt.  Nam 
cum  c  facta  >  essent  c  Encoenia  in  ierosolyrois,  et 
hicros  >  esset,  et  ego  ambularero  c  in  porticu  Salo- 
moiiis,  circumdederunt  >  me  c  Judaei,  >  et  dixerunt 
mihi  :  c  Quousque  animaro  nostraro  tollis  ?  Si  tu  es 
Chrislus,  dic  nobis  palam  {Joan.  x,  22,  23  et  24).  > 
Sic  loquendo  circumdederunt  animam  meam  inten- 
denles  laqueos ,  quibus    tolterent    mihi  aniro  aui 


ftic  Ui^v;i  tiia  \cliji  3la  uua  su  sub  capite,  et  dextera  o  mearo.  Adduxerunt  enim  insidiose  miiites  Cacsaris, 


tu:i  vdut  aJD  a\itra  ouuitiu  aniroam  amplexctur, 
ijusc  voluudiGtn  tuani  V\iHir  faciendo,  et  roe  verbum 
tuuni  coTictplendo,  et  gign^iido  mihi  maler,  et  tibi 
«poiisa  cflidetur*  i  Quicviiique  eniro  fecerit  volun- 
laleoi  »  tuatJi  ,Palcr,  *  ipse  nieus  fratcr ,  soror  et 
roatcr  est  (MaUh.  xii,  50),  i  £t  si  roihi  Filio  tuo 
lualcr  cst,  ergo  (un  apomu  est.  Dicat  igitur  quaelibet 
itujusmodi  inca  uintt^r,  tuj  i^ponsa  :  c  Laeva  ejus  sub 
i-apitc  lueo,  et  dcKtera  iUius  ainplcxabitur  me(Cant, 
11,  6).  >  Ita  $ub  umbra  atantm  tuarum  protege  m«,  id 
est  roeos,  non  ut  nihil  difficullatis  iu  hoc  roundo 
pttantur,  sed  ne  projecti  extra  tuas  uta$  vel  per 
nimiam  rerum  teroporaliuin  indigentiaro  incidaiit 
>el  induaut  avariiiam,  qujc  est  larva  quaedam  et  fa- 


ul  si  ego  palaro  dixissem  esse  me  Christum  regeni» 
quasi  regii  Roroani  contradictor  statiro  caperer  i  t 
interficerer.  Unde  non  tunc  palaro  dixi  roe  Christ  uin 
regeni  esse,  uti  volebant,  sed  dixi  eos  nou  esse  ex 
ovibus  meis,  ul  Romani  roilitcs  audientes  nie  pasto- 
rero  potius  quam  rcgem  designari,  desinercnt  mihi 
indignari  vel  iiisidiari,  quando  curam  roearo  pa- 
storalem  non  intelligerent  babere  potestatero  rega- 
lero,  quod  taroen,  licet  palaro  non  loquerer,  oronino 
non  tacui.  Dixi  enim  :  c  Neroo  potesl  rapere  de 
manu  Patris  mei  (ibid,^  28,  29),  >  et  nemo  potest 
raperc  de  roanu  roea.  Et  adjeci :  c  Sed  vos  non  cre- 
ditis,quia  non  estis  ex  ovibusmeisftfrid.,  26).  >Pcr 
baec  verba  delusiis  Romanis  muita  disputavi  com 


853  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PAttS  1.  —  PSAL.  XVI.  854 

iniinicis  meis  Judaeis,  contestando  eis  veriiatem,  ul  ^  operando  principibus,  atque  inhians  meo  sanguini 
facerem  benigoe,  quod  ilii  ohjecerant  maligne.  Di- 


seranteiiim  :  c  Quousque  animam  nostram  toIIis?i 
{Ibid.<,  24.)  Ac  si  dicerent :  Quousque  nos  intcrflcis 
iiOQ  loquendo  nobis,  ut  vo1umus?Ego  igitur,  sicut 
dixi,  beuigne  veritatem  loquendo  ad  boc  laboravi, 
ut  eis  tollerem  animas,  malignitatis  adipe  incrassa- 
tas.  At  illi 

Vers.  10.  Adipem  suum  J  conduserunt.  Adipem^ 
rnquam,  itttim,  incrassatum  cor  suum,  impinguatas 
aiiimas  suas  veriiati  obcluserunt,  et  quasi  tauri 
pingues  contra  me  insultus  faciendo  adipem  suum 
contra  gladium  verbi  et  doctrinae  meae  defcnderunt, 
niibique  animam  meam  toUere  conati  sunt.  At  ta- 


clamavit  :  c  Reus  est  mortis  (MaUh,  xxvi,  6G).  > 
Ilem  :  i  Cruciflge,  crucifige  eum  (Lmc.  xxiii,  22). » 
Vbrs.  i3.  Exsurge^  Domine,  praveni  eum,  etsufh 
planta  eum,  Domine  Deus,  Pater  meus,  qui  videris 
omnia  baec  mala  non  attendens  quasi  dormires, 
I  Exsurge  excitatus  tanquam  potens  crapulatus  a 
vino  {PsaL  lxxvii,  65),  i  et  percute  linimicos  tuos 
in  posteriora.  Exsurge,  Domine,  vigiia  et  vide,  quo- 
modo  inimicus  meus  prsecurrit,  ut  praecludat  mibi 
exilum  de  sepulcro.  Dicit  enira  Pilalo :  c  Domine, 
recordati  sumus,  quia  seductor  ille  dixit :  Post  tres 
dies  resurgam.  Jub<^  ergo  custodiri  sepulcrum,  etc. 
(Maith.   xxvii,  63,   64).  »  Sic    timuit    inimicus 


men  nemotollita  me  animammeam,  scd  egopono  q  incus,  me   post  tres  dies  resurrecturum.  Sed  tu 

prasveni  eum  non  post  tres  dies  me  resuscitando, 
sed  circa  initium  diei  tertiae  valde  mane,  etiam  in 
media  nocte,  cum  adhuc  tenebrae  slnt  ad  mouu- 
mentum,  subita  et  festinata  resuscitatione  inimicum 
meum  praneni;  et  quia  ipse  contra  Deum  fortissi- 
mum  luctatur»  lu  supplania  eum,  Luctante  quon- 
dam  tecum  patrinrcha  Jacob,  ut  tibi  extorqueret  be- 
nedictionem,  tu  tetigisti  c  uervum  femoris  ejus,  et 
statim  emarcuii  {Gen.  xxxii,  23);  i  quia  boc  futu- 
rum  fuit,  ut  postquam  in  me  semine  Abrahae,  qui 
exivi  de  femore  Jacob,  verus  Israel  benediceretur, 
statim  genus  Jacob  marcesceret,  illud  videlicet, 
quod  benedictionem  non  reciperet.  Et  ecce  iste  ma- 
lignus  populus  non  pro  benedictione  obtinenda,  sed 


eain,  et  iterum  sumo  eam.  In  hac  positione  animae 
ineae  os  eorum  locutum  est  superbiam  dicendo  : 
«  Vah!  quidestruistemplum  Dei,  et  in  tribus  die- 
bus  reaedificas,  si  rex  Israel  es,  descende  de  cruce 
(Matth,  XXVII,  40  :  »  et  in  aliis  multis  contra  me  os 
eorum  locutum  est  superbiam, 

Vers.  11.  Projicientes  me  nune  circumdederunt 
me,  Mali  vinitores,  qui  antea  servos  meos  male  tra- 
ctaverunt,  nunc  me  videutes  et  cognoscentes  haere. 
dem  dixerunt :  c  Hic  est  haeres,  venite,  occidamus 
^um  (Matth,  xxi,  38),  i  et  nostra  erit  ^haereditas. 
Haec  inter  se  dixerunt,  et  sicut  servos  meos  occide- 
raiity  ita  nunc  et  multo  crudelius  projicientes  me 
exlra  viiieam,  crucifigeutes  extra  civitatem,  ctrctim- 


dederunt  quasi  ad  spectaculum  collecti.  Et  tamen  C  contra  benedictionem  luctatur.  Tu  ergo  supplanta 


propter  nimiam  crudelitatem  suam,  ne  videndo 
meam  flagellationem  et  crucifixionem  forte  inclina- 
rentur  ad  aliquantulam  compassionem  et  miseratio- 
nero,  cum  ego  in  praesentia  eorum  flagellarer,  con- 
spuerer,  colaphizarer  et  multis  modis  cruciarer^ 
oculos  suos  statuerunt  declinare  in  terram,  ne  inspi- 
ciendo  miseriam  meam  saltem  ad  modicam  provoca- 
rdutur  misericordiam. 

Vel :  Ocutos  suos  statuerunt  declinare  in  terram, 
IIoc  solummodo,  et  maxime  intendentes  praecavere, 
ne  ine  vivente  amillerent  terram^  et  locum,  et  gen- 
leni,  atque  alios  quaestus  terrenos,  quos  in  domo 
Dei  negotiando  sectabantur  contra  meam  doctri* 
nam,  quia  frequenter  disputaveram  contra  ipsorum 


eum^  ul  cadat,  ut  locum  et  gentem,  unde  superbit, 
amittat,  atque  in  inferuum  praecipitatus,  qui  me  in 
inferno  et  raorte  detinere  cupit,  luat  poenas  debitas. 

Eripe  animam  meam  ab  impio  :  non  derelinquas 
animam  meam  in  inferno,  ut  placet  impio,  sed  eripe 
ab  impio  ipsam  animam  meam,  frameam  tuam  para- 
tam,  et  acutam  ad  debellandas  aerias  potestates. 

In  llebraeo  habetur  :  Saba  animam  meam  ab  tm- 
pto,  qui  est  gladius  tuus.  Nam  et  impius  homo  vel 
diabolus  Dei  est  gladius,  uti  rex  Babylonis  Dei  fuit 
sccuris  et  maileus.  Igitur  a  tali  gladio,  a  tali  securi, 
a  tali  malleo  salva^  inquit,  animam  meam. 

Vel  eripe  animam  meam^  frameam  tuam,  qua  ma- 
nus  tua,  verbum  tuum  est  armatum.  Hanc  eripe  ab 


avaritiam.  Unde  vebemeuter  contra  nie  iraii,  cum  D  impio  dtabolo,  et  ab  omnibus. 


discipulus  me  Iraderet,  vel  etiam,  cum  Pilatus  me 
flagellatum  traderet  volunlali  eorum^  aut  etiam  tra- 
dcnie  me  te  Patre  meo,  illi, 

Vers.  12.  Susceperunt  me  sicul  leo  paratus  ad 
prcedam^  et  sicut  catulus  leonis  habitans  in  abditis. 

Leo  diabolus  ad  escam  carnis  meae  nimium  fuit 
avidus,  nesciens  quod  hamo  Divinitaiis  meae  foiet 
capiendus.  Principes  etiam  Judaeorum  sicut  ipse 
leo,  sicut  ipse  diabolus,  fuerunt  avidi  mortis  mea: 
nescientes  quod  etiam  forent  supplantandi  et  de 
terra  sua  ejiciendi.  Et  sicut  catulus  leonis  habitans 
in  abditis.  Gaterva  dsemonum  scilicet  cum  principali 
suo  leone  diaboto  latenter  in  abditis  operando  inhia- 
vit  morli  mcae.  Sic  populus  et  ipse,  quasi  catulus  co 


Vers.  14.  Inimicis  miinim  uuaXuiutm  ultr:i  «m- 
dum  superbiendo  Ecclesiam  meuituqu^  e&topusma- 
nus  tuas  destruant,  o  Dumine, a  pQucts  de  tsrra  divide 
eos.  Et  boc  ne  diflieras  iu  Lmi^iiiquurn,  sed  quid  ? 
Domine,  adbuc  invita  innnn,  iluni  c^  toctis  [mnU 
tendi,  cura  etiam  de  impieiiii^iitibug  iji  jj^t:  vita  pa- 
nitis  potcst  exemplum  capj  uUtonis  et  jutJlcti  tui, 
in  vita,  inquam,  eorum  dkide  e&*  de  iertii,  pro  qu;t 
obtinenda  me  crucifiierunt  dieentes  :  t  Ne  iorlu 
veuiant  Romani,  et  tollani  nosirum  locuin  mt  gta- 
tem  {Joan.  xi,  48).  >  De  hac  terra  divide  illos  dis- 
pergendo  per  exercitura  Romanorum ,  ut  captivi 
ducaiitur  in  omnes  gentes.  Divide  illos,  a  paueis^ 
qui   inci  clecti   sunt,  prius  disjunctos.  Sciendurai 


ir59  GERllOHi  PU^POSITI  RElClieRSPEnG.  S55 

«;uippe  est,  quod  paulo  ante  tempus  destructioiii^  x  ipsa  reliq^ias  earumdem  carnium  humanamm  pro- 


Jerusalem,  quidam  Judaeiadfidem  conversi  prapmo- 
niti  sunt  a  Spiritu  sancto,  ut  civitatem  excederent, 
et  io  regnum  Agrippae  se  transferrent,  quod  Ronia- 
jiis  foederatum  erat,  ne  cum  iniquis  perirent.  Exau- 
dita  est  igitur  oratio  Clinsli  dicentis  :  Dominey  a 
paueii  de  terra  divide  eos,  quoniam  a  paucis  electis 
impii  separati  de  terra  sua  ejecli  sunt  in  vUa  sua. 
Licet  enim  plurimi  eorum  fame  interempti  et  gladio 
interfecti  fuerint,  caplivi  tamen  m  vita  sna  mulii 
abducti  sunt.  Dicit  ergo  :  Domine^  a  paucis  de  ierra 
divide  eos  in  vita  eorum, 

Divide  ilios  etiam  de  absconditis  tuis,ut  non  so- 
lum  sijit  ejecti  de  terrenis  divitiis  suis  manifestis, 
sed  eliam  de  absconditis  tuis,  Nempe  ipsorum  fuit 


tulit  in  medium.  Qui  cum  videreut  semiesum  paiw 
vulum,  iiorrore  facinoris  perturbati ,  miseraiioM 
pariter  et  indignatioue  repleti  sunl, 

Aiitcr  :  Saturati  sunt  fHiis,  id  est,  abundavernnt 
filiis,  et  aiiis  rebus  prosperis,  neque  cogente  reruin 
penuria  roe  interfecerunt  oontra  quxstus  avariiiae 
disputantem,  atque  cum  complures  baberent  fiiios, 
vix  reliquiae  Ipsorum  in  paucis  eiectis  crediierunt, 
et  has  reliquias  dimiserunt  parvulis  suis^  id  est»  hu- 
milibus.  Nam  per  apostolos,  qui  velut  parvae  rdi- 
quiae  salvati  sunt  ex  gente  Judaeorum,  postea  eoo- 
versa  est  multitudo  par\'ulorum,  quando  una  die 
tria  miilia  crediderunt,  et  aiia  die  quinque  millia 
{Act.  II,  iv).  Propter  bujusmodi  parvulosnoa  so- 


testameotum  el  legislalio,  et  oiisequium  et  promis-  ^  1"«*  ^^  Jiidaea,  sed  etiam  de  gentiaute  coiiigendos 

sa,  et  eorum  fuerunt  patres,  ex  qyibus  ego  Chrisius 

secundum  caruem  natus  sum,  et  ipsorum  erant 

oblationum  et  cieremoniarum  abscondita  mysteria. 

De  bis  omnibus  tuis  absconditis  in  vita  eorum  divide 

iilos,  ut  c  siue  rege,  i  sine  sacerdote  maguo,  siiie 

templo,  c  sine  altari,  sine  sacrificio  i  sint  inter  gen- 

tes  {Ose.  111,  i). 

Non  contra  hos  autem  rogo  tantum,  sed  et  conira 
eo3,  qui  suut  imitaturi  eos  in  tempore  Antichristi, 
ut  et  ipsi  a  paucis  electis,  qui  tunc  erunt,  separati 
adhuc  in  vita  eorum  dividanlur  a  terra^  id  est,  e.v- 
ctHnmunicentur  abEcciesia,velexcludantur  aterre- 
narum  rerum  copia  per  Anticbristum  ilils  collata, 
et  dividantur  de  tuis  absconditis^  de  olBciis  videlicet 


cgo  Jesus,  dum  caperer  ad  mortem,  dix; :  c  Sinite 
hos  abire,  ut  sermo  i  meus  c  implerelur,  »  quem 
dixi :  Quoniam  i  quos  dedisti  mihi  Pater,  non  per- 
didi  ex  eis  quemquam  {Joan.  xviii,  8,  9).  >  £t 
quia  in  potestate  divina  fuit  sermo  meus  prscipieu- 
tis,  ut  sinerent  hos  abire,  ilii  non  valeutes  verbo 
meo  contraire  dimiserunt  eos  abire,  quod  ego  ita 
volui,  quia  nondum  erant  ad  mihi  commoriendum 
idonei,  et  multi  parvuii  per  eos  erant  coUigendi  ei 
Judaeis  et  gentibus.  Ideo  dimiseruut  reii^ias  suas^ 
id  est,  apostoios  abire,  quod  provenit  ia  salutem 
parvulis  suis^  non  illis  intendentibus  hanc  saiutem, 
sed  mc  dispouente  cum  dicerem  :  c  Sinite  hos 
abire.  » Propterea,  licet  magna  uliiitas  provenerit 


ecclesiasticis,  non  habituri  de  secta  sua  episcopum,     de  mea  morte  ac  discipulorum  diinissione ,  tameu 


vel  regem,  sed  sine  rege,  sine  sacerdote,  sine  tem- 
plo,  sine  attari,  sine  sacrificio  sint  sicut  Judaei. 

Aliter,  Ideo,  Domine,  a  paueis  de  terra  divide  eos 
in  vita  eorum^  quoniam  non  per  ignorantiam  pecca- 
verunt.Nam  de  absconditis  fttts,de  Scripturarum  se- 
cretis  adimpletus  est  venter  eorum^  id  est,  memoria 
eorum,  quae  ventri  est  consimilis,  adimpleta  est  re- 
nim  abscondilarum  notiliis,  velut  quibusdam  eie^ 
ctis  cibis.  Et  tamen  insoper 

Saturati  sunt  porcina,  id  est,  immunditia,  quae 
significatur  in  lege  per  carnem  porcinam  :  et  dimi" 
serunt  reliquias  suas  parvulis  suis  dicendo  :  «  San- 
gnis  ejus  super  nos,  et  super  fitios  nostros  {Matth. 
XXVII,  23).  I 

Aliter  :  Saturati  £unt  /i/^s,  id  cst,  operibus  ma- 
lis,  qufe  per  filios  iittelliguntur  :  Et,  eum  saturati 
esseiiL  pa^iiii^  meis,  dimiserunt  reliquias  suas  parvu- 
ih  $uis  dlcendo  :  c  Sanguis  ejus  sqper  nos,  et  super 
fitios  noslros.  i 

Aliicr  :  Ego  rty^w  eos  dividi  a  terra,  quod  ita 
efficaciter  aJJTn()[ohit(ir,  ul  primo  a  ftomanis  ob- 
a3ssi,  et  fame  coarctati  comedaiit  filios  suos,  et  di** 
mittant  reliquias  suas  parvulis  suis.  Hoc  narrat  Jo- 
sephus  historialiler  impletum,  dum  quxdam  nobi- 
lis  femiua  nomine  Maria  intolerabili  fame  vexata 
filium  parvulum  assatum  ex  parte  comedisset,  at- 
que  nidorem  carnium  sentientes  alii  famelici  ve- 
(^emcuter  in  eam  irruerunii  ut  ei  carnes  auferrent : 


illi,  qui  me  interfeceruiit  et  illas  reliqtdas  dimise- 
rnnt^  rei  sunt  pro  mala  sua  intentione. 

Vers.  15.  Ego  autem  injustitia  apparebo  conspe» 
ctui  tuo.  Ego,  quem  seductorem  ciamaverunt,  tn 
Justitia  apparcbo.  £yo,  qui  non  soium  de  meis  bo- 
nis,  verum  etiam  de  ipsorum  nialis  operatiis  sum 
salutem  in  medio  terrae,  jusltts  apparebo^  non  so- 
lum  in  salvando  reliquias^  et  parvulos,  id  est,  pau- 
cos  humileSf  verum  etiam  in  damnando  superbos 
multos.  Justiim  quippe  cst,  ut  deponam  c  potentes 
de  sede,  i  et  exaltem  humiies  {Luc.  i,  52).  Jusium 
est,  ut  mites  discipuli  mei  possideant  terram  {Mattb. 
V,  4),  et  constituantur  principes  super  omnem  ter- 
j^  ram,  atque  nihilominusjuslum  est,  ut  roalos  male 
perdam  de  terra  illa  eos  ejiciendo,  pro  qua  obti- 
nenda  roe  interfecerunt,  Ego  igitur  in  omni  meo 
judicio,  quo  malos  colonos  male  perdam,  et  vi- 
neam  meam  locabo  aiiis  agricolis,  justus  apparebo 
conspectui  tuo^  Pater  juste,  quem  mundus  non  oo- 
gnovit,  ego  autem  cognovi  te.  Proinde  sicut  justus 
pnedicaris  tu,  Pater  juste,  qui  exigente  justiiia, 
mundum  te  non  cognoscentero  daronas,  roe  autein 
te  cogiioscentem  et  roeos  iibcras  et  salvas  :  ita  ego 
justi  Patris  justus  Fiiius  apparebo,  eos  damnando, 
qui  me  tuum  Filium  cognosccre  noluerunt,  et  sal- 
vandoillos,  qui  credidenint  et  cognoverunt,  qnia  c  a 
te  exiYi  {Joan.  xvii,  8).  i 
In  Hebraeo  habelur  :  Ego  in  justitia  videbo  faciem 


«57  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

tuam^  tmplebor^  cum  vigilawro^  simHitudine  tua.  A 
Quod  ila  exponi  potest :  Egp^  qui  uunc  mortalis 
videor  tibi  Pater  dissimilis,  eum  vigilavero  in  resur- 
rectione,  implebor  iimilitudine  tua^  quia  justus  ju- 
sii,  aeternus  sterni,  omnipotens  omnipotentis  Patris 
lliius  apparebo  conspectui  tuo  et  tuorum  sive  angelo  • 
rum,  qui  desiderant  in  me  prospicere,  sivebominum 
sicme  videntium,  ut  videant  in  me  justo  Filio  te  ju- 
atum  Patremmeum.  c  Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  i 
videre  atque  gustare  banc  c  justitiam,  quoniam  ipsi 
saturabuntur  {Matth.  v,  6),  >  et  ego  satiabor  in  eis, 
dura  manifestabitur  gtoria  tua^  Deus  Pater,  in  me 
bomine  Filio  too,  iu  ut  c  omnis  lingua  confiteatur, 
4|aia  ego  Jesus  Gbristus  in  gloria  tua  sum  (Phil,  ii, 
1 1).  I  Tune  taliabor  in  me  ipso,  ac  meis,  gloria  tua, 
inncimpUbor  similitudine  tua^  consummatoinme,ac  ^ 
per  me  in  meis,  antiquo  consiiio,  quo  dixisti :  c  Fa- 


—  PARS  I.  —  PSAL.  XVII.  858 

ciamus  bominem'  ad  ^imaginem,  et  similitudineni 
nostram  (Genes,  i,  26).  »  Nam  etego  singulariter  in 
mea  persona  videns  te  adimplel)or  similitudine  tua^ 
cum  inter  me  ac  te  nulla  erit  glori»  distantia,  glo- 
rificata  plene  ac  summe  bumanitate  mta.  Cum 
etiam  reformabo  corpora  meorum  in  uitima  die 
configurans  ea  corpori  clarilatis  meae,  tunc  satiabor 
in  membris  meis  gloria  tua. 

Gloriam  tantam  esuriendo  ac  sitiendo  in  line 
psalnii  dicant  omues,  qui  sperant  eadem  gloria  sa- 
tiari  :  Gloria  Patri  cujus  gioria  in  Filio  manifesta- 
bitur ;  gloria  Ft7to,  qui  eadem  gtoria  nuiic  in  sua 
bumanitate  satiatus  est,  et  in  suis  membris  adbuc 
saiiabitur;  gtoria  Spiritu  sanctOy  qiii  est  illa  salie- 
tas  gloriae  vel  similitudinis  divinae,  quain  Cbrislus 
a  Patre  accepit  uon  ad  mensuram,  suisque  promi- 
sit  secundum  mensuram  donationis  su». 


PSALMUS  xvii. 


Diligam  le,  Domtiie,  fortitudo  mea.  In  boc  psalmo 
agit  Gbristus  iierum  de  morte  sua,  et  de  resurre- 
ctione  sua,  et  quid  utilitatis  inde  provenerit,  et  per 
quos,  vel  qjiomodo  eveuerit.  Ait  etiam  de  temporali 
et  aeterna  retribulione  justorum,  et  de  exteriori  et 
interiori  damnatione  Judxorum,  tandemque  de 
obedientia  et  salvatione  gentium.  Habet  autem  in 
titulo  sic  (Yers.  1)  : 

n  FINEIf  PIJERO  DOIflNl  DAVID,  Qni  LOCUTITS  EST 
VBRBA  CANTICI  HUJUS  IN  DIB ,  QUl  ERIPUIT  EUM 
DE  MANIBUS    INIMICORUM  EJUS,  ET  DE   MANU  SAUL. 

David  ipse  est  Ghristus  vere  manufortis,  vere  de- 
giderabilis,  ipse  est  puer  Domini.  Obedivit  enim  Do- 
mino  Patri  tanquam  puer  sccundum  formam  servi. 
Iluic  in  finem^  id  est  in  omnimodam  tendenti  perfe- 
ctionem  altribuenda  sunt  verba  cantici  hujus.  Iii  die 
aiitcm,  quia  eripuit  eum  Dominus  de  manu  inimico* 
Tum  ejus^  et  de  manu  Saul,  quid  est  nisi  in  consi- 
deratione  illius  diel,  qua  resurrexit  a  mortuis  ultra 
Jaro  non  moriturus  :  suscilando  namque  illum  eri- 
puit  Dominus  de  potestate  inimicorum,  videlicet 
Judaeorum  et  gentiuro,  et  de  potestate  moriis,  qus 
Tecie  intelligitur  per  nomen  Saulis,  qnod  petitio  in- 
(erprelatur.  Nam  sicut  iHum  contra  voluntateni  Do- 
roini  populus  petiit  in  regem  (/  Reg.  viii,  19),  slc 
Adani,  et  Eva  contra  voluntatero  Domini  pelicrunt 
mortem.  Rcgno  autem  accepto  per  peccatum  c  re- 
gnavit  mors,  i  ait  Apostolus,  c  ab  Adam  usquc  ad 
Moysen  etiaro  in  eos,  qni  non  peccaverunt  in  simili> 
tndinem  praevaricationis  Adse  (Rom.  v,  14),  i  quia 
Tcl  infantes  erant,  et  in  sola  originali  culpa  roortem 
incidentes  in  siroilitndinero  actualis  praevaricationis 
Adx  non  venerant,  vel  justitiae  aroatores  erant,  et 


ideo  non  erant  in  siroililudine  praevaricationis  Adae, 
justitiaro  conteronentes,  et  peccatum  suum  defen- 
dentes.  Ad  hoc  regnuro  peccati  ct  mortis,  ad  boc 
regnuro  Saulis  tyrannizantis  destruenduro,  quia  non 

Q  suffecit  Moyses,  venit  legitirous  rex  puer  Domini 
David.  Sic  facluro  est  in  iroagine  urobrae,  atque  in 
ipsa  reruro  veritate.  Regnavit  eniro  Saul  usque  ad 
Moysen  conteronendum,  et  quantum  in  ipso  erat 
interficiendum.  Dixerat  Doroinus  in  lege  :  c  Princi- 
piiiro  gentiuro  Aroalec,  et  in  fine  perdentur  (42) 
{Num.  XXIV,  20).  >  Itero  adMoyseu :  c  Trade,t  inquit, 
c  boc  in  auribus  Josue,  et  scribe  ob  monimentum 
in  libro  :  Delebo  Amalcc  de  sub  coelo  {Exod.  xvu, 
14).  I  Cumque  secundum  baec  statuta  Moysi  prae- 
ciperet  Samuel  Sauli  in  verbo  Domini,  ut  delerei 
Amalec,  ipse  pepercit  Agag  regi  Amalecitaruro,  et 
optimis  greguro  (/  Rcg.  xv,  3).  De  quo  peccato,  de 
bac  videlicel  Moysi  transgressione  curo  redarguere- 
tur  a  Samuele,  culparo  defendit,  qna  defensione 

D  quasl  Moysen  occidit .  quia  oronis,  qui  defendil  in- 
justitiaro,  quanturo  in  ipso  est,  ipse  occidit  justi- 
tiaro.  Post  hanc  legis,  et  Moysi  transgressionero  sta- 
tiro  audivit :  c  Quia  projecisti  sermonero  Domiui, 
projecit  te  Doroinus,  ne  sis  rex  {ibid.^  25).  >  Itero 
curo  scidisset  pallium  Sarouelis  legem  praedicantis, 
dictum  esl  el :  c  Scindet  Dominus  regnuro  a  te,  et 
dabit  illud  proxiroo  tuo  meliori  te  {ibid.^  28).  i  Sic- 
ut  ergo  litteralis  ille  Saul  reprobatus  est  post  Moysi 
transgressioncm,  sic  post  oroniroodam  legis  trans- 
gressionero  regno  peccati  reprobato  susciiatus  est 
electus  puer  Doroiui  verus  David,  quem  sic  pcrse- 
cnli  sunt  ministri  mortis,  quomodo  David  persecuti 
sunt  ministri  Saulis.  Tandem  Saule  mortuo,  quia 


( t?)  Vi/iigata:  Cujus  extrema  perdentur. 


S59  GERIIOHI  PRi£POSlTl  REIGUERSPERG.  860 

inors  mortua  Uinc  est,  quando  Ghristus  mors  mor-  A      Vers.  3.  Dominui  firmamentum  meum^  ei  refu^ 


tis  resurrexit  a  mortuis  (tunc  autem  plenarie  mors 
moriis  pcrficietur,  quando  in  resurrectione  univer- 
sali  toia  vis  mortis  destruetur,  nec  ulterius  aliquis 
morietur)  nibil  post  baec  omnia  restat,  nisi  diiigere 
ilium,  qui  ante  omnia  et  super  omnia  dignus  est  di- 
lcctione.  Unde  per  se,  atque  pro  membris  loquens 
dicit  Ghristus  : 

Vers.  2.  DiUgam  te^  Domine,  Ita  c  dilectio  fortis 
est  ut  mors  (Coiir.  viii,  6),  i  quia  sicut  contra  mor- 
tem  iiullum  valet  medicamentum,  quin  tandem  ve- 
iiiat  omni  bomini  mortali,  quae  tardari  quidem  po- 
test,  averti  autem  penitui^  non  potest  :  ita  et  vera 
fortisque  ut  mors  dilectio,  si  turbetur,  tamen  nun- 
quam  excidet.  Unde  indubitantissime  futuri  tempo- 


gium  meum,  Gum  enim  se  jaclaret  ille  PbilistlKCus 
inimicus  ineus,  et  exprobraret  agminibus  Israel, 
iieque  mibi  conveuirent  arma  Saulis,  arma  videli- 
cet  legis,  verbi  gralia  Sabbaioruni  observalio,  sa- 
criliciorum  carnalium  obiatio  ad  debellandum  iiii- 
micum  Israel,  diabolum,  tu  niihi  fuisti  refugium  ia 
deserto  luctanti  contra  illum,  quaiido  ad  suggestio- 
nes  ejus  pessimas,  videlicet  gube,  inaiiis  gloriae  at- 
que  avaritix  ad  flumina  Scriplurarum  tuarum  re- 
fugiens  inveni  lapides  divinaB  ac  fortissimx  aucto- 
ritatis,  quibus  illum  slravi,  dicens  illi  quod  in  Dea- 
teronomio  scriptum  est  :  <  Non  in  solo  pane  viyit 
bomo,  &ed  iu  omni  verbo  quod  procedit  de  ore  Dd 
(Deut.  VIII,  3).  »  Item  :  i  Non  tentabis  Dominum 


ris  verbo  enuntiatur  illa  dilectionis  consummatio,  ^  ^e"™  ^^^^  (•*«<'•  ^i,  16). » Item  :  i  Dominum  Deum 


quae  pcrmanebit  electis  in  futuro  Saulis,  id  est  mor- 
tis  regno  destructo.  De  hujus  diiectionis  igne  inex- 
tinguibili  boc  iutelligitur,  quod  per  Moysen  de  igne 
altaris  dicitur  :  ignis  iste  perpetuus  coram  Domino, 
c  quem  nutriet  sacerdos  mane  subjiciens  ligna  per 
singulos  dies  (Levit.  vi,  12).  >  Gum  ergo  dicit  Ghri- 
sius  vere  sacerdos  magnus  :  Diligam  te  Domine^ 
ipis  in  templo  totius  Ecclesiae  suscitatur,  cui  nu- 
triendo,  iie  unquam  deflciat,  commemoratio  niulta- 
rum  gratiarum  per  ipsius  passionem  et  resurrectio- 
ncm  exhibitarum,  quasi  quxdani  lignorum  conge- 
ries  in  cordis  ara  supponitur.  Unde  si  volumus  hoc 
igiie  illuminari  et  inflammari,  non  nos  pigcat  im- 


tuum  adorabis,  et  illi  soli  servies  (ibid,^  13).  > 
Tunc  reliquit  me  incircumcisus  ille  tentator,  et  ex 
tunc  fui  Uberatus,  et  liber  ab  hujusmodi  suggestio- 
nibus.  Propler  hiKdHigam  ego  liberatus  te,  Liberu' 
tor  mem.  Liber  quidem  ex  tunc  fui  a  tentatione 
consummato  jejunio  quadraginta  dierum,  sed  noo 
diu  fui  ereplus  ab  ejus  persecutione,  vei  insidiu 
inalorum  satellitum  ejus  Judaeorum,  contra  quos 
ipse  Deus  meus,  qui  in  eo  quod  bomo  sum,  Deus 
meics,  et  Greator  meus  est,  factus  est  adjutor  meus, 
ut  adversis  non  cederem,  sed  ea  potenter  supera- 
rem ;  et  ideo  sperabo  in  etim,  quia  ex  collatione 
pr;£teritorum  beneficiorum  spes  nata  est  futurorum. 


morari   meditationibus  psalmi    hujus ,  qui  totus  q  "^  videlicet  victor  factus  in  meipso,  victor  quoque 


est  ver;e  dileclionis  quasi  quibusdam  scintillis 
plenus,  dum  talia  Dei  bencflcia  et  mirabilia  in  eo 
commemoraiitur,  per  quju  flJclcs  fideliter  psalb.*n- 
tcs  ad  vcram  et  xternam  dilectionem  inflainman- 
tur. 

Ghristus  ergo  pro  se  ac  suis  de  liberatione  sua  et 
suorum  gralias  agens  dicit  :  Diligam  te  Domine, 
In  illa  die,  quando  Saul  morietur,  in  consideratione 
vi.iilicei  resurrectionis,  qua  moitis  imperium  de- 
struetur,  ego  iii  meipso,  et  in  membris  meis  rfi/i- 
gum  te^  aique  ut  b£c  dileclio  in  aeternum  consum- 
iiiata  perroaneal,  niagna  mibi  dilectionis  incita- 
mcnta  sunl,  qu:«  modo  commemoro,  scilicet,  quod 
tu  es  Dominus  lueus,  et  ego  servus  luus,  cui  dicis  : 


sim  triumpbaturus  in  quolibet  mcmbro,  et  clecto 
meo,  cum  idem,  qui  est  Deu$  meus  potens  ad  nie 
creandum,  sit  nihilominus  potens  ad  me  adjuvan- 
dum.  Deu$  meuSf  et  adjutor  meus^  et  sperabo,  meos- 
que  faciam  sperare  in  eum,  qui  est  protector  meus^ 
ne  os  coinmiuuant  in  me  agno  pasohali  :  et  comu 
salutis  mem  ipsc  est,  qui  ine  fecit  rhinocerotem, 
cornu  singularc  Divipitatis  habentem,  ac  proin  noa 
timentem  venatores,  malignos  videlicet  angelos  et 
bomines,  utpote  habens  Deum  Patrem  comu  sa- 
lutis,  cujus  divina  fortitudine  contrarium  dia- 
bolum,  et  peccatum  potui  ventilare  ac  dissipare, 
quod  exinde  est,  quia  ipse  Susceptor  meus  est, 
qui   me   hominem    suscepit  in   suum    proprium 


•  Ecce  servus  meus,  quein  elegi,  posui  super  eum  D  fllium ,  suscipiens  me  :  i  Israel  puerum   suum. 


Spiritum  meum  (Malth.  xii,  18).  >  Ideo  tanquam 
servus  electus  diligam  te  Dominum  meum  legili- 
luuin.  Insuper  etiam  propter  hoc  diligam  /e,  Do- 
i/ii/ie,  quia  cum  ex  natura  bumanae  conditionis 
cssem  inflrmus,  non  dedisti  mibi  fortitudinem  a 
to  creatam,  sed  tu  ipse  mibi  es  fortitudo,  et  fir- 
mamentum.  Fortitudo,  ut  ego  puer  tuus  David  coii- 
tra  spiritualem  Pbilisthaeum  incircuincisum  constan- 
tor  pugnaturus  incederem :  firmamentum,  ne  pugna 
incepta  deflcerem,  sed  flrmiter  iii  pugna  usque  ad 
victoriam  perseverarem,  caputque  illius  amputa- 
rem,  quod  est  i  iiiitium  omnis  peccati,  superbia 
{Eecli.  X,  15).  >  Idco  diligam  te^  DominCy  fortitudo 
ma. 


recordatus  misericordiae  suae  (Luc.  i,  51).  >  Ideo 
de  liberatione,  atque  victoria  mea  non  me  jactabo, 
sed 

VfiRs.  4.  Laudans  invocabo  Dominum.  Laudans 
Dominum  de  transacta  victoria,  invocabo  eum  in 
adjutorium  mibi  contra  futura  mala,  vel  jam  immi- 
iieiitia  pericula,  quae  non  sunt  modica.  Nam 

Vkrs.  5.  Circumdederunt  me  dolores  mortis^  et 
torrentes  iniquitalis  conturbavemnt  me.  Gum  duae 
sint  mortes ;  altera,  qua  moritur  anima,  quas  pec- 
caverit ;  altera,  qua  moritur  omnis  caro  mortalis  : 
mors  anima:  dolores  facit  intrinsecos,  quaudo  sepa- 
ratur  ab  animagaudium,  quod  est  ipse  Deus.  Murs 
curporis  dolores  facit  cxtriiisccos,  quando  sep^ra- 


S6f 


COMNENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XVW. 


8^2 


tar  21  corpore  Spiritns  TiUlis.  Igitur  ego  alienas  a  j^  damenta  mobilia,  quia  super  arenani  terrenaruni 


morte  peccatorum  pessima,  et  intrinseca  forinsecus 
in  carne  mort^li  dotores  mortit  habui,  qui  doiores 
eitcriores  niortis  me  non  interins  replevenint,  sed 
exterius  circumdederunt :  et  quia  i  de  torrente  in 
\ia  bibi  {P$aL  cix,  7),  i  torrentes  iniqaitatis  con- 
lurLavenint  me.  Subitus  namque  ac  cito  transita- 
rus  iniquorum  super  me  impetus,  quasi  torrens 
cunturbavit  me,  ita  ut  dicerem  :  c  Nunc  anima  mea 
turliata  est  {Joan.  xii,  27).  >  Item : «  Tristis  est  ani- 
ma  mea  usque  ad  mortem  {Matth.  xxvi,  38) :  Coepit 
laedere  acpavere  {Marc,  xiv,  13),  t  quia  doloresin- 
ferrn  circumdederunt  me.  Tristitia  naroquc  ac  tae- 
dium,  stu  pavor  connumerantur  iiiter  poenas  in- 
femi.  Sed  bae  pcenae,  atque  hi 


concupiscentianim  inuitentes  necessario  conturban- 
tur,  quando  baec  temporalia,  in  quibus  confldunt, 
variantur,  et  manifestata  aelernitatis  verilale  niliil 
essc  demonstranlur.  Ideo  per  doctriuain  Evangelii 
Gbristi  fundumenta  montium  conturbata  sunt,  quo- 
niam  et  iratus  e$t  m,  quoniam  innotuit  eis  ira  ejus, 
qui  venturus  praedicatur  judicare  vivos  et  nioriuos» 
et  saeculum  per  ignem. 

Yers.  9.  Ascendit  fumus  in  ira  ejus^  et  ignis  a 
facie  ejus  exarsit,  Fumus  lacrymosae  deprecalionis  ci 
affectuosae  compunctionis  tanquam  fumiis  aroina- 
turo  de  cordibuspoenitentium,  quasi  de  thuribuiis 
ascendit  in  consideralione  ine  ipsius,  et  eadem  thu- 
ribula  prius  frigida,  et  carbones  prius  nigri  et  ex- 


Vers.  6.  Dolores  inferni  circumdederunt  me  fo-  B  stincti  succensi  sunt  ab  eo,  quid  sunt  eiiim  affeciio- 


rinsecus,  qnia  securus  eram  intrinsecus  potestatem 
babens  ponendi  animam  in  infemum  propter 
liberandos  inde  meos,  et  potestatem  hal)ens  ite- 
niin  sumendi  eam  de  infemo  solutis  doloribus  in- 
ferni,  juxta  quod  impossibile  erat  teneri  illam  ab 
co. 

Enlm  vero  lioet  essem  a  morte  animae  inier  mor- 
tiios  liber,  tamen  prmoccupaverunt  me  laquei  mor^ 
$is  in  membris  nieis  per  peccatum  orlginale  prae- 
occupatis  in  morte  gemina,  videlicet  corporum 
et  animarum.  Proptcr  hos  mea  passione  liberan- 
dos. 

Yers.  7.  In  tribulatione^  in  ipsa  cruce  cuui  cla- 
inore  valido  prcces  offerens  invocavi  Dominum  di- 
cen»  :  c  Deus  meus,  Deus  meus,  ut  quid  dereliqui- 
sti  me?  >  {Matth.  xxvii,  46.)  Sic  ad  Deum  meum 
ctamavi^  quoniam  et  ipsa  mea  passio  fuit  clamor 
dignus  exauditione.  Et  exaudivit  de  templo  sancto 
suo  voeem  meam.  Ego  enim  eram  templum,  ego  sa- 
crificium,  ego  sacerdos  :  ideo  de  meipso  qui  tem- 
plum  sum,  exaudivit  vocem  meam,  et  clamor  meu$^ 
qui  erat  intus  in  conspectu  ejusy  introivit  in  aure$ 
ejus.  Quod  in  effectu  patuit.  Nam  clamante  me  in 
cruce,  atque  inciinato  capite  spirilum  emittente 
(f6td.,50), 

Yers.  S.Commota  e$ty  et  contremuit  terra.  Terrae- 
motus  enim  factus  est  magnus  quia  mortem  meam 
clamabat  mundus  se  sustinere  non  posse.  Commota 


nes  bumanae  ante  accessum  divinae  visit<itionis,  nisi 
quidam  carbones  frigidi  et  nigri  ?  verbi  gratia,  ti- 
mor  et  aroor  in  boroine  ante  notitiam  Dei  sunt  affe- 
ctiones,  quia  cor  humanuin  vehementer  afficiuntt 
dum  timentur  non  timenda,  et  amantur  non  amanda 
in  c^ecitate  quadam  tenebrosa,  in  qua  humana;  af- 
fectiones,  veiut  nigri  et  exstincti  carbone$  minime 
lucent,  quia  neque  lucein  veritatis,  ncque  calorem 
charitatis  in  se  habent.  At  si  accedat  eis  Deo  aspi- 
rante  agnitio  veritalis  et  dilectio  virtutis,  tunc  ti- 
mor,  qui  erat  in  homine  prius  inordinatus,  utpote 
anxius  circa  non  timenda,  sic  ordinatur,  ut  non  li- 
roeat  non  timenda,  et  ut  haec  mulluro  timcat,  in- 
flammatur  terrore  judicii  divini.  Simtliter  amor, 
qui  erat  in  homine  inordinate  sollicitus  circa  non 
amanda,  gratia  divina  sic  ordinatur,  ut  amei  amaiida 
solunimodo,  atque  ut  haec  non  tepide  ainct,  inflam- 
matur  desiderio  futurorum  bonorum  in  regno  coeio- 
rum. 

Quod  autem  de  timore  et  amore  diximus,  hoc 
idem  intelligi  potest  etiam  de  caeteris  humanis  af- 
fectionibus,  quae  velut  carbones  inflammantur, 
quando  per  Dei  gratiam  bene  ordinantur,  ut  vidcli 
cet  non  sit  homini  tiroor,  nisi  unde  timenduro  est; 
non  sitdolor,  nisiunde  estdolendum;  non  sitgau- 
dium,  nisi  unde  gaudendum  est.  Nam  simpliciter 
limere,  amare,  dolere,  gaudere  human.^e  sunt  affe- 
ctiones,  sed  hae  verluntur  in  vilia,   si   gaudetur, 


e$t  terra,  et  contremuit,  quia  et  ipse  centurio  terre-  D  unde  non  cst  gaudendum.  Verluntur  vero  in  virlu- 


nus  videns  hoc  miraculum  commotus  fuit,  etcontre- 
yjauii  dicens  :  t  Yere  Filius  Dei  erat  iste  {Matib. 
.  xxvii,  54),  >  et  alii  multi  moventes  capita,  et  t  per- 
cutientcs  pectora  sua  (Liic.  xxiii,  48)  i  contremue- 
niut,  quoruin  exeinpla  muUi  sequentes  tam  ex  gen- 
tibus,  quam  ex  Judaeis  per  poenitentiain  fundamenta 
montium  conturbata  $unt  per  timorero,  et  conturbata 
$uni  ad  poenitenliaro.  Fundainenta  montittm,  corda 
videlicet  principum  superboruro  commota  $unty  quo- 
Miam  iratu$  est  eis.  t  Septero  montes  septem  reges 
sunf ,  »  ait  angelus  in  Apocalypsi  {Apoc.  xvii,  9). 
Per  septein  reges  universi  hujus  mundi  principes  in- 
telliguntur,  quia  septenarius  numerus  universitatem 
solet  significare.  Isii  reges,  isti  montcs  habent  fun- 


tes,  si  timentur  liinenda,  diliguntur  diligenda,  do- 
lentur  dolenda,  gaudentur  gaudenda.  Unde  subori- 
tur  earumdem  humanarum  affectiouum  triniembris 
divisio.  Nain  siinplices  affectiones,  quasi  adhuc  fri- 
gidi  carbones  neque  ardent  neque  lucent.  Yiliosae 
autem  affectiones  ardent  quidem,  sed  non  luceiit, 
quoniam  ignis  vitiorum,  etsi  facit  in  affectionibus 
calorem,  non  tamen  tollit,  sed  auget  nigredinem. 
Affectiones  vero  per  divinam  gratram  lllumiuatie  ar- 
dent  pariter  et  lucent.  Inde  dicitur  de  Joaiine  Ba- 
ptista,  quia  c  erat  lucerna  ardens  et  lucens  {Joan. 
V,  35).  •  Unde  hoc,  nisi  quoniam  igni$  a  facii 
Chiisti  exartit  in  Joannem  ad  saluutioiicm  mu- 
tuam  Maria:  ct  Uizabelh,  qitando  ignc  hoc  succeo- 


863 


GERIIOIH  rUi£POSlTl  REICHERSPERG. 


m 


sus  c  exsiillavit  i  adhuc  c  infans  iii  uiero?  (Luc.  A  tules  bealorum  Spirituum,  super  quos  exalutus 


I,  il).  »  Scd  et  tunc  a  facie  ejus  exanit  in  Joanue, 
quando  apud  Jordanem  vidit  Spiritum  sanctum 
iu  spccie  coluinbae,  vocemque  Patris  audivit  di- 
centis  :  c  llic  est  Filius  meus  diiectus,  in  quo  mibi 
complacui  (Mauh,  xvii,  5).  >  Garbo  igitur  Joauues 
ita  succensus  cst  ab  co,  ut  per  iilum  carbonem  suc- 
censum  postca  multi  succeiiderentur,  quando  Evan- 
gelio  coruscante  Joanuis  testimonium  de  Gliristo 
est  auditum  non  in  Judaea  tantuin,  sed  in  toto  mun- 
do.  Igitur  vere  ac  bciic  dicitur  in  boc  psalmo  de 
David  puero  Domini,  quia  carbonet  iuccenii  iunt 
ab  eo,  sive  carbonei  iiitelligauius  humaiias  affe- 
ctioiics,  sive  ipsos  homiiies,  de  quibus  bene  can- 
dciitibus  asceiidit  funitts  aronialum,  id  est  odor 


asceudit  ipse,  qui  ad  inferna  descendit. 

Vel  iu  ipso  inferuo,  ubi  caligo  erat  iub  pedibut 
ejui^  ibi  etiam  aicendit  iuper  Cherubim,  super  ele- 
ctos  videlicet  illic  detentos,  in  quibus  erat  plenitudo 
diiectionis,  qu£  ^rClierubim  siguificatur.  Nam  Gbe- 
rubim  dicitur  plenitudo  scientiiB^  et  pleiiitudo  scien- 
tisestplenitudo  legis,  et  c  plenitudoiegisestdileciio 
(Rom,  xui,10).  >  Tunc  ergo  ficper  cherubim  ascendit^ 
quando  eiectis  et  dilectis  in  inferno  lus  vera  Ghri- 
stus  iiifudit  se  ipsam,  vel  etiam  quando  rediens  ab 
inferis  ascendit  ad  Orientem  Soi  verus  clare  illumi- 
naiido  suos  discipulos  propter  dilectionis  pienila- 
duiem  recte  cherubim  vocatos. 

Aliter  :  Gum  chcrubim  staret  ante   paradisuro 


virtutum  ad  hoiiorcm  ipsius,  cujus  a  facie^  cu-  ^  habeus  flammeum  gladium  ad  prohibendum  intro- 

itum  peccatori  (Gen.  ui,  ii),  et  iiiobedienti  homini, 
istc  homo  immunis  ab  omui  peccato,  consummata  per 
luortein  suam  obedientia,  potenter  intravitparadisum, 
oicenditiuper  cherubim^quh  custos  paradisi  angelus 
reverenier  se  humiiiavit  quasi  substralorium  homini 
perfecte  obedienti,  et  plenitudinem  diviiiitatis  ha- 
benti»  qui  se  opposuit  homini  inobedientl  et  divini- 
tatem  iperverse  ambienti.  Humiliavit  igitur  atque 
substravit  se  cherubim  custos  paradisi  non  locali 
submissione,  quia  spiritus  non  contineiur  vel  mo- 
vetur  loco  sensibiliter,  scd  spirituali  humiliatione 
recognosccns  paradisi  dominuro,  qui  ct  ipse  po- 
tenter  iutrare,  atque  omnes  electos,  inter  quos  et 


jus  a  notilia  t^iiit  exanit  ^  qiio  carbona  muiti 
sHut  iuccensL  De  *«oc  igiie  ipse  pucr  Douiini  di- 
xciat  in  Evaiigelio  :  c  Igneui  vetii  tuitlere  in  ter- 
raiii  (Luc.  xii,  40).  »  Ignciu  isium  voluit,  et  vult  • 
velicmeutcr  acccndi,  ut  quisquc  suoruui  flagrans 
igiie  islo  possit  diccre  :  c  Diiigani  tc,  Doiuinc, 
virtus  luea, »  ctc.  Ideo  propter  huuc  igiicni  dilalan- 
duui 

Vers.  10.  Inclinavit  'cxioi^  et  deicendit.  Nam 
cum  in  fonua  Dei  esset  rex  angelorum,  ccDlestium- 
quc  virlulum  omnium,  primo  inclinavit  ccslos  mit- 
tons  ad  inUrmantis  hominis  visitationem  coelestes 
nuntios  Michaelcm,   Gahrielem.  Nam   ct  Blichael 


^  iatro  pcenitons  fuit„introducere  potuit  in  paradisum 
▼enit  in  adjiitorium  populo  Dei,  et  Gabrielis  mini-  C  gxgQji»|iQ|,is 
sterium  tam  in  Danielis  visionibus,  quam  in  Evan-  ^      ^j^^^  .  ^;^^.^  ,„p^^  ^,,^^^,.^  ^,  ^^^^^.,,  Che- 

?J?..!!L!^'^!!T\l^l^'f..^^^  '  ^^""^  ^«^PP^  pfent<Hrfo«cfeii«i(i?dicitur,8uperqua 

«  .  .. «..  ^  ......     Dominus  ascendisse  perhibetur   et   volasse,  qui^ 

inajestatis  ejus  celsitudinem  nulla  humana  scientia 
coinprehendit.  Volavit  ergo  iuper  pennas  ventorum^ 
quia  longe  in  altum  se  ab  iuteilectu  nostro  in 
divinitateui  rapuit.  Quantalibet  eiiim  pleiiitudinc 
scientise  quis  fulgeat,  nequaquam  tamen  appreben- 
dere  valet,  quomodo  factum  sit,  ut  qui  exstitit,  con- 
ciperetur,  ct  ante  saecuia  Auctor  hominum  iiascoi* 
retur  honio  in  fine  saBculorum,  Deus  caro  essei, 
Verbum  infans  fiereL  Unde  recte  illic  subdiluf  : 
Volavit  iuper  pennai  ventorum.  Qui  videlicet  trans- 
de  alio  claritatis  patern»  ad  susceplionem  carnis  D  ccndit    omnes    intellectus  animarum  :  ventomm 


lur  inclinat»  ad  visitandas  hominum  infirmitates 
ante  Ghristi  adventum.  Unde  nunc  dicitur  :  Incli" 
navit  OBloi.  Per  ccelos  enim  coelorum  virtutes  in- 
telliguntur. 

Verum  quia  per  nullum  angelorum  potuit  fieri 
humanae  salutis  reparatio,  tandem  ipse  deicendit^ 
quando  a  summo  coelo  egressione  facta,  in  utero 
virginis  est  incarnatus,  et  forma  divinitatis  ex- 
iiiaiiita  forma  servi  est  indutus.  Non  enim  descen- 
iUsse  dicitur  quasi  de  ioco  ad  locum,  quoniam  in 
inundo  erat,  et  niundus  per  ipsum  factus  est.  Sed 


de  matre  ad  humilitalem  perferends  mortis  pro 
mortuis  nobis  resuscitandis,  ipse  altissuuus  Altis- 
dmi  Filius  humiliavit  semetipsum  factus  obediens 
|iro  nobis  usque  ad  roortem,  per  quam  deicendit  ad 
inferna :  et  ibi  erat  caiigo  iub  pedibut  ejut^  quia 
illic  ambulavit  super  aspidem  et  basiliscum  con- 
culcans  leonem  et  draconem,  id  est  universos  prin- 
cipes  tenebrarum.  Et  caiigo  sub  pedibui  ejut^  etiam 
sub  minimis  vestigiis  suae  virtutis,  et  suorum,  quos 
de  tenebris  infernalibus  liberavit. 

Vers.  11.  £f  atcendit  tuper  cherubim.  Nam  qui 
descendit  ipse  est  et  qui  ascendit  tuper  cherubim^ 
id  est  super  omiies  virtutes  coeiorum.  Nam  parte 
accepu  pro  toto,  Cherubim  intcUiguntur  omucs  vu:- 


quippe  Domine  pro  veiociute  sua  animae  human» 
non  iiiconvenienter  accipiuntur. 

Aiiter :  Inelinavit  cmlot^  id  est  a  ceisitudine  con- 
templaUonis  ad  aaivum  Verbi  ministerium  iiic/iiia- 
vit  cceloif  aUissimos  videUcet  sanctos,  quorum 
uiii  dicitur  :  c  Petre,  amas  me.  »  cumque  ilte 
diccret  :  c  amo  te,  >  non  semel,  sed  lertio,  ut  in- 
telUgeretur  magna  in  to  coelesUs  amoris  aUi- 
tudo ;  conUnuo  de  aUo  ad  ima  iuclinalur,  cum  ei 
dicitur  :  c  Pasce  agnos  meos  (Joan.  xxi»  17).  > 
liem  eUam  alios  inclinavit  coUoi^  et  ipse  prior  de^ 
icendit.  Unde  et  dicU  c  Exempium  dedi  vobis,  ul 
et  vos  ita  faciaUs  (Joan.  xiii,  15).  >  Et  caligo  tub 
pedibui  ejuif  quia  impii  ac  tenebricosi  pcrsecutores 


fS5  COMMENTARIUH  IN  PSALMOS. 

pedum  ejut^  iJ  est  apostoloruin,  ipsi  sunt  $ub  pedi-  A 
tu$  eju$f  quia  licet  electl  Tideantur  ad  horam  sub- 
jucere  perscquentibus,  tamen  per  ipsos  judicandus 
erit  hic  mundus.  Et  a$cendii  $uper  ckerubim^  et 
9oiavit :  quia  suis  dilectoribus  esse  se  incompre- 
hensibilem  ostendit  Volavit  etiam  per  famam  ve- 
locissimam,  quia  ventos,  quibus  nibil  est  velocius, 
superat  fama  ejus.  Nam  in  Judsea  natus,  mox  in 
oriente  magis  per  stellam  novam  est  revelatus.  In 
cmce  moriebalur,  et  mortis  ejus  victoria  in  infemo 
sentiebatur.  Volavit  etiam  iu  die  Ascensionis  visi- 
sibiliter  in  altum  propria  virtute  levatus  in  con- 
spectu  discipulorum. 

Yers.  12.  Et  po$uit  tenebra$  iatibulum  «ttum,  quia 
c  nubes  suscepit  eum  ab  ocnlis  eorum  (Act.  i,  9).  i 
Tunc  posuit  tenebra$  latibulum  «tttim,  quia  quod  in  B 
ipso  visibile  fuit,  in  sacramenta  transivit,  in  quibus 
nonvidetur,  sed  credilur  latere;  verbi  gratia,  in 
specie  panis,  ac  vini  species  ipsius  non  patet, 
sed  latet.  Unde  recte  po$uii  tenebra$latibulum  $uum^ 
quia  in  sacrameniis  ad  intelligendum  valde  obscuris 
absconditus  est  humano  intellectui,  sed  non  est 
abscoiiditus  rectae  ftdei  militantium  sibi.  Uiide  sub- 
ditur  :  In  eircuitu  eju$  tabemaculum  eju$, 

Aliier  :  Po$uit  tenebra$  latibulum  $uum ;  quia  per 
impios,  qui  tenebrae  ac  filii  sunt  tenebrarum,  la- 
lenier  operatur,  quod  vult.  Nam  etsi  non  serviunt  ei 
voluntate,  attamen  serviuntnecessitate  :  et  si  volun- 
tas  ejus  non  fiat  ab  eis,  fit  tamen  in  eis  et  de  eis.  Sed 
feliciusei  serviunt,  qui  voluntaria  servitute  militando 
ei  tabemaculum  eju$  fiunt,  dc  quo  dicitur  *  /n  ctr-  ^ 
cuitu  eju$  tabernaculum  eju$.  Nam  qui  militant  ei, 
ipsi  et  milites,  et  tabemaculum  eju$  sunt,  et  ipse 
in  eis  est  sicut  in  figurali  tabernaculo,  quod  dice- 
baturSaiicta  sanctonim,  fuitarca  fosderis,  inqua 
erat  manna.  Ita  nimirum  in  circuitu  eju$  taberna» 
culum  eju$f  quod  dicitur  Sancta  sanctorum  :  Quia 
Ecclesia,  iii  qua  est  verum  manna,  construitur  de 
niuliitudine  sanctorum ,  in  quibus  arca  foederis 
Cliristus  conspicitur,  verumtamen  non  dare  in  hac 
luiliiia  labernaculo  extenso,  quod  antecedit  colunina 
nubis,  id  est  obscura  doctrina  prophctarum,  quaii- 
diu  nubes  obumbrant  ipsum  tabernaculum ,  quia 
camales  et  corporales  pbantasiae  obscurant  spi- 
ritualem  inlelleclum.  Propterea  dicitur :  Tenebro$a  d 
aqua  in  nubibu$  aerit^  id  est  obscura  scientia  est 
in  prophetis,  vcl  etiam  in  ipsis  apostolis,  qui  ut 
nubes  volant,  miuis  tonant,  promissis  rorant,  mi« 
raculis  coruscant.  Propter  haec  ipsa  miracula  di- 
ditur : 

Yeiis.  13.  Pras  fulgore  in  con$pectu  eju$  nube$ 
tran$ierunt.  Nube$  enim  propheticsB  doctrinx  \n 
Judaea  remanserunt,  neque  crebris  miraculis  illx 
nube$  fulguraverunt  exceptis  miraculis  Eliae  et  Eli- 
saei,  quomm  scripta  non  habentur.  Ideo  scripla 
prophetarum  nuUa  vel  pauca  miracula  facientium 
remanserunt  iii  Judaea.  Scripta  vero  apostolorum 
pluribus  miracuHs  comscantium  prcs  fulgore  non 
potucrunt  latere,  vel  in  angustia  Judaicx  plebis  rc- 


.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XVII.  m 

manere,  quia  Christus  in  eis  fulsit,  qui  est  lux 
roundi,  i  lux  i  illuminans  t  omnem  hominem  ve* 
nientem  in  liunc  mundum  (Joan.  i,  9),  i  ipse  ve- 
rus  sol  justitiae  fulsit  in  factis  et  roiraculis  aposto- 
loram,  qui  tam  lcves,  tam  candidac  nube$  fueruitt, 
ut  non  solum  ipsae  ab  ipso  vero  Sole  illuroiuaren- 
tur,  sed  et  per  eos  radii  solaris  fulgoris  longe 
lateque  diffiinderentur.  Ideo  ipsae  nube$  clarum 
splendorem  Christi  ferentes  pr<B  fulgore  eju$  tran$^ 
iemnt,  quia  in  sola  Judaea  non  valentes  latere  ad 
gentes  tran$iemnt.  inter  quas  gontes  eratit  ipsi  apo- 
stoli  Grando,  iniquitates  objurgnndo,  et  carbonet 
igni$  per  ardorem  charilatis.  Per  hoc  erant  ^ando  : 
quia  per  eos, 

Yers.  14.  Intonuit  de  c<bIo  Dominu$,  terribiie 
judicium  comminando;  et  per  hoc  erant  carbones 
igni$f  quia  Ipse  Alti$$imu$  dedit  vocem  sttam,  per 
eos  videlicet,  vocem  jucunditatis,  vocem  exsultatio- 
nis  in  promissionibus  jucundis,  Propter  hoc  ipsi 
apostoli  sunt  grando  et  carbone$  igni$.  Grando 
verbum  Dei  repellentibus  Judaeis,  et  gentibus  : 
carbonet  igni$  ad  amorem  Christi  devotis.  £t  qui- 
dem  videntur  contraria  propter  frigiditatem  et 
calorem  graudo  et  earbone$  ignis  :  tamen  ista  coii- 
irarietas  propter  auditores  diversos  erat  in  aposto- 
lis,  qui  erant  i  aiiis  odor  vitae  in  vitam ;  aliis  oilor 
mortis  in  mortem  (//  Cor.  ii,  16).  i  Erant  grando^ 
quae  in  montanis  rigescit  et  in  arvo  liquiescit,  quia 
superbos  termerunt  et  humiles  cousolati  sunt;  illop 
contuderunt  per  increpationis  duritiam ;  istos  ri- 
gavcmntquasi  hortum  deliciaruro  persuavemdo- 
ctrinam,  quam  quidam  repellentes  convenerunt  iii 
unum  adversus  Dominum  et  adversus  Christum 
ejus.  Contra  hos  ipse  Christus 

Yers,  15.  Mi$it  $agitta$  $ua$t  et  di$$ipavit  eo$. 
Ipsi  apostoli,  qui  eraot  grando,  erant  etiam  $agitt(C, 
Nam  grando  quidem  videtur  sine  ratione  cadere  • 
$agittas  autem  dtriguntur  qoadam  ratlonabili  sa- 
gacitate,  ne  in  incertum  feriant.  Sic  apostoli  ^ait- 
dini  sunt  assimilati,  quoniam  stultorum  sensui  dis- 
cursus  eoram  videbantur  indiscreie  fieri.  Sed  ipsi 
erant  $agittas  per  manum  Domini  rationabiliter  di- 
rectae;  sicut  Paulus  apostolus  oslenso  sibi  per  vi- 
sionem  viro  Macedone  c  directus  est  in  Macedoniam 
(Act.  XVI,  9),  I  et  Spiritus  Domini  prohibuit  eiim 
ire  in  Asiam,  et  cogentibus  Judseis,  ut  appellurel 
Caesarem,  directus  est  Romam.  Taliter  ipse  Chri- 
tus  contra  inimicos  suos  misit  $agitta$^  et  di$$p- 
pavit  eo$;  quomodo  per  apostoloram  Paulum  dissi- 
pati  sunt  Pharisaei,  et  Sadducaei  prius  contra  veri- 
tatem  conglobati  atque  inter  genles  per  tales  sa- 
gitta$  in  domo  una  separati  sunt  filii  a  parentibus, 
et  parentes  a  filiis  et  divisa  est  mater  a  filia  et  fili» 
conlraroatrem,nuruscontra  socrum,  t  etinimici  bo- 
roinis  domestici  ejus  >  eiTecti  sunt  (Matth.  x,  35, 
36).  Tales  divisiones  verus  Dartd,  cui  psalmus  isle 
attilulatur,  per  hoc  effecit,  quod  contra  inipios  iu 
malo  prius  conscntaneos  ipse  tnttij  sa^fitasi  id  e>t 


807  GERIIOIU  PRiEPOSITI  REICHERSPERG.  8GS 

CTangelisias  cum  pennis  virtulum  recie  volautes,  A  Sensus  propbetiie  prius  velatus,  per  evidentiam  re- 

ei  itiniiparii  Ct}S. 

Fultjnra  muUiptkavU^  el  conturbavit  eos.  Fulgura 


jtijraiiuLortim  mdtipiicavity  ei  conturbavit  eo<«  sicut 

in  ilic  Madran.  (Jucinailmodum  namque  castra  Ma- 

dhn  cmUiirbaia  siml  CDruscanlibus  lampadibus  in 

tnnnibu:^  trrccTiioruui,  qui  erant  cum  Gedeone  duce 

fiHoruui  hnt)  (Jndic,  vii,  21) :  sic  ct  multo  am- 

(iliu^  caslra  iinpiomtu  turbavit  Cbristus  virtutilms, 

i'i  f^rncrigil^;,  ;it£p]e  s\i:ms  micautibus  in  operationi- 

bus  eorum,  qui  sunt  consignati  per  Cdeni  Trinitatis, 

quse  notatur  in  trecentis ,  vel  per  signaculum  cru- 

cis ,  quae  item  notatur  in  trecentis.  Nam  sicut  apud 

nos  V  littera  quinque,  X  littera  decem,  C.  centum, 

1  littera  unum  significat :  sic  apud  HebrjBOs  per  fi-      ,„  ^^,       ^   ,       ... 

.     ,.,.                       .        o'!-..       r             B  (nom,  III,  29).  i  Sed  quis  Judaeoruni  gentmm  sa- 
guram  tauhtlerae,  quae  apud  nos  T  litterae  formam  "  ,....  :^..:jL.j.._  .„..,  ^ _  .  j, 


rum  est  revelatus.  Item  in  electione  Matbix  apostoH 
in  locum  Judae  apostatae  :  i  Scriptum  est,  i  ait, 
c  in  libro  Psalmorum  :  Fiat  coromoratio  corum  de- 
serta,  et  non  sit,  qui  habitet  in  ea ,  et  episcopatum 
ejus  accipiat  alius  {Act,  i,  20).  >  Cum  sic  prophe-< 
tarum  dicta  factis  conferrentur  in  his,  quae  com- 
memorata  sunt,  et  in  aliis  multis,  tunc  revelala  stuil 
fundamenta  orbis  terrarum. 

Etenim  in  primordio  nascentis  Ecclesiae  ante  ple- 
nariam  revelatioiiem  istorum  fundamentorum  plu- 
res  Judaei  coiitenderunt,  quod  judaeorum  Deus  tan- 
tum.  Quibus  ait  Paulus  apostolus  :  c  An  Judaeorum 
Deus  tantum  ?  Nonne  et  gentium  ?  imo  et  gentiuin 


obtinet,  trecenti  significantur,  et  figura  crucis  ex- 
primitiir.  Ergo  Christus  verus  David  iagittas  suas 
in  pharetra  suae  praedestinationis  absconditas  misit, 
id  est  misit  in  mundum  universum  contra  impios, 
el  dissipavit  eos.  Fulgura  etiam  signorum  per  fi- 
dem  Triiiitatis,  et  per  signum  sanctae  crucis  mii//t- 
plicavit  et  conturbavit  eos.  Cum  cnim  sagittas  illas 
emitteret,  dedit  eis  potestatem  super  omnia  dacmo- 
nia,  et  ut  languores  curarent,  dicens  illis  :  Infirmos 
curatc,  mortuos  suscitate,  daemones  ejicite.  Itcm  : 
c  signa ,  i  inquit,  c  eos,  qui  crediderint  ha;c  se- 
quentur  :  In  nomine  meo  Daemonia  ejicient,  linguis 
loquentur  novis,  serpeiites  tollent,  et  si  mortiferum 
quid  biberint,  non  eis  nocebit ;  super  aegros  manus  q 
imponent,  et  bene  habebunt.  Illi  autem  i  velut  sa- 
^ilf <p  volantes,  veluthastae  fulgurantes  divina  manu 
dirigente  c  profecti  praedicavcrunt  ubique  Domino 
cooperante,  et  sermoneni  confirmante  sequentibus 
signis  (Jiarr.  xvi,  17,  18,  20).  i 

Yers.  1G.  Apparuerunt  fontes  aquarum  salientium 
in  vitam  aeternam,  quas  aquas  ipsi  apostoli  de 
summo  fonle  Christo  bibentes  audierant :  c  Qui  bi- 
berit  i  aquam,  quam  ego  do  :  c  non  sitiet  in  aeter- 
num,  sed  aqua,  quam  ego  dabo  ei,  fiet  in  eo  fons 
aquae  salientis  in  vitam  aeternam  (Joan.  iv,  I3etii).  i 
Adliuc  in  carne  manenle  Christo  latueruiit  isti  fon- 
tes  aquarum^  sed  eo  in  coelum  exaltato,  et  Spiritu 
sancto  super  apostolos  cfi*uso,  illisque  loquentibus 
luagnalia  Dei  apparuerunt  fontes  aquarum  in  cordi-  D  tati.  Nam  ex  quo  aliquis  veritati  scienter  resistit,  ex 


luti  invidentium  iilud  concessisset,  si  per  dicta  pro- 
pheiarum  Paiilus  hoc  non  probasset  ?  Ait  ergo : 
c  Dico  eiiim  Christum  Jesum  ministrum  fuisse  cir- 
cumcisionis  propier  veritatem  Dei  ad  confirmandas 
promissiones  patrum ;  gentes  autem  super  miseri- 
cordiam  honorare  Deuin,  sicut  scriptum  est :  Lasla- 
mini  gentes  cuin  plebe  ejus.  i  Et  iterum  :  c  Laiidatc 
omnes  gentes  Dominum,  et  magnificent  eum  omnes 
populi.  I  Et  rursum  Isaias  ait  :  ••  Erit  radix 
Jesse  et  qui  exsurget  regere  gentes,  in  eum  gen- 
tes  sperabunt  (Rom.  xv,  8-12).  »  Curo  igitur  ta- 
libus  prophetarum  vaticiniis  concordaret  eflectus 
vcritatis  iu  conversione  gentium  ad  unius  Dei  cul- 
tum,  liquido  agnoscebatur,  quod  Ecclesia  de  toto 
terrarum  orbe  colligenda  esset  aique  fundanda 
c  supra  fundamenta  apostolorum  et  prophetarum 
ipso  summo  angulari  lapide  Christo  Jesu  (Eplies. 
11,  10).  I  Sic  revelata  sunt  fundamenta  orbis  terra^ 
rum. 

Ab  increpatione  tua  ^  Domine^  per  ora  praedi- 
cantium  apostolorum.  Et  quia  frustra  doctoris  lin- 
gua  laborat,  nisi  adsit  Spiritus,  qui  ubi  vult,  spiraty 
revelata  sunl  etiam,  ab  inspiratione  spiritus  iras  tum; 
quoniam,  cum  lingua  doctoris  exterius  increpante 
operabatur  iutrinsecus  per  gratlam  <ptri7tts  tro;  tme 
audientium  corda  humiliando  ad  timorem,  qui  est 
initium  sapientiae,  ac  nascitur  ex  consideratione  irw 
tua:^  qua  iii  judicio  irasceris  eis,  qui  resistunt  veri- 


bus  credentium ,  apparuerunt  etiam  rivi  earumdem 
aquarum  in  ore  loquentium  diversis  generibus  lin- 
guarum. 

Et  revelata  sunt  fundamenta  orbis  terrarum,  id 
est,  scripta  prophetarum,  super  quorum  fidem  fun- 
datur  orbis  terrarum^  id  est  Ecclesia  toto  terrarum 
orbe  dilTusa.  Illa  fundamenta  prius  vclata,  et  nimis 
occultata  per  apostolos  revelata  suut^  verbi  gratia  : 
post  cITiisionem  sancli  Spiritus  dicente  Petro  : 
c  Non  enim  sicut  vos  aestimatis,  hi  ebrii  sunt,  cum 
sit  hora  diei  tertia  :  sed  hoc  est  i  verbum,  c  quod 
dictum  est  per  Joelem  prophetam  :  Efl^undam  de 
Spiritu  meo  super  omnem  carnem,  et  propheta- 
buut  filii  vestri  et  tili(e  vestrse  (Act.  ii,  15-17).  > 


tuiic  ira  tua.  Ideo  ab  itupiratione  spiritus  ir<B  tuce , 
spiritus  videlicet  timoris,  quo  timetur  ira  tua,  cre- 
dibilia  facta  sunt  prophetamim  oracula  de  saiicu 
Ecclesia  per  orbem  dilatanda,  et  sic  revelata  sunt 
fundamenta  orbis  terrarum  per  Spiritum  tuum. 

Propter  quod  ego  Ecclesia  de  Judaeis,  et  geiitibus 
collccta  gratias  ago  ei,  qui  hunc  Spiritum  promi- 
sit  et  misit.  Nam  paulo  antequam  ascendei^et  hic 
puer  Domini  David^  cui  attitulatur  hic  psalmus,  di- 
xii  discipiilis  suis  :  c  Accipietis  virtutem  superve- 
nienlis  Spirilus  sancti  in  vos»  et  eritis  mihi  testes 
in  Jerusalem,  et  in  omni  Judaea,  ei  Samaria  usque 
ad  ultimum  terrae.  Et  cum  hapc  dixisset»  videniibu» 
illis  elcvatus  est  (Act.  i,  8  et  9).  >  Dextera  igilur 


m 


COMMENTAIUUM  IN  PSALMOS. 


PARS  I.  —  PSAL.  XVfL 


8T0 


Dei  cxaUatus,  et  rcpromissioiie  accepia  a  Palrc  ef-  A  pens  decipieiido,  Eva  illius  deceplioni   credcndo. 


fudit  boc  donum  sancti  Spiritus,  quem 

VcRS.  17.  Mi$it  de  summo  sicut  promiserat,  di- 
oens  :  i  Cum  venerit  Paraclelus,  quem  ego  mittam 
vohis  a  Patre,  Spirilum  veritatis  {Joan,  xv,  26).  > 
Igitur  de  summo  Patre  mi$it  Fiiius  promissum  para- 
cletura.  Et  accepit  me  sponsam  dilectam,  et  eleclam 
ante  tempora  sxcularia  gloriosam  Ecclesiam.  Acce- 
pit  me,  id  est  acceptabilem  sibi  me  f(H;it  per  fidem 
inspiratam  de  Spiritu  suo.  Et  a$$ump8it  me  in  hx- 
reditatem  suam,  ut  sim  cobaeres  ipsius,  et  omnes 
iilii  mei  de  Spiritu  suo  regenerante  mibi  sponsae  ge- 
iierati  sint  bxredes  quidem  Dei,  cobxredes  auiem 
ipsius  Cbristi  sponsi  mei,  qui  Spiritum  sanctum 
misit  de  ^ummo^  et  accepit  me,  et  a$$ump$it  me  de 


Adam  consenliendo.  Pravenerunt  me  in  die  afflic^ 
tioni$  mew ;  quia  ipsa  dies  conditionis  facta  est 
mibi  dies  alJHictiom$,  cum  in  ipsis  mcjs  parenlibu^ 
eipellercr  de  paradiso ,  et  subjicprcr  nia!tHiictlf>ui 
peccalorum,  et  irae  Dei  diccntis  ad  Adam  :  i  Mn!o 
dicta  terra  in  opere  tuo  ;  cum  opcratus  fueris  ter- 
ram,  non  dabit  fructum  suum,  sed  spliiaSt  et  tribu- 
los  germinabit  libi  {Cene$.  iii,  17,  iS),  i  Item  ad 
Evam  :  i  MuUiplicabo  aeromnas  et  conccplus 
tuos,  etc.  {ibid.,  16),  i  sic  prasvenerunt  me  in  die 
afpictionis  intcrchidentes  mihi  diem  Sabbati,  diem 
exsultationis,  quoniara  usquc  ad  iUum  iion  perman- 
scrunt  in  paradiso  exsultationis. 
Et  factu$  e$t  Dominu$  prolector  meu$,  etiam  tunc 


aqui$  multi$ ,  id  est   de  populis  muUis  electam  et  ^  inimicitias!  conslituendo  inter  feminam  ct  serpen- 


segregatam,  atquc  de  aquis  baptismi  sui  regenera- 
tam.  Vel  quia  in  cibis,  et  potibus,  et  variis  bapti- 
smatibus  pbarisaicarum  traditionum  salus  non  fuit, 
us$ump8it  me  de  aqui$  multi$f  de  variis  scilicet  bap- 
tismatibus  dando  unum  solum  baptisma  suuni,  in 
quo  saUis  est.  Et  boc  modo  per  suum  baptisma, 
quasi  per  Rubri  inaris  transitum. 

Vers.  18.  Eripuit  me  de  inimici$  mei$  forti$$imi$, 
de  persequentibus  me  curribus  invisibilis  Pbaraonis, 
de  peccatis  sciUcet,  quae  obruta  sunt  in  baptismo 
lanquam  in  mari  Rubro.  De  his  inimici$,  anle  bapti- 
smi  gratiam  perceptam  forti$$imi$  contra  legem  na- 
turalem  et  scriptam,  quia  lex  infirmabatur  per  car- 
nem,  ita  ul  non  posset  de  medio  tollere  iniinicitia- 
rum  parietem;  c  ab  his  {Rom.  viii,  5),  i  inquam, 
inimici$  forti$$imi$  per  Spiritum  sanctum  in  bapii- 
smo  mihi  datum  eripuit  me. 

Et  ab  hi$  etiam,  qui  oderunt  me,  a  maUgnis  vide- 
licet  spiritibus  eripuit  me,  quia  non  solnm  currus 
Pbaraonis,  qoi  de  rotis  peccatorum  et  vitiorum 
eompacti  fuerunt,  sed  eliam  exercitum  ejus,  qui  de 
malignis  angelis  coUectus  ferebatur  in  talibus  cur- 
ribas,  projecit  in  mare  suffocans  eos  aqua  et  san- 
guine  de  iatere  suo  profluente.  Ideo  ipse  per  se  ip- 
sum  a  taUbus  inimici$  eripuit  me,  quia  novit  mibi 
vires  conlra  eos  defecisse,  quos  nec  per  legem  na- 
turaicra,  nec  per  iegera  scriptam  potui  superare. 

Quoniam  confortati  $unt  $uper  me  in  actualibus 


tem,  et  semen  fominx  ac  semen  serpentis,  atquo 
intercludens  mibi  viam  Ugni  vits,  ne,  si  inde  co-  . 
raedissent  homines  iniseri,  esset  eorum  immortalis 
miseria  et  misera  immortaUtas;  quemadraodnni 
angelorum  pnevaricantium,  qui  propter  siiae.  mi- 
serae  vitse  immortalitalem,  non  inveniunt  rcdi?/.im 
ad  humUUatem  et  salutem.  Ne  itaque  mibi  simUiter 
contingeret,  factu$  e$t  Dominus  protector  meu$  dando 
mihi  tunicas  pelUceas,  id  est,  mortaUtarem  corpo- 
rum,  per  quam  fieret  mihi  medicina  contra  mortem 
animarum.  Et  in  carcere  morlalilitis  diu  quidem 
castigavit  me,  sed  tandem  In  Cbristo,  in  homine 
videlicet  sine  peccato  pro  peccatoribus  mortuo,  ac 
sepulto,  et  usque  in  infernum  bumUiato ,  atque  a 
mortuis  resuscitato  ipse  Deiis,  qui  me  in  eodem  bo- 
mine  accepit,  et  a$$umpsit  de  aqui$  multi$,  ut  prx- 
dictum  est,  ipsum  Dei  verbum  incarnalum  in  carne 
sua  jam  gloriflcata,  et  clariflcata,  atque  in  tbrono 
patemae  majestatis  coliocata. 

Vers.  20.  Eduxit  me  in  latudinem  aetcrnitatis,  ds 
angusUa  temporalis  mortalitatis.  Hoc  jam  fact:im 
est  in  primitiis  dormientium,  iu  homine  primoge- 
nito  mortuorum.  Unde  quasi  accepto  pignore  salu- 
tis  in  capite  meo,  dico  fiduciaUter  de  me  novo  novi 
capilis  corpore,  quod  $al9um  me  fecit  configurans 
corpus  bumUitatis  meae  corpori  claritatis  sux.  Quod 
ex  eo  concipio,  ct  crcdo,  quoniam  voluit  me,  ante- 
quam  ego  veUem.  Prior  ipsc  dilexit  me,  atque  vo- 


culpis,  et  prevenerunt  mc  in  originaU  pcccato,  ante-  D  luit  me  gratuita  sua  benignitate  in  multis  bencficiis 


quam  nascerer  in  bunc  mundum.  Imo  in  primis 
parcntibus  raeis,  antequam  intrarem  sabbatismum. 
Ad  boc  cnim  Deus  me  creavit,  cl  inultipUcavit  iii 
parentibus  nieis,  quos  l>ene  condidit,  et  ut  multipU- 
carentur,  benedixit  dicens  :  i  Crescite,  et  multipli- 
camini,  et  rcplete  terram  {Gene$.  i,  28) ;  i  ad  boc, 
inquam,  factum  est  boc  in  die  sexta,  ut  nalura  bu- 
mana  et  benedicta  multiplicatio  ejus,  consuiumata 
obedientia,  in  die  sexta  introisset  in  requiem  diei 
sepUmae,  in  qua  requievit  Deus  consuramatis  raundi 
operibus.  At  ego  in  diem  Sabbati  non  perveni  tunc 
iii  parentibus  meis,  quoniam 

Vers.  19.  Pravenerunt  me  in  die  afpictioni$  me(B. 
Pranenerunt  me  pariler  serpens  Eva  et  Adam  ;  ser- 


praevenicns  me,  fecitque,  ut  ego  veilein  ipsum,  qui 
prior  voluit  me.  Et  id«o,  quia  nunc  habeo  ad  ipsum 
cum  bona  voluntate  fidcm,ex  qua  justus  vivit  {fiom. 
i,  17),  boc  spero  quoJ  Dominus,  qui  banc  fidein 
justificantem  et  ex  bona  voluiitate  operantem  graiis 
dedit,  ipse 

Vers.  21.  Retribuet  mihi  prsemia  aetema  ^ecun- 
dum  iu$titiam  meamj  quae  est  in  fide  ac  bona  volun- 
tate ;  et  $ecttndum  puritaiem  manuum  mearum,  quae 
est  in  operatione,  retribuet  mihi. 

Est  autem  in  hoc  loco  secundiim  rationem  fidei 
rbetorica  oratio  argumentose  in  quinque  partes  di- 
stincta;  videUcet  1  proposiUonem ;  2  rationem; 
5  ralioois    confirmationem ;    4  exornationem ;  5 


g7l  GERHOni  PRiFi^OSITl  REICHERSPERG.  S72 

complexionetn.  Proposilio  est,  ubi  diciUir :  Et  re-  A  raci  confessione  mihi  yendico  justlUam  et  p«rt'a- 
tribuet  tibi  Dominus  sceundum  juititiam  meam^  et 


secundumpuritatem  manuum  mearum  retribuet  nM. 
Quibus  diclis  hoc  proponitur,  quod  gemina  retri- 
buiio,  videlicet  secundum  ju$titiam  fidei,  et  secun- 
dum  opera  in  fide  peracta  sit  a  Deo  debiu.  Ratio 
est,  quod  subjungilur  :  Quia  cuuodivi  pioi  Damim^ 
nec  impie  gessi  a  Deo  nieo,  Nam  in  his  Tcrbis  ratio 
rcdditur,  quod  recte  ita  retributio  quasi  stola  ge- 
miiia  dcbcatur  ei,qui  per  fidem  custodit  Tias-Domini 
iii  voluntatc,  nec  impie  aliquid  agens  criminaliter 
offendit  in  opere.  Rationis  confirmatio  est,  quod 
sequitur  :  Quoniam  omnia  judicia  ejus  in  consputu 
meOf  et  justitias  ejus  non  repuli  a  me.  Per  haec  enim 
dicta  confirmatur  et  fidci  circumspecta  bonitaserga 
Deum,  cui  dicilur :  Omnia  judicia  ejus  in  compectu 
meo,  et  operationis  puritas,  cum  dicitur,  eijustitias 
ejus  non  repuli  a  me.  Brevis  et  splendida  est  exor- 
natio,  quod  sequilur  :  Et  ero  immacuiatus  ab  eo,  et 
observabo  me  ab  iniquitate  mea,  t^iliil  enim  magis 
ornat  prseterita  bene  dicu  et  facta,  nihil  magib  ho* 
nesUt  bonum  fidei  afrecium  et  boni  operis  efllectum, 
quam  bona  et  fidelis  devotio  ad  permanendum  et  in 
roelius  proficiendum  in  bene  coeptis ;  quae  devutio 
hic  cxprimitur,  cum  dicitur  :  Et  ero  immaculatus; 
subauditur,  in  fide,  et  observabo  me  ab  iniquitate 
mea;  subauditur  in  opere.  Tandem  post  propositio- 
nem,  raiionem,  rationis  confirmationem,  exorna- 
tionem,  sequitur  artificiosus  terroinus  orationisdum 


tem  manuum. 

YsRS.  22.  Quia  eorde  credens  ad  justitiam  cu- 
stodhti  vias  Domini  tenendo  et  sequendo  Tesiigla 
ejiis,  acqoioscendo  mandatis,  ei  sperando  in  pro- 
missis  cjug  :  Nec  impie  ges$i  a  Deo  meo  factis  iW 
lum  negando.  Quod  sl  fedssem»  neqaaqoaro  |wri- 
tatem  munuum  habuissem.  Nunc  aotem  et  Tias  ejca 
corde  ad  justitiam  credens  custodivi : 

Vers.  23.  Quoniam  omnia  judieia  epu  in  con» 
sputu  meo ;  nec  impie  gessi  a  Deo  meo,  quoniam 
justitias  ejus  non  repuli  a  me.  Omnia  judida  ejus^ 
ex  quo  in  eum  credidi,  prae  oculis  habvi  sdens, 
quod  uniTcrse  Ti»  ejus  misericordia  et  Terlias« 
quod  omnia  judicia  ejus  jusU  sunt,  quae  Ucet  non 
sigillatim  potui  attendere,  Umen  ex  quo  illi  firmiter 
adhaesi,  unlTersaliter  ei  generaliter  commemoraTi, 
et  tft  conspeclu  mentis  judlcia  ejus  quasl  scripta 
semper  habui  corde  credens  ad  justitiaro,  quod  ipse 
secundum  justitiam  judiciorum  suorum  aliquotlej 
occultoruro,  scd  nunquam  injustorum,  disponit 
oronia;slTepraeroia  justoruro,  sItc  poenas  impio- 
ruro,  siTc  flageila  corrigendoruro,  sItc  tenutiones 
probandoruro,  sive  scandala  reprobandorum.  Om-^ 
nia  judicia  Dei  in  Ulibus  per  hoc  tit  conspectu  meo 
habui,  quod  ex  quo  sapere  potui,  ea  jusu  esse  cre- 
didi,  etsi  pacem  peccatorum  Tidens  pedibus  cogita- 
tionuro  claudicavi,  duro  t  pene  rooti  sunt  pedes  roei« 
pene  effusl  sunt  gressus  roei  {Psal.  lxxii,  ii),  >  us 


repetita  propositione  fit  complexio,  qua  fiiiis  oratio-  q  aliquantuluro  haesiUrem  quasi  dubiUns  de  justitia 


nis  jungitur  principio  Telut  insolubiii  quodam  ar- 
gumenUtionis  Tinculo.  Sicut  enim  in  principio 
proposuit,  sic  et  In  fine  concludit  diceus  :  Et  retri- 
buet  mihi  Dominus  secundum  justitiam  meam  et  se- 
cundum  puritatem  manuum  meamm,  Deterroinatio 
est,  quod  adjicitur  :  In  conspectu  oculorum  ejus, 
Deterroinatureniro  hic  justitia  fidei,  et  puriUs  ma' 
Mttttm,  id  est  operum  ulis,  qualem  non  habent  hjr- 
pocritae,  qui  oronia  opera  sua  faclunt,  ut  Tideantur 
ab  horoinibus,  ncc  est  illis  cifra  de  llla  justilia,  et 
piiriute,  quas  est  in  conspectu  oculorum  Dei^  quibus 
oculis  placere  contendunt  electl.  Nunc  redearous  ad 
sericm  liiterae. 
Salvum  me  faciet  in  futuro,  quoniam  voluit  me  in 


judicioruro  Dei,  Umen  in  conspectu  meo^  In  oculis 
fidel  hoc  semper  scriptum  habul,  quod  omnia  judi^ 
cia  Dei  sunt  jusU,  et  orones  Tlse  ejas  mlserlcordia« 
et  TcriUs.  Undo  Uoet  pedibus  cogiutlonum  aliqiio- 
tles  ofllenderlm,  quando  c  zdaTi  super  iniquos  pa-- 
cem  peccatoruro  Tldens  (ibid.^  5)  >  umen  judicLt 
ejus  in  conspectu  meo  habui,  et  ad  eomin  rectitadi- 
nem  gressus  meos  aut  direxi,  aut  correxi.  Direxl 
per  diUgenUam,  tcI  distortos  per  negligentiaro  eor^' 
rexl  per  pcenitentiaro. 

AUter :  Omitta  judicia  ejus  in  conspectu  meOf  qiio- 
niaro  consideravi  divlna  judicia  Uro  praeseiitia 
quam  futura,  et  Tidi  ea  esse  jusu,  Tidi  in  eis  esse 
justitias.  Et  has  justitias  non  repuli  a  me,  Noii  ha'* 


praeterito.  Vel,  salvum  me  faciet  Tocando  et  justifi-  ^  ^>  ^^  molesus,  Iroo  placuemnt  roihi,  et  sl  ali« 


cando,  roagnificando,  quoniam  vottUt  me  praedesti- 
nando.  Hanc  niroiram  prssdestinationem,  licet  non 
ex  toto  roihi  rcTclet  in  hac  tIu,  uroen  per  hoc  earo 
innuit,  quod  justittaro  fidei  contuUt  nec  petentl  nec 
rocrenti.  Et  ideo  scio,  et  firmiter  propono  quod  qui 
tribult  justitiam  fidei,  ipse  DomiAui  retribuit  mihi 
secundum  justitiam  meam^  relrlbuet  gratiaro  pro 
graUa,  pro  fide  videlicet  pura  praesUns  upera  pura; 
et  postea  ucundum  puritatem  manuum  meamm,  id 
est  operum,  retribuet  mihi  beatitudlnis  aetemae  sab- 
baUsmum,  in  quo  non  est  operanduro,  sed  vacan- 
dum  et  videndum,  quaro  suavis  est  Doroinus.  Inde 
auiem  non  superba  pnesuroplione,  sed  humiU  et  tc- 


quandoeasderojttsltcfasiropedienie  fragillute  per- 
fecte  non  poteraro  exsequi;  Uroen  eas  non  repuil 
Unquaro  exosas,  etiaro  curo  graTes  eas  habui  Un- 
quam  onerosas.  Sed  eUi  hacteiius  rolnus  perfede, 
nec  satis  recte  arobulavl  coraro  Deo  In  judiciia  el 
jusUUis  ejus,  amodo  gratia  ejus  me  custodiente 
cautus  manebo, 

VcRs.  24.  Et  ero  immaculalus  cum  eo^  et  obser- 
vabo  nu  ab  iniquitate  mea,  Ero  immacutatutf  non 
quod  carere  possiro  in  hac  viu  oronl  roacuis,  sed 
quod  nulla  inihi  domlnetur  persuasio  daemonam, 
€  qui  si  mei  non  fuerint  dominaU,  tunc  immaculatus 
ero;  et  observabo  me  ab  iniquitate  mea  {Psal. 
xTiu,  14),  >  Tel  eam  non  faciendo,  tcI  si  contra 


S73  COMMENTARllJM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XWl.  874 

proposilum   meum  acciderit^  ▼eloci  et  frucluosa  j^  lorum»  per  quos  portandus  eram  in  omuem  terram 
pcenitentia  eam  corrigendo.  Et  ideo  jam  non  solum 


propter  cbariiatis  latitudinem,  iu  qua  fides  per  di- 
Iectionemoperatur,sed  etiam  propter  perseverantt« 
loiiganimitatem. 

Vebs.  25.  Retribuet  mihi  Dominus  secundum  justi- 
tiam  meam^  et  secundum  puritatem  manuum  mea- 
rum;  quae  jnstitia  fidei  et  purilas  operum  est  m 
conspectu  oculorum  ejus.  Hanc  enim  vicissiludinem 
luttitia  fidei  requiril,  ut  sicut  omnia  judicia  ejus 
Teraciter  dixi  esse  in  conspectu  mco ;  sic  et  puritas 
mmuum  mearum  sit  in  conspectu  ejus. 

Aliter :  Misit  de  summo^  et  accepit  me^  satvum 
me  fecitf  quoniam  voluit  me.  Ego  David,  puer  Do- 
roinl,  mortuo  Saule,  id  est  niortua  morle  in  resur- 


Ergo  factus  esl  Dominus  protector  meus,  et  de  an- 
gusto  populo  Judaeorum  fortibus  et  in  infatigabilibus  • 
cruribus  meis  Evangeiium  meum  et  me  poriantibus 
eduxit  me  in  latitudinem  gentium,  et  satvum  me  fe- 
cit,  quoniam  voluit  me^  id  est  quoniara  placui  ei 

De  his  antccedentibus  meritis  obedientise  meae 
quid  sequitur  ?  boc  sciiicet,  quod  relribuet  tnihi  Do- 
minus  secundum  justitiam  meam^  ut  de  me  grano 
uno  mortuo  muUus  fructus  fiat.  El  secuudum  ptcrt- 
tatem  manuum  mearum  retribuet  mihi.  Nam,  quia 
orans,  et  me  ipsum  sacrificans  in  ara  crucis  puras^ 
manus  levavi,  secundum  puritatem  manuum  mearum 
retribuet  mihi  Pater,  ut  illae  manus  expansae  omnia 
trahantad  me,  siculego  praedixerani  dicens :  c  Ego,si 


rectione  ab  inimicis  meis  fortissimis  liberatus,  et  de  B  exaltatus  luero  a  terra,  omnia  traham  ad  me  ipsum 


angustia   sepulcri  eductus  in  latitudinem  regni  pa- 

terni  adoptatus  meorum,  nunc  ago  causam  eorum, 

factus  propitiatio  pro  peccatis  eorum  apud  Patrem 

meum,  quem  scio,  quod  semper  me  audit  in  pne- 

senti  et  in  futuro,  quod  ex  praeteritis  aflirmo.  Nam, 

antequam  ego  homo  aliquid  boni  meruisSem,  ipse 

Patcr  summus  misit  Verbum  suum  de  summo^  id 

est  de  suo  corde  eructatum,  et  assumpsti  me  homi- 

uem  in  uniiatem  persbnae  Verbi  sui,  de  aquis  mut- 

ti$,  id  est  unum  elcctum  ex  millibus  populorum ;  et 

iD  carnis  mortalitate  conversantem  eripuit  me  de 

inimieis  meis  fortissimis^  quando  iimerunt  in  m^ 

fortes  phrenetici  Volentes  perdcrc  me  medicum  de 

salute  generis  humani  sollicitum.  Et  ab  /rts,  ^tit 

oderunt  me,  licet  manus  non  injecissent  in  me  di- 

oentes :  i  Nobis  non   licet  interficere  quemquam 

{Joan,  xvin,  51),  >  tamen  odio  mortali  oderunt  me, 

pcrsuadentes  populo,  ut  Barabbam  peterent,  me  vero 

pcrderent.    Quontam    confortati    sunt  super    me, 

quando  infirmata  est  virtus  mea,  quando  abscon- 

dita  est  fortitudo  mea.  Prasvenerunt  me,  cum  sponte 

mori  vellem,  ut  mortem  moriendo  destruereni,  et 

Titam  resurgendo  repararem,  illi  me  pr^evenerunt 

cnpientes  animam  meam  tollere  a  me  in  die  affli-' 

etionis  mem.  Et  factus  est  Dominus  protector  meus  ; 

ita  ut  nemo  eam  tolleret  a  me,  sed  ego  eam  posui, 

ego  poienter  moriens  in  manus  Patris  eam  com- 

roendavi.  Illi  autem,  studentes  praevenire  mortem 

meam  spontaneam,  miserunt  milites,  qui  crura  mea 

frangerent,  et  sic  animam  meam  corpori  meo  ex- 

lorquerent.  Sed  faetus  est  Dominus  protector  meus, 

qui  et  in  lege  de  me  agno  paschali  prseceperat  di- 

cens  :  i  Os  nod  comminuetis  ex   eo  (Joan.  xix, 

36),  >  et  Dunc  ante  crurifragium  susceperat  spiri- 

tum  meum.  Fregerunt  autem  crura  latronum,  unius 

poenitentis,  alterius  impoenitentis.  Ad  me  vero  me- 

dium  eorum  cum  venissent,  invenerunt  me  mor- 

tnum,  et  ideo  non  fregerunt  crura  mea,  hoc  signi- 

llcante  Spirittt  sancto  per  non  sancios,  quod  sicut 

titulus  vietoriae  JDt»  eapiti  meo  superposilus  non 

«sset  aAMloDdus,  aut  corruropendus  juxta  deside- 

rhun  JudaBorum ;  ita  per  eomm  veHe  non  esset  com- 

mmueDda  fortitudo  crurum  meorum,  id  est  aposlo- 

Patuol.  CXCIII. 


{Joan.  XII,  32).  i  Quod  inde  est :  ^titaej^o  custodid 
vias  Domini^  nec  impie  gessi  a  Deo  meo^  sicut  Adam, 
qui  positus  in  paradiso,  ut  operaretur,  et  custodirct 
illum,  non  custodivit  vias,  id  est  mandata  Domini, 
et  tmpte  gcssit  a  Deo  plus  obediendo  voci  serpeiitis 
et  uxoris  suae  quam  Deo.  Ego  autem  cusiodivi  vias 
Domini  servando  mandata,  et  isicut  mandatum  dedit 
mihi  Pater,  sic  fecit  (Joan.  xiv,  31) ;  i  nec  impie  gessi 
a  Deo  meo  acquiescendo  Salanae  promittenti  mihi  om- 
nia  regna  mundi,  ut  ipsum  cadens  adorarem,  et  sic 
impie  iuDcummeum  agerem,  quod  ego  minime  ap- 
probavi :  ^tiontam  omnia  judicia  ejus  in  conspectu 
tneo,  etjustitias  ejus  non  repuli  a  me.  Omnia  judi- 
cia  ejus  erant  in  conspectu  meo.  Unde  Satanae  ten- 
^  tanti  vel  Judaeis  irritantibus  judicia  divina  !n  Scri- 
pturis  expressa  ita  competenter  objeci,  ut  et  Sata- 
nas  per  Scripturas  confutatus  cederet,  et  dicerent 
adversarii :  c  Quomodo  hic  litteras  scit,  cum  uou 
didicerit?  i  (Joan.  vn,  15.)  Et  justitias  ejus  non  re^ 
puli  a  me,  cum  pro  peccatis  meorum  flageUarer,  ju- 
stitia  Dei  exigente,  ut  nocens  homo  poenas  debitaa 
non  evaderet,  nisi  innocens  homo  poeaas  indcbita^ 
ferens  pro  eo  vapularet.  Ego  innocens  et  purus 
homo  has  justiiias  ejus  non  repuli  a  me.  Rctrorsum 
non  abii,  sed  i  corpus  meum  dedi  percutientibus» 
et  genas  meas  vellentibus,  faciem  meam  non  averti 
ab  increpanlibus,  et  conspuentibus  in  me  (Isa.  l, 
6).  I 

D  El  ero  immaculatus  cum  eo,  et  observabo  me  ab  mt- 
quitate  mea. Nam  Judaeiquidemputabant  me  ilepro* 
sum,  ct  percussum  a  Dco,  et  humiliatum  (Isa.  liii» 
4),  >  sed  ego  ero  immaculaius  ab  omni  lepra  peccati 
cum  fo,  cum  Patre  vid^slicet  meo  sic  justus,  ut  ipso 
est  justus.  Et  observabo  me  ab  iniquitutef  quse  pu- 
tata  est  mea.  Vel  observabo  me,  id  est,  meos  ab  tiit- 
(fuitate  mea  mihi  imposita.  Dixerunt  enim  esse  me 
Toracem,  et  potatorem  vini,  ct  aeductorem  (  Mattk* 
xt,  i9).  At  ego  non  solum  innocens  etmundus  sum 
a  tali  iniquitate,  sed  etiam  observabo  me,  id  est  meos 
ab  iniquitate  mea,  mihi  videlicet  imposita.  Et  fetri'^ 
buet  mihi  Dominus  non  solum  in  me  ipso  Resurr^- 
ctionis  et  Ascensionis  gloriam  secundum  justitiam 
meaMj  et  secundum  puritatem  manuum  mearum :  sed 

28 


875 


GERIIOin  PRiCrOSITI  REICHERSPERG. 


»76 


eliam  in  oiunibuft  inembris  mcis  retribuet  tnihi,  ut  /^  fundunt  quasi  falalis  cujusdara  neccssilatis  culpam. 


et  ipsi  per  me  justificenlur,  et  sint  puri  $ecundum 
jastitiam  meam,  etsecundum  puritatem  manuum  mea- 
rum  pro  modo  suo  conformes  efiecti  mibi  capiti  suo, 
c;i  conspectu  oculorum  ejus,  quibus  ipse  discemit 
quos  rcrmquit  in  sordibus,  ut  sordescant  amplius  ; 
et  quos  justificet,  ut  justilicentur  amplius  (Apoc.nxu^ 
11).  In  quo  judicio  tuo,  Deus  Pater,  non  eris,  judex 
injustus,  ut  vel  reprobes  eligendum,  Yeleligas  repro- 
bandum.  Sed 

Vers.  26.  Cum  sancto  sanctus  eris,  et  cum  viro 
innocente  innocens  eris,  ei  cum  etecto  electus  eris^  et 
eum  perverso  pervertcris,  quoniam  tu  populum  humi- 
lem  salvum  facies,  et  ocnlos  superborum  humiliabis, 
Ne  igitur  te  accuset,  sed  suam  superbiam,  si  eum 


qua  meruerunt  puniri,  cum  te  immutabiliter  omnia 
praesciente  se  putant  qaasi  ei  necessitate  pcccasse. 
Similiter  illis,  quos  non  injuste  noceri  permittis, 
tu  non  innocens  videris  interdum,  quia  culpant  ju- 
stum  judicium  tuum.  Sed  cum  viro  innocentef  qoi 
nec  sibi,  nec  alteri  nocet,  innocens  eris,  et  innocens 
prsedicaris. 

Yers.  27.  Et  cum  electo  eleclus  eris.  Id  est  ab  eo 
quem  eligis  eligeris,  et  tu  eligis  eligenteste;  sicuC 
diligis  diligentes  te  {Joan.  xiv,  21).  Nisi  enim  tu 
prior  eligeres  quos  praescivisti  eligendos,  non  es- 
sent  qui  te  eligerent.  Sed  in  eo  ipso,  quod  de  mul- 
titudine  hominum  tam  paucos  cligis,  perverso  pcr- 
versns  videris,  et  ila  quanium  ad  suam  aestimatio- 


nondum  sanctificasti,  quoniam  tu  oculos  superborum  B  ncm  ti^  cum  perverso  perversus  eris,  Al  tu  saiictas 


humiliabis.  Nemo  desperet  se  posse  sanctilicari,  si 
vult  humiliarl,  quoniam  tu  populum  humilem  sal- 
vum  facies.  Ideo  cum  sancto  sanctus  eris  illum  san- 
ciificando  amplius,  qui  per  huniilitatem,  et  per  bu- 
roilem  peccatorum  suorum  pcenitentiam  et  confes- 
sionem  jam  sanctus  esse  ccepit.  Illi  sanctOy  id  est 
hamiii  tu  sanctus  videris,  non  ipse  sibi  sanctus  vi- 
detur,  ideo  a  te  sanctus  habetur,  quoniam  tu  popu- 
ium  humilem  salvum  facies,  et  cum  illo  sanctosan- 
ctuserisy  quia  et  tu  illum  sanctum  facis  cooperante 
suo  libero  arbitrio,  et  ille  tibi  sanctiflcatori  adbae- 
rcbit,  nec  a  te  resiliet  per  superbiam,  quam  si  in 
eo  conspiccres,  utiquc  illum  in  superbia  perversum 
lu  amplius  pervertes;  et  sicul  ille  tibi  perversus 


es,  innocens  es,  rectus  el  electus  es ; 

YcRS.  28.  Quoniam  tu  populum  humilem  saivum 
facies,  et  oculos  superborum  humiliabis.  Ut  humiUs 
populus  in  te  sancto  sil  sanctus,  in  le  innocente  sil 
innocens,  et  electus  in  le,  qui  es  elector  bumiliuniy 
et  electus  eisdem  humilibus. 

Aliter.  Sicut  ego  David  supra  dixi  ex  persona  ca- 
juslibet  electi  el  perfecli :  Et  ero  immaculatus  cum 
eo,  et  observabo  me  ab  iniquitate  mea^  et  retribuet 
mihi  Dominus  secundum  justitiam  meam,  et  secun- 
dum  puritatem  manuum  mearum  in  conspectu  ocu-- 
lorum  ejus :  ita  etiam  lu  quilibel  homo  adhiic  non 
habeiis  perfectam  sanctitatem ;  sed  tamen  habeiis 
ejusdem  sanctitatis  volunlatem,  si  adhae.  ebis  Chri- 


appareret.  sic  tuei  perversui  videreris :  quoniam  cum  ^  slo,  qui  est  sanclus,  innocens  el  electus  ex  millibus. 


perverso  tu  perverteris^  id  est  perversis  lu  pervcrsus 
videris.  Dicunlenim:  cnon  esl  xqua  via  Domini  ;i 
eed  inunquid  esl  aequa  via  mea,  et  non  magis  viae 
vestra»  perversae  sunt?  {Ezech.  xviii,  25.) >  Tu  hoc 
dicis,  qui  populum  humilcm  peccala  sua  confiten- 
lem  salvum  facies,  et  oculos  superborum  de  sua 
virtute  gloriantium,  et  de  justitia  sua  prxsumen- 
lium  tu  humiliabis,  quod  faciendo  perve.rsis  per^ 
versus  videris.  At  tu  cum  sancto  sanctus  eris^et  cum 
viro  innocente  innocens  eris^  et  cum  electo  electus 
</'ts:  quia  qui  sanctus  est  per  humilitatem,  hic  tibi 
diclt:  iPidelis  Dominus  in  omnibus  verbis  suis,  et 
banctus  in  omnibusoperibussuis  {Psal.  cxliv,  15). > 
Ita  cum  sancto  sanctus  eris. 

Siiniliter,  qui  per  humilitalem  est  irinocens  vera 
innooentia,  qua  nec  sibi  iiec  alteri  nocet,  ipse  le 
praedicat  innocenlem,  contestans  quod  tu  es  ille 
Deus  de  quo  dkit  Moyses  famulus  iuus:  c  Deus  fi- 
dclis,  et  absquc  ulla  iniquiiate,»  in  quo  non  est  ini- 
quitas,  justus  et  sanctus  Dominus,;Wtiset  rec/tis 
{Deut.  xxxji,  4).  Ita  cum  viro  innocente  innocens  eris. 
£t  innocens  pracdicaris  i\i,  eujus  lanta  est  inuocen- 
lia,  11  penitus  nemini  noceas,  et  eos  qui  nocent 
lion  sifias  nocere  impune,  necalicui  injuste  noceri. 
Talis  est  enim  tua  innocentia,  ut  tu  neqiie  noceas, 
neque  nocearis,  nec  aliquem  vel  injuste  noceri,  vci 
impune  nocere  patiaris.  Noceiitibus  igitur,  quospii- 
nis,  non  tu  innoceas  videris,  quia  in  te  saepe  re- 


cum  ipso  sancto  sanclus  eris^  et  cum  ipso  viro  inno^ 
cente  innocens  eris^  et  cum  ipso  electo  electus  eris^  ut 
et  tu  dicere  possis  :  Et  ero  immaculatus  cum  eo,  et 
observabo  me  ab  iniquitate  mea,  El  si  adhaerebis  dia- 
bolo  vel  Aiitichristo,  cum  ipso  perverso  perversus 
eris.  Quod  exinde  prgveniet,  quoniam  tu  Deus  Pa- 
ter  populum  humilem  Iiumili  Cbristo  adhaerenteDi 
et  subjacentem  salvum  facies  :  et  oculos  superborunn 
eidem  Cbristo  rebellium  tu  humiliabis,  et  salvum 
faciea  populum  humilem  ; 

Yers.  29.  Quoniam  tu  illuminas  lurernam  tneam^ 
DominefXcl  Scripturas  verbi  tui,  qiiod  verbum  est 
flucerna  pedibus  meis  {Psal.  cxviii,  104), i  patefa- 
j^  ciendo,  vel  praedicatores,  qui  sunt  lucernos  ardentcs, 
super  candelabrum  ponendo,  quos  ego  videns  illa* 
niinatos  etiain  pro  roea  illuminatione  rogans  dico  : 
Deus  meus  illuminas  tenebras  meas^  ut  vitiosi  affe- 
ctus  mei,  qui  tenebrm  sant,  a  te  iUuminentur^  el  ia 
virtutes  mutentur^  verbi  gratia  :  concupisceiitia  mea 
per  boc  tenebrosa,  quod  concupiscil  non  concupi* 
scenda,  sic  illumineiiir,  ut  solum  et  lotum  quod 
coHCupiscendum  est  concupiscens,  ipsa  lux  nomi- 
netur  a  te,  qui  dixisti,  i  de  tenebris  lucem  splende- 
scere  (//  Cor.  iv,  6).i  Similiter  ila  mca  per  hoc 
tenebrosa  et  tenebrarum  nomine  digna,  quod  ipsa 
indignatur  interdum  etiam  bonis,  ita  illuminetur, 
ut  salvo  amore  hominum  solis  vitiis  eoram  indigne- 
tur  zelum  juslum  exercens  cam  dilectione  bouu 


S77  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XVH.  87S 

cam   ct  odio  viliorum.  C^terae  quoquc  affecliones  A  in  se.  Protector  videllcel  in  igne  Iribulalionii,  quo 
meQtis  mea  niroium  tenebros»  a  te  Deo  meo,  qui     examinuta  sunt  eloquia  Dei,  quoniam  ei  ipsum  Dei 
dixisti  d6  tenebris  lucem  splendescere,  sic  illumi- 
nentur,  ut  «lolum  corpus»  meum  clucidum  sit,  non 
habens  aliquam  po.rtem  teoebrarum,  scd  sit  lucidum 


lotum,  et  sicut  lucema  fulgoris  i  illuminatum  sit 
per  intentionis  meas  csimplicem  ocuIum,i  qui  si  fue^ 
rit  perfecte  c  simpiex,  i  et  purus  ,  ctolum  corpus 
meum  lucidum  erit  (Luc.  xi,  56),»  neque  mibi  in- 
Irinsece  illuminalo  forinseca  tentatio  praevalere  po- 
terit: 

Yers.  50.  Quoniam  sic  illuminatus  in  te^  lux  lu^ 
cis,  et  fons  luminis,  eripiar  a  Untatione  forinseca, 
luce  fruens  intrinseca :  ei  in  Deo  meo  confortatus 
transgrediar  murum  de  durilia  peccatorum  meorum 
construclum  inler  me  et  ipsum  Deum.  Eisi  non  pos^ 
sum  destruere  ipsum  mtcncm,  tamen  Dei  ope  adju- 
luSy  traits^^rei^tar  illum.  Nunc  inter  me  acDeum  quasi 
inedius  paries  est  peccatorum  meonim  dividens  nie 
a  Deo  raeo,  ita  ut  ego  sim  in  uno  latere  muri  hujus, 
cui  peccatum  adhuc  placet,  et  sit  Deus  in  altero  la- 
tere,  cui  idem  peccatuni  displicet.  Prospicit  tamen 
Deus  interdum  per  cancellos  {Cant.  ii,  9),  et  respi* 
eii  per  fenestras,  jungiturque  facies  mea  faciei  ejus, 
dum  mihi  ex  parte  displicet,  quod  et  ei  displicet, 
videoque  illum  pcr  fenestras,  ubi  paries  pcccati  non 
continualur,  ubi  per  compunctionis  cancellos  lux 
veritatis  ad  cor  immitlitur.  Sed  hoc  mihi  non  suf« 
ficit:  peto,  ut  transgrediarmurum,  el  sim  totus  juxta 


Verbum  incarnatum  fuit  in  tribulatione,  atque  pro- 
pbetae  et  apostoli  vcrbum  Dei,  verbum  vit«  con- 
tinentes,  et  ipsi  examinali  sunt  per  ignem  tribula- 
tionum.  Simililer  usque  Iiodie  omnes  examinantur, 
qui  verbum  vitae  continentes  ardent  sanclitatis  de- 
siderio,  lucenl  verbo  et  exemplo.  Sed  bonum  ha- 
bentes  fundamentum  Cdei,  spei  ei  charitatis  non 
supersdiricanl  huic  fundamento  stipulam  inanium 
cogitationum,  fenum  carnalium  loculionum,  liiigua 
roundanarum  actionum,  nisi  forie  iia  parum,  ut  fa- 
cile  auferatur  per  ignem  purgatorium;  ipsi  autem 
propter  nobile  fundamentum  salvi  sint,  sic  tamcn, 
quasi  per  ignem  evadunt  per  bonam  spem  in  Deum, 
qui  protector  est  omnium  sperantium  in  «e,  alque  so- 
lu8  est  Deus,  nec  extra  illum  est  altus. 

Vers.  52.  Quoniam  quis  Deus  prester  Domimun^ 
autquis  Deus  prwter  Deum  uostrumf  Quis  Deus 
prater  Dominum^  cui  servimus?  Et  pr<Kter  Deum 
nostrum^  quem  post  servilutero  possidemus  iii  li«- 
reditatem  et  in  praemium  nostrum?  Mulios  dcos 
fingunt  sibi  auctores  idolorum  :  &ed  quis  deus  prm- 
ter  Dominum^  qni  dominatur  in  rebus  ?  aut  quit 
deus  prmter  Deum  nostrum^  Deum  Abraham,  el 
omnium  filiorum  Abrabae,  inter  quos  computamur 
et  nosper  fldem,quam  habemus  in  Deum  nostrurn? 
(Gal.  III,  7.)  Quod  iste  Deus  noslcr  sit  solus  Deus, 
cognosco  nog  solum  cx  generalibits  beneliciis,  sed 


ipsum,  accusans  et  improbans  in  me  quod  accusat  ^  <^^si>n  ^x  specialibus  mihi  Damd  collatis,  quia  ipse 
vel  improbat  ipse  in  me,  solumque  ac  totum  illud     est 


roihi  placeat^  quod  ei  placet,  ut  mihi  placeat :  nec 
ipse  jam  per  fenesiras  mihi  loqualur,  sed  c  oscu- 
letur  me  osculo  oris  sui  (Cant.  i,  1),»  praebeatque 
se  mihi  fruendum  per  amorem  continuum.  Ne  autera 
aliquis  aBsiimet  quod  ejus  amor  admitlat  poilutio^ 
ais  roaculam,  lioc  dico  quod  sequilur: 

Vers.  51.  Deus  meus;  impoUuta  via  ejus.  Impol- 
l%ta  dilectio  ejus»  qua  venit  ad  me  suam  Ecclesiam, 
suam  sponsam^quem  cum  amavero,  casta  sum,  cum 
tetigero,  munda  sum»  cum  accepero,  virgo  sum.  Sic 
est  impoiluta  via  ejus^ei  eloquia  ejus  noii  sunt  lur- 
pia,  imo  turpiludinum  omuium  purgaloria  et  con- 
sumptoria;  sicut  ignitus  calculus  purgavit  labia 
Isaiae  a  poliutione  (Isa.  vi,  7). 

Eienim  ipsa  eloquia  Domini  igne  examinata.  Sive 
unum  eloquium,  unicum  Dei  Verbum  sancii  Spiri- 
tu8  igtie  cum  natura  bumana  conflatum  in  unum 
dectruLi,  non  solum  nihil  habet  in  se  impuiitatis, 
Tenim  et  purificat  omuem  animam  sibi  credulam, 
ilbi  consentaneam.  Et  peccaia  quidem  Deus  igne 
Uli  cunsumit,  ut  ligna,  fenum,  stipulam  ;  sed  in  se 
sperantium.custodit  aedificium,  quia  illi  superaedi- 
ficant  aurum,  argentum,  lapides  pretiosos  (/  Cor. 
iti)  IS).  Aurum  sapientiae  in  cogitatione  vel  con- 
templatione,  argentum  eloquentiae  iii  praedicatio- 
ne,  lapides  pretiosos  in  splendida  virtutum  opera- 
lione. 

Ideo  ipse  Deus  protector  est  omiittim  sperantium 


Vers.  55.  Deus,  qui  prcecinxit  me  virlute.  Cum 
prsecinctus  fuissem  gladio  Saulis,  non  potui  sic 
armatus  incedere  contra  Philisthaeum,  sed  his  ar- 
mis  depositis  pracinxit  me  Deus  virtute  fidei,  qua 
crederem  c  omnia  possibilia  credenti  (Marc.  v, 
22).  I 

Et  posuit  immaculatam  vitam  meam^  ut  dicerom^ 
Philislhaeo  :  c  Tu  venis  ad  mc  in  gladio,  et  hasla, 
et  clypeo;  ego  autem  venio  ad  te  in  nomine  Domini 
exercituum,  Dei  agminum  lsrael,quibus  exprobrasti 
hodie  :  et  dabit  te  Dominus  in  manu  mea,  et  percu- 
tiam  te,  ct  auferam  caput  tuum  a  te,  et  dabo  cada- 
vera  castrorum  Pbilisthiim  hodie  volalilibus  cceli 
D  et  bestiis  ternr,  ut  sciat  omnis  terra,  quia  non  in 
gladio,  nec  iii  hasta  salvat  Dominus  :  i  et  noverit 
universa  Ecclesia  haec,  c  quia  est  >  Dominus  c  Deus 
in  israel  (ipsius  est  enim  bellum,  et  tradei  vos  in 
manus  nostras)  (/  Reg.  xvn,  45,  46  et  47).  i  Ut  ex 
his  dictis  intelligi  potest,  via  Philislhaei  ad  me  ve- 
nieotis  in  gladio  cl  hasta  cum  magna  superbia  fuit 
poliuta  via  etmaculata.  Sed  Deus  meus,  de  quo  &u- 
pra  dixi,  impoUuta  via  ejtis^  ipse  posuit  immacula" 
tam  viam  meam,  fide  mundans  cor  meum,  ut  non 
pro  meo,  sed  pro  ipsius  bonore,  in  ipsius  nomiiic 
venirem  ad  pugnam  per  viam  immacutatamf  per 
viam  fidei,  qua  possibile  credidi,  ut  virlute  divina 
per  me  parvulum  vinceretur,  qui  ^ntra  Ddum  ei 
agmina  ejus  extollebatur. 


\ 


8*9  GERilOHI  pniEPOSITl  HEIGIIERSPERG. 

•Vbrs.  54.  Qm  perfecii  pedes  rneos  tanquam  cervo-  A  millere,  ct  ad  vemiii  David  no9  Iraiisferre,  jam 


rum.  Vt  fugiendo  Saulem  postea  me  persequentem 
sic  fugerem  per  silvestria  et  montuosa  ioca  tan- 
quam  agilis  cervus.  Et  super  exceUa  staluens  me, 
quando  in  Rama,  quae  latine  interpretata  est  excelsa 
staluens  me^  pr(ecinxit  me,  Illuc  enim  ad  me  capien- 
dum  et  perdendum  saiellites  et  nuntios  miserat 
Saul  (/  Reg.  xix,  20,  21  et  S5).  Qui  cum  venissent, 
cl  cum  cuneum  propbetarum  vidissent,  propheta- 
runt  et  ipsi.  Cunique  plures  nuntii  missi  fuissent, 
et  omnes  prophelarum  cuneo  se  junxissent,  venit 
tandem  et  ipse  Saul,  jiinctusque  propbetis  nudatus 
prophetavit  protegente  mc  Deo  meo,  qui  super  ex- 
celsa  in  Rama  statuit  me, 
Yers.  55.  Qui  docet  manus  meas  ad  preelium.  Et» 


diola  David  specialia  beneficia  Deo  juvante  repeta* 
mus,  et  in  bis  Christi  mysteria  carpamus 

Dicit  ergo  Christus  verus  puer  Domini  David^  cui 
psabnus  iste  intitulatur  :  Deus^  qui  praicinxit  me 
virtute^  et  posuit  immaculatam  viam  meam,  Deus 
Pater,  meus  vere  Deus,  qui  me  homioem  prcpcinxU 
virtuie  Divinitatis.  Nisi  enim  vere  Deus  esset,  niihi 
virtutem  Divinilatis  conferre  non  potuisset.  Nunc 
autem  Verbo  suo,  vifluti  suae  me  hominem  uniendo 
prcBcinxit  me  virtute^  ut  homo  eiiguus  ita  sim  fortis, 
ut  est  ipse  Deus  forlissimus  Pater  meus»  et  Deus 
uieus,  et  virtus  mea,  et  fortitudo  mea,  cui  disit  in 
principio  psalmi :  Diligam  te,  Domine^  virtus  mea; 
sive  ut  alia  iranslatio  babet  :  Fortitudo  mea,  Ipse 


quia  praesens  mihi  est,  ad  ipsum  conversus  dico  :  ^  est  ergo  Deus,  qui  divina  virtute  prcecinxit  me,  ei 


Et  posuisti  ut  arcum  meum  brachia  mea ,  quando 
brachiis  meis,  vdut  arcu  aereo  et  foriissimo  per 
fundam  striavi  Goliam,  et  manibus  meis  a  te  doctis 
ad  pra^Iium  caput  ejus  amputavi  proprio  gladio 
ipsius. 

Yers.  56.  Et  dedisti  mihi  protectionem  salutis  tum 
contra  insidias  Saulis  mullas  :  Et  dexlera  tua  susce- 
pit  mc,  quia  divina  potentia  tua  servavit  me  inter 
niulia  pericula,  quae  non  ad  perditionem,  scd  ad 
disciplinam  sunt  mihi  a  te  provisa.  Et  in  eisdem 
periculis  disciplina  tua  correxit  me  in  pnem^  in  con- 
summationem  scilicet  perfeclam  et  finalem.  Et  di^ 
sciplina  tua  ipsa  medocebit,  ut  sim  quasi  discipulus 


posuii  immaculalam  viam  meam^  ut  sicnt  impolluta 
via  ejus  ei  at  ad  autiquam  Ecclesiam  sponsam  suam 
quam  casta  dilectione  amavit,  quoadusque  per  vir- 
ginera  de  ipsius  impolluto  amore  concipientem,  cgo 
Filius  ejus  de  illa  sponsa  natus  sum,  et  novam  Novi 
Testamenti  Ecclesiam  desponsavi  mihi  sponsam  : 
sic  etiam  posuit  immaculatam  viam  rocam,  ut  et  ego 
sine  macula  conceptus,  et  natus,  aique  in  hoc  mundo 
conversatus  impolluta  dilectionis  via  veniam  assi- 
due  ad  sponsam  meam,  gignentem  filios  mihiy  de 
quibus  dicam  :  non  i  possunt  jejunare  filii  sponsi, 
quandiu  cum  illis  est  sponsus.  Venient  dies,  cum 
auferetur  ab  eis  sponsus,  ei  lunc  jejunabunt  {Marc, 


humilis  sub  ipsius  disciplinae  tuae  magisterio.  Tan-  ^  ii,  19  et  20),  >  atque  sic  jejunantes,  et  ipsi  quoque 

.1^ O l^     _>.^_l..<«.      JZI  ^t^^tt      —m^m^^.m.     mmmm^m      mm.L.,..m.     „.>.  !_     ..!  ^      !  ..^  _  ^  ^ ..  1 ..  « ^ '.  A .  U..1.1 »        ^A       « _ 


dem  Saule  mortuo  dilatasli  gressus  meos  subtus  me^ 
subdens  mihi  regnum  ejus  :  et  non  sunt  infirmata 
vestigia  mea  tot  persecutionibus  me  vexantibus. 
Unde  permanente,  vel  etiam  aJaucta  roihi  fortitu- 
dine  post  mortem  Saulii  accepta  regnandi  potesiate 
persequar  inimicos  meos.  Persequar  latrunculos,  qui 
succenderunt  Siceleg,  et  abduxerunt  mihi  duas  uxo- 
res  meas  ct  muliam  praedam  (/  Reg,  xxx,  8).  Per- 
sequar^  et  comprehendam  illos,  et  non  convertar^  do* 
nec  deficiant,  Conjringam  illos,  nec  poterunt  stare 
subtvs  pedes  meos.  Et  praecinxisti  me  virlute  ad 
bellum,  supplantasti  insurgentes  in  me  subtus  me, 
el  inimicorum  dedisti  mihi  dorsum  et  odientes  me 
dcdomo  Saulis  disperdisti.  Clamaverunt,  nec  erat^ 


in  via  immaculata  pariter  ambulabunt  ad  honorem 
Dei  Patris  mei,  qui  posuit  immaculatam  viam  meam^ 
el  roeonim,  de  quibus  alias  dicitur  :  c  Beati  imma- 
culati  in  via,  qui  ambulant  in  lege  Domini  {PsaL 
cxvui,  i).  » 

Qui  perfecit  pedes  meos  tanquam  qervorum^  Cer- 
vus  spinas,  et  hiantia  loca  transilit :  sic  ego  Iransi- 
livi  peccatorum  foveas  et  spiuas»  de  quibus  dictum 
est  veteri  homini  :  t  Cum  operatus  fueris  lenram, 
non  dabit  fructum  suum,  sed  spinas  et  tribulos 
germinabit  tibi  {Genes.  iii,  18).  »  Hujusmodi  spinas 
ego  transilivi,  quia  sine  peccatis  in  boc  mundo 
conversaius  inier  mortuos  liber  fui,  et  liber  ex  Iioc 
mundo  ad  Patrem  transivi  alia  petendo  sicut  cer- 


qui  salvos  faceret,  quia  uiortuo  Abner  non  erai,  qui  d  vus.  Et  super  excelsa  statuens  me  ipse  Deus  Pater 


siavet  pro  domo  Saulis  {II  Reg.  iii,  6).  Clamaveri.nt 
tamen  ad  Dominum  non  babenics  Deum  alienum, 
nec  exaudivit  eos.  Et  comminuam  eos  ut  pnlverem 
ante  faciem  venti^  et  ut  lutum  platearum  delebo  eos. 
Etiamsi  aliqui  de  populo  Israel  contradicent  mihi, 
ul  Seba  filius  Bochri,  qui  dixit :  Quae  nobis  pars  in 
David  ?  Tu  eripies  me  de  contradictionibus  populi. 
Hucusque  specialia  David  i^eneficia  in  littera 
psalmi  denotau  sint*  Naro  quod  sequitur  :  Consti- 
tues  me  in  caput  «^enlttim,  etc,  litleralem  historiam 
David  superexcellens  ad  verum  David  pertinct,  Ne- 
que  enim  ille  David  fuit  aliquando  constitutus  in 
caput  gentium^  neque  fuit  rex  gentium,  sod  solum 
Judttonim.  Coacti  ergo  hic  litteraiem  sensunidi- 


meus  exaltavit  me,  et  donavit  roihi  iiomeny  quod 
est  super  omne  nomen  (Philipp.  ii,  9),  quantum* 
libet  excelsum,  sive  dominatlonuro»  sive  tbrononim, 
sive  principatuum  cuiictarumque  virtutum  coele- 
stinm.  Vel  pedts  meos,  id  est  evangelisUs,  perfeeit 
tanquam  cervorum. 

Cervi  erant  patrisu^chae  antiqui  et  proj^et» 
praecurrentes  adventum  roeun^  qui  aum  hinnii- 
lus  eorum  cervorum.  Illi  cervi  me  nasdturum  de- 
sideraverunt,  quemadmodum  desiderat  cervus  ad 
fontes  aquarum.  Similiter  apostoli  et  reliqui  ped^ 
mei  antiquorum  cervorum  filii,  desiderant  secuiH 
dum  adventuro  roeum,  et  in  ipsis  desideriis  cumuil 
obviam  sponso,  et  sponsae  veloci,  et  forti  agilitate» 


SSI  C0MMENTAR1UM  IN  PSALMOS. 

•icat  cenrl  teudeutes  ad  excelsa,  ubl  ego  Rum,  el  A 
•oper  excelsa  statueiis  me  Pater  roeus. 

Qui  docet  manui  meat  ad  prcelium^  ut  non  solum 
sim  fonis  et  potens  in  praelio  contra  Goliam  anti- 
quiiro,  sed  etiam  sim  cautus  et  doctus  contra  insi- 
«Kas  in  cunctis  meis  et  roeorum  operibus,  quibus 
forlis  armatus  est  expugnandus. 

Ei  tu,Paler,po4tii4(t  k^  arcum  cneum  brachiamea. 
Propheus ,  et  apostolos,  qui  sunt  brachia  mea^  tu 
posuisfi  ut  arcum  tereum^  ne  unquam  lassenlur  a 
Jaculatione  verborum  salutis.  Yel  martyrcs,  qui 
ftuiit  brachia  mea^  in  quibus  evidenter  apparuit  for- 
titirdo  mea  tu  posuisti  ut  arcum  asreum^  atque  ante 
reges  et  praesides  fecisti  eos  emittere  acutissima  ja- 
cula  responsionum,  cum  interrogati  contiterentur, 
cnro  etiam  liiiguis  privati  adhuc  loquerenlur  iufati-  " 
gabili  fortitudine  stantes  et  constantes  in  Teritatis 
attestatione.  Sic  docuisti  manus  meas  ad  preelium^ 
€t  pcsmsli  ut  artum  mreum  brachia  mea  in  tempore 
inartyniro  in  procinctu  positorum. 

Ei  in  tempore  pacis  deditti  mihi  proteeiionem  sa- 
iutis  twB,  Dedisti  mihi^  id  est  meis  confessoribus, 
in  pace  Tiyentibus,  et  in  pace  morientibns,  dedisti 
protectionem  salutis  tum^  quibus  licet  arrideret  pro- 
speritas  temporalis  quasi  blandimenturo  sinistrse 
tuae  :  taroeir  in  dextcra  lita,  id  est,  jucunditas  xter- . 
nornm  et  futurorum  bonoruro,  quae  sunt  dextera 
tua^  suscepit  me  id  est  meos  confessores,  meos 
»matores,  meam  Ecdesiam,  mearo  spoiisam,  ila  ut 
iu  temporalium  conlcmptu  et  usu,  atque  in  aeterno-  ^ 
ruro  dileciionc  et  friictu  omata  veraciter  dicere  pos- 
ft(H  de  me  dileclo  suo  :  c  Lsva  ejus  sub  capite  meo, 
et  dextera  illius  amplexabitur  me  {Cant.  viii,  3).  i 

Et  si  quaodo  inter  ipsa  prospera  contigerunt  ad- 
TiTsa  propter  me,  id  est,  meos  discipllnandos,  disci- 
^iua  tua  non  me  fregit,  sicut  aridum  lignuro,  quod 
si  fuerit  curvum,  frangi  potest,  corrigi  non  potest : 
sed,  quia  ego  snm  viride  lignum,  de  quo  dixi  in  Pas* 
sioiie  mea  :  t  Si  in  viridi  Ilgno  baee  faciunt,.  in  arido* 
qnid  fiet?  i  {Luc.  xxiii,  5i.)  Disciplina  iua  tunc  in 
norte  mea  corrtxit  me  hominem  per  mortalitatis 
curvitatem  ab  immortaiitatis  rectitudine  distantem» 
Correxit  plane,  quoniam  ad  immortalitatem  prove- 
\\i  me  in  finem^  in  omnis  consummationis  finalem 
perfectionem.  Sic  etiam  mcmbris  meis,  quoniam  D 
cgo  lignum  viride  sum  iu  eis,  et  ipsl  suut  in  me  sic* 
ut  palmiles  In  vite;  disciplina  tua  correxit  me,  id 
est  ipsos  meos  tii  finem,  id  est  in  mearo  confor- 
nutatem  ,  qui  sum  finis  legis  ad  justitiam  ,  qui 
c  Bum  alpha  et  omcga ,  principium  et  finis 
(.4poc.  I,  8).  I  In  arido  autem  ligno  mihi  non 
cobaerenti,  quid  fiet?  (Jlique  non  corrigeinr,  sed 
frangetur,  et  in  ignem  milteiur.  Nam  in  iribulatio- 
nis  disciplina  non  flcciitur  ad  patientiam,  vel  pec- 
cntorum  pcenitcnliam,  sed  frangitur  ad  impatien- 
tiam  dans  qnasi  sonitum  sui  flragor  ipsa  verba  mur- 
miirationis  in  adversis.  Ideo  tu  Pater,  agricola  es 
qui  omnero  pahnitem  in  me  vlrescentem  per  bonam 
foluntatem  purgabis  tribulatione  vel  tciitationc,  ut 


-  PARS  I.  —  PSAL.  xvn.  m- 

fructum  plus  afferat,  ut  fructum  aflerat  in  pattentia. 
c  Et  disciplina  tua  ipsa  me,  i  Id  est  mcos  doetbit, 
quia  per  tribulationem  erudiuntur  quasi  per  virgam 
disciplinae,  ut  vivant  disciplinate  secundum  formam 
doctrinae  sanae.  Ne  autem  sub  hac  tribulationum 
disciplina  subreperct  anxietatis  angustia  uimia. 

Vers.  37.  Dilatasti  gressus  meos^  per  charitatls 
latitudinem,  dans  iiiter  ipsas  tnbulaiioncs  hilarita- 
tem  bonorum  operum,  quibus  velul  rcclis  gressibns 
itur  in  ccelum.  Itadilalasti  gressus  meos,  non  soluni 
iii  me  ipso,  sed  etiam  subtus  me,  in  mcmbris  mcis. 
Vcl  iubtus  fue,  id  est,  etiani  in  tempoinlibus,  qun; 
suiit  sub  sole,  id  est  sub  me.  Nani  et  in  liis  gressus 
mei,  et  etiam  meorum  dilatantur,  quando  mutabilis 
dispositio  temporalium  pia  intentione  in  charitalis 
latitudine  rcfertur  ad  inquisilionem  seicrnoruin. 
Igitur  non  impediunt  carnales  angustiae,  quia  latani 
fecisti  charitaiem  hilariter  operantem  etiam  de  his  e t 
In  his  quae  sub  me  sunt,  mortalibus  rebus  et  membris. 

Et  non  sunt  infirmata  vestigia  mea,  id  est  itine- 
ra  roea.  Nam,  sicut  fortiter  ambiilavi  in  ccelo  super 
aspidem  et  basiliscum,  et  conculcavi  leonem  et  di*a- 
conem,  id  est  diabolum  venenosuro  et  rabiduro, 
quando  videbam  ipsum  Saianam  sicut  fulgur  de 
ccelo  cadere,  non  valentem  viis  meis  resistere,  non 
valentem  caput  erlgere  conculcatum  per  me :  sic 
non  sunt  infirmaia  vestigia  mea  per  cariiis  inOrmi- 
tatem  quoniam  in  deserto  super  ipsius  tentatons 
caput  fortiter  calcavi,  et  adhuc  eum  calco  iii  mem- 
bris  meis,  in  quibus ,  licet  infirmis,  cgo  sum  fortis, 
et  in  sacramentifi  mcis,  quae  noit  inQrmantur  etiani 
cum  per  iiifirmos  miiiistros  celebrai:tur,  dummodo 
non  sint  a  Deo  damnati,  ut  desinant  csse  ministri, 
sicut  simoniaci  manifesti.  Siiit  inodo  ministri  ha- 
bentes  ministrationis  oflicium  sibi  non  interdictum, 
et  erunt  firma  vestigia  sacramentorum  meorum  ad 
conculcandum  serpenlem  antiquum  cadem  virtute 
ac  fortitudiue,  qua  calcatus  est  in  ccclo  ct  projectus 
in  tcrram  vincente  illum  fortitudine  mca  pcr  Mi- 
chaelem  i  sicut  nunc  eum  vincit  fortiiudo  mea  pcr 
legitimuro  et  catholicum  sacerdoiium,  significaium 
per  Michaelem  stantem  ante  altare  aureuincum  iliu- 
ribuU)  aureo  {Apoc.  viii,  3).  In  tali  sacerdotio,  per 
altare  aureum  et  thuribulum  aureum  designalo,  noit 
sunt  infirmata  vestigia  mea ;  quia  fortia  et  victoriosa 
sunt  sacramenta  mea ,  in  quibus  imitalionis  meie 
certa  inveniuntur  vestigia,  quoniam  habent  sacra- 
menta  quamdamsimititudiuem  rcruin,  quarumsunt 
sacramenta  :  ideo  sunt  in  eis  \encranda  vesiigia 
mea,  qui  sum  veritas,  verbi  gratia,  in  specie  panis 
agnoscitur  similitudo  meae  veritatis,  quisum  verus: 
panis  angeloritm,  qui  roe  comedunt  sine  velamine 
sacramentorum,  ct  hominum ,  qui  nie  comedunt 
sub  velamine  sacramentorum.  Illi  me  comedunt 
panem  solidum :  isti  me  comedunt  pcr  sacramen- 
tuin  Incarnationis  quasi  versuro  inlac.  Vel  certcper 
sacraroentum  passionis  in  sartagine  frixum,  quando 
sicut  in  confrixorio  confrixus  sum  juxta  rituiu  sa* 
crificil  legalis,  quod  de  simila    muiida  oleo  coot^ 


885  GEHHOni  PBiEPOSITI  REIGHEnSPEHG.  S84 

spersa!Qsartaginecalii]uroofferebalur(Levt^Ti,21).  Adesemant ,  etqux  moHuntur  eontni  EtMgdMm 
lo  hujusmodi  sacramento  non  sunt   infirmata  ve- 
ttigia  mea,  qnoniam  cuilibet  me  digna  manducanti , 


elsi  non  Terbis  ,  tamen  rebus  dicb  :  Cresce  per 
bujusmodi  quasi  Jacteum  seu  oleatum  cibum  ,  et 
adbuc  perfectius  manduoabis  me-  solidum  cibum. 
Ner  4u  me  mulabis  in  le  sicutcibum  carnis  tuae,  sed 
tu  routaberis  in  roe,  Non  erge  sunt  infirmata  ve- 
ttigia  mea^  dum  quod  fragili  ministrorum  celebra- 
tur  ofBcio,  ila  prodest  ex  fortissiroo  diTinitalis  meae 
auxilio,  ul  sicut  angelis  me  roauducantibus  impri- 
muntur  indelebilla  vesligia  raeae  conformitatis,  ita 
fiat  etiam  hominibus  me  in  sacramento  altaris 
mandueantibus,  nec  me  in  se  mutantibus,  sed  in  roe 
panem  sic  transeuiitibus,  ut  et  ipsi  sint  unus  panis, 


roenm,haec  magis  ad  profectumEvangelii  penreniaio. 
Et  non  eonvertar ,  donee  deficiant  yel  per  poMiitr«n- 
tiam,  vel  per  pcenam,  sicul  deficit  per  poenam  iiii- 
micus  meus  Saulus,  ct  factus  est  Paulus.  Ita  etiam 
a  caeteris  inimicis  mein  persequendis  non  eonveriar, 
donec  deficiant,  Confringam  illos,  quomodo  confracta 
sunt  crura  duorum  latronum  alteriu^  poenitentiSy 
alterius  impoenitentis,  me  sic  disponente,  ut  alte^ 
rius  per  talem  cruciatum  in  hac  Tita  eonsuinmare^ 
tur  poenitentia,  et  alterius  hic  inciperet  pcena  in 
xtemum  permansura.  Sic  omnes  inimicos  oiees 
eonfringam^  alios  ad  salutem  per  poenitentiae  coo 
trilionem,  alios  impoenilentes  ad  damnalionera. 
Yers.  39.  Confringam  illot ,  nec  poterunt  stare. 


unura  corpus,  in  quo  vettigia  meae  conforroitatis  per  ^  Licet  ad  horam  i^esistant,  iamen  non  poumnt  tiare^ 


opera  Tirtutum  expressa  inTenianlur. 

S.militer  sentiendum  est  etiani  de  caeteris  eccle- 
giasticis  sacramentis,  in  quibus  non  tunt  infirmata 
vettigia  meHf  quamvis  eadeni  vesiigiacupiantabo- 
lere  iniinici  mei  volentes  potius  me  sibi  quam  se 
mihi  conformari,  volentes  etiam  membra  mea  mihi 
per  viriutem  sacramentorum  incorporala  sibi  con- 
formari  per  malltiam,  et  incorporarl  per  mysteriitm 
iniquitatis,  quod  jam  operatur  in  iiliis  diffidentiae. 
At  ega  Ibrtissimus  gigas  geminae  substanliae,  cujas 
non  sunt  inflrmata  vestigia ,  persequar  gcminata 
iniroicorum  meorum  agmina,  yideliccl  malignorum 
spirituum  et  malignorum  hominum  catervas  ex- 
pugnando. 

Vf.rs.  58.  Pertequar  inimicot  meos^  ei  comprehen^  ' 
dam  iiiot.  Contra  invisibiles  malignoruro  spirituam 
suggestiones  ego  dabo  Spiiitum  sanctum  electis 
meis,  qui  suggerat  eis  omnia  quaecunque  dixero 
eis,  et  sic  perbonas  cogitationes  in  cordibus  meo- 
rum  pertequar  roalas  et  comprehendam  illas  vivas, 
comprehendam  principes  taliuro  gentiuro,  sicut  quon- 
dani  per  famulum  meum  iosue  cojnprehendi  quin- 
que  reges  alienigenarum,  quos  in  spelunca  com- 
pr chensos,  et  aliquandiu  inclusos  tandem  produci 
fecit  Josue  atque  productos  occidit  {Jot.  x,  18, 2i, 
86),  Sic  ego  verus  Jesus  comprehendam  prinoi- 
pale5  roalignantium  spiritus,  etin  spelunca  cor- 
dium  aliquandiu  castigalK) ,  dum  eis  effectus  mali- 


ac  durare  conlra  me,  sed  eadent  tubtut  pedet  wieot, 
Cadent  sive  per  poenitenliam,  siveper  poenam  pre- 
strati.  Cadent  tubtut  pedet  meot,  id  est  apostolos,  el 
alios  apostolicos  viros ,  quos  ego  constituam  piin- 
cipes  super  omnem  terram.  Confringam  quoqae  in- 
visibiles  inimicos  dando  virtutem  electis  meis,  «t 
conterant  Satanam  sub  pedibus  suis.  Ita  diabokis 
ejusque  satellites  concupiscentiae  ac  libidines  aut 
errores  non  poterunt  tiare,  sed  eadent  tubtut  pedes 
meoty  etiam  infirroa  roerobra  mea,  yeXtubtue  pedet 
meotf  id  est  sub  virtutes  meorum  parrulorum,  qui 
virtutibus  velut  pcdibus  speciosls  ad  me  pergentes 
calcaot  oisdem  pedibus  super  serpentes,  et  super 

,  scorpiones,  et  supra  omnem  virtutem  inimici»  et 

'  nihil  eis  uocebit. 

Vers.  40.  Ri  prtpcinxitti  me  virtutead  beilum,  Su- 
perius  dixi :  Deut,  qui  prcecinxit  me  virtute  :  nunc 
Iterum  velut  repetendo  id  ipsum  in  gratiamm  ac- 
tione  dico  :  Et  preecinxitti  me  virtutead  6e//um,quia 
sicut  me  in  mea  persona  prmcinxitti  virtuu ,  sic 
etiam  pracinxitti  me  in  meis  tanta  tfr(ii/e,  quanta 
sufficiat  eis  ad  6e//ttm,  ad  quod  misi  eos  dicens  : 
c  Sicut  misit  mePater,et  ego  mittovo9(Liu;.  x,3):  i 
Item :  i  Ecce,  ego  mitto  vos  sicut  agnosinter  lupos 
(foan  XVI,  55).  i  Item  :  i  In  roundo  pressuram  habe- 
bitis  ,  sed  conlidite  :  ego  vici  mundura  (ibidem).  > 
Igitur  haec  dicendo  misi,  et  animavi  eos  ad  bellum. 
Et  tu,  Pater,  pr^rciitxtsrt  me  ,  idest  ipsus  meos  ad 


tiaruro  denegabo,  et  tandero  per  confusiones  foras  d  bellum^  quando  misisti  eis  Paraclelum  ,  per  quero 


produclos  interficiam  omnino, 

Et  tton  convertarydonec  deficiant.  Non  converiartib 
hoc  studiOy  donec  deficiant^  et  omnes  vires  perdant. 
Qnas  ne  possint  recuperarc  ,  confringam  iliot 
more  aniiquoniin ,  qui  reos  primo  in  cruce  sus- 
peuderunt,  et  postea  eorum  crura  fregerunt,  utjuxta 
lcgls  mandatum  eadcm  die  sepelirentur  ,  qua  cru- 
ciligerenlur  ;  quod  et  factum  est  in  latronibus,  qui 
crucifixi  suiit  mecum.  Sed  crura  mea  non  sunt  fi-a- 
cta,  quia  non  tunt  infirmata  vestigia  mea^  et  ideo  ego 
cruribus  infatigabilibus  persequar  non  solum  ,  ut 
dixi,  invisibiles  inimicos  meos,  verum  etiam  visti- 
biles.et  comprehendam  illot.  Comprehendam  astu- 
tos  in  astutia  eoruro,  ut  mihi  ncscieqtes  ct  nolcntes 


dedisti  eis  gladium  spirilus,  quod  est  Verbum  Dei» 
Gladio  isio  super  femursuumpoienter  accincti  non 
timueruot  pericula  mundi. 

Et  tnppiantasti  insurgentet  in  me  tubtut  me.  /ih 
turgentes  in  me,  id  cst  conlra  roe,  ac  yolentes  esse 
super  me,  vel  super  meos,  tu  supptaniasti,  ulessent 
sii6(tcs  me  tam  daemones  quam  homines  roaligni, 
qui  nequo  roihi,  neque  meis  praevalere  potuerunt, 
utde  me  aut  meis  proficerent  quod  voluerunt:  imo 
cgo  praevalui  eis  in  me  ac  meis,  ut  voluntas  mea 
perficeretur  autin  ipsis,  autper  ipsos  et  deipsls? 
In  ipsis  voluiitasmea  perficiebatur,  si  conversi  sunt 
ad  bonum  :  peripsos  et  de  ipsis  voluntas  roea  pef  • 
(iciebaturt  si  perstitcrunt  in  sya  roalitia  ;  nam  p^ 


S85  COMMENTAftlUM  \^  TSALMOS 

tpsos  exerciiavi  meo3  pro  vciie  meo.  De  ipsis  taii-  X 
dem  faclum  est  quoU  volui,  quia,  ligaiis  maiiibus  ct 
pedibus»  missi  sunt ,  quo  ego  volui,  et  ita  semper 
insurgenles  in  me  subtus  me  $unU 

Yers.  41.  El  inimicos  meos  dedi$U  mihi  dorsum, 
1n  Hebraeo  habelur :  luimicorum  meorum  dedisti 
mihi  dorsum^  ut  videlicet  iion  audeant  mibi  resi- 
stere,  sed,  aut  bumiliier  sequuntur  me,  atquc  iia 
sunt  mihi  dorsum  ;  aut  fugiunt  a  me,  quorum  fu- 
gientium  dedisti  mihi  dorsum;  ut  ego  eos  persequens 
pcrcutiam  dorsa  eorum,  pnecipue  Judaeorum  qui 
ne  interfecerunt  et  dixerunt:  t  Saiiguis  ejus  super 
nos  et  soper  lilios  nostros  {Matth.  xxvii,  25).  i 
Uiis  prxcipiutis  in  infernum,  et  supplanUlis,  ila 
ot  sub  me  sinl,  sub  meo  videlicet  judicio,  in  meo 
carcere  ;  adbuc  percutio  dorsa  eorum,  id  est  po-  ° 
steros  et  sequaees  ipsorum,  quibus  imprecati  sunt 
sanguinem  meum,  dicendo :  Sanguis  ejus  super  nos 
ei  super  /itios  nostros.  Nam  inimici  mci  erant  ipsi 
Jud<ri,  qui  mc  in  ea  persona  occiderunt,  quasi  fa- 
ciem  suam  penenles  contra  faciem  meam  ;  illi  vero 
pro  dorso  eorum  compuUntur  ,  qiii  eod^m  spirilu 
malitiae  iHis  concerporati  sequuntur  eos,  me  ipsum 
non  videntes,et  Umen  odientes.  Sed  tu  inimicorum 
meorum  dedisti  mihi  dorsum^  gladiis  et  sagittis  meis 
Tulueraodum,  quarum  sagittarum  acutissimae  atque 
oUunae  intelligi  possunt  baec  verba  :  t  Discedite  a 
me,  maledicti,iii  igiiem  aeternum  ,  qui  paratus  est 
diabolo  etangelis  ejus  (Matth.  xxv,  41).  i 

Et  odientes  me  ipsos  Judaeos  disperdidisti  per  q 
exercitum  Romanum  ducibus  Tito  et  Vespasiauo. 
Non  simplici  perditione  pcrdidisti  cos,  sicut  oliin 
per  Ezecbielem  propheUm  praesignasti  dicens  :  i  Et 
iu,  Qli  homiuis,  sume  tibi  gladium  acutum  raden- 
lem  pilos,  et  duc  eum  super  caput  tuuin,  et  super 
jDarbam  tuam,  ct  assumes  tibi  sUtcram  ponderis, 
et  divide  eos.  Tertiam  partcm  combures  igni  in  me- 
dio  civitatis  juxu  completionem  dierum  obsidionis, 
el  assumes  tertiam  partcm  ,  et  concides  gladio  in 
circuilu  ejus.  Tcrtiam  vero  aliam  diperges  in  ven- 
tam,  ei  gladium  niidabo  post  eos.  Ct  sumes  inde 
parvum  numerum,  et  ligabis  eos  in  summiute  pal- 
lii  tui  (Ezech.  v,  1, 2 et  5).  i  Sicut  praefiguratum, 
sic  etiain  adimpletum  est.  Nam  gladius  acutus  ra- 
dens  pilos  Romana  potentia  fuit ,  qua  radente  Judaei  D 
carentes  viuli  spiritu  quasi  pili  superflui  abrasi 
sunt  a  patriarcharum  ac  propheUruni  vivo  corpore 
atque  ab  ipso  viiali  corum  capite  Ohristo  ,  cui  fo- 
rinsecus  adhaeserunt,  quandiu  habentcs  templum 
Domini  csercmonias  ,legis  tenuerunt.  Civitate  au- 
lem  sancUcum  templo  destructa,  ilaut  non  relin- 
qoeretur  lapis  super  lapidem  ,  et  dispersis  Juda^is 
per  omnes  gentes  tota  barba  est  abrasa,  et  partim 
concisa  gladio  in  civiute  per  civiles  discordias  par- 
lim  combusta  est  igne  conflagrante  civiutem  cum 
lemplo,  partim  fame  interiit,  quae  fames  fuit  gla- 
dius  eis  acrior  gladio  Romanorum,  partim  dispersa 
est  in  ventum ;  et  gladius  nudatus  est  post  eos,  quia 
iltterfecti  sunt  plurirai  corum  gladio  ad  speclacu- 


.  —  PARSl.     -PSAL.  XVn.  886 

lum  Iriumphale  Gaesaris.  Permodica  illa  particula 
barbae,  quam  propheU  jussus  cst  ligare  in  sUm- 
milate  pallii  sui,  cst  illa  portio  reliquiarum,  de  qui- 
bus  dicit  Isaias  :  <  Reliquiaelsrael  salvaefient.  (hai. 
X,  21).  »  Igitur,  cum  ita  diversis  cladibus  exccptis 
reliquis  me  non  odientibus,  perirent  me  odienles 
Juda^i ,  tu ,  Deus  Pater,  odientes  me  disperdidisti. 
Putabant  illi  quod  me  ncgantes  te  possent  habere 
Deuin  pretectorem,sed  non  est  iu,  quoniam  omnis, 
qui  negat  Filium,  nec  Patrcm  habct.  At  illi  stulti 
propter  fiduciam  carnis,  ac  sanguinis  Abrahae  per- 
dita  fide  Abrabae,qui  exsuttavit,  utvideret  dieni 
meum  (Joan.  viii,  26),  quem  illi  non  libenter  vidc- 
nint,  et  propter  pulchrum  tcmplum. 

VtRS.  42,  Clamaverunt,  nec  erat  qut  salvos  face- 
ret.  Licet  enim  tcmplum  sancium  habentes  dice- 
rent  tcmplum  Domini  templum  Domini  est,*  etin, 
ipso  templo  a  Romanis  obscssi  clamarent :  tamen, 
quia  me  Dominum  templr  projecerant  extra  tem- 
plum  et  extra  civiutem  crucifigendum,  non  erat 
qui  salvos  faceret.  Quomodo  enim  salvarentur,  qui 
mc  Salvatorem  negaverunt,  el  Barabbam  sibi  ele- 
gerant  :  propemodum  simile  nefas  usque  hodie 
committunty  qui  dau  sibi  eligendi  opttone  bonas 
pcrsonas  uolunt  eligere  sibi  ad  principandum  vel 
episcopandum,  sed  Barabbae  latroni  similes  faciunt 
s^bi  episcopos  aut  principcs,  quibus  pestea  vexan- 
tibus  eos ,  clamant,  nec  est  qui  salvos  faciat  eos  : 
quemadmodum  Judxi  electores  latronis,  reproba- 
tores  Salvatoris  vexante  illos,  ut  Josephus  refert, 
intra  urbem  lalrocinio  sicariorum,  et  foris  latroci- 
nio  Romanorum  clamaveruntf  nec  erat  qui  salvos 
faceret.  Clamaverunt  ad  Dominumf  cujiis  occide- 
rant  Filium,  nec  exaudivit  eos.  Qui  me  Fillum 
negaveiunt,  clamaverunt  Sid  Patrem  Dominum,  nee 
exaudivit  eos.  Clamant  usque  hodie  sequaces  eo- 
rum  electores  iatronum  et  reprobatores  bonoruro, 
clamant  ad  Dominum,  cujus  oderunt  famulos,  cla- 
mant,  nec  exaudit  eos.  Et  ego  judex  vivorum  et 
mortuorum  comminuatn  eos,  qui  dixi  tibi,  Dcus 
Paler  :  Odientes  me  di$perdidisti^  ut  ostendain, 
quodquae  lu,  Pater,  facis,  hscc  et  ego  Filius  tuus  si- 
militcr  facio.  Nunc  de  me  dico  : 

Vers.  45.  Et  comminuam  cot,  le  illos  dispcr- 
dente.  Qiiia  una  esl  mea  el  tua  operaiio,  ego  coin- 
niinuam  co»  ut  pulverem  ante^faciem  venti.  Ego 
cniin  vcntiblor  ejus,  ventilabrum  in  manu  ejus  est, 
cgo  judiciariam  potesUlcin  haI>eo,  ego  areain  mcani 
vcntilabo  et  purgabo,  el  congrcgobo  trilicum  in 
horreum  meum  :  eos  autcm  qui  se  dicunt  JudaK>s, 
et  iion  sunt,  scd  sunt  syuagoga  Saianae,  vcl  qui  se 
dicunl  Christianos,  et  non  sunt ,  sed  sunt  syna- 
goga  Barabbae,  tanquam  pulverem  ante  faciem  venti 
projiciam  repulando  inter  genles  idola  colentes, 
de  quibus  dicitur  in  Isaia  :  i  Omnes  gcntcs  quasi 
pulvis  exiguus,  et  quasi  stilla  situlae ,  ct  quasi  nio- 
menlum  slatcrae,  quasi  nihilum  et  inane  rcpula- 
tae  sunt  (/sai.  xlvi,  15etl7).i  Ergo  quasi  pulverem 
exiguu%  j^em  vcntus  dissipal,  sic  ego  per  vea-» 


88t  GERH0H1  PRiEPOSITI  REICHERSP£RC. 

tUabrum  fudiciaria  potesiaiis   dissipabo  eo»,  vel  A     Veks.  46.   Filii  alieni  mentiii  »unt  mihi. 


FHii 
qui- 
Filii 


qui  deo6  f^lsos»  vel  me  Deum  yenim  faise  co^ 
lunt. 

Ut  iutum  platearum  deiebo  eos.  Lata  via  saeculi 
babet  iutum^  multunique  luiuriosis  et  immniidls 
plena  est.  Hoc  /ufum  delebitur,  quia  mundustrans* 
ibit  et  concupiscentia  ejus.  Nec  invenietur  de  iuto 
concupisceiitiae  mundanse,  vel  de  sordibus  ccenosae 
immunditi»,  in  qua  sues  volutant  se,  vel  modicum 
quidy  quia  mundus  transibit  totus,  et  concupisceo- 
tia  ejus,  et  erit  nova  terra,  et  novum  codlum,  in 
quibus  justiiia  habitat,  nibilque  de  luto  sordlum 
erit  in  ea,  sed  omnino  de  nova  terra,  in  qua  tunc 
liet  voluntas  Dei  sicut  in  ccelo,  tolletur  lutum  om* 
nium  immunditiarum  (/  Joan,  ii,  17).  Et  tunc  ego 
judex  ut  iutum  piatearum  deiebo  eos,  qui  amant  lu-  ^  dixi.  Unde  respondi  eis  inter  cseiera  :  i  Quomodo 


ftolo  nomine,  sed  aiieni  perversitate  morum, 
bus  degeneraverant  a  nobilitate  Patruro  : 
Patriarcfaanim  seeundom  carnem»  sed  aiieni  pro- 
pter  Odei  patern»  abnegationem  :  Fiiii  aiieni,  qui- 
bus  dixi  :  c  Si  filii  Abrahae  estis,  opera  Abralis 
facite,  t  sed  «  quaeritis  me  interficere,  boc  Abraham 
non  fecit.  Vos  ex  patre  diabolo  estis,  et  desideiia 
patris  vestri  vuUis  facere.  lile  fuit  horoicida  ab 
iniUo  (Joan,  viii,  59,  40,  et  U).  >  Talia  dicendo 
filios  aiienos  designavi,  qui  mentiti  sunt  mihi^  di- 
centes  :  «  Magister,  scimus,  quia  vcrax  es,etviam 
Dei  in  veritate  doces  (Mattit.  xxii,  16).  Yocabant 
me  magistrum,  cujus  noluerunt  esse  discipuli.  Vo- 
cabant  me,  Domine,  Domine,  et  non  lecerunt  quae 


tum,  quibus,  ut  Petrus  apostolus  meus  ait,  coii- 
venit  illud  proverbium:  «  Sus  lota  in  volutabioluti 
(//  Petr,  11,  22).  >  Peribunt  enim  tunc  impii  cum 
ipsa  impietate  per  scopam  judicii  detersi,  maxime 
a  plaiels  Jerusalem,  qus  sternentur  auro  mundo, 
nec  in  eisdem  plateis  audietur  ulterius  talis  contra^ 
dictio  qualis  audita  est  in  terrena  Jerusakm  civi- 
busejus  mibi  contradicentibus  et  dicentibus: «  Non 
habemus  regem  nisi  Gaesarem  (Joan.  xix,  15).  >  Tu 
enim  Pater  meus,  et  Deus  meus. 

Vers.  44.  Eripies  me  de  contradictionibus  popuii 
milii  contradicentis,  et  Barabbam  latronem  poten- 
tis.  Et  constitues  me  in  caput  gentium,  ut  sim  ea- 


potestis  bona  loqui,  cum  sitis  malr?  (Ibid.  xii,  54»)  i 
( Quid  autem  vocatis  me,  Domine,  Domine,  et  nmi 
facitis,  quae  dico?  >  (Luc.  vi.  46.)  Parum  est  qood 
dico  :  Mentiti  sunt  miiti.  Imo  persislentes  in  odio 
veritatis  et  amore  mendacit,  mendacium  non  so- 
him  confinxeront,  sed  et  multa  pecunia  emeruoi, 
loquenies  militibus  :  «  Dicite  quia  discipuli  ejus  fn- 
rati  sunt  eum  nobis  dormientibus  {Mattit.  xxviii^ 
15).  >  In  confirmationem  bi\]tts  mendacii  persecuti 
sunt  apostolos  meos,  veros  testes  roese  resurro^ 
ctionis,  et  ejecenint  eos  de  finibus  suis.  Ita  perti- 
naciter  mentiti  sunt^  qui  cum  patre  suo  diabok)  in 
veritate  non  stante,  et  ipsi  in  veritate  non  stete* 


put  gentium^  rex  gentium  et    desideratus  earuro,  r  runt,  qui  curo  illo  bomicida  et  ipsi  homicidad  in 


lapis  angularis  in  caput  imguli  positus,  copulator 
duorum  parietum,  id  est  fidelium  Judaeorum  et  gen- 
tiura  credentium,  vel  angelorum  sanctorum  ei  ho- 
minum  juslorum.  I(a,  Pater,  consiitnfs  me  in  caput 
gentiumt  sicut  ego  veritas  prsedico  futurum.  Atque 
propler  indubitabilem  certitudinem  enuntio  quasi 
praetLTilum.  Dico  enim  quod 

Vebs.  45.  Popuius ,  quem  non  cognovi ,  servitU 
mifii.  Id  est,  absque  dubio  serviet  mihi  populus 
genlilis,  quem  non  cognovi,  quem  non  visitavi  cor- 
porali  praesentia,  de  quo  dixi  discipulis  meis  :  «  in 
viam  gentium  ne  abieritis  {Mattli.  x,  5) ,  >  quem 
neque  per  legem  scriptam,  neque  per  prophetarum 
oracula  visitavi,  cui  ego  non  sum  missus,  qui  non 


mea  morte  facti  suiit,  ut  in  mendacio,  quod  ex 
patre  diabolo  conceperunt,  mallent  perseverare, 
qiiain  ad  veritatem  per  apostoios  meos  contesta- 
tam  redire  per  poenitcntiam.  Ideo,  dico  quod  ilii 
fiiii  aiieni  non  solum  sunt  mentiti^  sed  in  menda* 
cio  suo  etiam  inveterati  sunt. 

Petrus  apostoltts  meus,  et  ipse  ad  boram  fuit 
nientitus  negando  se  nosse  me,  sed  in  mendacio 
suo  non  est  inveteratus,  quia  post  negatiooeai 
trinam  canente  gallo,  exivit  foras,  et «  flevit  amare 
{Mattlt.  XXVI,  75),  >  atque  postmoduro  flrrous  per- 
mansit  in  veritatis  contestatione,  in  qqa  cum  se- 
nuisset,  alius  eum  cinxit,  et  pro  veritate  cruciQxus 
(cst).   Revera  senectus  venerabilis  erat  Petri  qui 


sum  missus  nisi  «  ad  oves,  quae  perierunt  domus  D  senuit  in  veriute.  Sed  fiiU   aiieni  mentiti,  et  in 


Israel  {Matth.  xv,  24).  >  llle  popuius  servivit  mihi, 
Oculis  lue  non  vidit,  .sed  per  discipulos  meos  dc 
nic  audivit,  et  in  auditu  auris  obedivit  milti,  Dixi 
enira  discipulis  post  resurrectionera  :  «  Euntes  in 
munduro  universum  prsedicate  Evangelium  oroni 
crcaturae  {Matih.  xvi,  15} .  >  Hoc  ante  mortero 
mcam  non  concessi,  quando  eis  dixeram  :  «  In 
viam  gcntium  nc  abieritis  (ibid.).  >  Oporlueratenim 
Judapis,  quibus  eram  promissus  et  missus,  priino 
annuntiari  verbum  salutis  propter  vcritatem  Dei  ad 
confirniandas  promissiones  Palruro,  et  proptcr  coN 
lectionem  et  conversionera  eorumVqi^  eraqt  filii 
Patrum  et  Patriarcharum.  Sed  bis  electis,  et  ad 
ue  iCoUecUsv 


mendacio  inveterati  omnino  detestandi  sunt,  et  ju-t 
sto  judicio  per  me  atqtie  apostolos  nicos  derelicti 
sunt,  Paulo  apostolo  roeo  in  quo  ego  loquebar,  di- 
cente  :  «  Vobis  oportebat  prirouin  loqui  Verbunt 
Dci.  Sed,  quoniaro  repulistis  illud,  et  indignos  vos 
judicastis  vit»  aeternae :  ccce  convertiraur  ad  gen- 
tes  {Act.  xiii,  46).  >  Hoc  fuit  justum  judicium,  ul 
illi  desertores  veriiatis  desererentur,  et  verba  roe;i 
iinplerentur  dicentis  :  «  Ecce  relinquetur  vobis  do* 
mus  veslra  deserta  {Matth.  xxiii,  58).  >  Neque  enim 
apostoli  priores  deseruerunl  suos  contribulcs,  do 
quorum  perversione  multum  doluerunt,  sed  ip«i 
apostolos  projeceruot  et  viam  veritatis,  atque  se- 
milam  rectitudinls,  quam  docebaut  apostoli,  tenera 


JK9  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -PARS  L  - 

notoenint,  sed  tnnsversuin  abierunt  et  claudiea-  A  i  Cresciie,  et 


^erunt  a  umHU  snis.  Claudicaverunt  uno  pede  de- 
biks  Velus  Testameiitum  in  carnali  observantia  le- 
neiites,  et  Novum  respuentes,  litteram  occidentem 
sectantes»  et  spiritum  vivificantem  non  amantes, 
Dei  traditiones  negligenles,  et  suas  tencntes,  ore 
Deum  Abrabam  iuvocantes,  et  factis  illum  negau- 
tes,  Deum  Patrem  meum  Deum  suum  dicentes,  mo 
Filium  ejus  Deum  negantes.  Ita  cUmdicaverunt  a  se- 
miiis  iuiSf  qu2d  suae  deberent  esse,  a  semitis  \ide« 
licet  veritatis,  quae  promissa  est  filiis  Abrahae, 
qoales  ipsi  deberent  esse,  et  quales  essent,  si  vere 
lilii  Adeles  cum  fideli  Abraham  vellent  benedici  ve- 
ritaiem  confitendo,  atque  dicendo : 

Vers.  47.  Vivit  Dominus,  et  benedictus  Deus 
meusj  et  exalleiur  Deus  salutis  meae.  Et  illi  clau- 
dicando  fatentur  quidem  quod  mortuus  suni,  sed 
nolunt  de  me  dicere :  Yivit  Dominus.  Quia  ergo 
illi  /S/ft  aiieni  mentiti  sunt,  et  in  mendacio  persi- 
Btunt  neganles  me  vivere  ,  gentium  populus,  qui 
aliquando  erat  populus  non  meus,  et  niinc  popu- 
los  meus  effectus,  in  auditu  auris  obedivit  mihi^  qiii 
aliquando  non  misericordiam  consecutos,  nunc  au- 
tem  misericordiam  consecutus  verilatem  recogno- 
icit,  ipse  sciens  me  non  solummodo  mortuum,  sed 
etiam  resttscilatum  ipse  dicat :  Yivit  Dominus.  Abs- 
que  dubio,  qaem  vos  iudsei  dicitis  mortuum,  jam 
Tivit,  et  vita  bominum  cum  eo  surrexit.  Nam 
<  Christus  resurg^ns  ex  mortuis  jam  non  moritur, 
inors  iUi  uitra  non  dominabilur  :  quod  enim  mor-  q 
tous  est,  peccato  mortnus  est,  quod  autem  vivit, 
vivit  Deo  {Rom.  vi,  9  et  10).  i  Mortuusest  ut  bomo, 
sed  vivit  ut  Dominus.  Mortuus  ex  nostra  mortali- 
late,  sed  vivit  Dominus  in  sua  divinitate.  Mor- 
tuos  in  forma  servi,  sed  vivit  Dominus  jam  totius 
creaturae  babens  dominium.  Unde  et  dixit :  i  Data 
est  mihi  omnis  potestas  in  eoelo  et  in  terra  (Malih, 
XKTni,  18).  Igitur  homo  mortuus,  ct  jam  resusci- 
tatusaccepta  potestate  dominandi  in  coelo  ct  in 
terra  vivit  Domtnus;  vivit  non  quomodocunquc, 
ftcd  slcut  Pater  suus,  qui  solus  habet  immortaliLv 
tcm,  qnam  dedit  et  Filio  propter  homines  horoiui 
faclo  et  mortuo.  <  Sicut  enim  Paler  habet  vium  in 
semetipso,  sic  dedit  et  Filio  vitam  habere  in  semet- 


PSAL.  XVII.  890 

lultiplicamini,  et  replete  terram,  et 


subjicile  eam,  et  dominamini  piscibus  maris  et  vo- 
latilibus  coeli,  et  bestiis  terrae  (Genes.  i,  28).  i  Mihi 
Ecclesiae  sponsse  su»,  atque  meis  filiis,  maxime 
lllis  quos  operis  sui  vicarios  coiistituit  esse  pa- 
stores  et  rectores  ininorum,  similitcr  nunc  bene  • 
dicit,  quibus  non  tam  voce  quam  rerum  eflicacia 
dicit :  €  Crescite,  et  multiplicamini.  i  Crcscite  in 
profectu  virtulum,  et  multiplicamini  per  virtutuni 
exercitia  et  exempla  multos  convertcndo.  Ne  sitis 
pauci.  Crescite,  ne  silis  parvi  merito  :  multipli- 
camini,  ne  sitis  pauci  numero.  Et  rcplete  lerram, 
ita  videlicet,  ut  in  toto  terrarum  orbe  dilatemini, 

.  et  tandem  repleatis  terram  paradisi,  terram  pro- 
missionis,  terram  lactis  el  mellis,  terrain  de  qua 

"  ejecti  sunt  homines  maledicli  in  primis  parentibus, 
et  in  qnam  introductus  esl  latro  benediclus  per  nie 
bencdicium  dicentem  ei :  i  Amen,  dico  tibi,  hodie 
mccum  eris  in  paradiso  (Luc.  xxiii,  45).  i  Haiic 
terram  vos  replete,  id  f  st  ita  viviie  in  Iiac  terra 
maledicta  et  spinosa,  ul  Iiinc  exeuntes  introeatis 
in  illam  terram  benedictam,  floribus  et  fructibus 
seternae  jucunditatis  ubcrriniam.  Interiin  vero,  duin 
estis  in  terra  maledicta,  quse  habet  bestias,  vola- 
tilia  et  pisces,  vos  dominamini  eis  per  virtutem  be- 
nedictionis  mes,  qua  ego  benediclus  benedixi  vos. 
prne  cunctis  animantibus  quae  movenlur  in  tena. 
Nam  vestra  <  conversatio  est  in  coelis  {Philip.  iii, 
^O) :  I  ubi  me  credenles  esse  dicitis  : 

Et  exaltetur  Deus  salutis  meos.  Quod  enim  vos 
creditis,  hoc  et  aliis  notum  fieri  optatis.  Creditis, 
propter  quod  et  loquimini,  quod  ego  Deus  ve^ter 
sim  AUissimus,  Altissimi  Filius.  Unde  tu,  Ecclesia 
de  gentibus  collccta,  cujus  iii  typo  una  peccatrix  fe- 
mina  volens  me  tangere  audivit  :  <  Noli  me  taiige  • 
re  :  nondum  cnim  ascendi  ad  Patrem  meum  (Joan. 
XX,  7),  I  nunciuaUometangis,quia  mcAliissimum 
apud  Patrem  altissimum  regnare  credis.  Et  ideo 
dicis  :  Exaltetur  Deus  satutis  mece.  Ille  vivus,  et  be- 
nedictus  Deus,  qui  est  Deus  salutis  me<e,  quia  me 
vivificavit,  benedixit,  et  salvat,  ne  benedictio  ejus  in 
me  pereat,  exaltetur,  id  est  :  Altissirous  esse  co- 
gnoscatur.  Ipse  enim  Deus  salutis  mem,  ipse  est  Sol 
justiti»,  de  quo  scripturo  est :  <  Orietur  vobis  ti- 


ipso  (Joan.  v,  26).  i  Vivit  Dominus  et  vivificandi  D  mentibus  nomen  roeum   Sol  justitiae,  et  sanitas  in 


babet  poiestatem  sicut  Pater.  Sicut  enim  Patcr 
suscitat  et  morluos  vivificat,  sic  et  Filius,  quos 
vnlt,  vivificat.  Vivii  Dominus,  et  jam  non  sola 
divinitas  ejus  est  vivificatrix  morluorum,  scd  etiam 
caro  ejos  et  sanguis,  cujus  communicatione  vivifi- 
cabunttir  etiam  corpora  in  resurrectione.  Vivit 
ergo  Dominus,  quod  ex  effectu  patet,  quia  Eccle- 
siam  suam  vivificat. 

Vivit  Dominus^^  et  betiediclus  Deus  meus,  qui 
est  omnium  Deus  per  conditionem  gcneralitcr,  ipse 
Dcus  meus  est  specialitcr  per  vivificarionem,  et 
benedictionem,  qua  me  vivificat  Ecdesiam  suam, 
ut  ex  ipsius  fide  vivam,  et  benedicit,  ut  fides  inea 
fcoctificel.    Primis  hominibus  benedixit  dicens  : 


pennis  ejus  {Maith.  nr,  2).  i  Proptcr  hanc  sanUatenx, 
quse  est  in  pcnnis  ejus,  in  misericordia  scilicet  ac 
miseraione  ipsius,  sub  quibus  pennis  speramus, 
dicitur  Deus  salutis  mete,  Ecclesia)  videlicet  ex  gen- 
tibus  collcctae,  quam  elegit  non  ex  debito  proroissio- 
nis  ut  Israel  pueruni  suum,  quem  suscepit.  <  sicut 
locutus  est  Abraham  el  semini  ejus  (Luc.  i,  55),  » 
veruro  e\  roagna  misericordia  et  miseratione,  in 
quibus,  velut  pennis  seterni  solis  est  mihi  sanitas. 
Unde  opto  ut  exaltetur  iste  Deus  salutis  mece^  ut 
exattetur  iste  Sol  justitise  in  altitudinem  zodiaci 
sui,  uride  faciat  per  mundum  universum  dies  xsti- 
vos,  dies  iongos  et  claros,  in  quibus  dicamus  : 
<  Hiems  transiit,  imber  abiit  et  recessit.  FloKs  ap> 


•91  GCRIIOni  PHiC:i  OSITI  REICUERSPCRG.  »t 

p?.r\ierunt.  Tinese  floreiitcs  oJoreni  dederutU  (Cant.  A  lentes,  in  ira  molesti  erant  milii  et  apostolis  mets. 


11,  11,  12  ct  15).  •  Quasi  drprcssus  apparet  iste  Sol 
justitiae  in  tcmpore  hiemis  imminenle  persecutionis 
tempesiate.  Unde  natus  in  hunc  mundum  ad  perfe- 
rendas  morlalilalis  hiemales  molestias  velut  hieme 
pcrseciitionis  Herodianae,  ncc  non  etiam  ad  littcram 
in^hiemali  tempore  non  altius  apparuit;  sed  i  par- 
Tulus  natus  est  nobis,  et  Glius  datus  est  nobis  (Isa. 
IX,  6).  >  Primogenitus  vero  mortuorum  resurgens 
ex  mortuis  tempus  xstivum  dedicavit  solemnitati 
6uae  Resurrectionis  et  Ascensionis,  et  extunc  in 
8ua  persona  liber  ab  liiemis  incommoditate  adhuc 
interdum  snis  in  hoc  mundo  laborantibus,  et  perse- 
culoribus  eorum  regnantibus,  apparet  iste  Sol  ju 
stiliae,  quasi  deprcssus  in  signis  hiemalibus  tem 


atque  repleti  sunt  zclo  iracundiae,  quando  (ui  iit 
Actibus  apostolorum  Icgilur),  vidcnles  turbas  gea* 
tium  ad  audiendum  verbum  Dei  collectas,  f  repleii 
sunt  zelo,  et  contradicebant  his  qu.x  a  Paulo  dl- 
cebantur,  blasphemantes  (Act,  xiii|  45).  i  Zelo 
quippe  invidiae  irascitur  senior  frater,  id  est  Ju- 
daeorum  populus,  de  receptione  adolescentioris,  et 
semper  invenimus  Judaeos  impios  irasci  de  gentiam 
salute.  Unde  cum  ego  in  Evangelio  de  gentiam  sal- 
vatione  loquerer  sub  exemplo  EIi;e  ad  geotileiii  vi- 
duam  destinati,  et  Elisei  Naaman  Syrum  gentilem 
curantis,  illi  odientes  gentium  salutem  repleti  suDt 
ira  haec  audientcs  (/// Ae<7.  xvii,  10  ;  /V  Reg.yf^ 
ii).  Inimici  ergo  roei  iracundi  sunt  iudaei,  de  q«l- 


pesUtes  minitantibus.  Propterea  vel  Ecclesia  ,  vel  ^  bus  consiat  una  turma  impugnantium  me  et  Ecde- 

quaelibet  lidelis  anima  lempora  optans  meliora  , 

diesquepaschales  et  »!slivos  desiderans,  dicit :  Vivit 

DominuSf  ei  beuedictus  Deus  meus,  et  exaltetur  Deus 

satutis  mem,  Sic  ego,  qui  veni  benedictus  in  nomine 

Domini,  vivus  et  benedictus,  atque  altus  prsedica- 

Lor  in  Ecclesia,  et  ego  recognoscens  mihi  has  lau- 

dcs  ex  Deo  Patre  datas,  illum  bcncJico,  atque  illi 

dico  : 

Yehs.  48  et  49.  Deus^  qui  das  vindictas  mtVit,  et 
$ubdis  populos  sub  me^  liberator  meus  de  inimicis 
iracundis,  Et  ab  insurgentibus  in  me  exaltabis  me^ 
tt  a  viro  iniquo  eripies  me.  Sicut  enim  saiicta  optat 
Ecclesia  meam  exallationem,  sic  tu,  Deus  Paler, 


siam  meam.  Sed  liberaius  ego  sum  :  liberabitur  et 
Ecclesia  sponsa  mea,  corpus  meum,  de  his  immcis^ 
meis  iracundis ,  propter  quod  dico  io  gratiarum 
actione  laiidans  te  Deum  Patrem  meum  ;  Liberator 
meus  de  inimicis  meis  iracundis. 

Altera  turma  sunt  gentiles  tyranni,  et  roanifesll 
persecutores  insurgentes  in  me,  id  est  contra  me. 
Sed  ab  hi6tu,Pater,  exaltabisme^c  meos,quia  laDto 
mirabiliores  elationes  maris,  quanio  altiores  pro- 
cellae  diluvii  super  altissimos  montes  eiundanlis 
me  vcrum  Noc  in  arca  mea  pulsant,  tanto  allios  a 
lerra  elevaiit  ipsam  arcam,  sanctam  videlicel  Ec* 
clesiam,  in  qua  tu,  Pater,  exaltabis  me  ab  insuTgen- 


pcrflcis  eam,  qui  das  vindictas  mihi  contra  daemones  r  iibus  in  me,  tandemque  arca  mea  in  altos  mootes 

ct  principes  eorum  foederatos,  qualis  fuit  Nero  et       " 

Decius,  vel  qualis  fuit  Arius  et  caeteri  haeresiarchae 

nulla  digni  clementia.  Et  ideo  viodicta  dura  io  eos 

facta  est.  Et  principibus  persecullonum  vel  errorum 

jusla  vindicta  mutilatis,  tu  subdis  populos  sub  me, 

quoniam  tu  populum  humilem  salvum  facies,  ei 

oculos  superborum  humiliabis  per  dehius  vindictas^ 

quas  mihi  das^  quia  tu  non  judicas  qusmquam,  sed 

judidum  omne  das  mihl,   i  quia  Fiiins  Dei  sua 

(Matth.  xxvii,  43).  >  Et  ideo  per  roe  hominem  ho* 

minibus  propitium  sic  temperatur  vindicta  mihi  a 

te  data,  ul  soli  pertinaces  et  in  malitia   obstinati 

per  terribiles  poenas  vindictae  subjaceant,  vindiclae 

sine  roisericordia,  quia  ipsi  me  ac  roeos  judicave 


elevata,  et  ibi  locata  deficienl  procellae  insurgentes 
lu  me. 

Tertla  turma  sant  falsi  fralres,  qui  speciero  pio- 
lalis  habentes,  virtutero  vero  ejus  abuegantes  dl- 
cont  se  Christianos,  etnon  sunt;  sed  sanl  syns- 
goga  ipsius  Antichrisli  solo  uomioe  Gbrisliani  didi. 
De  hac  lurma  sunt  haeretid,  atqae  scbismatici,  et 
omnes  iniqui  et  perversi,  qui  non  de  Judaeorum 
vel  gentilium  turmis  veoeruot,  scd  ex  nobis  exie- 
runt,  quia  non  eraot  ex  nobis.  Istl  suni  exerdtus 
malediclus  Gog  et  Magog.  Nam  per  nomen  Gog, 
quod  interpretalur  tectum,  significatur  agmen  Anti- 
christi  adhuc  tectum  sub  velamine  ac  specie  pieta* 
tis  In  eis,  qui  nondum  exierunt  a  nobis,  et  tamen 


rant  sine  misericordia.  Sed  populus  humilis  ac  sim-  D  intus  tecti  et  occullati  non  sunt  ex  nobis.  Per  no- 


plex,  licel  eiiam  ipse  merueril  vindictam,  tamen» 
quia  non'erat  erga  meos  et  me,  sine  roisericordia, 
sic  temperabitur  in  illum  vindlcta,  ut  eum  non 
perdat,  sed  mihi  subdat.  Et  hacc  est  pia  vindicta, 
dum  rebellis  mihi  subditur,  te,  Pater,  operante,  qui 
iubdis  populos  sub  mc,  ut  super  eos  exalter  ego 
Deus  salutis  de  inimicis  meis  iracundis  liberatus,  et 
ab  insurgentibus  in  me  exaltatus,  et  a  viro  iniquo 
ereptiis. 

Sicut  enim  Chatdai  tres  turmas  feeerunt  (Job  i, 
17),  quando  servum  meum  Job  spoliaverunt,  ita 
Ires  lurmx  sunt  inimicorum  meorum.  Una  turma 
sont  Judaei,  qui  in  iracundia  terrae  loqucntcs,  et 
lcrram  suam,  scu  terrcoos  quaestus  amiucre  no* 


men  vero  Magog,  quod  inlerpretatur  detectum^  si- 
gnificatur  agmen  ejusdem  Aotichristi  detectum  ci 
revelatum  in  bis  qui  a  nobis  jam  exieruiit,  quia 
non  erant  ex  nobis.  Nam»  si  fuissent  ex  nobis,  pcr- 
mansissenl  utique  nobiscum.  Sicut  ergo  Judaei  fue- 
runt  Hitmtct  mei  iracundi^  et  insurgentes  in  me  ma- 
lignanles  fuerunt  paganorum  principes,  ita  vtr  titt- 
quus  falsus  Christianus  est,  sive  adhuc  intus  lectus 
premat  Ecclesiae  eorpus,  ut  roalos  cibas,  qui,  cuoi 
digeri  et  membris  incorporari  non  poiesl,.  premil 
pectus,  donec  per  vomitum  ejectus  fuerit,  sive  jam 
foras  egressus,  et  detracto  sibi  velamine  roalito 
detectus  Ecclesiae  corpus  vexet  exterius,  ul  vcrbi 
gralia  simoniacus  aliquis  episcopus  jam  conviclus. 


m  COMHENTARIUM  IN  P6ALM0S 

tl  depositos,  aut  certe  alio  modo  revelatus  atque  A 
dHrriospersequUur  Eedesiam,  sicut  Sinion  Magus 
fecit,  qui  per  apostolom  Pelrum  detectus  factus  est 
^bltcus  hostis  EcclesisBy  quam  persequi  et  infestare 
iion  cessavit,  donec,  orantibus  aposlolis  Petro  et 
Paulo,  Ecclesiam  suam  Domhius  ab  illo  eripuit 
(Act.  viii,  20).  Unde  contra  illum,  et  similem  illi 
quemlibel  ituquum  vimm,  sive  tectum  slre  detectum 
Dominus  orat  prophelando,  et  prophetat  orando  ad 
Palrem  dicens  :  A  viro  iniquo  eripiei  me. 

Igitur  Tox  eisultationis  ct  salulis  in  tabcmaculis 
Jnstonim  est  istud  canticum,  quod  imminente  pas- 
gione  Dominica  cantari  solet  ad  ititroitum  missae  in 
quarta  feria,  quae  Palmas  anteccdit.  Non  enim  plene 
celebrabitur  Dominica  Palmarum,  nisi  prius  Eccle- 
fiia  sancta  obtincat  plenum  triumphum  de  omnibus 
inimicis,  qui  notantur  his  paucis  verbis,  dicente 
Christo,  Tcl  quolibet  vero  Christiano  :  Liberator 
meuif  de  gentibus  iracuudis,  ab  insurgentibu$  in  me 
exaltabis  ntf ,  a  viro  iniquo  eripies  me,  Domine.  In 
hoc  enlm  brevi  cantico  notantur  prsenotatae  tres 
turni.^e  irasccntium  Judaeorum,  insurgcnlium  paga- 
norum,  ini({Uorum  Christianorum,  sive  intus  laten- 
ilum,  siveforas  projcctorum.  In  Evangelio  ejusdem 
oITicii  tres  illas  turmas  CTprimunt  Judaei.  Cum  enim 
ambulantem  Jesum  in  porticu  Salomonis  circom- 
dederunt  ipsi  Judaei  dicentes  :  «  Quousque  animam 
nostram  tollis?  {Joan,  it,  24.)  i  grandem  spirantes 
fn  his  Tcrbis  iram  soam,  propriam  expresserunt 
nequitiam.  Cuin  Tero  <  tulerunt  lapides,  ut  jacerent  c 
In  eom  (Joan,^  viii,  59),  >  persecutores  manifestos, 
paganos  tyrannos  praeostenderunt.  Quando  autem 
spcciem  pietatis  praetendentes  dixerunt  :  «  De  bono 
opere  non  lapidamus  te,  sed  de  blasphcmia  .  et  quia 
tu  homo  cutn  sis,  facis  te  ipsum  Deum  (ibid.,  x, 
55),  >  plane  his  Terhis  Tirum  iniquum  dcpinxerunt 
(|ul  sub  specie  pietatis  pietatem  impugnans,  cum  sit 
coiitrarius  Dco,  lamen  llngit  se  obsequium  praestare 
Peo.  ConTcnienter  itaque  contia  istos  tres  hostium 
cuncos  non  solum  in  antedicto  cantico  ante  sanctum 
Evangclium,  sed  etiam  in  olTertorio,  cantu  post 
Evangdiuni  praelaxatum  clamatur  ad  Dominum  li- 
beratorem  de  inimicis  iracundis,  dc  insurgenlibus 
pnganis,  de  viro  iniquo.  Diciturenim  in  offertorlo; 
^ripe  nie  de  inimicis  md«,  Deus  meus^  et  ab  insur-  D 
^enlibus  in  me  iibera  me,  Domine,  Hic  manifcste 
notati  sunl  inimici  Judaei,  qui  manibus  eum  non 
eruciOxerunt,  sed  genlibus  tradidcrunl,  et  insurgcn- 
tes  pagani,  qui  manus  injecerunt  ipsi  et  inarlyribus 
cjus.  Quia  Tcro  <  inimici  bominis  domestici  ejus 
(Mich,  VII,  6)  gravius  eum  tribulaut,  conlra  viruni 
Iniquum  periculosius  Iribulantem  canitur  versus 
olTertorii  talis  :  Quia  factus  es  adjutor  meus  et  re- 
fugium  meum  in  die  tribulationis  mece^  libera  me. 
Per  diem  namque  tribulationis  tcmpus  notalur  An- 
tichristi,  de  quo  legimus,  quod  tunc  erunt  tribula- 
tiones,  quales  non  fuerunt  ex  quo  gentcs  csse  coe- 
perunl  (Marc.  xiii,19).  Non  enim  unus  Antlchristus, 
fed  anticl^risti  multi  sunt,  et  Tae  praBgnantibus,  ct 


—  PARS  I.  —  PSAL.  XVn.  894 

nutrieniibus  est  in  diebus  antichristorum,  qui  di- 
cunt  se  Chrlslianos  tcI  chrislos,  id  est  unctos  reges, 
et  sacerdotes,  et  non  sunt.  c  Dies  tribulationis  dies 
haec  ,>  aitad  Isaiam  rex  Ezechias,  et  quasi  exponens 
ipsam  tribulalionis  magnitudinem  :  «  venerunt,  > 
inquit,  <  filii  usque  ad  partum,  et  virtus  non  est  pa- 
riendi  (Isa.  xxxvii,  5).  >  Idco,  sicul  ait  Dominus, 
<  Tae  praegnantibiis  (Matth.  xxiv,  19)  >  est  in  istis 
diebus,  in  quibus  Tcnerunt  filii  usque  ad  partum,  et 
Tiitus  non  est  pariendi,  qiiia,  etsi  sunt  qui  Tcrita- 
tem  libenter  audiant,  desunt  qiii  dicant :  ideo  Tir- 
tns  pariendi  non  est,  quia  rex  Pharao  interdicit 
obstetricandi  oOicium,  nisi  forte  illis  obstetricibus 
qui  omne  masculinum  interficiant  (Exod.  i,  16),  et 
sic  temporis  hujus  tribulalionem  non  minuant,  sed 
augeant,  ut  gens  Hebraea  dure  afflicta  magis  attente 
clamet  in  die  tribulationis  cum  Christo  :  Li- 
berator  meus  de  inimicis  meis  iraeundis,  et  ab  in* 
surgentibus  in  me  exaltabis  me  :  a  viro  iniquo  eripies 
me. 

Vers.  50.  Propterea  eonfitebor  tibi  in  nationibus^ 
Domine^et  nomini  tuo  psa/mum  (itcam. EgoChristus 
propter  omnia  praenumerala  beneficia  mihi  et  mcm- 
bris  meis  exhibita,  tcI  exhibenda,  <  confiteor  tibi, 
Pater  Domine  cceli  et  terrae,  quia  abscondisti  haec 
a  sapientibus  et  prudentibus,  et  revelasli  ea  par- 
\iilis.  Ita,  pater,  quoniam  sic  placitum  fuit  ante  te 
(Matth,  XI,  25  et  26).  >  Propterea  confitebor  tibt  in 
nationibus,Domine,taiCiendo  ipsas  nationcs  libi  con- 
fitcri  Tcrbis  :  el  psatmum  dicam  faciendo  illas  psal- 
lere,  id  est  operari  virtuturo  opera  non  suo  noinini 
por  famam  dilatando,  sed  nomini  tuo  magnificando, 
ad  cujus  magnificalionem  dicetur  a  Tcris  adoraio- 
I  ihus  in  spiritu  et  TcriUte  adorautibus  ct  magiiiii- 
cantibus  te,  Pater.  Quid  dicetur?  Hoc  scilicet  : 

Vebs.  51.  Magnificans  salutes  regis  ejus,  et  faciens 
misericordiam  suo  Christo  David^  et  semini  ejus  us^ 
que  in  sceculum. 

Quod  est  dicere  :  Deus  Pater  jure  magnificatur  a 
populo  suo,  a  populo  Christiano ,  quoniam  ipse  est 
magnificans  salutes  regis  ejus,  qui  admirabiles  et 
magnificas  facit  salutes  in  populo  suo,  quas  Tide- 
licet  salutes  rex  ejus  operatur,  propter  quas  etiam 
salules  recteSalvator  nominatur.  <Ipse  enim  salvum 
faciet  populum  suum  a  pcccatis  eorum  (Maith,  i,  21 ).  > 

Pater  autem  salutes  istas  magnificans  ipse  est 
etiam  faciens  misericordiam  Christo  suo  David» 
ChristOf  id  est  uncto  prae  consortibus  suis  oleo 
laelitiae  Spiritu  sancto  cl  virtute.  David  manu  forti 
contra  inimicos,  desiderabili  siiis  amicis,  cst  ipse 
Dcus  Pater  faciens  misericordiam ,  quia  nulla  me- 
rila  hominis  praecesserunt,  ut  homo  sic  in  Deum 
assumeretur,  et  sic  ungeretur,  ut  esset  adeo  manu 
fortis,  utdemanuejus  rtemo  possii  raperc,  sicutde 
manu  Patris  nemo  potest  rapere. 

Et  semini  ejus  usque  in  scecutum  facit  misericor- 
diasipse  Patcr  miscricordiarum,semtm  sciWcel  ejus^ 
de  quo  promissum  est  in  propheta  :  «  Si  posuerit 
pro  peccato  anijnam  suam,  vidcbit  scmen  longaa* 


m  CERHOUI  PRiEPOSm  REICHERSPERG.  8M 

Tom  {ha.  Liii).  Huic  semini  longsevo  usque  in  sacu"  A  Dwid^  et  $emini  ejut  uujue  in  wtemum.  Cai  Tmi- 


liim,Tel  qoia  durabit  Christianitalis  cullus  usque  in 
flnem  saeculi,  vel  quoniam,  transeunte  roundo»  Ver- 
biim  Christiy  quod  est  semen  ejus,  manet  in  aeter- 
num  pracserlim  in  terra  bona,  huic,  iiiqiiamy  semini 
mansuro  tre  stcculum  Paler  faciet  misericordias  in 
saculum^  imo  in  xternum  permansuras. 

In  Hebraeo  sic  habetur  :  Propterea  confitebor  tibi 
in  gentibuSf  et  nomini  tuo  cantabo  magnificanti  salu- 
tem  regis  ttii,  et  facienti  misericordiam  Christo  suo 


culo  sic  potest  adaptari  extremt  conclusio,  ita  ul 
dicatur  :  Gioria  Patri  magnificanti  salutem  regi^  sni^ 
faeienti  miserieordiam  Christo  suo  David^  et  semtHt 
ejus  usque  in  tBUmum  :  Cloria  Filio  regl  Cbrisio 
Tcro  David,  qui  exiit  seminare  semen  suum.  Gloria 
Spiritui  Sanclo,  qui  est  illa  misericordia  quam 
facit  Patcr  Christo  suo  Dacid,  ei  semini  ejus  in  seecu" 
lum.  Ainen. 


PSALMUS  XVIII. 


Cceti  enarrant  gtoriam  Dei^  et  opera  manuum  ejus  annuntiat  firmamtntum^ 
Vers.  1.  Im  FitrEM  PSALMOS  DATiD.  B  suadeudum  perilis,  inter  loquendum  praebeatur  sum* 


Titu.us  pttet.  Ordo  placet.  Tribos  namque  psaU 
mis  praecedentibus  comroendata  passione  et  Resur- 
rectione  tiqiie  Ascensione  Chrisit,  quae  salutls  no- 
strae  summa  est,  in  qua  fidei  fundaroentum  constitit, 
quid  dein  actum  sit,  continuo  subsequens  hic  psal- 
rous  edicit. 

Yers.  2.  Cesli  enarrant  gloriam  Dei,  et  opera  ma-- 
nuum  ejus  annuntiat  firmamentum. 

Nam  cefli  isti  apostoli  sunt,  qui  cum  prius  fuis- 
sent  terreni  atque  infirmi,  post  passionem  Christi, 
tccepto  Spiritu  stncto,  tales  effecti  sunt,  ut  recte 
dicantur c(r/t,  rectevocentur  firmamentum,  Non  sunt^ 
ait,  loqueicB^  neque  sermones^  quorum  non  atuliantur 
voces  eornm.  Hoc  enim  illa  dle  Spiritus  saiictus  fecit 
roiraculum,  ut  in  ore  eorum  omnium  genera  na- 
scerentur  iinguarum.  Ttlium  coeiorum  enarratio 
non  in  nna  tantum  regione  remansit,sed  quid?  /n 
omnem  terram  exivit  sonus  eorum,  et  in  fines  orbis 
terrm  verba  eorum.  Et  quam  Dei  gloriam  cceli  isti 
entrraTernnt.*  In  sole^  inquiunt,  posuit  tabernacu^ 
ium  tuMm,  et  ipse  tanquam  tponsut  procedens  de 
thalamo  suo.  Exaltavit  ut  gigat  ad  currendam  viam 
tuam.  A  tummo  coeto  egressio  ejut^  et  occurtut  ejut 
utque  ad  tummum  ejut^  nec  est  qui  u  abscondat  a 
catore  ejus.  Elxinde  legem  fidei  scripttm  digito  Dei, 
pon  in  tabalis  iapideis,  sed  in  tabuiis  cordis  carna- 
libus  collaudans  dlcit  :  Les  Domini  immaculata 
eonvertens  animat^  etc.,  circt  finem  Tcro  psatmi 


roum  silentium  t  circumstante  Tulgi  corona.  Ve* 
nim,  consuinmata  orallone,  praesertim  in  demoa- 
strativo  gcnere  dicendi,  si  bene  fuerit  peroratum^ 
populoque  circurostanli  persuasura  quod  inten- 
ditur,  sive  cum  aiiquis  dignitate  dignus  commen- 
datur,  vel  aliquis  indiguus  confutatur,  magnus 
ciamor  favorabilis  in  populo  attollilur,  quo  peritia 
loquentium  oratorura  commendalur.  Et  sic  noQ 
solum  diserii  oratores,  verum  etiam  simplices  ad- 
sxipulatores  merenlur  unam  gratiam  erga  elcctan» 
personaro,  quae  aiiis  facunde  orantibus  et  persut- 
dentibus,  aliis  prona  voluntate  asseiitientibus  el 
tcclamanlibus  fucrit  coromendala,  quasi  digiia  di- 
,  gnitatc  aliqua.  Nihilominus  etiam  parem  prome- 
'  rentur  offensam  apud  personain  indignam  a  digni- 
tate  repulsain  et  hi,  qui  eam  loquendo  confutave- 
runt,  et  hi,  qui  loquentibus  prono  clamore  assense- 
ruiit.  Una  cst  amborunt,  loquenlium  scilicet  el 
assentientium,  graiia  penes  elcctum  principem; 
sed  honoris  nonnuUa  distantia. 

Igitur^ut  nos  vulgares  cum  coclestibus  orttoriboa 
Christum  regem  in  tuditorio  toiius  niundi  commen- 
dtntibus  etmdero  grttitm  tpud  ipsum  invenitmns, 
cum  parvulo  David  primum  dicat  quisque  nostrum  : 
c  Domine,non  est  exalutum  cor  meum,  neque  eltii 
sunt  oculi  meiy  neque  ambulavi  in  magiiiSs  neque 
in  mirabilibus  super  me(P«a/.  cxxx,  i  et  2).>  Quod 
est  dicere  :  Non  me  praesumo  connomertre  mtgnis 
Propbett,TeI  quilibet  aapienter  pstllens  post  glo- ])  et  mirabilibus  coelis  gloriam  Dei  enarrantibus.  At 


riosam  ccelorum  collaudationem  rcTcrsus  in  se  ad 
•uimet  coiisiderationem  fundit  orationem  supplici- 
tei,  qoi  comparatione  coelorom  gloriam  Dei  enar- 
nntium  se  cognoscit  pulverem  ac  peccatorem  ter- 
renum.  Uude  dicit :  Deticta  quis  inteltigit?  Et  addit : 
Ab  occuttit  meis  munda  me,  etc.  Nunc  summatim 
perstricta  serie  totius  psalmi  redeamus  ad  princi- 
pium ,  Domino  favente  latins  exposituri  sensum 
totius  pstlmi. 

Lex  orttoriae  diguitatis  est,  ut  in  publico  audi- 
lorio  loquentibus  oratoribus  faciiindis  et  ad  per- 


tamen  acciamo,  assentior,  et  ipsos  magnos  oratores 
roagnifico,  gloriaroque  ab  illis  mirabilitcr,  discrete, 
diserte  laudabiliter,  enarratam'per  boc  insinuo  mihi 
gratam,  et  acceptam,  quod  ipsos  praedic^tores  prae- 
dico  dignos  laude ,  dignos  ccelorum  et  firmamenti 
nomine.  Dico  enim  :  Cceti  enarrant  gtoriam  Dei,  Au- 
divimus  in  magno  hujus  mundi  oralorio  magnos 
oratores  magiiifice  loqueutes,  magnum  regem  com- 
mendantes,  et  gloriam  ejus  narrantes,  quibus  ap- 
plaudimus,  acquiescimus,  quia  non  est  contrtdi- 
cendi  uUa  facultas,  uUiusve  locus  absconsionis  tb 


897  COMMENTAmUM  IN  PSALMOS. 

evidcntia  dcmonslrsiiionis,  qu»  demonstrative  lo-  A 
qaentes,  qaod  praedicant,  monstrant.  Ipsi  eniro,  qui 
loqunntur,  ccsli  sunt  super  oronem  terram  extensi» 
quia  c  cxtendens  coelum  slcut  pellem  (P$aL  ciii,  2), 
Fabricator  orbis ,  eos  extendit,  quando  eos  quasi 
pcHem  de  carne,  id  est  de  carnalibus  desideriis  et 
de  carnalibus  legis  observantiis  abstractos  coDlestes 
fecit  :  imo  fecit  ut  ipsi  essent  cce/t,  quorum  con- 
▼ersatio  sursuro  esset,  quorumque  conversatio  nun- 
quam  erraret,  sicut  errant  erratics  stellae  sub  coelo 
positae.  Nam  eoeli,  quantalibel  currant  velocitate, 
seidper  tamen  sui  cursus  teiientes  idenlitatem,  nun- 
quam  admittunl  erroneam  varietatem,  neqne  illis 
iiiOxae  stelle  fiunt  aliquando  erroneae,  stationariae, 
vel  retrogradae,  sicut  Lucifer,  qui  mane  oriebatur, 
factus  est  retrogradus  cum  tertla  parte  stcllarum,  B 
quas  ille  Iraxit  post  se  in  terram.  Sed  isli  cesli 
firmati  sunt  verbo  Domini,  quod  enarrant ,  non 
quaerentes  mundanam  et  vanam  gloriam,  sed  glo- 
riam  Dei.  Nam,  quia  solius  gloriae.  Dei  appetilu  agun- 
tur  isli  coeli  circa  orL>cm  terrae,  ideo  enarrant  glo^ 
riam  Dei^  quia  verba  quae  in  eis  tonant,  et  signa 
quae  in  eis  coruscant,  gloriam  Dei  non  simpliciter 
narrant,  sed  tnarrani^  id  est  perfecte  et  expresse 
iiarrando  nunliant. 

Hos  ccelos  rationabiles  et  eloquentes  muli  coeli 
I>Tacfiguraveruut,  qui  nato  Christo  protiiius  stcliam 
miscrunt,  per  cujus  excellentem  et  novam  clarita- 
U*m  Gloriam  Dei  enarranlem  instructi  sunt  reges 
genliuro  ad  gloriam  Dei  agnoscendam  in  puerti,  p 
ciijus  eadem  stelia  mancipata  fuit  obsequio.  Isli 
autem  c<Bli  magnificeutius  per  orones  gentes  glO' 
riam  Dti  enarrarcrunt,  qoando  Paulum  apostolum 
sogregatum  a  caeteris  apostoiis  ad  evangelizandum 
gentibus  ipsi  apostoli  miseruut.  c  Qui  enim  operatns 
est  Petro  in  apostolatu  circumcisionis,  operalus  est 
ct  I  Paulo  c  inter  gentes  (Galat.  ii,  8),  »  et  illie 
cognoverunt  graliaro  et  gloriaro  Dei,  quia  per  iiiius 
clarissirouro  Evangelinro  coili  enarraveruiit  gloriam 
Dei. 

Adliuc  usque  in  finero  saeculi  ccsli  enarrant  glo- 
riam  Dei,  quia  eoruro  doctrina  fulgel  Ecclesia,  sicut 
a  coelo  illuroinatur  terra,  vel  poiius,  ul  sole  iuna 
iliusirata  fulget.  Si  eniro  per  ccelos  insensil)iies 
€  gloria  >  factons  quodaromodo  c  enarratur,  >  duro  ^ 
c  iiivisibilia  Dei  per  ea  quae  facta  sunt,  intellecla 
conspiciuntur  (Rom.  i,  20)  :  i  quanto  magis  per 
istos  coelos  rationaltiles,  in  quibus  Cbristus  habilat 
Sol  justitiae,  de  duodecim  apostolis  quasi  duodecim 
signis  benedicens  coronae  anni  benignitatis  suae 
{PtaL  Lxiv,  12),  9  faciensque  annum  placabilero 
Istud  gratiae  tempus,  in  qao  iidem  apostoli  qoasi 
duodecim  slgna  solaris  circoli  ipsom  Solem  justi* 
im  repnesentaverunt  in  toto  orbe?  Unos  coelorom 
lnorom  gloritm  Dei  enarrana  :  c  yidimos,  >  Inqoit, 
c  gloriam  ejus,  gloriam  qoasl  onigenlti  a  Patre 
plenum  gratia  et  veritate  (Joan.  i,  i4).  >  Et  alius  : 
i  Hajore,  >  iuquit,  c  gloria  iste  prae  Moyse  dignus 
habitus  est,  quanto  roajorero  gloriam  domus  habet. 


—  PARS  L  —  PSAL.  XYIII. 


80$ 


qni  fabricavit  caro  (Hebr.  iii,  3).  EtMoyses  quidein 
fidelis  erat  in  lola  doroo  ejus  tanquaro  famulus  in 
teslirooniuro  eorum,  quae  dicenda  erant,  Christus 
vero  tanquain  filius  in  domo  sua  quae  domus  sumus 
nos.  Ilem  alibi  ait :  c  Quod  si  ministralio  morlis 
littcris  deformata  in  lapidibus  fuit  in  gloria,  ila  ut 
non  posseut  intendere  filii  Israel  in  faciem  Moysi 
propler  gloriain  vullus  ejus,  quae  evacuaiur,  quo- 
modo  non  magis  minislralio  Spiritus  erit  in  glo- 
ria?  >  Quod  c  si  ministratio  damiiatiouis  in  gloria 
est,  mullo  magis  abundat  ministerium  justitix  in 
gloria  (Cor.  iii,  7,  8  et  9).  >  Item  Joanncs  Evange« 
lisla  magiiificus  enarrator  gloriae  Dei,  cum  euarras- 
set  ipse  gloriam  Dei  in  Novo  Testarocnto  tanquam 
in  uno  coeli  heroisphaerio,  lucens  de  Veleri  Tcsta- 
mento  tanquam  de  altero  Iieroisphxrio  ad  ejusdcro 
gloriae  Dei  eiiarrationem  sociavit  sibi  vclut  stellaro 
clarissimaro  Isaiaro  prophetam,  cujus  testimoniis 
introduclis  de  obcaecalionc  Judaeorum  adjecit  : 
c  Ha;c  dixit  Isaias,  quando  vidil  gloriam  Dci 
(Joan.  XII,  41).  >  Quam  aulero  Dei  gloriaro  vl* 
derat  Isaias,  quando  hscc  dixit  de  Judaeis  :  c  Ex- 
caeca  cor  popuii  hiijus,  et  aures  ejus  aggrava? 
(hu.  VI,  40.)  >  Piane  curo  hxc  diceret  Isaias, 
vidil  gloriam  Dei  sicut  Joanncs  tcstatur.  £t  haec 
erat  gloria,  quia  c  vidil  Domiuum  sedentem  sii- 
per  solium  exceisum  et  elcvatum,  el  plena  erat 
omnis  terra  gloria  ejus,  et  ca,  qua^  S!ib  ipso  crant| 
repiebant  templum  (ibid.^  1  et  2).  >  Solium  excel- 
sum  esl  angclica  natura,  cujus  inter  agmina  excel- 
lentiora  sunt  clierubin  atque  throni.  Et  quis  est  iste 
Dominus  sedens  super  soliuro  excelsuro,  nisi  horoo 
Deus  in  dextera  Dei  sedeus  super  Cherubiro,  et 
super  tbronos,  et  super  omnes  viiHutes  coelorum, 
quibus  una  cum  Patre  Deo  pra^idet  in  Deum  glo- 
rificatus  homo  ?  Nonne  magna  est  gloria,  quod  Ih 
hocexoelso  throiio  videmjs  virum,  quem  adorat 
rouUilodo  angelorum  ?  Solium  vero  elevaturo  dici- 
mus  cboruni  apostolicuro  de  iroo  terrae  sic  eleva* 
turo  usque  ad  sumrooruro  aiigelorum  consortium, 
ut  et  ipsi  apostoli  sint  throni  coelestes,  in  quibus 
Christus  sedct  judicia  sua  exercens,  ita  ut  ex  apo- 
stolorum  doctrina  plcna  sit  omnis  terra,  omnis  et 
tota  Ecclesia  gloria  ejus,  quia  gloriae  ipsius  mllitant 
omnia,  dum  ei  orone  genu  curvatur,  coelestium,  ter- 
restrium  et  infernorum,  nulio  coelestium  nolcnte, 
nullo  terrestrium  vel  infeniorum  valente  ullatenus 
impedire  processum  et  consuroroationem  gloiiae 
Dei,  quam  coeli  enarrant  verbis  contonando,  signis 
coroscando,  gratia  rorando,  dom,  sicut  in  Osea  le- 
gitor  :  c  Coeli  exaodient  terram,  et  terra  exaodiet 
triticum  etvinomy  et  haec  exaodient  Jezrahel  (Ose. 
II,  21  et  2S).  >  Deleaat  in  hoc  tempore  Domuiici 
adventos,  qood  nobis  Inter  scribendom  annoa  oe- 
lebritate  revolvitor»  istod  commemorare,  qood  coell 
exaodient  terram,  dom  clamator  per  omnem  ter- 
ram,  per  omuem  Ecclesiam  ad  ipsos  coelos.  Qold 
claroatur  ?  Hoc  scilicet :  c  Rorate,  coeli  desuper,  et 
nubes  pluant  Justumi  aperiatur  terrai  et  germinet 


899  GEKHOIll  PRiCPOSlTI  REICUERSPERG.  90O 

Salvatorein,et  justiUa  oriatur  simul  (/sat.  xlv,  8).  i  a  rentis  ad  slmilitudinem  firmamenti,  quoniam  a  Deo 


Multa  sunt,  in  quibus  isti  cali  enarrant  gloriam 
Christi,  vel  qua  ipse  Patrem  glorificavit  super  tcr- 
ram,  vel  qua  eum  Pater  glorificavit  seu  clarificavit, 
quod  utrumque  in  Graeco  Evangeiio  Joannis  per 
unum  verbum  significatur  do{«9fire  (45)  (Joan. 
XVII,  5).  Glorificavit  igitur,  seu  clarificavit  eum 
Pater  apud  semetipsum  gloria  et  claritate,  quaro 
habuit,  priusquam  mundus  esset,  quia  eam  da- 
ritatem  et  gloriam  in  humaniiate  sua  nunc  ha* 
bet,  quam  in  divinitate  habuit,  priusquam  mun- 
dus  fieret.  Verum,  quia  nos  de  gloriae  coelestis 
enarratione  vix  possumus  coelos  enarrantes  intcl- 
ligere  propter  gloriam  vultus  Christi,  quae  non 
evacuatur,  etianisi  a  nobis  non  inteliigatur,  quasi 
lassatis  oculis  pne  daritate  vultus  Christi  paulu- 
lum  declinato  intuitu  nostro  videamus  opera  ma- 
nuum  ejuif  qu»  familiari  alloquio  annuntiat  firma' 
mentum^  , 

Mon  solum  eiiim  cotli  enarrant  gloriam  Deiy  scd, 
et  opera  manuum  eju$  annuntiat  firmamentum,  Fir- 
mamentum  sunt  idem,  qui  coiti :  nam  c  verbo  Do- 
mini  ipsi  coeli  firmati  sunt  (Psa/.  xxxii,  6) :  i  et 
nomen  firmamenti  accipiunt,  quia  c  fortes  facti 
sunt  in  bdlo,  et  castra  verterunt  exterorum  {Hebr. 
XI,  3i)  >  opera  manuum  Dei  annuntiando  in  toto 
mundo.  Si  enim  solam  gt^riani  Dei  enarrassent» 
verbi  gratia,  dieendo  :  c  In  prindpio  erat  verbum 
(Joan,  1, 1),  >  et  caetera  talia,  nullos  vel  paucos  in 


missus,  non  ab  hominibus,  neque  per  hominem^ 
sed  per  revelationem  Jesu  Christi  ad  ipsum  Deum 
redire  fcstinavit  cupiens  c  dissolvi,  et  esse  cum 
Christo  (Philip,  i,  %5),  i  cursu  consummalo  quasi 
per  occidentem,  id  est,  per  temporalium  admini- 
stralionem,  et  ad  orientem,  id  est  ad  aetcrnae  lu- 
cis  coutemplationem.  M  ejus  cursui  videbantur  cb- 
niti  ininistri  Satanae  transfigurantes  se  in  augelos 
lucis,  pseudoapostoli  et  falsi  fratres,  qui  de  occiJuo 
mundo  erant,  et  de  mundo  Ioquebantur,et  ad  mun- 
dum  currebant,  quia  mundus  eos  audiebat,  qui 
tamen  quasi  per  orienlem  cucurrerunt  ad  occiden^ 
tem,  quia  per  spiritualium  ofliciorum  adminitftra- 
tionem  intenderunt  mundanorum  acquisitioncuu 
^  Nihilominus  tamen  Paulus  caeterique  apostoli,  cursu 
consummato  et  fide  servata  ,  digni  habiti  sunt  non 
solum  nomine  ccelorum,  sed  etiam  nomine  /irttia- 
menti,  quia  non  solum  ad  enarrandam  gloriara  Dei 
Spiritus  sancti  illustratione  suut  perfecti  et  ipsi 
coeli  et  omnis  ornaius  eorum,  sed  etiam  ad  cnar- 
randa  opera  inanuum  ejusdem  sancti  Spiritus  for- 
titudine  ita  sunt  confirmali,  ut  non  erubescercni 
Evangdium  Dei,  etiam  in  his  operibus  Dei  annun- 
tiandis,  quae  videliantur  mundo  quasi  ddiramenin. 
Igitur  perfecti  sunt  coeli  et  omnis  ornatus  eorum  ad 
enarrandam  gloriam  Dei,  et  vocavit  Deus  cosluin 
firmatnentum,  quando  infirma  elegit  et  confirma- 
vit,  ut  confunderet  fortia.  Sit  ergo  auditor  omnis 


mundo  contradictores   habuissent  pro  enarratione  q  docilis  et  benevoliis  et  attentus  istis  gloriam  Dei 

coelestis  gloriae  Dei.  Sed,  quia  opera  manuum  ejut 

fuerunt  per  eos  aununtianda,  praecipue  singiilare 

opus  maiiuum  ejus,  quod  operatus  est  in  cruce» 

qiiando  expansis  in  ipsa  cruce  manibus  omnia  tra- 

xit  ad  se,  necessaria  ilUs  fuit  sancti  Spiritus  con- 

firmatio,  ut  non  erubescerent  Evangdium  Christi  in 

bis   operibus  mannum  ejus,  in  quibus  c  Judaeis  > 

eral  c  scandaluro,  gentibus  autem  stuUitia  (/  Cor, 

1, 35).  >  Sed  c  beatus  est,  >  ait  ipse  Christus,  c  qui 

non  fuerit  scandalizatus  in  me  (Matth,  xi,  6).  > 

Atque  stultum  Dei  sapientiuS  hominibus,  et  infir- 

roum  Dei  fortius  hominibus  esse  affirmat  /Irmamen- 

tum,  cujus  firmamcnti  vox  est  quasi  c  vox  tonitrui 

in  rota  (P$ai.  lxxvi,  19),  >  ubi  dicitur :  c  An  cxpe- 


enarrantibus,  et  firmamento  huic  opera  manuum 
ejus  annuntianti,  quoniam  talis  enarratio  et  an- 
nuutiatiofit  cum  discretione,  praecipue  dum  non  om- 
nibus  omnia  narrantur,  vel  annuntiantur,  sed  potius 
habita  rerum  distinctione. 

Yers.  S.  Die$  diei  eructat  rer^iim,  et  nox  nocti 
indicat  icientiam.  Die$  enim  diei  eruclat  verbum^ 
quando  sapientiam  loquendo  inter  perfectos  ipsi 
eoeli  enarrant  gloriam  Dei  quodammodo  in  superiori 
hemisphaerio  solem  clarum  et  allum  demonsiran- 
tes,  ut  inter  loquentes  et  audientes  quasi  iuter  coe- 
lum  illuminans  et  terram  illuminatam  sit  dara 
dies.  Et  nox  nocti  indicat  sci>nftam,  quando  lac 
praebendo  parvulis  opera  manuum  Dei  annontiat 


rimentum  quaE^ritis  ejus,  qui  in  nie  loquitur  Chri-  D  firmameuturo,  quasi  ad  inferius  hemisphau^ium  de- 


stus?  >  (//  Cor.  XIII,  5.)ltem,  c  quando,  >  ait,  c  in- 
firmor,  tunc  fortior  sum  et  potens  (//  Cor.  xii, 
10).  >  Istud /irmame/tltim  in  circuitu  ab  Jcrusalem 
usque  ad  lllyricum  replevit  evangdicae  vocis  toni- 
truo  mundum  drcumactione  forti  admodum  firma- 
menti  firmiter  currentis  in  circuitu  mundi  cursu 
mirabili  et  intardabili,  quanquam  erraticae  stellae 
videantur  eidem  cursui  fortiter  ohniti,  sicut  notum 
est  computistis  astruentibus  cursum  planetarum 
ab  occidente  per  orientem  ad  occidentero,  et  car- 
sum  flrmamenti  ab  oriente  per  occidentem  nirsns 
adorientem.  Talis  fuit  cursus  Pauli  apostoli  cur- 


dinando  solem,  ut  exhibeat  iioctem,  in  qna  pcr 
altissimi  et  clarissimi  solis  cognitam  indinationem 
et  humiliationem  parvuli  et  humiles  accipiant; ctm- 
luim,  et  quasi  nox  per  noctem  erudiatur,  dum  per 
humilemet  mitem  Christum  humilibuset  mitibus 
dicitur :  c  Discite  a  me,  quia  mitis  sum  et  humilis 
corde  (Matth.  xi,  29).  >  Et  die$  quidem  verbum  sa- 
pieutiae,  verbum  bonum  eructat,  quando  lux  vera 
Christus  plane  Oluminat  Ecdesiae  doctores,  ut  et 
ipsi  tanquam  dieslaciant  lucem  suam  lucere  coram 
hominibus,  ut  glorificetur  Deus  ;  vd  quando  ipsi 
dies  effecti  et  perfecti  ^  perfectis  de  plenitudint 


(45)  Cod,  doxastt  Latini$  elementi$. 


■>^:o  •.- 


901  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS.  I  —  PSAL.  XVIH.  m 

sapientiaB  bonum  verbum  quasi  eruclando  potius  A  ^^i^n^  magnum,  Chrislum  regera  Salvalorem  mundi 


quam  disserendo  manifeslant.  Nox  autem  nocU 
indieat  scientiam^  quando  simplices  et  minus  per- 
fecti  considerant  Chrislum  in  natura  humana  se- 
cundum  formam  servi  non  habenlem  speciem  ne- 
que  decorem  solarem,  sed  quasi  lunarem  paliorem, 
cujus  candore  cooperante  miraculorum  et  operum 
quasi  luce  stellari,  etsi  non  aeterna  omnilius  mani  - 
festatur  sapientia,  tamen  caute  indicalur  scientia 
humanaein  Christo  coiiversationis,  quaesumma  di- 
sciplina  morum  est  in  terris.  Dies  diei  eructat  ver- 
bum,  id  est  sapientiam  de  gloria  Christi,  in  qua 
Patri  est  aequalis.  Nox  nocti  indicat  scientiam  de 
temporali  conversatione  ac  dispensatione  ipsius»  in 
qua  erat  homo  similis  nobis  passibilis,  nostrae  no- 


ostendens  esse  in  civitate  David,  id  est  in  sancta 
Ecclesia,  licei  sacramentorum  quasi  pannis  invo- 
lutum,  tamen  vere  adorandum  et  una  cum  Patre 
Deo  Deum  glorificandum,  sicut  pastoribus  angelus 
dixit :  I  Gloria  in  altissimis  Deo.  >  Et  sicut  puero 
viso  c  reversi  sunl  i  ipsi  c  pastores  glorificantes 
Deum  in  omnibus,  quae  audierant,  et  viderant,  sicut 
dictitm  estad  illos  {Luc,  ii,  14  iO).  i  Et  nox  nocti 
indicat  scientiam,  quando  idem  perfectus  doctor 
factus  inlirmis  infirmus,  minus  capaces,  quos  non 
potcst  erudire  in  verbo,  erudit  exemplo,  nt,  quibus 
non  potcst  eructare  verbum  Sapientiae  quasi  diei 
diti ,  sicut  angelus  pasloribus,  quos  claritas  Dei 
circumfulsit,  eis  demonstraret  conversationem  lu- 


cti  sua  nocte,  nostrae  infirmitatisua  infirmitate  con-  C  cidam  velut  stellam  claram  praebeutem  eis  ducatum 


fonnatus,  nisi  quod  noctem  nostram  tenebrosus 
turbo  peccatorum  originalium  et  actualium  posse- 
dit,  sua  veronox,  ut  dies  illuminata  est,  quia  omnis 
ejus  bumana  infirmitas  in  virtutem  divinam,  et 
coutumelia  temporalis  iq  gloriam  transivitaetemam. 
Non  enim  sua,  sed  nostra  necessitate  exigente,  non 
pro  sua,  sed  pro  nostra  iniquitate  abolenda,  factus 
est  nobis  infirmis  intirmus,  ul  nos  infirmos  lucrl- 
faceret.  Unde  nox  infirmitatis  ejus  fuit  illuminatio 
in  deliciis  ejus.  Si  enim  ante  saecularia  tempora 
f  delectabatur  per  singulos  dies  ludens  in  orbe  ter- 
rarum  i  per  suam  praescientiam,  c  deliciasi  repu- 
lans  c  esse  cum  filiis  hominum  (Proverb.  viii,  30 
ct  31) :  I  quanlo  magis  ipsa  nocte,  ipsa  infantuli 


vix  usque  ad  puerum.  Cui,  sicut  pastnrcs  non  ob- 
tulerunt  nisi  hostiam  jubilationis  et  glorificalionis 
in  signum  perfcctorum,  qui  exteriora  nou  habentes 
oflferunt  in  semetipsis  hosliam  laudis :  ita  eidem 
c  obtulerunt  i  Magi  c  aurum,  thur  et  roynham 
(Matth.  II,  11)  I  in  signuro  eorum,  qui  adhuc  ne- 
scientes  Deum  cum  angelis  et  pastoribus  glorificare» 
student  eum  tamen  com  religiosis  Magis  adorare, 
ac  miineribus  exterioribus  honorare,  quanquata 
eadem  munera,  videlicet  aurum,  thus  et  myrrha 
significent  munera  interiora  quae  offert  sancta  £c  - 
ciesia  dans  myrrham  per  martyres,  et  thus  per 
confessores,  aurum  per  catholicos  principes,  vel 
myrrham  per  jejunia  et  abstinentias  aliasque  casti- 


iufirmitate,  qua  natus  est  nobis  habitantibus  in  re-  ^  gationes  carnis,  thus  per  orationis  incensum,  per 


Kione  umbrae  niortis,  exorta  luce  nox  ipsa  nativi- 
tatis  ejus  fuit  magna  illuminatio  in  dcliciis  ejus, 
tunc  praesentialiterludens  in  orbe  terrarum  vocando 
gentes  per  stellam  orbi  toti  conspicuam  ?  lUa  nati- 
vitate  Sole  vero  posito  sub  nube  carnis  humanae 
die$  diei  eructabat  verbum,  quando  claritas  Dei  cir- 
ctunfulsit  pastores  per  legem  illuminatos  loquente 
ad  eos  angelo :  c  Ecce  evangelizo  vobis  gaudium 
magnum,  quod  erit  omni  populo,  quia  natus  est  vo- 
bis  hodie  Salvator,  qui  est  Christus  Dominus  in 
civitate  David  (Luc.  ii,  10  etU).  f  Et  nox  iiidi- 
cabat  nocti  tcientiam^  quando  non  ioquendo,  sed 
indicio  suae  novitatis  et  claritatis  indicando  scien- 


sancturo  dcsiderium  aliasque  devoliones  mentis» 
aurum  per  charitatis  opera,  quorum  praecipuum 
est  eleemosyna,  iilic  thesaurizanda,  ubi  eam  nec 
fures  effodcre,  nec  aerugo  possit  exterminare.  Hu- 
jusreidiscretamsctmliam  noxnoctiindicat^  quando 
exemplo  trium  Magorum  talia  quis  offerens  exem- 
plo  suo  alios  aedificat.  Sed  diet  diei  eructat  ver- 
bumf  quando  exemplo  angelorum  c  Gloria  in  ex- 
celsis  {Luc.  xix.  39)  i  canitur,  et  exemplo  pasto- 
rum  Deus  caro  factus,  et  pannis  involutus  lau- 
datur  et  glorificatur,  atque,  dum  hoc  exemplo  ii- 
iuminantur  alii,  anuuntiant  et  ipsi  de  die  in  diem 
salutare  Dei,  ut,  dum  scmper  de  die  in  diem  die$ 


tiam  stella  Magos  in  geutilitatis  tenebroso  errore  j)  diei  eructat  verbwttf  nullus  omnino  sit  locus  te- 

nebrarum,  nisi  in  inferuo,  ubi  nuUus  confitebitur 
Deo. 

Delectat  haec  ruminare  appropinquante,  atque 
jain  inter  scribendum  instante  Natali  festivitate 
Christi,  in  qua  cum  angelis  et  pastoribus  Deum 
laudantibus  et  glorificantibus  c  puer  natus  nobis» 
et  filius  datus  nobis  {Isa.  ix,  6),  i  gloriflcatur  a 
perfectis  laudatoribus ,  cura  quibvs  et  nostras  vo- 
ces,  ut  admitti  jubeat,  fideliter  optemus,  atqiie 
ipsum  exemplo  triuin  Magorum  humiUter  adoremust 
ut  participes  eflficiamur  Ulius  magni  gaudii  nos  re^ 
iiquiae  gentium  ,  quod  habuerunt  primitiae  Judaeo- 
rum  et  gentiuro.  Nam  et  pastoribus  ab  angelo 
evangeUzatum   est  gaudium   magnum ,    et   Magl 


positos  iustruxit,  et  usque  ad  praesepe  Domini  per- 
duxit.  Tunc  die  diei  ei^uciante  verbum,  id  est,  an- 
geio  evangelizante  pastoribus  gaudium  magiium, 
c  cognovit  bos  possessorem  suum  {Isa.  i,  3),  i 
id  est,  Judaicus  populus  Dominum  suum,  et  no- 
cte  indicante  scientiam  nocti ,  dum  per  mutum 
flignum  erudiuntur  Magi,  c  cognovit  ashnus  prae- 
8q>e  Domini  sui  {ibid.) :  i  quia  gentilis  populus, 
licet  comparatus  immundo  animali ,  tamen  in 
suis  tunc  primitiis  adductus  est  ad  praesepe  Do- 
mini  suL 

Amplius  autem  adbuc  dies  diei  eructat  verbum^ 
quando  perfectos  doctor,  qui  est  angelus  Domini 
exercituuxi,  perfectis  auditoribus  evangelizat  gau- 


m  GEn.IOUl  PKiEPOSlTl  RElCIICaSPERG.  Mi 

€  videntes  stellam  gavisi  sunt  gaudio  magno  valde  A  sionem  suam  consumroato  de  morte  surreiit,  el 


(Matth.  11, 10).  I  Eccc  perspeximus,  et  manus  no- 
strae  conlreclaverunl  de  hocverbo  vila,  quod  die$ 
diei  eructat  cum  summa  discretione.  Non  enim 
omnia  omnibus,  sed  clari  claris  sapienliam,  quae 
est  in  fructu  selernorum ,  et  iidem  ipsi  facti  nox  te- 
nebrosis  indicant  $cientiam^  quae  est  iii  cursu  tempo- 
ralium.  Hoc  autem  cum  fiat  mullum  discreie,  fit 
etiam  valde  mirifice  ac  roagnifice.  Mirificey 
quia 

Yers.  4*  Non  $unt  loquelce  In  diversis  generibus 
linguarum,  neque  $ermone$  in  diversilate  idioma- 
lum  uniuscujusque  Hngu»,  quorum  non  audiantur 
voce$  eorum^  ita  ut  ex  omni  natione,  quae  sub  ccelo 
est,  admirantes  dicant  aliqui :  c  Nonne  omnes  isti. 


ascendit  in  coelum,  unde  veneral,  quoniam  a  $um^ 
mo  coelo  egre$iio  eju$  u$que  ad  $ummum  eju$,  Inde 
veniurus  est  judicare  vivos  et  mortuos,  et  saecuium 
per  ignem  nec  e$t  qui  $e  ab$condal  a  calore  ejuu 
Ista  sunt  verba  in  toto  mundo  audita,  istud  est 
Evangelium  per  omnes  linguas  enuntiatum. 

Sed  audiamus  aitentius  ea  qus  summatim  per- 
stricta  sunt.  Audiamus  apostolos  tanquam  sonuni 
regis  milites  ejusdero  sui  regis  contra  diabolum 
pugnaturi  adventum  evangelizantes  ct  victoriam 
praedicantes.  Dicunt  enim  :  Rex  noster  advenieos 
Christus  pro  nobis  pugnaturus  in  $ole  po$uit  tabet' 
naculum  stinm,  quia  carnis  assumptae  tabemaculum 
posuit  in  $ole,  id  est  in  Maria  Virgine,  quae  sol  non 


qui  loquunlur,  Galibei  sunt,  et  quomodo  nos  unus-     inconvenienter  diciiur,  eo  quod  sola  iuter  mulieres 


quisque  linguam  noslram  audivimus,  in  qua  nati 
sumus?  I  (Act.  II,  7et8.)  Et  curo  sic  audiuntur 
isti  coBli  enarrantes  gloriam  Dei  mirifice  in  uno 
templo  seu  coenaculo,  audiuntur  niliiiominus  ma- 
gnifice  in  toto  mundo.  Equidem 

Yers.  5.  /n  omnem  terram  exivil  $onu$  eorum,  et 
infine$  orbi$  terrm  verba  eorum. 

Priino  ipsi  aposloli  uno  coenaculo  inclusi  c  cxb- 
perunt  loqui  >  magnalia  Dei  c  variis  linguis,  prout 
Spiritus  sanctus  dabat  eloqui  illis  {ibid.^  4).  >  Et 
prseceplum  fuit  eis  ne  loquerentur  in  nomine  isto, 
sed  verbumDel  non  fuit  alligalum,necpotuitlncludi 
aposlolorum  doctrina ,  sed  tn  omnem  terram  esivit 


singulari  benedictione  resplendeat,  siquidem  nec 
pri^ma  similem  visa  est  nec  babere  sequentem  :  si- 
cul  sol  isle  materialis  dicilur,  eo  quod  solus  lucere 
videatur.  Quae  quidem  $uUa  mari$  dicitur,  sed  con- 
cipiendo  et  gestando  in  se  Solem  justitiae  digna  est 
etiam  ipsa  solis  nomine,  ita  ut  recte  ipsam  omni 
laude  dignissimam  praedicantes  in  ejus  veneratione 
dicamus  :  c  Quae  est  ista ,  quae  ascendit  sicut  au- 
rora  consurgens,  pulchra  ut  luna»  electa  ut  sol 
(Cant.  VI,  9).  i  In  hoc  $ole  po$uit  labernaeulum 
sutim,  quia  ipse  Deus,  Dei  Yerburo,  Dei  aeterna  sa- 
pientia,  splendor  patem^  gloriae,  qui  ignero  aetlie- 
reu/n  pridem  latissime  diiTusum  quarto  die  collcgit 


$onu$  eorum  per  ipsos,  et  per  eonim  dlscipulos  au-  c  ^Uque  adunavit  in  solare  corpus,  Inde  quasi  de  fonte 


dito  Evangelio  In  tolo  mundo  ,  tam  per  sonltum 
famae  quam  per  verba  doctrlnae.  Prlmo  quidem  c  fa- 
ctns  est  repente  de  coelo  sonus  tanquam  adve- 
nientis  spirllus  vehemeutis  (ibid.  2),  >  et  postea 
Tisae  sunt  linguae  dispertitae  tanquam  ignis »  quia 
sic  processurum  erat  Evangelium,  ut  praecurrente 
sono  fama*.  tanquam  spiritus  vehementis  postea 
iinguae  dispertitae  per  omnes  diversitates  humanae 
ioqaelae  tanquam  ignis  illuminarent  et  inflamma- 
rent  audientium  et  credentium  corda  sonitu  fanue 
ationita,  et  Instructa  per  verba  rationabilia,  quae 
in  fine$  orbi$  terrcs  venerunt,  quia  etiam  ullimos  ter- 
raruro  angulos  penetraverunt  et  replerunt.  £t  re- 
vera  grande  fuit  roiracuium,  quod  ad  dilatandum 


radios  emissurum  per  rounduro  unlversuro»  etlaro 
seipsum  ignem  divlnuro  et  immensuro  quasi  coar- 
ctavit  In  corpus  huroanum  seu  maternuro  seu  pro- 
priuro  de  Malre  virgiiie  suroptum,  in  quo  cum  in- 
habltet  oronis  plenitudo  Divinltatis  corporaliter» 
slcut  plenltudo  ignis  aeiherel  manet  in  soiari  oor- 
pore,  certe  ipsius  divlnuro  corpus  corpus  est  so- 
lare,  in  quo  velut  in  $ole  ipse  ignis  aslernus  po$uit 
tabernaculum  $uum^  id  est  Ipsum  tale  corpns  fedt 
sibi  esse  tabernaculum. 

Etiam  iilo  modo  posuti  in  $ole  labemaculum  stium, 
quia  camis  iucernaro  non  ad  hoc  accendit,  ut  in 
abscondito  poneret,  sed  super  candelabruro,  in  $ole^ 
Id  cst,  in  roanifeslo.  Yoluit  enim  viden  ab  oronibus 


Verbum  Dei  tunc  unus  homo  loquebatur  variis  lin-  I>  miliure  habitaculum  Divinitatis  ,  quae  prius  laten- 


guis  ;  nunc  autem  grandius  et  utilius  est  mlracu- 
luin,  ^uod  jam  dilato  Dei  verbo  una  Ecclesia  ca- 
tbolica  et  apostollca  in  se  habet  Varias  llnguas,  iu 
ot  in  uno  corpore  unius  et  totius  Ecclesiae  c  omnis 
Ungua  confiteatur,  quia  Dominus  Jesus  Christus  iu 
l^orla  est  Del  Patris  (Philip.  ii,  11).  •  Qoae  sunt 
autem  verba,  qoae  io  fines  orbls  terraa  venerunt? 
Terba  videliuet  saoctoruro  Ita  dicentlum  : 

Vbrs.  6.  In  $qU  po$uit  iabemaculum  $uum  per 
Dysierium  locaroatloois  assumeodb  carois  taiier- 
naeoium  ei  ipu  ianquam  iponem  procedem  de  ihor 
lamo  $uo  nalus  est  de  vlrgine.  Postea  ex$uliaidt  ui 
$iga$  ad  currendam  viam  perficleodo  in  triginta 
tribus  annls  cursum  suae  obedienliae,  quo  per  pas- 


ter  c  erat  In  roundo,  et  roundus  eam  non  coguovit 
(Joan.  1,  10).  >  Sed  ad  hoc  tabernaculum  ^uumpo- 
$uii  in  $olef  id  est  in  manifesto,  ut  cum  in  miii- 
lando  pugnaret  contra  dial>olum,  grande  foret  spe- 
ctaculum  angeiis  et  homlnibus  in  aiteratra  parte 
foederatis.  Et  ideo  tabernacuio  suo  jam  praeparato 
noiuitiotus  iatere,  sed  processit  io  pabiicum.  Qua- 
liter^  Tanquam$pon$u$  proeeden$  de  tkidamo  $uo. 

Tdnquam^  io  hoc  ioco  ooo  tam  siroiiltudinein 
qoaro  verltatero  slgniflcat,  sicot  ibl  ;  c  Et  vidi 
agoum  tanqoam  occisnro  (Apoc.  v,  6).  >  Et  vldi- 
mus  glorlara  ^s,  glorlam  quasl  ooigeolii  a  Pft- 
tre  (Joan.  i,  14).  >  Qiiast,  quod  est  adverbium  si« 
miiltudiois ,  hic  significativum  est  veritatiSj  qula 


0U5  COMMENTAIUUM  IN  PSALMOS. 

Yere  unigcnitus  esi  a  Palre.  Similiter  vcre  sponsus  A 
processit  de  malre.  Pcr  verbum  quod  enuntiat  pro^ 
«rufonefii,  cuncti,  qui  audiunt,  ad  speciaculuin  vo- 
eantur,  qaia  solct  vocari  processio,  quando  aliqua 
▼ecterabnis  ei  sp?ctabitis  persona  cum  longa  pnc- 
CMieiitium  el  subsequentiuni  pompa  reverenter  et 
decentcr  sccundum  habitum  suse  digniCatis,  verbi 
gratia  pontiflcalibus  aut  regalibus  ornamcnlis  in- 
duta,  de  loco  a'd  locum  vadit  mullis  veneraiitibus 
ac  spectantibus  lalem  processiohom.  Yerum  si  spoii- 
sus,  proe  niultis  bominibus  forma  speciosus,  procc- 
dens  de  tha!amo  suo  sccum  diicendo  sponsam 
valde  speciosam  inter  ipsa  nuptiarum  solcmnia  se 
in  publico  manifestarel,  quanla  putas  vox  cxsnlla- 
4ionis  et  sonus  epulantis  multUudinis  illi  apptaude- 
ret  ?  Ita  nirairum  Dei  Filius  t  pulcber  ct  dccorus,  »  ^^ 
eujus  f  lectulus  floridus  (Caut,  i,  i5)i  crat  virginis 
uterus»  de  hoc  ipso  utero,  de  Iioc  ipso  lectulo 
florido  tanquam  de  thalamo  suo  piocessit  claiiso 
padicitiie  signaculo  :  tanquam  sponsus  de  ihalamo 
suo  processit,  qui  ad  conjungendam  sibi  Eccle- 
siam  iacarnatus  Dcus  de  incorrupto  utcro  Virginis 
cxivit.  Hanc  sponsam  speciosam  quasi  manu  ap- 
prehenderat  per  carnem,  quam  ipse  Deus,  Del  Vcr- 
bnro  sibi  unierat  in  ipso  suo  thalamo,  ubi  cam 
osculatus  est  osculo  oris  sui  adimplclo  cjiis  desidc- 
lio,  qao  dixerat  cadem  sponsa  :  c  Osculetur  me 
oseulo  oris  sui  {Cant.  i,  i).  >  Processionem  islam 
sponsi  loiiga  poinpa  pnecessit  paranymphorum,  vi- 
dcticet  palriarcharum  et  prophetarum ;  longa  nihil-  ^ 
oniinus  ponipa  subsequitur  amicorum  sponsi,  qui 
staut  et  audiunt  et  gaudent  proptcr  voccm  sponsi 
(Joan.  III,  29),  cx  quibus  omnibus  ipsa,  quae  sponsa 
dicitur,  constat  Ecclcsia.  Cum  ergo  sic  sponsus 
iste  processit  c  in  voce  exsuUationis  et  confessionis, 
soniis  epulantis  (Psal.  xli,  5)  >  angcliciB  multi- 
tadinis  auditus  e&t.  Nam  ubi  angelus  unus  banc 
ipsam  processioticm  pastoribus  nuntiavit,  c  subilo 
faetaestcumangelo  multitudo  militisecoelestis  >  exer- 
cllus  « laadantium  et  dicentium  :  Gloria  in  excelsis 
Deo  {Lue,  ii,  i3.) >  Atque  ut hominibus  bonis  una  cuin 
atigelis  esset  communis  exsuhatio,  adjunctum  est : 
€  Et  in  terra  pax  hominibus  bonae  voluntatis  {ibid, 
sn).  >  Quid  dcinde?ln  unta  exsultantium  angclo- 
rum  et  hoiniiium  jucunditate  ipse  quoque  sponsus  D 
£XMultatit  ut  gigas  ad  currendam  viam  suam,  Nam 
statim  in  ipsa  Nalalis  sui  noclc  cucurrit  pcr  iiidi- 
ciuin  slen«,  qu;c  ipso  nalo  mox  apparuit;  cucuriil, 
inquam,  usque  ad  cxtrema  lerrarum  credulos  fa- 
ciens  Magos  in  Orieiite  posilos,  quod  natus  esset 
rcx  Judsoriim,  adimpleta  prophelia,  quam  olim 
praHlixcrat  Balaam  ipsorum  propheu  :  c  Orietur,  > 
Inquil,  c  siclla  ex  Jacob,  et  consurgel  homo  de 
israel,  ci  confringet  oniiies  duces  Moab,  et  erit 
IJum.xa  possessio  ejus  (iViim.  xxiv,  i7  et  i8).  • 
Currunt  ergo  cuin  piuneribus  Magi  ad  regdles  nu- 


—  l'ARS  I.  —  PSAL.  XMU.  m» 

plias  :  c  Turbatur  Ilerodes  rex  et  oinnis  Jcrosolyn:» 
cuin  illo  (Matth.  n,  5),  >  quo  «a»vientc  in  infanlc*, 
currehdo  in  i£gyplum,  et  ii:dc  post  obiluin  Hcro" 
dis  rccurrendo  iste  gigas  cursuin  suum  pra?tigua- 
vlt,  quo  derelicto  ad  tempus  Judicorum  populo  eiii- 
siirus  erat  in  totius  mundi  hiijns  iflgyptum,  laii- 
dem  rcversurus  ad  rcliquias  Juda^orum  post  Ilero- 
dis  obitum,  post  mortein  videlicct  Anticliriftti. 

Multi  currenlcs  in  stadio  vitae  tempoialis  ne- 
sciunt  unde  venlant,  autquo  vadant,  idco  cum  0»- 
dio  et  tristitia  currunt,  qiiia  Onem  sul  cursus  nc- 
sciunt  (Eccle.  ix,  H).  Sed  iste  sponsus  plenus 
amore,  iste  gigas  plenus  fortiludine,  plenus  grati;! 
et  veritate,  gratia  videlicet  amoris  et  veritate  forti- 
tudinis,  sciens  quod  a  Deo  exivit  etad  Deuin  vadii, 
nullatenus  dubitans  unde  iret,  aul  quo  irct,  lioa 
erat  trislis  ncque  lurbulentus,  sed  exsuitavit  ad 
€urrendam  viam  suain^  viam  temporalis  dispon.sa- 
tionis,  viam  obcdientioe,  qua  cucurril  ut  gigas  fuitid, 
iKiperturbabllis,  irrevocabilis,  insuperabiiis  ex  po- 
tentia  divinitatis.  Namque  ipse  gemiiue  gigas  sub- 
stantiaB,  licet  sit  mortuus  ex  humanitatis  volunta^ 
ria  infirmitate,  tamen  surreiit  et  vivit  ex  divinilati^ 
Etsi  ad  horam  fuit  c  tristis  anima  >  cjus  c  usque 
ad  mortem  (Matth.  xxvi,  58),  >  tamen  in  splritu  suo 
€a;sii/riirr(  ad  currendam  viam  suam  eo,  unde  vcne- 
rat.  Nam 

Vers.  7.  Ad  summo  ccslo,  id  est  a  Patre,  Deo  al- 
tissimo,  fuit  egressio  ejus^  quando  exivit  a  Patre 
et  Tcnit  in  roundum ,  et  occursus  ejus  usque  adsum- 
mum  ejus^  quando  iterum  re)ic|ttlt  mundum  vadeiis 
ad  Patrem.  Ideo  sciens  quia  venit  hora  ejus,  ut 
transiret  ex  hoc  mundo  ad  Patrem,  recte  oravii  di  - 
cens  :  c  Glariflca  rae,  Pater,  apud  temetipsum  cla- 
ritate,  quam  habui,  priusquam  roundus  cssct  apud 
te  (Joan.  xvii,  5).  >  Angelos  et  homines,  quos  Pa- 
ter  in  filio  clarificavit,  sub  senKtipso  clarificaL 
Ipsum  vero  Filium  suum  in  divinitatis  forma  sem- 
per  clarum,  sed  in  forma  servi  non  habcntem  spe* 
ciem  neque  decorem  in  sua  Passione ,  sic  Pater  cla- 
riflcavit  gloria  Resurrectionis  et  Ascensionis,  ut  jam 
non  sub  ipso,  sed  apnd  semelipsum  sit  uon  soluni 
iii  divmitale  clarus,  sed  ctiam  in  humanilafe  as« 
sunipta  ciariflcatus  eadem  claritate,  qnam  Verbum 
habuit,  priusquam  mundus  fieret,  apud  ipsum, 
non  sub  ipso,  quia  non  minor  est  jam  assumptie 
humanitatis  quam  assumentis  Verbi  apud  Patrem 
clariUs,  imo  prorsns  eadem  ;  quin  iste  gigas,  licet 
sit  geminae  jam  subsUntiae,  mancnte  in  eo  esscu- 
tlali  discretionc  assumentis  et  assumptae  naturse, 
Umen  est  unius  et  indivisx  clariutis  apud  Patrcm 
summum,  quia  occursusejususque  adsummumeju$. 
Suinmam  siquidem  gloriam ,  quam  in  divinitate 
seroper  habuit,  suae  quoque  humaniuti  (44),  plenis- 
sime  obtinuit  non  sub  Paire,  sed  apud  Patrcm. 
Undc    illi    fideliter    hymnizat    Ecclesla    diceiis  ; 


(44)  Addit  aiia  manus^  forte non  nihil  recentior  :scilicet  iiomini  assuropto 
Patrol.  CXCIII. 


29 


907 


GERUOIII  FRi£POSITI  REICHERSPERG. 


908 


Egresftiis  cjus  a  Palre,  rcgressus  ejus  ad  Palrem,  A  in  FHio  liouiiiiis  glurificalo  glorincalum  Deuni  glo- 


cicursus  usque  ad  inferos,  rccursus  ad  sedem  Dei. 
Sedcs  Dei  non  intelligilur  corporca  seu  \idibilis, 
sed  jiidicafidi  ei  regnandi  polestas  invisibilis,  in 
qua  bomo  Deus  factus  Deo  Patri  est  eflectus  aequa- 
lis.  Unde  homo  Deo  creditur  consedere»  id  est  con- 
regnare  in  dexiera  sedis  niagnitudinis  cum  bonore 
indiviss  potestatis  et  «qualitatis,  propter  quam 
signiflcandam  regressus  ejus  ad  Patrem  dicitur  oc- 
eursus;  quoniam  qui  sunt  aeqiiales  invicero,  sibi 
solent  occurrere  servata  ad  invicem  bonoris  aequa- 
litate. 

Quid  ad  basc  dicis,  aiitique  scrpcns,  invidiose, 
multum  invidens  glorisc  Filii  Dci?  Tu  per  Arium 
haereticum  blaspliemasti,  iion  eum  Palri  aequalem, 


rificat  in  scse.  In  Filio  bomiuis  gloria  Dei  est,  d 
gloria  Dei  (47)  gloiia  Filii  bominis.  Deus  glorifical 
in  sesc,  bomo  utique  non  per  se  glorificatur.  Meqot 
rursum,  qul  iu  bominc  glorificatur  Deus,  licet  glo- 
riam  accipiat,  non  tamen  aliud  ipse,  qiiam  Deus  est. 
At  vero  cum  gloritfcato  Filio  bominis  glorificans 
Deum  Dcus  gloriflcat  in  scse ;  invenio  naturae  gk>- 
riam  in  gloriam  naturae  naturam  glorificantis  assii  • 
mi.  Non  eiiim  se  Deus  glorifical,  sed  glorificatur  (48) 
in  bomine  Deum  glorificans  in  sese.  Quod  autem 
glorificat  ui  sese,  licet  non  se  gloiificet,  umen  in 
iiatursesuaegloriam  (49),  gloriam  glorificati  assumit. 
Et  cum  glorificans  Deum  Deus,  quia  glorificalus  ia 
homine  sit,  glorificat  iu  sese  euin  quem  glorificavit 


nec  in  divinitate.  Discc  nunc  pcr  llilarium  virum  B  Deum  in  se  inesse  dcmonstral,  cum  eumglorificat 


lolum  catbolicum,  cigus  verba  tibi  oLjecturus  sum, 
Filiuiu  Patri  aBqualcm  in  sua  quoque  jam  gloi  ificata 
bumanitate.  Si  torniento  iiividiae  criiciabaris,  cum 
Fiiiiis  Palri  pnedicabatur  aM|ualis  iu  siia  aOerna  di- 
vinitate,  muUo  ainplius  te  nunc  mordet  invidia, 
cum  idcm  Filius  Patri  sunimo  praedicatur  aequaKs 
in  sua  jam  glorificata  buuianilate,  ia  qua  iicet  ad 
lempus  fuerii  minoraius  ab  aiigclis,  nuiic  praelatus 
cst  c  angclis,  tanto  melior  >  iilis  c  eflectus,  quanto 
diflereutius  prac  illis  nomen  baereditavit(^06r.i,4).i 
AuJi  ergo,  draco  malignc,  unde  torquearis,  audi 
evidenlia  lestimoiiia  gloriain  Filii  bomiuis,  quam  tu 
per  bxrclicos  imiuiiiuis,  magiiificantia.  Audi,  iii- 
quam,  Hilarium  nou  a  carne  el  sanguine,  sed  a 
Palre,qui  est  in  ccelis,  Filium  glorificante,  cdoctum 
in  libro  De  sancta  Trinitate  nono  super  baM;  verba, 
dicentein  :  iVtific  honerifieulus  est  FiUus  hominis,  et 
Deus  honorificatus  est  tn  co^  c  si  Deus  bonorificatus 
cst  in  eo,  et  Deus  bonorifii-a>'il  eum  in  se,  ct  Deus 
protinus  honorilicavit  euni.  Primani,  inquam,  dicti 
Doniiiiici  significationem  non  ambigiiam  existimo, 
ciiin  ait  :  >  Nunc  honorificalus  est  Filius  hominis. 
f  Gloria  cnim  oinnis  non  Verbo  acquirebalur,  sed 
carni,  id  est  noii  naturae(45)  Dch,  sed  nali  bominid 
dispensationi.  Hoc  veio,  quod  sequitur,  quid  signi- 
ficel,  interrogo :  >  et  Deus  houorificutus  est  in  eo,  c  llo- 
norificalum  cniiu  in  eoDeuni  audio,et  quid  islud  sit 
sccuiidum  iiiteliigenliam  tuam,  baeretice,  ignoro.  i 


in  sese.  >  Idem  in  libro  tertio  :  c  Nunc  autem  quid 
cst  quod  apud  Patrcm  glorificaiiotils  exspecut?  Nempe 
hoc,  quod  babuit  apud  eum,  priusquam  inundos 
cssct.  Habuit  pleniludinem  divinitatis,  atqiie  bahet; 
namqiie  Filius  Dei  est.  Sed  qui  erat  Dci  Filius,  et 
hominis  csse  cceperat  Filius.  Erat  enim  Verhum 
caro  faclum.  Non  amiserat  qiiod  erat,  sed  coeperat 
esse  qaod  non  erat.  Non  de  suo  destiteral,  scd 
quod  nostrum  est,  accepcrat.  Profcctum  ei,  quo.i 
acceperat,  ejus  darilatis  dxpostulat,  unde  non  dc- 
stitit.  >  Idem  in  nono :  c  Glorificaiurus  Filium  Paicr 
roajor  est;  glorificatus  in  Patre  Filius  niinor  non 
cst.  Aut  quomodo  miiior  csl,  qui  in  gloria  Dci  Patris 
est?  aut  nunquid  Pater  major  non  est?Major  uliqQe 
'  Patcr  est,  duin  Pater  est ;  scd  Filius,  dum  Filius  est, 
iniiior  non  est.  Nativitas  Filii  Patrem  constitiiil 
majorem ;  minorem  vero  cssc  Filium  nalivitalis  na* 
tura  non  patitur.  Major  Pater  est,  dum,  gloriam 
assumplo  bomini,  rogatur  ut  reddat;  Filius  mioor 
noii  est,  duin  gloriam  resumit  apud  Patrem.  i  Item 
Leo  papa  Magiius  in  scrmone  de  Passione  Doaiini ; 
c  Ita  Deus  univit  sibi  bomiiicm,  ut  nibil  assiimratl 
liumanuro,  nibil  assuinplo  deesset  Dominuro  [f.  ili- 
viiiuni].  Itcin  in  sermone  de  Ascensione  DonuDt : 
c  Post  Passionem  ruptis  moitis  viiiculis,  qoae  Tiai 
suain  in  eum,  qui  peccati  erat  ncscius,  iu  edendo 
pcrdiderat,  infirmitas  in  virtutem,  mortalitas  in 
aUeriiitatcm,  contumelia  transivit  in  gloriam,  qoam 


Dens  in  eo  honorificaius  est,  in  Filio  utique  hominis.  d  Dominus  Jesus  Cbristus  iii  multis,  manifestisqoe 


c  Et  quaero,  aii  FiJius  bojninis  idem  sit  etFilius  Dei? 
£t  cum  non  aliud  (46)  sit  bomiiiis,  neque  aliud  Fi*- 
lius  Dci  I  ( Verbum  enim  carofactum  esHJoan.  i,  14), 
c  et  cum  qui  Filius  Dei,  ipse  el  bominis  sit  Filius ; 
rcquiro  quis  in  boc  Fii.o  liominis«  qui  et  Filius  Dei 
cst,  glorificatus  sil  Dcus?  Etquia  in  Filio  bominis, 
qui  et  Filius  Dci  est,  giorificatus  cst  Deus ;  vidca- 
inus,  qiiid  sit  hoc  quo.I  lertio  subditur :  Si  Deus 
giorificatus  cst  in  co,  ct  Deus  glorificavit  cum  in  se, 
quod  istud,  rogo,  sacraineiiti  inysterium  cst?  Deus 

(45)  Edit,  non  Nativilati  Dei. 

(46)  Edit.  alius. 

(471  EdU.  et  Kloiia  Dei  in  gloria  Fil. 

(48)  Edit.  sej  Kloiificattiin  in  Iiom.  Dcum  glorlfi- 


documentis  multorum  dedaravit  aspeclui,  doiiec 
iriumpbum  victoriae  quem  reportavit  a  mortuis»  in- 
ferret  et  coelis.  >  Item  Ambrosins  in  Lucam  :  c  Licel 
caetcri  apostoli  sciant,  Pelrus  tamcu  respondil  prae 
coitcrts  :  7tf  es  Christus  Filius  Dei  vivi  (Mattk^  xvi, 
61).  Gomplcxus  est  itaque  oinnia,  qui  et  natoram, 
et  nomen  expressil,  in  quo  summa  virtutum  esi.  > 
Item  posi  pauca  :  c  Scivit  Petrus,  qiiod  in  FiUo  Diu 
oniiiia  sint ;  omnia  ciim  dedit  Patcr  FUio.  Si  onmia 
dcdit,  ffitcrnilalem  quam  babet,  dedil,  majestaieni- 

catin  sese. 

(49)  Edit.  tamen  iii  uaturae  sux  gloriam  naiuram 
glorificans  assumit 


v^ 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 


que  traiisfudit. »  Ita  verilatis  testimonia  quasi  acula  A 
|actt!a  lc,  Ari,  confodiunt,  qui  licei  in  infemo  se- 
poltus  ecce  foetes,  et  adhuc  reliquias  lai  fwloris 
patimur  in  novis  hxrctieis  detrahentibus  glori» 
Cbristi,  tanqnam  ipse  non  totus,  sed  diniidius  sit 
in  gloria  Dei  Patris,  qui  totus  e<>l  Filius  Dei  Patris. 
Siy  ut  Boiiosus  ha*retieus  IHaspliemavit,  homo  as- 
silinpias  essH  filins  adoptionis,  et  verLum  solum- 
modo  a^sumens  esset  Filius  naturalis,  posset  videri 
Chrislus  differenter  Filins  diffcrentis  csse  gloriae 
apttd  Patrem.  Nanc  autein  qua  totus  Christus  est 
Firtus  Dci  non  adoptatus,  sed  nalus,  consequeiiter 
intelligilur,  ei  si  iiitelligi  non  potest,  recte  cretiitur 
tot08  Cbristus  esse  in  gloria  Dei  Patris,  cnjus  cst 
Filius  uaturalis;  qaia  eum  Pater  non  solum  aute 
fliBCuUi  aetemaliter  genuit,  sed  in  fine  quoque  ssecu- 
iorum  ipsuro  Verbum  siium  in  cor  Virginis  em- 
«taDdo,  suoqae  amore,  suo  scilicet  Spirttu  operante, 
uterum  ejus  imprsegnando  eam  fecit  matrem  ipsius 
ejusdem  Filii,  cujus  ipse  Pater  est,  et  qiii  totus, 
Don  dimidius  Filius  ejus  est  :  unde  recte  omnis 
lingiia  conflteatur  quia  ipse  Dominus  Jesu  totus  in 
gloria  est  Dei  Patrts.  Apud  ipsum  Patrem  nunc 
tedet  iu  throno  gratin  ac  pietatis,  post  hac  sessu  • 
rus  In  s«de  majestatis  judiciariae;  nunc  paratus  est 
igiroscere  quasi  pontifex  infulatus  :  lunc  paratus 
erit  judicare  quasi  rex  coronatus. 

Nec  est,  qui  se  abscondat  a  caiore  ejus.  Nunc 
cuim  sedens  in  throno  gratia:  misit  ignem  in  ter- 
T2JBL,  quem  vult  accendi  vehementer.  Orantibus  c 
nainque  apostolis  cum  mulieribus  et  matreJesn, 
atque  cun)  iiducia  accedentibus  ad  thronum  gratix, 
ut  gratiam  invenirenl,  et  tnisericordiain  consequc- 
rentur  in  auxilio  opportuno,  f  factns  est  repeiite  dc 
coelo  souus  adventoutis  spiritus  vehementis,  et  rc- 
plevil  totam  domum,  ubi  erant  sedentcs,  et  appa- 
merunt  iilis  disperiitap  linguae  tanquam  ignis  {Act. 
11,  2-5).  »  Nec  est  qui  se  abseondat  a  calore  hiijus 
ignls.  Nam  sicut  ignis,  qui  comburit  silvam ,  et 
ticut  flamma  comburens  montes  :  ita  ignis  iste  se- 
mel  erois&us  in  silvam  generis  humani  eamdem  sil- 
vam  ex  ea  parte  comburit,  redigitque  in  campos 
ftilf ae,  ubi  silvae  hiijus  terra  esl  bona ;  sed  ubi  terra 
luala  est»  eamdem  silvam  besliis  relinquit  habitan- 
daro,  ut  in  ea  sint  cobiUa  draconum,  latibula  fcra-  D 
raro,  ut  in  ea  vulpcs  foveas  habeant  et  volueres  coeli 
uidos,  duin  vivis  ct  malignis  spiritibus  maudiis  in 
roaligno  positus  est  plenus,  qui  tandem  in  flne  arde- 
bit  cum  ipso  diabolo  et  angelis  ejus,  urente  invidas 
mentes  malignoruin  tam  angelorum  quaro  horoinuro 
eodem  isto  igiR^,  quo  ardebunt  sancti  ut  luceraae, 
imo  tunc  fulgebunt  justi  sicut  sol  in  regno  Patris 
eoruro.  £t  hoc  erit  roagnuro  torroenturo  invidis  iiii- 
luicis  eoruro,  qui  quoniam  noluemnt  hic  ardere  per 
justiiiae  amorero,  justis  tunc  in  gloiia  lucentibus 
ardebunt  per  individiae  torroentum,  nunquam  illis 
ex  tunc  mitigandum,  quia  sicut  ignis  divini  amoris 
in  hac  vita  perfecte  accensus  in  electis  aetemaliter 
durabit,  sic  per  eumdero  ignein  sanctis  lucentibus 


-    PARS  I.  —  PSAL.  XVni.  9!0 

vera  scicniia,  et  ardontibus  vera  sapientia,  quando 
et  nox  nocti  indicat  scienliam^  et  dies  diei  eructai 
sapieiitiam,  reproborum  in  hacvita  suscitata  invidbe 
flaiuina,  si  ante  mortein  non  fucrit  poenitendo  ex- 
stincla,  sine  fine  ardebit.  Idero  namqiie  ignis,  qui 
sauctos  liquefacit  quasi  aurum,  iinpios  durcscere 
facit  qunsi  lutum. 

Nec  est  qui  se  abscondat  a  calore  ejus  ?  Qiiin  ar- 
deat,  aot  bonum  diligendo,  aut  l>ono  invideudo,  sed 
utriiisque  ardoris  caior  in  hac  vita  inchoatur,  et  iu 
futura  consumroabilur.  Nam  de  bonis  dictum  est : 
Haec  dicit  Dominus,  c  cujus  ignis  est  i  ignis  c  in 
Sioii,  et  caminus  ejus  in  Jerusaiom  (Isa,  xxxi,9).  > 
Per  ignem  in  Sion  peregrinantis  EcclesiH;  parva  et 
incboata  charitas  iiisitiuatur.  Per  caminum  in  Jeru- 
satem  consnramatus  ejusdcm  charitatis  ignis  iiota- 
tur.  Qui  camino  ardenii  coinparatur,  intra  qiiem 
nihii  frigidum,  nlhii  tepidum  reperitur,  sed  solus  iii 
eo  ignis  dominatur,  cui  quidquid  iinmittitur,  iii 
ignem  vertitur.  Kx  opposito  autem  de  iiiipiis  dici- 
tur  :  c  Pones  eos  ut  clibanum  ignis  in  teinpore  vul- 
tus  tui  (Psal,  XX,  iO).  i  Nam  in  quibus  amor  roali 
et  oiiium  boni  coeperit  ardere  in  hac  vita,  diim  aliis 
in  bonum,  aliis  in  malura  sancii  Spiritus  lucet  igiiis. 
ipsi  tales  roortui  post  mortem  quldem  ardebunt  &i- 
cuttxdae  ignis  accensae;  sed  in  resurrectlone  resum  - 
ptis  corporibus  ponet  eos  Deus  ut  clibanum  ignis 
in  temporc  vultus  sui,  quando  etiam  sancti  eruiit 
quasi  caminus  ignisconsummalo  in  eis  amoreChri- 
sli,  qui  misit  ejusdem  ainoris  ignein  in  lerram,  nec 
e«i,  qui  se  abscondat  a  calore  ejus,  £tenim  sicut  c  lux 
vera  i  Christus  c  iiluniinat  omnem  hominem  venien- 
tem  in  hunc  roundum  (Joan.  i,  9),  i  .ucendo  eliam 
in  tenebris,  licet  eam  tenebrosae  mentes  impiorum 
non  comprehendant :  sic  idem  Christus,  cum  sit 
splendor  gloriae,  quo  gloriflcabuntur  et  gloriabuniur 
in  eo,  qui  sperant  in  eum,  suo  calorc  tangit  omnem 
4iominem  venientem  in  hunc  roundum,  etiain  frigi- 
das  mentes  impiorum  provocans  ad  amorero  suuro, 
necestqui  se  abscondat  a  ealoreejus^  c  quin  ipse 
sol  justiti;»  oriaiur  super  bonos  et  nialos  (Uatth.  v, 
45).  I  Yemm  sicut  ipsum  iii  tenebris  lucentem  teue- 
brae  non  coroprehendunt,  quia  luroen  veritatis  a  se 
repellunt;  ita  ipsum  benignas  mentes  aroore  sui 
caiefacientem,et  usque  ad  impias  meuies  extenden- 
tem  radios  amoris,  ipsae  roentes  inipiae  non  reci- 
piunt.  Quotquot  autero  recipiunt  eum,  dat  eis  pote- 
statem  fliios  Dei  fleri  (Joan.  i,  12),  his,  qui  cre- 
dunl  in  noroine  ejus  recipiendo  et  tenendo  legem 
ejus  digito  Dei  scriptam,  Spiritu  sancto  enuntiatam, 
qui  ideo  in  linguis  igneis  apparuit,  quia  legem  per 
ipsuro  Dei  digituro  scriptam  venit  exponere  ope- 
rando  in  Apostoiis,  ut  essent  idonel  ministri  Novi 
Testamenti,  non  littera,  sed  spiriiu.  Littera  cuim 
occidens  fuit  quasi  lex  macubia ;  Spiritus  auteia 
vlviflcans  est  vere 

Vers.  8.  Le%  Domini  tmmffcii/a/a,  quia  se  red- 
pientesde  maculatis  iinmaculalos  facit.  Litteraocci- 
dens  fuit  gravis  et  oppriroens  animas  ostendeuJo 


g,,        ^  GERHOHl  PRiEPOSm  REICIIERSPERG,  9»* 

mandaiom.  per  quod  revixit  ei  amplius  viguil  pec-  A  corda.  Recta, .  quanium  ad  repuUam  auperboroni. 


catum,  dum  quisque  legis  aluronus  nitebalur  in  ve 
lilum;  Spiriius  auiem  viviftcans,  id  est  non  solum 
sciri.  scd  el.amari  faciens  bona  facienda,  ipse  esl 
Ux  Dommi  suavis  converUM  anma$  antea  perver- 
sas,  quibus,  dum  per  Spiritum  sanctum  diariias 
infundilur.  omnc,  quod  iu  eis  eral  perversum,  con- 
verlilur  in  Lonum,  cl  fil  dc  aqua  vinum,  quando 
mcns  pridem  frigida  ei  insipida  in  lapidca  cordis 
hydria  quasi  iervorem  ct  saporem  vini  accipicndo 
laliier  efficilur,  ut  ab  ipso  architriclino.  id  esl  a  Spi- 
riiu  sancio  laudeiur,  aUiue  sponsus  qui  de  ilialaiiio 
8U0  procedens  implias  cclebrat,  pro  lali  vino  jucun- 
delur  et  gloriclur,  quod  eliam  in  (Ine  niipiialis  coii 


LtBlificantes  quantum  ad  susceptiouem  parviiloraiii. 
Ne  auu^m  quis  valeal  excusari  per  ignorantiaai ,  si 
per  justitias  Domini  rectas  in  superbia  sua  coniri- 
stabitur,  et  non  in  bumilitate  lactificabitur,  prMtfd* 
ceptum  Domini  illuminant  oculot,  Non  enim  sicut 
Moys»s  posuit  vclamen  supcr  faciem  suam,  cnm  da- 
rct  praeceptum  obscurum  (Exod.  xiiiv,  33),  non« 
inquam,  sic  f.  cit  Chrislus  novae  lcgis  lator,  sed  al»- 
quc  figuriset  senigmatilusloquens  :  i  hocest  i  ait, 
c  praeceplum  meum,  ut  diligatis  invicem  (/o«ii.  xv, 
ii).  I  Itera  :  c  Mandatum  novum  do  vobis,  ut  diU- 
gaiis  invicem  [ibid.  xiii ,  54).  >  Lucidi  hujus  prae- 
ccpti  obscrvaiio  facit  parvulos,  quia  c  charius  noB 
inflalur  :  Ijclittcat  corda,  i  quia  c  cbarius  non  ini- 


"ZSZZi^^Z^^onlum  Don,l,n,  sed  »  uiur  e.  congaudet  veritaU  :  i.Iumiuat  oculo.  .  pe, 

ijiuuia    vv«.»»*w..w ^,^^    «,.   „-vA«*  n..mnm     M  /«..Jfk  i«la<kPiiftc  nin. 


non  pcr  omnia  fidele.  Unde  per  Eicchielcm  di 
cii  Dominus :  c  El  ego  dedi  cis  prsecepla  non  bo- 
iia  (Ezec/i.'xx,i5).i  Nempe  in  ubulis  lapideis  erant 
quidcra  prsecepu  bona,  chavilaicm  Dei  et  pfoxiim 
commendanlia,  sed  post  renlum  vituli,  quem  ado- 
raveraiit,  superaddiu  sunt  iliis  pnccepU  non  bona 
mulurum  caremoniarum,  et  grave  jtigMm  diveisa- 
rum  observalioiium,  c  quod  neque  nos,  i  ail  Pclrus 
apostolus,  cneque  parentes  nosiri  porUre  pdtui- 
mus  (AcL  XV,  16).  Unde  non  per  omnia  fideU  usit- 
monium  fuit,  quod  nou  solum  bona,  sed  ctiam  iion 
iioiia  prseccpU  cominuii. 
Lex  auiera  Spirilus  vivificanlis  testimomum  Do- 


fidcra  reclam,  et  spem  firmam,  «  quia  charius  oin- 
nia  credit,  omnia  sperat  (J  Cor,  xiii,  i,  5  ei  $^q.)  » 
Et  licet  illud  prcBceplum  Domini  lucidum^  quod  cba- 
ritatem  lucide  commendat,  per  ipsam  Gliaritatem 
foras  miuat  servilem  timorera  ,  tauicn  iudividuus 
comes  cjusdem  chariutis  erit. 

Vers.  40  et  il.  Timor  Domini ionctns,  permanens 
in  steculum  sceculi,  Nara  timor  servilis,  qui  poenam 
habet,  quoniam  pcpiiam  tiract,  con&ummaudiaritaie 
omnino  deficiet ;  scd  timor  filialis,  quo  pocn»  non  ti* 
metur  illatin,  sed  graiiae  jam  collatae  vcl  minoratio 
vel  omnimoda  subtraciio  ,  tandem  gralia  contam- 
maU  et  confirmau  erit  sine  poena,  atque  ut  iu  di- 


Lex  auiera  opiruua  ^i^..^.. —  - 

•  •  Mele  est '  quia  nibil  omniiio  pnecipit,  nisi  q  ctum  sil,  erit  Umor  sine  Umore  cum  sumina  ti  in 


quod  servatumjuyat  etexpedit.  Vel  m  eo  vetus  lcx 
non  erat  lestimoiitttm  fidele;  quia  sui  observatonbus 
promisit  bona  insubilia  el  caduca.  Lex  autera  nova 
per  Spiriium  sanclum  data  ies(imoiitttm  Domini  est 
7dele  •  quia  suis  observatoribus  promiuit  bona  aeler- 
Ha  in  'aiernum  permansura  in  coelis  fidcruer  coi.ser- 
vau  ubi  lures  infidelcs  non  possunt  iliud  auferre, 
nuos'  inde  repellit  verbura  Domini  fidele.  VA)catur 
autemidem  U58tamenturaetlex,et  testimonium.Lex, 
in  quantum  aliquid  juliet  fieri,  vcl  non  ficri;  testt- 
monium,  inquantum  repromittit  praemium  servanU 
mandatum,  vel  eiiam  comminatur  supplicium  non 
acrvanti  pra>ceptum.  In  hoc  igUur  Novum  Testa- 
mentum  est  Lex  Domini  immaculata,  quia  praecipit 


summa  securitate  ac  suaviute  permaiieiutiit«rcic/Mi 
swculi,  adjunctus  charitaU  permanenti,  quae  ia  Deo 
in  aeteriium  pdrraaneti  quia  semel  radicaU  el  firmi- 
ter  fundata  nunquam  excidet,  idcoque  Umor  castos 
illi  adjunctus  in  aeurnum  permanet.  Timor  mumfi 
facit  timidos  et  injustos  :  Timor  autem  Domim  san-^ 
ctus  facitliomineraUmoraUtmel  jusluin,  sicut  c  Si- 
meon  i  senex  legitur  fuisse  c  homo  justus  ct  timo- 
ratus  (Lttc.  ii,  25).  i  Idco  sic  justis  et  Umor£lis/«« 
dicia  Domint  rerasunt,  quaeiniquis  inierdum  placciit 
et  interdum  displicent,  qiiasi  non  omiiia  sint  vera. 
liaec  timore  sancto  Uraoratis  et  justificaUs  omnino 
per  oinnia  placent,  quia  sunt  vera  ipsa  judicia  Do- 
mini,  sive  cum  parcil,  sive  cum  punit,  sive  paitmt 


sola  salubria ;   in  hoc  vero  testimonium  Domini  ^  honis,  sive  niaUs,  sive  punuu  bonos,  sive  malos. 


fideU  dicitur  Novum  TcsUmentum,  quia  praemium 
quod  promiuit,  est  in  «usrnum.  Igitur  bcne  disitur; 
Tistiinonium  Domini  fidele. 

Sapientiamprtestans  parvuUs,  quia  aBlernorum  bo- 
norum  promissio  non  sapit  elatis  et  niagnis  in  hoc 
mundo,  sed  solis  parvulis,  id  est  humiUbus,  quos 
aiternorum  et  futurorumbonorum  saporedignosju- 
dicat  Spiritus  sanctus,  qui  c  superbis  rcsisUt,  hu- 
milibus  auUm  dat  gratiara  (Jac.  iv,  6).  i  In  co  au- 
tein,quod  superbi  repcUuntur,  et  humilesadroiltun- 
Uif  ad  sapientiam  cl  saporem  aeteruorura  bonorum, 
quae  Dcus  abscondU  sapientibus  et  prudcnUbus,  re- 
Telans  parvulis. 

Vfitts.  9.  Ju«li(iir  Domini  sunl  rectat  lcetifieantes 


sive  cura  c  iudurat  qiiem  vuit  (Rom.  ix,  48),  i  stve 
cum  prout  vult,  miscretur  cui  fucrit  misertus,  si- 
cut  Moyses  dicit :  c  Misereor,  cui  voluero,  et  de- 
inenscroiuquemmihiplacuci-it(£xod.  xxxtii,  t9).i 
Omnia  haec  et  similia  judicia  possunt  quidem  esse 
occulta,  sed  non  possunt  esse  injusta,  quae  umen 
aiiqnando  videntur  injusUs  injusU.  Sed  quos  lim^r 
Domtm  sanctus  repleverit,  quosque  preeceptum  Do- 
mint  lucidum  iUuminans  oculos  illuminabit,  kis  jn- 
dicia  Domini  veta  sunt  raUonabitia  etlaudabiiia,  j«- 
stificatainsemetipsa^  vel  sicut  in  Hebraeo  baiieciir,  iii 
semetipsis,  quoniam  ad  justificationem  sut  non  indl- 
gcnt  auctoritaUbus  vel  tesiimoniis  extraueis ,  qua* 
causam  et  virtutem  jusUtiae  hatient  in  gemeiipsis. 


915  CmiMENTARIlM  IN  PSALMOS, 

duic  noii  nilniis  ccclcsiastkc,  quain  scbolaslice  ait  A 
^lihim  vcrsiUcaior 

Qmidquid  in  orbe  fecere  homines  Deus  ordinat  teque, 
§aii/ta,  Job,  Paulus,  caicus  modo  nalus^  Herodes. 
Corrigit  hum\  probat  hunc,  juvat  hunc,  levat  hunc,  iie-    ' 

cal  illum. 

£isdein  justis  el  timoratisipsajudicia  Domtnipro- 
pter  veritatem,  et  justitiam ,  qu^  in  cis  est  chara, 
aUjue 

Vebs.  lU  De&derabilia  super  aurum  et  tapidem 
pretiosum  mullum,  Vere  multum  desiderabilia  super 
aurum  muitum^  et  super  lapidem  multum  pretiosum. 
Desiderabiiia^  inquam,  super  aurum  et  lapidem  pre- 
tiosum  multum^  id  est  super  omnero  concupisceii- 
tiani  (jculorum  ,  super  omne  quod  visui  pulchrum 
est,  saper  omnia  visui  corporeo  dclectabilia  ,  quae 
pcr  pariem  suni  omnia  signiflcata,  per  aurutn  vide- 
licel  €t  lapidem  pretlosum  multum,  qu;e  inter  ca^lera 
oculis  conciipiscibilia  sunt  magis  prciiosa  et  spe* 
ctosa,  snper  quae  omnia  judicia  Domini  sunt  magis 
preliosa,  magisque  speciosa. 

Et  sunt  dulciora  supermelet  favum.  Gum  c  omne, 
qiioJ  in  mundo  est,  ut  ait  Joannes,  ajut  i  sit  c  con- 
cupisceDiia  carnis  ^  aul  concupiscentia  oculorum', 
aul  soperbla  vil»  (/  Joan.  ii,  i6)  i  sive  ambitio  S3d- 
ciili.  Talis  esl  iiiler  haec  omnia  repugnantiae  con- 
irarielas,  ui  ea,  qnse  ocuios  deleclaiil  famnlantes  el 
lolenlos  muiidanae  curiositati,  verbi  gratia,  colores 
polchri  el  rari  minime  delectent  gustum,  odoratum 
el  taclom,  qul  ires  sensus  famulantur  concuplscen-  q 
li»  camis,  el  auditum,  qui  solus  de  qninqiie  sensi- 
btis  inani.gloria!,  qnae  esl  superbia  vitie,  fainulatur, 
Rursum  gustandi  dulcedo,  qualiter  esl  in  melle  ac 
favo,  ei  odorandi  suavllas,  qualis  est  in  lecto  mere- 
Iricis  cnbilc  suum  myrrha  el  aloe  respergentis,  et 
tangendi  delectatio,  qualis  esl  in  fornicationis  tiirpi 
Rcgolio,  minime  dclectant  visumvcl  auditum,  quae 
a  lalibus  ipsa  quoque  natura  sejiinxit ,  quia  nemo 
poiesl  videre  Tel  audirc,  qure  sit  dulccdo  giistus  in 
etiendo,  quae  suavitas  odouratus  in  oiracicndo,  quae 
ddeclatio  lactus  iii  fornicando.  Esl  quidcm  impu- 
diciis  oculus  impudici  cordis  nuntius  et  impudici 
l^ctas  praenuniius,  sed  tamcn  ab  ipsa  tangcndi  de- 
ledatione  prorsus  alienus.  El  revera  per  impudici- 
Ihm  visus  fugit  castilas  ipsa  de  moribus,  etiam  in  •  ^ 
Udis  ab  immunda  violatione  corporibus ,  nisi  ab 
hnpudica  oculorum  deflxione  caveatur,  sed  tamen 
ipsa  immundae  violationis  delectatio  non  in  videndo, 
sedin  tangendo  esl.  Item  popularis  aune  favor  solis 
prurienlibus  auribus  deleciabilis,  dum  quisquamlau- 
dalur  vel  jain  praelalus,  vel  adhuc  prsDferendus  cae- 
lerts  in  aliqna  eminenlia  seu  ecclesiasticae  seu  mun- 
danae  dignitalis  solummodo  auditum  deroulcel,  sen- 
sibus  aUis,  id  esl  visu ,  guslu,  odoratu  et  lactu  ni- 
bil  olilitalis,  uihil  suavitatis  in  eo  seuticnlibus,  in 
qoo  deroolceiur  audilus. 

Sed  judicia  Domini  oera,  justi/icata  in  seroelipsis 
Ha  sunl  oronibus  in  hoc  mundo  pulchris  ei  prelio- 
iis  desiderabiHora,  ut  pailter  sint  omnibos  in  hoc 


—  PARS  I.  —  PSAL.  XVIIl.  914 

mundo  dulcibus  dulciora,  et  omnibus  mundi  hujua 
dignitatibus  digiiiora.  Per  met  et  favum  parle  acee- 
pta  pro  loto  inlelligilur  omne,  quod  concupiscenii» 
carnis  est  jucundum ,  sicut  per  aurum  el  lapidem 
pretiosum  intelligitur  omne  quod  peninel  ad  con- 
cupiscentiam  oculorum.  Figura  haBC  synecdoche  di- 
citur,  ubi  pars  pro  toio  ponitur.  Quod  autem  baec 
ipsa  judicia  desiderabilia  el  dulcia  sinl,  et  digniia- 
libus  mundi  hujus  digniora,  inde  coiligitur,  quod  in 
custodiendis  iliis  esl  relributio  mulla,  slve  ul  in 
Uebraeo  lcgitur  :  Fructus  multus, 

In  cuslodiendo  auro  el  lapide  pretioso  nuHot  esl 
fructus,  quia  qui  custodit  et  amal  divilias,  fruclus 
non  capiel  ex  eis,  dum  eas  anxie  custodiens  ul  ser- 
vus,  hirge  non  disiriboens  ut  dominus  ,  manel  ab 
carum  utiiitate  vacuus ,  quanlislibel  divitiis  fueril 
plenus.  De  concupiscentia  vcro  carnis  arguens  Apo- 
stolus  quosdam  :  i  quem,  i  inquit,  f  fructuro  habui- 
slis  lunc  in  his,  in  quibus  nunc  erubescills  ?  (Rom, 
VI,  21  el  22.)  I  Subauditur,  nulluro,  £t  revera  nul- 
lum  in  his  habent  fructum,  sed  magnum  damnum, 
qui  usque  in  hujus  vitae  finem  in  talibus  amanl  vo- 
luptalem.  c  Nam  finis  illoruro  roors  esl.  Nunc  vero 
liberali  a  peccalo,  servi  autero  facti  Deo,  habetis,  > 
inquil,  c  fructum  Yeslrom  in  sanciificaiione,  finem 
vero  vilam  aeternam  (ibid,).  i  In  dignitatibus  ambl- 
tis  a  Deo  nullns  esl  fructus ;  nl  omnis  ambiliosos 
lanquam  palmes  infroctuosus,  nisi  poDniteulia  pur- 
getur,  sit  abscindcndus,  el  in  ignem  roittendos. 

Cum  autem  cuncta,  sive  pulchra,  sive  dolcia,  sive 
gloriosa  concuplscentiaro  oculoruro  el  concupiscen- 
tiam  carnis  ambitioncroque  saeculi  nutrienlia  sinl 
infructuosa,  ubi  pro  illis  habendis  vel  non  aroittcn- 
dis  conlcmnuntur  judicia  Domini  vera  justificata : 
si  custodiantur  jttiftcta  Domini  vera,  per  if^  judicia 
Domini  vera  omnibus  pulchris,  dulcibus  ct  glorio- 
sis  pra*lata  flt  omnino  frucluosus  vel  eorum  usus, 
quaiitum  ad  imperfeclos  ,  vcl  eorum  contemptus , 
quantum  ad  perfectos  ,  vel  eorum  pariter  usus  et 
contcmplus ,  quantum  ad  perfectissiuios.  Nam  iin- 
perfccti  et  non  valdeboni  hominisest  percuslodiam 
judicioruni  Domini  uli  divitiis  in  eleemosynarum 
largitate  erga  pauperesChristi.  Perfectio  valdc  boni 
esl  per  eadem  judicia  cuslodita  contemplis  diviiiis 
fieri  pauperem  Christi.  lile  utens  diviiiis  aedifical  li- 
bcnter  templum  Domino  ;  iste  contemnens  divilias 
tit  templuro  Doroini.  Ille  concupiscentiaro  carnis  re- 
stringens.  a  fomicatione,  relaxans  in  fllioruro  pro- 
creatione  roultiplical  haeredes  praedii  sui :  ai  iste 
concupiscentiaro  oroniuo  in  se  roortificando  effici- 
tur  quidem  haeres  Dei,  cohaeres  aulem  Christi.  Ille 
lemporalibusulendofacitsibi  camicosde  mararoona 
Hilquitatis,  quii  eum  c  recipiant  in  aeterna  laber- 
nacula  (Luc,  xvi,  9) :  i  iste  conlemnens  lempora- 
lia  ei  omni  avidilate  concnpiscens  aelerna  talis  fil, 
qui  non  solum  aelorna  tabernucola  possideat,  sed  el 
alios  in  eadem  recipere  valcat.  Iste  per  conjugiuMi 
legitimum  procreai  filios  carnales,  bene  in  boc  fa- 
ciendo,  si  ajaptat  cos  divino  servitio  :  Iste  melius 


015  *  CLRnOQl  PRJiPOSlTI  REICH6RSPE1\G.  9!» 

facienilo  iii  Cliristo  Jesu  pcr  Cvangclium  gencramlo  A  l^endo,  roeiaenduft  imponeiido»  plus   a  discipiilis 

appetens  aroari  quaro  limeri,  quamvis  mnimqM 


fdios  tandiu  eos  parUirit,  quoadusque  formetur 
Christus  in  eis.  Ille  per  cust^diam  Judiciorum  Do- 
mini  sanctorum  pauperum  est  piissimus  consolator, 
iste  pcr  eadem  judicia  custodiia  sancue  paupertatis 
est ardentissimus  amntor.  lUe digniiatcs  dlgnc  al- 
ininistramlo  per  custo-Jiam  judiciorum  Domini  ser- 
Tus  servorum  Dei  cfficitur,  qui  dignns  digne  aliis 
praeflcitur ;  iste  nihilominus  dignitate  dignns  esC, 
sed  tamcn  pro  custodiendis  judiciis  Domini  libentcr 
caret  in  hac  vita  omni  dignitate  momentanea  pro- 
pter  jndicia  Domini  durius  agenda ,  cum  prsclatis 
quamcom  subjectis,  quiacui  plus  committitur,  plus 
ab  eo  exigitur,  vcl  quia  de  numero  illorum  est, 
qoibus  dignus  non  esi  mundus,  ideo  libenier  digni- 


sit  necessarium  propter  diversas  qualitates  disdpiH 
lorum,  quorum,  cum  quidam  sint  inquieit,  quidaai 
pusillanimes,  ipse  per  timorem  corripiat  inqaiecos» 
per  amorem  consoletur  pusillanimes,  et  patieas  siC 
ad  omnes.  Taliter  administrando  dignitateni  usque 
in  flnem,qui  dignus  digne  accessit,  magis  digauft 
in  ipsa  dignitate  factus  de  praesenti  digniialis  labo- 
rioso  ministerio  assnmetvr  in  »teni;e  dignitatia 
qnieiero  dicente  sibi  Domino  :  t  Euge  senre  booe 
ct  fidelis,  qoia  in  pauca  fuisti  fidelis,  snper  molii 
ie  constituain,  intra  in  gaiidiom  Domini  tui  {Mmith^ 
XXV,  23).  I 
Sed  buju!('plcniiudioe  gaodii,  nec  illo  privabiiCTt 


taie  caret  in  hoc  mundo,  qui  prselato  digno  dignus  B  qui  digniiate  dignus  per  judicia  Domini  tera^  /•- 


non  est.  Et  ideo  quacunque  judiciorum  Domini  di- 
clnnle  sentcntiasis,  qui  dignos  est,  libenter  digni  • 
fnte  careat,  qoia  se  dignuin  iion  a*stimat :  ipsa  di- 
gnitate  liticnter  carenilo  dignior  efficitur,  quam  is, 
qui  in  dignitate  libenter  praeticitor  alits,  quem  hoc 
ipsum  efficit  iiidignum,  si,  ut  aliis  praeficeretur,  ul- 
ironeum  nimisque  sponlaneum  praebuii  asscnsum, 
rum  isia  sit  Patrum  orthodoxorum  doctrina,  ui  pol- 
lcns  virtutibus  coacius  accedat,  carcns  autem  vir- 
Ciitibus,  ncc  eoactus  consenliat  promoveri,  maxime 
ad  aliquam  digiiitatem  ,  qu;B  temporalein  spondei 
conimoditatem.  Nam  si  pcrseculioiium  iemporaliiim 
iiiciimmoda  Ecclesiam  turbarciit,  atque  pro  viian- 
dis  incomroodis  hujusmodi ,  oinnes  probi  officiuro 
praelationis  fngerenl,  tiinc  utiqiie,  si  quis  de  marty- 
rii  corona  in  Spiritu  saiicto  ceriificatus  episcopatom 
deslderaret,  copiens  in  pt^riculnso  iempore  vexillum 
fidci  caeteris  anteferre,  hic  episcopatum  desiderans, 
bonum  opns  desideraret.  Quod,  qoia  paocis  in  bac 
viia  contingit,  ot  videlicet  judicia  Domini  vera^  vece 
super  se  intelligendo  cumPauIo  apostolo  dicere  va- 
lcani :  f  Ccrtus  sum  quia  neque  mors,  neqoe  vita, 
ncqucaltitudo,nequeprofundum,ncquecreaturaaiia 
pMtcrit  iios  scpararc  a  charitate  Dei  {Rom.  viii,  58  ei 
r>0).  »  Reliquuin  est  ui  ci  qui  habent  in  hoc  mundo 
dignitalcs,  taiiquam  non  babentes  sint,  boiiis  per 
liumilitatcm  socii ,  malis  per  auctoritatem  pneiali 
{II  Cor,  VI,  iO);  et  qui  non  liabent,  nunquam  eas 


siificata  in  temetip$i$  in  hac  vita  permansii  tn  loco 
humili,  sive  sub  digno,  sive  sob  indigno  praelato^ 
dignus  in  se  perinanendo,  digniiate  tamen  tibenter 
carcndo,  si  iameii  dignitatis  officium,  qood  viiubi- 
liter  non  administravit,  suis  indefessis  orationibuft 
adjuvit.  Duo  erani  viri  perfecii,  Moyses  ei  Josne; 
scd  imminentc  bello  Amaledtarum  Josoe  ad  po- 
gnaro  dirigiior,  Moyses  in  nionte  oravii.  Ei  facium 
est  roiracolom  grande*  oi  Moyse  manos  in  oraiio- 
niboslevanie  vincerct  Josoe  {Exod.  svi,  il)«  qoi- 
bus  ab  oraiiooe  remissis  victoria  vcisa  >ice  Aroan 
lecitis  cessii,  atqoe  tam  dio  haec  alternalio  fiuii, 
qiioadosque  Moyses  manus  in  oratioiic  levaiaa  noa 
remittendo  perseveranier  oravii.  Sic  vicio  Amialccfa 
trumphavii  Israel  Moyse  orante,  Josue  pngnanie. 
Cui  horom  poias  roagis  esi  assigoanda  haec  vicCO* 
ria?Cerie  Josue  corporaliter  plus  laborarat,  qula 
Moysen  sedeniero  supposilos  lapis  sosteDtabaC«  ac- 
qoe  Aaron  el  Hiir  sustoUendo  bracliia  oraoiis  M^rsi 
non  sinebani  illoro  graviter  faiigari.  Ai  vero  iooue 
posiius  in  ancipiii  belloruro  ceriamine  in  grauMli 
fuit  corporis  labore.  Veromtaroen  qoia  vinoendi 
virius  non  ei  erat,  nisi  quaniuro  oraiione  Moysi 
fuii  adjuius,  absque  dublo  in  hoc  negotio  aoC  am- 
boruro  fuil  par  fructus,  aui  cerie  roajor  frucios 
Moysi,  qui  orando  vircs  praebuli  pugnanli.  Simili* 
ter  nunc  in  Ecclosia  duo  soni  viri  peFfecii,  qoonuo 
alter  tn  episcopatoro  clectos  qoasi  ad  pognam  de- 


lii  hociroiindo  babereament,se<l  curoPeiro  aposiolo  d  stinatur,  alter  sibi  vivens  ac  Deo  vacans  privalos 


Christuro  ament ,  aroeni  se  amare  illum  ,  ei  amari 
skh  iilo,  quibus  perfccte  ainnntibus  Chrisium ,  si  ab 
ipso  prxcipiuntur  pascere  ngnos  ct  ovcs  ejns,  nove- 
riut  sibi  noii  dominanJi,  sed  ministrandi  officium 
iinpositum,  ut  sint  servi  servorum  Dci. 

Quo  iamen  serviiio  accrescit  perfectis  roajor  per- 
fcctio,  si  digne  agcntes  digiiitalis  roinisteriuro  pa- 
riterservaniejusdcm  dignitaiis  ctin  cordecontero* 
ptum  et  in  opere  ministerium,  honore  etiaro  coraro 
hominibus  praelati  subditorum,  timorc  coram  Deo 
subsirati  pedibus  corum.  Hoc  perfeciissimae  per- 
tcciioiiis  culmcn  iunc  praelatus  demum  attinget, 
ciim  se  existimat  non  potestnie  dominandi,  sed 
«tiaritate  scr\'i«nili  feliccin  disriplinain  libciis  ha- 


relinqoitor  solis  discipolis  aoi  sociis  cooieulos,  qoi 
ianqoam  Aaron  ei  Hor  non  ilhim  ab  orailone  im« 
pediani,  sed  ad  lianc  magis  expcdiani,  fulcieDie  il- 
lum  lapide  Chrisio,  super  qoero  coro  Moysequiescit, 
curo  Jacob  dormit,  soperposito  capiie,  id  csi  meDie, 
lapidi  eidero.  £sto,  oi  itle  in  roinisterio  digniiatis 
injoncUe  laboret  foriiter,  ei  isie  pro  eo  laboranie 
oret  insianier,  ambobos  hoc  modo  agentibns,  imo 
altero  agenie,  altero  vacante  per  aiierius  labomi, 
pcr  alterius  orationem  fortiter  currat  Verbam  Del, 
ct  pcrvcniai  ad  victoriain  Judicium  slodio  duomn. 
Nonnc  oierque  istoruro  aoditorus  esi  io  Ane  Do- 
minum  sibi  dicentem  :  c  Euge,  servc  booe  ei  ftde- 
lis,  rtc.  (J/f?i(/i.  XXV,  25).  I  Audis  quia  boniias  ei 


917 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS,  ^   PAttS  I.  —  PSAL.  XVIII. 


915 


flileliUs  remuncraiur,  iabor  vero  nec  commcmora-  A  prout  eisdatus  fuerii  locus  ei  tempus  auJientiae» 


lur.  Quiii  er«;o  cst»  ais,  quoJ  Aposlolus  dicit? 
€  Unusqtiisqite  propriam  mercedem  rccipiet  secun- 
dom  suum  laborcm  (/  Cor.  iii,  8).  »  Ad  hsec  in* 
qnam :  Nonne  i;onsiderandum  est  in  eo,  qui  orat 
pro  laborante,  quod  laboraiitis  laborem  facit  suum 
per  bonitatem  et  ndelitatem,  qua  suis  orationibus 
JQTat  laborantem?  Ideo  audit :  c  Euge  senre  bone 
et  fidelis  :  »  ideo  quasi  bono  et  tldeli  seryo  c  quin- 
que  talenta  (MaUh,  xxv,  i5)  >  in  sanctificaiione 
sooniin  quinqiie  sensuum  custodienti,  et  alia  quin- 
qoe  orando  pro  aliis  lucranti  etiam  illud  talentum 
insuper  dabitnr,  quod  a  pigro  et  malo  servo  lolle- 
tiir,  quando  digiii  stibjecti  indignus  pnelatu.s  ipsa 
dignitate,  qua  indigne  honoratus  fuerat,  privabitur 
per  judicia  Domini  vera  justificata  in  semctipsis. 

Etenim  judicia  Domini  vera  hoc  cxigunt,  ut  bo- 
iius  discipuhis,  qni  malum  praelatum  habuit,  et 
ipse  bonus  perscverans  pro  illo  malo,  ul  bonus 
Wcref,  oravit,  ac  salis  egit,  qitantum  iii  ipso  fuil, 
nec  8ui  pnelati  ncgligentia  sibi  esset  aliquatenus  ira- 
putanda ;  hoc,  inquam,  exiguntiN(/t£ia  Domini  vera^ 
ut  a  prxlato  tali  lanquam  a  servo  pigro  et  malo 
talentum  collatae  dignitatis  in  uUimo  certaroine  tol- 
latur,  et  hiiic  tribuatiir,  qui  sua  quinque  talenta 
multiplicavit,  sancte  videlicet  in  se  ipso  videndo, 
et  aliis,  ut  sancte  viverent,  saugendo,  sive  in  pnc- 
dicatione  pugnans  cum  Josue,  sive  in  monte  va- 
cans  et   orans  cum  Moyse.  Nam  sicut  strenuus 


collata  eis  vel  parva  vel  magna  dignitate  cum  no- 
mlne  et  ofllcio  sacerdotii,  quo  futigentes  recte  to- 
caiitur  angeli,  quia  scHptum  est  :  c  Labla  sacer- 
dotis  custodient  scientiam,  et  legem  reqnirentex 
ore  ejus,  quia  angelus  Domini  exercitauni  esi 
(Malach.  ii,  7).  » 

Angelorum  tamen  noinine  omnes  recti  censend» 
sunt,  qui  in  quocunque  gradu,  in  quacunque  con- 
ditione  positi  angelicam  vitam  stodent  imitari^ 
quia  enim  angeli  ncque  nubunt,  neque  nubanlitr 
(Matth.  XXII,  50),  oinnes,  tam  femins  quam  viri 
contlnentiae,  seu  quod  pretiosissimum  et  omnino 
angelicum  est,  virginali  pudiciti»  studentes  ange- 
lics  dignitatis  nomine  honorabuntur,  etiamsi  uuu- 
quam  in  liac  vita  praetationis  vel  sacerdotii  sortiuu- 
tur  officium.  Unde  consequens  est  multas  personas 
in  devoto  femineo  sexu  muliis  episcopis  inter  an-*- 
gelos  plus  honorari,  quae  plus  illis  angelicam  vitam 
studcnt  imitari.  Nain  et  Maria  virgo  inde  meruit 
familiariter  aflatum  angeli,  quia  studuit  angeUcam 
vitam  sectari.  Quam  etiam  angelus  magni  consilii 
proptcr  hoc  sibi  in  matrem  elegit,  quia  butnilitatem 
ipsius  talem  respexit,  qualeni  nec  inter  augelos, 
nec  inter  homines  unquam  invenit,quae  nec  primam 
similem  visa  est,  nec  babere  sequentem. 

f  Gloria  >  igitur  in  i  altissimis  Deo,  et  in  terra 
pax  hoininibus  bonae  voluntatis  (Luc^  ii,  14),  > 
quod  sinc  dignilalis  periculoso  nomine,  sine  prsela- 


prsedicator,  ila  et  strenuus   orator  talentum  sibi  r  ^^om^  cura  pcriclitationis  plena,  per  judicia  ipsius 

jM»A.li#iiMr»   «iMMlaMJk*    n*  m«»1< tnl! ^^<      _> ^ ^  ^i<^^  _i.^_! .  t\M.*itt%»m    MAMM    ..1  mii C ^f I j9     «M     eAmAlmcio      n/\eciinf     <k(l 


crcditum  dnplicat  et  muUipIicat,  nec  alter  alteri  est 
prseferendus  secunduiu  difrerentlam  laboris,  sed 
secandum  diflerentiam  dilcctionis  et  aflectionis, 
qaae  sicut  major  fuit  in  Moyse  orante,  quam  in  Jo- 
sue  pugnantc,  quod  apparuit  ex  evidentia  pugnae, 
cojus  non  dimidia,  sed  tota  victoria  pendebat  ex 
oratione  Moysi.  Sic  et  adhuc  potest  fieri  ut  major 
'  stt  aflectio  ct  diiectio  in  Deum  secrcte  orantis  pr« 
convertendis  populis,  quam  publice  praedtcantis  et 
laborantis  pro  eisdcm  convcrtendis.  Quod  si  par 
faerit  affeclio  ainborum,  parem  suae  aflfectionis  po- 
teront  fruclum  io  pnemio  sperare  et  ille  praelatus 
et  iste  sobjectus.  llle  c  vox  tonitrui  in  rola  (P$aL 
Lxxvi,  i9.)  >  orbis  terrae,  iste  vox  clamantis  in  so- 


Domini  vera  justificata  in  semetipsis  possunt  ad 
angdorum  consortiuro,  ad  Seraphin,  qui  summi 
angfli  sunt,  participium  pervcnire  omnes  homincs 
bon:c  volunuitis,  maxime  qui  sunt  angelicae  casti- 
tatis  ct  humilitatis,  tanto  incedcntes  via  tutiorc 
quanlo  expeditiori  ab  omni  praelalionU  imi^iica-- 
mcnto,  quod  saepe  supplantavit,  etiam  viros  praici  - 
puos,  quia  qiii  in  alto  vadit,  facile  cadit. 

Dicis  itaque  mibi  :  quando  dignitatis  cura  est. 
periculosior,  tanto.eam  digoe  administrans  est  pre-. 
tiosior.  Veruro  est,  sed  ineinor  esto  exempli  Moysi 
et  Josue,  memor  esto  iilius  ^ugna;  in  ciijus  victoria 
plus  attributum  est  oranti  quam  pugnanti^  et  co- 
gnosces  administratorem  dignum  dignitatis  alicujua 


iitudine  cordis,  uterque  velut  Seraphin  Deum  lau-  D  adjuvari  aliorum   precibus,  quibus,  ipse  licet  sii 


danies,  et  alter  ad  alterum  clamantes  :  i  Sanctos, 
sanctos,  sanctos  Dominos  Deus  Sabaoth  (ha.  vi, 
3).  >  Seraphin  namque  interpretatur  ardentes  vel 
ineendentet,  et  utique  ardent  in  oratioiie,  qui  orant 
ex  affectioiie  vel  dilectionis  pro  dilectis  praelatis, 
▼d  compassionis  pro  eisdem  tribulatis,  vel  certe 
miserationis  pro  malis  praelatis  commutandis,  ac 
populo  liberando  ab  corum  iniquo  dominio  et  malae 
praelatlonls  pertculoso  pcriculo.  Qui  sic  orant  ex 
tffecto,  ipsi  sant  Scraphin  ardentcs.  At  iUi  sont 
Serapbin  incendenlei,  qoibus  non  sufficit  intu&  ar- 
dere  per  orationes,  nisi  ct  alios  incendant  pr»di« 
caiido  et  cxhortando,  arguendo,  olisrcrando,  iii- 
crepando  opiwrtuiie,  iinpoitune  (//  Ttm.   iv,  2), 


praelaius  honore  coram  hominibus,  tamen  si  sapil» 
si  non  est  exaltatum  cor  ejus,  neque  elaM  sunt 
ocuU  ejus,  timore  coram  Deo  substernit  se  pedibus 
cornm,  quorum  oratione  ac  merito  credit  seu  co- 
gnoscit  se  navigantem  vel  naofragantem  oon  inci- 
disse  in  perditionis  profundum. 

Iterum  dicis  mihi  :  ex  eo  ipso  magnus  est  ma- 
gisque  commendandus,  quod  iu  alto  positus  ita 
htimiliter  sentit,  ut  se  coram  Deo  substernat,  etiain 
sub  minimos,  ot  sit  qoasi  cardo  sobstratus  ostio  ex 
eorum  numero,  de  quibus  dicitur  :  i  Domini  eniui 
sunt  cardines  terrae,  el  posiiit  super  eos  orbem 
(I  Reg.  11,  8).  i  Respondeo,  qoia  magna  revera  est 
huniililas  in  alto  nun  aha   sapcre,   scd  humilb:i& 


m  CERIIOni  PR/EPOSITI  REICUERSPERG.  013 

consonUre.  Sed  sicul  lauJaUliur  e&l  in  hoc  mumio  A  Nam   in  hoe  ipso  esl  magna  diflercntia  duoruai 

peiTectonim»  quod  altcr  eligitur  ad  staiioncm  ru- 
slodia^sua;  in  allo;  alter  elegit  cnstodiam  soaesta- 
lionis  in  plano.  Nam  si  tc  1  ille  semctipsum  per  aro« 


cxaliati  et  honoriiicall  bominis  humililas,  quit  non 
cedit  superbi»  lenoclnitSv  dum  eharitas  non  infia- 
tur,  quantalibet  ventositate  honeris  et  glori»  ten- 
tetiir  :  sic  landabilior  est  hominis  in  hoc  mundo 
neglecti  et  despecti  ad  Deum  charitas,  dum  non  ir- 
ritatur,  quantislibct  elitm  vilissimorum  hominum 
conculcationilius  ptematur.  Illius  tentatur  per  ho- 
nons  humilitas,  ut  indetur ,  arbitrando  se  assum* 
ptum  ad  dignitatem,  qoia  Deus  sciat  itlum  aliis  di- 
gniorem ;  istios  lenlntuf*  charitas  per  conlemptum 
hominum,  ut  iiritetur  et  indignetur  se  dignttatibos 
et  honoribos  carere,  quibns  multos  Tidet  exaltatos 
indigiiiores  se.  Sicut  ergo  in  illo  est  laudabile 
quod  charit98  non  inflatur,  sic  tn  isto  est  laudabile 

Commendabilift  est  ^ 


qnod  ehariias  non  irritalur 
illius  humililas  immobilis  inter  ehitionis  lenocinia 
molta ;  commendabilis  esl  istius  eharitas  impertur- 
Imbilis  inier  molia  irritamenta  despectionis  et  ab- 
jectionis ;  parum  est  illam  non  inflari  honoribus, 
quin  imo  tanto  amplius  coram  Deo  bumiliatur, 
qnanto  propensius  inter  homines  honorator,  il- 
mens  per  henores  monientaneos  impediri  sibi  ho- 
nores  aeternos  ;  parum  est  huic  non  irritari  despe- 
ctionlbus,  imo,  quanto  amplius  in  hoc  mundo  ah- 
{icltur  ei  despicitur,  taoto  arnplius  gloriatur  in 
croce  Domini  nostri  Jcsu  Christi,  per  quem  sibi 
mundum  et  se  mundo  cruxifixum  intelligit,  quando 
KC  niondum  despicere  seqiie  a  niondo  despici  per- 
scntit. 

tli  sunt  doo  sci^phin,  qua;  salvo  sacratiore  in- 
fellcctn  vidit  Isaias  ad  alteruinim  clamaiites  c  San- 
ctus,  sanctus,  sanctus  (Isa.  vi,  5),  >  qiioniam  uter- 
quc  in  altero  trinum  Deum  glorificat,  uterque  in 
altcrius  con)paralione  se  humilians  alterum  supc- 
riorcni  arWlratMr,  et  ab  altero  in  allero  nomcn 
Dti  sanctiflcatur.  Hi  sunt  duo  cherubin  qui  se  inu- 
t;io  respiciunl  versis  vultibus  in  propitiatorium, 
qcouiam  ulerque  divinae  propitiationi  altribuit, 
quoJ  in  altcro  venerabile  persenlll.  Ili  siint  dune 
«>livx,  ct  duo  candclabra  in  coiisppclo  Domini  terrsc 
stnniia,  sialioiies  videlicct  siias  custodientia.  Viide 
tlicit  quiUbel  eorum  in  Amos  (Habac.  ii,  I)  :  i  Su- 
V^^r  cuslodiam  tiicam  slabo,  et  llgnni  gradum  super 


bltionem  volens  erigerei  in  allum,  vel  iste  ab  alto 
nolens  et  indignans  deprimeretur  in  phinom  con- 
cupiscens  locom  altum,  non  illis  conveniret  no- 
men  perrectoriim,  sed  a!ter  eorum  esset  mcmlnim 
Anlichristi,  qui  exlollitur  iia,  ut  iii  teniplo  Dei  se- 
deat  oslendctis  se,  tanquam  sit  Dcus,  aller  esset 
membrum  diaboli ,  qui  concupiscens  regiiare  In 
co^lo,  nolens  depositusjacet  iii  inferno.  Antiehri- 
stus  gloriaturse  in  hoc  mundo  altiim  haberi,  dia- 
Lolus  indtgriatur  se  in  iiirerno  delineri.  Propterea 
membra  sunt  Antiehristi,  qui  pcr  inaiicm  gkiriam 
siiut  inflati,  et  mcmbra  dialioli  sunl,  qui  de  sua  in 


hoc  mundo  hnmiliatione  per  indignaiionem  et  iram 
tabescunt.  De  illo  scriptum  est  :  i  Vir  vanus  in 
superbia  erigitur  (Job  xi,  13);  i  de  isto  scriptom 
est :  c  Et  aspicict  ad  dexteram,  et  esurict,  et  ad 
sinistram,  et  irascetur,  et  maledicet  Dco  suo,  et 
regi  suo  iha,  ix,  20).  >  Itcm  de  illo  scriptum  est : 
c  Generatio,  ciijus  cxcelsi  snnt  oculi,  ei  palpebr:e 
In  allum  subrecta;  (Provcrb.  xxx,  iS);  >  dc  islo 
scriptum  est  :  c  Pcccator  videbit,  ei  trascetor, 
dcntibus  suis  rrcinct  et  tabescct  (Psal.  cxi,  10)  :  » 
vidclicet  qunndo  se  in  comparatione  alionun  de- 
spcctnm  videt,  pne  nimia  ira  tabescct.  Aliquando 
ctiam  ipsi  Deo  irascitur,  quod  ab  illo  nimis  vd 
Q  paupertate,  vel  xgritudiiie,  seu  alio  gravamine  pre- 
inatur,  qoodqne  aliis  indignis  loca  dignitatoro  te- 
iicnlibus  ip3e  jaccat  quasi  iiullus.  At  tamcn  sive  in 
alto  superbientibii^,  sive  in  iiqo  irasceutibus  ei  ta- 
bescentibus  nna  vera  ct  pcrfccta  est  medicina,  sl 
ainarc  ac  Inuilare  studcant  judicia  Domini  tera^ 
jnstificuta  in  temelipta^  id  est  in  semctipsis.  Ac- 
cusativus  enim  casus  pro  ablalivo  est  positus  ab 
interprcte,  quod  colligiinus  ex  llebraica  veritate,  in 
qua  sic  lcgitur : 

TimoT  Domini  mundus  perseverans  in  tceculaz 
jiidicia  Domini  vera^  justipcata  in  semetipsis^  desi^ 
dcrabUia  super  aumm^  et  lapidem  preti^sum  itttt/* 
(um,  et  dulciora  super  mel  et  favum  redundantem. 
Plniie  redundaiitcm  In  divinis  judiciis  dulcedinem 


iiiiinilioncm,  ct  contemplabor,  iit  videam,  quid  di-  D  nos  ecce  per  gratiam  Dei  gustamus  aliquantisper 


( aiur  mihi,  et  quid  respoiidenin  nd  arguentem  me.  > 
Custodit  illc  se,  nc  honoribus  intlelur,  custodit  iste 
se,  nc  dcspectionibus  irritetur,  custodit  ille  sc  per 
huinililatcm  in  gradn  honoris,  qiiem  non  ipse  sibi 
assumpsit,  nequc  ciiim  quisquam  taliuin  sibi  sumit 
honorem,  sed  qui  vocatur  a  Deo  tanqiiam  Aaron, 
hicut  et  Christus  non  semetipsum  clarificavlt,  ot 
pontifex  fieret,  seil  qui  locutus  est  nd  eum  de  coclo : 
c  flio  est  Filius  meus  dilectus,  in  quo  mihi  compla- 
cui,  ipsuin  andite  (Jf<?(lA.  xvii,  5).  >  Custoditiste 
66  per  ciinritalein  in  loco  plaiio  ct  huniili,  qucm 
ipse  selegit  cuni  Psalmista,  dicens  :  c  Elegi'  abje- 
ctus  esse  in  domo  Dei  mei  magis,  quam  habitare 
in   tabcruaculis  pcccatorum  (Psal.  lxxxiii,  ii).  > 


iii  hoc  ipso  tractatu  eorumdcm  judiciorum,  qus 
rnminando  illod  ex  niisericordia  divina  sapimus, 
quod  in  omnibus  suis  judiciis  Dominus  pariter  esl 
aniandus  et  timciidus,  illo  nimirun)  tiinore,  de  quo 
hic  dicitur  :  Timor  Domini  mundusperseverans  inset^ 
cula.  Nain  hic  timor  mistus  amori,  si  replet  huma« 
num  pectus,  per  oinnia  judicia  divina  illud  accendii 
sive  ad  laudandum  sive  9d  adorandum.  Ad  laudan- 
duin,  quando  ipsa  judicia  nobis  sunt  suavia;  ad 
adorandum,  quando  videntur  gravia.  In  laodibus 
debet  esse  grntiarum  actio  pro  gratuito  jiidiciorum 
Dci  erga  nos  beneliclo  :  in  oratiOne  debet  ess«  de- 
precatio,  ei  observatio,  \ki  judicia  Domini  vera  et 
justificata  imcmetipsiSf  desidcrabiliasuperaurumei 


1^1  COMMENTARIUM  UN  PSALMOS.  —  PAUS  I.  -  PSAL.  XYIIL  m 

lapidm  preHosHtn  in  iemetipiis,  et  dulciora  tuper  A  lantummodo  cx  divilum  miscHcordia  :  qux  si  eis 

non  fuerit  exliibita,  erit  cis  in  fuluro  amplior  co- 


me/  ef  favum  redumlantem  m  temexiptit^  id,  quod 
sant  in  semetip$is^  ettam  sinl  not)is  in  nobis. 

Contingit  eiiim  aliquando,  ut  res  dulc^s  in  semet- 
ipsis  non  sint  dulces  alHs.  Verbi  gratia  :  i  Patres 
camedenint  uvani  acerbam,  et  dentes  filiorum  t 
patresimitantinm  c  obsttipucrunt  {Ezeeh.  xviif,  2).  > 
Idco  panis  in  se  ipso  dulcis  non  sapuit  amaricatis 
dentibus,  neque  ipsis  dulcis  fuit,  qui  tamen  in  se 
ipso  dulcis  permansit.  Christus,  qni  est  panis  viviis 
habeus  oinne  deiectamentum,  et  omnem  saporem 
in  se,  non  hunc  saporem  habuit  in  palato  Judse* 
orum,  quibus  idco  non  sapuit  ejus  deleclameiitum, 
qiiia  erant  in  peccatis  propriis  et  suorum  parentum, 
qtii  comederant  nvam  acerbam  praevaricando  man 


rona  et  ipsornm  divitum  Inexcusabilis  culpa,  et 
ideo  pccna  justissima. 

Sed  dicis  mihi :  Cum  utroque  modo  sit  Dco  pos- 
sibile  me  Justificare,  mallem  cgo  justificari  per 
opera  misericordise,  quam  per  patienliam  misericp. 
Itane  libi  perverso  Deus  perversus  videtur,  ut  ipse 
sciens  omuia,  non  attendat,  quid  cui  expediai? 
I  Qui  plantavit  aurem  nonne  aur!ict,  >  quid  inteii- 
tio  tua  clamet?  t  Qui  finsil  oculum ,  nonne  consi- 
derat  (Psal.  xciii,  9),  »  quid  cuique  magis  cxpediat, 
siveut  flat  laudabilis  in  bono,  sive  ut  ftat  in<^xcu* 
sabilis  in  malo  ?  Ccrte  ipse  novit  dccipientem,  et 
eom,  qui  decipitur.  Si  tu  te  ipsum  decipis,  et  pu- 


datum  per  gustnm  ligni  vetiti,  et  dcntes  filiorum  "  tas  tibi  saliibre,  si  abundes  in  divitiis,  quibus  be- 


obstupucruut,  qui  iegem  naturalcm  scu  scriptam 
transgredientes,  ct  vetita  facicntes  cosdcm  patres 
iraitati  sunl.  Ideo  eorum  dentibus  fastidiosus  erat 
panis  in  se  ipso  dulcis  et  suavis.  Et  lux  diuma 
solis  in  se  ipsa  desiderabilis  et  suavis  est,  attamen 
ocnlis  xgris  odiosa  est,  ct  gravi^  ad  videndum. 
SimiUter  jii</fcf /1  Domini  vera  etjusiipcata  in  semet^ 
ipsiSf  desiderabitia  super  aurum  et  iapidem  pretio» 
sum  in  semetipsis,  et  dulciora  super  mei  et  favum 
in  semeiipsis^  tamcn  neque  vera,  neque  justificata , 
ncque  desiderabilia,  neqoc  dulcia  sunt  non  veris, 
iion  justificatis ,  vilissimis  et  amarls  cordibus , 
qaibus  in  suis  judiciis  non  placet  ipse  Deus.  Sed 


nefacias  aliis,  melius  ille  te  cognoscit,  qul  te  Judf- 
cavit  ex  miseria  sivc  probandum  per  patientiam, 
sive  rcprobandum  per  impatieiitiam.  Nonne  Ipsc 
dicit :  c  Qui  in  roodico  iniquus  est,  et  in  majore 
iiiiquus  est?  (Luc.  xvi,  10.)  >  Sed  ipse  tibi  reliqult 
aliquid  modicum,  in  qno  a^quitatis  lose  capiat  expe* 
rimentum.  Sicut  eiiim  dives  liabet  nummum  tibi 
fortasse  necessarium.  sic  tu  habes  bonum  yerburo. 
per  qood  orando  juvare  potes  divitcro.  £sto  largus 
in  eo  quod  habes.  Nam  Paulo  "apostolo  aflirmante, 
f  voluntas  prompta  accepta  est  ex  eo  quod  babet» 
et  noH  ex  eo  quod  non  habet  (i/  Cor,  viii,  12).  i 
Unde  si  renutt  bene  operarl  ex  eo,  qnod  babet. 


c  qiiam  bonusjsrael,  Deus  his,  qui  recto  sunt  corde !  ^  falso  blanditur  sibi,  se  bene  operataram,  si  habe* 
(P«fl/.LXXii,i)  iquamsuavlsestpanispalatosano!      ret,  quod  non  haliet,  quia  vera  est  illa  veriutis 


qnani  suavis  et  amabilis  cst  lux  oculis  a  lippitudine 
ac  csecitate  sanatis!  c  Quam  magna  muUitndo  dul- 
ccdinis  tuas,  Domine,  quaro  abscondisti  >  in  tuis 
Jiidlciis,  quaro  c  perfecisti  eis,  qni  sperantjn  te! 
(PsaL  XXX,  20»  21.)  >  Igitur  c  spcrent  in  te  > 
omnes,  c  qui  noverunt  >  et  diligunt  c  nomen  tuum 
(P$ci.  IX,  li).  >  Sperent  in  tuis  judiciis  dulcedinem 
sibi  conservatam,  quam  pcrfccisti  eis  qui  spcrant 
in  te.  Ruminemus  nnnc  aliquantulum  saltem  de 
luicis  Judiciorum  istorum  supcr  mel  et  favnm  in 
soa  dulcedine  redundantium. 

Si  Deos  omnibus  omnia  darct  sine  Judiciis  agens, 
omnia  confunderet :  verbi  gratia,  si  omnes  homi- 


sentcntia,  qiia  dicit :  c  Qui  in  modico  infidclis  est, 
ei  in  majore  iniquus  est«  >  IIoc  per  judieia  Domiui 
vera  dcpreliensum  est  in  ie^  qaod  tu  in  modico 
agens  inique,  in  roajore  siniiliter  ageres  iniquc. 
Ideo  te  roaluit  inique  agere  In  roodicOt  quaro  io 
niagno,  ut  peccans  in  modicis  qootidie  purgeris  iii 
camino  pauperfatis,  et  Lazaro  illi  socieris,  qui  rcee-> 
pit  mtla  in  vita  sua»  quia  erant  modica  roala  (Lue. 
XVI,  i^).  Positus  qutppe  in  cippo  infirmitatis  homo 
ulceribus  plenus,  non  potuit  faoere  vei  saltem  in^ 
tendere  mala  magna ;  parvis  tamen  ipse  iion  caruit» 
pro  quibus  in  hac  vita  retributioncm  accepit,  quia 
erant  ita  modica,  ut  p urgari  potoissent  per  dura 


ncs  fecisset  in  hoc  miindo  seque  divites,  nullos  d  pra^ntis  vita"..  Sed  dives  ille,  qoi  ei  roicas  non 


alterius  ope  indigeret,  nec  essct  utilitas  in  divitiis« 
quibus  nullus  bene  posset  facere,  sibique  inde  roer- 
cpdcm  parare.  Similiter,  si  omnes  homine&.  essent 
paritcr  egeni,  nullus  posset  altm  subvenire,  ct 
boM:  csset  coiiAisio  taHliosa,  quia  ncc  dives  gau- 
dere  possct  in  divitiis,  quas  conspiceret  abundare 
omnibus,  iiec  pauper  Juvaretur  ab  aliquo;  quia 
oinucs  gravaret  aequaliter  magnitudo  inopise.  Nunc 
autem  per  incffabilcm  dulcedincm  Judiciorum  Dei 
bene  ordinantor  cuncta,  dum  alii  divites,  alii  sunt 
uaoperes,  ut  et  i!li,  si  volunt,  possint  justificaii 
per  opera  misericordise  paupcres  consolando,  et 
i^i,  si  volunt,  nihilominus  possint  justificari  pcr 
patlcDliam  in  sua  miseria^  consoIaiioDcm  liabcntes 


dedii,  reccpit  bona  iii  vita  sua,  quia  bona  ejus  adeo 
ci-ant  modica,  nt  recompensari  valerent  per  sola 
temporalia  bona.  Via  eniin  divitum  lubrica  est  et 
anfractuooa,  ut,  ctiamsi  veliut  interdum  recte  ince- 
dere,  non  facile  possiut.  Yia  paupcrum  dura  est 
et  stiicta  velut  inter  sepes  duas  coarctata.  Unde  in 
Evangelio  c  compeiU  (Luc.  xiv,  24)  >  dicuntur,  qui 
in  viis  et  sepibus  Inveniuntur,  angusttati  videlicet 
ex  UDO  latcre  per  unam  sepem,  qiiae  dicitur  mise- 
ria,  dum  per  se  pauperes  sum;  ex  altero  Iatere« 
per  alteram  sepem  quae  dicitor  inopia,  dom  nullius 
ope  sublevantur.  Iii  hoc  ergo  judieia  Domini  vera 
snni,  justipcata,  desiderabilia  et  duiciain  semetipsis: 
quod  mulli  positi  sunt  in  paupcrtalis  \iz  sicca  et 


^*  GEnilOIII  PR.€rOSITI  liEICHERSPEna  Mi 

slricia ;  pauci  vcro  in  diviiiarum  via  lubrica,  cl  an-  A  mcn  sub  principibus  sacerdotum  iniquis  Anna  et 


fractuosa. 

Siinililer  via  pnclationis  ardiia  est  multum,  ex 
iitroque  latere  habeiis  pnccipitium,  a  dextrls  et  a 
siiiistris.  A  dextris  per  gloriam,  a  sinlstris  per 
ignohilitatem.  Ilcni  a  siiiislris  per  infamiam,  a 
dextrts  per  bonain  faniam.  Mulii  nimium  cavendo 
pr^ecipitium  glorise  ac  bonae  famse  cccidenint  in 
ignobilitatis  ac  mala"  famse  coenosam  foveam.  Rur- 
8um  alii  niinis  cavendo  ignobilitatem  et  malara 
famaro  praecipitati  sunt  in  ruinam  glorise  inanis 
per  bonam  famam.  Utrobique  autem  cavere  peri- 
culum  valde  paucorura  est  ac  nimis  diflicHe.  Sed 
via  subjeclionis  plana  est,  hinc  inde  munita  prae- 
latis,  non  tantum  bonis  et  modestis,  seJ  eliam  dls- 


Caiplia  sacerdotio  tunc  occupato  quasi  plebalii 
fuit  in  eremo  nullo  trahente  seu  eligente  illDm  sd 
sacerdotium,  quod  ex  merito  ac  generatione  fuit  ei 
debitum.  Sic  ergo,  el  tu,  «  si  vis  perrectu.s  esse. 
vende,  quse  habes,  et  da  pauperibus,  et  i  CbrisUim 
«  sequeie  (Malth.  xix,  21),  i  hoc  seniiendo  in  le, 
«  quod  et  in  Cbristo  Jcsu,  qui  cum  iu  rurma  Dei 
esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  se  aequalem 
Deo,  sed  senietipsuin  exinanivit  formam  servi  acci- 
piens,  et  habitu  invcntus  ut  homo  (PhlHffp.  n,  5, 6 
et  7),  I  non  ex  auro  coronatus,  aut  pontifex  iDfu- 
latus  in  habitu  dignitatis,  seu  in  habilu  siroplici  ii- 
ventus  est,  ut  homo.  Melius  tibi  est,  ut  ejus  cxemplo 
inveiiiaris  in  habitu  simplicis  hominis,  quam  in 


colis.  Boni  et  modesii  stant  a  dexiris,  ut  eos  ame-  ^  exemplo  Caiphae  in  habitu  poniiQcis.  Si  le  culmen 


mus  in  Christo ;  discoli  sunt  a  sinistris,  ut  eos  lo- 
leremus  propter  Christum,  sic  tamen  bonos  dili- 
gendo,  ut  eorurt),  si  qua  sunt  mala  quatumvis  lole- 
rabilianon  diligainu^;  sic  malos  tolcr;indo,  ut  eo- 
rum,  si  qua  suiit  bona,  quantunivis  parva,  non  ita 
parvipendamus,  quin  ea  inler  multa  et  magiia  mala, 
qui  in  eis  odimus,  diligamus.  Ilcrum  hoc  est  pla- 
num,  si  cura  dileclione  hominum  et  odio  vitiorum 
8IC  in  eis  vencramur  dignitatum  oflicia,  et  oflQciis 
congrua  facla,  ut  caveamus  coiitraria.  Sed  et  si 
quid  iu  eos  peccamus,  ipsis  dominantibus,  et  nobis 
domlnium  eorum  portantibus  in  hac  vila  poenas 
damus,  illis  autem  servatur  in  futurum  sxpissiiue, 
quod  In  subjeclos  agunt  inique.  Uiide  laudanda  ^ 
8!tnt  judicia  Domini  vera^  justificala  in  $emetipii$^ 
quod  paucos  poniint  in  via  praelationfs  ardua  et 
pcriculosa,  multos  vero  ponunt  In  vla  subjeaionis 
plana,  binc  inde  rounita. 

Dic  ergo  tu  mihi,  qui  cum  status  tui  qiialitate 
rixaris,  qiil  super  hoc  indignaris  quod,  te  con* 
tempto  alios  exaltari  et  honorari  ccmis,  te  viliores 
«  ct  indigniores,  ui  tu  cognoscis,  vel  credis.  Dic  mihi, 
quseso,  quid  velles  facere,  si  te  contingeret  illis  re- 
jectis  prseesse?  Scio  quia  cogiusvel  bene  vel  male 
priiicipari.  Si  male,  gratias  age  Deo«  quod  sublata 
tibi  est  roale  doroinandi  occasio.  Si  bene,  haud 
iliud  credo,  nisl  ostendas  experimenturo  fideliter 
agendo  in  illo  modico  quod  accepisti.  Uiide  credam 


pcrrectionis  delectat,  ad  hanc  perge  via  planiore 
absque  dignitatis  compede  humiliando  (e  ipsum, 
sicut  et  Christus  humiliavit  se  ipsum.  Ita  esto  sub 
jiidicibus  malis  tu  bonus,  quomodo  et  ipse  sub  ju- 
dicibus  pessimis  fuit  oplimus.  Qiiod  si  hac  plana  ria 
non  vls  ire  ad  perfcctionis  palmaro,  vanc  tibi  arro 
gas,  ut  per  arduani  et  scabiosam  praelationis  viam 
sis  idoneus  currere,  qui  necduin  in  plano  didicisU 
ambulare.  Sed  benedictus  Domlnus,  et  benedicu 
judicia  eju$  vera^  ju$tificata  in  semeti'psi$,  qni  iios 
aflcctantes  alta  non  relinquit  nobisinetipsis,  et  po- 
8uit  nobis  in  plano  viam  tantae  perfectionis,  quau- 
tam  accipiunt  bene  currentes  in  arduis  viis. 

Duo  fratres  fuerunt,  Jacobus  et  Joannes  :  ambo 
a  Domino  audierunt :  «  Potestis  bibere  calicem, 
quem  ego  bibiturus  suro?  i  Aiunt :  «  Possumus. » 
El  ille  :  «  Calicem,  i  ait,  <  meum  bibetis  {Matth, 
XX,  22,  23),  I  passionem  videlicet,  suam  signi- 
ficans,  cul  uterquc  fuit  communicaturus,  quam?is 
uterqiienon  legatur  permartyriuin  transiisse  ad  rc- 
gnuro,  quia  Ilerodes  quidero  «  occidit  Jacobam  fra- 
trera  Joannis  gladio  {Act.  xii,  2),  i  sed  Joannesin 
pace  quievit :  ubi  ergo  calicem  Domini  bibit?  Nempe 
non  moriendo  pcr  passionem,  sed  compatiendo  ino- 
rieiiti  Christo.  Stabat  enim  juxta  crucem  cnm  ma- 
tre  Domini,  ubi  sicut  aniniam  roatris  roorienle  Filio 
Deo  pertransivit  gladiiis,  ita  dilecti  et  diligentis  dis- 
cipuli  animam  creditur  gladius  pertransiisse  magi- 


te  fideliter  actururo,  si  acceperis  multuro?  Si  hoc  D  ^^^^  ^"^  dilccto  et  dlligentc  in  conspeclu  ejus  pen- 


experimentum  videbo,  beatum  le  judico  de  modico, 
etiamsl  nihil  inagnuro  accipias,  unde  majus  bo- 
Dura  facias. 

Perfectlorcm  te  dicis  velle  servare  in  praelatione, 
quare  igitur  hanc  non  scrvas  iu  subjeclione?  An 
ignoras  quod  inter  nato$  muUerum  nou  $ttrrexit 
tnajor  Joanne  Bapti$ta^  qui  non  baptizavit,  nisi  in 
aqua.  Tu.  autem  sacerdos  qualiscunque  minister 
es  baptismi  melioris,  quein  dat  Christus  per  te  non 
in  aqua  soluro,  sed  in  aqua  ct  sanguinc  ac  Spirilu 
8ancto.  Ille  in  officiQ  parvo  tantus  factus  esl,  ut 
inter  natos  roulicrura  non  esset  major  illo  :  qul 
cuni  cssct  legitimus  haeres  legalis  sacerdotii  natus 
dc  vice  Aliia.  qui  de  sacerdotali  fuit  prosapia,  ta- 


dciitc  ac  inorieiite.  Si  te  perfectionis  amalorein  de- 
lectat  bibcre  caliccm  Domiui,  non  le  praesumas  ido- 
neum  martyVio  ciiin  Jacobo,  nec  temere  te  objicias 
tyranno,  aut  morlis  atroci  supplicio,  nisi  forte  ab 
alio  cingaris  et  ducaris  quo  non  vis,  Dco  dispo- 
nniitc,qui  te  potcst  in  tormentis  confortare,  acsiiie 
dubio  dabil  patienii  constantiam ,  si  pateris  pro- 
pter  jiistitiam.  Sed  cum  persecutor  non  cingil,  p> 
ratum  quidcm  cor  habeas  ad  roartyrium,  si  Do- 
mino  ila  de  te  fuerit  complacituro  :  verumtamen  sla 
juxla  crucem  Doinini  cum  matre  el  cuin  Joaniie,  Ht 
prius  Christo  complantatus  per  dilectionemetcoiu- 
passionem  fias  idoncus  ad  passionem.  Cujus  passio- 
nis  caliccm  si  Domiiius  transfcre^  a  tc,  sicut  cww 


!>^  COMMENTARIUM  LN  PSALMOS. 

Iranstulit  a  Joanne,  in  nullo  corona  minuctur,  quia  A 
renionerabitur  tuae  dilectionis  affectiis  comprobatus 
per  efl(ectum  compassionis,  quod  erat  paratus  ad  ef- 
lectom  passionis. 

Simili  modo,  si  te  perfectionis  amatorcm  delectal 
rouitis  prodesse  in  pnelatione,  non  tc  praesumas 
lUoneum  tali  officio,  nec  temere  te  ingeras  tanto  mi-^ 
nisterio,  nisi  forle  ab  alio  cingaris,  quo  non  vis, 
Christo  disponente,  qui  te  potest  sua  dispositione 
prxlatum  confortare,  ac  sine  dubio  confortabit  et 
consenrabit  ad  multoruro  utilitatem,  si  tuam  com- 
probat  huroilitatem  sinceram  et  devotlonem  veram 
aid  parandam  Domino  pleliem  perfectam.  Sed  si  te 
neque  derus  eligit,  neque  populus  petit,  neque  ma- 
jor  auctoritas,  cui  resistere  non  debeas,'cingit,  pa  • 
ratiim  quidem  cor  babeas  ad  serviendum  Domino,  ^ 
qualicunque  ipse  dignetur  ministerio.  Yerumtamen 
ei  tu  sla  juxla  crucem  Domini,  ut  prius  discas  bu- 
miliari,  quam  aflectcs  exaltari.  Quod  si  tu  fueris 
perft^cie  bumiliatus  et  charilatis  alumnus,  etsi  nun- 
quam  babeas  magisterinm  praelationis ,  dummodo 
permaneas  discipulus  veritatis,  Domino  transferente 
n  te  calicem  praelationis  babebis  coronam  tantam 
pro  afftictu  comprobaUB  in  te  dilectionis  et  bumili- 
tatis,  quantam  fuisses  babiturus  pro  effectu  bonae 
pradatinnis.  maxime,  si  tu  positus  in  monte  conver^ 
salioiiis  altai  cum  Moyse  adjuvas  orando  pugnantes 
in  canipo  cum  Josue  :  si  (u  sciens  illos  aflligi  per 
alicujus  tribulationis  passionem,  sociaris  eis  per 
C(»mpassionem  flendo  cum  flentibus,  gaudendo  cum  c 
gaudenlibus,  id  ipsum  invicem  sentiendo,  non  aita 
Mpiendo,  sed  bumilibus  consentiendo.  Si  autem 
tibi  vitam  privatam  vei  pauperem  sub  magisterio 
Tel  divitum  dominio  agenti,  vita  magistrorum,  seu 
divitum  per  boc  videtur  magis  prctiosa,  et  proplerea 
tibi  expetenda  ipsa  praslaiio,  quia  in  ea  major  ten- 
tatio,  majorque  ccrtaminis  occasio,  et  propterea 
quaerenda  rerum  copia,  quia  pretiosor  est  abstinen- 
tia  in  ipsa  rerum  aflluentia,  quam  indigentia :  mul- 
tum  enas,  qui  contra  impetum  fluniinis  navigare 
cupis  iiigratus  Deo,  qui  te  non  alta  sapientcm,  sed 
liomiliora  petentem,  paratus  est  juvare  per  de- 
corsum  fluminis  dirigendo  navem  tuam  usque  ad 
perfectam  cbaritatis  et  bumilitatis  mansionem,  ad 
quam  contra  impetum  fluminis  conando  vix  et  cum  ^ 
suroma  diflicultate  itur  per  divitias  et  prxlationes 
propter  magnas  et  innumeras  tentationes,  quae 
qiiasi  procelL^  spumantes  multas  divituro  et  ho- 
iioratoruro  demerscrunt  navcs  in  profundum, 
ita  ut  ex  nimia  tentatiouum  assiduilate  contem- 
nerent  eisdem  se  maculatos  esse,  quod  erat  eos 
decidisse  in  profiindum,  qiiia  scripiuro  est :  c  Pcc- 
calor,  cum  veneril  in  profundum,  contemnit  (Pror. 
xviii,  5).  I 

Sed  dicis  fortasse  in  corde  tuo  :  noUero  ego  ten- 
tationes  conlemnere,  sed  contra  eas  contendere, 
sciens  quod  unaquaM|ue  virtus  tanlo  magis  est  pre- 
liosa,  quanlo  fucrit  vehementius  pulsata  et  probata 
per  s^ua  conli.iria.  0  insipidc,  cuinon  sapiunt  ;Wj- 


—  PARS  L  -  PSAL.  XVIIL  ^20 

cia  Domini  vera^  juslificata^  detiderabilia  ct  dulcia 
in  semetipsis,  vel  m  semetipsa^  quoniam  in  semet- 
ipsa  redundal  eomm  vera  justitia  et  desiderabills 
dulccdo.  Sicul  enim  lumen  solis  in  semetipsum  re- 
diindat,  propter  quod  seroper  lumine  suo  abundat ; 
sicut  exundationes  maris  in  semet  redundant,  pro- 
pter  quod  semper  abundant  :  sic  judicia  Domini 
vera  justificata  redundant  m  semetipsa^  propter  quod 
semper  in  eis  abundat  veritas  et  justltia  et  deside- 
rabilis  dulcedo,  etiamsi  tibi  non  sapiat.  Quam  ma- 
gna  multitudo  dulcedinis  abundat  in  eis !  Unde,  ut 
supra  memoratum  est,  in  Hebraeo  dicuntur  dulciora 
super  mel  et  favum  redundantem^  quia  videlicet  sicut 
abyssus  maris  per  venas  terrarum  in  fonles  et  flu- 
mina  exundat,  et  omnibus  fluminibus  redeuntibos 
in  mare,  ipsiim  de  se  et  in  se  abundat,  sic;Wida 
Domini  vera  justificata  in  semelipsa  exundationes, 
qiias  in  fontes  et  flumina  gratiarom  foras  miitunt, 
in  semetipsa  recoHigunt,  unde  a  suae  veritatis,  ju- 
siitiae  ac  dulcedinis  abundantia  non  deficiunt.  Quod 
lu,  insipide,  non  sapis,  qui  contra  eoruro  disposi* 
tionero  tentationes  periculosas  judicas  appetendas, 
quas  Judicia  Domini  vera^  juslificata  in  semetipsa 
ceiisent  fugiendas,  servata  nimiruro  in  ejusdem  ju- 
diciis  tanta  dulcedine,  ot  inlerdum  virtus  careng 
tentatione  sit  pretiosior  virtute  in  tentalionibus  liv* 
ctante.  Quis  eniin  sapiens  el  gostans  judicla  Do- 
mini  vera,  non  hoc  sapiat  in  eis,  quod  pretiosk>r 
fiiit  casliias  Mariae  virginls,  quae  carnis  inceniiva 
non  sentiens  casta  Domini  amore  flagravit,  qoam 
castitas  Pauli  aposioli,  qui  stimuluro  camis  lole- 
rando  viriliter  conlra  eumdem  pugnavit?  Item  for- 
tasse  tu  vidcns  in  Tacie  judicas  mundi  hujus  con- 
temptum  in  illo  pretiosiorem ,  qoi  habuit  multa» 
quae  dimitteret,  qoominqoe  delectatione  ad  mondi 
amorero  leneri  potoisset.  Deus  autero  videns  in 
corde  judicat  in  hac  re  pensandoro  potius  affecturo 
quaro  censuro.Pretiosum  quippt  fiiit  qood  Mattha^os* 
apostoiufl  multa  dimisit,  sed  tamen  per  judicia  Do- 
mini  vera  eidem  praepositus  est  Petras,  qui  parom 
dimisit,  imo,  ot  verbis  utamur  sanclomm  Pairum, 
ille  piscatormultum  reliquit,  qui  sibi  nihil  retinuit : 
muUom  reliqoil,  qui  cum  re  possessa  etiaro  concu- 
piscenliis  renuntiavit;  mollom  reliquit,  qui  confi* 
denter  dicere  potuit  :  c  Eccc,  nos  reliquimos  om- 
nia^  ei  seculi  sumus  te  (IfaUA.  xix,  27).  >  Unde 
libi,  Petre,  lam  grandis  fidocia,  ot  to,  qoi  pauper 
eras,  cibos  manu  et  arte  quaesier^s,  constanter  di- 
ceres  :  c  Ecce,  nos  reliquimus  omnia  ?  >  Scio  te  re- 
liquisse  omnia  tuae  piscationis  instramenta,  scio 
Matlb»oro  reliquisse  roultojnajora,  et  tamen  illo 
tacente  lu  loqoeris,  et  dicis  :  c  Ecce,  nos  reliqoi- 
mos  omnia.  i  Et  com  vobis  doodecim  qui,  relictis 
omnibus,  Christuro  seciiti  estis,  destinantur  sedefl 
duodeciro«  ie ,  Petre,  video  in  apostolicae  dignitatii 
vertice  ante  alios  residere.  Quare  boc,  nisi  qua  j»- 
dicia  Domini  vera^  justificata  in  semetipsa  toom 
pensavemnt  affectom  potios  qoam  censum?  Si- 
mili  qiodc/.  adhuc  por  judicia  Domini  vera  pcn- 


n1  qERIlOHl  PRiCrOSlTl  REICilEnSPERG.  92S 

salur    in  singulis  quantitas  poiius  aCTcctionis  et  A  gelislu;  aulem  non  solunuuodu  Toce  praedicaTcruiitv 

sed  ct  scribendo  evangelizaverunt.  Dcindc  paUores 


!ntin)«'e  dcvotionis,  quam  forinsecae  operationiSt 
ut  niliil  simus  solticiti,  ctiamsi  non  poterimus 
per  magnas  divitias  vel  dignitates  ostcndere  rorin- 
secus  boni  et  magni  operis  effeclum,  dummodo  in- 
trinsecus  magnum  Dco  exliibeamus  amoiis  afle- 
ctum. 

Scd  dicit  aliquis  :  Ergo  possumus  parificari  me- 
ritis  apostoloruin  solummodo  habcntcs  magnum  fl- 
dei  et  dilectionis  aflcctum,  non  opcris  elTectum.  Ad 
boec,  inquara  :  PoiTcclus  Dei  amor  nunquam  est 
otiosus.  Opcratur  rniro  roagna,  si  est ;  si  vero  re- 
nuit  operari,  amor  non  est.  Ideo  qui  videntur  ha- 
bere  bonilalis  affectum ,  nisi  babeant  ct  elTcctum 
temporibus,  locis  et  officiis  suis  congruum,  compro- 


et  doctorcs  mundum  repleverunt,  quorum  «loguli 
suis  locis  pncrueruiit  et  profuerunt,  liabentes,  «I  itt 
Job  lcgitur,  cum  gallo  intelligentiam  (/o6.  xxsviii, 
5G),  per  quain  noverunt  servare  tempora,  quibus  el 
semctipsos  alis  propriis  concKarcnt  bene  operando, 
et  aiiis  propinquantem  diem  praecinerent  bene  lo- 
quendo  et  doccndo.  Unde  rccte  pastores  ct  docto* 
rcs  dicti  sunt.  Pastoros,  quia  exemplo  bon;p.  opcra* 
tionis  ducunt  ovcs  ad  pascua  vit%,  sicut  de  boiio 
pastore  legitur  :  i  Et  cum  proprias  oves  eiuiseril, 
ante  eas  vadit,  ct  oves  illum  sequuntur  (Joan,  x, 
4).  I  Igitur  ante  oves  ire  per  cxcmpla  bona,  bonl 
est  pasloris.  Et  quia  coeplt  Jesus  facere  et  docere. 


Itantur  nec  affectum  babere,  qucm  se  putant,  vel  ab  D  cum  et  ipse»  qux  facit  opere,  docet  verbo,  babel 


aliis  putantur  hal)ere,  verbi  gratia,  alia  fuerunt 
loca,tempora  et  oflicia  prophctarum,  alia  sanctorum 
apostolorum,  alia  martyrum,  alia  confessorum,  alia 
pastorum  atque  doctorum,  alia  vero  pastoribus  et 
doctoribus  obedientium  et  obedire  debentium.  Unde 
ait  Apostoiuft  :  c  Qui  descendit,  ipse  est,  et  qul 
ascendit  super  omnes  ccelos,  ut  adimpleret  omnia. 
£t  ipse  dedit  quosdam  quldem  apostolos,  quosdam 
autero  prophetas,  allos  vero  evangelistas,  alios  au- 
tem  pastorea  et  doctores  ad  consummationero  san- 
ctorum  in  opus  ministerii,  In  aedificationcm  corporis 
Cbristi,  donec  occuirarous  omnes  in  unitatcm  fidcl 
ct  agnitionis  Filii  Dei,  in  virum  perfectum,  in  men- 
suram  aetatis  pleniiudinis  Cbristi  (Ephes,  iv,  10-13). i 
In  consumroationemy  Inqait,  sanctoruro,  quia  sicut 
Sancta  sanctonim  visibiliter  consummata  sunt  per 
Moysen,  sic  nunc  Ecclcsia  consummatur  pcr  Cliri- 
stuin,  in  quo  plebs  fldelis  dicitur  simplicitcr  sancta, 
po  aio  autcm  Domini,  haereditas  vidclicet  ejus,  de 
qua  ipse  dicit  :  c  Etenim  ha^reditas  inca  pracclara 
cst  mihi  (Psal.  xv,  0),  i  cujus  ctiam  hxreditalis 
f^ars,  ct  hxrcditas  est  ipse  Dominus,  quae  in  con- 
temploribus  perfeclis  mundi  hujus  intelligitur  ;  hae- 
reditas,  inquam,  ista  praeclara  dicitur  Sancia  saii- 
ctorum.  In  aklificatione  hujus  tabcriaciili,  quod,  si- 
cuti  distinximus,  in  plebe  nJcli  et  sitljecta,  dicilur 
sancla,  et  in  bonis  praelatis  dicitur  Sancta  sancto- 
rum^  posuil  Christus  apostolos  suo  tciiipore,  qtiihus 


pariter  officium  pasloris  ct  doctoris.  Oviuin  aulem 

quod  erit  officium?  Utique  post  pastorem  suum  dis- 

ciplinate  ire,  doctori  suo  fideliter  obedire,  ita  ui 

alienuro  non  sequantur,  sed  fugiant  ab  eo»  qui 

non  debent  recipere  vocem   alienoruro.   Alienam 

dico  a  pastoris  officio  el  ntnninc,  qui  non  pascil 

exemplorum  dulci   pane.  Alienum  dico  a  docto- 

ris  officio  et  uomine,  qui  assimilatur  caiil  roulo 

noii    valenti   latrare.  Vox    autem    alienoruro  do- 

ctrina  baerelicorum  est,  etaliorum  prava  docentiifni. 

Fuerunt  quoque  ame  adventum  Christi  propheta:, 

quorum  fuit  officium  ventura  Chri^li  mysteria  ob- 

scure  praenuntiare ,  quae  apostoli  completa  in  Cbrl- 

stoannuntiaverunt  prxterita  Uianifeste,  quibus  juxta 

'  suae  distinctionis  modum  cooperabantur  vooes  pro- 

phctarum  sibi  contemporaneoturo  In  Ecclesia,  ul 

Paulus  ait,  per  partes  loqucntiuro  ct  dijiidicanUunu 

f  Proplieta;,  »  ait,  i  duo  aut  trcs  loquantur  i  per 

parics,  c  ct  cacleri   dijudiccnl  (/  Cor.  xit,  29).  » 

Ergo   aliud  fuit   officium  prophcurum   adventum 

Chiisti  prxccdcntium,  aliud  prophetamin  sequen- 

titiin.  Nain  de  iilis  dicitur,  c  tenebrosa  aqua  In  no- 

bibus  aeris  (Psal.  xvii,  12),  i  id  ftst  obscura  scien- 

tia  in  prophotis.  Per  novos  autero  prophetas  oeculta 

cordium  rcvelabantur,  dum  Scripturae  sacrae  ab  eis 

luciilciitcr  exponebantur.  Unde  ait  Apostolus  :  c  Si 

omnes  prophetent,  iiitret  autem  quis  infldelis,  vel 

idiota,  convincitur  ab  omnibus,  dijudicatur  ab  om- 


eiHilemporanei  fueruut  quidain  prophetae  habcnU^s  D  nibus,  occulta  conlis  ejus  manifesta  Qenl,  el  ita  ca- 


gratiam  linguaruro  et  intei  pretationem  sermoiuiro 
et  revelationes  roVstcriorum  et  futurorum,  quorum 
unus  fuit  Agabtis,  qui  famcm  niagnam  nuntiavit  fii- 
turaro,  quaclTacta  est  sub  Claudio.  Evangelistae  quo- 
que  aposlolorum  contempoi  anci  fucrunt,  sed  suis 
locisi  et  officiis  distiiicii  fueruiil,  et  in  omnibus  illis 
unus  Dei  amor  operabatur,  unus  ct  idcm  flagrabat 
amoris  divini  affectus,  sed  in  diversos  refulsit  effe-' 
ctcs  pro  distiiictionc  locorum,  dum  c  qiii  operatus 
esl  Petro  in  apostolatum,  circurocisionis,  operatus 
est  >  Paulo  apostolo  c  inter  gentes  (Galat,  ii,  8),  > 
pro  diversitate  quoque  officionim,  duro  verbum  Dei, 
quod  apostoli  priroi  annuntiaverunt,  prophetae  post 
ipsos,  ei  secundum  ipsos  latius  exposueruiit.  Evan- 


dens  in  facicin  >  suam  c  adurabli  Deuro  pronuntianst 
quod  vere  in  >  nobis  c  Dcus  sit  (/  Cor,  xiv,  i5)*  > 
Sic  bcatoriiro  roartyruin  et  coitfessorum,  sicut  erant 
tempora  divcrsa,  ita  quoque  fuerunt  officia  distin- 
cta,  qiioniam  ad  illos  imminente  persccutionis  bcllQ 
pertinuit  inori  patientcr,  cum  viverent  libentcr,  cu- 
pieiites  cum  Paulo  c  dissolvi  ct  csse  cuni  Christo 
(Philipp.  1,25),  >  sed  quia  manere  illos  in  carne  fuit 
necessarium  propter  alios,  qucmadmodum  foit 
martyribus  mori  lucrum,  quia  pcr  mortis  sacne 
compendium  cito  pervenerunt  ad  Chrisluro  :  ita 
confessoribus  bcatis  ad  libentcr  moriendum  pro 
Christo  paratis,  et  ad  patientcr  vivenduro  pro  eoden 
Christo  in  came  vinculaiis  ct  incarcerath  vivwe 


9i9  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

Christujt  fuU  in  causa.  Pastoiibus  quoque  alque  do-  A 
Cforibus  islorum  novissiinoruni  tcnipt^rum  non  con- 
lam&endum  ye\  p:irvum  incumbit  ofncium.  Nam 
fiiciit  in  ledificatione  corporis  Cliristi,  quud  est  Ec- 
desia,  tabernaculum  existens,  quod  dicilur  Sancta^ 
sandi  apostoli  fundameiita  exslitcrunt,  et  ipsi  su- 
per  suam  atqiie  prophetarum  doctrinam  plaiilavc- 
ntnt  et  fundaTerunt  Ecclesiam  sanguinc  suo  :  ila 
doctores  atque  pastoi*os  destinati  sunt  ad  consum' 
mationem  corumdem  sanctorum,  quae  super  runda- 
mentuni  aposloiorum  et  prophetarum  sunt  fundata 
dlvina  gratia  operante,  ctipsorum  apostoioriim  stu- 
dio  coopcraiite.  Non  autem  consummatio  istius  ta- 
bcrnaculi  veri,  quod  fixil  Deus,  et  non  liomo,  a  fun- 
damenti  pulchrituiiine  aliquatcnus  discrepare  de- 
bct,  quia  de  illo  labcrnaciilo,  quoil  in  unibra  diccba-  ^ 
tur  Sancla  sanciorum^  scriptum  cst  :c  Quomodo  cri- 
gctur  ita  et  deponetur  {Num.  n,  17),  >  et  tcctum  ta- 
Ucmaculi  Lim  in  froiitc  occideiitali,  quam  in  fronte 
oricntali  duplicaium  fuit,  scrvata  utriusquc  frontis 
coDsimilitudine.  Per  qux  mystica  dicta  et  facta  fuit 
prasflguralum,  quod  Ecclcsix  tam  estreina  consum- 
matio,  qusc  fit  per  pastorcs  et  doctores,  quam  pri- 
mitiva  fiindatio,  quae  facta  est  per  Apostolos  et  pro- 
phetas,  in  eadem  peifectione  debct  essc  consimilis ; 
licct  apostolorum  gratia:  nullorum  sanctoruin  illos 
pnecedentium  vel  subsequcntium  gratia  fuerit  coae- 
qualis. 

Ipsis  emro  dixit  veritas :  c  Hcali  ocuii,  qui  vi- 
dcnt,  quae  vidctis.  Miilti  rcgos  ct  prophctx  voluerunt  q 
vidcre  qux  vidclis,  et  non  vidcriiiit,  ct  audire  qu9e 
anditis,  et  non  audicrunt  {Luc,  x,  25  et  24).  >  lii 
ista  beatitudinc  Bnptista  Joanne  non  fuit  ali(iuis 
mnjor  inler  natos  nuilierum,  quia  ct  ipsius  i>cati 
ociili  videnint  iina  cuin  apostolis ,  quod  non  cst 
concessum  multis  rcgibus  ct  justis.  c  Bcatam  » 
vero  c  diccnt  oinncs  generationcs  virgirein  Malrcm 
{Lzc.  1,  48),  I  cujus  bcatissimi  oculi  vidcriint  vi- 
dcntcro  se  Fiiium  suum  homincm  Dcum.  Et  potuit 
iSa  Jiccrc  :  c  Tu  Dcus,  qui  vidisli  mc,  >  quod  olini 
dictum  est  apud  piiteuni  notnine  c  vivcntis  et  vi- 
dcntis  >  ah  ancilla  Sase  Agar  {Cenes.  xvi,  15),  cui 
ancillie  iion  injuriose  coniparniur  lixc  domina 
mundi  dicens  :  c  Quia  rcspexit  humililatem  ancil- 
In  su0e  (Luc.  I,  48),  >  quxque  gcnuit  ipsiim,  qui  ^ 
est  piiteus  vivens  et  videns.  Uiide  et  dicit :  c  Si 
quis  sitit,  veiiiat  ad  me,  et  bibal  {Joan^  vii,  57).  > 
llli  vcteri  ancillse  roonstravit  angcius  putcum  no- 
mine  vivcntis  ct  vidcntis.  Iluic  novae  ancillse  nuii- 
tiavit  angelus  Gabricl  Christum  fonlem  vivuin.  Ilia 
conccperat  de  semine  Abraha:  :  ista  concepit  semen 
•'.ivinuin,  id  est  Verbum  Dei  Patris,  quod  in  ea  iii- 
carnatum  dicitur  scmcn  c  Abrahae  in  quo  benedi* 
centur  omnes  tribus  terrae  {Act.  iii,  25).  >  Pro- 
pterea  nec  prima  similem  visa  est,  nec  babere  se- 
quentem.  Item  alibi  dicitur  apostolis  :  i  Vo$  cstis, 
qui  permansistis  inecum  in  tentationibus  meis,  et 
ego  dispono  vobis,  sicut  disposuit  mibi  Pater  meus 
rcRnum,  ot  edatis  et  bibatis  supcr  mensam  meam 


.  —  PARS  I.-—  PSAL.  XVHI.  D50 

in  rcgno  meo,  ut  scdeatis  supi*r  thronos  duodcciin 
judicantes  duodccim  trihus  Jsrael  {Luc.  xxii,  28, 
50).  > 

l<;itur  salvo  privilegio  incomparabilis  dignitatis 
beatissiina!  virginis  Mario},  quoe  ipsa  qiioqiie  fugicn- 
tlbus  apostolis  peiniansit  cuin  Filio  in  tcntationi- 
bus  suis,  ct  Joanne  Baptista  dcccnler  honorato,  qui 
erat  magnus  corain  Doinino,  sanclis  apostolis  nulli 
sancti  con^quaiilur,  quia  in  illis  niajur  fuit  diieclio- 
nis  afleclus  ct  operationis  cflcctus,  quia  divina^ 
cbaritatis  c  ungueiitum  in  capitc  Aaniii,  >  licct  inde 
usque  c  in  orain  vcstimeutonim  cjus  dcsccndens  > 
cxtrema  Ecclcsise  membra  bcatincct,  vicinius  ct  plc* 
niiis  vcnit  c  in  barl)am,  barbain  >  vidclicct  c  Aaron 
(PsqI.  cvxxii,  5),  >  id  estChristi  magni  sacerdotis, 
cui  apostoli  quasi  barba  inhoiscrunt,  ct  quasi  duo- 
decim  lapides  in  ornamento  pcctorts  ejus  fulse- 
runt. 

Noli  ergo  tu  quicunque,  quaniumcunque  sanctus» 
quantumcunque  tibi  sit  amoris  in  Deuni  pius  afle- 
ctus,  airectare  divitias,  quas  hai>cre  iion  poles,  quia 
sanctos  apostolos  non  polcs  aM)nare,  ncque  tn  aroo* 
ris  aifectu,  neque  in  operis  cflictii.  Prinii  DoDiinum 
seciiti,  posteris  viam  paraveruiil.  Iii  acie  veri  Datfid 
saucto!  Triniuiis  vexillum  annuiitiando  tidcm  ca- 
ihorK-am  primi  portaverunt.  Unde  sicut  de  qiiibus* 
dam  fortibus  David  legitur,quod  fortesquidem  fue- 
ruiit,  c  sed  usque  ad  ires  prinios  non  perveuerunt 
(li  lieg.  xxiii,  i) :  >  sic  dc  omnlbus  fortibus  in  acie 
veri  David  post  apostolos  ordinatis  possumus  di« 
cere,  quod  fortes  quidem  cxstitcrunt  roartyres,  con* 
fcssores,  pastores  atque  doctorcs  caiiiolici  et  apo* 
stolici  viri,  sed  usqiie  ad  tres  piiinos  non  penene* 
runt,  quoniam  sancti  apostoli  primi  sanclas  Trini- 
tatis  annuntiatorcs  aliis  foriibiis  erant  fortiores, 
iion  sua  fortitudinc,  sed  iUa,  dc  qua  dicitur  :  i  Ver* 
l>o  Doroini  coeli  firniati  suut,  et  Spiritu  oris  ejus 
orouis  virtiis  eoruro  (PsaL  xxxn,  G).  >  Post  aposlo- 
los  ergo  in  toto  exerciiu  luanu  fortis  ct  dcsiderabi- 
lis  regis  Christi  Doinini  nostri,  qiiando  lit  coliatio 
inter  duos  perfectos,  qtiiDus  csl  idem  divini  anioris 
affcctus,  nihil  impedit  coaequalilalcni  dispar  et  dis- 
siniilis  cffectus,  quia  in  ipsa  diviiiae  charitati  unifale 
ac  simplicitate  velut  in  ccntro  indivisibili  conve* 
niunt  corda  eorum  quasi  iinc®  dircctae  ab  uno 
puncto  mcdio  in  circiilum  eidero  puncto  circumdiw 
cturo,  qucro  paritcr  tangere  non  possunt,  quoniam 
ab  ipso  puucto  in  divisum  tendunt.  Sic  aliqui  viri, 
in  quibus  charitas  perfccla  (foras  jam  wisit  servi- 
iem  timorem,  qui  non  cmittitur,  nisi  per  ipsius 
charitatis  pei  fectioncm),  habent  quidem  in  Deo 
cor  unum  et  animam  unaro,  scd  nou  exercent  ope* 
rationcm  unaro,  quia,  ut  superius  perstrinxirouSv 
alia  est  operatio  aposloii,  alia  prophel»,  aiia  evaii* 
gelistae,  aiia  roartyris,  aiia  coufessoris,  alia  pastoris 
et  doctoris,  alia  pa^tori  et  doctori  obedientiam  de- 
lientis. 

Iitter  quos  omncs  post  eos  fortcs,  quos  verus  Da^ 
nd  prx  saeteris  linbuit  et  haberi  voluit  ac  docuit^ 


93!  GERIIOHI  PR.€P0SITI  RlillCHERSPEIlG 

quibuscunque  bonis  est  iilciu  boniialis  affocius.  A 
Licet  altcr  eorum  sii  martyr,  alicr  confessor,  S(;u 
alter  dives,  alter  pauper ;  sive  altcr  pra^latus,  alter 
siibditus,  dummodo,  ut  dictum  est,  habeant  compa- 
rem  dilectionis  afTectum,  non  distinguuntur  propler 
dissimilem  eficctum,  quin  sint  scqualiter  beai:  apud 
Deum  illa  beatiludine,  de  qua  dicitur  :  c  Beati 
mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  vidcbunt  (Matth, 
V,  8).  I  Nimirum  par  cordis  munditia,  cosequalis 
claritas  in  oculo  cordis,  uon  immerito  habebit  ae- 
qualitatem  divinse  visionis  omnes  electos  beatifi- 
cantis.  Unde  in  hac  mundiiia  impares  dispariter  el 
diflerenter  beatilicabuntur ;  pares  autem  non  disso- 
ciabuntur,  licet  alter  eorum  ducatur  ad  martyrium, 
alter  uon ;  quia  in  alterius  passione  alter  babet,  si 


m 

Ambo  Ittcentes,  ambo  virtute  calentet. 

ArdoT  eii  parilis,  flanmaque  ditsitnHis. 
Huic  tox  verborum,  tox  kuic  deside-Horum^ 

Diversus  clamor  sil  licet,  unu$  amor. 

Quod  cum  ita  sit,  nulla  est  oninino  causa,  pro 
qua  rationabiliter  subditus  pcifecius  locum  praela- 
tionis  anibire  debeat,  iino  plures  causae  sunt,  pro 
quibus  perfectus  pr^^latus  locum  subjcctioiiis  con- 
ciipisccrc  valcat,  licet  non  audcat  quaetcre  soluiio • 
nem  post  legitimam  sui  alligaiioiiero.  Nam  qui 
prxcst  in  sollicitudine,  anxiatus  cst  pro  se  ac  sibi 
commisso  grege.  Qui  autem  buic  anxiato  miscretur 
in  bilaiitate  juvans  illum  \el  prece,  vel  alia  ope, 
liber  est  ab  anxietate,  nisi  quantuin  anxialur  pcr 
compassionem,  ut  attentius  pro  illo  anxiato  fuiidai 


eam  novit,  ita  fortem  compassionem,  ut  gladius,      orationem,  sicut  et  Cbristus  propier  nos  ost  auxia- 


qui  hujiis  carnem  pertransit,  ipsius  pertranseat  aiii- 
imnm,  quia  pro  illo,  tcI  cum  illo,  si  traberelur  ad 
suppliciuin,  paratus  esset  poiiere  animam,  pleiius 
Tideiicct  et  perfectus  illa  dilectione,  in  qua  docei 
Apostolus  auimas  pro  fratribus  ponerci  sicul  et 
Christus  nes  diligendo  animam  suam  posuit  pro 
nobis.  Item,  si  alter  duorum  perfectorum  est  pastor, 
alter  grege  hujus  pastoris  cst  agnus  masculus,  ait- 
niculus,  vel  una  de  ovibus  perfcclis,  quae  sunt 
c  omnes  gemellis  foetibus,  et  sterilis  non  est  in  cis 
{Cant.  VI,  5),  atque  contingat  persecutio,  in  qua  bic 
talis  pastor  pro  walibus  agnis  vel  ovibus  exigatiir 
ponere  animam  suam  :  revera  in  tali  pastore  talcs 


tus,  cum  esset  in  se  ipso  ab  omni  anxietate  liber. 
Uiide  illi  congruit  titulus  psalmi  ceutesiuii  priml, 
qui  talis  est :  c  Oratio  pauperis,  cum  anxiaielury 
et  efruderit  preces  coram  Doinino.  i  Sicut  crgo 
ille,  cum  esset  inter  inortuos  libcr,  ad  hoc  anxieba- 
tur,  ut  eflfunderet  preces  pro  aliis  coram  Domino  : 
ita  boui  et  fidelcs  ab  hujusmoJi  sollicitudinibus  li- 
leri,  pro  his  tamen,  qui  praesunt  in  soUicitudiiic, 
ipsi  quoqiie  solliciti  fundunt  prcces  coram  Domino, 
videlicct  in  secrelo  cordis,  ubi  solus  Dominus  vidd 
atque  audit,  quid  desidcret  Spirilus,  quoniam  se- 
cundum  Deuin  postulat  pro  sanctis  gcmitibus  ine- 
narrabilibus.  Quod  si  c  poctulat  Spiritus  gemitibus 


agni  lalesque  oves  patiuntur,  et  est  fortasse  in  ali-  ^  inenarrabilibus  (Rom.  viii,  26)  >   pro  sauclis,  ut 


qua  ovium  forlior  ei  acutior  gladitis  compassionis, 
quam  in  paslorem  saeviens  gladius  ipsius  corpora- 
lis  passioiiis.  Itcm  si  duorum  perfcclorum,  alicr 
dives.  el  altcr  est  pauper,  et  se  niutuo  recognoscuiit, 
dum  talis  paiiper  a  tnli  divite  confovetur,  in  eoruiu 
justitia  quiedani  ideiititas  cflicictur,  dicente  Dunii- 
110 :  c  Q:ii  recipit  justum  in  noniine  justi,  mercc- 
dcin  justi  accipict  (Matth.  x,  41).  >  Non  dicit  mer- 
cedeni  de  justo,  sed  mercedem,  inquit,  jtisli  accipiet. 
Ilem  si  duorum  perfectorum  alter,  ut  etiam  supra 
exeniplificavimus,  est  in  prociiiciu  praedicationis 
cum  Josue  quasi  pugnans  in  cainpo  per  gladiuni 
spirilus,  quod  est  verbuin  Dei,  et  .alter  illuin  dili- 
gens  pro  eo  agonizat  in  oratione,  quasi  manibus,  id 


vidolicet  sanctificentur  adhiic,  el  sancti  perma- 
neant,  niaxime,  qui  ad  hoc  prxpositi  sunt  aliis,  nt 
sanclilatis  pncbeant  exempla  cl  docuincnta  :  quanio 
magis  gcinitibiis  iiieiiarrabili^ius  bonorum  Spiiitiis 
concilatur  ad  postulandum  pro  sanctis  emundan- 
dis,  quando  juxta  Jeremiae  iainenlatiunem  videril 
c  geiiies  ingrcssas  sanctuariuin  >  Domini,  c  de 
quibus  praeceperat,  ne  intrarent  Ecclesiam  i  suam 
(Thren.  i,  10),  lunc  geinitibus  inenarrabiiibus  bo- 
norum  Spiritu,  lingua  licet  interdum  silente»  clamal 
assidue  ac  pene  continue  cum  P.salmista  ;  c  Dcus, 
venerunt  gentes  in  hxreditalem  tuam,  polluerunt 
templum  saiicium  tuum  (Psal.  lxxviii,  i).  i  Vcl 
cum   Danicle  dicil:  c  Exaudi,  >  Domino,  c  preoes 


est  operatioiium  cxercitii^,  non  lassatis  ad  excm-  D  ^■'^i  Itii,  illumina  facicm  tuam  supcr  ^anctuarium 


pluni  Moysi  orantis  in  moute,  propter  boni  alTectus 
identitatem  rccipient  prauniorum  acqualitatcm,  ncc 
scparabuntur  propter  aflectuum  diversitatem.  Fuit 
uainque  ulerque  ta!iiim  paratus  ad  alterius  ofli- 
cium,  scd  suam  distiiictionem  servantes  illi  exhi- 
bent  honorem  ct  famulatum  discretum,  qui  in  Ec- 
desia  sua,  qu«,  ut  Apostolus  ait  (/  Ttm.  iii,  15), 
est  columna  Dei  viventis,  alterum  posuit  quasi  ba- 
seni  argenteam  pondus  columnae  portantem,  al- 
terum  quasi  capitellum  nihilorainus  argenteum 
sive  aureum  posuit  in  alto  ejusdein  columnae  oma- 
raentum. 

Hie  sustentatur^  ut  in  alto  conspiciatur  : 
Ilic  sustentat  onus^  nec  mhxus  inde  bonus. 


tuum,  quod  desertum  est  (Dan.  ix,  17). »  Sic  bo- 
norum  cordium  bonus  non  frigescit,  aut  quiescit 
aflcHitus,  quando  aut  pitesunt  in  sollicitudine,  aut 
praelatis  miserentur  in  hilariuie  orando  pro  sanctis 
ut  sanctiores  fiant;  pronon  sanctis,  ut  a  sanctoario 
Dei  excludantur,  «t  sic  anticipante  illo^  misericor^ 
dia  Dei  corrigantur;  nam  post  querelam  gemituosam 
de  pollutione  templi  sancli  sequitur,  quod  dicunt 
boni  pro  semetipsis  et  pro  inimicissuis  :  c  Domiue, 
ne  memineris  iniquitatum  nostrarum  antiqiiammt 
cito  anticipent  nos  misericordiae  tuae,  quia  pauperef 
facti  sumus,  etc.  (PsaL  lxxviii,  8).  i  Sic  in  eoo* 
summatione  sanctorum,  et  tabernaculi  veri,  qood 
fixit  Peus,  et  non  homo,  dum  alius  quidem  sie» 


955  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

aoiem  sic  in  via  Dei  ambulat,  et  alio  sic  alTecto,  alio  a 
aliier  affecto  per  judicia  Domini  vera  juslificata  lo« 
G|is  aptus,  aptmnque  officiuin  distribuitufy  mirablli*' 
ter  perfldtur  ei  exterius  tal)ernaculuro,  quod  dici- 
tiir  sancta,  et  post  Telafncntuni  interius  tabernacu- 
luiu,  quod  dicitur  Sancta  sanctorum, 

Tabernaculum  exterius,  quod  dicitur  sancta,  \\\- 
ter  caetera  ornaroenta  candelabrum  babet  aurcum 
sepiem  lucernarum  cum  emunctoriis  suis  uihilomi* 
iius  aureis.  Cum  ergo  candelabri  et  einunctoriQrum 
ejus  sit  una  materia  (de  auro  quippe  mundissimo 
utraque  sunt  fabricata)  officia  tainen  et  form»  utro- 
rumque  plurimum  differunt ;  de  quorum  differcntia 
non  est  modo  dicendum  per  singula,  solum  hoc  in 
praescnti  snfiiciat  notare  salvo  inlellcctu  sacratiore, 
quod  in  activa  vila,  quse  dicitur  sancta,  praecipue  ^ 
quantum  attinet  ad  ecciesiastica  ministeria,  in  qui- 
l)us  esi  occupatio  sancla,  duin  alius  verbo  et  exem- 
plo  quasi  aurcum  candelabruro  lucet,  alii  yero  in 
illius  cooperatione  niinoia  gcrunt  officia,  velut 
caiidelabri  quxdam  einunetoria  in  uno  charitalis 
aflectUy  puro  et  inuiido  xqualiter,  sed  per  judicia 
Domini  vera  distribiito  pro  diversis  officiis  inorqua* 
liter  propter  uniuscharitalis  vclut  aurcain  puritatem 
possidebunl  uiiain  beatitudiiiis  cliariialem ;  neque 
lnter  tales  coeli  stellas  altera  diOert  ab  altera  in  cla- 
riute  pro  diversitate  minorum  et  majorum  officio- 
rum,  seu  afiectuum,  sed  pro  diflerentia  majorum  et 
jninorum  afiectuum.  Conlingit  autem  saepe  ut  ma- 
jora  officia  cum  minoris  charitatis  afibctu,  et  mi-  p 
Bora  officia  cum  niajori  aflcctu  peragantur.  Verbi 
gratia,  cum  ad  luain  bcncdiclionem,  seu  missae  ce- 
lebrationem  locum  idiotae  supplens  aliquis  respon- 
det  Amen.  DisliiKtio  est  intcrduiu  grandls  intcr 
devotionem  et  devotionein  bencdiccntis,  et  Amen 
respondentis.  Atque  iii  Deo  per  judicia  Domiui 
vera  distinctio  sit  retributionum  pro  differeulia  de- 
Totionuui,  ita  ut  interdum  liant  novlssimi  priini,  et 
primi  novissimi. 

S.militer  in  coiitem|>lativa  vita,  qu%  dicitui  San-- 
:ta  sanetorum^  quantum  spcctalad  olium  sanclis* 
simum  sauclissiinae  quietis  in  secreia  conversatione 
sanctonim,  cui  opyansum  est  earnis  velameiitura, 
ne  pateat  aspectibus  hominum,  duo  cherubin  sunt 
p^sita  mutuo  sc  rcspicientia  versis  vultibus  in  pro-  D 
pitiatorium.  In  quo  considerandum  est  quod  ambo 
cherubin  locali  positione  a  se  invicem  distabant, 
sed  materia  et  forma  concordabant,  cum  utraque  de 
auro  purissimo  essent  fabricata,  et  utraque  alas 
aequaliter  expandendo  aequaliter  quoque  in  propitia- 
toriom  vultibus  pronis  intenderent :  per  quod  in- 
nuitur  quod  sanctorum  secreta  convcrsatio  ct  con- 
teniplatio  multis  modis  variatur,  lanquain  si  loeali- 
t.  r  distinguatur ;  sed  in  Christi  ainore  idcntatur,  qui 
estverum  proptiatorium,  quia,  ut  ait  Apostolus  : 
f  ipse  est  propitiatio  pro  peccatis  nostris  (/  Joan. 
II,  iy,  >  Unde  licet  alteruni  virum  sanctum  in  se- 
creto  cordis  vult  intra  velum,  inlra  Sancta  sancto- 
rum  zelus  donius  Dei  comedat,  et  alterum  divina: 


~  PAUS  I.  —  PSAL.  XVIII.  ^  S5i 

diilccdinis  amor  demulceat :  ncclri  lamen  facien^ 
dum  est  pnejudiciuro,  quod  vel  ilic  in  zelo  suo  cha- 
ritatein  lion  habeat,  vel  iste  in  ainore  diviiiiiatis  ca- 
reat  aemulatione  ac  zclo  rectitudinis,  quoniam  ambo 
tendunt  in  propiiiatorium,  dum  ulerquc  oraiido  pla- 
cat  judicium  divinum.  llle  quasi  Phiiiees  iram  Do- 
mini  zelo  suo  placat,  iste  quasi  Sioyses  mansut  tis- 
simus  pro  eadem  ira  placaiida  in  monte  vel  jejunat 
vel  oral  versis  vullibus  in  propilialorium  (iViim. 
XXV,  7),  quia  utcrque  Deum  cupil  hoiiiinil)us  ctiam 
impiis  pium  fore  ac  propitiuro,  tani  ille  zelaudo 
quam  iste  orando.  Neque  enim  orans  absque  zelo 
esi;  alioquin  reproharetur  oraiionisejus  sacrifiiium^ 
quod  non  esset  sale  conditum,  cum  iii  oinni  sacri- 
ficio  sal  ofierri  sil  pra'ceptum ;  ncque  zelans,  qul 
oflert  sacrifieiuiu  in  sarlagine  pera!inul»t':oais  ignem 
decoctum  el  ca!i  lum  juxta  legis  ii.andaium,  si  recte 
oflert,  non  inde  separabit  conipas  ionis  et  nii&eri- 
cordi»  olcuni,  quod  lali  sacrineio  addi  praeceptum 
est;  alioquin  sacrincium  cjus  Deo  non  erit  ac- 
ccptum,  quod  conira  lcgem  sine  olco  cst  obla* 
tum. 

Quid  vero  conscquitur  cx  isla  considcratione  ju- 
dicioiuin  divinorum,  quse  in  coujsuinms.iune  Sau* 
clorum  lam  divcrse  divij-fitis  ordinanl,  ut  aliuin  sic» 
aliiiin  vcic  sic  dvf.ponant,  nisi  ut  iion  sit  schisma 
in  corp.tro  lotius  Ecclesiu^,  dum  cuncia  membra  sub 
una  coinplcctuntur  divinorum  judici  rum  di^rtis- 
siina  orduiatione,  sed  alter  alterura  xstimet  supe- 
riorem  se  vcl  nunc  esse  vel  futurum  esse  pro  humi- 
litalis  el  charitatis  aflectione  diver^a,  quae  so!ius 
Doinini  secretis  et  justis  judiciis  pensatur;  non  se- 
cundum  cxtrinseca  oflicia  majora,  vel  mlnora,  sed 
secundiim  intrinseca  humilitalis  ct  charitatis  fuuda- 
mciita  suis  locis  et  suis  officiis  et  eflectlbus  vei  co- 
ram  Deo  lantum,  -vel  ctlam  corain  homiuibus  pro» 
bala?  Qusenimirum  probatio  ita  fil,  ut  aliquando 
charitas  magna  in  magnis,  aliqiiaiido  parva  in  par- 
vis,  aliquaudo  niagna  in  parvis,  aliquando  parv^  iu 
magnis  coinprobclur ,  ac  sibimetipsi  notificeiur* 
Naui  Dcus  non  inJiget  expoTiinciitis  in  hujusmodi 
ag:.oscei:dis. 

Veruintamcn  ut  \p%\us  judicia  justlficala  in  semet" 
ipsis,  etiaiii  in  rebus  extrinseris  appareanl  jusiifi^ 
cata^  inlcrdum  quxdam  dispenit  cxp.rimenta»  qui- 
bus,  qu»  sibi  sunt  nota,  eliain  hominibus  et  amge- 
lis  fiaiil  nota  sive  per  parva  sivc  per  magna  experi- 
roeiita  retegendo,  quae  prius  erant  occulta  :  verbi 
gratia,  iii  magnis  magna  est  charitas  comprobata, 
quando  Pelro  apostoIodicc::ti'lertio  ad  Christum  : 
4  Aino  te, »  illi  quoque  tcitlo  dicium  est  :  «  Pasce 
agnos  meos  (ioan.  xxi,  15-17),  >  sive  oves  nieas, 
nt  videllcet  per  niagnuin  pastoralis  6urje  ofli- 
cium  fierct  magnae  charitatis  pariter  judic.um  ct 
exercitium.  In  parvis  parva  charilas  comprobatt 
est,  quaiido  Adam  concesso  sibi  omni  fructu  ligno* 
ruin  paradisi  ct  uno  solo  ligno  inlerdicto,  postpoiito 
ainore  Dci  ad  ejusdem  ligni  vetitum  cibum  come* 
dendiim  suadentem  sibi  audivit  feminain,  plus  obo» 


95S  GEIinoni  PRiCPOSlT^  REICllERSPERG.  9GI 

dieiiilo  voci  cjiis  quam  voci  Dei,  ncque  se  iii  parva  A  Judicia  Domini  vera  sunt,  el  jnstificata^  quia  justo 


re  conlinuil,  quia  seilicet  parvus  illi  amor  iu  Deum 
fuil.  lu  parvis  magiia  cliarilas  comprobala  esi| 
quando  vidu;e  oflcrcnli  duo  minuta  in  gazopbyla- 
ciuni  plus  placuii  cjus  oblatio  quam  divilum  plura 
ct  majora*  oiferentium  (Ltic.  xxi,  2).  Ibidem  quo- 
quc  in  magnis  parva  cbaritas  comparuil,  quia  divi- 
tum  licet  magna  oblatio,  tamen  ex  eo  fuit,  quoJ  ei$ 
abundavit.  Yel  ccrte  lucidius  in  magnis  comproba- 
lur  cbarilas  csse  parva  sive  nulla,  qiian;!o  in  ma- 
gno  Dei  dantis  beneficio  apparct  accipientis  iiigra- 
titudo,  sicut  angeius  in  coele  positus  ac  ca^ieris  an- 
gclis  pulcbrior  factus  faclori  suo  fuit  ingratus,  i;c-> 
que  al  amoicm  daiitis  tanlo  beneficio  est  provoca* 
tus.  llunc  imilaatur  mulli  ex  divina  largitate  super 


judicio  Dei  i  oronis,  qui  se  ^xaliat,  bumiliabitur 
(Lmc.  XIV,  11). »  Iterum  est,  qui  muUum  humilia- 
tur  eliam  in  magno  dono,  vel  lionore  sibi  diviniloSy 
vel  bumanitus  coUato ;  et  est,  qui  parum  humilialur, 
etiam  cum  parum  ipse  honoratur.  Blediorum  vcro 
non  cst  nunierus,  in  quibus  est  medius  humiliatus 
modus.  Et  in  his  omnibus  pro  modo  suae  humilita- 
tis  cxaUandis  Judicia  Domini  vera,  et  justificata 
sunt  in  semetipsis.  Ut  autcm  justificata  sint,  etiam 
in  expcrimentis  extrinsexris,  comprobatur  aliquando 
humililas  magna  in  magnis,  aliquando  parva  in  ma- 
gnis,  aliquando  magna  in  parvis,  et  parva  in  parvis 
experimeniis.  Magna  bumililas  regis  David  com- 
probiita  est  in  magnis,  quia  magiia  fuit  bumilitatis 


alios  homines  vcl  spirilualibus  vel  temporalibus  do-  R  tcntaiio  cseleris  fratribus  despectis  in  regcm  cligi, 


iiis  in  boc  mundo  ditati,  et  sola  charilate  carentes 
largitori  bonorum  omnium  sunt  ingrati  non  scrvlen- 
tcs  indc  conscrvis,  quod  aca^pcruut  non  pro  se,  sed 
pro  iilis.  Non  soium  autem  per  magna  et  parva  Dei 
beneficia,  scd  etiam  pcr  magna  et  parva  Dei  llagclla 
divina  judicia  inveniuntur  justificala  in  his,  quos 
vd  salvaiit  pro  magna  charilate,  vei  damnaut  pro 
pai  va  iu  Deum  charilatc.  Pcr  magna  enim  flagella 
probalus  est  bcatiis  Job,  magnam  habuisse  cbaiita- 
tcm,  dc  qua  scriptum  est :  cGbaritas  patiens  est 
(/  Cor.  xiii,  4) :  »  cum  non  est  factus  impatiens  vel 
ad  Deum,  ut  a  kiudibus  ccssaret,  et  murmurarcl, 
vcl  aJ  diabolum,  ut  ci  flagcllum  suum  quoquomodo 


ora  leonum  frangerc,  ursorum  brachia  dissipare, 
timendura  cunctis  Golialh  slcrncre,  Saule  tandem 
iutcrcmpto  supcr  univcrsum  Israel  regnarc.  Gui 
quoniam  in  istis  magnis  magna  humilitas  fuit,  post 
baec  omniadixit:  cLudam,  cl  vilior  fiam,  ct  crd 
humilis  in  oculis  meis  (//  Reg.  vi,  ^).  >  IIoc  diiit 
ad  Slichol  filiam  SauUs,  cum  ab  ca  despiccretur,  co 
quod  Judens  et  saltans  ante  arc^im  Domini  quasi 
umis  de  scuriis  vidcrelur.  lu  Saule  autcm  parvitas 
humililatis  comprobata  fuit  in  ejusdcm  regui  Israc- 
Utici  honoribus  magnis  dicente  ad  eum  Domino  : 
c  Noune  cum  parvus  esses  in  ocuUs  luis,  caput  iii 
Iribubus  Isracl  dedi  (/  Reg.  xv,  17)  »  te?  c  Fiiius  > 


assignaret,  quod  sali  Deo  assignavit  dicens  :  c  Do-  r  enira  c  unius  anni  erat  Saul, »  ait  Scriptura,  c  ciua 

regnare  coepisset,  et  duobus  aiinis  regnavit  (/  Reg. 
XIII,  1), »  quod  cst  dicerc :  Simplex  et  humiUs  erat, 
cum  regnare  coepisscl,  ct  in  hac  humili  simplicitate 
duobus  annis  regnavit.  Parva  quippe  ipsius  humUl- 
tas  inter  magnos  regiii  honores  diu  stare  uoii  va- 
lens  cito  emarcuit.  &lagna  humUitas  comprobatur 
in  parvis,  quando  bumiU  ac  dign^  persouae  vile  ac 
parvum  quiddam  iujungitur,  seu  despectabile  ofii- 
cium,  et  ipsa  inde  iion  iiidigiiatur,  nec  se  digniorft 
oflicio  digiiam  apiid  se  arbitratur,  etiamsi  apud 
Deum  digna  digiiioribus  habeatur.  Sic  probata  esl 
humililas  Isaiae  prophetae,  cui  praeceptum  est,  ut 
c  iiudus  et  discalccatus  {Isa,  xx,  2) » iret  porteu* 
ttim  fiUis  Israel»  ct  ipse  humUiter  obedivit.  Sic  pro- 


minus  dedit,  Dominus  absluUt,  sicut  Doniino  pla- 
cuit,  ita  factum  cst :  Sit  iiomcn  Domini  bcnedictum 
{/o6  1«  21); »  ^el  ad  uxorem  et  amicos  malc  suadon- 
lcs,  et  importunc  ipsi  loqiientes,  iit  eis  impat'e.iter 
respouderet.  Pcr  parvum  flageilum  Petri  apostoli 
adhuc  parva  chaiitas  apparuit,  quando  ad  uiiius 
ancillas  vocein  ncgavit  veritatem,  quam  soeiam  sibi 
»»emper  habet  cbaritas,  de  qua  scriptum  est :  c  Noii 
gaudet  super  iuiquiiate,  congaudet  autem  veritati 
(/  Cor,  XIII,  6). »  Per  parvum  flagellum  comparuit 
inagna  charitas  rcgis  David,  quando  pro  suo  pcc« 
cato  modica  incrcpatione  pcr  prophetam  Nattian 
correptus  coniinuo  ad  poenitcntiam  duclus  dixit : 
c  Peccavi  Domino  (//  Reg.  xii,  15). »  Per  magiium 


flagcUum  comparuitcharitasparva  in  rege  Ozia,  qui  d  bala  est  humiUtas  Ezechielis  prophelae,  cui  praece* 

propter  suam  praesumpiionem  percussus  lepra   non 

legitur  pGDoituisse,  sed  in  sua  slullitia  permansisse, 

quod  ex  co  innuitur  (//  Paral.  xxvi,  19),  »  quia 

iisque  ad  diem  mortis  separatus  permansit,   iieque 

Uio  vivcnte,  sed  morluo  gloria  Dei  prophetae  Isaiae 

revelata  fuit.  Uode  dicit :  c  In  anno,  quo  mortuus 

est  rex  Ozias,  vidi  Dominum  sedeiitem  super  solium 

excelsum,  elc.  {ha.  vi,  1).» 

Idipsum  de  humUitatis  experientia  dicere  possu- 
mus,  quia  est,  qui  multum  extolUtur  etiaro  de  par- 
vis  Dei  donis;  et  est,  qui  paruro  extollitur  eliam  de 
magnis  Dei  donis.  Qui  autem  parum  de  parvis,  et 
muituui  de  magnis  exloUuntur,  sine  numero  sunt, 
•liuhisomnibus  pro  sua  exlolleniia  humiliandis 


ptum  est,  panem,  quo  vescendus  erat,  stercoiibus 
humanis  cooperire  {Etech.  iv,  l&j,  quoJ  praeceptum 
tantus  propheta  noo  superbe  recusavU,  sed  huraili- 
ter  excusavit  praeceptori  suo  iudicans  esse  sibi  du- 
rum,  si  contra  consuetudinem  suam  introiret  in  os 
ejus  aiiquid  coinquinatum  et  immuudum.  TaU  tam 
humili  excusatione  obtinuit,  ut  hoc  ipsum  praece- 
ptuui  fieret  magis  tolerabile  pro  stercore  hoialuum 
permisso  sibi  fimo  boum.  lu  parvis  parva  bumilita^ 
coinparuit,  quando  Naaman  Sjrus  ab  Elisaeo  pro- 
pheia  jussus  lavari  septies  in  Jordane  abiit  indi- 
gnans  {IV  Reg.  v,  10).  Gui  dixeruot  servi  ejus: 
c  Etiamsi  rem  grandem  dixisset  tibi  propheta,  oert^ 
lacere  debueras  {ibid.,  13). »  Quibus  verbis  cura- 


fc7 


COMMENTARltJM  IN  1>SALM0S,  ^  PARS  f.  —  PSAL.  XVIII. 


m 


ttts,  el  de  parva  huiniliute  ad  raajorem  provoca-  A  vacando  ea  muUiplicat,  quisquis  a  facicndis  cessai  t 


tus  esl. 

Cum  ergo  talibus  eiperimentis  extrinsecus  appa- 
rcnt  judicia  iRtrinsccae  charitatis  vel  humilitatis, 
pro  quibus  maxime  virtutibus  palet  regni  cceiorum 
introitus  :  judicia  Domini  vera  jmtificaia  sunt  non 
tantum  in  semetipsis,  sed  etiam  in  humanis  et  angc- 
licis  conscientiis.  Quando  autem  nuila  penitus  ap- 
parent  extrinseca  humilitatis  et  cbaritatis  indicia, 
tunc  Judicia  Dominiy  alios  propter  parvam  seu  nul- 
lam  humiiitaiem  et  charitatem  habitam  repellentia> 
•alios  vero  propter  magnam  charitatem  et  humiliia- 
tem  colligentia  justificala  sunt  in  semelipsis,  etiamsi 
corum  justificatio  sit  abscondita  hominibus  et  ange- 
iis,  quia  judicia  Domini  vera^  etsi  possunt  esse  oe^ 


Unde  noloexspeclare,  donec  intcUigam  delicta  mea« 
quia  mihinon  sunt intelligibiliay  etsi  tibi,  Deusmeus^ 
omnia  sunt  intelligibilia,  mihi  sunt  occulta.  Nolo, 
inquam,  exspectare  veldilTerre  postulationem  venisei 
Qsquedumvideamde/tc<a  mea,quaemihi  suntocculta, 
sed  dico  :  Ab  occultis  meis  munda  me^  Domine. 

Yers.  li.  Et  ab  alieuis  parce  servo  tuo.  £go 
David,  vei  ego  quilibet  siniilis  David  pcenitenti  re- 
cognosco,  quia  <  in  iniqnitatibus  conoeplus  sum,  et 
in  peccalis  concepit  me  maier  mea  (Psal.  l,  7).  > 
H»c  sunt  occiilta  mea  peccata,  videlicet  originalia* 
qiiae  quasi  per  occulla  judiciorum  Dei  canalia  do 
primis  parentibus  per  medios  parentes  venerunt  in 
me,  atqueoccultelatentin  mc,in  mea  natura,  quasi 


--— ,  ^, —  ^ — — y  — __  j — _ —  __        --,     ^  —  -  — —  —  y  —  _ — __ ...,_•  vy  «I «■«■»■ 

xulta,   nullo  modo  possunt  esse  injusta :  ideoque     naturalia »  quibus  postea  supervenemnt  actuaiia 


desiderabilia  sunt  super  aurum  ei  lapidem  preliO' 
tum  multum,  et  dulciora  super  mei  et  favum  non 
omni  populo ,  sed  cuilil)et  servo  tuo ,  Domine 
Deus. 

Yebs.  12.  Etenim  servus  tuus  custodit  6a.  Etiamsi 
servus  tuus  est  aumm  vel  lapis  pretiosus  omni  cha- 
ritatis  ei  humiiitatis  virtute  purus  et  solidatus,  vel, 
si  est  mel  et  favus,  lotus  in  melle  mentis,  et  in  favo 
carnis  suae  jucundus  :  ipse  tamen  tuper  aurum^  et 
iapidem  pretiosum  muUum^  id  est  plusquam  semet- 
ipsum,  vel  alium  sanctum  sibl  consimilem  destdera- 
hilia  judicat  judicia  tua,  et  super  mel  et  favum^  id 
est  plusquam  semetipsum  vel  alium  sibi  consimi^ 


qiia^i  accidentalia  et  aliena.  Propter  originalia  dlco : 
Ab  occuitis  meis  munda  me ^  Domine.  Vropier  actua- 
Ha  dico  :  Ab  alienis  parce  servo  tuo. 

Aliter  :  peccata,  qtiae  in  mea  sunt  consdentia,  et 
de  mea  intentione  procedentia ,  Ipsa  sunt  occulta 
mea  :  qaae  vero  aiieno  suasn  homlnis  vel  diaboK 
tommisi,  eo  respectu  sunt  mihi  aliena,  quod  aliunde 
sunt  invecta.  In  meis  oceultis  assimilatus  sum  dia- 
bolo,  qui  peccavit  In  corde  suo  superbiendo  nullo 
saadente,  in  peccato  suo  ruic,  nuUo  impellente.  In 
aiiems  meis  assimilatus  protoplastai  qui  peccavit 
alio  suadente,  atque  In  peccatum  rult  suasore  post 
suasioiris  consensum  trahente»  Ideo  dico  :  Ab  occui- 


iem  diligit  judiciorum  tuorum  dulcedinem.  Et  hoc  q  Hs  meis  munda  me^  Domine ,  ne  similis  invenlai' 


facit  non  sine  causa,  quia  m  custodiendis  iiiis  est 
retributio  mti/fa,  et  fructus  mukns.  Non  solum  post 
eorum  custodiam  sperat  servus  tuus  retribulionem, 
sed  etiam  nunc  In  hac  vita  m  custodiendis  itlis  re- 
tributio  muita^  et  fructus  multus,  cui  omnis  hujus 
muDdi  fruclus  non  est  comparandus.  c  Quem  >  enim» 
ait  Apostolus,  <  fmctumhabuislistuncin  his,  in  qui'- 
bus  nunc  erubescitis  ?  Nunc  vero  liberati  a  peccato, 
servl  aotem  factl  Deo  babetis  fructum  vestrum  in 
justificatione,  finem  vero  vitam  seternam  {Rom.  vi, 
21,  22).  >  Igitur  sanctificatio  vitse  praeseniis  fru- 
ctus  multus  est  In  custodtendis  divinis  judiciis; 
^ita  vcro  sternA  fmctus  est  post  illa  custodita,  sl 
tamtn  sine  magnis  e(  mortalibus  delictis  perscve- 


dlabolo  seductori ;  et  ab  aiienis  parce  servo  tuo^  nd 
slraiiis  iuveniar  veterl  hominl  seducto.  Ab  occuitii 
meis  munda  tne,  Domtn^,  ne  venlat  mihi  pes  super- 
biae ;  et  ab  aiienis  parce  servo  iuo^  ne  mauus  pecca- 
toris  moveat  me. 

0  Domine,  totus  contremisco  prae  timdre  occulto- 
rum  meorum  !  Ego  David  rex  quandiu  fui  affllctus 
persequenie  me  Saule,  propriam  uxorem,  quam 
desponsavi  mihi  centum  praeputiis  Philisthinomm, 
retlnere  non  potul,  quoniam  pater  Saul  mihl  eam 
abstulit,  atque  alteri  tradidii  (//  Reg^  iii,  14).  Hoe 
patienier  sustinui,  hauc  injuriam  cum  longanimiiate 
portavi,  quoadusque  tandem,  Saule  mortuo^reha- 
bpi  uxorem  meam.  Sensi  iamen  gravem  esse  hanc 


raiur  in  eorum  cnstodia.  Dico  autem  nunc  delicta  f)  injuriam,  si  quis  iolleret  hominl  uxorem  propriam. 


mortaiiay  quae,  si  non  fuerint  ante  mortem  expiata» 
post  mortcffl  erunt  inexpiabilia.  Quaedam  vero  sunt 
etiam  posi  mortem  expiabilia,  licei  in  hac  vita  spe- 
cialiler  non  fuerint  recogniu,  vel  sallem  Intellecta. 
Cum  enim  nulla  delicla  lateant  intellectum  divinum, 
plurima  latent  intellectus  humanos  etiam  sancto- 
rumviromm.  Nam 

Vers.  13.  Delicta  quis  inteiUgit.  Peccaium  propric 
dlcliur,  quando  aliquid  fit,  quod  inierdicitur.  Deli- 
ctum  vero,  quando  illud  non  fit,  quod  debei  fieri,ei 
praeceptumestfieri.  Facilius  ergo  peccatom  intelligi- 
tur,  quiahoc  humana  perpetratur  actionepraecedente 
roala  inteniione.  De/ic/avero^uis  intelliget?autquis 
«M  intelligere  poterii,  quando  etiam  dormiendo  et 

PlTROL.    CXCIil. 


Sensi  et  hanc  injuriam  iunc  patiens,  nunquam  eam 
a  me  alicui  faclendam  credidi.  Adeo  fuli  occulta  In 
me  baec  dlscipllna,  ui  ego  iunc  minime  crederem, 
quod  uxorem  ailenam  alicui  tollere  deberem.  Sed  et 
ipsum  Saulem  super  hoc  peccato,  atque  virum,  cui 
tradiia  fuit  uxor  mea,  judicavi  acriiis  fortasse  quam 
deberem,  uescius  quod  in  simile  vel  roajus  pecea- 
tum  casurus  essem ;  qula  non  intellexl  occolta  libi-^ 
dinis  incitamenta  Intra  me  iunc  abscondiia,  slcui 
Ignis  absconditur  aliquando  sub  favilla,  donec  aC" 
cedente  ac  fiante  vento  suscitatur  ignis  qul  laiuit^ 
Sic  nimimm  intra  me  occulu  libidinls  et  cradelita-' 
tisatque  infideliutis  incentiva  latuemni  quoadusque 
alieni  venerunt,  ei  forinsecus  flando  intrinsecua  o€- 

30 


9r>9  GERHOIII  PniCPOSm  REICHERSrERG.  1M 

cullalos   igncs  excitaveruiU  et  protlierunt.  Annon  A  Tuit  ipsi  etEvaeproniissufii,  ut  essenl  sicut  dii  seies' 

tes  bonum  et  malum.  Sic  nemo  vincitur  ab  aliemi 
foris  tentantibus,  qui  prius  non  fuerit  victus  ab  oc- 
ciUUs  suis  intiinsecus  iUi  insidianlibus.  Ideo  dico  : 
Ab  occulUi  meis  munda  me,  Domine,  et  ab  alienii 
parce  servo  tuo,  Servus  tuus  Petrus  apostolus» 
quando  dixit :  c  Etsi  omnes  scandalizati  fueriut, 
ego  nunquam  scandalizabor  (Matlh^  xxvi,  31),  » 
'  jam  inius  ab  occuitis  hoslibus  in  corde  suo  latrod- 
iiantibus  vastabatur  pcr  spiritum  praesumptionis* 
cujus  tamen  prxsumptionis  intus  latuit  ignis,  donec 
alieni  foris  accesseruni  et  flaverunt.  Sacerdotis  an- 
cilla»  et  in  iila  spiritus  malignus  afflatii  suo  prodide* 
ruut,  qoautae  prssumptionis  pruiiae,  simul  cum  cha- 
ritatis  refrigescentis  algore  tunc  in  corde  Petri  fue* 


fiiit  alienus  iile  peregrinus,  lentator  videlicet  mali- 
giius,  qui  venit  ad  me  petens  sibi  convivium  fieri, 
iion  de  ovibus  meis,  sed  de  ove  alicna ,  de  uxore 
Uriae  Hethaei  ?  Sic  ab  alieiiis,  a  peregrino  videlicet 
illo  intus  tentante,  et  ab  alienae  uxoris  pulchra  spe- 
cie  forinsecus  aliiciente  c  impulsus  et  eversus  sum, 
ut  caderem  {Psal.  cxvii,13),  >  et  nisi  quia  Domiims 
suscepit  me,  qui  nec  in  peccalis  deseruit  me ,  sed 
per  poenitentiam  reduxit  me  ad  se,  cum  aiieiio  illo, 
cum  peregrino  illo,  exclusus  ct  alienus  permansis» 
sem  a  societate  sanctorum  propter  crimen  adulte^ 
rii,  quod  quasi  convivium  peregrino  et  akeno  iUi 
cxhibui,  et  propter  crudelilatem  homicidii,  quo  in- 
fideliter  peracto  sanguine  homicidali  peregrinum  il- 
kim  potavi.  Tunc  prostratus  in  tanti  peccati  foveam  "  runt ,  quando  stabat  juxta  prunas  cum  minisln» 


per  insolentiara  pacis  et  prosperitatishocrecognovi, 
quod  judicia  Domini  vera  et  justificata  fuerint,  quae 
me  diu  sub  Saulis  persccutione  oppressum  tenue- 
runt,  quando  adhuc  occulla  mca  me  ipsum  ialue- 
runt,  sed  judiciis  Dei  manifesta  fuerunt,  quibus 
ofiam  uuac  manifesta  sunt  occuUa  mea,  quae  licet 
non  videani,  cogor  tamcn  ut  ea  timeam.  Ideo  timens 
de  caetero  latebras  occultorum  meorum,  vel  insidias 
lalronum,  vel  inimicilias  domcsticorum  bostium,  ti- 
mens  quoque  accessus  alienorum  sive  hominum, 
sive  diemonum  tentanlium,  ex  toto  corde  rogans 
dico  :  Ab  occuUis  mei$  munda  me^  Domine,  et  ab 
alienis  parce  servo  tuo. 


alienis  calefaciens  se.  Gerte  nisi  respiciente  se  Do- 
mino  easdem  prunas  largo  et  amaro  fletu  restin- 
xisset  Petrus  apostolus,  a  Christo  alienatus  cum 
alienis  remansisset,  quibus  alienis  ipse  non  tam 
faciie  cessisset,  si  non  prius  ab  occultis  pra^sumptio- 
nis  tentaiionibus  fuisset  superatus.  0  Domine !  ille 
fuit  miles  castrorura  tuorum  eximius,  et  ego  in  ejus 
comparalione  sum  pulvis  exiguus ;  et  si  ille  lateii- 
ter  ab  occultis  vastatus,  atque  ab  alienis  patenter 
fuit  superatus,  quo  ego  miser  fugiam  ab  occuitis 
mm,  et  ab  aiienis,  nisi  ad  te,  DominCf  ad  quem  et 
Petrus  tandem  fugit,  postquam  ab  occuitis  suis,  ei 
ab  alienis  laesum  se  persensit.  At  ego  ab occultismeis^ 


Multo  magis  ego,  quilibet  peccatore  similis  David  q  et  ab  aiienis  plus  Petro  iaesus,  etiam  sensum  dolo- 


fragili  et  peccatori,  sed  non  simui  eidem  David 
maiiu  forti  necesse  habeo  dicere  :  Ab  occuitis  meis 
viunda  me,  et  ab  aiienis  parce  servo  tuo,  Servos  luos 
magnos  considero;  el  eorum  occulta  per  alienos  pa- 
tcracia  intueor,  atque  iiide  occulla  mea  magis  for- 
midare  compellor.  Servus  tuus  propheta,  qui  venit 
de  Juda  inissus  ad  regnn  Jeroboara,  regein  ipsum 
sacriricanlem  idolis  fortiter  iiicrepavit,  brachium 
ejusdem  regis  arefaclum  potcnti  miraculo  restituit, 
munera  ejus  contempsit,  atque,  ut  jussus  fuerat,  im- 
pransus  recessit  (111  Reg,  xiii,  4,  6  et  9).  Quae  pu- 
tas  iu  corde  ipsius  prophetae  fberint  occulla,  nisi 
quaedam  elalionis  inceiitiva  de  benefactis  latenter 
conflata?  Sed  hxc  occulta  non  patuerunt ,  doiiec 


ris  perdidi,  neque  amare  possum  flere  sicul  ille  in« 
sidiantibus  mihiadhuc  mulih  occuitis  meis  eiaiimus* 
Ne  tamen  omnino  jaceam  in  infemo,  in  quo  nulius 
confitebitur  tibi  :  Ecce  confiteor  tibi  quia  multa 
mala  vulnera  passus  ab  occuitis  meis^  et  ab  alisms^ 
adhuc  pejora  timeo,  atque  ideo  ad  te  confugiens  tibi 
dico  cum  David  poeniteute,  et  cum  Petro  fiente  :  Ab 
occuitis  meis  munda  me^  Domine^  et  ab  aiienis  parce 
servo  tuo.  Parce^  inquam,  ab  aiieniSf  non  ut  mihi 
non  adversentur,  sed  ut  mei  non  dominentur.  Con* 
cedo  ut  adversentur,  sed  rogo  ne  mihi  dominentar» 
adversentur  ad  meam  exercitalionem,  ad  gloriosam 
gloriosi  certaminis  in  bona  victoria  consummatio- 
nem,  non  dominentur  mihi,  ut  eorum  voluntas  maia 


alieni  accesseront,  et  forinsecus  flatus  adhibuenint.  f)  de  me  aliquomodo  efficiatur.  Nonabnuo  eorum  bella 


Alieuus  quippe  spiritus  mendacii,  alienus  etiam  fuit 
spiritu  mendacii  plenus  propheta,  qui  bonum  pro- 
phetam  de  via  reduxit,  et  seduxit,  ut  vetituin  cibura 
coraederet,  ac  propler  hanc  inobedientiam  leoni  da- 
retur  interficiendus ;  verumtamen  non  ab  eo  de- 
vorandus,  quia  videlicet  peccatum,  quod  in  occuitis 
per  elationem  conlraxit,  quodque  foris  per  mani- 
festam  inobedientiam  adauxit,  morte  fuit  expia- 
lum  (///  Reg.  xiii,  U). 

In  quo  nimirura  facto  diligenter  est  notandum 
quod,  nisi  prius  intus  tumuisset,  foris  tentatus  non 
tam  facilc  cessisset  :  sicut  et  pater  noster  Adam 
Misi  prius  aviditate  Deitatis  intus  tumuisset,  pomum 
iliud  uon  tam  avide  momordisset,  per  ciijus  esum 


iiiterdum  sentire,  sed  abnuo  eorum  dorainationi  sa- 
per  me  consentire.  Ideo,  Domine,  sicaba/t^ms  parce 
servo  tuo,  ut  nunquara  subdar  eorum  dominio,  qoi- 
bus  potius  ego  in  tua  virtutedominabor,  si  ab  oecul' 
tis  meis  perfecte  mundabor.  Ideo  prius  dico  :  Ab 
occuitis  meis  munda  me,  DominCf  ac  dein  subjungo : 
Ab  aiienis  parce  servo  tuo;  servo,  inquam,  Imo,  qoia 
tibi  nunc  servio  tua  judicia  custodiendo.  Eiemm 
servus  tuus  custodit  ea ;  et  ideo  ego  eadera  costo- 
diendo  servus  tuus  ero.  Tuis  judiciis  non  recalci- 
trabo,  sed  ea  semper  laudabo  dicens  :  In  omni  iao 
judicio  c  justus  es,  Domine,  et  rectum  judiciam 
tuum  (Psai.  cxviif,  137).  >  Parce  igitur  mihi  serro 
tuo,parce  sub  judiciorum  tuorum  justissimo  flageUo 


•41 


COMlHENtARl^M  liN  FSALMOS.  —  PAiRS  L  —  PSAL.  UX. 


m 


posilo  mihi  cervo  Ino  ,  cui  licet  sapiat  judiciorum  A  compiac9ant  eloquia  oris  met.  Sivc  ut  mt  pltceotei 


tuoram  veritas,  tamen  eadem  veritas  mihi  §er9o  tuo 
esl  magna  severitas,  nisi  roisericordia  superex«ltet 
jodiciam ;  mihi  servo  tno,  qui  pondus  judiciorum 
toonim  timeo  in  lance  jusiitiae  de  mea  iniqoitato, 
nisi  ex  altera  parte  in  lance  mkericordiae  praepou- 
derans  gratia  superexaltet  bncem  justitiae.  Utinam 
uihi  servo  tuo  cuncla  peccata  mea,  quae  de  occulti$ 
meis  et  de  alienis  contraxi,  appendantur  in  statera, 
et  tu  parcens  mihi  in  profundum  maris  exctttias  ea, 
praeponderanfe  iUis  omnibus  tua  pietate  mihi  par- 
cente,  «c  me  ulterius  defendente  ab  eorum  domina-* 
lione !  Scio  enim,  quia 

^t  fitft  fion  fueriiit  dominati^  tunc  immaculatus  ero, 
Meque  mihi  macuia  ex  iUis  iuhaerebit,  si  mihi  eorum 


sermones  oris  mei>  talia  sint  eloquia  oris  mei^  ut 
eomfUaceant  auribus  Dei.  Taies  non  sinit  ad  horami 
sed  semper  mediiaiiones  cordis  mei^  ut  acceptae  sin( 
conspectui  Dei  semper^  id  est  absque  intermis* 
sione. 

Ad  hoc  votun'  oiene  ac  digne  persolvendum,  Do-' 
mine^  tu  sis  adjutor  meus  et  redemptor  meus^  Adju- 
tor  in  bonis  consummandis ;  redemptor  a  malis ; 
adjutor^  ut  quod  vovi  et  q)tavi,  digne  perficiam ;  re- 
demptor^  ne  sub  peccato  venundatus  it^um  peccati 
servus  fiam,  sed  per  te,  redemptor  ab  occultis  et  ab 
tHenis  redemptus  ab  eis  amodo  liber  maneam  in 
ttto  servitro,  Domine  meus;  in  tuo  adjutorio,  adjutor 


«    .  ..        2    _        ....       ...  fei  meus;  mtuaeliberationis  1ibertate,re</emptormeuf. 

ientationes  in  me  senlienti,  sed  eisdem  non  conseu- ^      ,'  .   .  '^  • 

qiii  formam  servi  suscepisti,  ut  me  servum  tuum 


tienti  libertas  plena  permanebii  ab  eorum  domina- 
iione,  quanquam  non  plena  fiat  libcrtas  ab  eorum 
infestatione  viventibus  in  carne^  Tamen  hoc  mibi 
magnom  liberiatis  bonum  erit,  quod,  si  mei  non 
fuerint  dondnati  hostes  mei  occulti  seu  alieni.  tunc 
immaeulatus  ero^  et  emundabor  a  delicto  maxtmo, 
id  est  a  superbia.  Nam  voluntaria  cordis  ad  iniqui- 
tatem  consensio  fferi  non  polest  absque  delicto  ma- 
sUmOf  quod  est  aposutare  a  Deo,  quod  c  est  initium 
omnis  peccati  superbia  (Eccii^  x,  15), »  quae  a  Deo 
recedentibus  prima  fuit  scductrix,  ei  ad  Deum  re- 
4euntibus  ultima  est  reluctatrix  capiens  vires  etiam 
4e  recie  factis.  Gum  igitur  ab  hac  emundabor  ego 
Bcrvus  inus,  tunc  immacuiatus  ero^  et  emundahor  a  r 
deUcto  ma^mo. 

'Vers.IS.  Eterunt^ut  compiauant  eioquia  oris  met, 
tt  meditatio  cordis  mei  in  conspectu  tuo.  Domine,  se- 
cundumbaecvarie  dictaegoservus  tuus  autnotumCa* 
cio  dicens :  Et  erunt^utcamplaeeant  elapiia  oris  me^ 
et  meditatio  cordis  md  in  conspectu  tuo  semper^  aut 
ootum  non  facio  per  promissionem ,  sed  opto  per 
orationem,  ut  sint  placentes  sermones  oris  mei,  eC 
meditatio  cordis  mei  in  conspectu  tuo.  Cupio  enim  uf 
per  ostium,  quod  Christus  est ,  ingrediens  et  egre- 
diens  pascua  inveniam  in  eo,  quod  meditatio  cordis 
fuei  sit  in  conspectu  divino  semper,  Egrediens  ven 
per  oris  mei  apcrtionero  pascua  iuveuiam  m  eo,  ut 


faceres  :  cujus  virtus  infirmata  est,  ut  me  infirmum 
adjuvares ;  qui  temetipsum  pretium  dedisii,  ui  me 
redimeres,  qui  eram  servus  peccati»  oppressus  in 
peccato,  venundatus  sub  peccato.  Nunc  auiem  gla- 
ria  tibi,  Domine,  adjutor  meus  et  redemptor  meue^ 
cujus  adjutorio  et  redemptione  cupio  firmari  et  ser^ 
vari  in  tua  servitute.  Domine  adjutor  meus  tendentis 
ad  te,  quia  redemptor  pridem  factos  es,  ut  tende* 
rem.  Noio  enim  vel  initium  vel  consumroationem 
cursus  mei  ad  te  mihiroetipsi  assignare,  ne  iterura 
superbia  fallente  incipiaro  apostatare  a  te.  Te  redi^ 
mente  liberatus  a  malis  coepi  bonura  velle,  te  adju-' 
Vante  Intendo  ad  bonum  finera  currendo  pervenire« 
sciens  taroen  quod  neque  mei  volentis  est,  ut  quod 
volo  perficiam,  neque  mei  currentis  esi,  ut  quo 
curro,  perveniam  ;  sed  tui  roiserentis  est  {Rom,  ix, 
16),  ut  sic  velira  et  eurraro>  ne  fnistra  veliin 
aut  cnrram,  Domine^  adjutor  meus  et  redemptor 
meus, 

Gioria  Patri^  qui  est  illud  summum  ooeli,  de  qiio 
In  hoc  Psatmo  dictum  esi :  A  summo  ccBio  egressio 
ejus.  Gtoria  Fiiio  per  Incamationero  egresso,  per 
Hesurrectlonem  et  Ascensionero  regresso  usqu§  ad 
summum  ejus,  a  quo  fuerat  egressus.  Gloria  Spiritui 
sancio  caiori  et  aroori  Patris  et  Filii  seinpitemo,  de 
quo  dicitur  :  Nec  est  qui  se  abscondat  a  caiore  ejus^ 


PSALMUS  XIX. 


Exaudiat  te  Dominus  in  die  tribuiationis. 

(YeRS.  i.)  1»   FINEM    PSALMUS  DAVID. 

Titttlus  patet. 

Materia  psalmi  hojus  est  passio  Doroini  noslri 
lesu  Christi  secunduro  Joannero,  quo  harrante  ipse 
l>offlinus  noster  Jesus  Chrisius  prolixius  oravit  in 


t>  monte  Olivetl  in  die  tribulattonis,  cum  jam  iraditus 
a  Juda,  et  jam  capiendus  esset  ab  inimicis,  tunc  in 
agonia  factus  pro  nobis  anxiatus  est,  c  et  factus  est 
sudor  ejiis  sicut  gutiae  sanguinis  decurrentis  In  ter^ 
^am  {Luc,  xxn,  44), »  quando,  ut  Joannes  refertf 
f  sublevatis  oculis  in*  coe1um,'dixit :  Pateri  venil 


GERHOm  PR/EPOSm  REICHERSPERG.  »»* 

hora,clariHcaFiliumt«um,utclF.lms  uu sclana   Ai^^,^ 


cet  te.  Sicut  dedisli  ei  poteslateni  omn.s  carn.s.ul 

omne.  quod  dedisli  ei,  det  eis  ^itam  xlernam.  H»c 

esl  autem  vila  «terna,  ut  cognoscant  te  solum  vernm 

Deum,  et  quem  misisli  Jc8,.m  Christum.  Ego  ic  cln- 

riflcavi  super  terram,  opus  consummav.,  quwl  de- 

disti  mihi,  ul  faciam.  Et  nunc  dariflca  me  lu,  Paler, 

apud  temeiipsum  claritate  quam  habai,  pnusquam 

mundas  esset,  apud  te.  Manifestavi  nomen  tuum  ho- 

Minibus.  quos  dedisti  mihi  de  mundo.  Tu.  erant.  et 

Thi  eo;V.sti;et  scnnonem  tuum  ^mveru   • 

Nunccognoveruniquia  omnia,  qu»  ^ed.s^.  m.h., 

,bs  te  sunl :  quia  verba.  qoa  dedisii  m.h.,  ded.  e.s  : 

enpsi  accepenint,  .t  cognovernnt  vere  qu.a  a  te 

i:ietcreLerunt,q«iatumemi«st..E^^^^^^^ 


ab  hoc  psalmo  qtiarla  pcriocha  jam  incipil.  quia  ma 
iiifeste  agiiur  hic  de  summa  fidei  causa,  videlicet  ste- 
uijam  dictum  est,  de  passione  Chrisli  pcr  Ecdesiain 
3uam  anle  crucem  orantis,  el  in  crucis  ara  se  ipsom 
sacriflcantis-Cujus  holocausli  odorem  propheta  pn»^ 
sentiens,  el  oralionem  ejus  longe  praaudiens  ncn 
dubilando,  sed  benevole  oplando  dicebat : 

Vers.  2.  Exaudiat  te  Dominus  in  die  tribuiatio- 
nis,  Et  nos  jam  sedenti  a  dexlris  Dei,  el  interpel- 
lanli  pro  nobis  dicimus  cum  prophcta,  dicimus 
cum  antiquis  sanclis.  etdicerenon  cessamus  usque 
in  finem  saculi :  Exaudiat  te  Dominui  in  die  tribu' 
lationis,  non  quia  hoc  nccessarium  ad  illius  exaudi- 
tioncm  sciamus,  sed  ex  nimio  desiderio  nostras  ora- 


e,ivi,  et  credid.unt  juj  '^^^J^^^^.Z  B  =  ^nquam*  clementa  mu.  vocaU  et  c.amo«» 
eis  rogo  :  non  pro  mundo  rogo.  sea  P  associamus.  Quomodo  enlm  in  gramm.- 


d^isJ  mihi :  quia  tui  sunt :  et  mea  om...a  tua  s,^nt^ 
et  tua  mea  sunl :  et  clariOcatus  sum  .n  e.s.  Et  jarn 
„0   sum  in  mundo,  el  hi  i..  mundo  sunt,  et  ego  ad 
tevenio.Pater  sancte.  scrva  eos  in  nom...e  luo. 
quosdedisti  mihi,ttt  «int  unum,  sicut  el  nos^C«m 
«sem  cum  eis.ego  servabam  eos  m  nomme  tuo 
Quos  dedisti  mlhi,  custodivi  :  el  nemo  ex  e.s  pe  U. 
Xsifiliusperdition.s.utScriptura  implealur.  Nunc 
ZZ  ad  le  venio  :  et  l.«c  loquor  in  mundo  utha- 
b^a^,Tga«diam  meum  impletum  in  semeup^s.  Ego 
Seissermonemtuum,elmunduseosod.ohabut 
quia  nonsuntdemando.sicut  «' ««o  "O»  sum  de 
Lndo.Non  rogo  «t  lollas  eos  de  mundo  sed  «t 
Srves  eos  a  malo.  De  mundo  non  sunt  s.cu   et  e^ 


illl  oraUoni  associamus.Quomodoenimin  gramma- 
tica  per  se  nihil  sonant  muta  eleme.iU  nisi  cum  vo- 
calibus  juncla.  «nde  mutse  vel  scmivocales  litlerae 
dicuntur  consonantes,  id  cst  pariter  sonantes,  q«.a 
videlicet  pcr  se  juncta  sine  vocalibus  non  sonant, 
sed  vocalibus  jnnctae  illis  consonant :  ita  ommum 
sanctorum  orallones  quasi  mutas  et  nihil  sonantes  Ib 
conspectu  Del  Patris  In  cnria  coelesU  non  possent 
audiri,  nisl  Verbum  caro  factum,  verbura  toi«m  vo- 
eale  ac  plus  quam  vocale  invenirelur  in  bumanit 
oraUonibus  vel  Iniennistam  consonanUbus.   Ideo 
Christumpro  nobls  orantem  ct  Inlerpellantem  dob 
dubitantesexaudilum  et  sempcr  exaudlendum  pro 
sua  revcrenUa.  jungimas  illl  oranU  orationnm  no- 


-         mondo  non  sunt,  sicut  ei  ego     sua  revcrenua.  juubhuu»  ....  v.- 

serveseosa  l^l^-^^^^^^Zlin  «rilate.  Ser-C  strarum  ,otlva  desideria  dicentes  cum  propheu 
non  8«m  de  mundo.  Sancl.fica  eos  .  ^^  ^^  ,ribulaiionit. 


;"otausveritas  est.  Sicut  t«  me  nji.isU  in  mua 

dum  et  ego  misi  eos  in  mundum.  El  pro  c.s  ego 

:nc;iflcomei^sum,«t  slnt  et  iP«' --»;«-"  ^ 

veritate.  Non  pro  eis  aatem  rogo  unlum.  sed  et  pro 

e  s,  qui  credituri  s«nt  per  verbum  eorum  m  me.  Ct 

omnes  «num  sint,  sic«tett«  Paler  in  "«.  «»J8» 

rie  «t  et  ipsi  in  nobis  «n«m  sint :  ut  credalm.m. 

L^Jia  t«'me  mislsU.  Et  ego  clariutem,  quam 

dedsUmibl.dedi  eis.  ut  sint  «""».««;".;'"; 

unum  sumus.  Ego  in  eis,  ct  t«  m  me  :  "'    "^  «»" 

.„„.maU  In  «num.  et  «»r^«»;"""J;  X*;"j; 

„V.sisa  el  dilexisU  eos.  slcut  ct  me  <»»'"«  '^J^*^;' 

Us  dedUU  mihi.  volo.  «t  «bi  ego  s«m.  et  .11.  s^n 

^  . .  .^..  ^i^-L»<.iAm  mAam.  fiuam  decisti 


Exaudiat  te  Dominus  in  die  tribulalionit. 

Oralionem  luam,  Christe,  quam  fecisii  in  die  tH-^ 
bulationis,  in  die  passionis  tua,  Dominus  nosicr 
Paler  tuus  exaudiat.  Simililcr  interpellationes,  qu» 
nunc  facis  in  coelo,  Dominus  exaudiat.  Scimus^ii- 
tem  quod  et  praescivii  prophela,  qnia  jam  oraUo  Uia 
exaudiu  est  in  eo  quod  ialvum  fecit  Dominus  Chrf 
stum  suum  dc  mortc  susciundo.et  ad  dexlcram 
suam  collocando;  sed  quandiu  ex  minimis  mis  unui 
iribulalur,  in  die  tribulationis  tua  oratur  Um  ab 
Ecclesia  in  tribulaik)nibus  clamante,  quam  a  lc  m 
coBlo  pro  ea  interpellante.  Meo  ego  David  prophcu, 
vel  ego  quilibet  Psalmisu  in  hoc  psalmo  iendeotc  m 


,„osdedUU«^^^^ 

"'f.r  ^"^"S^l^t.eTonsUtntloLem  m«ndi.  »  fpsius  imitulationem  peto,  ut  flnaliur  et  consnm- 


mihi,  q«ia  dilexisU  me  ante  consUtnlionem  m«nd. 
Paler  jnste,  mundus  te  non  cognovlt :  ego  autem  te 
cognovi :  el  hi  cognoven.nl,  quia  t«  me  m.s.sl..  Et 
aot«m  feci  eis  honjen  tuum,  et  nolnm  faciam,  «t 
dilectio.qua  dilexisU  me.  in  ipsis  s.t.  et  cgo  in 

ipsis  (Joan.  xvii). 

Totnta.  qi.od  hujus  oration.s  verb.s  ant«  passio- 
„em  post«lat«r.  ipsi«s  passionis.et  sangmn.s  cla- 
„ore  valido  vehemenUus  a  Deo  Patre  perqu.r,tur 
rSur.  Sienim  sanguis  Abel  clamavit  ad  Deum. 
n,ultomagisChti8U8ang«isadPatremclamav.t,non. 

t.t  Ule.posi«lando  vindicum^ed  Inimicis  et.am  suis. 
qui  ipsum  sangninem  ej«s  fuderunt,  qua-rens  indul- 
genUam  dicente  ipso  Filio  ad  Patrem :  Pater  ignosce 


ipsius  inliliilalioncm  peto,  ul  flnaVilcr  ct  consum. 
roalivc  Dominus  Patcr  exaudiat  u,  Chrisle,  in  dk 
hujus  tribulationis,  quae  tibi  quidem  versa  csl  in 
diem  cxsulutionis,  Chrisle,  cui  canimus  in  die  Rc- 
surrectionis.  i  Haec  est  dics,  quam  fecil  Dominus, 
cxsultemus  cl  ketcmur  inca  (Psal.  cvii.  44)  :  »  sed 
nobis  minimis  tuis  est  adhuc  dies  tribulationis.  Undc 
nobis  pcrneccssaria  csi  pro  nobis  exaudilio  U» 
oratioiiis.  Ideo  dicimus :  Exaudiat  te  Dominm  « 
die  tribulationis.  In  co  scilicel  exaudiai  tt  sursom 
in  coelis,  ul  protegat  te  in  roembris  tuis  deorsum  in 
lerris.  Protegat  te,  id  cst  omne^tuos,  nomen  Dei  i«- 
cob.  Deus  Jacob,  qui  illum  beiicdixit  minorcm,  fra- 
trc  ipsius  majore  supplanUlo  et  rcprobato,  ipso 


Vib  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  1.  —  PSAL.  XiX.  m 

prougat  te,  id  est  tuos,de  gcniili  populo  ad  benedi-  A  o  Cbrisle!  o  Jacob,  sancte  pasior  oyium!  qui  valde 


clioneni  pcr  aposlolorum  matcrnam  pietatcm  quasi 
Rebeccam  vocatos. 

Protegat  te,  ne  vel  extraneus  hostis  quasi  Laban 
persequens  iuterimat  te  in  tuis  minimis,  vel  quo«i 
magis  formidandum  est,  ne  is,  qui  frater  et  inimi- 
cus  ut  Esau,  te  interticiat  in  tuis  minimis,  Jacob 
minori  filio  assimilalis,  atque  ipsius  Jacob  exemplo 
simpiicibus  et  simpliciter  in  tabernaculo  Ecclesire 
cum  matre,  id  est  cum  apostolica  Ecclesia  moranti- 
bos,  fratre  seniore  occupato  in  venationibus.  In  bis 
ergo  simplicibus  consimiiibus  Jacob  /e,  Christe, 
protegat  nomen  Dei  Jacob,  ne  forte  veniens  Esau 
malus  frater,  falsus  christianus,  percutiat  malrem 
cum  filiis,  perculiat  Liam,  siYeRacbeiem,destruendo 
videlicet  bonae  actionis  et  sancUe  contcmplationis 
virtutem  cum  fiiiis,  id  est  cum  earum  fructibus. 

Veniens  quippe  Jacob  de  Syriii  cum  uxoribus 
duabus  et  earum  famulabus  atque  filiis  multisque 
gregibus  valde  tiniuit  Esau  fratrem  suum.  Propter 
quod  oravit  et  dixit :  c  Domine,  qui  dixisti  mibi : 
revertere  in  terram  nativitatis  tuae,  erue  me  de  ma  • 
pu  fratris  mei,  quia  vaide  eum  timco,  ne  forte  ve- 
niens  percutiat  roatrem  cum  filiis  {Gen,  xxxii,  9, 
11).  I  Quauto  magis,  tu,  Domine  Jesu  Christe,  in 
popolo  gentium  coUecta  multitudine  fidelium,  de 
quibus  instituta  est  activa  et  contemplativa  vita 
quasi  malres  multorum  filiorum,  quibus  abundant 
greges  morum  simplicium  quasi  greges  ovium,  nunc 


amas  Liam  fiiios  bonos  gignentem,  sed  plus  amas 
Rachelem  clare  videntem,  te  una  cum  omni  prole 
tua,  cnm  gregibus  tuis,  arque  omni  supelicctili  ad  te 
pertinente  protegat  nomen  Dei  Jacob  l 

Vers.  3.  Mittat  libi  auxilium  de  sancto^  et  de 
Sion  tueatur  te.  Tibi,  hoc  est  omnibus  tuis,  mittat 
auxilium  de  sancto  ,  id  est  de  te  ipso.  Vd  tibi  ho- 
mini  iu  dic  tribulationis  oranti,  et  pro  tuis  agoni- 
zanti  mittat  Paler  aeternus  auxilium  'de  sancto,  id 
est  de  Verbo,  tibi  bomini  unito.  Vel  de  sancto  to- 
tius  Trinilatis  interno  secreto. 

Aliter  :  Tibi,  hoc  cst  cuilibet  pusillo  tuo  non- 
dum  sanclo,  mitlat  Pater  tuus  auxilium  de  sancto. 
et  perfecto  aliquo  fideli  tuo,  ut  nunqnam  deficiat 
in  Ecclesia  vir  sancius,  per  quem  capiat  auxilium 
non  sanctus.  Vel  tibi^  hoc  est  corpori  tuo  in  terra 
peregrinanti  mittat  auxilium  de  sancto  illo  tuo  cor- 
pore,  quod  in  te  Ipso  et  eleclis  luis  jam  tecum  re- 
gnantibus  regnat  in  coelo. 

Et  de  Sion  tueatur  te.  Te  in  tuis  sanclis  pusUlis 
minime  idoneis  ad  contemplationem  Dominus  Pater 
tueatur  de  Sion,  id  est  de  speculatione  illorum 
qui  sunt  alti  et  contemplalivi,  significati  per  mon- 
tem  Ston,  quod  nomen  speculatio  interpretatur, 
quia  per  montem  Sion  alta  vita  speculaiiva  scu 
contemplativa  notalur,  unde  contra  omnes  errores 
Deo  protegente  sancta  Ecclcsia  tuta  est.  Video  au*» 
tem  in  die  tribulationis  tuac  diversa  Ecclesi»  tuae, 


in  coelo  credeudus  es  pro  talibus  orare,  ne  forte,  ut  C  seu  corporis  tui  pcricuk,  et  ideo  auxilium  rogo 
(lictum  est,  malus  frater  percutiat  matrem  cum  fi-     contra  singula. 


liis  ac  turmis  gregium  distincte  gradientium.  Nunc 
ergo  te  sic  orantem,  te  uxores,  ac  fiiios,  gre^esque 
liabentem  protegat  nomen  Dei  Jacob,  ut  sicut  ilie 
Jacob  non  est  Ixsus  a  ffatre  suo  malo,  nec  in  se, 
oec  in  uxoribus,  nec  in  filiis,  nec  in  famulabus,  et 
earum  fiiiis,  neque  in  gregibus  :  i(a  quoque  tu  per 
nomen  Dei  Jacoby  quod  nomen  in  te  est,  quia  tu  es 
Deus  Jacob ,  quodque  super  tuos  invocatum  est, 
nunc  protegaris  ab  Esau,  qui,  ut  Scdptura  loqui- 
tar,  tibi  occurrit  cum  quadringentis  viris  (Gen, 
xxxni,i).Viri  quadringenti  sunt,  qui  Decaiogum  le- 
gis  profitentur,  sed  sola  temporalia  per  custodiam 
legis  quxrunt.  Nam  quadragies  decem,  vel  quadra- 
ginta  decies  suntquadringcnli,ct  in  denario  lex  no- 
tatur,  quae  in  decem  praecepiis  constat.  In  quaterna- 
rio  temporalia  significantur,  quae  cum  quatuor  tein- 
poribus  variautur.  Quadringenti  ergo  viri  comites 
Esau  fratris  carnalis,  omnes  illi  spnt,  qui  Antichri- 
sto  adhjerent,  sive  ipsius  contemporanei  sint,  sive 
illum  praecedant  vei  sequanlur,  quia  illum  in  co  oo- 
mitantur,  quod  per  iegis  professionem  temporalia 
lucra  sectantur.  Hi  cum  Esau  occurrunt  Jacob  re- 
vertenti  io  terram  nativitatis,  quia  tales  una  cum 
AsUichristo  coutrarii  sunt  Christo  cum  suis  re-> 
deunti,  et  suos  ducenti  in  terram  nativilatis  sux, 
ad  terram  vidclicet  repromissionis»  ad  terram  la- 
ftis,  et  mellis,  frumenti,  vini  et  olei,  tcrram  videli- 
cel  paraJisi,  dc  hac  lerra  incoUlus  miserrinii.  Scd* 


Primo  quasi  vir  sanguinarius  Esau  te  verum 
Jacob  sic  persequeiur  in  tyrannis  a  Neronc  usque 
ad  Diocletianum,  ut  per  interfectionem  corporum 
quaerat  exslinguere  nomen  tuum.Conlra  hunc  talem 
Esau  et  omnes  cjus  complices  interfectores  corpo- 
rum  protegat  te  nomen  Dei  Jacob.  Hic  cst  enira 
equus  rufus,  et  sedenti  ^uper  illum  diabolo,  ut 
in  Apocalypsi  dicit  Joannes,  c  datus  est  gladius 
magnus  (Apoc.  vi,  4).  •  Contra  istum  gladium 
protegat  te  nomen  Dei  Jacob^  ne  forte  interficiat 
matrem  cum  filiis,  ut  jam  supra  dictum  est :  Et  si 
corpora  sanctorum  interficiat  iste  gladius  magnus^ 
animas  tamen  non  interficiat  separando  eas  a 
I>Deo. 

Secundum  periculum  turba  est  haereticorum,  qui 
in  Apocalypsi  designati  sont  per  equum  nigrum, 
c  et  qui  sedebat  super  eum  habebat  stateram  (ibid.^ 
5)  I  :  quoniam  a  statera  processit  mendaciura  con- 
tra  veritatis  testimonium,  quando  angelis  et  apo- 
8tori&  conleslantibus  gloriam  Christi  resuscilati  a 
mortuis  data  est  copiosa  pecunia  militibus,  nt  men- 
dacio  suo  mendaciuro  firroarent  Jndaeorum  dicen- 
tium,  non  surrexisse  Christuro  de  sepulcro,  sed 
furto  ablalum  illis  dorroientibus.  Ideo,  qui  sede- 
bat  super  equum  islura^  habebat*  sUteram  :  quia 
pro  mendacio  dedit,  el  dari  persoasit  diabolos,  pa- 
ter  inendacij,  copiosaro  pccuniam.  Vel  ideo  in  ma- 
nu  sua  blaterara  habuit,  quia  per   Ariom  nigrum 


047  GERHOHI PRJIPOSITI  REICHERSPERG.  «^* 

•uum  equum  totum^  tlbo  equo,  id  esl  Ecdesiae  ca-  A  habet  Verbum  apud  Patrem,  non  dtmidiam,  sed 


Ibolicaa  oppositum,  praesumpsit  inter  Patrem  et  Fl- 
liom  sUtera  dolosa  introducere  quasi  pondus  dlr 
Tersum.  Contra  huuc  lalem  trutiuatorem  et  alios 
eomplices.  ejus  haereticos,  verbi  gratia  Macedo- 
Dium  nou  bene  truiinantem  Patrem,  et  Filium,  et 
Spiritnm  sanctum,,  quia  Patrem  dicebat  Fiiio  ma- 
|orem,  Spiritum  sanctum  Filio  minorem,  pene  us.* 
que  ad  tempora  Gregorii  papsp,  magni  doctoris,  Ec- 
clesia  dimicavit  per  sanctos  contemplatores  veri- 
tatis*  Unde  dicitur  :  MlUtat  tibi  attxilium  de  sancta^ 
it  de  Sion  tueatur  (e,  quod  est  dicere  :  Viri  non 
sancti,  ueque  contemplaUvi  meRdacia  sua  callide 
seminando,  et  tres  persouas  vel  divinitatem  et  hu- 
maniutem  Christi.  male   trutinando  repugnabunt 


lotam  esse  homini  assumplo  collatam,  esset  astutia 
ioiqui  trutinaloris,  et  i  omnis  lingua  confitealur, 
quia  Dominus  nostcr  JesusChrislusi  non  dimidius, 
sed  tolus  €  iu  gloria  esl  Dei  Palris,  >  Sic  i  de  Siou 
exivit  lex,  et  v«rbum  Domini  de  Jerusalem  >  {J$a^ 
II,  3),  quando  speculatores  veritalis,  et  amalores 
calholicae  pacis,  Ambrosius,  HiIarius,LeoMagniis» 
quorum  leslimonia  in  praec<^denti  psalmo  iniexui- 
mus,  cum  reliquis  orthodoxis  Patribus  haerelicos 
atque  schismaticos  confulando  una  Patris  et  Filil 
et  Spirilus  sancti  gloriam  praedicaverunt,  et  unam 
in  Christo  deitatis  el  humanitatis  gloriam  .sive  da- 
ritatem  docuerunt. 
Subsecutus  est  igitur  equus  tertius,  c  equus  pal- 


veriUli,  quos  ego  David  propheta  longe  praevidens,  ^  lidus  (Apoc.  vi,  8)  i  falsorum  christianorum,  neque 

sanguine  gaudentium  sicut  equus  rufus ,  neque  in 
slatera  dolosa  veritatem  fidei  ventilantium  sicat 
sessor  equi  nigri,  sed  veritatem  fidei  ore  confiten- 
lium,  faclis  autem  negantium.  I3nde  habcnl  paIIo-« 
rem  quasi  medium  et  mistum  colorem  inter  album 
equum  veritatis,  et  nigrum  falsitatis.  Si  enim  pe- 
nitus  albi  essent,  omnino  calholici  essent;  si  pe- 
Ditus  nigri,  haberentur  manifesti  haeretici.  Nunc 
autem  palljdi  quasi  misto  et  medio  colore  sunt  fu- 
cali,  quia  t  inimici  hominis  domestici  ejus  {Matth^ 
X,  36)  I,  ex  eo  quod  inimici  sunt,  habent  aliquid 
nigredini  vicinum ;  ex  eo  vero,  quod  domesticl 
sunl,  habent  aliquid  albedini  assimilatum.  Taliam 


vel  ego  quilibet  chrisUanus  jgm  instare,  aut  venisse 
viden9,.oraiioniscIypeum  contra  illospetendo,  et  tibi, 
Christe,  orantiorationem  meam  jungodicensrl/tdat 
tibi  ausilium  desancto^  et  deSion  tueaturte.  DeusPa- 
ter  mittat  auxiliqm  tibi,  Chrisle,  rl6tveritaii  contra 
mendacium  de  $ancto  apostoiorum  co^tu,  ut  contra 
stateram  Judaeorum,qui  pecunia  sua  emerunt  menda- 
ci.um»  virtute  magna  reddant  apostoli  testimonium 
xesurrectionis  Jesu  Christi  Domini  nostri,  et  contra 
Stateram  sive  Arii,.sive  Macedonii,  sive  alterius  haere- 
ftiarchae  non  recte  sentienti^  et  docenlis  de  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  sancti  naturali  coaequaljtate,  sive 
de  bomiuis  assumpli   in  Deum  vcra  divinitate,  sive 


de  Verbi  iucarnati  vera  humanitate.  De  Sion  tuea^  C  «<«*"*  «**   '  ^^""*  pallidus,  ct  qui  sedet  supcr 

illum,  noinen  iUi  Mors,  el  datum  esl  iHi  iniwfi- 
cere  gladio,  fame ,  niorte,  bestiis  tenrae  {Apocal. 
VI ,  8).  I  Per  lales  quippe  djabclas  ,  cai  Domen 
estMors,  exerit  gladium  etiam  materiaiem  con- 
tra  pios  ,  licet  non  sit  ei  datus  gladius  iu  magnus 
uti  in  manifeslis  Ecclesiae  persecutoribus  Ncroni 
vel  Decio  vel  alteri  lali,  qui  significati  sunt  in 
specic  rurt  equi,  tamen  gladio  materiali  feric 
interdum  falsus  chrisUanus  verum.  Vel  gladio  illo, 
de  quo  dicitur  :  i  Filii  hominum  dentes  eonim 
arma,  et  sagitlae,  el  lingua  eorum  gladius  acuius 
(Psfl/.  LVi,  5).  I  Corripiunt  enim  bonosmorcs,  con- 
fabulationes  pessimae. 
Inlerficiunt  etiam  fame,  non  tam  panis,  aut  alie^ 


ittf  tfi :  de  Patribus  orthodoxis  in  speculatione  ve- 
tiutis  magnjs  etaltis  tanquam  de  monte  Sion 
t.ueatttr  (e,  id  est  membra  tua  simplicia  Deus  Pater 
tuu9>  Pater  v^ritatis  contra  patrem  mendacii  dia- 
bolum»  qui  in  statera  dolosa  per  doctrinam  haere- 
licorum  pondus  et  pondus,  majus  et  minus  osten- 
tat»  dum  aut  Fiiium  Patre  minorem,  aut  Spiriium 
sanctum  Patre  ac  Fi]iQ  posteriorem  sive  minorem 
blasphemat,  vel  dum  gloriam  hominis  assumpti, 
et  gloriam  Verbi  assumentis  male  trutin^ndo  in 
Chtislo  praedicat  diversa  propter  dlversa  deitatis 
et  humanitatis  naturam,  vei  propter  unaqi  deitatis 
et  bumanitatis  gloriam  duas  in  Christo  naturas 
confundU  in  unam  ;  cum  sic  comnis  lingua  coufitea 


tur  ;  quia  Dominus  noster  Jesus  Chrislus  in  i  una  D  i^ius  cibi  corporalis,  quam   fame  audiendi  verbum 


simplici  c  est  gloria  Dei  Patris  {Philipp,  u,  il),  i  ut 
umen  cauu  fides  distinguat  naturam  divinitatis 
a  natura  humaniutis  in  una  Christi  persona,  cui 
post  resurrectionis  et  ascensionis  glorificatiouena 
darificato  in  ea  clariute  quam  habuit,  priusquam 
mnndus  U.eret,  nunc  est  una  et  individua  gloria, 
una  et  individua  daritas  quam  habuit,^  priusquam 
mundus  fieret.  Sed  pater  meudacii,  qui  sedet  super 
equum  nigram,  cum  sutera  sua  glorificats  huma- 
niutis  et  glorificautis  divinitatis  in  Chri$to  variat 
pondera,  quasi  altera  gloria  humanitati  slt  coUau, 
quam  ea  quae  fuit  Verbo  apud  Patrem,  priusquara 
mundus  fieret.  Cum  vero  ex  evangelicaft  veriiatis 
^^Umopio  constet,  gloriam,  sive  claritatem,  quam 


Dei,  quoniam  c  a  veritate  quidem  auditum  averten^ 
tes,  ct  ad  fabulas  convertenles  coacervabunt  sibi 
magistros  prurientes  auribus  (//  Tim.  iv,  3,  4), » 
quibus  m^gistris  calhedras  doijtorum  et  pastorum 
iu  Ecdesia  Dei  tenenlibus  neque  populum  docenti 
bus  aut  pascentibus  erit  fames  magna ,  qualis 
fuit  quondam  temporibus  EKae,  quia  proptcr  tales 
magistros  clauso  coelo  non  erit  ros  aut  pbivia  mi- 
noris  vd  majoris  doctrinqe,  ac  dcftcienle  ubique 
pane  cogitur  Elias  in  desertum  fugerc,  ubi  pa- 
scant  eum  corvi,  atque  in  Sarephtam  Sidoniae  ad 
mulierem  viduam  (///  Beg.  xvii,  3^  9).  Da  mihi 
aliquem  Eliam  in  Uli  tempore ,  certe  videbis  eum 
fugan,  alquc  ad  hoc  angariari,  ut  a   conis    pa* 


m 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  h  —  PSAL.  XIX. 


l^SO 


stiini  exspeclel,  vix  invcnieiis  peccalarem    de  pec-  A  rum  non  es»  arguendire  bu;  sessw,   el  agUalor  fra- 

Irura  falsorum.  quia  per  ora  licel  falsidica  conG- 
terilur  se  nosse  Deura,  clamando  vocibus  fidem 
quam  impugnant  moribus.  Quid  erit,  rex  Chrisle, 
iu  die  tribulalionis  hujus  de  luo  corpore  sub  lalium 
muUitudine  periclilante?  Quando  te  vcrum  Jacob, 
in  tuocorpore,  in  tua  persona  persecutus  est  Edora, 
protexit  te  nomen  Dei  Jacob.  Nam,  quando  llerodea 
iralus  qua^rebat  animam  tuam,  qui  erat  moribus  et 
genere  terrenus  Edom,  quia  nalus  ex  palre  Idumaeo 
el  matre  Arabica  narratur,  el  fuil  iralus  tibi  vero 
Jacob,  sicut  ille  antiquus  Edom,  quaerens  le  occi 
dere,  tunc  protexit  le  verum  Jacob  nomen  Dei  Ja- 
cob.  Etenim  sicut  mater  Hebecca  filio  suo  Jacob 


cato  suo  poenilentem,  qux  poenitentia  Eliae  clbus 
est,  quasi  a  corvis  allalus.  Pascit  quoque  ilium 
\idua,  quxlibet  videlicet  anima  paupercula  duo 
crucis  coUigens  ligna.  Sed  persequitur  eum  Jeza- 
bel  dives ,  et  impia  femina ,  imo  impiorum 
copiosa  turba  ,  qoae  velut  una  meretrix  cum 
diabolo  fornicata  in  Apocalypsi  dicitur  c  mater 
fornicalionum  {Apoc.  xvii,  5).  •  Certe  hac  Je- 
zabel  meretrice  magna  quemlibet  parvum  similem 
Elise  persequente,  fit  ut  bic  victu  etiam  corporis 
aliquando  egeat,  ita  ut  ei  sit  in  gratiam,  si  eliam 
corvus,  id  est  homo  saecularis  iili  deemosynam 
prxbeL  Scio  bominem    bujusmodi ,    qui  penu- 


ria  panis  cogente  coactus  es'.  etiam  apud  alie*  ^  fugam  consuluit,  ne  occideretur  (Ccnes.  xxvii,  45): 


nigenas  panem  petere  Jezabele  ilium  persequente, 
sessore  hujus  pallidi  equi  eum  per  famcm  ca- 
siigante  ac  debita  victualia  illi  negante. 

Sed  quia  datum  est  illi  interficere,  non  solum 
gladio  et  faroe,  sed  et  morte,  id  est  mor- 
tifera  peste ,  sedenti  videlicet  in  cathedra  pe- 
fitilentiae,  ac  bestiis  terrae,  quis  contra  istum 
pallidum  equum  ,  ejusque  sessorem  virtute 
humana  posset  subsistere?  In  principio  dcce- 
ptionis  diabolicae  serpeiis  unus  erat  callidior 
cunctis  animantibus  et  bestiis  terrae.  Huiic  in- 
gressus  diabolus  veneuo  deceptioniscorrupil  omne 
liumanum  gcnus.  Nunc  autem  idem  diabolus  Iia- 
l>et  multas  bestias  terrai  more  serpeutium  repcn- 


sicmater  noslra,  quse  sursum  est,  libera,  circa  te, 
adhue  puerum,  sollicila  consuluii,  ut  fugeres  in 
iCgyptum.  Nam  ecce  angelus  Domini  unus  de  nii- 
iiistris  supernai  matris  c  apparuit  Joscph  in  soranis 
dicens  :  Surge,  et.accipe  puerum  et  matrem  ejus, 
et  fuge  in  iEgyplum,  el  esto  ibi  usquedum  di- 
cam  tibi :  Futurum  est  enim,  ut  Haerodes  quaerat 
puLTum  adperdendum  eum(MaUh.  ii,  13).i  Et  tunc 
quidero  c  vox  in  Rania  audita  est  (ibid.  8)  »  Ra- 
chelis,  tuae  dilecta;  uxoris  filios  suos  plorantis.  Ve- 
rumtamen  protegente  nomine  Dei  Jacob  te  viruiu 
suum  verum  Jacob ,  licet  c  noiueiis  consoluri  » 
pro  filiis,  c  quia  non  sunt  {ibid.) »  consolatio  laii- 
dcm  ejus  perficietur,  cum  tota  prophetia  Jereroi:i! 


les  intra  paradisum  Ecclesiae  sanctae  vcl  sanctai  C  adiinplebitur  deRacheleacfiliisejus.  Nam  postquam 


coenobialis  quoque  vitae,  quibus  venena  sua  dif- 
fundentibus  primo  corrumpitur  humana  sciisua- 
litas  velut  Eva  in  inftrmioribus ,  deinde  in  plu- 
ribiis  etiam  fortioribus  corrumpitur  animus,  infir- 
inorum  pravitati  consentaneus  effectus,  dum  pra- 
vitatem  camalis  immundlii^e  vci  approbat,  vel 
non  digne  castigat,  perditaque  virilis  justitiae  ceii- 
sura  in  una  persona  carnis  et  spiritus,  vel  in  Ec- 
clesia  seu  congregatione  carnalium  et  spiritualium 
fit  una  nequitia  vel  immunditia,  quasi  muliere  ac 
viro  per  bestias  malas  inveneiiatis.  Nam  per  be- 
slias,  valde  nequissimi  ei  callidissimi  sunt  iulelli- 
gendi ;  per  feminam  quilibet  molles  et  seducliles  ; 
per  viros  talibus  feminis  conjugatos,  fortes  intelli- 


dictum  est  a  Jeremia :  c  Vox  in  Rama  audila  esl, 
planctus,  et  ululatus  multus,  Rachel  plorans  filios 
siios,  et  noluit  consolari,  quia  non  sunt  {Jer.  xxxu 
i5),  I  statim  consolatoria  verba  sequuntur  dicenlc 
propheta  :  c  Haec  dicit  Dominus  :  Quiescat  vox  tua 
a  ploratu,  et  oculi  lui  alacrymis,  quia  est  merces 
operi  tuo,  ail  Dominus.  Et  revertentur  de  terra  int- 
mic:,  et  est  spes  iiovis3imis  tuis,  ait  Dominus,  et 
revertenturfilii  tui  ad  terminos  suos  {ibid,^  16, 17).  » 
Ergo,  sicut  ex  prophetia  hac  patet,  Rachd  speciosa, 
quae  tcmporalem  consolationem  noluit  de  morie* 
filiorum,  qua  morte  factum  est,  ut  non  sint ,  ipsa 
consolationem  aelernam  suscepit  de  resurrectione 
filiorum,  qua  resurrectione  fiet,  ut  iidem  filii  vere 


mus  ipsis  moUibus  consenUneos,  quacontinuatione  ^  **"^-  ^"^®  ^^  dicitur  :  c  Revertcntur  filii  tui  ad  ter- 


bestiarum  ad  daemones,  feminarum  ad  l)eslias, 
virorum  ad  feminas  longus  funis  peccatoriim  con- 
texitur,  quo  etiam  forlis  interdum'  Samson  dcce- 
plus  a  mulicre  ligatur  et  caecatur,  dum  quilibet 
antc  virtuosus  pravorum  mulliiudiiii  et  consue- 
tudini  aliquando  efficiturconsentaneus  {Jud.  xvi,21)« 

Cuin  ergo  tot  modts  noceat  sessor  equi  palliiii, 
interficiendo  videlicet  gladio,  fame,  morte  ac  be- 
stiis  terrae,  quo  remedio  contra  eum  erit  utondum, 
quibus  armis  contra  eum  eril  pugnandum  ?  Certa- 
wina  martyrum  non  adinittit,  quoniam  idolorum 
culturam  duIU  penilus  nianireste  iiigerit,  ut  sessor 
equi  mfi  fecit.  Toslmioniis  ct  doclrinis  conrcsso- 


minos  suos, 
XXXI,  17),  > 


et  est    spes  novissimis  tuis   {ibid.^ 


Talcrn  consoJationis  rcprobaiionem  ,  ct  rursum 
cons<ibilems  i-cci-piioncm  san(:ta  Eeclcsia  per  hoc 
unii:tlur,  qiiod  in  dip.  iKchhmh  TnnareTiUim  Cloria- 
ht  excchh,i3iiiiUQ  Te  Demn  itmiatttus,  qiia?  siint  cai!- 
lica  Li.'iitij\  pKetcrmlttit  ([uast  Jioleiis  consolari  de 
iWm,  qui;)  nim  snni^  r]ui  per  nioriem  qiiodammodc» 
ad  rma  esse  veiierunt*  Scd  in  oilava  corumdem  In- 
TUHJ^nKun  resiimiit:*iilit^:i  la^titiie,  quia  pcr  octavaiii 
resurreclio  commemoratur,  quia  resurKcclione  fict, 
ut  filii  Rachci,  qui  modononsunt,  vere  sint.  Licet 
eniin  sub  altare    Dei  nunc  siiit  animx  occisoruiup 


951  GEItHOHl  PR.CP0S1T1  REICHCflSPERG  ^» 

IlaGhelis  fiUoriKB  ;  tanien  quandiu  corpora  eorum  A  quae  sunl  Caesaris,  Gxsarl ;  et  qu»  &1111I  Dei,  Deo 
noD  Tiirunt »  ipsi  toli  quodammodo  non  sunt,  sed     {Maith,  xxii,  16   seqq). 


B 


eispeclant  pienam  et  integrum  esse  tutius  suae  es« 
seniiae  in  generali  resurrectionne,  de  qua  dicitur  in 
proplieta  :  c  Revertenlur  lilii  tui  ad  terminos  suos, 
et  est  spes  novissimis  luis.  1 

Accepta  igitur  solidissima  spe  resurrectionis 
qiftiescat  vov  Ecclesitt  a  ploralu  de  filiis  occisis, 
atque  hodiernam  diem  octavam  Innocentum  occi-p 
sorum  celebret  cum  iaeiitia.  Nam  ecce,  dum  hsc 
scribimus,  dies  nobis  illucescii  octava  parvulorum 
Dco,  sicut  credimus,  ordinante,  ut  ex  eo  sapiat  ju- 
cundius,  quod  de  Innocentum  octava  dicimus  :  quia 
bodie,  dum  de  octava  tractatur,  ipsa  quoque  octava 
eorum  celebratur.  Unde  optamus  bodierua  die  au- 
geritotius  Ecclesi$«peciosae  Racl^elis  consolationem 
et  regis  Idum^i  confusipnem.  Te  autem,  Ghriste, 
supplantatorem  principis  mundi  hujus  protegat  nth 
mem  Dei  Jaoob  in  tuis  membris,  sicut  protexit  te  in 
te  ipso  a  persecutione  Idumxi  regis  Herodis.  Et 
haec  oralio  propheta^  jam  (Deo  gratijis)  exaudila  est» 
^ui  in  tempore  ma^tyrum,  Ucet  filii  Rachclis  occisi 
Aierunt,  non  tamen  est  occisa  mater  cum  filiis  pro- 
legente  Deo  Jacob  ipsam  Rachelem  uxorem  Jacob, 
sanctam  vidclicet  Ecdesiam  catholicam»  ki  sibi  abla- 
lis  filiis  magis  fecundam.  Sicut  enim  olim  filius  Ra- 
ehclis  Joseph,  cum  a  bestia  devoratus(Genes.  xx*xvu, 
53),  et  de  lerra  peuitus  ablatus  diceretur,  ipse  do- 
minabatur  iu  tota  terra  iClgypti ,  et  genuit  ilHc 
£phraim  et  Manassem,  seminaria  videlicet  mullo-  q 
rum  populorum  (  Genes.  xli,  50),  ila  etiam  beali 
martyres»  quando  credebantur  ablati  de  terra,  ipsi 
per  miracula  dominari  coeperunt  in  tota  terra 
^gypli,.per  ambitum  videlicet  mundi  totiusprasci- 
pue  martyrum  princeps  ipse  Ghristus  magis  domi- 
uabalur  occisus  ,  quam  vivus,  Ante  mortemquippe 
in  solanotus  Judaea,  post  mortem  quid  dicit  ?  <Data 
est  mihi  omnis,  i  inquit,c  potestas  in  ccolo,  etin  terra 
{Matth.  xxvNi,  28),  1  Igitur,  ut  dictumesl,  exaudita 
est  plene  oratio  psalm^tae  dicentis  :  Protegat  te 
nomen  Dei  Jacob, 

Etiam  illud,  quod  dicitur  ;  MUtat  tibi  auxilium 
de  mncto^  et  de  ^ioit  tueatur  le,  satis  exauditum  est, 
oGhriste.  Nam  in  tua  persona  mendacibus  Phari- 
S9eis  veritatem  doctrinae  tuae  persequenlibus  misit  D 
Ubi  Deus  Pater  auxilium  de  sancto.  Cum  enim  tu 
esses  vivum  Dei  templum,  in  quo  Divinitas  erat 
quasi  sanctuarium  ,  de  boc  sanctuario,  de  boc  ora- 
culosancto  tibi  homini  humanitus  loquenti,  admi- 
nistrata  sunt  congruentissima  responsa  contra  fal- 
silatis  argumenta  maligna.  Yerbi  gratia ,  cum  tibi 
dicerent  insidiatores  maligni :  c  Magister  ,  scimust 
quia  verax  es,  et  viam  Dei  in  veritate  doces.  Licet 
censum  dare  Caesari,^an  non  ?  >  Tibi  continuo  venit 
^uxilium  de  sancio  divinitatis  oraculo^ut  congruen  n 
tissirae  respondendo  diceres  :  c  Ostendite  mibi  nu-^ 
misma  census.  At  illi  obtulerunt  ei  denarium.  Et 
ait  illis  Jesus :  Cujus  est  imago  haec  et  superscriptio? 
OiPUnt  ei;  C^esaris.  Tunc  ait  illis  :  Reddite  ergo. 


16  seqq).  >  Item  de  Sion  tuenlera 
te  Patrem  veneramur,  quoties  responsa  illa  digne 
admiramur>  quae  de  speculaiione  Scripturarum  de- 
centissime  sumpsisli.  Terbi  gratia  ,  cum  dixlsti  : 
ISonne  c  scriptum  esl  in  lege  vestra,  quia  daorum 
hominum  testimonium  verum  est  (Joan,  yni,  17).» 
Itemscriptum  est,c  quia  domus  mea  domusorationis 
est  (Lttc.  XIX,  i6).  >  Similiter  ubicunque  res  ex* 
poscebal,  de  Sion,  id  est  de  speculatione  Yeierls 
Testamenti  congruentissima  testimoniarpspondisil. 
£t  in  temporibus  haerelicqrum  contra  falsitatis  i:u- 
petum  de  sancto,  cuilibet  confessoris  ingenio  dlvi- 
iiitus  illustrato  misit  Deus  Pater  auxilium^  et  de 
Sion  te  roboravit ,  quando  ipsis  confessoribus  tuae* 
que  veritatis  assertoribus  congrua  testimonia  de 
speculatione  Scripturarum  copiose  administraWt, 
Sic  enim  legitur  in  Haebreo  :  Mittat  tibi  auxilium.  de 
$anctQf  et  de  Sion  roboret  te, 

Patet  ergo  quia  in  tua  persona  sedens  in  equo 
albo,  videlicet  factus  eques  uiiito  tibi  personaliter 
homine  assumpto  victoriose  militasti  contra  equum 
rufum  deludens  Herodem  tua  evasione  ac  fuga,  de- 
ludens  Pilatujp  tua  resurreclione.  Nihilominus  vi- 
ctoriose  militasti  conira  equum  nigrum  deludens 
vcritatis  advenarios  responsis  caiitissimis  et  sa- 
pientissimis*  Item  in  membris  tuis  per  martyres 
equo  rufo  et  sessori  ejus  illusisti,  per  confessores 
equo  nigro  etsessori  ejus  vires  ademisti. 

Quid  autem  feceris  contra  equum  pallidum,  aut 
quid  nobis  insinues  faciendum ,  quia  sessori  ejus 
nomeu  est  Mors,  tanto  diligentius  est  perspicien- 
dum,  quanto  iste  conflictus  contra  equum  pallidum 
et  sessorem  ejus  minatur  vulaera  mortifera,  qui  1 
nomen  cessoris  dicitur  Mors,  eoquod  mortem,  sicut 
supra  dictum  est,  inferat  non  uno  modo,  sed  muliis 
modis,  gladio  videiicet  materiali  et  spirituali,  fame 
verbi  Dei  ac  debiti  stipendii,  morte  corporis  et 
animae,  bestiis  terrae  ,  sive  spirilibus  malignis  illi 
famulantibus,  vel  eiiam  besliis  terrae  sub  humanu 
specie  bestialem  ferocitatem  ,  serpentinam  tortuo- 
sitatem  coategentibus,  et  bestiae ,  quae  in  paradiso 
fuit  callidior  cunctis  animantibus,  in  sancta  Eccle- 
sia  officium  gereniibus,  ut  superius  praetaxavimus^ 
Talem  bestiam,  talein  equum  pallidum  animadver- 
timus  fuisse  Judam  sub  specie  apostoli  inimicum 
ct  apostaum  sub  officio  ministerii  Christi  mini- 
strum  diaboli,subuominediscipuIiproditorem  Cbri^ 
sti.  Hunc  neque  constautia  veritatis  in  doctrina 
Chrisli,  quam  audivit,  neque  constantia  patienti» 
in  passione  Chrisli,  quam  vidit,  quoquomodoad 
bonum  provocavit,  sed  sola  virtus  ccenae  mystioB 
illuin  exterminavit^  Cum  enim  accepisset  buccellam, 
qua  prodilor  designabatur,  continuo  exit,  sicut 
refert  Qilarius  doctor,,  non  admissus  communioni 
sacramentonim  ccelestium,  quae  post  illius  exitam 
Dominuscelebravit,  postquam  coenavit,  postquain 
vetus  pascha  consummavit.  Sicenim  in  cxpositione 
supcr  Matthacum  dicit  sanctus  Hilarius  :   c  PosW 


055  COMMENTARIUM  US  PSALMOS, 

quara  Judas  proditor  indicatur ,  sine  quoPascba,  A 
accepto  calice  et  fraclopane,  conOcitur,  dignus  enim 
ateruorum  sacramentorum  non  fuerat  commu- 
nione.  Nam  discessissestatim  hinc  intelligiiur  quod 
cum  turbis  reversus  ostenditur.  Neque  sane  cum 
Peo  bibere  poterat,  qui  non  erat  bibiturus  in  regno, 
curo  universos  istum  bibentes  ei  vitis  istius  fructu 
$e€um  postea  bibiluros  polliceretur.  >  Haec  dicente 
sancto  Hilario  ,  licet  aiiter  ab  aliis  inde  sentiatur, 
6ine  dubio  ex  evangelistis  colligitury  Matthaeo , 
Ifarco  et  Joanne  ,  sacrificio  Novi  Testamenti  non 
interfuisse  Judam,  licet  aliter  videatur  habere 
textus  Evangelii  seoundum  Lucam.  Verum  nuncde 
consensn  evangelistarum  uon  disputatur,  sed  hoc 
investigatur,  quomodo  equus  pallidus,  qualis  fuit 
Judas,  inimicus  domesticus,  cum  suo  sessore  sic  ^ 
expugnandus,  et  eitcrminandus  de  societate  vero- 
rum  Christi  discipulorum,  quem  neque  doctrina  ve- 
ritatisverbo,  ncque  constantia  passionis  exemplo 
inclinare  potestad  consensum  boni,  quod  etiam  co- 
gnitum  non  habet  gratum.  Yideamus,  quid  contra 
talem  Dominus  fecerit, 

Humiliter  illi  cum  discipulis  cxteris  pedes  lavit, 
charitative  illi  suse  coena!  convivium  indulsit,  sed 
tacramento  corporis  ac  sanguinis  sui  eum  exclusit, 
»  quo  etiam  nunc  similes  illius  excludit,  quorum 
iionnulli,  quanquam  sacramentotenus  communicent 
mystico  cibo  aliaris,  jejuni  tameu  permanent  ab 
iilo  delectamento  vivifici  panis,  de  quo  dictumest: 
Panem  dedisti  nobis  <  habentem  omne  deleclamen^  q 
tum,  et  omnem  saporem  suavitalis  (Sap,  xvi,  20);  > 
At  tamen,  si  digne  prseparemur  ad  bujus  panis  fra 
ctionem,  lavando  pedes  uon  solummodo  amicorum, 
sed  etiam  inimicurum  ,  parati  servare  prseceptum 
Scripturaediceutis  :  <  Siesurieritinimicus  tuus,cibst 
illum,  si  sitit,  potum  da  illi  (Rom.  xii,  20),  >  alque 
cum  ipsis  malis  taliter  agendo,  quaiiter  cum  Juda 
egit  Christus,  tandem  nolentes  corrigi  separemus, 
in  qnantum  possumus  et  debemus  ;  fiet  procul  du-* 
bioipsorum  impiorum  talis  exterminatio,  qualis 
facia  est  Judae,  qui  <  abiens  laqueo  se  suspendit 
{Matth.  xxvii,  5),  et  suspensus  crcpult  medius,  et 
difiusa  sunt  >  in  terram  <  viscera  ejus  (Act.  i,  18)  > 
per  virtutem  sacrificii  salutaris  ,  quo  semetipsum 
Christus  obtulit  primum  in  specie  panis  et  vini  ^ 
holocaustum  charitatis  igne  inceusum  ;  deinde  in 
ara  crucis  iterum  holocaustum  non  solum  charitatis, 
sed  et  passionis  igne  totum  iucensura.  Sicut  enim 
sacrificiura  paschalis  dgni  diversos  efiectus  operaba- 
tur  Israelitis  et  iEgyptiis,  illis  videlicet  liberatio- 
nem,  istis  vastationem  perficiens,  diversls  diversos 
efiectus,  liberationis  scilicet  et  vastationis,  quod 
fieri  non  potuerat  omnibus  praecurrentibus  plagis  : 
ita  nunc  perfecla  liberatiobonorum,  et  perfecta  hu- 
miliatio  malorum,  quae  non  potuit  iieri  martyrum 
praeliis  et  confessorum  certaminibus,  per  mysticam 
^acraehostiae  immolationem  creditur  iieri,  maxime 
^i  eam  celebraturi  teneamus  vestigia  Christi  tam  in 
tK>f(Qrum  sancta  dilecUone^  quam  in  ms^Iorum  cauta 


—  PARS  L  —  PSAL.  XIX.  Q5i 

aemulatione.  Quod,  ut  clareat  cvldonfius,  de  uiro- 
que  ipsius  Christi  exenipla  videamus. 

Et  de  dilcctione  quideni  sufiiciat  nobis  testim&^ 
nium  sancti  cvangelislae  dicenlis  :  <  Cum  dilexisset 
suos,  qui  eraut  in  mundo  ,  in  finem  dilexit  eos 
(Joan,  xiii,  !).>  Dilexit  plane  tantaet  tali  dilectionOy 
qua  major  noii  est.  Majorem  enim  diiectionem  nemo 
babet,  quam  utauimam  suam  ponat  pro  amicis 
8uis.  £t  in  ullima  coena  tolus  pene  sermo  ejus  de 
commendatione  solius  dilectiouis  fuit,  cujus  in  se- 
metipso  exempla  praeponens  dixit  i  <  Uoc  cst  prae- 
ceptum  meum,  ut  diligatis  invicem,  sicut  dilexi  vos 
(Joan.  XV,  12).  >  Quanta  vero  ipsius  fuerit  aemulatio 
circa  falsum  discipulum,  vel  intus  convertendum, 
vel  foras  mittendum  priusquam  distribueret  sui  cor- 
porisacsanguinis  inefiabile  sacramentum  (  quod  his 
tantum  censuit  participandumin  ministerio  qui  essent 
bibituri  eum  inregno),  cauta  indigetconsideralione» 
quia  res  necessaria*est  non  solum  ad  cognoscendum, 
sed  etiam  ad  imitandum,  si  rite  volumus  accedere 
ad  idem  sacramentum  .  celebrandum.  Dixit  alias 
ipse  Christusad  aemulationememendationisfraternae 
suos  inslruens  :  <  Si  peccaverit  in  te  frater  tuus, 
argue  eum  inter  te  et  ipsum  solum  :  si  te  audierit» 
lucratus  est  fratrem  tuum,  >  Quod  <  si  te  nou  au« 
dierit,  adhibe  tecum  unuin,  vel  duos  >  testes.  <Quod 
si  nec  illos  audierit,  dic  Ecclesiae,  Si  Ecclesiam  non 
audierit ,  sit  tibi  sicut  ethnicus ,  et  publicanus 
(Matth.  xviii,  15,  16,  17).  <  Ecee  descripta  est 
aemulatioms  fraternae  studiosa  et  cauta  diligenlia 
erga  falsum  fratrem  a  quolibet  bono  fratre  instan- 
ter  exercenda,  quoadusque  vel  coiivertatur,  vel  si 
converti  noluerit»  tandeiu  sicutethnicus  habeatur»  * 
neque  sacramentis  divinis  communicare  permil- 
tatur. 

Hoc  idem  non  contentus  docuisse  verbo,  ipse 
Christus  docuit  exemplo.  Nam  celebraturus  no- 
vum  pascha,  prius  celebrans  vetus  pascba,  cujus 
celebratio  novi  paschae  fuit  quaedam  praeparatio,  ia 
hac  ipsa  praeparatione  tanta  aemulatioiie  movebatur 
erga  falsum  discipulum,  ut  eum  primo  corriperct 
inter  se  et  ipsum  solum,  deiu  adhibitis  testlbus. 
Dixit  enim :  <  Desiderio  desideravi  hoc  pascha 
manducare  vobiscum,  antequam  paiiar.  Yerumta- 
men  manus  me  tradentis  mecum  e^t  in  mensa  (Luc. 
XXII,  15,21).>  Item :  <  Amen,  inquit,  dico  vobis,«quia 
uuus  vestrum  me  traditurus  esi  (Matth,  xxvi,  2ij.> 
Sic  loquendo  arguit  Cbristus  traditorem  suuin  intr^ 
se,  et  ipsum  solum,  quia  non  poterat  aliquis  inte)- 
ligere  praeter  ipsum  reum,  cujus  langeretur  culpa 
et  conscientia  per  hujusmodi  verba.  Postea,  ut  io 
ore  duorum  testium  siaret  hujus  redargutionis  ver- 
buoi,  Petro  innuente,  discipulus  ille  quem  dilige- 
bat  Jesus,  qui  et  recubuit  in  coena  super  pectus 
ejus ,  ipse  aliquantuium  suppressa  vocc  dixit : 
<  Domine,  quis  est,  qui  tradet  te  ?  >  Cuidrxit  Domi- 
nus :  <  Hic  est,  cui  ego  intinctum  panem  porrexe- 
ro.  Et  cum  intinxissct  >  buccellam  ,  *  dedit  Judae 
Joan.  XIII,  25  ct  86).  i  Ecce,  iterum  rcdargutus  est 


955  GERIIOIII  PR/EPOSITI  REICHERSPERG.  »56 

sub    duobus  teslibus,  videlicet  Peiro  el  Joanne.  A  tis  ut  videlicet  ipso  cibo  suo  doceretur,  qualiler 


Postreuio  siiigillatim  dicenlibusdiscipuUs:  c  Nun- 
quid  ego  sum,  Domine  ?  >  Judas  quoque  ausus  est 
dicere :  <  Nunquid  ego  sum  Rabbi  ?  >  {Matth,  xxvi, 
12, 25.)  Cui  respondit  Doroinus  :  c  Tu  dieis :  et 
Filius  quidem  hominii  vadit^  sicut  depnitum  est  de 
iilo.  VtB  autem  homini  per  quem  tradelur  { ibid» 
24).  >  Haec  dicente  Domino  apostotica  Eeclesia 
teste,  redargutus  est  manifeste  atque  inter  etbni* 
cos  et  publicanos  deputatus  est.  Quid  enfm  erat  di* 
cere  :  tu  dicis ,  nisi,  ac  si  diceretur  :  Tu,  qui  tibi 
conscius  es  bujus  sceleris,  veritatem  de  te  ipso  di- 
cis  ?  £t  quid  erat  dioere  :  Vce  homini,  per  quem  Fiiius 
hominis  tradetur,  iiisi  ipsum  tradilorem  excommu- 
nicare  t  Ne   autem    tali  exemplo*  videatur  aliquis 


ipse  vivere,  vel  qualiter  alios  iDstruere  deberei. 
Maxime  autem  propter  sacerdotes  nostri  temporii 
hd^  scripta  sunt,  in  quos  ftnes.  saeculorum  deveue- 
runt,qui  sive  in  secreta  confessione,  sLve  in  publics 
eruditione  tractando  varias  personas  sub  discipllDa 
christiana  positas  quasi  ad  templum  Domini  obla* 
tas  de  aliqujbus  faciunt  sacrificium,  de  aliquibus 
holocaustum. 

Nam  hoiocaustum  diciturtotum  iDcensum,quando 
nihil  de  victima  separatur,  sed  tota  in  aluri  crema* 
tur.  Hoiocaustum  est  <  virgo  cogilans,  quae  Domiiii 
sunt,  utsitsancta,et  corpore,  et  spiritu  (i  Cor.  vii, 
54)  >  in  Christo  Jestt  Domino  nostro ;  quia  n.^bii  in 
tali  holocausto  separatur,  sed  totum  igne  divini 


excommunicandus  propter  medilatum  et  nondum  "  amoris  crematur  in  odorem  suavissimum.  <  Qui  an* 

tem  cum  uxoreest,  cogitat,qu£  sunthujus  mnndi, 
et  divisus  est  (ibid.  55),  >  pariim  scilicet  iiitentus, 
quomodo  placeat  Deo,  et  partim  sollicitus,  quo- 
modo  placent  uxori.  Talis  homo  a  sacerdote,  vel 
coufessore  suo  Deo  in  sacrificium  offertur ;  qula  ex 
parte  diviui  amoris  i(nie  crematur,  et  pars  ejus  inde 
separatur;  neque  tamen  pro  parte  inde  separata 
sacrificium  contemnitur,  quia  uon  frustra  haec  pars 
armus  dexier  <  separationis,  et  pectusculum  eleva- 
tionis  >  nominatur.  Per  armum  dextrum  hoc  signi- 
ficalur,  qui  e^separatus  dicitur,  quod  ipsa  quoque 
talis  hoininis  actio,  qua  servit  uxori,  vel  hutc  ronn- 
do,  separata  esse  debet  a  mundo  in  maligno  po- 


perpetratum  scelus,  hoc  est  notandum  quod  non 
dixit :  VcB  homini  qui  hoe  facere  disposuit ;  sed  :  vce 
homini,  per  quem  hominis  FiHus  tfadelur  ui  videli- 
cet  se  tunc  iiitelligeret  sub ;  maledicto  excommuni- 
cationis  posilum,  si  meditatum  facinus  perduceret 
ed  effeclum.  Si  enim  ante  factum  scelus  fuisset  ex- 
communicatus ,  osculo  ipsius  Chrisli  non  fuisset 
admissus.  Ultima  vero  admonitio  Christi  fuit,  quod 
imminente  jam  sceleris  actu  dixit :  c  Juda,  osculo 
Filium  hominis  tradis  ?  (Luc,  xxii,  48.)  >  Item  : 
<  Amice !  ad  quid  venisti?  >  (IfndA.  xxvi,50)  Scelere 
autem  jam  peracto  statim  positus  fuit  sub  maledi- 
cto,  neque  ulterius  ei  fuitulla  cumdiscipulisChrisli 


communio,  qui  etiam,  ut  supra  dictum,  et  a  sancto  q  sito,  et  sic  modificari,  ut  per  eam  coDDumerari  va- 


Hilario  contestatum  est ,  per  hoc  intelligitur  ante 
distributionem  corporis  Christi  foras  exiisse,  quod 
statim  finila  coena,  et  parvo  intervallo  interposito 
cum  turbis  reversus  ostenditur. 

Ecce  ostendimus  documenta  et  exempla  non  so- 
lum  dilectionis  erga  bonos  habendae,  sed  etiam 
ferveiitis  asmulationis  erga  malos  exercendae,  prae- 
cipue  sacerdotibus  in  praeparatione  celebrando- 
rum  sacramentorum  diligenter  intentis.  Hxc  enim 
Ghristi  exempla  illis  imitantibus  erit  acceptabile 
illorum  et  sacrificium  ct  holocaustum :  sacrificium 
digne  in  memoria  Dei  habendum,  et  holocauslum 
pingue  redundans  videlicet  adipe  et  pinguediiie  di- 
lectionis  geminse  ad  Deum  primo,  qui  sacriflcio  lali 


leat  his,  qui  a  dextris  judicis  ab  ipso  judice  sunt 
audituri  :  <  Esurivi,  el  dedlstis  mihi  roanducare; 
sitivi,  et  dedislis  mihi  bibere,  etc.  {Matth.  xxv, 
55).  >  llli  namque,  qui  toti  servitio  divino  prorsus 
mancipati  hoiocaustum  fiunt,  in  judicio  non  stabunt, 
sed  sedebunt  juxta  sanctos  apostolos,  quia  illic  se- 
debunt  sedes  in  judicio,  sedes  super  domuro  David, 
Qui  autem  sacrificium  fiunt,  ipsi  nunc  sacerdotein 
sunmum  in  suis  pauperibus  pascunt,  non  solum 
per  armum  dextrum,  per  <  armum  separationis,  > 
sed  etiam  per  <  pectusculum  elevationis,  >  qno  si- 
gnificatur  hilaritas  bonae  voluntatis,  in  qua  <  hik- 
rem  datorem  diligit  Deos  (//  Cor.  ix,  7).  >  Nam,  si 
porrigat  quis  pauperi  eleemosynaro  ex  tristitia,  tcI 


honoratur,  dcinde  ad  proximum,  qui  tali  sacrificio  ^  ex  necessitate,  iion  jungit  armo  dextro  pectusculum 


et  holocausto  adjuvatur,  vel  ut  citius  convertatur, 
vel  certe  ut  citius  a  malitia  sua  prappedialur,  ne 
diu  peccans  ampliora  supplicia  thesaurizet  sibi  in 
dieirae  et  revelalionis  justi  judicii  Dei.  Sed,  quia  hic 
prima  in  expositione  psalmorum  nobis  occurrit  si- 
miil  nomen  sacripcii  et  hoiocausti,  quae  inter  h^c 
duo  sit  differentia,  dicendum,  ac  de  his  aliquanto 
latius  disserenduro  est. 

Sacrificium  in  lege  dicebatur  illa  victima,  cujus 
pars  in  altari  per  ignem  sanctum  cremabatur,  et 
pars  inde  separabatur,  videlicet  arrous  dexter,  et 
peciusculum,  <  ^mus  separationis,  et  pectuscu- 
lum  elevationis  {Exod.  xxix,  26),  >  quae  duo  cede« 
baiit  in  esum  sacerdotis  ipsam  victimam  sacrifican- 


elevationis,  quia  tristitia  pectus  premit  in  ima,  quod 
hilaritate  levatur  ad  suprema. 

Aliter.  Armus  dexter  et  separationis  datur  in  ci- 
bum  sacerdoti,  ut  agnoscat  sic  se  debere  operari 
nesciente  sinistra,  quid  faciat  ejus  dextra,  ne  actio 
ipsius  inveniatur  populi  actionibus  associata.qo» 
per  excellentiaro  debet  ab  eis  esse  separata.  Datur 
quoque  illi  pectusculum  elevationis,  ut  semper  in 
pectore  ipsius  maneat  virtus  ac  celsitudo  supemae 
contemplationis,  ne  inaniter  dicat :  <Sursum  corda 
haberous  ad  Doroinnro,  >  sed  cum  Apostolo  dicere 
valeat  :  <  Nostra  autero  conversatio  in  coelis  est 
(P/it7.  III,  20).  > 

Aiiter.  Quod  armus  dexter  et  separalionis,  atqq# 


057 


COBlMENTAftlDN  IN  PSALMOS.  —  PARS  1.  —  PSAL.  XIX. 


958 


pectusciiluni  elevationis  In  altarl  non   crematur  A  posset  fleri  holocaustum.  In  passione  igitur  Domini, 


igne  sancto,  signiflcat  In  sacrificio  Dotnini  separa- 
tionero  tunc  necessariain,  quando  sacriflcatorem 
scandalizat,  vel  dextcra  manus  quasi  armus  dexter, 
propter  hoc  ipsum  separatione  vel  excommunica- 
'  tioue  forinseca  dignus,  quia  latenter  fult  separatus, 
eliam  cum  Tideretur  intra  corpus  Ecdesis.  De  tali- 
bu8  muUi  exierunt  a  nobis,  sed  non  erant  ex  nobis. 
Nam,  sl  fulssent  ex  nobis,  permausissent  utique 
nobiscum.  Pectusculum  vero  elevationis  intelllgi 
potest  is  de  quo  in  Evangelio  dicitur  :  c  Si  oculus 
tuus  dexter  scandalizat  te,  erue  eum,  et  projice  abs 
le  {Matth.  v,  29).  >  Nisi  enlm  intumesceret  pectus 
in  elatlone,  non  scandalizaret  vel  scandalizaretur 
intellectus  in  contemplatione.  Propterea,  sicut  in 


ejus  discipuli  facti  sunt  sacrlficiuro,  separatis  a 
consortio  eorum  propter  scandatum  crocis  qulbvs- 
dam  falsis  discipulis. 

Verum  eisdem  in  Resurrcctionis  fide  consolidatis, 
et  suppleto  numero  apostolonim  per  electionero 
Mathi»,  cum  pariter  fuissent  in  coenaculo  ex  nu- 
mero  discipulorum  usque  ad  centnm  viginti,  quorum 
nullus  erat  falsus  discipulus ,  c  factus  est  repente 
de  coelo  sonus  tanquam  advenienlis  spiritus  vebe- 
mentis,  et  replevit  totain  domum,  ubi  erant  &eden- 
tes,  et  apparuerunt  illis  dispertitae  linguae  tanquam 
igiiis  {Act.  II,  %  et  5).>  Per  hunc  Ignem,  cujus  vide- 
runt  in  linguis  Igneis  quamdam  significationem, 
facta  sunt  eorum  corda  flaromantla,  quae  in  unum 


lege  pectusculum  elevationis  a  sacro  igne  separatur,  ^  conflata  holocauitum  nullius  erant  extunc  suscepti^ 

per  quod  superbia  Deo  et  bominibus  odibilts  con- 

demnatur,   ita  iu  Evangelio  dexter  oculus   cum 

scandalizat,  jubetur  erui  et  projici,  per  quod  prava 

Inlelligentla  condemnatur,  quae  superbiae  comes  est, 

el  ideo  parlter  cum  illa  damnabilis,  et  a  sacro  al- 

laris  igne  separanda  est.  Ubi  autem  In  coelu  fide- 

llam  nullumest  membrum  separatione  dlgnum,re- 

vera  ibi  fit  holocauitum  tanto  pinguius,  quanto  erlt 

ipse  fidelis  populus  merito  et  numero  magls  adau- 

ctus,  et  quasi  adipe  bonae  volunlatis,  et  pinguediue 

devotae  operationis  repletus.  (Jtriusque  rei  exem- 

plum  in  sancto  Evangelio  invenimus.  Nam  in  coena 

Domini,  sicut  praetaxatum  est,  erat  armus  dexter 


biles  divisionls,  quia  c  erat  >  eis  c  cor  iinum,  ec 
anima  una  >  in  Deo  {Act.  iv,  32).  Neque  vero  roa- 
crum  fuit  illud  holocauitum,  sed  valde  pingue  abun- 
dans  eadem  pinguedine,  qua  vitulus  ille  saginatus, 
qui  pro  ipsis  fnerat  immolatus,  et  holocauitum 
factus.  Cum  enim  siuj^ulae  ipsius  ictiones  et  pas* 
siones  infra  triginta  tres  annos  pco  sacrificiis  mul- 
tis  compulandae  slnt,  ultima  ipsius  immolatio  vel  ia 
coena,  ubi  se  ipsum  in  specie  panis  ac  vini,  remoto 
Juda,  obtulit  ac  discipulis  dedit,  vel  in  monte  Oli- 
yetl,  ubi  se  orando  mactavit,  quando  pavere  ac  tae* 
dere  coepit  coram  discipnlis,  et  c  factus  est  sudor 
ejus  quasi  guttae  sanguinis  decurrentis  in  terram 


per  officium,  sed  sinister  per  merituro  Judas  mer'  q  (Luc.  xxii,  44)  >  vel  in  ara  crucis,  ubi  mortem  no- 


caior  pessimus,  jam  spiritu  separatus  ab  apostolis ; 
qui  et  oculus  dexter  fuit,  sed  scandalizans,  dexter 
per  similitudinem  boni,  scandalizans  per  intentio- 
nem  malitiae  et  nequitiae.  Ideo  Ipse  sumrous  ponti- 
fex,  uti  praeostensuro  est,  ut  suum  legitime  perfi- 
ceret  sacrlficium,  separavit  illic  armuro  separatio- 
nis,  llcet  dextrum,  licet  in  officio  suo  valde  utilem 
visam.  Nam,  cum  funderetur  unguentum  pretiosum 
ante  passionem  super  caput  Ghristi,  et  Ipse  Judas 
diceret :  c  Ut  qaid  perditio  haec?  poterat  enim  istud 
venundari  multo,  et  dari  pauperibus  {Matth.  xxvi, 
8,9).  >  Gaeteri  discipuli  consenseruntverbis  ejus  tan- 
quam  bonis  et  ut)libud.  At  agnitor  ejus  nequitiae 
Jesus  armum  illuro  faUo  dextruro,  vere  sinlstruro. 


straro  morlendo  destruxit,  pro  magno  ac  pingui 
habenda  est  bolocausto  baec  ipsa  ejus  ultima,  ut 
dictum  est,  imniolatio.  Qui  sl  pro  paucis  fuisset 
immolatus,  nequaquaro  vitulus  esset  saginatus. 
Propter  hoc  orans  in  monte  Oliveti,  cum  pro  disci- 
pulis  orasset,  ne  illis  tantummodo  salvatis  ipse  vi- 
tulus  victimalis,  quasi  macllentus  videtur,  per  quein 
tam  prava  populorum  portio  salvaretur,  adjecit : 
c  Non  pro  his  autem  rogo  tantum,  sed  et  pro  his 
qui  credituri  sunt  per  verbum  eorum,  ut  sint  omnes 
unnro,  sicut  et  nos  unum  sumus  {Joan.  xvii,  20, 
21).  > 

Ecce  quara   saginatus  vitulus,  quam   multum 
incamatus,  qaam  pinguis,  quam  corpulentus,  quam 


et  oculuro  scandalizautero  separavit,et  reliquosdis-  D  magnis  et  multis  niembris  per  charitatis  adipem  di- 


cipulosin  sacrificio  mystlco  sanctificavit,  sicutin 
oratione  saa  dlxit :  c  Et  pro  eis  ego  sanctifico  me 
ipsum,  ut  sint  et  ipsi  sancti  in  veritate  {Joan.  xvii, 
19).  >  Quod  dicit :  Sanctifico  me  ipsum,  idero  est 
ac  si  diceret  :  Sanctifico  me  ipsum,  decidens  vide- 
licet  quoddam  membrum  meum,  ut  et  sint  ip&i  san- 
etlficatl,  vel  sanctificati.  in  veritate,  remota  videli- 
cet  falsorum  fratrum  deceptoria  vanitate.  Sic  san- 
ctlfico,  vel  sacrifico  me  ipsuro  faciens  de  me  ipso 
sacriflciuro  vespertinum  pro  meis  omnibus,  ut  sint 
el  Ipsl  sanctificati,  a  falsis  videlicet  fratribus  om- 
Bino  separati,  et  sacrificium  accepiabile  facti  In 
Yerltate  sine  falsitatis  intermlstione ,  quia  nisi 
priui  fiant  sacriflcium  separatione  malomm^  non 


latatus,  qui  non  solum  pro  discipulis  immolavit  se 
Ipsum,  sed  etiaro  pro  omnibus  credituris  per  ver- 
bum  eorum.  Intra  quoruro  consortium  non  ofitima-' 
tor  meritorum,  icd  veniee  largitor  admittit  multitu- 
dinem  gentium  per  paucos  discipulos  credentium. 
c  Ego,  >  inquit,  c  pro  eis  rogo,  non  pro  mundo 
rogo,  sed  pro  bis  quos  dedisli  mibi,  qula  tul  sunt 
{ibid.  9).  >  Ecce,  quomodo  hic  sacerdos  et  hostia 
factus  Inter  inedloa  ignes  holocausti  memor  fuit  lo- 
crificii^  separando  videlicet  mundum  incredulum  iii 
maligno  posilum  ab  his  qui  credlturi  erant  per  ver- 
bum  discipuIorum.Sed,  quia  de  iege  sacn/^ctt,  quan-> 
tum  nunc  attinet,  satis  dictum  est.  De  pinguedine 
boloc^ustl  bujust  cujus  odor  suavissimus  esi^  aU- 


939  Gtaiioei  t>Ri£POSiTl  lltllCHCRSPERG.  900 

quidadiiacjuvaiilelp£0,tlfaquolo4iiiimur,diccn4ium  A  deessel,  parum  erai  Verbo  xternaliter  a  Patre  ge- 

nito  stc  cxiisse  per  opera  et  Scripturas.  Plus  exiTit 
in  «ua  misericordia,  quando  semcn  Abrabae  appre- 
liendit.  Imo  quando  ipsum  Dci  Ycrl>um,  ipsum  Dei 
semen,  quo  germinaute  facta  sunt  omnia  \isibilia 
et  invisibiiia  de  niliilo,  fieri  voluit  semen  Abralue» 
cujus  rei  exbilaratus  promissione  ipse  pater  Abra- 
ham,  quando  Vres  vidit,  et  unum  adoravit,  c  cucur- 
rit  ad  armentum ,  et  tulit  inde  vitulum  tcnerrimum 
{Gen.  xviii,  7),  >  coxit  azyma,  et  fecit  convivium. 
Nimirum  sagax  patriarcha  prxvidit  Yerbum  Dei  de 
carne  sua  incaruandum,  ut  esset  vitulus  tenerri- 
mus,ad  manducandum  suavissimus ,  praevidit  eum 
plenum  gratia  et  veriiate,  quasi  adipe  et  pinguedi* 
ne  :  ideo  exsultavit ,  ut  videret  diem  ejus,  quem  se 


ei»t. 

c  Inpfincipio  erai  Verbum,  etVerbijm  eratapud 
Deum,  et  Deus  erat  Vedtum  ;  lioc  eraL  iti  principio 
apud  Deum  {Joan,  i,  1  U  i  ^um  ^rijiii^iiLia  vel  ars 
aliqua  magna  latens  est  apud  ingeniosum  animum, 
sic  apudPatrem  ingenitum  fuit  hoc  Verbum  unige- 
nitum.  Et  sicut  foras  exit  sapientia  per  opera  se- 
cundum  ipsam  sapienter  disposita,  et  fit  quodam- 
modo  visibilis,  quic  fuit  invisibilis,  verbi  gratia :  si 
ars  musica  latuit  in  corde  sapienti,  et  secundum 
ipsam  artem  fiant  musica  instrumenta  magna,  et 
multa,jam  quasi  visibiiis  facta  est  musiea,  quae 
prius  erat  invisibilis  apud  animum,  sed  exivit  pcr 
opiis  mirificum,  non  tamen  relinquens  animum 


ita  Verbum  erat   in  principio  apud  Deum,  sed   ut  ^  vidisse  gratulalur  Joannes  dicens:  c  Etverbum  caro 

factum  est,  et  habitavit  in  nobis,  et  vidimus  gloriam 
ejus,  gloriam  quasi  unigeniti  a  Patre  plenum  graiiae 
et  veritatis  {Joan.  i,  14).  >  —  c  Et  de  pleuitudiae 
ejus,  >  inquit  Joannes  Baptista,  c  nos  omnes  acce- 
pimus  {ibid.f  16).  >  Quod  ergo  Joannes  vocat  pleni- 
tudinem,  nos  vocare  possumns  pinguedinemy  quo- 
niam  tuiic  membra  vei  corpora  dicuntur  pinguia, 
quando  sunt  piena.  Gum  vero  pinguedine  vel  carni- 
bus  fuerint  exhausta,  neque  plena,  neque  pinguia 
dicuntur,  sed  macilenta.  Ideo  omnes,  c  quotquot  > 
eum  c  receperunt,  >  quibus  et  ipse  c  dedit  potesta- 
tem  filios  Dei  fieri  {ibid.^  12) ,  >  suspirant  post 
ipsuro  quasi  macilenti ,  quasi  famelici ,  quasi  fame 
in  regione  longinqua  vehementer  confecti,  et  uos 
cum  ipsis  foeda  squalentes  macie  suspiramus,  donec 
omnes  occurramus  in  virum  perfecium,  c  in  men- 
suram  aetatis  plenitudinis  Ghristi  (Ephet.^  iv,  15).  > 
Uoc  autem  duobus  modis  erit  perficiendum,  vidc- 
licet  separatione  malorum,  et  completione  omiiium 
bonorum  singuiis  membris  corpori  Ghristi  compe- 
tentium  secundum  mensuram  xtatis  plenitudinis 
Christi.  Separatio  maiorum  fit  per  sacrificium. 
Gompletio,  et  consummatio  bonorum  fit  per  holo- 
caustum.  Propterea  gementes  in  medio  malorum 
nos  intus  torquentium,  et  extra  prementium,  quia 
in  nobismetipsis  non  habemus  Deo  acceptabile  sa- 
crificium,  recurrimus  ad  unicum  ac  singulare  sa« 
crificium,  quod  Ghristus  in  semetipso  Patri  obtuiit. 


exiret  foras,  juxta  quod  scripium  est,  ambuiavit 
Verbum,  et  exivit  in  campis,  c  omnia  per  ipsum 
factasunt  {ibid.y  3).  >  Sicut  ergo  musica  subtilis  in 
ingenio  mentis  quodammodo  grossescit  et  crasse- 
scit  in  instrumentis  musicis,  ut  possit  videri,  pal- 
pari  et  audiri,  atque  ab  imperitis  dulciter  sentiri, 
sic  subtile  Dei  Verbum  per  ea,  quae  in  ipso  et  per 
ipsum  facta  sunt,  quodammodo  grossum  deprehen- 
ditur,  quaiido,  ut  Apostolus  ait  :  c  invisibilia  > 
Dei  c  per  ea  quae  facia  sunt,  intcllecta  conspi* 
ciuntur  (/{om.  i,20).  >  Sempitema  quoque  virtus  ejus 
etiam  ab  iinpiis  ita  sentitur,  ut  sint  inexcusabiles. 
Item,  sicut  subtiiis  ars  musica  de  ingenio  fertur 
in  pergamenum ,  quando  ipsius  artis  musicae 
conscribuntur  subtiles  regul»  in  parvis  et  in 
magnis  instrumentis  musicis  observandas  in  men* 
sura,  et  numero,  et  pondere,  sicut  patet  in  organis 
ubi  discreta  est  mensura  fistularum,  et  variatur 
numerus,  ac  pondus  earum  secundumartisexemplar 
invisibile,  quod  est  in  meute :  ita  siibtile  Dei  Ver- 
bum  de  corde  Patris  per  Scripturas  veritatis  ex« 
pressum  regulas  continet,  secundum  quas  omnis 
creatura,  specialius  autem  tota  Ecclesia,  vel  quae- 
libet  fidelis  anima  sic  modificari  debet,  ut  ejus 
mensura,  numerus  et  pondus  eisdem  regulis  veri- 
tatis  concordct  sensibiliter  et  visibiliter,  quas  in 
eodem  Verbo  dictavit.  Pater  apud  se  invisibiliter, 
el  eihibuit  per  crealuram  et  Scripturam  visibiliter 


et  subtiliter  videudas  et  legendas,  atque  in    omni  D  quando  ipse  bonus  inter  malos  vixit  sanctus,  inno^ 


operum  humanorum  mensura,  et  numero,  ac  pon- 
dere  tenendas,  ut  ipsius  Verbi  xterni  subtilitas 
velut  quadam  grossitudlne  operum  secundum  ip- 
sam  dispositorum  quasi  pinguis  appareat,  maxime 
cum  quis  inde  facit  holocaustum  Deo  attribuendo 
totum,  quod  invenitur 'bene  gestum,  servata  Verbi 
Dei  regula  in  mensura,  et  numero,  et  pondere.  Nam 
gi  aliquid  in  humanis  actionibus  ab  hac  regula 
discrepat,  necesse  est  primo  sacrificium  fieri,  ut 
quod  perperam  gestum  est,  homo  sibi  attribuat 
per  sacrificium  poenitentiae,  sulumque  ac  totum 
bonum  Deo,  totius  et  solius  boni  auclori  ad  ulti- 
mum  ofierat  in  holocauttum. 
Ne  autem  couvenieHs  pinguedo  tali  bolocausio 


cens,  impoUutus,  segregatus  a  peccaioribus,  quo- 
rum  nuUatenus  communicavit  impietatibus,  imo 
increpando  impios  factus  est  eis  etiam  gravis  ad 
vidcndum.  Inter  hos  iUum  vivere  magnum  fuit  sa- 
crificium  sempiterna  memoria  dignuin.  Unde  tibi, 
Christe,  dicimus : 

V£RS.  4.  Mempr  sit  Dominus  omnis  sacrificii  fait, 
ul  per  tuum  vivere  inter  malos  absque  malorum 
contagio  nos  liberemur  ab  omni  malo  :  Et  holocau^ 
$tum  tuae  immolatiouts  in  coena  tua,  in  monle  Oli- 
veti,  in  ara  crucis  pingue  fiat  nobis,  ut  pinguedo 
dulcis,  et  dulcedo  ejus  pinguis  ita  nos  reficiat,  ul 
nihil  nobis  desit  in  ulia  gralia  exspectaiUibus  reve- 
lalionem  tuam,  simusque,  uti  tu  in  montc  Oliveti 


9(51  COMMENTARIUM  IN  PSAI.MOS.  —  PARS  1.  -  PSAL.  XIX.  902 

rngasti,  consuiTimati  in  unum,  sicut  tu  et  Patcr  A  ^i^^^^nis  nemincm  vidcrunt,  nisi  solum  Jcsum  :  quia» 


unum  estis,  ct  dilcctio,  qua  dtlcxisti  nos,  in  nobis 
S4t,  et  tu  in  nobis. 

Exaudirit  quidem  te  Dominus  orantem  illic  contra 
manifcstos  persecutores  et  apertos  haBreticos  :  ad- 
liuc  yero  nccessarium  est  ut  exaudiat  te  in  die  tribu- 
iationis  oranteni  contra  falsos  discipulos  Judae  pro* 
ditori  et  mcrcatori  pessimo  comparandos.  Nam 
contra  persecutores  Hcrodi  consimiles  pclisti  con- 
servari  tuos  in  corpore  corruptibiii,  sed  in  nomine 
too,  et  in  nomine  Patris  tui,  ut  ad  negationem  tui 
nominis  per  tormenta  non  possent  compelli.  Et 
exaudivit  te  Dominus  in  die  tribuiationiSt  quia  te  in 
tuis  martyribus  protexit  nomen  Dei  Jacob,  ne  tu 
Terus  Jacoh  Rachele  oxore  tua  fllios  suos,  et  tuos 


sicut  dictum  est,  quod  clarum  est  in  tui  splcndoris 
participatione ,  non  est  clarum  in  luae  claritatis 
comparalione.  Ideo  sicut  slellarum  claritas  in  com- 
paratione  solis  evacualur,  ita  gloria  vullus  Moysi 
evacuatur  propter  cxccllentem  gloriam  ttiae  clarita- 
tis.  Hujus  claritatis  omnino  expertes  caeci  haeretici,  o 
Pater  Christi!  non  cognoverunt  te  solum  verura 
Deum,  et  quem  misisli  Jesum  Cbristum.  Sed  sancti 
confessores  et  viri  catholici  vere  non  solum  flde 
crediderunt,  sed  etiam  intelleclu  cognovcrunt  te,  et 
quem  misisti  Jesum  Christum,  esse  solum  verum 
Deum»  Quod  etiam  clarissimis  doctrinis  ostendendo 
eC  haereticorum  tenebras  fugando»  ipsum  Filium 
tuum  clariflcaverunt.  Imo  tu»  Pater,  in  eis  Filium 


plorante  cum  ipsa  et  in  ipsa  esses  absque  consola  •  ^  tuum  clarificasti,  sicut  ab  eo  rogatus  luisti ,  quando 

tione.  Nam  illa  Rachel,  sicut  supradictum  et  expo- 

situm  est,  primo  quidem  noluit  consolari  conside- 

ratione  morientium  filiorum,   sed  bene   acquievit 

consolari  consideratione  fiiturorum  bonorum,  inter 

quae  bona  prascipuum  valde  consolatorium  bonum 

est  filiorum  Rachelis  resurrectio.  Quanquam  et  hoc 

sit  magna  consolatio  Rachelis  et  Jacob  de  filiis  occi- 

sis,  quod,  licet  cum  Joseph  filio  Rachelis  in  cister- 

nam  veterem,  id  est  in  mortis  foveam  sint  projecti, 

licet  videantur  a  fera  pessima  devorati,  utpote  a 

pcssimis  tortoribus  interfecti,  tamen  dominantur  in 

tota  terra  iClgypli,  et  obediunt  eis,  et  spiritus  mali* 

gni,  qui  sunt  iEgyptii.  Ego  te,  Christe,  verum  Jacob 

exaudita  oratione  tua  protexit  nomen  Dei  Jacob  . 

servans  tuos  martyres  in  nomtne  tuo. 

Similiter  orasti  pro  tuis  confessoribus,  qui  erant 
impugnandi  muUis  erroribus.  Hos  tu  specialiter  re- 
spexisti,  cum  in  oratione  tua  dixisti  :  c  Pater,  cla- 
ritica  Filium  tuum,  ut  Filins  ttius  clarificet  te,  sicut 
dedisti  ei  potestatem  omnis  carnis,  ut  omne,  quod 
dedisii  ei,  det  eis  vitam  seternam.  Haec  est  autem 
vita  aelerna ,  ut  cognoscant  te  solum  verum  Deum, 
et  quem  misisti,  Jesum  Cbristum  {Joan,  xvii,  I- 
5).  >  Sic  te,  Cbriste,  orantem  in  die  tribulationi$ 
gencraliter  quidem  pro  tuis  omnibus,  sed  speciali- 
tcr  pro  Cdnfessoribus  exaudivit  Dominus.  Nam  per 
eorum  doctrinam  te  Filium  suum  Paier  clarificavit, 
quia  dcdit  eis  iiluminantcm  illos,  et  clarificanlem  te 


ille  orans  in  die  tribulationis  dixit :  c  Pater^  clarinca 
Filium  tuum.  i  Tunc  misisti  ei  auxilium  de  sancto, 
et  de  Sion  tuebaris  eum,  quia  de  sancto  Spiritu 
corda  sanctorum  replente,  ac  de  Sion^  id  est  de 
speculatione  Scripturae  triumphatum  est  per  senctos 
confessores  contra  omnes  hxreticae  pravitatis  infe- 
stationes,  et  to,  Christe,  clarificatus  es  Filius  Dei 
esse  in  summa  gloria  Dei  Patris,  nihil  minus  habens 
claritalis  in  tua  jam  clarificata  humanitate,  quam 
in  tua  clarificante  DivinitatCi  in  qua  non  minos  es 
clarus  ipso  Patre  te  clarificante,  ut  agnoscamus 
confitendam  nobis  unitatem  claritatis,  non  solam 
in  tribus  personis  unius  Deitatis,  Terum  etiam  in 
duabus  unius  Christi  naturis.  Licel  enim  assumens 
Divinitas  Verbi  assumptam  humanilatem  clarificave- 
rit,  tamen  non  aliam  claritatem  illi  dedit,  vel  a 
Patre  impetravit  ipsum  Yerbum  Deif  quam  eam,  iti 
qua  ipsum  Verbum  fuerat  apud  Patrem,  priusquam 
niundus  fieret. 

Restat  nunc,  Domine  Jesn  Christe^  ut  ad  plenam 
tnae  orationis  exauditionem  $it  memor  Deus  Pater 
omni$  sacrificii  tui,  quod  ei  obtulisti  manendo  in 
mundo  seiTans  te  a  malo,  sicut  etiam  tuis  optasti 
dicens  ad  Patrem  :  c  Non  rogo,  ut  tollas  eos  de 
mundo,  sed  ut  serves  eos  a  malo  (Joan*  xvii,  15).  > 
Sicut  etiam  Apostolus  tnus  docuit  dicens  :  c  Au- 
ferte  malum  ex  vobismetipsis  (/  Cor.  v,  13),  >  quod 
licet  ita  congrne  intelligatur,  ut  malum,  id  est  ma-» 


Spirilum  sanctum,  qui  te  clarificando  de  tuoaccepit,  D  litiam  auferamus  a  nobismetipsis,  quando  eam  non 


et  annuntiavit  eis,  ac  docuit  eos,  ut  hsn^eticis  te 
blasphemanlibus  illi  te  glorificarent,  et  in  gloria 
Patris  esse  doccrent.  Et  quia  tu  Verbum  Dei  cs,  in 
hoc  etiam  te  ciarificaverunt,  quod  Scripturam  priu» 
obscuram  clarc  intellexerunt ,  et  clare  docentes 
exposuerunt,  alque  ita  Verbum  Dei,  quod  tu  es  cla- 
rificaverunt,  remotoque  figurarum  denso  velamine 
faciem  Moysi  claram  demonstraverunt  ex  consortio 
sermonis  Dei,  qui  sermo  tu  es  Christe  Fili  Dei,  qui 
cum  Moyse  et  Elia  loquens  in  monte  resplenduisti 
ut  sol,  nec  illi  duo  poterant  splendere  in  compara- 
tione  lui,  licet  clarificati  fuissent  ex  tui  splendoris 
participatione.  Ideo  discipuli  tiii,  qui  erant  ibi,  Ib- 
vantes  oculos,  qui  tres  in  principio  viderant,  in  fine 


possumus  tollere  ab  aliis  :  tamen  sermo  Graecus,  in 
quo  scripsit  Apostolus,  ut  auferamus  a  nobismet-* 
ipsis  malum,  significat  hominem  malum  per  mascu- 
linum  accusativum.  Quomodo  autem  hunc  malum 
debeamus  tollere  a  nobismetipsis,  ut  sacrificium 
nostrum  Deo  sit  acceptum,  superius  exeniplo  Chri^ 
sti  satis  est  demonstratum  :  qui  a  semetipso  Judam 
abstuht,  quando  veteris  Paschae  obtulit  sacrificiumf 
quo  se  suosque  praeparavit  ad  novi  Paschse  holocau-* 
stum.  Et  nos  quidem  diversa  tempora  distinximus« 
persecutorum ,  et  haereticorum  ,  atque  falsorum 
christianorum  ,  propter  distinctiones  martyrum  # 
confessorum ,  atque  bonorum  seu  christianorum 
verorum  in  hoc  tempore  sub  malis  })ericlitantii»m« 


MS  G£t\UOHl  PRiEPOSlTl  REiCIIEASPERG. 

Sed  nec  in  tempore  martyrum^  vel  confessorum  de*  A  dignus  Tocari  filius  tuus.  Ae  raeMOit 


904 


fuerunt  falsi  christianii  licct  magno  vcntilabro  mar- 
tyriorum  et  confessionum  ventilaretur  area  Domi'^ 
nica,  et  vit  latere  tunc  potuisset  fraus  roaligna,  qua 
minc  plena  est  eadem  area,  tanquam  sola  palea  re- 
plente  granaria  cuncta.  Neque  nunc  desuut  martyres 
vttl  confessores,  licet  rari,  quia  non  offertur  «modo 
sanctis  palma  martyrii  vel  corona  confessionis,  uti 
quondam,  quando  rei  gloriosus  martyrum,  corona 
contitentium,  vicit  in  martyribus  parcendo  confesso- 
ribus.  Est  autem  nunc  pugna  minus  gloriosa,  nec 
tamen  minus  periculosa,  quando  Ecclesia  vexatur 
c  periculis  ex  genere,  periculis  in  falsis  fratribus,  > 
quae  quoodam  vexabatur  c  periculis  ex  gentibus 
(II  Cor.  XI,  36j.  t  Unde  quandiu  iii  terra  peregri- 


mercenariis  tuis  (Luc.  xv,  18»  19}»  >  Hoc  totnm 
proponat  quasi  viclimam  Deo  Patri  offerendom.  Sed 
non  recipiaiur  haec  victima  in  bolocaustum ,  quia 
tale  proposilum  ex  parte  approbandum)  et  ex  parte 
separandum^  et  improbandum  est,  hoc  sciiiceti 
quod  cogitat  Oeri  mercenarius  ,  qui  erat  filios. 
Suscipiat  ergo  Deus  Pater  boc  sacrificium  recogno-» 
scendo  filium,sed  inde  separetqua.M  armum  dextroro, 
quod  spectat  ad  mercenarium. 

Non  enim  parva  distantia  est  inter  servuro,  et 
mercenarium ,  et  filium.  Servus  est ,  qui  solo  ti- 
more  poenarum  servat  mandatum.  Mercenarius  est^ 
quem  non  delectat  servitium,  sed  praemium  servitii. 
Filius  est ,  quem  etiam  sine  respectu   praemiororo 


natur  Ecclesia ,  necesse  habet  orare  contra  omnem  "  delectat  servare  Patris  mandaium.  Nercenarius  di- 


persecutorem  ad  te,  Christe,  ut  protegat  te  nomen 
Dei  Jacoby  et  contra  omnem  hflereticum,  ut  mittnt 
tibi  Deus  Pater  auxUiumde  iancto^et  de  Sion  tueatur 
fe.  Sed  nos  maxime,  in  qaos  fines  sasculi  devene- 
runt,  quos  bonorum  christianorum  inopia,  et  malo- 
rum  coangustat  copia,  necessitate  urgente  oportet 
clamare  ad  te,  Gbriste,  ut  memor  sit  Deus  Pater  om- 
nii  sacrificii  <iii,  et  holocaustum  tuum  pingue  fiat, 

Itaque  praeceptis  salutaribus  moniti»  et  divina  in- 
stitulione  adhuc  formati  oramus,  tibique,  o  Chri«- 
ste !  oranti,  et  sacrificanti,  atque  holocaustum  pin^ 
gue  offerenli  favemus,  et  dicimus  :  Memor  sit  omnis 
sacrificii  tui,  DeuS  Pater,  et  holocaustum  tuum  pin- 


cit  in  corde  suo  :  Meus  cibus  est,  quod  finito  labo- 
re  sum  percepturus  in  praemio.  Filius  vero  quid  6i* 
cit?  Meus,  inquit,  cibus  est,  ut  faciam  voluntaten 
patris  mei.  Ulum  cibat  et  deleclat,  quod  in  prae* 
mio  laboris  exspeclat*  Isturo  cibat ,  et  delectat  hoc 
ipsuro  ,  quod  secundum  voluntatem  patris  laboraL 
Servus  adducitur  in  servitium  per  fidem,  qua  cre* 
dens  bona  bonisi  et  mala  malis  futura.  Plus  timel 
sibi  mala.  quaro  speret  sibi  bona  futura,  quia  neo- 
dum  est  ei  bona  conscientia,  de  qua  possit  sibi  spe- 
rare  bona  futura ,  et  ideo  timens  mala  servit  sub 
virga.  De  servo  autem  fit  mercenariuSy  quando  jnm 
decrescenle  limore  malorum  spes  nasciiur  bonoruro 


guefiat*  Memor  sit  omnis  sacrificii  ftft,  ut  omne  ma-  ^  fuluroruro  propter  bonam  conscient:am,  qua  quls 


lum  a  nobismetipsis  auferamus  prout  debemus ;  et 
holocauslum  tuum  pingue  fiat  nobis,  ut  omne  bonum 
in  nobismetipsis  habeamus,  quo  indigemus»  etom^ 
nero  bonum  diligarous,  ita  ut  cor  unuro  et  animam 
unam  cum  eo  habeamus.  Memor  sit  omnis  sacrificii 
tui ,  ut  declinerous  a  malo  ;  et  holocaustum  tuum 
nobis  pingue  fiat,  ut  faciamus  bonuro.  Memor  sit 
omnis  sacrificii  (tit,  ut  sint  lumbi  nostri  praecincli, 
ab  omni  videlicei  concupiscentia  maia  restricti, 
dum  sit  justitia  cingulum  lumborum  noslrorum,  et 
fides  cinctorium  renum  nostrorum ;  et  holocausinm 
tuum  pingue  fiat  nobis,  ut  lucernae  ardentes  in 
manibus  nostris  nunquam  exstinguantur  pingue- 
dine  hujus  holocausti  semper  abundante  in  pastum 
ignis  in  testa  carnis  nostrse.  Memor  sit  omnis  sa- 
crificii  tui^  ut  exeat  foras  omnis  iudas,  et  c  fiaut 
dies  ejus  pauci  (Psal.  cviii,  8);  >  et  holocaustum 
tuum  pingue  fiat^  ut  episcopatum  ejus  accipiat  alter, 
qui  sit  roeritorum  vlrtute  divina  electioue  dignus, 
ut  Mathias.  Memor  sit  omnis  sacrificii  tui,  ut  exeani 
a  nobis,  qui  non  sunt  ex  nobis ;  et  holocauslum 
tuum  pingue  fiat ,  ut  locum  eorum  tales  domestici 
suppleant,  qui  cor  unum  et  animam  unam  in  Deo 
habeiites  nunquam  ab  invicem  dissentiant,  sed  id 
ipsum  dicant  et  sapiant :  Memor  sit  omnis  sacrificii 
tui,  ut  omnis  filius  prodigus,  qui  dissipavit  substan- 
tiam  suam  vivendo  luxuriose,  in  se  reversus  dicat  : 
c  Surgam,  et  ibo  ad  patrem  meum,  et  dicam  ei : 
Pater,  peccavi  in  coeluro  et  coraro  te ;  jaq|i  non  sum 


conscius  est  de  pcccato  praeterito  dolore  ac  de  fu^ 
turo  libenter  cavet.  In  lali  statu  fuit  iste  prodigus 
filius,  cum  voluit  esse  mercenarius.  At  patre  illi 
offerente  osculum  dilectionis  plenum  signuro^  per 
ipsaro  dilectionem  subito  exuit  habitum  mercenaril, 
et  indutus  est  habituro  filii ,  siolam  videlicet  pri^ 
mam,  et  accepit  aunulum  pontificale  signum,  vitu- 
loque  saginato  refectus  pinguis  est  effectus  filius, 
neque  usquam  comparuit  mercenarius.  Ita ,  Domi^ 
ne,  quilibet  prodigus  reversus  ad  patrem  suscipia- 
tur,  ut  filius,  et  separetur  mercenarius,  ut  filii  re-> 
versio  fiat  sacrificium,  de  quo  aliquid  separetur  et 
aliquid  sanctificetur.  Qui  voluit  esse  mercenarius, 
crescat  in  amore  patris,  ut  sit  filius.  Et  est  quidero 
D  quasi  armus  dexter  servire  Deo  in  spe  futuroruro 
bonorum.  Sed  proficiente  amore  fitiali  separabitor 
iste  armus,  cum  de  mercenario  fit  filius,  qui  cura 
Christo  et  in  Christo  dicere  valeat :  c  Mens  cibos 
est,  >  mea  delectatio  est,  c  ut  faciam  voluntatem 
Patris  >  mei.  Memor  sit  ergo  Dominus,  o  Christe; 
omnis  sacrificii  tui  {Joan.  iv,  54),  ut  quilibet  filius 
adhuc  in  regione  longinqua  positus,  saltem  fame 
cogente,  saltem  pro  mercede  festinet  redire  ad  Pa- 
trem.  Sed  cum  pervenerit,  et  mercenarii  deposuerit 
affecturo,  tunc  holocaustum  tuum  pingue  fiat,  ut  vi- 
tulo  saginato  plene  refectus,  qui  fame  defecerat, 
sine  fictione  dicere  valeat :  c  Meus  cibus  cst,  ut 
faciam  voluniatem  Patrismei.»  Mercenariuro  exu« 
endo  sacrificium  tibi  offcrat  filium  induendo,   ips« 


965  COMMENTARKJM  LN  PSALMOS 

tolus  jam  factus  filius,  bolocaustum  fiat,  siliquas  A 
porcorum  cibum  fastidiendo  sacrificium  offerat : 
epulari  autemyet  gauderc  cum  Patre  assuescens  ipse 
totus  filiali  amore  succensus  bolocauslum  fiat.  Et 
lioc  hoiocaustum  sil  pingue,  de  ipsius  scilicet  vituli 
saginati  conditum  pinguedine. 

Memor  $it  omnis  iacrificti  <tit,  ut  simas  inter  vir- 
gines  a  corruptione  hujus  mundi  caventes,  de  qui- 
l>as  virginibus  fiet  sacrificium,  quia  partim  excla- 
duulur ,  partim  admittuntur,  dum  faluas  nescit 
sponsus,  qui  pleno  amore  conjungetur  sapientibus. 
Ut  ergo  non  cum  fatuis  pinguedine  olei  carentibus 
excludamur,  holocauslum  luum  nobispm^tf^  /Sal,  ne- 
que  deficiente  oleo  lampades  nostrae  exstinguantur, 
sed  sufficiente  ipsius  olei  pinguedine  non  solum 
in  lampadibus  manifestorura  operum ,  sed  etiam  " 
in  vasis  occultarum  coriscientiarum  pingue  tibi  of- 
feramus  holocaustum,  et  septem  lampades  ardentes 
ante  thronum  tibi  exbibeamus,  in  quarnm  iuce  non 
ad  boram  tcroporalis  favoris,  sed  ad  pcrfectum  diem 
aetemae  beatitudinis  gaudeamus. 

Memor  sit  omnis  sacrificii  tui ,  ut  sint  roulti  divi^ 
les  partim  sua  sibi  retinentes ,  partim  tibi  offeren- 
tes  ad  pauperum  tuorum  consolationem.  Et  holo^ 
causlum  tuum  pingue  fiat ,  ut  pauperuni  spiritu  sit 
tanta  mullitudo  et  sanctitas,  quam  tu  digne  valeas 
exaudire,  non  solum  pro  salute  divitum  bene  illis 
facientium  vel  pauperum  illis  compatientium  et  bene 
volentium,  sed  etiam  pro  conversione  aliorum  divi'^ 
tum  illis  malefacientium,velpauperum  illisinviden-  ^ 
tium ,  atque  ita  in  cordibus  tuorum  pauperum 
tibi  fiat  magi^um  holocaustum ,  cum  in  eorum 
cordibus  nec  inimicus  homo  separatur ,  quin  ei 
LoDum  cupiatur  et  petatiir  per  ignem  charita- 
tis ,  qua  diligunt  amicos  in  te  tanquam  tua 
membray  inimicos  propter  te,  ut  fiant  membra 
toa. 

Memor  sit  omnis  sacrificii  tui ,  ut  perfecta  sit 
abrenuntiatio,  qua  in  baplismi  susceptione  vel  in 
aanctioris  propositi  arcliori  voto  abrenuntiavimus 
diabolo,  et  omnibus  operibus  ejus  ac  pompis.  Et 
holocaustum  tuum  pingue  fiat^  ut  affectuosa  et  effe- 
ctuosa  sit  professio ,  qua  confessi  sumus  nos  cre- 
dere  in  Deum  Patrem  omnipotentem  creaiorem 
ciBli  et  terrae,  et  in  Jesum  Ghristum,  Filium  ejus  D 
vnicum ,  Dominum  nostrum  :  qui  conceptus  est 
de  Spiritu  sancto,  natus  ex  Maria  virgine,  pas- 
sas  sub  Pontio  Pilato,  crucifixus,  mortuus,  et  se- 
pultus  :  descendit  ad  inferos  :  tertia  die  resurrexit 
a  mortuis  :  ascendit  ad  coelos ,  sedet  ad  dexte- 
ram  Dei  Patris  omnipotentis  :  inde  venturus  est 
jod:care  vlvos  et  mortuos.  Credo  in  Spiritum 
sanctum ,  sanctara  Ecclesiam  cathoiicam,  sancto- 
rum  communionem,  remissionem  peccatorum,  car- 
nis  resurrectionem ,  vitam  setcrnam.  Amen.  In 
hoc  etiam  hoiocaustum  tuum  pingue  fiat ,  ut  pro- 
fessionem  arctioris  vitae,  quam  sumus  aggressi, 
plene  observemus  cum  dilectione  tanquam  spiri- 
tuaiis  pulchritudinis  amatores,  et  bono  Ghristi 


.  —  PARS  L  -  PSAL.  XLX.  m 

odore  de  bona  conversalione  flagrantes,  non  sicttt 
servi  sub  legCi  sed  sicut  libcri  sub  gratia  constituti 
vivaums. 

Memor  sit  omnis  sacrificii  tui^  ut  istas  tres  peti-* 
tiones  plene  audiat  et  exaudiat  :  Dimitte  nobis  de* 
bita  nostra,  sicut  cl  nos  dimiltimus  debitoribus  n(H 
stris  :  et  ne  nos  inducas  in  tentationem ;  sed  Ubera 
nos  a  malo.  Per  has  namque  tres  petitiones  Domi< 
nicae  orationis  Deo  sacrificium  praeparamus ,  dunl 
debita  nostra  et  tenlationes  et  omnia  maia  sepa- 
rari  a  nobis  optamus.  Uolocaustum  vero  praepa- 
ramus,  cum  in  quatuor  petitionibus  dicimus  :  Pa" 
ter  noster^  qui  es  in  cce/ti,  sanctificelur  nomen  tuum^ 
adveniat  regnum  tuum;  fiat  voluntas  tua  sicut  in 
corIo  et  in  terra,  Panem  nostrum  quotidianum  da  ;to> 
bis  hodie.  Ut  ergo  in  his  quatuor  petitionibus  pro 
te,  Christey  plene  audiamur  et  exaudiamur  :  Uolo-' 
caustum  tuum  nobis  pingue  fiat,  Non  vacat  modo 
pensare  holocausti  hujus  pinguedinem,  per  singulas 
istas  petitiones.  At  tamen  de  pane  quotidiano  vel 
supersubstantiali,  quem  petimus,  istud  credendum 
suadcmus,  quod  hic  est  panis,  de  quo  dictnm  est  in 
benedictione  Aser  benedicente  patre  Jacob  filiot 
suos.  Dixit  enim  :  €  Aser  pinguis  panis  ejus,  et  prse- 
bebit  delicias  regibus  (Gen,  xlix  ,  20).  >  Merito  hie 
pinguis  panis  praebebit  delicias  regibus,  cum  habeat 
in  se  omnedelectamentum,  et  omnem  saporem  sua- 
vitatis,  et  omnem  illam  pinguedinem  ,  de  qua  pa<* 
ter  Isaac  dixit  ad  Jacob  :  c  Det  tibi  Deus  de  rore 
cseli ,  et  de  pinguedine  terrae  abuudantiam  {Cen, 
XXVII,  28).  I  Ilem  ad  eumdem  :  c  Ecce ,  >  inquil» 
c  odor  fiiii  mei,  sicut  odor  agri  pleni,  quem  l)cne' 
dixit  Dominus  (Gen.  v,  27).  »  Agri  hujus  pleni  tota 
pleniludo  est  in  pane  isto,  qui  dicilur  supersub- 
stantialis  et  quotidianiis.  Supersubstantialis ,  se^ 
cundum  quod  pascit  angelos  in  ceelo  :  quotidianus* 
quia  pamem  angelorum  manducat  homo  sub  coelo. 
Supersubstantialis,  quia  perfectos  roborat,  quia  cor 
hominis  confirmat,  quia  sanum  fidei  palatum  dele- 
ctat,  nc  perfecti  deliciant :  quotidianus  ,  quia  ore 
perfectorum  diligenter  masticatus,  vel  etiam  in  cor- 
pore  matris  Ecclesiae  lac  factus  infirmos  notrit  el 
alit ,  at  quotidie  proficiant.  Supersubsiantialis  est, 
quia  suspendit  mentis  altam  contemplationem  ,  ut 
ipsis  mentibus  excedant ,  et  excessus  crebros  ha- 
lieant  Deo,  dum,  quod  in  exccssu  mcntis  capiunt, 
supersubstantiale  dulcedinis  edulium  soli  Deo  est 
notum  :  quotidiaous  est,  quia  eosdem  sanctos  facit 
esse  sobrios  hominibus  et  condescendibiles  etiam 
in  quotidianis  contraclibus  et  confabulationibus 
humanae  conversationis.  Uiide  in  hoc  pane  super- 
substantiali  et  quotidiano  hoc  ipsum  dulciter  sapit, 
quod  in  oratione  Dominica  unus  evangelista,vide- 
licet  Matthaeus,  vocat  eum  c  panem  supersubstan-* 
tialem  (Matth.  vi,  11) ;  i  alter,  id  est  Lucas  vocat 
eum  c  panem  quotidianum  (Luc,  xi,  3).  >  Tere  in 
utroque  nomine  magna  pinguedo,  magna  significa- 
lur  dulcedo.  Supersubslanlialis  panis  pascit  Ma' 
riam,  ut  eam  delectet  sedeie  ad  ejusdem   pani» 


^6t  CERIIOIII  PR/EPOSITI  REICIlERSPERd.  9M 

mensam  sine  intermissiono »  quanialihet  $il  ocai-  A  sancla  desideria  conjuiignnfor,  ipsis,  non  qose  super 


patio  sororis  Miirthoa,  Quoiidiaruis  idem  panig  pa- 
scit  Martham  cnnfortaiulo  eam,  ul  alacnler  sala^^at 
circa  frequent^  rriinitrteriiim  ,  libcnter  pascens  p:^ 
storem  suum  in  suis  paopiMjlnTs  ^  nra^ifi»r,  q\u  vu- 
cant  verbo  vel  docendo,  ul  Ghristus,  vel  auscuUan- 
do  ut  Maria,  de  qtio  verbo  quotidiana  est  fortitudo 
ipsi  Marthse  iaboranti>  et  Marise  sorori  ojus  super^ 
subslantialis  dulcedo  vacanti.  Per  hunc  panem  sic 
pinguem ,  sic  plenum  totius  bonae  pinguedinis  et 
dulcedinis  omniumque  deliciarum  rexChristus  ko- 
locaustum  sit  nobis  pinguef  iit  in  sacrosancta  hujus 
panis  fractione  ac  ruminatione  delectati  et  saginati 
plene  gaudeamus,  et  gaudium  nostram  nemo  tollat 
a  nobis,  nemo  perturbet,  sed  integrum  perseverct . 
^emper.  Ita,  Domine,  holocauslumiuum  pingue  fiat,  ' 
non  ad  horam  faciens  nobis  eisultationem ,  sed 
semper. 

Hoc  enim  loco ,  ubi  Sepiuaginta  posuerunt  dia- 
psalma,  Hcbrxi  habent  sela^  lA  est  semper»  In  utra-^ 
que  lingua  veritas  est  expressa.  Nam  et  in  hoc  lo- 
co  velut  Onila  die  tribulatione  materia  psalmi  dis- 
iinguitur,  et  de  trisiitia  passionis  ad  Ixtitiam  re- 
surrectionis  fit  quidam  transitus.  Unde  congrue  hic 
iiKerponitur  diapsalma.  Hebrsei  autem,  qui  habent 
in  hoc  loco  sela,  quod  interpretatur  semper^  licct 
propter  velamen  suae  faciei  superpositum  non  vi- 
deant  aeternitatis  lucem,  qux  per  semper  signiika> 
tur :  tamen  ipsi  cxci  aliis  vidcntibus  lumen  ingerunt 


terram,  sed  quae  sursum  sunt  sapientibus,  ubi  tu, 
jam  in  te  ipso  dives,  cum  Patre  multis  bonis  indi- 
gcs  in  tuo  corpore  adhuc  in  terris  pcregrinante.  In<^ 
ter  multa  quibus  indiges  pluriinuin,  vel  maxime  in- 
diges  operariis  in  messe  tua  multa.  Igitur  te,  Do- 
mine,  suppliciter  exoramus  ut  gregem  luum,  Pastor 
seterne,  non  deseras,  sed  per  beatos  et  bonos  ope- 
mrios  continua  proteclione  custodias,  nt  eisdem 
rectoribus  usque  in  linem  gubernetiir^  quos  operis 
tui  vicarios  eidem  contulisti  praeesse  pastores.  lloc 
tibi  gratum  et  tuo  cordi  beneplacitum  credimus.  Et 
ideo  cum  angelis,  et  archangelis,  cum  thronis,  ei 
dominationibus,  cumqueomni  militia  coelcstis  excr- 
citus  tuo  cordi  favemus,  et  dicimus  : 

Vers.  ^.  Tribuat  libi  secmdum  cor  tuum,  H  onui^ 
consHium  tuum  confirmet.  Tibi^  Christe^  nunc  se-^ 
denti  ad  deiteram  Patris  (rt^ttat  ipse  Pater  in  mes^ 
sem  tuam  tales  operarios,  qui  sint  s<:cundum  ror 
tuum,  Fuit  quondam  Saul  rex  prailatus  popnlo  tiio 
non  secundum  cor  (tiiim,  sed  secundum  cor  populi 
electus  et  bonus,  quo  amoto  regnavitrex  David  non 
secundum  cor  popuii,  sed  secundum  cor  tuum  de^ 
ctus  et  bonus,  et  inventus  in  numero  sanctonim  se» 
cundumcor  tuuni.  Unde  et  dicis:  c  Inveni  David 
servum  meum,  et  oleo  sancto  meo  unxi  eum  (PiaU 
Lxxxviii,  2t).  >  Item  :  c  Inveni  David  secundum 
cor  meum.  >  Similiter  itaque  nunc  oramus,  tibiqiie 
in  dextra  Patris  interpellanti  noslra  vota  sociamus. 


per  hoc  advcrbium  psalmis  crebro  interposilum,  q  rogando  Patrem,  ut  omnes  operarios,  omncs  prin- 


quod,  sicut  praedictum  est|  aeternitalis  est  signifi- 
cativum,  cujus  interpositio  coiigrua  est  in  hoc  loco 
subjunctay  holocansto  in  aeternum  flagraturo,  illo 
sacerdote  illud  ofirerente  secundum  ordinem  Melchi* 
sedech,  qui  iion  ut  Aaron  temporale  sacerdotium, 
sed  sicut  Melchisedech  sempiternum  habet  sacer- 
dotium.  Unde»  et  salvare  in  perpctuum  potest  acce- 
dcns  (50)  per  semelipsum  ad  Deum,  semper  vivens 
iid  interpellandum  pro  suis,  ofTerens  vidclicet  holo- 
caustum  pro  humana  salule  hominem  assumptum , 
et  totum  divinitatis  ignem  incensum,  quod  holo- 
caustuin  in  conspectu  Dci  Patris  est  pingue  sem- 
per. 
£t  quidem  tu,  Christe,  sacerdos  magne, «  in  tem- 


cipes,  omnes  pastores,  qui  secundum  cor  populi 
sunt  electi  et  boni,  dum  peccatis  exigentibus  per  ta- 
les  flageilandus  est  populus,  aut  facias  esse  talesi 
qui  sint  non  secundum  cor  populi,  sed  secmdum 
cor  tuum^  aut  illis  amotis  tales  in  principatu  tam 
saeculari  quam  ecclesiastico  constituas  principes  su- 
per  omnem  terram,  qui  non  sccundum  cor  populi 
sint  immemores  nominis  tui,  sed  pro  patribus  Ec- 
clesiae  nati  filii,  etprincipes  constituti  super  omnein 
terram  sint  memores  nominis  tui  secundum  cor 
tuum^  et  per  quos  Deus  Pater  omne  consilium  tuum 
con^rmel :  videlicet,  ut  pleniludo  gentium  toia  in^ 
tret,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fiat.  Vei  certe»  ut 
suscitato  per  omnia  regna,   super  omnes  oves  pa^ 


pore  iracundia:  factus  es  reconciliatio  {Eccli,  xliv,  D  scuae  tuae  David  rege,  David  pastore,  qui  eas  pascat 


17),  >  quando  in  die  tribulationis  obtulisti  sacrifi- 
cium  et  liolocaustum^  de  quo  jam,  prout  te  donanle 
potuimus,  aliqua  diximus,  ex  quibus  plura  conji- 
cienda  sunt.  Sed  ex  tunc  fiiiito  tribulationis  die  nou 
solum  tibi,  sed  etiam  his,  quos  de  inferno  liberasti^ 
quorum  multa  corpora  surrcxerunt,  et  introierunt 
in  sanctam  civitatem,  iii  coelestem  Jerusalem,  suc-» 
cessit  ipsi  diei  tribulationis  et  passionis  Ixia  dies 
resurrectionis.  Igitur  exsultemus  et  la^temur  in  ea 
percurrendo  sequentia  psalmi,  quse  ad  ipsam  diem 
exsultationis  cuncta  rcferuntur :  cum  tibi  nunc  se- 
denti  ad  dexteram  Patris  corda  fidclium  tuorum  per 


in  innocentia  cordis  sui,  et  in  intellectibus  manuum 
suarum  deducat  eas,  ipsae  oves  tuae  sint  omnes  ge* 
mellis  fetibus  et  sterilis  non  sit  inter  eas :  dum  non 
erunt  fideles  tui  contenti  servare  praeceptum  qua^ 
unum  fetum,  sed  addunt  pra^ceplo  consilium  ;  quia 
parum  erit  eis  uon  pejerare,  quod  est  pra^ceptumi 
sedaddunt  nonomninojurare,  quod  est  consiIium« 
Parum  erit  non  occidere,  quod  est  praeceptum,  sed 
ponunt  suas  animas  pro  fralribus,  ut  ipsi  pro  fra- 
tribus  parati  sint  occidi,  quod  est  consilium.  Pa- 
rum  erit  eis  non  rapere,  seu  furari  aliena,  quod  est 
praeceptum,  sed  vendunt  omnia  sua,  ct  dant  paupc- 


(50)  Iia  Cod* 


9G9 


COMMENTARIHM  IN  PSALMOS.  -    PARS  1.  -  PSAL  XIX. 


970 


ribas,  el  sequuntur  le,  Christe,  quod  cst  consilium  A  ^i^^l  ^^  ^{Typto  bapUzati  sunt  \n  nube  et  in  man» 


tuum.  Tu  enlm  non  praecipiendOy  sed  consuieudo 
dizisti  cuidam  difiti :  c  Si  tis  perfectus  esse,  Vade, 
▼ende  omnia  qus  habes,  et  da  pauperibus,  et  veni, 
scquere  me,  et  habebis  thesaurura  in  coelo  {Malth. 
xii(,  21).  >  Istud  consilium  tuum  ez  parte  jam  est 
impletum,  sed  adhuc  in  multis  restat  implendum. 
Ut  igitur  omne  contilium  tuum  conflrmetur,  ut  sint 
omnes  greges  tonsarum  o?ium  ascendentium  de  la- 
▼acro  gemellis  fetibus,  gemellis  fruclibus  praecepto- 
rumet  consiiiorum  fecunds,  atque  sic  omnecon- 
silium  tuura  conflrmetur :  tu  qui  de  post  fetantes 
accepisti  David  servum  tuum  pascere  lacob  servum 
tuum  et  Israd  haereditatem  tuam,  nunc  multiplica 
iii  Ecclesia  super  imperfectos  vel  activos,  qui  per 


soli  duo,  Josue  scilicet  ct  Caieph,  ihtroiemnt  in  ler- 
ram  promissionis  :  ita  nunc  ex  omnibus  baptizatis 
duo  tantnm  ingrediuntur  in  regnum  coeloruai,  id 
est,  ipse  Jesus  propter  nos  in  Jordane  vel  in  proprio 
suo  sanguine  baptizatus,  et  populus  fidelis  per 
baptismum  ei  illi  consepuitus,  atque  illius  vohm- 
tati  et  cordi  per  omnia  consentaiieus,  ut  secundum 
cor  Christi  se  habens  in  voiuntario  consensu  liberl 
arbitrii  Caleph  recte  possil  appellari.  Tunc  autem 
nostrum  liberum  arbitrium  erit  quasi  cor  Dei,  cum 
recte  discernit,  eligit,  diligit.  Discernit  videlicet  a 
malobonum ;  eligit  ipsum  bohum  apprehendendum ; 
diligit  apprehensum.  Disceruit  quae  sit  voluntas  Dei 
bona;  digiteam  quaesit  beneplacens;  diligit  eam 


Jacob  signiflcantur,  et  super  contemplaUvos  et  per-  B  quasit  perfecU.  Propterea,  inquit  Apostolus :  i  No- 

lite  fleri  imprudentes,  sed  intelligentes,  quae  sit  vo- 
luntas  Dei  beneplacens  et  perfecta  (Ephes.  v,  17),  » 
ut  videllcet  bona  volunias  discernatur,  ne  qiiid  ei 
malitiseadmisceatur;  beneplacens  eligatur,  ne  ali- 
quid  ei,  quod  non  debet,  prftferatur ;  perfecta  dili- 
gatur,  ne  uuquam  in  fastidium  veirtatur.  Nequeenim 
unquam  fastidium  habebit  illius  rei  dileciio,  in  qua 
eaute  a  cseteris  rebus  discernenda  non  erralur,  «t 
in  qua  eligenda  beiie  deliberatur.  Hinc  est,  quod 
hujus  mundi  amatoribus  ipse  ihundus  tandem  ver- 
tetur  in  fastidium;  quia  non  ftiit  caute  deliberalum, 
cum  suo  Creatori  praetulerunt  munduih  creatum. 
Qui  autem  Christum  discernunt  et  eligunt  sibi  dili- 
gendum,  tandem  in  ejus  dilectione  penitus  nullum 


fedos»  qui  per  nomen  Israel  notantur,  tales  pasto- 
res  el  tales  reges»  qiii  sicut  David  secundum  cor 
tuum  regant  et  pascant  populum  tuum  et  oves  pas- 
cuae  uue. 

llem :  Quia  tu  verus  Josue,  tu  vere  Jesus  dictus 
noD  ita  ttuncupative  sicut  ille  antiquus  Josue,  sed 
substantive  et  effective,  sicut  angelus  exponens  ra- 
Uonem  hujus  nominis  tui,  quod  est  Jesus,  ait : 
t  Ipse  enim  salvum  faciet  populum  suum  a  pecca- 
tis  eorum(Jlfa(M.i,2i);  >  quia,inquam,tu  vere  Je- 
6US  dictuspopulum  tuumes  mtroducturus  in  veram 
repromissionis  terram  lacte  et  melle  manantem,  ne- 
que  hoc  facies  absque  adjutore  Caleph,  dum  gra- 
tiam  invisibilem  das  per  miaistrum  quemlibet  visi 


bilem,  Deut  Paler  tribuat  tibi  secundum  cor  tuum  ^  sentient  fastidium,  quando  cor  eorumfuerit  omnino 
dispensatores  mysteriorum,  quibusita  vere  couveniat     secundum  ipsutn. 


Domen  Caleph,  quod  interpretatur  quasi  cor,  dum 
sunt  ipsi  suundum  cor  tuum,  sicut  vere  tibi  couve> 
Dit  nomen  Jesus,  eo  quod  salvum  facias  populum 
tiium  a  pcccatis  eorum,  Sic  omiie  cofMt7tttm  ftitim 
confirmetur,  dum  per  te  Jesum  salus  iuvisibiliter 
detur,  et  per  quemfibet  ministrum  tuumsacramenta 
salutis  visibiliter  admiiiistrentur  quasi,  perCaleph 
socium  tibi  dilectum,  qui  secundum  virtutem  nomi- 
nis  Caleph  tibi  invisibiliter  operanti  cooperetur  vi- 
sibiliter  secundum  cor  tuum^  et  non  cum  his  quo* 
rum  cadavera  prosiernuntur  in  deserto  extraterram 
promissionis,    moriatur,   sed  tecum,  o  Jesu!  in 


Nam  in  proficientibus,  et  necdum  extoto  cor  suum 
ad  ipsum  vertentibus,  ipse  Christus  aliquantulum 
condesceodit  secundum  cor  eorum  eis  exhibendo 
seipsum.  Sic  in  die  Resurrectionis,  curo  adhuc  te* 
nebrae  esseut  ad  monumentum,  in  corde  Mariae  non 
credentis  illum  resurrexisse,  dubiunti  cordi  se  con- 
formaus  non  in  spede  nota,  sed  quasi  hortulanus 
illi  apparuit  {Joan,  xx,  15).  Aliis  item  amantibus 
et  dubitantibus  appamit  quasi  peregrinus»  videlicet 
secundum  cor  eorum  ipsis  dispositus.  At  postquam 
cor  Mari»  confirmatum  est  in  fide  secundum  eor 
Christi,  omne  consilium  Christi  coufirmatum  est  in 


terra  promissionis  aeternis  deliciis  frumenti»  vini  et  ^  ea.  Similiter  postquam  discipuli  pridem  c  stulti  et 


olei  perfruatur. 

Aliter.  Salvatio  praedestinatorum  taliter  perfici- 
tur,  ut  Jesus  principaliter  operetur  c  salutem  in 
mcdioterrae  (Psa/.  lxxvii,  12),  >  id  est  in  cordCt 
quud  ihedium  locum  tenet  in  corpore,  sed  ipsi  Sal- 
vatori  salutem  humanamoperantiliberum  arbitrium 
cooperatur,  si  secundum  cor  ipsius  Jesu  disponatur 
et  inveniatur  dignum  nomme  Caleph,  quod,  ut  di- 
ctumest,  interpretatur  ^oit  cor.  Et  Jesusquidem 
quasi  princeps,  et  in  principatu  major  Moyse  in- 
troductor  estin  terram  promissionis,  attamen  quae- 
rit  comit^tum,  qui  sit  secundum  cor  suum,  no- 
strum  videlicet  liberum  arbitrium  sibi  volens  esse 
consentaneum.  Sicut  enim  ex  omnibus,  qui  in  exitu 
Patrol.  CXCIII. 


tardi  corde  ad  credendum,  >  cor  ardens  habuerunt 
secundum  cor  Christi,  c  cognoverunt  >  Doroinum 
c  in  fractione  panis  {Luc.  xxiv,  55).  >  Item  disci- 
puli  ejus  indiscrete  piscanteSy  neque  inter  dexterain 
et  sinistram  discementes,  viderunt  illum  in  littore 
quasi  hominem  ignotum  (Joan.  xxi,  4).  At  posi- 
quam  secundura  cor  Christi  ad  ^us  imperium  mi- 
serunt  rete  iii  dexteram  navigii ,  continuo,  ex  ipso 
effectu  piscationis,  Dominum  marls  cognoverunt,  et 
secundum  cor  ipsius  cor  suom  illi  exhibuerunt. 
Unde  finito  illic  prandio,  cum  diceret  Petro  tertio : 
c  Amas  me  ?  >  ipse  quoque  tertio  secundum  cor 
ipsius  respondit  illi  :  c  Amo  te  {ibid,,  17).  >  Ecce 
cor  Petri  quasi  cor  Christi  se  habendo  exhibet  no« 

Si 


%n  CER!!Oin  PR.tPOSlTl  REICIIERSPERC.  97« 

bis  in  cajiiimiu  Jcau,  quasi  itteruni  iUlepli,  cui  et  A  omneni  diem  tribulalionis,  in  die.  solemnitatis  c^ 


ilieit  i\m  h^^mi  <  Tu  tm  aeqiiere  (ibid.,  ^) ;  i 
la{ir|u*iin  dkat:  ijuasi  allcr  Cttle|>b  Iti  me  sequere 
verutn  Jo&uet  tu  me  camUare,  iii  mihi  cooperator 
csio,  iit  \mr  Imhmm  bapitsmi  popnlns  Qdelis  in- 
froiliicaiitr  in  tprrnm  pronus^tohts.  Quod  ut  ita 
fieret,  recte  orando  propheiavit,  ei  prophetando  fide- 
litcr  oravit  propheia  navid  sic  dicens  tibi,  Chri- 
sle  :  Tribuat  tibi  secundum  cor  tuum ,  et  omne 
consiiium  tuum  confirmet,  ^Subauditur :  Deus  Pa- 
Ur. 

£t  nos  postquam  hoc  magna  ex  parte  impletum 
cognovimus,  tameu  in  nobis  et  aiiis  adhuc  sentimus 
magnam  discrcpantiam  cordis  nostri  humani  a  corde 
Chriifti,  iu  quo  sunt  omnes  thcsauri  divinorum  con- 


lactitiae,  iatabimur  in  satulari  tuo.  Ego  David  pro- 
pheta,  et  omnis  fidelis  psalmista,  et  omnis  tidelium 
caterva,  Caleph'  nomine  digna,  imo  dignatione  divl' 
na  hoc  nomen  sortita  ibi  lcetabimur^  non  in  noslro 
merito,  sed  in  saiutari  tuo,  Pater  aeterne. 

Et  in  nomine  Dei  nostri  magnificabimur.  Nara 
quos  prasdesiinavit  ante  tempora  ssecularia,  bos  ec 
vocat  et  justificat  in  tempore  opportuno,  in  tempo- 
re  accepto,  eosdem  quoque  magnitfcabit  post  omnia 
tempora  in  aeternitatis  gloria  semper  mansura.  Itec 
dixi,  conversus  ad  Patrem.  Iterum,  conversus  ad  Fi- 
lium  dico  : 

Vers.  7.  Impieat  Dominus  omnes  petitiones  imas, 
0  Fill  Dei  vivi  Christe,  qui  pro  nobis  interpellas 


siliorum  absconditi,  cuiomnino  sic  nos  expedit  con-  ^  apud  Patrem  dignus  exauditione  pro  tua  reTerentia, 


formari  per  fidera  cum  Maria,  per  cordis  ardorem 
cum  discipulis  iiium  iii  fractione  panis  cognoscen- 
tibus,  per  amorem  sincerum  cum  Petio,  ut  mani  • 
fesla  sit  nobis  in  nobis  ipsius  resurrectio,  iu  qua 
facta  est  corporis  et  spiritus  perfccta  coadunatio. 
-Non  putemus,  cum  Maria  Christum  in  monumento 
quaerente,  ipsuro  necdum  ad  s^qualitatem  Patris 
ascendisse,  vcl  corpus  ejus  esse  absque  spiritii  suo. 
Rursum  cum  discipulis,  qui  existimabant  i  se  spi- 
ritum  videre  (Luc.  xxiii,  57),  i  non  putemus  Chri- 
stum  carnem  et  ossa  non  habere,  cum  ipse  dicat 
sponsx  suae,  sanctae  scilicet  41cclcsiae :  «  Hoc  nunc 
os  ex  ossibus  meis,  cl  caro  de  carne  mea  {GenesJ 


tibi  pro  nobis  postulanti  nostras  preces  Jungimos 
ac  dicimus :  Impieat  Dominus  Pater  omnes  petitiO' 
nes  tuas.  Tn  esenim  nunc  advocatus  noster;  futu- 
rum  est  ut  sis  judex  noster.  Sed  antequam  nos  ju- 
dices,  antequam  nes  ad  judicium  vooes,  impteai 
Deus  Pater  in  nobis  omnes  petitiones  tuas^  quas  la, 
pontifex  ingressus  in  sancta  sanctorum,  id  est  in 
ipsum  coelum,  ut  appareas  vultui  bei  pro  nobis» 
per  hoc  ipsum  fundis  pro  nobis,  quod  appares  vnl* 
tui  Dei  pro  nobis.  Nam  tuae  illic  humanitalis  in  di- 
vina  gloria  jugis  apparitio  jugis  est  peUtio  pro  bis 
in  coelum  intra  Sancta  sanctorum  coUigendis,  qui 
sufit  membra  lua,  per  boc  participes  tuae  divinita- 


11,23).  I  Sic  omnino  cor  noslrum  sit  ardens  iu  no-  c  ^^^»  ^"^^  ^"  particeps  factus  cs  humanitatis.  Itaque, 


bls,  duin  loquitur  nobis  in  via^  et  aperit  nobis  Scri- 
pturas,  neque  inter  cor  nostrum,  et  cor  Christi  ali- 
qua  inveniatur  damnabilis  et  noxia  nobis  diversitas. 
Quia  vero  nobis  in  nobis,  vel  ex  nobis  nulla  est  vir- 
tus  ad  haec  perficienda  in  nobis,  c  fiduciam  talem 
Labemus  per  Christum  ad  Deum,  non  quod  sinus 
suflicientes  cogitare  aliquid  a  nobis,  quasi  ex  nobis, 
sed  sufficientia  nostraex  Deo  est(/i  Cor.  iii,  4,  5),  > 
qui,  elsi  nobis  propter  nos  nihil  boni  debet,  quibus 
nonnisi  poenas  debet :  tamen  hoc  Filio  suo  debet,  ut 
ipse  homines  illi  conformet,  qui  et  obediens  ei  fa- 
ctus,  et  homini  mortuo  ipse  mortuus  est  conforma- 
tus.  Propterea  non  rogamus  rem  tantam  dari  no- 
bis  pro  meritis  nostris,  sed  rogamus,  o  Christe,  ut 


0  magne  Poiitifex,  qui  penetrasti  coelos,  qui  intra 
Sancta  sanclorum,  inlia  secreta  ccelorum  tnaehu- 
manitatis  exhibitione  petiliones  facis  pro  salute  ho- 
niinum,  pro  glorificatione  membrorum  tuorum,  nos 
tibi  petenti  petitioncs  nostras  Jungimuset  dicimus: 
Impieat  Domtnus  omnes  petitiones  tuas.  Et  non  du- 
bitandum  est  ullo  modo  exaudiri  talem  pontificem 
in  diebus  suis  Deo  placentem,  quia  etiam  longe 
ante  ipsius  tempora  cgo  David  prophela  in  diebos 
meis 

Nunc  cognovi  quoniam  saivum  fecit  DommuM 
Ciiristum  suum.  Nunc  cognovi  per  spiritum  propbe- 
tiae,  quoniam  Deus  Pater  Cliristum  Filium  suom 
Spiritu  sancto  et  virtute  unctum,  non  dico  salvum 


Deu8  Pater  tribuat  tibi  secundum  quod  meruisti,  et  ^  faciet,  quasi  futurum  illud  mihi  sit  arobiguum,  sed 


secundum  eor  tuum  sic  dispoui  nostrum  liberum  ar- 
bitrium,  ut  quasi  Caleph  comitetvr  te  Jesum  aJ 
confirmandum  in  nobis  non  solum  omne  praeceptum 
tuum,  sedetiam  omue  consiHum  (uum.  Dicimusergo: 
Tribuat  tibi  secundum  cor  tuum  esse  cor  nostrum ; 
et  omne  consiiium  tuum  confirmet^  ne  unquam  con- 
siliis  tuis  divinis  affectus  humauus  recalcitraret,  sed 
cor  nostrom  per  iibcrum  arbitrium  secundnm  cor 
tuum  gradiatur,  quoadusque  in  vera  promissionis 
torra,  latte  ac  melie  scmpiternae  dulcedinis  tecum 
pe  fruatur.  Ibi 

Vers.  6.  Lastabimur  in  saiutari  luo^  et  in  nomine 
Dei  nostri  magnificabimur,  Ibi,  o  Paler,  o  Genitor 
Salvalorib!   in  terra  pniinissionis  couzitituti   post 


salviim  fecit;  quia  immobiliter  in  praescientia  divina 
esl  praeteritum,  quod  adhuc  in  temporibus  est  fuiu- 
rum  de  salvatione  totius  Christi,  id  est  capilis  ei 
omnium  suorum  membrorum,  in  quibus  pro  prae- 
destinatioiie  jam  saivum  fecit  Dominus  Pater  Cliri' 
stum  suum.  Sed»  ul  ipsa  praedestinaiio  in  effeclo  ap- 
pareat,  et  totum  corpus  ejus  in  bis  qnoque  mem« 
bris,  in  quibus  adhuc  super  terram  infirmatnr,  sal- 
vuro  fiat, 

Exaudiet  Hium  de  cceio  sancto  suo,  Qui  exaudivit 
eum  in  carne  mortali  sub  ccelOy  el  sub  angelis  nii- 
noratum,  nunc  multo  magis  exaudiet  iiium  de  ettio 
sancto  suo  in  carne  immortali  super  angeios  glorifi- 
calum.  Qui  exaudivit  Jcsum  sacerdotcm  roagiium 


975  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

ui  veste  tfordida  orantem,  sicui  in  Zacharia  legi-  A 
tur,  nunc  multo  magis  exaudiet  illum  talibus  mii> 
tatoriis  indutum  et  talibus  coronis  coronatum,  de 
qualibus  illic  dicitur  :  c  Ecce  absluli  a  te  iniquita- 
tem  tuam,  et  indui  te  mutatoriis  {Zach,  iii,  4).  i 
Item  :  i  Et  factum  est  verbum  Domini  ad  me  dicens  : 
Suroe  a  transmigratione  ab  Holdai,  et  a  Tobia, 
et  ab  Idaia,  et  venies  tu  in  die  illa,  et  intrabbi  do- 
mum  Josiae  filii  Sophoniae,  qui  venerunt  de  Babylo- 
ne,  et  sumes  argentum  et  aurum,  et  facies  coronas, 
et  pones  in  capite  Jesu,  filii  Josedech  sacerdotis  ma- 
gni,  et  ioqueris  ad  eum,  dtcens  :  Hasc  ait  Dominus 
exercituum,  dicens :  Ecce  vir  Oriens  nomen  ejus 
{ibid.^  VI,  10-12).  >  Hic  per  nomen  orieniii  in- 
telligimus  gloriam  Christi  resurgcntis  post  occasum 
suae  mortis,  qnando  natnra  liumana  in  Christo,  licet 
noR  fuerit  in  alteraro  naturam  commutata,  tamen 
muiatoriis  divinae  clariiatis  est  induta,  et  gloria  di- 
\ini  spleudoris  coronala.  Ergo  nunc  mulatoriis  in- 
dutum,  et  coronis  anreis  coronaturo  exaudiei  Hlum 
4e  eaelo  lancto  suo,  qni  eum  prius  exaudivit  spinea 
corona  coronatum,  et  nostris  peccatis  coinqnina- 
tam,  sicut  in  Isaia  dicitur  :  c  Torcuhir  calcavi  soius, 
et  de  gentibus  nou  est  vlr  mecum.  Calcavi  eos  in 
furore  meo,  et  aspersus  est  sanguis  eorum  super 
vostimenia  mea,  et  omnia  indumenta  mea  inquinavi 
(iia.  Lxiii,  5).  I  Si  ergo  in  die  tribulationis  habens 
vestimenia  sordida,  sicut  sunt  vestimenla  calcan- 
tium  in  torculari,  taroen  i  exauditus  est  pro  sua  re- 
vereniia  {Uebr.  v,  7) ;  i  quanto  magts  nuuc,  i  formo-  q 
sus  in  stola  sua,  gradiens  in  roultitudine  fortitudi- 
nis  6US  {l$a.  lxih,  1),  i  dignus  est  exaudilioiie. 
Propterea  vel  ego  David  propbeta»  vel  ego  quilibet 
fidelis  psalroista  sine  dubio  aflbrmo,  quod  Deus  Pater 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  eum  exaudivit  iu 
die  tribulaiioniSf  nunc  exaudivit  et  semper  exaudiet 
illum  de  ccelo  iuo,  iroo  de  sinu  3U0;  quia  c  unigeni- 
tas  est  In  sinu  Palris,  >  ait  Joannes,  c  ipse  enarra- 
vit  {Joan.  i,  18),  i  videlicet  :  non  aliud  enarravit 
foris,  quam  quod  in  sinu  sno  discit,  in  quo  etiam 
sinu  tanquam  de  vicino  petit,  quod  suis  membris 
expedire  novit,  ubi  exaudiet  Deus  Pater  de  ccelo  $uo 
$ancto^  id  est,  de  sinu  sancto  suo ;  de  coelesti  vide- 
licet  secreto,  ubi  inter  ipsum  et  Paf  rem  nuUius  vesti- 
mcoti  est  interposilio,  quia  c  ego,  i  ait  c  et  Pater  D 
aiium  surous  (Joan.  x,  30).  i 

Exaudiet  ergo  iUum  de  ccelo  sancto  suo  m  (ortitu- 
dine  saiutis  dexterce  suof :  sic  enim  in  Hebraeo  legi- 
lar  pro  eo  quod  nos  habemus  :  In  potentatibus  sa- 
hsaexUrm  ejus,  Exaudietur  plane  in  obtinenda  for- 
litudine  salutis  dexterae  8uae,quia  salus  dexterce  ejus 
est  iR  potentatibus.  Scriptum  est  enim  :  c  Longitu- 
do  dieruro  in  dexlera  ejus,  et  in  sinistra  illius  divi- 
tiae  et  gloria  (Prot.  iii,  16).  i  Ergo  longitudo  die- 
ruro  est  aeternitas  octo  beatitudinuro.  Et  ideo  in  po* 
tentatibus^  sive  in  fortitudine  praedicatur  esse  salus 
dexterce  cjus^  quia  nunquam  deflciet  longitudo  et 
fortitudo  et  potenUtus  illius  salutis,  illorum  die- 
ruro,  illius  beatitudinis,  qu»  est  iu  dextera  ejus,  in 


PARS  1.  —  PSAL.  XIX.  974 

potiori  manu  eju«^  qua  distribuit  et  largitur  aeterna 
bona.  Sed  in  sinislra  illius,  qua  Iribuit  divitias 
tcmporalcs  et  gloriam  dignitaium  prxsentium,  est 
quidem  quantulacunque  salus;  in  qua  tamen  salulc 
non  est  potentatus,  aut  forlitudo ,  seu  longitudo, 
sed  magna  inflrmiias,  magna  instabilitas ,  magiia 
breviias  et  brevis  jucunditas.  Ideo  pro  hac  «almt; 
suis  obtinenda  non  orat  Christus,  quamvis  eam  tri- 
buat  interdum  suis  fldelibus,  quibus  de  sinistra  sua 
largitur  temporaiia  bona  interdum ;  semper  autem 
de  dextera  sua  largitur  eis  aeterna,  in  quibus  est 
poteniatus  et  fortitudo  salutis,  pro  qua  suis  obti- 
nenda  ipse  nunc  orat  in  coelis.  Nos  quoque,  qui 
membra  ipsius  dicirour,  ad  eamdem  aeternam  salu- 
tero  petendaro  semper  intcnti  esse  debemus,  ne  cum 
impiis,  quibus  placent  sola  sinistra,  sinistri  efficia- 
mor,  e^  in  hoc  mundo  ita  cum  eis  extollarour,  ut 
una  cnm  eis  corruamus.  Nam 

Vers*  8.  Hi  in  curribus,  et  hi  in  equis.  Majores  m 
curribuSf  miuores  tn  equts  teruntur ;  quia  mos  erat 
antiquitus,  ut  quando  post  victoriam  exhibebatur 
triumphns,  majores  laureati  ferrentur  iit  curribtUf 
minores  autem  pariter  ovantes  ferrentur  tii  e^ittf , 
plebe  occurrente  cum  ramis  palinarum,  et  vocibos 
magnis  celebrante  triumpbale  festuro.  Unde  nunc 
pro  majoribus  dignitatibus  pionuntur  currtis,  pro 
minoribus  e^tf^,  cum  dicitur  :  Hi  in  curribus,  et  ki 
m  equis, 

Aliter  :  Hi  in  curribus  vanarum  dignitatufn,  el 
inanis  gloriae  gloriantur :  et  hiin  equis  cervicosae 
superbiae  aut  fluxae  luxuriae  feruntur  cum  Pbaraone 
et  exercitu  ejus.  Nos  autem  cum  Mojse  quasi  pe- 
destres  ab  bujusmodi  fugieodo  cam  ipso  Moyse  can- 
tamus,  et  alios  ad  cantandum  provocamus»  dicendo  : 
c  Cantemus  Domino,  gioriose  enim  honorificttus 
est  {Exod.  XV,  1).  >  Talia  dicentes,  Deum  de  prae- 
teritis  boois  laudamus»  et  iii  iuimtit€  Domini  Dei  no- 
stri  invocabimui  adjutorium  divinum  ad  consequen- 
da  futura  bona,  quae  sunt  in  dextera.  Nam,  qui  si- 
nistris  inhiabant»  et  pro  retinendis  dicebant :  c  Ex- 
pedit  noMs  ut  unus  morialur  homo,  ne  forte  veniant 
Aomani,  et  tollant  nostrum  locum  et  gentem  (Joan. 
xviii,  U;xi,  48).  I 

Yers.  9.  Ipsi  obligati  lunl,  et  ceciderunt,  locum 
et  gentem  amiserunt :  Ipsi  et  omnes  eorum  consi- 
miles  temporalia  et  sinistra  bona  aetemis  ac  dextris 
praeponentes,  etsi  videantur  sibi  stare  in  alto  rerum 
culmine,  tamen  ceciderunt  obligati  funibos  peccato- 
rum  suorum.  Nos  autem^  qui  temporalia  coniem^ 
nendo  sola  aetemadesideramos,  qui,  utendo  tempo- 
ralihus,  aeterois  frui  ciipimus ;  fios,  inquam,  genti- 
les,  qui  lapides  fuirous  de  lapidibus  suscitati,  sur^ 
rextmiM,  et  erecti  sumus,  ut  sirous  filii  Abrahae,  quo- 
rum  siroilitudo  illi  ostensa  est  non  in  tcrra,  sed  in 
cqdIo  dicente  ad  euro  Doroino :  c  Suscipe  coeiuin,  et 
niimera  stellas,  si  potes.  i  Suspexit  ille,  qoi  sibi 
dici  audivil :  c  Sic  eril  semen  tuum  (Cen.  xv,  5).  » 
Et  nos  igltur  cum  patre  nostro  Abrabam  sursum 


975  GEKHOHl  PRiEPOSIl  f  REIGUEASPERG.  m 

asplcienJo,  et  terrena  desDiciendo,  surreximMi  et  ^  ^^^  invocaverimut  te.  In  die^  inlQcida  exftpecUtio- 


ereett  iumut, 

Vers.  10.  Domine,  $alvum  fac  regem,  et  exaudi 
nos  in  die^  qua  invocaverimus  te.  Samns  quidem 
erecti;  sed,  quia  necnostra  virtute  surreximus,  ne- 
que  stare  per  nos  possumus,  o  Domine  Pater,  sat- 
««MM  fae  regem  in  suis  membris,  quem  jam  salvasii 
in  semetipso.  Satvum  fac  illum  In  noMs  adbuc  in- 
firmis»  qui  eum  salvasti  in  multis  miiitibas  ipsi  regi 
nostro  viriliter  militantibus  :  et  exaudi  nos  per  il  • 
lum  ponlificem  pro  nobis  interpellantem  ttt  die^  qua 
invocaverimut  te^  a  te  ipso  petentes  te  ipsum,  quod 
est  invocare  te.Nam,  qui  aliud  a  tedesiderant,  Ulud 
invocant  quod  desiderant.  Nqs  autem  cupimus  et 
per  Cbristum  regem  salvari  in  potentatibus  saluiis 
dexteree  ejus^  etper  ipsum  pontificem  exaudiri  in  die. 


ne  ac  desiderio  claro  illius  promissionis,  quaro  Ipse 
pontifex  nobis  posuit,  dicens :  €  Si  quis  diJigit  me, 
sermonem  meum  servaiui,  et  Pater  mcus  diligei 
eum,  et  ad  eum  veniemus,  et  man^ ionem  apud  eum 
faciemus  {Joan,  xiv,  ^).  i  /ithujus  promissionis  die 
ac  luce  quandocunque  invocaverimus  te^  per  ipsum 
exaudi  nos,  qui  apud  te  interpeliat  pro  nobis  Jesus 
Christus  Domiuus  noster,  qui  tecum  vivit,  et  rqpiat 
Deus  in  unitate  Spiritus  sancti  per  omnia  saecula 
saeculorum.  Amen. 

Cloria  Patri,  Filium  pro  nobis  interpellantem 
exaudienti  :  Gioria  Fitio  salutari,  in  quo  Istabi- 
mur,  sicut  in  psalmo  isto  dictum  est :  lcttabimur  in 
salutari  ejus  :  Ghria  Spiritui  fonclo,  qui  est  baee 
ipsa  Ixtitia,  qua  iatabimur  in  salutari  Dei  Patris. 


PSALMUS  XX. 


Domine,  in  virtuU  tua  (eetabitur  rex. 

(VbBS.  1.)  IN  FilfEM  PSALMIIS  DAVU). 

Titulus  psahni  patet.  Ordo  placet.  Cum  enim 
psalmo  praM^enti  fuerit  materia  sacerdotalis  Chri- 
sti  supplicatio  in  passione,  ac  pontificalis  interpd- 
latio.  in  Patris  confessione,  paucis  interpositis  de 
regali  ejus  potentia  circa  finem,  ubi  dictum  est : 
Domine,  salvum  fae  regem  ;  nune  in  isto  sequenti 
psalmo,  quasi  e  converso,  principalis  materia  est 
ejus  regalis  potentia,  coi  pauci  interponontor  de 
sacerdolali  dementia.  igitur  misericordiam  et  Ju- 
dicium  canUnt  hi  duo  psalmi,  et  in  eorum  contextu 
raisericordia  et  verius  obviant  sibi  ordine  decen- 
tissimo;  dum  prius  propidator  pontifex  in  throno 
gralis  clementer  omnes  invitat  ad  ae,  ac  postea 
gratiam  contemnentibus  quasi  rex  magnam  ostendit 
potentiam  et  virtutem ;  ut  quos  hoc  non  demulcet  ad 
pieutem,  quod  ipse  est  propiUatio  pro  peccatis 
totius  mundi,  hoc  saltem  a  sua  impieUte  deterreat, 
quod  ipse  est  Invict»  virtutis  aoetor  et  insopera- 
bilisimperii  Rex,  ac  semper  magniftcus  triumphator, 
qui  adversae  dominationis  vires  reprimit,  qni  ini- 
mid  rugientis  propria  virtute  saeviliam  superat,  qui 
- ,  hostiles  nequitias  poteoter  expugpat,  cujus  virtuti 
|et  fortitudini  penitus  neno  potest  resistere,  quia 
^«f  necessarium  est»  ineviubile  est,  atque  iu  ineviu- 
biliter  praeordinatum  est  ut  ei  omne  genu  flecUtur 
▼olentium  et  nolentium»  coelestium,  terrestrium  et 
infernorum  {Phiiipp.  ii,  10). 

Unde  recte  adtitulatur  hic  psaimus  David  manu- 
f6rti,  quoniam  sicut  de  fortitudine  Dovtd  legitur, 
quod  c  octingentos  interfecit  impetu  uno  {II  Reg, 
xxni,  8)  :  quo  facto,  seu  dicto  mystico  significatur 
magna  David  manufortis  fortiludo,  sic  de  isto  vero 
David  sanissime  creditur  quod  innumerabiles  exer- 
dtus  dasmonum  interfedt  et  superavit  impetu  una, 
qiiando  in  impetu  magni  ternemotus,  eo  moriente  in 


B  cruce,  atque  anima  ejus  ad  infemum,  descendenCe 
ceciderunt  ante  fadem  ejus  portae  infernales  fugatts 
earum  custodibus.  Cum  enim  ipse  rex  gloriae  Chri- 
stus  infemum  dehellaturus  Intraret,  et  chorus  an- 
gelicus  anU  faciem  ejus  porUs  prindpum  tolli 
praedperet,  atque  multum  populum  de  infemo  eri- 
peret,  suaeque  resorrectlonis  partidpes  facerel :  in 
hoc  ipso  plagam  mortls  acceplt  dlabolus  cum  suis 
satellilibus,  quod  ereptis  de  manu  inferai  muhis 
hominibos,quorum  saluti  valde  invidetilleinimicus, 
ipsum  et  suos  torquet  invidia  vebementluB  et  atro- 
cius.  Etiam  tunc  noster  David  quasi  octingentot 
interfedt  impetu  uno,  quando  in  impetu  magno 
terraemotus  factus  est  magnus,  ipso  resurgente,  at- 
que  sepulcri  c  custodes  facti  sunt  velut  mortui 

^  {Matth.  xxvm,  4)  :  >  per  quod  slgnificat  omnes 
inimicos  ipsius  depulatos  «ternaemorti;  praecipue 
illos  qui  vellent  eum  semper  in  sepulcro  Jacere, 
nec  regnare.  Postremo  Undem  judido  in  impeta 
uno,  c  in  momento,  in  ictu  ocoli,  in  novlssima  tuba 
{ICor.  XV,  52),iquasioctingentosinteraciet,quando 
his  qui  a  sinistris  erunt,  sic  dicet :  c  Ite,  maledicCi» 
in  ignem  aeternum,  qui  paratus  est  diabolo  et  an- 
gelis  ejus(JfaiiA.  xxv,  41).  i  Ex  tunc  sublaUomni 
tristitia  de  regno  ejus,  Domine,  in  virtuu  tum 
iistabitur  rex,  et  super  saiutare  tuum  exsuitabii  veke^ 
menter. 

Potest  iste  psaimus  pro  quolibet  rege  catbolieo 
decenter  cantari,  slcut  et  praecedens  pio  quolilMl 

D  sacerdote  catbolico.  Siquidem  reges  catbolid,  M 
bene  regnant,  roembra  sunt  regis  bujus,  de  quo 
agit  hic  psalmus.  Et  sacerdotes  ejusdem  regls  el 
sacerdotis  membra  debent  esse,  de  quo  agitur  ia 
psalmo  praeoedente.  Sed  nos  de  capite  regnm  ei 
sacerdotum,  et  omnium  quibus  dicit  Petras  apo- 

•  stolus  :  c  Yos  >  estis  c  genus  dectum,  regale  sacer- 
dotium  (J  Petr.  ii,  9) ;  >  nunc  agendo  In  nomine 


977  C0MMENTAR1«M  IN  P&VLMOS.  -  PARS  I.  -   PSAL.  XX,  978 

Domini,  psarmi  hujus  ingrediamur  pulcberrimam  A  suos  {Deut,  ixxii,  II),  i  ad  hoc  supcreos  volilal, 
«iomum,  cujos  in  procemio  pulclmim  vestibulum 


▼iilimus;  cujusque  bonum  titulum  in  fronte  domus 
conscriptum  legimus,  in  quo  tiluio  non  solum  co- 
gnoscitur  Dominus  domus  per  nomen  David^  sed  et 
coiisummatio  ipsius  domus  innuitur,  cum  psalmns 
iste  conspicitur  iutitulatus  in  finem;  qua  nimirum 
litulatione  instruimur  ad  hunc  /lnm,  ad  banc 
omnis  consnmniationis  perfectionem  directam  psal- 
nii  bujus  inlentionero,  ut,  regno  Cbristi  consum- 
mato,  et  inimids  ejus  bumiliatis,  flat  plene  quod 
in  fine  psalmi  dieitur  :  CanUUfimui  et  p$alkmu$ 
viriutet  tuas,  Ibi  circa  fioem  psalmi  virtuUi  com- 
memorautur  pluraliier,  propter  divisiooes  gratiarum, 
quas  dividit  spiritus  prout  vult  (/  Cor.  xn,  II),  qui- 


ul  eos  ad  volandum  provocel;  vel  i  quemadmo- 
dum  gallina  cotigregat  puilos  suos  sub  alas  {Mattk* 
xuii,  5i)>  cum  magnodesiderio;  sic  ipse  iiomo 
propter  bomines  factus  magno  afficiebatur  deside- 
rio,  desiderans  esse  cum  bominibus  et  desiderans 
bomtnes  esse  secum.  Propterea  dixil :  €  Yolo  ui 
ubi  ego  sum,  et  illi  sint  mecum  {Joan,  xvii,  ^).  > 
El  tu,  Deus  Pater  Chrisli, 

Vers.  3  et4.  Deeiderium  cordis  ejus  tribuiiti  et, 
ut  factus  bomo  esset  cum  bominibus,  et  voluntate 
labiorum  ejue  non  frauda$li  eum  dicentem  :  €  Yolo 
ut  ubi  ego  sum,  et  ilii  sint  mecum.  >  Vere  deside^ 
rium  cordis  tribuisli  «i,  ul  sit  cum  bominibus,  quo- 
niam  in  sua  conceptione,  ubi  homo  conceptus  est» 


busvult.In  principiovero  psalmt  de  singulari  vtriiife  B  ibi  preevenisti  eum  in  benedictionibus  duleedinis^  vt 


regis  agiiur,  qui  solus  in  plena  virtuto  Dei  Patris 
gloriatur^quia  ipse  Dei  virtus  et  Dei  sapientia  recle 
nominatur,quem  solum  ex  millitms  electum  glorifl- 
camus  iu  hoc  psahno  ita  dic^do  : 

VcRS.  2,  Dominet  in  virlute  tua  lastabitur  re«,  et 
super  salutare  tuum  exsultabit  vehemaiter.  0  Domine 
Deus  Pater !  idem  rex  et  sacerdos  Filius  tuus»  quem 
talem  poiitificem  babemus  ut  possit  compati  infir- 
mitatiDus  nostris,  tentatus  per  omnia  pro  similitu- 
dineabsque  peccato ;  idem  plane  propter  nos  ho- 
mines  homo  similis  nobis»  passibiiis  in  mfirmitalo 
Dostra,  est  etiam  in  virtuie  tua  tibi  omnino  cose- 
qualis.  Ideo,  qui  ex  noslra  fragiliiale  dicit :  i  infir* 


peccalum  originale,  quo  fuimus  omnes  praeventi» 
concipientibus  nos  matribus  in  peccatis,  longe 
al)esset  a  virgine  matre  concipiente  in  benedictione, 
quam  deprompsit  angelus  ad  eam  dicendo  :  c  Ave, 
gratia  plena,  Dominus  tecum  ;  benedicta  tu  in  mu- 
lierihus  {Luo.  i,  28).»  Sic,o  DeusPater!  mittendo 
angelum  ad  virginem  concepturam  tuum  Filium 
prmenisti  eum  in  benedietionibus  dulcedinis^  ut  uibil 
traheret  in  se  de  radice  amaritudinis,  taliier  ansi:- 
mens  humanam  naturam,  ut  excluderct  culpam 
tam  radicalem  sive  originalem  quam  actualem.Nam 
Spiritus  sanctus  superveuiens  in  virgiuem  tulit  aU 
ea  peccatum  originale,  et  virtus  Altissimi  obum- 


mata  est  virtuff  mea  {Thren.  i,  14),  t  ipse  idem  in  ^  brans  ei  puram  et  totam  consen^avit  eam  ab  omni 


«friM(e  tua  Imtabitur,  Si  enim  sancti  ejus  per  ipsum 
convaluerunt  de  infirmitate,  ac  fortes  facti  sunt  in 
bello;  quanto  magis  ipse,  postquam  resuscitatus  a 
inorte  convaluit  de  infinnitate,  fortis  et  potens  in 
pradio  faclus,  in  virtute  tua  ItBtabiltur,  sic  dicendo  : 
<  Data  est  mihi  onmis  potestas  in  coeloet  inin  terra 
{Matth.  xxviii,  18).  >  —  €  Et  super  saluUre  luum  ex- 
Bultabit  vehementen  addendo :  cEunles  in  mundum 
nniversum  praedicate  Evangeiium  omni  creaiurae; 
qui  credideritet  baptizatus  fuefit,  salvus  erit  {Marc. 
XVI,  16).  >  Hoc  fidei  verbum  per  os  Fiiii  tui  Salvatoris 
nostri  enuntiatum  dicente  iilo,  c  qui  crediderit» 
salvus  erit,  >  hoc,  inquam,  salulare  verbum  quod 
prxdicat,  salvum  futurum  qui  crediderit  et  bapli' 


peccato  actuali  et  fecundaus  eam  tali  conceptionc» 
ut  mater  benedicta  conciperet  ac  gigneret  bene- 
dictum  filium;  quem  tu»  Pater,  prtevenisti  in  bene* 
dicHonibus  dulcedinis,  dando  ei  desiderium  sui  cordis  p 
ut  essel  sine  peccato  plenosomnium  benedictio- 
num  jucundilate  et  exaultatione ;  quam  jucundita- 
tem  et  exsultationem  tu,  Pater,  in  ipsa  conceptiono 
tbesaurizasti  super  eum,  ct  nomine  aeterno  h«re- 
ditasti  eum,  daosei  nomen  quodestsuperomneno- 
men,  dicente  angdo  :  <  Ecce  coocipies  et  paries 
filium,  et  vocabis  nomeo  ejqa  Jesom. flic  erit  ma» 
gnus,  et  Filius  Altissimi  vocabitur  {Luc.  i,31,  32).  > 
Super  boc  nomen,  quod  est  Jesus,  non  est  nomen 
altius ;  quia  hic  Jesus  est  una  persona  Trinitatis» 


zatus  fuerit,  magnae  illi  exsultationis  causafuit,qui  D  in  qua  nihil  est  prius  aut  posterius>  nibil  majos 


auper  hoc  verl)o  delioias  babuit,  priusquam  mundus 
fieret,  quando  delectabalur,  c  per  singulos  dies  lu- 
dens  10  orbe  terrarum,  et  deliciae  >  ipsius  c  esse 
cum  filiis  bominum  {Prov.  vm,  30, 31 ).  >  Si  tunc  in  deli- 
ciispraiscicntiaevehementerexsuItavit,quantomagis 
nunc  cxsultat,  atque  in  aeternum  exsultare  non  desi- 
uity  cum  per  fluem  et  baptismum  perficitur  ejus  coha- 
bitatio  cum  hominibus  et  consummantur  deliciae 
quas  habet  in  eo,  quod  eum  delectat  esse  cum  ho- 
minibus,  ut  ante  constitutionem  mundi  deside- 
rayit?  Unde  cohabitans  cum  bominibus  homo 
factos  ex  magno  aflectu  dixit :  c  Desiderio  desideravi 
lioc  pascba  manducare  vobiscum  {Luc.  xxii,  15).  > 
Nam ,  c  sicut  aquila  provocans  ad  volandum  pullos 


aut  minus,  nihil  superius  aut  inferius.  Unius  v^tx 
personae  in  altissima  Trinitate  nomen  est  Jesus  et 
Filius  Altissimi.  Per  hujus  nominis  dulcedinem 
prcsvenisti  eum  in  benedictionibus,  quibus  ipse  prae- 
dicatur  :  c  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini 
(JfttUA.  XXI,  9);  >  ut  in  eo  secundum  desiderium 
sui  cordis  benedicantur  omnes  tribus  terrae.  Hoc  lie- 
siderium  cordis  ejus  trtbuisti  et,  quia  nunc  in  semiue 
Abrabse,  quod  est  Cbristus,  iKnedicuntur  omnes 
tnbus  terrae,  dum  praedicatur  Evaugelium  omni 
creatorae,  per  quod  ex  omnibus  nationibus  terra- 
rum  colliguntur  aliqui  ad  finero  ipsius  Christi.  Patet 
crgo  quod  desiderium  cordis  ejus  Filio  tuo  Dcut 


979 


GERIIOHI  PR^POSITI  RCICHERSPERO. 


980 


Pater  per  hoc  (ribuUti,  quoJ  in  benedictionibus  dul-  x  enim  mortuus  est,  peccalo  moituus  est,  >  ut  more« 


cedinis  illum  pngveniid. 

Quod  autem  volunlaie  labiorum  eju$  non  frauda- 
sU  eum  dicentem  :  c  Volo  ut  ubi  ego  sum,  et  illi 
sint  mecum ;  i  per  hoc  patet  quod  posuisU  in 
capite  ejus  coronam  de  tapide  pretioso.  Pnmiti- 
Tam  scilicet  Ecclesiam  conjungendo  ilii,  oma- 
tam  quasi  coronam  de  omni  lapide  pretioso  :  quia 
duodecim  apostoli  quasi  duodecim  lapides  prctiosi, 
tanqoam  coronam  capitis  quod  est  Christus,  ornant 
primitiTam  Ecclesiam.  Insuper  et  alii  lapides  pre- 
tiosi  caput  Ecclesi»  Christum,  in  principio  nascentis 
EcclesiSy  ornaTerunt ;  qni,  ubi  Christus  erat,  et  ipsi 
fucrunt.  Unde  et  dicunt :  c  Nostra  autem  conversa- 
tio  in  ccells  est,  unde  et  exspectamus  Dominum 


relur  peccatum,  cquod  autem  vivit.  vivitDeo  {Rom, 
Yi,  9,  iO),  >  ut  perpetuetur  homo,  quia  mortem 
nostram  moriendo  destruxit  et  vitam  resurgendo 
reparavit.  Quem  tu,  Pater  a  mortuis  resuscitasdo 
dedisti  et  tongitudinem  dierum ,  non[  solum  ut  ipse 
vivat  in  aeternuni,  sed  etiam  ut  conresurgentes  illi 
vivantinanimabus  per  Odem  in  swculum;  id  est,  per 
longa  ista  tempora  hujus  saeculi  usque  in  Gnem  tem- 
porum,  et  dein  in  sacutum  sofcuti  vivant  post  re- 
surrectionem,  tam  in  corporibus  quam  inanimabus» 
absque  omni  termino  vivendi,  absque  omni  tiroore 
rooriendi,usque  insmculumsteculi^  idestin  aetemum. 
YcRS.  6.  Magna  est  gloria  ejus  in  salutari  tuo^  glo" 
riam  et  magnum  decorem  impones  super  eum,  Vita 


nostrum  Jesum,  qui  reformabit  corpus  humiliutis  ^  ejus,  in  qua  dedisti  ei  longitudinem  dierum,  non 


nostr»  configuratum  corpori  claritalis  suae  (Pliil. 
Mi,  20,  21).  >  Propter  istam  claritatem  omnis  la- 
pis  pretiosus  et  ciarus  in  corona  capitis  prxdica- 
tur,  cujus  capitis  claritati  cum  totum  corpus 
Ecclesiae  conflgurabitur  de  tot^  terrarum  orbe 
coadunatum ;  illic  erit  ipsum  corpus ,  ubi  est  caput, 
lii  aeterna  scilicet  claritate;  quia  non  fraudabiiur 
voluntate  labiorum  suorum  qni  dixit :  c  Pater,  volo 
ut  ubi  ego  ^um,  et  illi  sint  mecuro,  ut  videant  cla  * 
ritatem  meam  quam  dedisti  mihi,  quia  dilcxisti  me 
ante  constitutionem  mundi.  Posuisli  >  ergo  c  in  ca- 
pite  ejus  coronam  de>  omni  c  iapide  pretioso  {Joan. 
tvii,  24),  >  non  solum  in  primitiva  Ecclesia,  sed  et 
in  universa  Ecdesia  per  circulum  terrae  dilatata, 
mirifice  fabricatam  de  costa  ipsius  per  passionem 
ejus,  et  clarificatam  in  quibosdam  iapidibus  jam 
facta  resurrectione,  in  quibusdam  certissima  Re- 
surrectionisexspectationeconstante.  Nam  et  c  multa 
corpora  sanctorum  qui  dormierant,  surrexerunt 
(Matth,  xxvii,  52)  >  cum  eo,  quibus  illi  consurgen- 
tibus  ipse-  refulsit  omatus  ex  eorum  claritate  (an- 
qnam  de  omui  tapide  pretioso.  £t  quando  in  fine 
corpora  omniom  sanctorum  seminata  in  infirmiute 
resurgent  in  gloria  (/  Cor.  xv,  45),  tunc  omnis  Ec- 
olesia,  velnt  quaedam  grandis  corona  capiti  Chiisto 
coadunata  de  onini  lapide  pretioso  erit  fulgida  in 
vita  aeterna. 
Vers.  5.  Vitam  enim  petiit  a  te.  Vitam  scilicet 


solum  erit  longa,  sed  etiam  erit  gloriosa  non  pa- 
rnm,  sed  multum ;  quia  tnagna  erit  gloria  ejus^  id 
est  hominis  assumpti,  et  a  morte  suscitati  in  salu' 
tari  tuo^  id  est  in  Verbo  tuo  ;  dum  non  dispar  erii 
gloria  Verbi  assumentis  et  honiiuis  assumpti  atque 
in  Deum  glorificati. 

Gloriam  et  magnum  decorem  impones  super  eum^ 
Revera  super  eum  tanquam  super  imroobiie  funda- 
mentum  impones  gloriam  et  magnum  decorem^  id 
eet  Ecclesiam  gloriosam,  non  habentem  inaculam, 
aut  rugam,  aut  aliquid  hujusmodi.  Cujus  gloria  baec 
est,  de  qua  Paulus  ait :  t  Gloria  nostra  haec  esi,  te* 
stimonium  conscientiae  nostrae  (//  Cor.  i,  12).  />e- 
corem  vero  habet  in  operatione  manifesta  et  honesta. 
Vel  gloria  erit  in  virtutibus:  decor  in  miraculis.  Et 
hoc  erit  sine  defectu,  quoniam  illa  benedictio,  qua 
dictum  est  primis  hominibus :  c  Crescite  et  multi- 
plicamini,  et  replete  terram,  et  subjicite  eam  {Gen. 
1, 28),  >  nunc  in  Christo  implebitur ;  dum  ipse  gra- 
num  in  terra  mortuum  sic  multiplicabitur  ut  ei  et 
suis  membris  omnis  terra  subjiciatur. 

Vers.  7.  Quoniam  dabis  eum  in  benedictionem  in 
swculum  scsculi.  Ut  videlicet  crescat  et  multiplicetur 
in  saculum  sasculi,  boc  est  in  aeternum.  Vd  dabis 
eum  in  benediclionem  quae  promissa  est  Abrahae,  ut 
in  ipso  benedicantur  omiies  tribus  terrae»  Tandcm 
Imtificabit  eum  in  gaudio  cum  vultu  tuo.  Lcetilicabis 
eum  in  suis  membris,  cum  dicetur  cuique  suomm  : 


afetemam  petiit  sibimet  et  suis  membris,  ubi  dixit :  ^  c  Intra  in  gaudium  Domini  tui  {Matth.  xxv,  21),  > 


f  Pater,  clariflca  Filium  luum;  isubauditur  in  resurre- 
ctione,  c  ul  etFilius  tuus  ita  clarificet  te  {Joan.  xvii, 
5),  >  subauditur  :  in  suorum  membroram  rcsurre- 
ctione,  quam  Filius  tuus  ita  perficiet,  c  sicut  dedisti 
ei  potestatem  omnis  carnis ;  ut  omne  quoJ  dedisti 
ei,  det  eis  vitam  aetcrnam  {ibid.^  2).  >  Sic  vitam  pe- 
liit  a  (e,  sibi  et  suis,  et  lu  tribuisti  ft,  non  qualem- 
cunque  vitam,  sed  vitam  longaevam,  vitam  aeteraam, 
dans  ei  iongitudinem  dierum  in  iceculum  sofculi.  Dies 
quippe  Nativitatis  ejus  in  hunc  mundum  quasi  bre- 
les  fuemnt,  quia  dies  vitae  mortalis  in  illo  finem 
habuemnt.  Sed  dies  resurrectiouis  ejus  longi  sunt, 
carentes  fine ;  quia  c  resurgens  ex  mortuis  jam  non 
nioritur,  et  mors  illi  nltra  non  dominabitur.  Qiiod 


quod  gaudium  eril  cum  vulto  luo,  id  est  cum  ipso 
Filio  tuo,  qui  est  vultus  tuus. 

Vers.  8.  Quoniam  rex  sperat  in  Domino,  et  in  mt- 
sericordia  Altissimi  non  commovebitur.  Primus  homo 
de  terra  terrenus  in  paradiso  positus  in  misericordia 
Dei  non  stetit,  sed  motus  est  per  superbiam.  Sc- 
cundus  autcm  homo  de  ccelo  coelestis,  in  coelo  po- 
situs  in  misericordia  Altissimi  Dei  Patris  factus  est 
etjpse  Altissimus :  ideo  non  commovebitur^  quoniam 
ipse  Rex  sperat  in  Domino.  Cum  adhuc  ipse  viveret, 
in  carne  speravit  in  Domino,  nihil  praesumens  de 
bumana  virtute.  Nunc  etiam  sperat  in  membris 
suis,  quos  facit  sperare  in  Domino,  non  in  viribus 
humanis ;  idco  tn  misericordia  Allissimi  non  commo^ 


931 


COMMENTAIllUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XX. 


932 


vebitur,  neque  vcniel  illi  pes  superbiae,  neque  ma- 
II us  peccatons  movebil  eum  Tel  suos  in  misericor- 
ilia  ipsius  conslabilitos. 

Aliter:  In  misericordia  AUiuimi  non  commove- 
bitur.  Uabet  iste  rex  aliud  tempus  niisericordiae 
atque  aliud  irae.  Tempus  misericordiae  est,  quandiu 
nunc  scdet  in  throno  gratiae  pius  pontifex,  propitia- 
tor  pro  peccatis  totius  mnndi,  suscipiens  coufessio- 
iies  et  pcenitentias  omiiium  qui  acccdunt  ad  tliro- 
luim  gratiae,  de  quo  ait  Apostolus :  c  Accedamuscum 
fiJucia  ad  tlironum  gratiic,  ul  miscricordiam  con- 
sequainur,  et  gratiam  inveniamus  in  auxilio  oppor- 
tuno  {Hebr,  iv,  16j.i  Superbunc  thronuro  gratiae  se- 
det  nunc  ante  judicium  paratus  recipere,ut  diximus, 


A  Hanl  amici  manu  tua  nunc  medicanlc.  Nisi  enini 
nunc  inveniant  eam  lenem,  senlieiit  quandoqua 
tuam  manum  graviter  ferientcm.  Nam  dextera  ina 
inveniet  omnes  qui  te  odemnt,  quique  illam,  cum 
poterant ,  invenire  noluerunt.  Dicimus  itaque 
orando:  Inveniatur  manus  iua  omnibus  inimicis 
tuis,  Non  autem  orando,  sed  judicio  tuo  juslo  cou- 
cordando  addimus :  Dextera  tua  iuveniat  omnes  qni 
teodemnt.  Sunimo  quidem  desiderio  petimus  iit 
manus  tua  pontificaiis,  oleuni  inGrmorum  conse- 
crans,  nunc  inveniatur  omnibus  inimicis  tuis,  ut  ab 
iila  manu  eodem  oleo  pcrungantur  et  sanenliir.  Si 
vero  illi  pertinaci  animositate  non  admittunt  bujus 
manus  impositionem  et  unctionem,  justo  judicio, 
tuo  acquiesciinus,  ut  ipsa  dextera  tua  manus  gladio 


conf^siones  et  pcenitentias  oronium  hominum.  Fu       .        .^ 

turumcst  autem  ut  sedeat  in  sede  majeslatis  suae     senteutiae  judicialis  armau,  tandem  inveriiai  omnes 


trementibus  in  coiispectu  ejus  coelis  coelorumque 
virtu'.ibus.  Ei  tunc  nullius  poenitenlia,  utpote  nimis 
tarda  recipietur,  sed  justo  judicio  unusquisque  ju- 
dicabitur.  Tunc  apparebit  quasi  rex  iratus  et  com- 
motus  iniinicis  suis  in  justilia  AUissiroi.  Nunc  vero 
iii  miuricordia  Altissimi  super  tbronuro  gratiae  se- 
dcns  tton  commovebitur^  sed  exspeciat  patienter  et 
ciementer  conversiones  et  poenitentias  hominum. 
Tempus  utrumque  distingueus  Aposlolus  cuilibet 
liomini  peccanti  ait :  c  Ignoras  quoniam  benignitas 
Dei  ad  pocniteutiam  te  adducit  ?  i  Tii  f  autem  se- 
cundum  duritiam  tuam,  et  impoenitens  cor  tuuin 
tbesaurizas  tibi  iram  in  die  irae  et  revelationis  justi 
judicii  Dei  (Rom.u,  i,  5).  >  Nunc  ergo,  ut  Apo- 
&toliis  ait :  Benignitas  Dei  ad  pcenitentiam  provocat 
et  adducit.  Haec  i^enignitas  quasi  manus  divinae  pro- 
pitiationis  plena  medicamentis  ,  plena  salutiferis 
iinguentisin  bac  magna  totius  innndi  inGrmaria 
infirmis  etaegrountibus  plena,  offert  omnibus  larga 
pietatis  medicamina  secundum  divitias  gratiae  divi- 
lue,  qua  pluit  super  justos  et  injustos.  Hanc  ma- 
num  poenitentes  et  conlitentes  peccalores  inveniunt, 
et  ab  illa  salubres  medicinas  accipiunt.  Superbi  vero 
et  arrogantes  peccatores  hanc  manum  non  inve- 
oiunt,  neque  medicinas  ab  ilia  quaerunt.  Veniet 
c  dies  irae,  dies  calamitatis  et  miseriae  (Sophon.  j, 
45),  >  dies  magna  et  amara  valde,  quando  baec  ma- 
nus,  quae  modo  est  lenissiina  conuctu  suavissiino, 


^ttt  le  odemnt,  Non  enim  sine  causa  gladium  portat 
manus  tua  regalis,  quemadmoduro  non  sine  causa 
chrisma  et  oleum  sancturo,  sive  oleum  inGrmoruni 
sancU  mauus  tua  pontificalis. 

Aliter :  Quidam  sic  ad  Dominum  convertuntur» 
utcum  Zachaeo  quaerant  videre  Jesum,  et  pio  desi- 
derio  quasi  praecurrentes  ipsum  ascendant  in  arbo- 
rero  sycomorum,  utvideant  illum  (Lttc.  xix,  4).  Qui- 
dam  vero  non  quaerunt  Jesum,  sed  cum  Saulo  per- 
sequuntur  illum,  caecati  per  iguorantiam,  dum  no- 
sciunt  quod  membra  Ghrisli  persequendo  perse* 
quuntur  Christum  ipsum.  Pro  utrisque  bic  oratur, 
cum  dicitur :  Jnveniatur  manus  tua  omnibus  inimicis 
tuis^  illis  scilicet  in  quibus  desiderium  boniutis 
tua  praeveniente  gratia  susciutum,  te  quaerit  cum 
Zachaeo  Jesum,  id  est  Salvatorem,  timens  te  judi- 
cem :  Et  omnes  qui  f e  oderunt,  qui  te  cum  Saulo  iu 
tuis  persequuntur,  dextera  tua  nunc  inveniat^  salubri 
fortiiudine  ostendens  illis,  qur)d  eis  c  diirum  est 
contra  >  toae  justitiae  c  slimulum  calcitrare  (Act.  ix, 
5). )  Si  enim  te  odientes  inimici  tui  non  te  Inveniunt 
modo  sahantem,  neque  invenieniur  a  te  saivante. 
Tandem  te  invenient  judicantem,  et  lu  judicans  in- 
venies  eos  examinando  saeculum  per  igncm.  In  quo 
igne 

Vers.  10.  Pones  eos  ut  clibanum  ignis  in  tempore 
vultus  tui.  In  lempore  vultus  tui,  id  est  vultuosilatis- 
tuae,  quando  vultus  tuus,  nunc  propitius,  apparebit 


nunc  tractans  vulnera  et  ulcera  poenitentium,  contra  D  terribilis.  Pones  eos  ut  clibanum  ignis,  ut  (oti  ar- 


impoenitentes  armabitur  gladio  acutissimo,  gladio 
bis  acuto.  Tunc  in  splendore  fulgurantis  hastas,  ju- 
dicialis  scilicet  sententiae,  non  erit  qui  se  possit 
abscondere,  quia  dextra  judicis  vindicantis  tunc  iu- 
veniet  omnes,  qui  eum  oderunt,  quique  medicinas 
ipsius  recipere  noluerunt.  Quod  considerans  Pro- 
pbeu  nunc  dicit : 

Yers.  9.  Inveniatur  manus  tua  omnibus  inimicis 
tuis :  dextera  tua  inveniat  omnes  qui  te  odemnt.  Nos 
quoque  cum  Propheta  et  Psalmista  psaliendo  ex 
medulla  cordis  dicamus :  0  Rex  aitissime,  qui  nunc 
iu  misericordia  non  commoveris,  qui  nunc  omni- 
bus  medicinam  porrigis,  ut  inveniatur  ma9ius  tua 
lenissiiiia  omnibus   immici*  tuiSf   ut  ex  inimicis 


deant  intrinsecus ;  atque  ut  etiam  ardeant  extrin- 
secus,  Domtittts  tntraitta  conturbabil  eo5,  et  devo  - 
ruhit  eos  ignis. 

Sciendum  est  quod  omnes  reprobi,  qui  ex  aninia 
simul  et  carne  peccaverunt,  illic  in  aiiima  pariter  et 
carne  crucialxintur.  Clibanus  nanique  intrinsecus 
ardet ;  is  vero,  qui  ab  t^ite  devoratur,  ab  exteriori 
incipit  parte  concremari.  Ut  ergo  sacra  eloquia  ar- 
dere  et  exterius  et  interius  reprobos  demonsirarent, 
eos  et  ab  igne  devorari,  et  sicut  clibanom  poni  te- 
stantur,  ut  per  ignem  crucientur  in  corpore,  et  per 
dolorem  ardeant  in  mente.  In  tetnpore  ilaqiie  vultus 
Doinini  iiijiisti  omnes  cl  ut  clibanus  ponunlur,  ^t 
ub  igne  devorantur ;  qiiia  apparentc  judice,  cuni  a^ 


055 


GERHOHl  PRiEPOSITl  REICHE|ISP£RG. 


^^ 


Ifisione  illius  eorum  mulliludo  repellitur»  et  iiiluB  A  dereris,  qui  Ulem  mulierem  \iro  dedisli,  potUpitm 


yer  Urdam  poenitenliam  ardel  conscientiaf  et  foris 
carnem  cruciat  gehenna. 

Vers.  il.  Fructum  eorutn  de  terra  perdeSf  et  se- 
meii  eorum  a  fiiiis  hominum.  Et  hoc  facies,  o  Judei 
juste  !  m  tempore  vultus  /iit,  ut  inimici  tui  terreni 
primo  Jodaei,  ac  deinde  omnes  eorum  consimiles 
terrena  plus  quam  te  diligentes,  et  fructus  terrenos 
pcrdant  et  fructus  coelestes  non  inYcniant,  quia 
fructum  eorum  de  terra  quaesitum  perdes.  Vel  per- 
des  fructum  eorum  de  terra  promissionis,  ut  in  ea 
fructum  beatitudinis  non  inveniant,  de  quo  fructu 
in  Evangeiio  dicis  :  c  Beati  mites,  quoniam  ipsi 
possidebunt  terram  (Matth.  v,  4).  >  Judaei  autem 
iion  soium  de  terra  teipporalis  promissionis,  sed 


illum  decipiendum  vidisti,  et  Ulem  serpeutem  is 
paradiso  loqui  permisisti,  cujus  loqueia  muliereiB 
seducendam  praenovisU. 

Adhuc  multi  sunt  imitatores  istorum  qui  exem- 
plo  Adae  praetendunt  camis  a  Deo  creatae  qu^ 
mulieris  suae  fragiliutem,  aut  ipsius  diaboli  teo- 
Untis  tanquam  serpentis  astutiam  declinantcs  hoc 
modo  sua  mala  in  Deum  creatorem  camis  el  spi- 
ritus  iliius,  qui  peccando  factus  est  diabolus.  Om- 
nium  Ulium  hominum  sua  mala  in  te  auaor  Ixmi 
declinantium  pessimi  erant  Judaei,  qui  declinave- 
runt  in  te  mala  non  ex  ignorantia,  sed  ex  industria, 
cogiUntes  consilia  callida  quidemf  sed  frivola»  qoo- 
niam  cogitaverunt  consiliat  qu<F  non  potuerunt  sUi- 


etiam  de  lerra  aeteroae  promissionis  exterminabun-  B  bilire.  CoIIegerunt  enim  concilium  et  dioebant 


tur ;  et  semen  eorum^  id  est  omnis  prosperius  eo- 
rum,  non  quae  per  carnis  successionem,  sed  per 
iropieutis  imitationem  est  posteriUs,  et  semen  eo- 
rum  perdetur  a  filiis  hominum  damnau  ct  excom- 
rounicaU,  penitusque  projecU  de  consortio  Oliorum 
hominum ;  id  est,  omnium  sanctorum,  qui  non  Um 
bomines  quam  /i/tt  hominum  dicuntur,  quoniam 
a  vetusUte  illorum  innovati  inveniuntur,  qui  nou 
erant  fiiii  hominum,  sed  homines  tantum,  sdlicet 
Adam  et  Eva.  Sancti  autem,  qui  Filium  hominis 
diiigunt,  atque  inter  ejus  membra  computati  sunt, 
recU  dicuntur  /i/tt  hominum;  quia  vetusUtem  pri- 
morom  hominum  exuerunt  et  noviutem  Olii  ho- 


c  Quid  facimus,  quia  hic  homo  mulu  signa  facii  ? 
si  dimittimus  eum  sic,  omnes  credent  in  eoa 
(/ooii.  XI,  47,  48).  >  Cogitaverunt  ergo  eonsilU 
in  iilo  concilio,  qoibos  impedirent,  ne  omnes  cre- 
derent  in  te,  Ghriste  ;  sed  non  poteront  isU  «on- 
stVta  stabilire. 

Vees.  13.  Quoniam  pones  eos  dorsum ;  id  est,*iu 
obcaccabis  eos,  ot  sint  qoasi  dorsum^  ei  non  vi- 
deant  te  c  iumen  ad  revelationem  gentiom  i  prae- 
paraiom  ante  faciem  omnium  popolorom  (Lnc.  ii, 
32).  Obscurabuntur  namque  ocbli  eorom,  el  dor- 
sum  eorom  semper  incorvabitor.  Imo  ipsi  eroni 
corvom  dorsum^  quoniam  pones  eos  dorsum  corvom 


rainis  indueront.  Sine  dobio  a  Ulibus  /i/tis  homi-  ^  primitus  obscuratis  oculis  eorum,  id  est,  dociori 


ntim  separabitur  semen  impiorum  Judaeoram,  et  hoc 
fiet  justo  judicio. 

Veas.  ii.  Quoniam  declinaverunt  in  te  mala^  di- 
cendo  :  c  Daemonium  hal>et  et  insanit,  quid  eum 
auditist  >  (Joan.  x,  iO.)  Item  :  c  Si  dimittimus  eum 
sie,  venieni  Romani,  ei  tollent  nostrum  locum  ei 
geniem  (ibid.^  xi,  48).  i  Qui  adhuc  sunt  imiutores 
ei  semen  eorom,  ei  ipsi  declinant  tit  te  mala  soa, 
ei  in  se  deciinani  lM>na  ioa.  Nam  de  lM>nis  tois  ex- 
lolluntor  Unqoam  sint  soa,  ei  Unqoam  ea  non 
acceperiul  ,  com  Ulibos  dicai  Apostolos  ioos  : 
c  Qoidenim  habes,  qood  non  accepisti  1  Si  aotem 
aceepisti,  qoid  gloriaris,  qoasi  non  acceperis  ?  >  (/ 
Cor.  IV,  7.)  Soa  vero  mala  in  te  deciinant,  qoia 


bos  eoram  caecatis  prae  invidia  ei  odio  veriUiis.  Si 
cnim  omnis  c  qoi  fratrem  soom  odit,  in  tendNis 
est,  et  tenebrae  ol)caecaverani  ocoioe  ejos  (/  io«ii. 
II,  9  et  ii) ,  >  qoanto  magis  in  ienebris  fueranl, 
ei  tenebrae  illos  ol>caecaverant,  qui  te,  Cbrisle,  op- 
timom  fralrem  oderaui,  sicol  to  dixisii :  c  Si  non 
venissem,  ei  locotos  foissem  eis,  peccatom  non  ha* 
bereni :  nunc  autern,  ei  viderant,  et  oderaniei  me 
et  Pairem  meumt  >  (Joan.  xv,  i2  ei24.)  Ideo|KMiea 
eos  dorsum ;  ne  videani  lumen  quod  parasti  ante 
faciem  omnium  populoram. 

Sedumen,  quia  reliquiae  krael  salvae  fieni,tii 
reliquiis  tuis  prteparabis  vuUum  eorum.  Vultus  eo- 
nitn  fuii  ciare  ocoiaios  in  pairiarchis  ei  proplieiis. 


inde  non  se,  sed  ie  accosani,  qoasi  per  loam  ine-  D  Islum  vuUum  prttparabis^  ei  repraesenUbis  tti  re/t- 


viubilem  praescieniiam  conslringantor  ad  facienda 
mala.  Diconi  enim :  c  Deos  coi  voll  misereior,  ei 
qoem  voli  indoral,  el  voionuti  €jos  qois  resistei  T> 
(Rem.  IX,  18.)  Hoc  diconi  qoasi  de  voionUle  Dei 
bona  emergani  mala  hominom.  Sic  declinaveruHt 
tn  te  maU  baereiid ;  malbemaiid  asserentes  fa- 
laii  necessiute  aoi  sleiiaram  disposiiione  actos 
homaiios  ordiuari.  Sic  i/ec/itMrHiii  iii  te  mala  soa 
eiiam  primi  homines,  com  dixil  Adan :  c  Molier, 
qoara  dedisii  mihi  sociamt  dedii  raihi  ei  co- 
nedi.  >  Et  Eva :  c  Serpens,  >  inqoii,  c  decepit  ine 
el  comedi  (Gfttet.  lu,  12, 13).  >  Talia  dicendo 
coipam  soam  in  ie,  qoi  lotios  ei  solios  boni  es  ao- 
ctor,  cailide  refodorant ;  ol  qoasi  lo  colpabilis  vi- 


^iii  eorum^  qoando  per  Eliam  ei  Henocb  conver- 
tentor  corda  filioram  ad  patres  eoram,  oi  qiiasi 
pora  ei  clara  specola  concipiant  vuttum  earum,  qoi 
volios  erii  conqiicoos  in  ipsonim  Judaeorvm  rM* 
qniis^  tuu  effeclis,ol  in  aposiolis»  aiiisqoe  disdp«« 
iiSt  ex  Jodaeoram  genie  conversis»  €bae  splendoii 
Tolios  ocolatns  ei  formosos ,  «sque  adeo  ot  iolui 
corpos  eorara  essei  ocolis  plenora  c  in  drauta,  et 
inios,  I  qoin  ei  dorsa  eoron  c  pleiia  sont  ocolis 
(Apoc»  IV,  .8)«  >  quoniara  ei  ipsi  soM  de  beaiis 
ilUs  reliqmis^  iu  qoflras  io»  Chrisle,  prmi^mihU  tol- 
fiim  lomiiiosom»  qoalis  erai  volms  Maju  splendi- 
dos  effectos  exconsonioscmoBisDd(£sMf.xxrr» 
i9) ;  si  enim  illios  voUos  inde  foit  dariicitos. 


985  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  -  PSAL.  Xl«  980 

quod  ad  horain    locutus  est  ei  I>eu6»  quanto  magis  A  inierOciant  innocentes  facaendo  eas  nocenles,  el 


tn  Ueo  bomo  factus,  tu  Yerbum  caro  factum  per 
tuae  diulurnae  collocutiouis  consorlium  clarificasli 
Tultus  apostolorura  ei  discipulorum  tuorum,  qui 
erant  reliquix  tune  de  lanto  populo  tibi  rdictae, 
sicnt  ad  Eliam  dicis  :  t  Reliqui  mibi  septem  mil- 
lia  vironim,  qui  non  curvaverunt  genu  ante  Baal 
{Rom,  XI,  f ). »  In  bujusrooii  reliquiis,  qui  non  cur- 
Yant  Kienu  ante  Raal,  vcl  ante  Mammon,  ycI  aiite 
Beelpbegor,  yel  aule  Anlicbristum,  scu  aliud  ido- 
luro ,  praeparas  et  illustras  vuUum  priorum  Pa- 
Irum,  couTertens  ad  eos  corda  filiorum ;  quod  ex 
parte  factum  est,  et  quod  adbuc  restal  faciendum, 
perficietur,  Cbriste,  in  virtute  tua.  Unde  ad  conclu- 
slonem  totius  psalmi  dicimus  : 


dum  roalis  qua;  ubique  fiunt,  sallem  lacendo  con- 
senlaneos  faciunt,quibus  ora  occludunt,  miro  modo 
saeviunt  istae  bestiae  bomicidia  multa  perpeti  ando 
sine  sanguinis  eflfusione. 

Igitur,  ut  nox  iniqniiatis,  in  qua  pertranseunt 
istae  bestise,  omniuo  destruaiur  et  dies  illuecscat, 
exaliare,  Domine,  in  virtute  lua.  Exaltare\  o  sol 
juslitise  ,  altus  et  clarus,  appare  in  virtute  tua. 
Faciem  tuam  vidit  Joannes  in  Apocalypsi  claram 
(Apoc.  I,  16);  sicut  sol  lucet,  in  virtute  sua,  quam 
virtutem  tuam  desiderantcs  dicimus  tibi :  Exaltare^ 
Domine^  in  virtute  tua.  Quando  in  monte  coram 
discipuUs  tuis  transfiguralus  es,  tunc  resplenduU 
(acies  tua  sicut  sol.  Et  ecce  nunc  es  in  roonte  pa- 


Yers.  14.  Exaltare^  Domine^  in  virtute  tua,  can-  B  ternae  cclsiludinis  :  resplendeat  ergo  in  toto  mundo 


iabimui  et  psalietr.ui  virtutei  tuas.  Tu  cs  ille  i  sol, » 
qoi  c  cognovit  occasum  suum,  » quique  occasu  luo 
c  posuisti  tencbras,  et  facta  est  nox.  »  In  ipsa 
nocte  pertransieruni  c  omnes  bestiae  sylvae,  catuli 
konum  rugientes,  ut  rapiant  et  quaerant  a  Deo 
escam  sibi  {Psal.  ciii,  20,  21  j. »  Sic  mortuo  Jo- 
sepb  in  iEgypto,  in  quo  tu  splenduisti  sol  juslitiae, 
suirexit  rex  novus,  quasi  bestia  sylvas,  qui  ignora- 
bal  Josepb  ;  et  baec  bestia  cum  catulis  suis,  cum 
c^Lactoribus  pessimis  afllixit  populum  luum.  Sed 
exaltato  te  sole  justitiae  in  famulo  tuo  Moyse,  illae 
bestiae  in  ciibilibus  suis  collocatae,  imo  in  infer- 
num  praecipitatae  sunt,  c  abyssi  operuerunt  eas, 
descenderunl  in  profundum  quasi  lapis  {Exod.  xy, 
5). »  Alii  quoque  salvatores  ac  propugnatores  fue- 
ninl  in  populo  tuo,  sicut  Jnsue,  Aiboniel  [Vulg. 
Olhoniel],  Barach,  Jepbte,  Gedeon,  Samsons  Sa- 
muei,  David  rex,  et  alii  boni  reges,  atque  cuncli 
lortes  electi  ex  fortissimis  Israel ;  quibus  occum- 
benlibus,  o  sol  justitiae  !  tuus  in  eis  fuit  occasus, 
el  facla  esl  nox  tenebrosa,  in  qua  pertransierunl 
bestiae  sylvs.  Sedrursum  bonia  justitiae  cultoribus 
in  eorum  locum  succedentibus,  tu  Sol  justitiae,  tan* 
quam  iaoriente  splenduistl,  quoad  usque  itenim  ad 
occasum  libi  cogniium  vergendo,  nociem  fieri  per- 
niisistL  In  talibus  nociibus  jam  bestiae  omnes  per- 
iransierunt  usque  ad  novissimam  bestiam,  qu;e  esl 
Aulichrislus.  Besliae  illae,  quas  Daniel  {Dan.  vii,  5) 


tiia  facies  ut  sol,  ut  per  te  solem  justitiae  sit  ubique 
dics  justitiae. 

Redde  tuam  faciem,  videant  ut  sacula  lumen. 

Redde  diem^  qui  noi^  te  moriente^  fugit, 
Legibui  infemi  oppreaii  iuper  astra  micantem^ 
Laudent  rite  Deum  /ua,  po/iis,  arva,  fretum. 
fiat  feita  diei  toto  venerabilis  mo  * 

Cedant  lastitiw,  nubila  triititiof, 
Silque  diei  pura,  iit  lux  nunquam  nocitura, 

Noxia  noxpereat^  lumine  cuncla  ciuaui. 
Cedant  beitiolee^  qua  currunt  nocte  noccnte. 

Ambulet  in  luce  lux  homo  luce  duce, 
Ilaec  omnia  boiia,  ut  maiure  compleantur,  exat- 
tare^  Domine^  in  virtute  tua,  Nam  qui  in  virtute 
Micbaeliscontrivisti  draconem,  qui  quasi  rex  ma- 
gnus  pcr  tuos  roilites  angelos  ct  bomines  contri- 
visti  multos  inimicos,  tu  solus  iu  tua  propria  vir- 
lute  cum  Anticbristo  es  congressurus,  tu  solus»  qul 
veriias  es,  falsitatem  falsorum  fratrum  el  pseudo- 
cbristianorum  expugnaturus  es.  Tu  verus  David 
cum  Pbilisthxo  islo  congressurus  es,  quem  et  in- 
lerficies  non  gladio  roateriali,^sed  spirito  oris  tui, 
ei  percuties  terram  virga  oris  tui,  et  spiritu  labio- 
rum  luorum  interficies  impium,  et  de^trues  eum 
illustratione  adventus  tui.  Nam.priusquaro  tu,  sol 
justitiae,  sic  exalteris,  el  sic  altus  appareas,  ul  in 
sede  roajeslalis  tuae  finale  judiciuro  exerceas,  prae- 
cedel  quacdaro  claritas  roatutina  quaai  aurora  valdo 


▼idil  pugnantes  inter  se,  quaruro  priroa  fjail  leo,  d  rutilans,  el  in  hac  iUustratione  advenius  lui  cre* 


secunda  ursus,  lerlia  paidus,  quarta  sine  noroine 
caeleris  crudelior  in  suis  noctibus  pertransierunt, 
quia  regnum  Babylonicum ,  quod  per  leonem  ; 
Ttfgnum  Perslcom »  sive  Medicum  ,  quod  per  ur- 
sum  ;  r^nifm  Graecorum ,  quod  per  pardum  ; 
regnniQ  Romanoruro,  qiiod  per  bestiaro  quartam 
Doiatur,  suis  noctibus  rcgiiaverunt,  el  tibi,  sol  ju- 
alitiae,  nunc  regnanti  cesserunt ;  quia  roiliies  lui, 
uiartyres  el  confessores  Iriumpbalibus  titulis  regni 
lui  munduro  repleverunt.  El  quia  tales  tui  milites 
occobuerunl»  atque  m  loca  eorum  falsi  fratres  An- 
lichrisU  satellites  intraverunt ;  ecce  iteruro  facla  esl 
nox,  in  qua  pertranscunl  bestiae  sylva;,  bcsiiae  cru- 
deles  iion  corporibus,  scd  animabus  insidiantcs,  ut 


dirous  Antichristuro  cum  suis  pseadochristianis 
deslruendum,  clarissimae  veritati  quibusdaro  pseudo- 
cbristianis  acquiescentibus,  et  aliis  obrouiescenli- 
bus;  quia  oronino  roanifestala  verilale  non  erit  con- 
tradicendi  locus,  sed  oronis  iniquitas  opilabil  os 
suum,  el  aperientur  ori  le  veraciter  laudanlium, 
Doroine  D«;us  noster. 

Inter  quos  el  nos  eantabimui  et  picUemtu  vtriti- 
Ui  tuoi,  CantabhhUi  in  contemplatione ,  piallemui 
in  operatione.  Cantabimui  cordis  et  oris  jubilatione , 
pioUemui  artiflciosa  motione  digitprum  et  manuum 
iii  psalterio  decacbordo,  decem  praecepta  legis  in 
opcic  scrvautcs.  Alque  de  tali  caniatione  vel  psal- 
inodia  non  uostras  virtutes  ostciiiantcs,  caniabimut 


0S7  GERHOIIl  PRJlPOSITI  REICHERSPERG.  988 

et  p$aHemn$  vlrlutes  tHos,  Quando  cnim  judicia  tua  A     Gloria  Patriy  qui  FiUum  suum  liomineai  (^ctiiiit 


pei  fecie  manifeslabunlur,  pcr  quae  mendacia  pseudo- 
christianorum  destrucntut  ;  tunc  sicut  Joannes  di- 
li>ctus  luus  prophetavit :  Cantabimus  et  p$allemus 
virtntes  tuas,  ita  dicendo  :  i  Magna  et  mirabilia 
opcra  lua,  Domiiie  Deus  omiiipotens,  juslse  et  ver» 
viie  liisp,  rcx  s.TCuIorum.  Quis  non  timebil  to,  Do- 
mine,  et  tnagnificabit  nomen  tuum ;  quia  solus  pius, 
quoniam  omnes  gentes  venient,  et  adorabunt  in 
conspeclu  tuo ;  quoniam  judicia  tua  manifesta  sunl 
(Apoc.  XV,  3,  4). »  Sic  misericordia  et  verilas  prae- 
c  dent  faciem  tuam»  et  bcatus  populus,  qui  tunc 
sciens  jubilationem  caTilabit  ct  psallet  virtute$  luaf , 
non  suas.  Et  nos,  te  donante,  qui  talia  prius  quam 
fiant,  optamus,  postquaro  fient,  cantabimu$  et  p$al- 
Umu$  virtute$  tua$. 


pranenit  in  benedictionibu$  dulcediui$;  Glcria  FUia 
praevento  in  benedictionibu$  dulcedini$  :  Cioria  Spi" 
ritui  $ancto,  qui  est  illa  dulcedo,  in  qua  Pater 
benedixit  hominem  Yerbo  suo  unilum.  Cloria  Pa- 
trif  Filium  suum  exaltanti  :  Ctoria  Fiiio  exaltaio 
in  virtute  sua :  Cloria  Spiritui  $ancto,  qui  est  illa  vir- 
tus,  in  qua  Christus  est  exaltatus  in  resurrectione 
et  asceiisione,  alque  adhuc  est  exaltandus  in  judi' 
ciorum  suorum  clara  nianifestatioiie,  qaae  mani- 
festatio  dies  ^rit  fesla  et  manifesta.  Sed  lianc 
prseccdit  susceptio  matuiiua  [d*i  qua,  favente  Dco, 
tractabitur  in  sequenti  psalmo,  et  In  seqaenti 
parie. 


PARS  SECUNOA. 


PROLOGUS. 

Ad  Eberhardum  arcljiepiscopum  Sallzburgensem  et  Golescalchum  cpiscopum 

Frisingensem. 


Viginli  psalniis  jam  in  priina  parle  exactis,  al-  B 
teram  partem  requiriiis  a  me,  avidi  convivx.  Tu; 
Eberharde,  arch<praesul  Juvaviensis  EccIesiaR,  ac  tu, 
\Ui\  serve  Gotescalche,  nomen  tuum  condecorans 
ex  rei  veritate.  Siciit  enim  competit  angelo  Ecclesi» 
Juvavieiisis  velle  juvari  eos,  quos  juvat  sive  dele- 
ciat  haec  nostra,  imo  sanctoruni  Patrum  dicta  in 
unura  congesla  ruminare  :  sic  Dei  servo  (iia  enim 
sonal  in  Latino  vulgari  nomen  Gotescalchus)  con- 
gruit,  quod  servata  hiijus  nominis  proprietate  se 
lilienter  excrcet  in  his  meditandis,  juxla  illud  : 
Servu$  autem  luu$  exercebatur  in  tui$  ju$tificatiO' 
Hibu$.  Atque  ut  modum  scias  exercitii  talis,  adje- 
cit  :  Nam  et  te$timonia  tua  meditatio  mea  e$t 
(Pial,  cxviii,  25,  24).  Igitur  hsec  testimoniorum 
Dei  medilatto,  iu  qua  vcrsatur  hoc  opus,  bene  con-  q 
veiiit  cuilibct  servo  Dei.  Et  recte  servos  Dei  deie- 
clat,  quorum  unus,  cum  nup<^r  ea  quaesciipsimus, 
legisset,  psailendo  sapienter  dixit  aliquid  taie  : 
Quam  dulcia  faucibus  mei$  eluquia  tua^  Domine, 
sii;;er  me/,  et  favum  ori  meo!  {Ibid.^  403.)  Hoc 
jain,  vel  siniile  quid  in  psalmodia  sua  dixerat  ad 
ifominum.  Postea  vero  conspectui  meo  pnesens 
ad  roe  conversus,  tuum  inquit,opusdebet  nominari 
favus.  Puto  autem,  quia  sensit  in  eo  aliquid  illlus 
dulcedinis,  dc  qua  dicilur  sponsnc  in  Canticis  canti- 
roiuin  :  Favus  distilians  iabia  tuOf  sponsa.  llem  : 


Mei,  et  tacsub  tingna  tua  (Cant.  iv,  11).  Sic  s?c 
oculi  columbarum  felle  amaritudinis  carentittm 
norunt  eligere  graiia  c^ndida,  eti&m  in  pauperit 
hominis  arca,  nec  inde  ea  judicant  viliora,  quod  is, 
qui  ea  seminat  vel  tritarat,  argento  et  auro  non 
abundat.  Propemodom  Ults  pauper  ego  sum  qui, 
quod  scribo  vel  dicto,  non  judico  aarum  vel  ar- 
gentum  :  bene  arbitrans  mecum  agi,  siciit  in^proci;* 
mio  prim»  partis  dixi ,  di  mea  qualiacunque  scri-* 
pla  comparabunlur  lignis  in  domum  Dorolni  com- 
portatis  ad  illum  ignem  nutriendum,  qdem  Domi- 
nus  Jesus  misit  in  terraro,  et  voluit  vehemeuter 
accendi. 

Procul  ergo  sit  ille  ignis  alienus,  qui  oblatus 
est  in  seditione  Ghore,  haeretici  videlicet  sensus, 
cui  ne  ulla  scinlilla  scriptis  nostris  inseratur,  nbi* 
cunqiie  novum  aedificium  facimus,  tabulatum  san- 
ctarum  auctoritatum  circumponimus.  Ubicunque 
novum  puteum  fodimus,  Paternarum  sententia- 
ruro  forli  operiroento  illuro  (sicut  in  lege  praeci- 
pilur)  operimus.  Unde  miror  quemdaro  nostri  ope- 
ris  lectorem  sic  ruisse  in  prseceps,  et  incidisse  in 
piiteum,  ut  vix  retrahendus  esset  longo  fune  au- 
ctorilatum  sanctarum,  quaruro  plures  in  scripto  ad 
abbatero  Admiinlensem  contexuimus,  quod  quasi 
gatcani  in  capitc  illius  partis  posuimns,  altisque  in 
partibus  circa  principium  propierea  nos  cofflmeroo- 


m  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXI  9iK) 

rainus,  iit  qiii  cas  legere  voluerit,  ad  prtmae  par-  A  ras  quoque  partea,  qoarum  hxc  sccuuda  est,  conw 
tif  galeatum  (51)  caput  recurrat«  atque  iude  cxie-      munitas  animaJvertal. 


PSALMUS  XXI. 


Deus^  Deus  metis,  rcspice  in  we.  Psalini  bujus  ti* 
tnlus  est : 


luminis  aetemi  ac  vci  i  solis,  qnantum  in  hac  Tiit 
consplcabilis  est,  plena  visio  exstitit 

Ubi  nos  babemus :  Pro  assumptionc,  vel  tuHe^ 

piicne  matuiina,  Hebraica  veritas  babet  Pro  cerva 

Et  est  sensus :  Iste  psalmus  attribuendvs  est  vero  ^  matulina,  per  quod  iterum  significatur  Dominica 


(VeRS.  I.)  IN  F1!<EII  PRO  SUSCCPTIONB  MATUTINA  mi.- 
MUS  DAVIP. 


Dopidy  Cbristo  videlicet  vere  manuforti,  et  vere  de- 
siderabili.  Manuforti  conlra  inimicos  ,  desiderabili 
per  gloriosam  Resurrectlonem,  de  quibus  in  boc 
pealmo  plene  ac  manireste  agitur  in  commemora- 
tione  ipsius  veri  Datfid  tendemis  in  ftmm^  id  est,  in 
▼lctoriam,  qua?  Onis  est  cursas  obedieatise  ejus. 
Uiide  ubicunqne  Septuaginta  interpretes  posoeruni 
in  titnlis :  /n  finem  David^  Hebraica  veritas  baliel 
Viciori  David,  per  quod  innuitur,  qula  consumma- 
lio  victorias  finis  cst  pugn»  totius,  ad  qnam  sicut 
ad  finalem  causam  refertur,  quidquid  Iste  David 
manufortis  et  desiderabilis»  aut  fortiler  agendum 
▼erbo  et  eiemplo  demonstrat,  aut  sapienter  deside- 
randum  suis  promissionibus  manifestat. 


resurrectio.  Sicut  enini  cervarum  et  cervorum  na* 
tura  est,  ut  in  tempore  matutino  sint  magis  alacret 
et  agiles,  qooniam  tunc  feruntur  naturali  quadam 
jucunditate  provocante  saltus  majores  dare,  atqno 
alta  Itbenter  eoosceiidere  :  sic  Domlnus  iioster  Je  - 
sus  Christus  a  morte  snscltalus  cum  alacritale  ac 
jucniiditate  conscendit  ad  alta,  diroptis  mortaliutis 
retibus,  qoibus  propler  nos  liberandos  ad  tcmpos 
fuerat  irretitos ;  sed  in  roatutino  diluculo  a  morte 
snscitatus,  qoasi  cervus  a  retibusliberatns  velociter 
cucorrit,  non  contentus  iutra  claustra  Judaicaean- 
gustiae  remanere,  sed  usque  in  lines  orbis  terrs 
currendo  per  latitudines  geiitium  satis  declaravit, 
se  ipaum  esse  illum  cervum^  de  quo  patriarcha  Ja- 


Pro  assumptione  matutina^  id  est  pro  resurre-  C  cob  filios  suos  benedicens  ita  diiit :  c  Nephthalim 


ctioiie,  quie  facta  est  valde  mane,  cum  adbuc  tene- 
brae  essent,  agitor  in  boc  psalmo.  Dictum  est  hoc 
de  resorrectione,  ad  similitudinem  solis.  Qnia  si- 
cut  eo  paulatim  ascendente  lux  diuma  vires  assu- 
mit,  nimirum  matuiina  luce,  sive  aurora  praeciir  - 
rente,  et  oculos  hominum  ad  aspecturo  solis  prae- 
paraute,  sic  et  Cbristo  resurgente  paulatim  inen- 
tes  discipulorum,  et  per  eos  multorum  infidelium 
illuminatae  sunt.  Nam  quod  sanctx  illae  mulieres 
primo  a  c  monumento  i  vidt*nt  f  lapidem  revolu- 
tum  {Luc.  XXIV,  2,-4),  i  in  quo  corpus  Jesu  non 
inveniunt,  quod  deinde  angelicas  visiones  aspiciunt, 
a  quibus  fidem  resurrectionis  astruentibus  conci- 
piunt,  quod  subinde  ipse  Dominus  Jesus  uni  illa-  ^ 
Tum  dein  apparuit,  quod  post  baec  uni  virorum,  vi- 
delicet  Petro,  deinde  duobus  in  villam  euntibus  vi- 
SQS  est  {ibid.f  15),  quod  harum  apparitionum  ad 
dlscipulos  fama  praecucurrit  a  cordibus  eorum  tri- 
stitiae  et  iiifidelitatis  detegens  nebulam  :  totum  boc 
verae  lucis  aurora  exstltit,  paulatim,  ut  sapientiam 
decuit,  rutilae  resurrectionis  moestis  mentibus  iiife- 
rens  gaudia.  Quod  vero  subinde  ipse  victor  mortis 
in  medio  discipulorum  videndus  el  palpandus  ap- 
paruit,  quod  s<;usum  illis,  ul  Scripturas  inlcllige* 
renl,  aperuit,  quod  taiidem  i^araclitum  eis  de  coelo 
misit,  qui  eos  in  oinnem  veritatem  induxit,  replens 
corda  ipsorum  gaudio,  quod  nemo  ab  eis  toHerc  ^ 
csset :  boc  jani  non  aurora,  scu  malutinum,  sed 


cervus  emissus,  et  dans  eloquia  pulcbritudinis  {Gen, 
xLix,  2i).  >  Nephthalim  quippe  interpretalur  lati- 
tudo.  Quis  est  iste  Nephlhaliro  cervus  emissus,  nisi 
Dominus  noster  Jesus  Christus  de  angustia  sepul- 
cri  emissus?  Qui  dedit  eloquia  pulchritudinis  in 
ipsa  die  Resurrectionis,  quando  incipiens  a  Moyse, 
etomnibus  prophetis  interpretabatur  disctpulis 
Scripturas,  quae  de  ipso  crant,  ei  quando  c  aperuit 
illis  sensum,  ut  inteiligerent  Scrlpturas  {Luc.  xxiv, 
45).  >  Iste  cervus  emissns  etiam  disclpulos  suos 
quasi  cervos  de  angustis  Judvorum  terminis  emisir, 
cursuros  alacriler  in  omncm  terrain,  et  in  fines  or- 
bis  terrae,  quandoail  ad  illos:  €  Euntes  in  mumlum 
universum.  >  Atque  ut  illi  quoque  darenl  eloquia 
pulchrituJinls,  adjunxit :  c  Praedicaie  Evangelium 
omni  crealurae  ;  qui  crediderit,  et  baptizatus  fuerit, 
salvuserit{Jfarc.xvi,  15,  16).  >  Ecce  quoinodo  isle 
cervusemissusdesideratadfuntesaquarumbaptismi, 
fontepatefacto  noii  in  Judaea  Untum,  sed  iii  toto  inuii- 
do!  De  boc  fonte  qui  renascuntur,  eliam  ipsi  cerTi 
emissi  recie  dicunlnr,  emissi  videlicet  de  retibus  omi- 
nium  pcccalorum,  qiiae  velutuniversus  exerciius  Pha 
raonisabsorbentur  lanquam  in  marlRubro  in  sacro 
sanctobaptismoetsanguinisChristisacramento.Nam 
perbaptismatisintinctioiiemetsanguinisClirislipiir- 
llcipationem  retia  peccatorum  diruinountur,  et  quasi 
cervi  emissi  de  retibus  agiles  efflciunlur,  qui  Cliri- 
sto  cervo  emisso  configuraiitur  :  qux  coufiguraiio 


(51)  Librum  de  duabus  Hjercsilius  innuit,  cdiluin  tom.  I,  parl.  u  Thesauri  yovisiiml  Anecdotorum, 


m  GERHOllI  PRiOPOSITl  REICHERSP£RG.  9» 

iiiiiic  iuchoattir,  dum  Tctus  lioino  exuitur  et  iiovus  A  more  cerYomm  dare  sMtus  infelligeatlae  nofemot, 
per  fldem  etbonam  conversationem  induitur. 

Sed  m  finem  pro  assumptione  Tel  cerva  maticftiia, 
bic  p$almus  intilulatur ;  ut  in  fine^  quando  per  uni» 
Tcrsalem  resurrectionem  omnibus  resurgentibus 
itlecti  soli  immutabuntur,  illud  consummaiidum 
credatur ;  ut  tota  tonc  Ecclesia  sit  quasi  cenra  ma- 
tutiiia,  eniissade  universisretibus»  non solum  cul- 
parum  sed  et  pcbiiarum.  Unde  in  pluribus  codici- 
bus  habetur  genere  feminino :  Pro  cerva  matHuna, 
quo  nomine  salis  apte  signiOcatur  uniTorsa  Eccle* 
sia  Christo  cenro  emisso  configuranda. 

P(}ti>stetiam  per  cervam  matutiiiam  signiAcari 
humana  in  Cbristo  natura,  quae  quasi  femina  in 
tempore  rooi  talitalis  magnam  propter  nos  habuil 
fragUiiatem.sed  nunc  in  diebus  stemiutis  magnam  H  rant  maous  meas  et  pedes  meos,  ac  »  De 


atque  contemplationis  montes  iiKrepide 
dere»  et  sic  populis  eloquia  pulchriludinis  dare,  ot 
quod  in  altitudine  contemplationis  subleTati  didi- 
cerint,  boc  inferius  positis  strenue  ministrenl.  H«e 
de  titulo  dicta  sufficiant. 

Materia  hujus  psalmi  est  passio  ei  resurrectio 
Domini»  de  qua  materia  tractat  boc  modo  :  Pas- 
sioiiem  Domini  adhuc  in  suo  tempore  futuram  Dm- 
vid  propheta  contexuit  qnasi  pneteritam  hislortani» 
transumpta  Christi  persona  in  suam  persoMm^  nt, 
cum  David  propheta  loqui  vldeatur»  ChrisUit  ia  eo, 
et  per  eum  loquatur  de  sua  propria  passione  ac 
resorrectione.  De  passione  quidem,  ut  dictiUD  est, 
quasi  pneterita  :  verbi  gratia,  cum  didi :  t  Fode- 


habet  recuiiditatem.  Sicut  enim  granum  frumenti 
ante  sui  mortiricatioiiem  solum  manel,  sed  ubi  ca- 
deus  in  terram  mortuum  fueril,  multum  fructum 
facit  {Joan.  xi,  24  et  25)  :  sic  ista  cerva,  bumana 
scilicet  Christi  natura,  licet  a  peccalis  propriis  li- 
bera»  lamen  peccatis  nostris  onerata,  quia  Deus 
posuit  iu  ea  iniquitates  omnium  noslrum,  el  sola 
tulil  peccata  multorum,  atque  retibus  humans  mor- 
talilaiis  et  fragilltatis  usque  ad  mortem  circumvo  • 
luta,  magnam  habuit  inflrmitatem^el  fuitquasi  ccrva 
solitaria.  Sed  iu  resurrectione  qnasi  cerva  emissa, 
et  forlis  e0ecla  magnam  ccepil  habere  fecundlta- 
lem,  tat;iam  generans  cervorum  miiUitudinem,  de 
qua  recto  dicalar  :  c  Yox  Domini  praeparanlis  cer- 
vos,  el  revelabil  condensa  {Psal.  xxyiii»  9);  >  ul 
eisdem  oervis  pateat  via  plana  currenlibus  ad  alta 
montium,  de  quibus  dicitur :  f  Monles  excelsi  cer« 
vis;  petra  refogium  herinaciis  {P$aL  ciii,  18).  > 
Nonne  quasi  cervus  emissus  Petrus  apostolus  cu- 
cucril,  el  eloquia  pulchritudinis  dedit,  quando  a 
carcere  carnis  liberatus  dixit :  €  Nunc  scio  vere  quia 
misil  Dominus  angelum  saum?  t  etc.  {AcU  xii»  11.) 
Multo  magis  vero  nunc  a  carcere  carnis  liberatus 
datpulchritudiniseloquia  iu  conspectu  Dei|  orans  pro 
sancta  Ecdesia.  Yel  certe  in  suis  vicariis  aposlolicae 
sedis  puntiflcibus  ei  aliis  pasloribus  catholicis  per 
doctrinam  sanam  dal  elpquia  pulchritudinis  in  lola 
universali  Ecclesia  super  pelram,  de  qua  Petrus  de- 


reclione  autem  agit  per  verba  futuri  tempori^  idii 
dicit  :  Narrabo  nomen  tuum  fratribu$  meU^  in  meiM 
EcclesiiB  laudabo  fe,  elc. 

Inteulio  eslhortari  auditores  ad  commorieBdDfn^ 
el  conresirgendum  Chrislo»  nisi  enim  commoria- 
mur,  non  conresurgemus ;  oisi  compallamar»  doii 
oonregnabimus.  Siaaiem  complanuil  lacti  fueri- 
mus  simiHtodini  morlis  Christi,  simal  et  resarre- 
ctionis  erimus.  Audiamus  ergo  primo  ipsom  Chri- 
stum  in  hoc  psafino  loquentem,  deinde  queadibel 
ipsius  morli  iel  resurrectioni  complantari  capie»' 
lero.  Quod  enim  proprie  Chrislus  loqualur  in  hoc 
psalmo,  ipse  Agnus  Dei,  qui  magni  libri  septem  si- 
gnacula  solvii,  non  otcanque,  sed  viva  vooe  ape- 
ruit  {Apoe.  v,  5).  Nam  conlinuo  spirittun  Iradilams 
exclamavii  dicens  :  c  Deus  meus»  Deusmeas,  qoare 
me  dereiiquisli?  >  Paulus  quoque  apostolus,  lo  E^* 
stola  ad  Hebrsos,  de  Christo  loquens  :  c  Propler 
quam,  >  inquil»  c  causam  nou  confundilur  Ira* 
Ires  eos  vocare  diccns  :  Nuntlabo  nomen  luam  fra- 
Iribus  meis,  iu  medio  Ecclesia  laudabo  le  {Mekr. 
11»  ii»  12).  >  Unde  manifesle  claret  Chrislo  pa- 
tietiti,  et  in  cruce  pendenli  assignandum,  quod  hic 
dicitur  :  Dmm,  Deiii  meu$,  re$pice  in  met.quare  nte 
dere/i^iitfti  .*  et  eidem  resurgenli,  atque  pulchrila- 
dinis  eloquia  danli  conveniroi  quod  hic  dicitur : 
Narrabo  nomen  tuum  fratribu$  meit^  in  medio  EeeU* 
$iie  laudabo,  te,  Dical  ergo  ipse  Chrislus  io  ci  oce 


nominatur,  fundata  {ibid.^  xvi»  23).  Item  Paulus  D  suspensus  clami^ns  voce  magnai  vere  magoat 


apostolus  laborans  in  Evangelio  usque  ad  vincula 
qaasi  male  operans  fuit.  iiiclusus  quantum  ad  car- 
nis  materiam,  quae  velul  infirma  cerva  eral  viiicu- 
laU.  Sed  quia  c  verbam  Dei  iion  esl  alligaiam  (// 
7tm.  11»  9)»  >  et  ipsa  ejos  vincula  venerunt  ad  pro- 
feclum  Evangclii,  quasi  cervus  emissus  dat  eloquia 
pulcliriludinis,  dum  Paulus  In  ore  omnium  sacer:- 
dotumjura  dat  praeceptorum»  docens  crucifixum, 
nec  esse  alium  praeter  Christum  Dcum  cum  Patre, 
qui  regnat»  et  saiiclo  Spiritu,  cujus  teslis  Paulus 
{Aet.  xxvin;  28). 

Omnes  eiiam  doctores  catholici  quasi  cervi  malu- 
tiiti,  psalmi  hujus  titulo  notantur,  qui  intra  san- 
clam  Ecclesiam  pcr  pascua  uberriina  spatiantcs 


propter  sonum  altisonum  Iransiioriiim»  qoi  aores 
Judaeorum  ei  milituin  crucifigenlium  tangens  corda 
eoram  non  leligit,  sed  propter  magnum  clamoris 
hujus  affedum»  qui  a  fine  asqae  ad  finefo  c  attin^ 
gitforliler,  el  disponit  omnia  suaviter  (Sap.  viii, 
i).  I  Christus  enim  sacrificiom  se  offerenspro  tota 
Ecclesia,  qua  ailingii  nsque  ad  fines  orbia  teme» 
cunqueritur  se  dereliclum  esse»  lanquam  dical : 
quandiu  ex  minimis  meis  unua  esl  derelieliiSi  o 
Jkm  meu$!  ego  me  dereliaum  senlio.  Ideo  dioo: 
Deu$  omnium  generaliter,  sed  Deu$  meu$  speciafi* 
ter.  Deu$  meu$t  quia  cum  in  forma  Dei  esaem,  m» 
rapinam  arbitratus  sum  esse  roe  dbqualem  tibi.sed 
memctipsuffl  cxinanivi  forniam  servi  >ccipieoS|  el 


9SS 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  ^  PARS  n.  —  PSAL.  XXL 


094 


babila  laTCi^rifir  Ot  bomo  {Philip.  u,  6).  >  Itenun  A  vel  juslitiae  diceuliiim  se  vello  videre»  ot  credant; 

cum  debeant  credere,  ut  videant.  Propterea  in  uno 
incredulo  increpavi  tales,  et  dixi  :  c  Nisi  signa  ec 
prodigia  videritis,  non  creditis  {Joan.  iv,  48).  >  Ta- 
le$  suni  Judaei,  qui  signa  petunt,  nolentes  credere 
invisibilia,  nisi  quae  possunt  cor^jicere  per  signa  vi- 
sibilia.  Tales  etiam  sunt  Graeci,  qui  sapientiam 
quaerunt  nolentes  credere,  nisi  quod  humana  ra- 
tione  possunt  comprehendere,  talia  dicenies  in 
corde,  qualia  dicit  unus  Thomas  corde  pariter  et 
ore,  id  est  •  nisi  videro  non  credam  (Jomt.  xx, 
25).  >  Judaeus  dicit :  Nisi  videro  per  signa  qnod 
credere  debeam,  non  credam.  Graecus  didt :  Nisi 
videro  per  ralionem  quod  credendum  sit»  nou  cre- 
dam.  Etenim  quisquc  talium  tumens  inaui  philoso- 


l^fiij  «Kiis;  quia,  cum  essem  innocens  el  sanctus 
bomo,  non  exaltavi,  sed  humiliavi  me  ipsum»  c  fa- 
dvs  >  Ubi,  Pater»  c  obediens  usque  ad  mortem, 
mortem  autem  crocis  (t6u/.,  8),  >  in  qiia  nunc 
pendens  pro  meis  omnibus  clamo  :  c  Eii,  £li,  lam* 
ma  sabaahani  {Mauh.  xxvii,  46) ;  >  hoc  est : 

Ybrs.  2.  Deu$  mciM,  Deu$  meuSf  ut  quid  dere- 
iiquiui  mefBe$fnce  in  me,  non  est  in  Hebraeo,  sed 
interpositum  est  a  SeptnagiuU,  et  valet  ad  expri- 
mendum  sensum  geminatas  iuvocationis,  qua  dici- 
tur  :  Deu$  meu$,  Deu$  meu$^  quasi  dicatur :  0  Deiu, 
qui  despexisti  bominem  proptcr  inobedientiam  pri- 
m»  prxvaricationis,  qua  bomo  sub  te  Deo  dedlgna- 
batur  esse,  aflTectans  tibi  similis  fieri,  tu  nunc  re^pice 


pro  gemina  mea  bumiliatione»  quia  videiicet  com  ^  phia  volt  bumana  ratione  comprehendere,  quod  pia 

mens  vivacitate  fidei  uititur  apprehendere.  Pro* 
pterea  volventes  apuil  se  verba  delietorum,  longe 
sunt  a  $alute^  quia  ionge  sunt  a  fide.  Sed  quia  de- 
licu  illorum  super  me  tuli  ego  Agiius  tollens  pec* 
cau  mundi,  delicla  illorum  dico  deticta  mea^  ut  ju- 
stiiia  mea  fiat  justitia  illorum.  Huic  sensui  conso- 
nat  quod  dicit  Apostolus  :  c  Eum,  qui  non  noverat 
peccatum,  pro  nobis  peccatum  fecit,  ut  nos  effice- 
remur  justitia  Dei  in  ipso  (//  Cor.  v,  2i).  >  £t  in 
Isaia  dictum  est  :  c  Yere  languores  nostros  ip.^^ 
porUvitv  et  Dominus  posuit  in  eo  iniquitates  om* 
nium  nostrorum  {l$a.  liii,  4»  6).  > 
Potest  etiam  sic  legi  vcrsus  iste,  ut  sit  quaestio. 


esseui  Deust  factus  aum  homo,  ut  tu  esses  Deu$ 
meu$, 

Item  cum  essem  homo  nibil  deliens  morti  Umen 
obediens  libi,qui  es  Deu$  mm,  bumiliavi  me  usque 
ad  mortem,  mortem  autem  cnicis.  Ideo  ego  bis  hu- 
miiiatus,  semel  ad  nascendom  ei  vivendum  in  caruey 
secundo  ad  moriendum  in  carne,  bis  dico  :  Deu9 
meu$^  Deu$  meu$^  ut  et  tu  respectu  gemino  respicias 
inme;  semel»  ut  me  ipsum  resuscites  in  $u$ce* 
piione  matutina  de  morte  simpla,  scilicet  solius 
eamis ;  secundo,  ut  resuscites  membra  meade  morte 
gemina  corporum  el  auimarum,  prius  destmens 
mortem  animarum  perinej  corporis  mortem,  deinde 


corporom  vitam  reparando  per  meam  resurreciio-  q  quod  dicitur  :  Deiis  meu^,  Deu$  meu$,  ui  quid  me 


Aem,  quia  mortem  animarum,  me  moriente,  destrut 
eopio;  etcorporam  vium,  me  resurgente,  reparari 
desidcro ;  iu  ut  quam  cito  ego  moriar  in  isU  cruce, 
atque  de  latere  meo  fluente  aqoa  et  s^nguine  ma- 
teria  existet  fabricands  roibi  spousae,  statim  vi- 
vant  aninue  credentes  in  me»  sUtim  fideles  animae, 
sive  saper  terram,  sive  in  infemo  positae  sentian^ 
sibi  apertam  esse  jauuam  vitae.  Ad  cujus  rei  argu- 
mentum  fidelis  anima  latronis  oonfitentis  hodie  me- 
cum  sit  in  paradiso  {Lue.  xxni,  43),  atque  me  iu 
corpore  surgente  primogenito  mortuorum  sutim 
sit  aperU  jaiuia  resurrectionis  mortuoram,  ad  cu- 
Jus  rei  argumentum  surgant  mecum  muiu  corpora 
sauctoram. 


dereliqui$ti  f  Quaestionis  autem  solutio  est  quod 
quitur  :  Longe  a  $aiute  mea  verba  delictorum  meo^ 
rum.  Quasi  dicatur  :  Deu$  omnium  et  specialiter 
Deu$  rnent,  qui  me  nunquam  derelinquis,  ut  a  te 
separer  per  iniquitatem  (unde  alias  dixi :  c  qul  me 
misit,  mecum  est,  et  non  reiiquit  me  solum,  quia 
quae  placiu  sunt  ei  facio  semper  {Joan.  viii,  29). 
Quare  me  dereliqui$ti  ad  peccati  supplicium,  quem 
nunquam  dereliqui$ti  ad  peccandum?  Scd  bujus 
qua^stionis  ego  ipse  intelligo  solutionem.  Nam  ro- 
gavi  quidem,  ut  transferretur  a  me  calix  iste,  sed 
meorum  delicu  hoc  exigebant,  ut  paterer.  Yerba 
justiiiae  meae  damabant,  ut  non  paterer,  per  ora 
quoque  judicis  iniqui  sic  dicentis  :  i  Ego  non  in- 


Sed  com  hoc  cito  sit  ventorum,  Umen  quaedam  D  venio  causam  in  homine  isto  {Luc.  xxiii,  14).  > 


praedestiuatorum  animae  aliquandiu  Urdabunt  cre- 
dere,  sicut  discipulus  meos  Thomas,  et  alii  disci- 
|Kili  mei,  quibus  in  die  meae  ascensionis  exprobra- 
torus  sum  incredulitatem  iiioram  et  duritiam  cor- 
dis ;  quia  bis  qui  viderant  me  resurrexlssey  non 
credent,  nisi  et  ipsi  me  videant  et  palpent* 

Item  plura  corpora  meorum  non  resurgent  ante 
diem  extremum.  Propterea  dico  :  Utquid  dereli" 
quieti  me  f  longe  a  $alute  mea^  id  est :  Quare  dereli" 
qmi$ti  meos  longe  Urdari  a  $alute  mea  f  Dicet  enim 
idlquis  eorum  :  c  Nisi  videro  in  manibus  ejus  fixu- 
nm  ciavorum»  et  mitum  manum  meam  in  latus 
ejes,  non  credam  {Joan.  xx,  25).  >  Sed  hujusmodi 
▼erba  sunt  Yerba  d^iaorum,  non  sunt  verba  fidei 


licm  :  c  Ego  nuilam  causam  monis  invenio  in  illo 
{ibid.,  22).  >  Item  per  uxorem  judicis  restmabant 
verba  justiiiae  meae  dicente  illa  :  i  Nihil  tibi  et  justo 
illi ;  mulu  enim  passa  sum  per  visum  propter  eum 
{Matth.  XXVII,  19).  >  Sed  verba  delictorum  quae 
meos  premebant»  hoc  exi^ebant,  ut  ego  unus  homo 
pro  populo  morerer,  et  non  tou  gens  periiet.  Pro- 
pter  baec  el  huiosmodi  verba  delictorummeorum  ego 
sum  factus  longe  a  $alute  mea.  Gum  enim  haec  salus 
mea  sit,  ut  tu  me  semper  audias  et  exaudias  (unde 
alias  dixi :  i  Ego  enim  sciebam  quia  semper  meaudis 
{Joan.  XI,  42) ;  i  Umen  propter  delicU  meorum  ferro 
roeae  passionis  desecanda,  et  propter  verba  delicto- 
rum  meorum  scripu  stylo  ferrco  in  ungae  adaman- 


y>s^ 


GERHOHl  PRiEPOSm  REICIIERSPERG. 


9M 


lino  penitus  abolenda,  cgo  vclulhircus  pro  pcccalo  A  {Joan.  x,  !8),  '•  lamcn  inatante  hora  mortls  pavere 


delictorum  meorum  necessario  immolabor  longe  fa- 
ctus  a  salute  mea,  qui  non  exaudior  more  solito 
de  calice  passionis  a  me  transferendo.  ^  Peccatum 
Judae,  >  ait  propheta,  c  scriptum  est  in  ungue  ada- 
mantino  siylo  ferreo  {Jer.  xvii,  !).» Adamantis  du- 
ritiam  dicunt  physici  nullatenus  posse  moUiri,  nisi 
Mi  sanguine  hirci.  Pcccaluin  ergo  in  ungue  adaman- 
Itno  scripium  verba  delictorum  meorum  profunde 
impressa,  in  ungue  adamantino  aboienda  sunt  mco 
ganguine,  qui  sum  hircus  pro  peccatoribus  immo- 
landus. 

Propler  haic  verba  deliclonm  meorunif  Deu$  meus, 
clamantcrti  me  per  diem  et  noctem  non  exaudies^  ul 
a  passione  liberes,   ut  calicem    islum   Iransferas ; 


ac^  laedere  coepi.  Yirlus  eorum  in  inOrmitate  mea 
perficietur,  quoniam  spes  et  fiducia  eorum  confor- 
tabitur,  quod,  licet  habentes  pavorem,  lameri  per- 
tineat  ad  me,  qui  prior  volui  pro  eis  confortandis ' 
pavere  ac  tasdere. 

Similiter  in  alia  practer  mortem  dura  obedieniia, 
si  famuli  mei  pavere  ac  taedere  incipiunt,  virtus  eo- 
rum  perficietur  in  infirmitate,  si  paventes  non  mar- 
murent  contra  Dominum,  sed  exemplo  roeo  in  pa- 
vore  futurarum  tentationum  rogcnt  se  liberari  a 
tentationibus.  Proptcrea  cum  ego  tertio  rogarem, 
discipulos  quoquc  diligenter  excitavi  ad  similiter 
orandum.  Dixi  enim  :c  Yigilate  et  oratc,  ul  non  in- 
tretis  in  tentationem.  Spiritus  quidem  promptus  est. 


quoniam  nimirum  per  sanguinem  calicis  hujus  abo-  B  caro  autem  infirma  {Matth.  xxvi,  i).  Non  erj^o  esi 

lendum   est  chirographum  verlAs  deUctorum  ple- 

num,  et  lam  fortl  scriptura  conscriplum  in  ungue 

adamantino,  ut  ablui  vel  deleri  non  possit  sine  san- 

guine  meo ;  qui  velut  hircus  immolabor  pro  pecca- 

loribus  multis,  et  velut  agnus  pro  innocentibus  et 

justis.  Ideo  neque  per  diem  clamans  exaudior,  ne- 

que  per  noctem,  quoniam  neque  justi  et  prophetae, 

qui  quasi  dies  luxerunt  in  mundo,  ncque  peccato- 

res  nocti  comparabiles  polerant  salvari  sine  calicis 

mei  antidoto  medlcinali  contra  venenum  peccati. 

Ideo  dum  clamabo  per  rficw,  si  possibile  sit  saltem 

justos  et  prophetas  absque  calicis  mei  antidoto  sal- 

vari,  non  bibain  calicem,  tu  non  exaudies.  Multo 


ad  insipientiam  mihi,  quod  c  exauditus  non  fui,» 
cum  in  mea  infirmitate  virtus  fneoruro  perficiatar, 
disponente  roea  propria  sapientia,  ut  quod  contra 
roe  insanit  aliorum  insipientia,  sit  roeorum  inslm- 
clio,  ut  sciant  quod  virtus  in  infirmitate  perficitur, 
quoties  aliquis  roeorum  non  exauditurad  voliinla- 
tero,  qui  taroen  exauditur  ad  salutero.  Sancta  enlm 
Ecclesia  persecutionis  su»  teropore  fide  stat,  desi- 
derio  daroat ,  sed  dolet  se  quasi  non  respicicndo 
conteroni,  dum  sua  videt  in  tribulationibus  voia  dif- 
ferri,  stve  clamet  per  diem,  cupiens  retinere  prospe- 
ritatem,  sive  claraet  per  noctem,  cupiens  remo^ere 
adversitatem.  Alto  namque    consilio    omnipetcns 


minus,  dum  clamo  noctCy  respectu  delictorum  meo-  ^  Deus,  cum  sancti  ejus  adversarioruro  persecutiom 


rum  exaudies  me,  quoniam  verba  detxtorum  meo- 
rum  vis  deieri  per  sanguinem  caltcis,  quem  das 
luihi,  Pater,  scicns  non  esse  possibile,  ut  aliquis 
sive  justus,  ut  Joannes  Biiptisla,  sivc  injustus,  ul 
latro,  salvetur  sine  mea  passione.  Hoc  tu  scis,  et  roe 
scire  facis,  ideo  non  ad  insipientiam  meam^  tit,  quod 
nou  exaudior  ad  reroovendum  caUcero,  qui  omni- 
luodis  exaudior  ad  removendam  aetemaro  darona- 
lionem  eorum,  pro  quibus  bibo  ipsum  calicero,  vel 
qui  digne  biberint  eumdem  calicem.  Si  enim  cui- 
libel  faroulo  meo  tertio  roganti  respondebis,  roi 
Pater  :  c  Suflicit  libi  gratia  roea  :  nam  virtus  iii  iii- 
firroitate  perticitur  {11  Cor.  xii,  9),  »  atque  ita  noit 
ad  insipientiam  fit,  quod  non  exauditur,  quando 


bus  coroprimuntur,  cumque  assidnis  precibas,  m 
libcrentur,  clamant,  differre  solet  voces  petcnlium, 
ut  merita  patientium  crescant,  quatenus  eo  magis 
exaudiantur  aJ  roerituro,  qui  citius  nonexaudiun- 
tur  ad  voiuro.  Dicit  ergo  Psalroista 

Yers.  3.  —  Deus  meus^  ctamabo  per  diem^  nte 
exaudies.  Atque  ipsa  utililas  de  exaudiendi  mora 
roox  subditur,  curo  prolinus  subinfertur :  et  non  ad 
insipientiam  mifri,  Ad  multiplicandam  itaque  san- 
ctoruro  sapleniiaro  proficit,  quod  poslulala  tarde 
percipiunt,  ul  ex  dilatione  crescai  desideriuni,  ex 
desiderio  intellectus  augealur.  Intellectus  vero,  cum 
extenditur,  ei  in  Deuro  ardentior  affectus  apericur. 
Affectus  autero  ad  promerenda  coelestia  lanu  fil  ca- 


crudilur,  quare  non  exaudiatur :  roulto  roagis  roibi  D  pax,  quanto  fuerit  exspectando  longanirois.  Sed  ta- 


unigenilo  Filio  tuo,  qui  suro  coaeterna  tibi  Sapien- 
tia,  nulla  in  hac  re  surrepit  insipientia,  quod  non 
exaudior  preces  fundens  in  intirmitate  pro  roeis  in- 
firmis,  ut  eorum  virtus  perficiatur  in  infirmitate 
inea.  Si  enim  ego  pro  fortitudine  niea  ad  monero 
accederem  sine  pavore,  nulla  prxmissa  oratione, 
posthac  roembra  mea  infirroa,  quibus  iroroinente 
inorte  pavere  ac  taedere  in  natura  est,  non  in  pote- 
siate  ut  mihi,  possent  trangi  desperatione,  quasi 
tton  pertinentes  ad  roe.  Sed  curo  legerint,  vel  au- 
dierint  quoniam  ego,  liccl  c  potestatem  »  habeiis 
c  poiiendi  animam  roearo  el  iterum  sumendi  eam 


roen  inter  baec  sanctani^  patienliaro  dolor  urget  ad 
vocero,  et  cum  dilati  proficiunt,  roetuuhl  ne  dcC- 
cientes  vacui  rebus  despecti  reprobenlur.  Sed  qvia 
virtus  in  infirmitate  perficitur,  et  propterea  c  in  co- 
bismetipsis  responsum  roortis  haberous,  ul  non  t^ 
mus  fidentes  in  nobis,  sed  in  Deo  qui  suscitat  mor- 
tuos  {II  Cor.  1, 9). »  —  cNeroo  (52)  cum  tardius  exaa- 
ditur,  credat,  quod  a  superna  cura  negtlgatur.  Soepe 
enim  nostra  desideria,  quia  celeriter  non  fiunl,  ex- 
audiuntur,  et  quod  impleri  concile  peiimus,  ex  ip- 
sius  melius  tarditate  prosperatur.  Saepe  vox  noslra 
eo  perficitur,  quo  differlur,  et  coro  superfideteoit 


152)  S.  Grcg.  M.,  libi  xxvi,  Moral.  cap.  19. 


997 


COMMENTAmUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXF. 


898 


p  litio  noslra  negligiiur,  vola  noslra  altius  in  cogi-  A  ctus ;  jam  velut  alter  Jonas  in  venlre  ceti  deglutltus ; 


tationum  radice  complentur,  et  sicul  semina  mes- 
sium  gelu  pressa  solidantur,  et  quo  ad  superficiem 
tardiu»  exeunt,  eo  ad  frugem  muUiplicatiora  con- 
surgunt.  Dcsideria  itaque  justa  dilatione  extendun- 
Cur,  ut  proficiant,  et  ad  hoc,  quod  percepturi  sunt, 
convalescant,  exercilanlur  in  certamine,  ut  majori- 
bus  cumulentur  praemiis  in  tribulatione.  Labor  pro- 
Irahitur  pugnae,  ut  crescat  corona  victoriae.  Suos 
ergo  Dominus,  cum  velociler  non  exaudit,  quo  re- 
peilere  creditur,  trahit.  Internus  quippe  est  medi- 
cus,  et  peccatorum  in  nobis  contagia,  quae  inesse 
inedullitus  reprobat ,  secat.  Abscindit  virus  putrc- 
dinis  ferro  iribulationis,  et  quo  voces  aegri  audire 
dissiuiulat,  eo  aegritudinis  Qnem  procurat.  Hinc  est 


jam  velut  Samson  ligatus,  rasus,  imosicut  ovis  ton- 
sus  videor  ab  his  qui  me  flageilaveruut,  et  vesti- 
bus  meis  denudaverunt,  atque  in  cruce  suspenJc- 
runt. 

Vers.  i.  Tu  aulem  in  sancto  habila$^  lau$  hrael, 
Tu  habitas  in  coelo  sancto  tuo,  de  quo  in  prxcedciiii 
psalmo  dictum  est,  c  cxaudict  iilum  de  coclo  sancto 
suo  in  potentaiibus  >  salutis  c  dexterae  ejtis.  i  Atque 
ideo  hic  non  exaudior  petens  a  me  transferri  cali- 
cem  passionis ;  quoniam  uon  est  in  hac  petiiione 
salus  dexterae,  sed  condescensio  inQrmorom,  el 
ideo  videor  quidem  a  te  derelictus.  Tu  autem  habi* 
tas  in  me  sancto  tuo,  nec  dabis  me  sanctum  tuum 
videre  corruptionem ;  sed  facies  me  videre  non  so- 


ergo  quod  Propheta  ait :  Clamabo  per  diem^  et  non  ^  lum  in  mea  carne,  sed  ctiam  in  corporiJ)us  et  an?- 


esaudieSf  el  nocte^  et  non  ad  insipientiam  mihi.  Ac 
81  dicerei  :  Nequaquam  mihi  ad  insipientiam  pro- 
licit,qiiod  die  ac  nocte  clamantem  non  continuo  me 
audis,  quia  unde  me  in  temporaii  tribulatione  quasi 
deseris,  inde  ad  asternam  sapientiam  plus  enidis. 
Hinc  etiam  dicit  alibi  :  c  Adjutor  in  opportunitati- 
bus,  in  tribulatioue  {Psat.  ix,  10).  i  In  tribubtione 
quippe  dicturus  opportunitatem  praeroisit,  quia  saepe 
iu  tribulatione  conterimur,  et  tamen  opportunum 
nondum  est,  ui  ad  desidcrium  [edit.,  ut  desiderio] 
ereptionis  adjuvemur. 

In  Hebraeo  sic  habetur  :  Longe  a  salu*e  mca  verba 
rugitus  mei.  Deus  meus,  clamabo  per  diem,  et  non 
exaudies^  et  nocte,  ntc  est  silentium  mihi,  Rugitus 
esl  proprie  vox  leonis,  qui  cum  se  viderit  in  reti-  ^ 
bus  vel  io  cavca  comprebensuro,  soiet  roagnum 
dare  rugitum.  Sic  leo  de  tribu  Juda  in  retibus  pec- 
catonim  nostrorum  comprehensus  magnos  dedit 
ragiiuSf  claraaus  in  cruce  :  c  Deus  meus,  Deus 
niettSf  quare  me  dereliquisti  ?  i  Similiter  de  mgitu 
cervaruin  legitur  in  Job  (Job  xxxix,  3),  qaoniam 
inrurvantur,  nt  pariant,  et  rugitus  emiituut.  Idco 
luDC  cerva  matutina  usque  ad  crucis  opprobriiira 
iocurvata  ut  pariat  multitudinem  cervorum  ac  cer- 
varum,  quosdam  rugitus  dedtt,  cum  laniantibus 
eam  canibus,  damavii  diceos  in  magno  rugitu : 
Deus  meuSf  Deus  metis,  ut  quid  deretiquisti  mef 
Aliamm  quoque  cervarum  cervos  ac  cervas  partu- 


mabus  meorum  gloriam  incorruptionis.  Nam  licel 
ego  quasi  alter  Job  sedcam  nunc  in  stcrquilinio 
mortalitatis,  testa  passionis  mea^  saniem  carnis  ra- 
dcns  :  tamen  futurum  est  ut  in  carne  mea  videam 
incorruptionem  et  immortaliuiem  incormptionis  el 
immortaliiatisaeternam  et  divinam  claritatem,  qoani 
ostendam  his,  pro  quibus  nunc  patior  :  f  quia  volo, 
ut  ubi  ego  sum,  et  ilii  sinl  mecum,  ut  videant  cla- 
riiatem  meam,  >  et  videant  rarnem  meam  clarifi- 
calam  ea  daritate,  €  qnam  babui,  priusquam  mon- 
dus  esset,  apud  te  (Joan.  xvii,  24).  i  bi  illa  daritate 
videntibus  me  Filiom  tuum  io  te  Patre  meo,  ae  te 
Patrem  in  me  Fillo  iuo,  tu  Pater  eris  laus  Israel 
oninis  viri  videntis  ie  Deum  in  ine  Deo,  una  cura 
Spiritu  sancio  Deo  uaum  Deuro,  a  cujus  facie  fugil 
Adam  primus  per  inobedieotiam.  Sed  ego  secundus 
Adam,  ego  verus  Jsrael  facius  nunc  obediens  usque 
ad  mortem,  mortcm  auiom  cmcis,  aute  faciem  glo- 
riosae  Trioitaits,  aote  fadem  Pairis  in  me  oniien* 
tis  et  Verbi  mihi  uniii»  ei  Spiritiis  saucii,  cujus  igno 
ad  presens  bolocausium  fio»  praesenliam  meam 
nunc  exhibeo  per  obedieniiam,  culpam  videlicei  ii- 
lius  expiaudo,  qui  fugii  a  Deo  io  paradiso  coofusus 
per  ioobedieoiiam.  IUe  iacuil  a  laude,  sed  ego  re- 
cogoosco  ei  cooflteor,  quia  l«  kabitas  in  saneto, 
laus  IsraeL  Uade  io  hac  die  malorum  non  ero  Im- 
nv^or  bonorum,  io  hac  die,  qua  me  noo  exaudis 
pro   iraosfereodo  calice   passionis,  miseratioiium 


rienaum,  donec  formetur  Christus  in  eis,  magnus  |^  tuarum  recordabor,  in  quibus  exaudiendo  populum 
esl  io  orationibus  ac  desideriisrugitus  quodamraodo     Jsrael  fuisti  laus  Israel.  Nara 


com  Christo  dicenlium  :  Deus  meus,  Deus  meus^ 
4fuare  me  derelitfuisti  f  Pro  quibus  omnibus  iandem 
naudiendis  ipse  in  cruce  clamavit.  Sed  quia  iion 
ibi  est  exauditus  ad  obUneodam  vel  protegendain 
salutem  vitae  teraporalis,  recte  dicit :  Longe  a  satute 
tnea  siini  verba  rugitus  mei :  Deus  meus,  clamabo 
per  diem^  et  non  exaudies^  quasi  dicat  :  In  eo  suni 
longe  a  salute  verba  mgitus  mei  quia  nen  exaudiun- 
mr,  vel  in  die  ad  obtinendam  temporalem  prosperi- 
laiem,  vel  in  nocte  ad  repellendam  Iribulationem. 
£i  tan:eD  iton  est  mihi  silentium;  quia  scio  me  tao- 
dem  exaudleodam  lo  rugitu  meo.  Nara  ego  quidera 
ealulus  ieoois  jam  captus  ei  morsus  ioferoi  sum  fa- 


Ybrs.  5  et  6.  In  le  speraverunt  patres  ncstri : 
speraverunt^  et  liberasti  eos.  Ad  te  clamaverunlt  et 
salvi  facti  sunt :  tn  te  speraverunt^  et  non  sunt  con- 
fusi.  Pctres  nostri^  quando  in  iCgyptoaffligcbantur, 
f»  te  speraverunt,  et  tu  multis  ptajsis  percuiienilo 
iOgyptum,  landem  per  immolationem  agni  pascba* 
lis  meam  hanc  passionem  flguraniis  mit  abiliter  libe^ 
rasti  eos  {Exod.  xii',  28;.  Pater  Abraliam  in  te 
speravit,  et  iu  de  Ur  Chaldaeorum  liberasti  cum 
{Gen.  XI,  31).  isaac  palriarcha  in  U  speravil,  et  iu 
de  Palaestinis  lovideniibus  ei  liberasti  eum  (I6td. 
XXVI,  16).  Jacob  qni  el  Israd  dictus  est,  speravii 
tit   fe,  lavs  Israelf  et  iu  de  maou  Laban,  ei  frairis 


999 


GERUOHl  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG. 


1000 


Esaa  perseqnentis  iiberoiti  eoni  {ibid.  xxxi,  17  ;  A  ignem  projeclo,  qui  etiam  ita  Yililer  et  eontempil- 


xiTiii,  5).  Moyseset  Aaron  $peraveruni  in  te  peree- 
qucHiibas  eos  ifigjpliis  juxta  liUus  Ral>ri  maris,  el 
lu  iier  mare  Rubrum  viam  pandens  libera$ii  eoi 
{Exod.  xiY,  22).  Mulli  aiii  palre$  in  U  $peraverunt, 
et  tibera$li  eo$,  qai  per  fidem  vicenint  regna,  ut 
Moyses  el  Aaron  vicerunt  per  fidcm  regnum  iCgy- 
pliacum.  Elias,  et  Elis.ims  per  fidcm  vicerunt  Is- 
raeliticum,  exlcrminando  inde  culturam  idolonim 
(///  Reg.  xviii,  39).;  Daniel  el  tres  pueri  |ier  Qdem 
viccrunt  regnum  Babylonicum  (Dait.  iii,  95).  Mar- 
dochxus  et  regina  Esther  per  fidem  vicerunl  regnum 
Persarum  et  Medorum  {E$ther  xvii,  10).  Fortes 
Machabaiiper  fidem  vlcerunt  regnum  Graecorum 
(//  Maehab.  xv,  27).  Isti  et  multi  eorum  consiml 


bHiter  som  conculcatus,  tanqaam  sim  ftermU  et  nam 
homo. 

Revera  lamen  in  oculis  me  diligentiam  vem^ 
$um  et  non  homo,  quia  sicut  vermi$  nasdtur  de  bii» 
mida  terra  fecnndante  illam  solo  calore  solist  Ita 
ego  natus  de  virginea  carne  Spiritu  sancto  de  rore 
caUi  et  de  calore  solis  aeterni  eam  fecandante,  con- 
venienter  appeUor  t^rmls,  et  non  homo.  Non  quod 
non  sim  homo^  sed  quia  sum  plus  qaam  homo.  Si 
enim  Joannes,  cum  esset  propbeta  Altisstmi  a  p«tre 
Zacharia  vocatus,  et  ipse  nosset  quia  erai  prophela 
ex  uiero  sanctificatus  (Lue.  t,  76),  tamen  qaia  eni 
non  tantum  propbeu,  sed  etiam  plus  quam  prophela 
interrogatus  a  Pharisseis  an  esset  propheu,  respoB- 


les,  aique  minores  in  te$peraverunt^et  tiberoili  eo$.  ^  dit  :  Non  sum  propheU  (Joan.  t»  21)  :  quanto  n»- 


Aiii  Umen  disteiiti  sunt  non  suscipientes  redem" 
ptionem»  ut  meliorem  invenirent  resurrectionem, 
quorum  praecipuus  ego  sum,  qui  nunc  ecce  disten* 
tus  sum  in  cruce  non  invenicns  redemptionero,  sea 
liberationem,  ut  meliorem  inveniam  resurrediooem 
non  mihi  soli  resurrecturo  primogenito  mortuomm, 
sed  etiam  omnibus  mibi  conresurrecturis,  qui  mihi 
paiienti  compatientur,  morienti  commorientar»  qui« 
que  una  mecam  in  hoc  mando  despicientur,  atqoe 
miies  et  humiies  iiivenientur,  qui  exemplo  meo» 
cum  maledicuntur  non  nialedicunt,  cam  patiuntnr 
iion  comminantur.  Gum  enim  possem,  adbibltls  et 
exhibitis  mihi  (modo  si  veliem)  plus  qaam  duode- 


gis  ego  non  simpliciter  Aomo,  sed  plus  quam  homo 
veraciter  dico  :  quia  stcm  vermif ,  el  iioft  honM  f  El 
lamen  cum  Oeus  aitisslmus  ego  sim^  faetos  sum 
opprobrium  hominum^  el  abjectio  plebi$.  Opprobrhm 
hominum  in  spinis  et  colaphis  opprobriosis,  et  abjeeHo 
plebi$^  qnae  me  abjecit-petenspro  mesibidari  Baraj^ 
bam  iatronem.  Quod  Umen  totum  iioii  ad  inHpientiam 
mUii  /Ef.  Quia  enim  patre$  no$tri^  licet  sajictl«  umea 
pari  homines  fuerant,  ideoconsoiationes  hamanas  In 
iribalatione  iperMeriiiil,  el  per  has  consolationesalias 
majores  et  spirituales  consolationes  $peraverunt^  Ideo 
bisdico,  fperaveniiil,adjangoque;undem,ef  tiberMi 
#0«,  dando  primitus  consolallones  lemporaies,  ui 


cim  legionibus  angelorum  gloriosius  pugnare,  quam  q  est  vldoria  contra  hostes  et  copia  frugaiii,  el  at^ 


fideles  mci  ,  i  quia  casira  verterunl  exUrorum 
(Hebr.  xi,  34)»  >  tamen  ecce  uon  pagno  conlra  Im- 
perium  Romanum,  vcl  ejus  ministnim  Pilatum,  ut 
mansaetudinis  et  hamilitaiis  pnebeam  exemplam. 
Patriarcha  fidelis  Abraham  cum  Irecenlis  octode^ 
cim  vernaculis  quatuor  reges  una  die  protrivii 
(Gen.  XIV,  45).  Josue  dux  Israel,  sunte  sole,  ad  Ga- 
baou  quinque  reges  pugnando  superavit  (Jo$.  x,  10). 
Gedeon  in.  trecenlis  viris  malu  miUia  hostium  Ah 
gavit  {Jud.  vii,  22).  Samson  In  roandllmUi  asini 
stravit  mille  viros  {ibid  ,xv,  15).  Et  omnes  isti  (or« 
les  non  per  aliam  tidem  viceruiil  regna,  seu  fortiter 
egerunt,  nisi  quia  me  venturum  crediderunt»  et  in 
bac  fide  fortes  atque  invinciblles  fuerunt. 


tera  talia  in  re»  promitteos  per  ulia  muito  mjjorea 
consolationes  «temorum  bonorum  In  spe.  Sed  ego^ 
qui  $um  vemd$^  et  non  Aomo»  hamano  ei  lemporali 
solalio  noa  indigeo  sicol  iiii^  qol  eram  per 
lemporalia  solatia  notriendi»  ol  aperarenl ; 
Quidam  eiiam  eamales  pro  lemporalilNis  laniom- 
modo  servientes,  hic  per  ea  sonl  remaneraii»  d 
«ternis,  pro  quibos  non  aervierant»  omnioopri- 
vati.  Hif.  est  saptentia.  Qoi  habel  inlelleclom^  oooi- 
potel»  el  inveniei  inter  Deo  servientes  taolom  H^ 
sure,  c  quantum  disUl  orius  ab  oocidenu  {PatL 
cii,  i2). »  Qui  enim  pro  urrenls  Deo  senrii,  aervi* 
lulis  pr«mio  hic  acceplo  salvalor,  sed  ot  magls  pe- 
real.  Qoi  aolem  pro  «ternis  mliilat,  slipemlio  mili- 


Vsns.  7,  S.  Ego  autem  $um  vermi$,  et  non  homo:  D  ti»  In  futurum  dilalo,  hlc  ponitor,  ul  alibi  gaodeal; 


opprobrium  hominum,  et  abjectio  ptebie.  Omne$  0t- 
dentee  me  deri$erunt  me^  tocuti  $unt  tabii$,  et  move^ 
runt  caput.  Ego,  inquam,  $um  vermi$  iu  concolca- 
bilis,  taiiquam  vermie  el  quasi  Unerrimus  iigni  ver- 
niiculus  adeo  sum  fragilis,  ut  oonculcare  me  ao- 
deat,  non  dico  ipse  Romanos  imperator,  sed  isU 
miiiister  ejus  Pilatus  atque  sobministri  illius  mill- 
tes.  Isii  viiissimi,  qui  nec  vestes  meas  mihi  siuont 
malri  asUnti  el  dilecto  discipolo  vel  aliis  meis  dare, 
sed  ipsi  diviurunt  $ibi  veetimnta  meat  ^^  *^P^  v^^ 
um  meam  mi$erunt  $ortem.  Ego  autem  in  oculis 
•orum  $um  vermi$,  imo  som  tenerrimus  vermico- 
ios  Ugni,  ecce  pendeas  in  iigno,  qai  admoto  mihi 
igne  passioni^  clamo  vdot  scarabseos  de  ligno  in 


puerilem  mercedem  non  curat,  ol  perfectam  soaci- 
piai;  parum  vel  nihii  dolel,  com  pro  leraporaUbos 
orans  non  exaoditur,  pro  quibos  eliam  aic  oral,  ol 
Ghristum  orantem  imitetur»  sobjongendo  vd  sobao- 
diendo  :  c  verumUmen  non  sicul  ego  volo  ( Moicft. 
XXVI,  39),  •  sed  sicui  Deus  vull,  iu  fiat,  dofluiiodo 
quidqoid  in  Ulibus  mihi  fial,  non  ad  imipiemtuim 
mihi  fiau 

Hoc  perfectus  Dei  miles  cogiut  magis  eligeaa 
cum  Paulo  aposlolOt  vel  etiam  cum  ipso.Ghiiali» 
iu  Ulibus  non  exaodiri»  quam  cum  daemonibos  cilo 
ad  voionUtem,  non  ad  utiiiutem  suam  e^aodiri* 
Mam  Iqpo  d^monom  pelens  gregem  porcorum  ciio 
est  exauditos.  Paulus  ter  Dominum  rogans,  ol  diaoo- 


mi  COMMENTAIUUM  IN  PSALMOS. 

Oerel  ab  eo  stimolus  carnis,  non  est  auditus  ad  vo-  A 
luntdtem  (//  Cor.  xii,  8).  Sic  et  Cliristus  non  est 
exauditus  ad  carnis  voluntatem,  sed  ad  atilitatem 
suorum  et  necessitatem.  Fuerunt  enim  inter  mem^ 
bra  Christi,  inter  electos  scilicet  ab  aetemo  prsRordi- 
natos  alii  tales,  quibos  competeret  per  martyrium 
'  bibere  calicem  passionis,  ut  eorum  sanguine  planta- 
relur  Ecclesiai  quorum  primus  erat  beatus  c  Ste- 
phanus  gratia  et  fortitudine  plenus  {Act,  vi,  8),  > 
et  alii  nihilominus  Deo  chari»  quorum  praeciputts 
est  Joannes,  dilectus  Christf  discipulns,  quos  amar- 
lyrio  expediebat  liberarii  ut  eorum  doctrina  rigare- 
tur  Ecclesia  et  illuminaretur.  Secundum  horum  di- 
versitalcm  temporum  qaoque  ipsa  distincta  sunt, 
ita  ut  aliud  sit  tempus  lielli,  et  aliud  tempus  pacis. 
N.im  tempore  belli  sancti  roartyres  calicem  Domini  ^ 
bibenint  per  manifestas  passiones,  et  amid  Dei  facil 
sont.  In  tempore  aulem  pacis  beati  confessores  pcr 
casUtatem  et  doctrinam  Deo  sefvientes  callcem  pas* 
sionis  non  quidem  ablatum  a  se,  sed  translatum 
sensenint,  dom  cupienles  libenter  mori,  coacii  sunl 
patienter  TiTere,  quod  erat  eis  quaedam  callcis  pota- 
lio,  dum  potum  suum  cum  fletu  miscebant,  el « car- 
nem  soam  cruciflxenint  cum  vitii&el  concupiscen- 
Ciis  (Gai.  T,  %i).  •  Non  ergo  frustra  dixit  Christus: 
c  Pater,  si  fieri  potest,  transfer  a  me  calicem  hunc 
{Matth.  xxTi,  59),  •  quoniam  ubi  poluit,  et  qportuit 
faoc  fieri,  calix  isle,  ut  diximus^  non  ablatus,  scd 
translatns  est.  Unde  cum  eumdem  calicem  Petro 
bibendum  porrigerel  Christos  dicendo : «  Scqucre  q 
me  (/ottfi.  XXII,  f9),  >  el  Petrus  de  alio  comlisci- 
pulo  cupieiis  scire  an  et  ipse  deberet  evmdcm  cali- 
cem  eodem  modo  bibere,  audiTit  sibi  Clirislum  dl- 
centem  :  «  Sic  enm  volo  roanere,  doncc  vcniafn : 
Quid  ad  te?  tu  me  sequere  {ibid,  22).  >  Sie  istc  di*- 
leetus  discipulus  calicis  translationem  creditur  ob^ 
linuisse  per  istam  Christi  orationem,  qua  dixit  Pa* 
Iri .  « Si  fieri  potest,  transfer  calicem  hunc  a  me 
(Licc.  XXII,  42).  >  AHter  quoque  discipulus  audicns 
quod  esset  ab  alio  cingendus  et  ducendus  quo  nol- 
kl,  sane  potuit  animadTcrterc  sc  pcrtincre  ad  illam 
panem  Christi  orationis,  qua  dixerat  in  Passione : 
«  Yenimtamen  non  quod  ego  toIo,  sed  quod  tu  > 
Tis,  et  non  mea  «  Toluntas  >  scd  c  tua  fiat,  >  Patcr 
{Marc.  xiT,  36).  D 

In  nobis  quoquc  peccatoribus  palet  hujus  oratio* 
nis  bipartitse  differens  effbctus,  dum  quarumdam 
passionum ,  quas  mundus  intental ,  calix  a  nobis 
transfertur,  quia  salva  Dei  gratia  el  nostra  salute, 
hoc  potest  et  decet  fleri,  et  ubi  boc  non  potest  ficri, 
ab  allo  cingimuv,  et  dneimur  interdum  quo  noln- 
mus,  dum  patimur  quae  pati  nollemus,  si  salva  Dei 
gloria  el  gratia,  pacem  haberepossemus.  Atlamenv 
quia  hoc  nostro  in  tempore,  licel « In  conspectn  Do^ 
mini  sitpretiosa  mofs  sanctomm  {Pial.  cxt,  !5)  el 
imirtyrum ,  quibus  ministri  Antichristi  jtoUere  vo^ 
lunt,  aut  cum  justitia  viTcre,  aut  cum  pace  TiTcre, 
in  altcro  animarum,  in  altero  corporum  saluti  insi- 
diantes,  tamen  in  conspectu  Ecclesix  per  membro- 
Patrol.  CXCIII. 


—  PARS  n.  —  PSAL.  XXI. 


iOOt 


rum  truncationes  ei  reram  spoliationes,  quas  ImpK 
contra  pios  moliuntur ,  non  tam  corrigUntur  ani- 
mosi  mali,  quam  pcrturbantur  infirmi  boni.  Ora^ 
mus,  Christe,  ut  tua  super  nos  oratio  exaudiatu:*, 
per  quam  nobis  ct  omnibus,  quos  persequitur  An-* 
lichristus,  detur  aut  sic  manere,  slcut  mansit  Joaii-» 
nes  translato  a  se  calice  ;  aut  sic  te  sequi»  sicut  le 
secutos  est  Petrus  bibendo  calicem ,  ut  sive  Tiva- 
mus,  sive  moriamur,  tales  inveniamur,  de  quorunt 
Tila  et  morte  «  gaudium  >  sit  non  solum  c  angelis  i 
in  ccelo,  qui  gaudenl  « super  >  quolibet  t  peccatore 
poenitentiam  agente  {Lnc.  xt,  iO),  >  sed  etiam  piis 
Ecdesise  matrisfiliis  et  filiabus  paratis  gaudete  cum 
gaudentibus»  et  flcre  cum  flenlibus.  Et  quia  tu  po' 
tum  tuiim  cum  flctu  nostro  tcmperasti ,  quando 
in  temetipso  pcrfusus  olco  Ixtiti»  indefcctivx,  ta« 
mcn  bibisti  proptcr  nos  acctum  iristiiia^^  'cum  tri*' 
stis  erat  anima  tua  usque  ad  niortcm  ,  pcr  hanC 
ipsam  nostras  tristitias  parlicipationem,  qua  tu,  ve-» 
ruslsaac»  risus  clgaudium  existcns  angelorum,  fa<^ 
dus  cs  consors  tristitiae  hominum ,  da  nobis  con- 
sortium  tu»  Ixtitix^  et  conTcrte  lucium  nostrum  in 
gaudium ,  iit  tristitia  iiostra  in  laelitiam  couTersa 
gaudium  nostrum  nemo  tollat  a  nobis,  concessa  no-» 
bis  taiita  gratia ,  nt  ncque  nos  unquam  Spiritiim 
sanctum  innobis  habitantcm  contristcmUs,  niit  con^ 
trisiare  Tclimus ,  ncquc  de  nobis  unquam  fiat  rcl 
piis  tristitia,  vel  impiis  Isetltia. 

Etenim  si  aliquando  per  diem  tcI  noctem  claroan* 
tes  non  exaudimor  pro  Tclle  nostro ,  ficri  potcst 
ut  hoc  ipsum  nobis  non  sit  ad  trisiitiam,  dum  noit 
enlad  insipientiam^  sicul  ctChristonon  erat  ad  insi^ 
pientiam  quod  arbitratu  Judaeorum  non  est  cxaudi- 
tus,  cnm  ei  dicerent :  «  Si  Filins  Dei  es^  dcscende  • 
nunc  (de  cmce{Matth.  xxtii,  40).  >  Sed  tamen  exau- 
ditus  est  pro  sua  revercntia,  non  ad  Judxorum  in  • 
sultantium  voluntatem,  sed  ad  omnium  suorunt  sa- 
lutcm;  sivcaquibus  transfcrendo  caliccmsic  eos  vuU 
raanere,sicut  mansit  Joannes  theologus ;  sivcqui  bi- 
bent  calicem  sicut  Pctrus:  qu»  omniadispositasunl 
hactcnus»  etadhuc  disponentur  secundum  incflabilem 
diyinx  proTidentioe  sapientiam.  Unde  recte  Christus 
ipsc  pendcnsin  cruce  dicit :  Dem  meif<,  clamabo  per 
diem^  et  non  exaudieif  et  nocte  non  ad  iMipientiam  mi/t  i' 

Et  rcTera  multis  Tisa  est  in  pncdicatione  crucis 
magna  insipientia,  cum  ipsius  Christi  cruclfixi  prse- 
dicarctur  omnipotentia ,  quam  tIx  ,  aut  nullatenvs 
crediderunt»  qui  crucis  inftrma  insipientcr  inspcxe- 
runt,  de  quilnis  dicitur  in  sequcntihus :  Ipsi  vero 
coiuideraveruntf  et  conspexemnt  me.  «  Nos  autem,  > 
ait  ApostoIuSi  « prsedicamus  Christum  crucifixum « 
Judaeis  quidcm  scandaluro  ,  gentibus  autem  stulti* 
tiam  :  ipsis  autcmJudsis  atqncGraecisTocatis  Chri- 
slum  Dei  Tirtotem  etlki  sapientiam,  quia  quod  iin 
firmum  Deiest,  fortius  est  hominibits,  el  qttod  slul-' 
tum  esl  Dei,  sapientius  est  hominibus  (/  Qpr.  i, 
23-25).  >  Commemorent  Judaei ,  si  placct ,  suo^ 
fratres  homines»  Terbi  gratia  Josue  Tictorio^uni « 
Aod  arobidexlrum,  Gedeoncm  lulis  roilitiim  tfeecu* 

''     32 


lOOo 


GRRIIOni  PRi£POSITI  REICIIERSPERG.  iim 

Samsonem  foriissimum  ,  David  A  tis  inTictje  forlituJiiiis  compleiaepermystcriamsao- 


torum  armalum 
manu  fortem,  et  alios  fortes  homincs.  Nos  econtra 
dicimus  cum  Paulo  apostolo  ,  quia  €  infirmum  Dei 
fortius  est  hominibus.  >  Revera  enim  infirmum  Dei 
corpus  in  cruce  fortius  est  bominibus ;  quia  fortiora 
fecit  omnibus  antiquis  fortibus.  Ibi  enim  Tcrus  Jo- 
sue  inlroitum  terrae  promissionis  eatenus  clausum 
aperuit,  quando  paradisum  lalroni  confitenti  et  om- 
uibus  se  confitentibus  patefecit.  Ibi  Aod  vcre  arobi- 
dexterexpansismanibusomnia  traiitad  se,  uti  prae- 
dixerat :  €  Ego ,  >  inqnicns ,  c  si  exaltatus  fuero  a 
terra  ,  omnia  traham  ad  meipsum  {Joan.  xii,  52).  > 
Ibi  verus  Gedeon  per  victoriam  crucis,  quae  per  T 
litteram  signatur ,  in  trecentis  gloriose  triumpba- 
vit.  IbiSamsonvenis  plures  occidit  moriendo  quam 
prius  vivendo.  ll)i  verus  David  leonem  et  ursum  pa- 
storali  baculo  crucis  interfecit  liberans  oves  a  dia- 
bolo  invasas.  Ibi  contra  superbum  Goliath  Phili- 
sthseum  quinquc  vulnera,  vcl  quinque  lapidesin  pera 
paslorali ,  id  est  in  corpore  rooruli  verus  David 
nianu  fortis  habuit,  scil  uno  lapide,  uno  scilicelvul- 
iierc  superbum  illum  eatenus  insuperabilem  stravit 
per  sacramentum  sanguinis  et  aqiise  de  latere  suo 
Gurrenlis.  Ergo  vere  dictum  est  contra  scaiidalum 
Judaeorum  ,  quod  t  infirmum  Dei  fortius  est  homi- 
iiibus  :  >  quia  qiiidquid  fortiter  actum  in  eorum  li- 
bris  legitur,  nequaquam  digne  illi  forlitudini  com- 
paralur,  quam  in  infirmitate  Christi  morieniis,  et 
cornua  crucis  in  manibus  habentis  fuisse  constat, 


ctae  crucis. 

Cognoscite  per  verilatem  propheti»  faciem  Ten 
prophetae,  de  quo  dicit  Moyses  :  c  Omnis  anima  qoae 
non  audierit  propheiam  illum  ,  exterminabitur  de 
populo  suo(iVtfi}i.  IX,  13).  >  Et  quidem,  si  alieniim 
Deum  vobis  praedicasset,  quantalibet  signa  fecisset, 
prohibente  Moyse  vobis  audiendus  non  esset.  Dicit 
enim :  c  Si  surrexit  in  roedio  tui  propbetes,  aut  qui 
somnium  vidisse  se  dicat,  et  praedixcrit  signum  at- 
que  portentum»  et  evenerit  quod  locutus  est,  et  di- 
xerit  tibi :  eamu>,  et  sequamur  deos  alienos,  quos 
ignoras  ,  et  scrviamus  eis  :  non  audias  verha  pro- 
phelae  illius,  aut  somniatoris,  quia  tentat  vos  I>o- 
minus  Deus  vester,  ut  palam  fiat  utrum  diligatis 
eum,  an  non,  in  toto  cordeet  in  tota  animavestra. 
Doroinum  Deum  vestrum  sequimini ,  et  ipsum  U- 
metc,  roandata  illius  custodite,  et  voeem  ejus  ao- 
dite.  Ipsisoli  servietis,  et  ipsi  adhaerebitis.  Propheia 
autem  ille  aut  fictor  somniorum  iBterficietur,  quia 
locutus  est,  ut  vos  averteret  a  Domino  Deo  vestro, 
qui  eduxit  vos  de  lerra  iEgypti,  el  redemit  vos  dc 
doroo  servitutis,  ut  errare  te  faceret  de  via»  quaiii 
tibi  praecepit  Dominus  Deus  tuus,  et  aulcrcs  ma- 
lum  de  medio  tui  {Deut.  xiii,  i-5).  >  Item»  si 
Deum  vestrum  annuntiasset ,  et  verbum  dixisset » 
quod  noii  fieret ,  quasi  proplieia  falsus  repndiafi- 
dus  esset,  cum  dicat  Moyses  :  c  Propheta,  qui  ar- 
TOgantia  depravatus  voluerit  loqni  in  nomine  meo« 


quoniam  c  ibi  abscondiu  est  fortitudo  ejus  (Eabac.  ^  quaeego  non  praecepi  illi,  ut  diceret,  aut  exnomine 


111,  4).  >  Abscondita  revera,  non  irominuta ,  quod 
inde  manifestatur,  quia  dum  ille  in  cruce  morere* 
tur,  c  ante  faciem  ejus  >  ivit  c  mors  (t6i(/.),  >  et  vi- 
deutes  eum  portae  mortis  confractae  sunt,  quod  pa- 
lam  contestabatur  tcrra  mota  ,  sol  obscuratus,  pe- 
trae  scissae,  monumenta  aperta,  et  velumteropli  scis- 
sum  a  summo  usque  deorsum.  0  Judaei,  si,  ut  veslra 
consuetudo  est,  signa  petitis,  ecce  signa  multa  vi- 
detis.  Unum  boc  est  praecipuum  signum,  per  quod 
ex  praecepto  Moysi  debuistis«cognoscere  illum  pro- 
phetaui  magnum,  quia  verbum,  quodcunque  dixit 
fiut  praedixit,  effectu  non  caruit.  Dixit  Lazaro  roor* 
tuo  in  ^sepulcro  jacenti  et  foetenti :  c  Yeiii  foras  , 
et  prodiit  (Joan.  xi,  43 ,  44).  >  Dixit  caeco :  c  Re- 


alienorum  deorum,  interficietur.  Quod  si  taciu  rc- 
sponsione  responderis :  Quoinodopossum  intelligcre 
verbum,  quod  non  est  locutus  Dominus?  hoc  liabe- 
bis  signum  :  quod  in  nomine  Domini  proplieu  ille 
praedixerit,  et  non  evenerit,  hoc  Domious  non  es: 
locutus,  sed  per  tumorem  animi  sui  propheu  con- 
fiiixit,  et  idcirco  non  timebis  eum  (Dtut,  xviii, 
20,  22).  >  Nunc  autem,  cum  non  alienum  Deum 
nobis  annuntiaverit »  sed  Deum  Abrabam  ,  Dcum 
Isaac,  Deum  Jacob,  atque  in  hac  testUicatione  veri 
Dei  vestri  omne  verbum,  quod  dixit,  efficaeia  veri- 
Utis  non  caruerit,  sicut  ecce  in  dispersione  vestra, 
quam  praedixit,  patet :  quare  non  auditis  proplictara 
istum  testiroonio  Moysi  vobis  coromendatum»  qui 


spicc,  et  vidit  (Lue,  xviu,  42,  43).  >  Dixit  leproso:  D  si  Deum,  siveFilium  Dei  sedicens,  utpuUtis,  roen- 


c  Mundare  (Mare.  i,  41),  >  et  mundatus  est.  Diiit 
par9lytico :  c  Surge,  tolle  lectum  tuum,  et  vade  in 
domum  tuam  (Lue.  v»  24),  >  et  surrexit.  Praedixit 
Evangelium  snum  in  toto  mundo  praedicandum,  et 
ccce,  c  in  omnero  terram  exivit  sonus  >  evangeli- 
ktarum,  c  et  in  fines  orbis  terrae  verba  eorum  (P$al. 
xviii,  5).  >  Praedixit  vos  de  loco  vestro  ejiciendos, 
et  captivos  ducendos  in  omncs  gentes  :  et  ecce  di- 
spersi  et  captivi  estis ,  iiequ£  locum  vestrum  per 
priiicipes  Romanos  vobis  ablatum,  magis  autem  per 
principes  apostolorum  Ecclesiae  Romanae  sociatum 
rehabere  potestis  (Luc.  xxi,  24).  Cognoscite  iuque, 
quia  c  infirmum  Dei  fortiOs  esthominibus,  >  de  quo- 
ruiu  furiiiudine  vos  jacUtis»  cum  tot  signa  vidca- 


titus  fuisset,  nullo  modopropheUm  falsum  comitaia 
esset  efflcacia  Unta  signorum,  in  quibus,  si  non  fe* 
cit  opera  Patris  seu  Dei  omnipotentis ,  iiolite  cre- 
dere^  illum  esse  Fiiium  Dei ,  vel  DeuA.  Si  autem^ 
facit,  operibus  credite,  ut  cognoscatis,  quia  in  Pa- 
tre  est,  et  Pater  in  ipso  unus  omnipotens. 

Hinc  est  quod  miracula  mulu,  soli  Deo  possibi- 
lia,  fecit  non  rogando  Deum,  ut  sanctns  homOp  sed 
imperando,  ut  Deus  Homo,  quod  nulli  conceditor 
nisi  Deo  soli.  Moyses  vester  nou  imperando,  sed  aJ 
Deum  claroando  fecit,  ut  divideretur  roare  Rubrum 
in  divisiones.  Iste  autem  prophela  major  Moyse  im- 
peravit  ventis  et  mari,  et  facu  est  tranquilliUs  ma- 
gna.  c  Impcrat  ventis,  >  id  est  malignis  spintibus. 


400S  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

«  et  mari,  i  id  esi  procelloso  huic  s^cculo,  c  ci  obc-  A 
tliunlci  {Luc.  viii,  25). »  ImperaviiRomaiiis,  ul  lol- 
lcrcnt  Ycslrum  cl  locum,  ct  gcntem»  et  obcdieruiit 
ei.  Imperavit  iisdem  Romanis^  quando  voluit  ul  a 
Clirisiianorum  pcrsccutione  cessarent,  et  facla  csl 
iranquillilas  magna.  Elsi  ad  horam  permisil  aiit 
pcrmiitit  in  hoc  mari  suam  naviculam,  sanctani  vi- 
deiicet  Ecdesiamquassari,  tamcnsic  operaiuropcra 
Palris  sui,  ut  sicut  in  arca  Noe  Patcr  suus»  exun- 
danle  diluvio,  octo  aiiimas  libcravit,  ila  ct  ipsc  per 
lignum  crucis  liberet  credentes,  et  in  illo  spcm  rc^ 
surrcciionis  ha1)cntcs.  i£quc  ut  brcviicr  et  plenil^r 
t^iciuro  sii,  €  quxcunque  Paicr  faci%  haec  cl  Filius 
similiier  facit  (Joati.  v,  19).  >  Verc  similiier  quia 
aequc  omnipoteuler  opcraluT^  sicut  Paler  opcralur  : 
et  vere  quxcunque  Palcr  facil,  hsec  cl  Filius,  quia 
nequc  Patcr  sine  Filio,  ncque  Filiussiue  Patre  quid^- 
quam  opcratur.  Qaod  cum  in  mullis  agnosci  el pio- 
bari  valcal,  sufliciat  vobis  ,  o  Juda>/i,  qui  usque  in 
liodiernum  diem  ncgastis  Filium  Dei ,  quod  illo  iu 
cruce  pendcnie,  atque,  ut  vobis  videbatur,  nulla 
iunc  signa  facienie  adfuit  palcmae  majestaiis  po- 
tenii^  per  ternemotum  magnum  et  alia  signa  evi- 
dcnlia  iangcns  etiam  corda  gentilium,  ul  illum  crc- 
^ercnt  esse  Filium  Dci ,  cujus  moriem  clamabat 
inundus,  se  sustinere  non  posse.  Inde  fuit  illa  vox 
ceniurionis  :  c  YercFilius  Deieralisie  (Malth.  xxvii, 
l>4). »  Uiidc  iibi  hoc^  o  gentilis  cenlurio  t  ut  Filiura 
DeiconGiererisiieganle  illum  Judso?  Unde  iibi  hoc? 
Non  quia  sensisli »  quod  iuflrmum  Dei  foriius  erai  c 
liominibus?  IIocindepcrsensisii,quia  mirabilia  lanta 
flcri  Chrislo  moriente  vidisii :  qui  licet  repuialus 
essct  tanquam  vermts,  et  non  homo^  faclus  oppro- 
briumhomhmm^  ei  abjectio  plebii,  iamcn  quod  cssel 
lilius  omnipoicns  omnipoientis  Dei,  claruit  ex  ipsa 
poicsiaie  moricndi.  Ncmocnimab  illo  animam  suam 
tulil,  vcl  cxlorsil,  sicut  animae  lalroniim  crurifra- 
gio  suni  a  corporibus  cxlorta^,  scd  ipse  polenicr, 
quando  voluil,  posuii  cam  diccndo  :  cPalcr^  in  ina- 
nus  iuas  commendo  spiritum  mcum  (Luc.  xxiii , 
46),*>  ei  iterum  potcnicr  sumpsil  cani,  quando  sur- 
rexita  moriuis.  Suflkiant  hsc  dictacontraJudxum 
blasphenuinicm  inrirnia  Dominicae  Passioiiis,  ut  aut 
credat  infirmum  Dci  fortius  esse  liomiiiibus,  aut  si 
non  TuUmanifcstxveriiallacquicsccrc,cogaturob-»  D 
matescere« 

Quid  auiem  diccmus  geniibus  et  maxime  Graecis, 
qui  sapientiam  qtiaerunt,  siullUiam  reputanies,  quod 
omnipolens  cum  lauio  labore  humanum  genus  re- 
dimeret,  quod  solo  verbo  liberare  posset?  i  Nosaii- 
iem,  >  aii  Apostolus,  c  praedicamus  Ghrislum  cru- 
dfixum,  Judaeis  quidem  scandalum ,  genlibus  auiem 
stultiiiam  (/  Cor.  i,  i3).  >  £l  quidem  contra  scaiH 
dalum  Judasoruro  probalum  est,  infirmum  Dei  for* 
tius  essehominibus.  Nuncaulem  contra  genles  cru- 
cis  arborem  velut  sycomorum,  quse  ficus  fatua  di- 
titur»  irridenies,  et  in  ejus  fatuiiaiem  offendenles^ 


.  —  PARS  II.—  PSAL.  XXI»  lOoO 

hoc  csi  probandum,  quod  siiillum  Dei  saplentius  cs 
hominibus ,  quod  faluitas  crucis  anlecellit  in  vcra 
&apienlia  cunctos  Gra^cise  sapientes.  Et  quia  mulii< 
Grxcorum  laudanlur  dc  sapicniia  sua«  nos  de  mul- 
iis  dicere  non  valemus.  Unum  in  praescnti  negotio 
proponamus  ,  qucm  apud  Greccos  ei  Lalinos  habi- 
tuiu  sapicnicinnon  ignoramus,  Ul^-xcm  illum,  quein 
ct  Ilomerus  apud  Graccos,  el  Virgilius  commendat 
apud  Lalinos  tanquam  sapicntcm  virum,  quem  et 
noslcr  Bociius  commendat ,  qucm  lota  schola  poe  • 
tarum  clamat  virum  sapicnicm,  eo  quod  poiuit  sirc 
num  voces  audire  ilia^sus ,  quod  Girces  poculis  ei 
incanialionibus  non  esl  victus  vel  deceptus ,  quod 
aliis  innumeris  iaboribus  lerra  mariquc  agiiatus 
perniansit  invicius,  non  tam  virium  polenlia  quam 
ingeniosx  menlis  prudcniia  ubiquc  iuius.  Hic  Po  - 
lyphemum  devoratorem  suorum  sociorum  callidi* 
tale  aggressus,  oculo  uno,  qucm  solum  dicitur  ha- 
buisse,  tenebraio  supcravit.  Hujiis  aniiicioso  inge* 
nio  fcrtur  actum,  ut  iusignis  Troja  caperclur  magis 
aslulia  consiiiorum,  quam  viribus  armorum,  alqua 
ideo  hunc  virum  sapientem  el  ingeuiosiim  ihcatra 
sonanl  Graecorum  el  Latinorum. 

Verurotamen  si  stultitiam  crucis  tanlae  sapicnlia 
conferamus,  tale  est  ac  si  liinien  solis  isfidx  acceiiss 
compareuius.  Etiamsi  non  ficla,  sed  facu  crcde-* 
rentur,  quae  de  illo,  quem  dicunt  sapicntem,  Ic-* 
guniur  :  incomparabililcr  majora  simt,  qua^  per 
crucis  mysterium  facta,  cl  iion  ficia  sinc  dubio 
creduntur.  Grcdunl  illi  suis  auctoribus  ct  scrlplo- 
ribus,  quibus  licuii  fingcre,  ac  falsa  veris  mJsccrc* 
Gredainus  cl  nos  auctoribus  cl  scriptoribus  noslris» 
In  quorubi  teslimoinJs  loquitur  Spiritus  veritatis 
absque  ouini  admislionc  lotius  falsiiatis.  Creduni 
illi  oculum  Polyphemi  sapicnlia  Ulyxis  perforalunt 
ei  caccatum.  El  nos  crcdimus,  propter  quod  et  lo« 
quimur,  narcs  Leviaihan  sudibiis  crucis  et  clavo^ 
rum  ejus  perforalas.  llle  socios  a  Polypheroo  devo- 
ralos  non  poluil  liberare,  licet  poluerit  vindicarCt 
undc  Boctius  (55)  dicit : 

F/erti  ami$iOi  Iihaeui  iodaUi^ 
Quot  ferui  vaito  recubam  in  antro 
Mersit  immani  Polyphemui  alvo  : 
Sed  tamen  ececo  furibundui  ore 
Gaudium  mcenii  lacrymii  rependiL 

Ghristus  auietn  suos  dc  ore  Leviaihan  cripiens 
armilla  maxillaro  ejtis  perforavil,  atque  dc  vcntre 
ceti  suos  eruiturus  fuit  in  eo  tribtis  diebus  ct  tribu^ 
noctibus.  Unde  cUro  suis  victor  illaesus  exivit,  non 
taroen  sine  laesione  ipsius  celi  euro  revoroentis»  ac 
multos  oliA  devoratds  aroiiteniis.  Fuerit  illi  glo- 
riosum  dolo  et  asliitia  cepisse  Trojam  :  peramplius 
et  perfectius  gloriosum  est  Ghristo  per  crucis  tro« 
phsuro  devicisse  infbrnum,  et  suis  lcgibus  toluni 
munduro  subdidisse,  alligatd  el  foras  ejecto  forli 
arroaio.  Talia  sine  dubio  facta  non  ficia  conteAati^ 
iur,  delobra  eversa^  et  Ecclesiae  Ghrisii  fabricaU6 


(53)  Lib«  1?!  Comol.  philoi.f  roetro  7^ 


GERHOHl  PR^POSITI  REICHLRSPERG.  iOOS 

ncc  soli  bomiiies,  ^.venim  eliam  A  parlum,  el  in  parlu,  el  posl  parfum  clausos  per- 
daemoues  de  obsessis  corporibus  clamantes,  dum 


1007 

in   toto  mundo 


exire  per  virlutem  crucis  compellunlur,  in  testi- 
monium  nostr»  assertionis  adducunlur. 

Sive  igilur  facta,  sive  ficta  dicanlur,  quae  de  sa- 
pientibus  mundi,  qualium  praecipuus  erat  jam  com- 
memoratus  Ulyxe8,conlesUntur  paganorum  scripia, 
quod  in  crucis  mysterio  stullum  ab  illis  putatur, 
in  infinitum  sapicnlius  est  hominibus  prudentibus 
et  sapientibus,  in  quibus  GrsRcia  glorialur,  ei  de 
quonim  sapientia  frustra  inflatur,  quia  c  stultam 
fecit  Deus  sapientiam  hujus  saeculi  (/  Cor.  i,  20),  > 
et  perdidit  prudenliam  prudentum,  qui,  cum  dice- 
rent  se  sapientes,  stulii  facti  sunt  servieDles  crea- 
turae  potius  quam  Creatori,  quod  eral  maxima  stul 


roansit.  Inde  scio  quod  etiam  de  clauso  ac  signalo 
scpulcro  educes  me.  Spa  mea  ab  ubertbttt  matris 
mete.  Antequam  haberem  roatrem,  lu  mibi  em 
Pater ;  sed  postquam  babui  roatrem,  cujus  obera 
suxi,  tu  milii  non  solum  Pater  exstilisti  seeundoiB 
genituram,  qua  me  bodie,  id  esl  setemaliter  ge- 
nuisti,  sed  etiam  spei  mea  esse  coepisti,  seconduDi 
quod  me  bominem  in  veram  filiationem  soscepisti, 
non  adoptione,  sed  ea  sanctificatione,  de  qua  dixi 
Judaeis  :  i  Si  illos  dixit  deos,  ad  quos  sermo  Oci 
factos  est,  et  non  potest  solvi  Scriptura :  quem 
Pater  sanctificavit,  et  misit  in  mundum,  vos  did^ 
tis,  quia  blasphemas,  quia  dixi  :  Filius  Dei  sum 
{Joan.  x,*55,  56).  >  Ergo  ego  licel  verus  homo. 


tilia:sicut  econtra  magna  sapienUa  est  in  cruce  B  tameninDeum.DeiFiliumsanclificatusmeritospc 


adorare  Crealorem  et  Redemplorem,  credendo  et 
confitendo  quod  is,  qui  crucifixus  erat,  Deus,  ecce 
per  omnia  regnat.  Ilunc  nosse  vivere,  huic  lervire 
regnare  est.  Hujus  onus  leve  est,  hujus  jugum 
ferre  suave  est,  hujus  prxceptis  et  consiliis  ac- 
quiescere,  hujus  promissionibus  credere  salus,  vita 
vera  et  magna  sapicntia  est.  Quod  totum,  cum  iia 
sit,  non  Inane  dico  ego  Christus  :  Clamabo  per 
diem^  et  non  exaudies,  et  nocte,  et  non  ad  insipien^ 
tiam  mihi  :  quia  quod  vermii^  et  non  homo^  quod 
opprobrium  hominum  et  abjectio  plebii  ego  stim, 
licet  Judxis  videatur  intirmum,  et  Graecis  aliisque 
gentibus  fatuum  ei  stultum  :  tamen  istud  infirmum 
fortius  est  hominibus,  et  istud  stuUum  sapientius  q 
est  hominibus. 

Verum  quia  oculis  canialium  abscondita  est  ista 
fortitudo  et  sapientia,  omnes  videntes  me,  derise- 
runt  me,  locuii  sunt  labiiSy  et  moverunt  caput,  Sa- 
cramentum  crucis,  cui  debuerunt  venerationem, 
exhibuerunt  irrisionem.  Deriserunt  in  cordc,  iocuti 
snnt  labiis,  et  moverunt  caput,  t  Moventes  i  enim 
f  capita  sua  i  dicebant .  c  Yah  qui  destruit  tem-^ 
plura  Dei,  et  in  triduo  illud  reaedificat  {Matth.  xxvii, 
59,  40,  45) :  I  speravit  in  Domino,  c  liberet  nunc 
eum  si  vult..» 

Vers.  9.  Speravit  in  Domino,  eripiAt  eum.  Tanla 
est  in  psalmo  et  in  Evangelio  verborum  ideniiias, 
tanquam  si  mutuo  se  respiciant  haec  duo  cherubim, 


habeo  in  te  Patre  meo  et  Deo  meo,  qui  me  ante 
saecula  genuisti,  et  nunc,  ubi  venit  plenitudo  tem- 
poris,  in  virgineo  roatris  utero  sanctificasii,  rod- 
tremque  ipsam  sanctam  conservasti,  ut  me  lactaret 
uberibus  de  coelo  plenis,  uberibus  virgineis.  Ideo 
dico  tibi,  Pater  :  Spes  mea  ab  uberibus  matris  meetn 
quia  multum  boni  licet  sperare  mihi  homini  filio 
talis  matris  ac  talis  Pati  is. 

In  te  jactatus  sum  ex  utero^  vel  ex  utero  matris 
virginis  tanquam  homo  infirmus,  tanquam  infantu- 
Ins  tenerrimus,  el  pupillus  in  hoc  mondo  natus 
absque  Patre  homine,  in  te  Patrem  ac  tutorem  sum 
projeetus  per  fidem  pi»  rcatris  mese,  tibi  me  alten- 
tius  commendantis.  Vel  ex  utera  matris  rocae  Sy^ 
nagogae  sum  projectuSy  cujus  uterus  me  noo  protu- 
iit,  sed  jactavit.  Et  voluit  quidem  illa  mater  me 
tanquam  abortivum  perdere  projiclens  roe;  sed 
ego  «  impulsus,  >  et  c  eversus  ut  caderem  {Ps^, 
cxvii  15),  projectus  sum  in  te  spes  mea  ab  ubcrl- 
bu3  malris  meae.  >  Nam  quia  de  uberibus  ipsius 
matris  meas  Synagogae  carnales  consuetudines  uolui 
sugere,  inde  patuit  quod  tu  spes  mea  es;  qui  nou 
caro,  sed  spiritus ;  non  pater  carnalis,  sed  spiri- 
tualis  es,  de  cujus  nobilitale  spiritali  mihi  homtni 
filio  tuo  lanta  innata  est  uobilitas,  ot  non  posscm 
sugere,  nisi  ubera  de  coelo  plenay  ubera  virginea« 
t  ttbera  vino  pulchriora  (Cant.  iv,  iO),  >  fragrantia 
onguentis  optimis.  Inde  fastidivi  carnalia  ubcra  car- 
nalium  observantiarum,  quibus  corrupta  est  •  ma- 


psalmista  videlicet  et  eyangelista  versis  vultibus  D  ^^  ^^^^ ,  ,^„ii,„s  .  ^j^l^^^  ^^^  ^^„1^^^  (Cant.  viu. 


in  me  propitiatorium,  qui  in  cruce  factus  sum  pro- 
pitiatio  pro  peccatis  omnium  credentium.  Dictum 
est  in  Evangelio :  c  Confidit  in  Deo,  liberet  nunc 
eum  si  vult  {Matth.  xxvii,  45).  >  Diclum  est  hic  in 
psalrao :  Speravit  in  Domino,  eripiat  etrni^  salvum 
faciat  eum,  quoniam  vult  eum.  Sic  dicunt,  et  licet 
nescientes  verum  dicnnt,  quia  tu  vere  satvum  facies 
roe  resusciiando  a  morte,  quia  tu  vis  me,  tu  di- 
ligis  me,  quod  ex  anteactis  potest  conslare. 

Vbrs.  10  et  H.  Quoniam  tu  e«,  qui  extraxisti  me 
de  venlre^  spes  mea  ab  uberibus  matris  mece.  Jn  te 
projectus  sum  ex  utero.  Jk  ventre  matris  mem  Deus 
meus  es  tu.  Tu  es,  qui  extraxisii  me  de  ventre  virgi- 
iieo,  quem  vir  non  aperuit,  qui  clausus  erat  anle 


5)  >  roea  Synagoga.  Et  illa  vldens  me  non  sugere 
ubera  sua,  dicebat  intra  se  :  Quia  c  hic  homo  dod 
est  a  Deo,  qui  Sabbatum  non  custodit  (JiHin.  ix, 
16),  >  atque  iu  me  projecit,  quasi  vita  indignom« 
quasi  hominem  desperatum.  Verumtamen  ftc  es  spes 
mea  ab  uberibus  matris  mem,  et  in  te  projeetus  sum 
ex  utero,  et  de  ventre  matris  mem  Deus  meus  es  tu. 
De  ventre  matris  mem  virginis  Jkus  meus  es  tu.  Tu 
quidem  ex  utero  tuo  ante  Luciferom  genoisti  me, 
priusquam  roundus  fieret,  priusquam  essent  uUa 
tempora,  quae  per  Luciferum  et  alia  signa  siderea 
distinguerentur,  et  nunc  ubi  venit  plenitudo  tem- 
poris,  extraxisti  me  de  ventre  matris  mem  virginis. 
Vel  extraxisti  me  de  ventre  matris  mem  Synaggfse. 


1009  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  11.  —  PSAL.  XXI.  !010 

liominem  ractum  ex  semine  David  secundum  car-  A  incorporalus  esscm  quasi  unus  ex  Ulis  custodieudo 


nem.  Sed  tu  de  utero  tuo  mibi  ante  Luciferum  ge- 
Dito  uon  es  Deu$  meus ;  in  me  es  Pater  meus  aeler- 
nus  habens  me  Filium  tibi  coaeternum.  De  ventre 
Tcro  matris  mem  Deus  tneus  es  lu,  et  ego  inde  sum 
creatura  tna,  quod  de  ventTe  matris  mex  carncm 
suscipiendo  factus  sum  bomo,  cui  possit  accidere 
tribubitio.  Et  ideo  peto  : 

Vers.  12.  Ne  discesseris  a  nte,  quomam  tnbulatio 
prcxima  est^  et  non  est  qui  adjuvet.  Ilomo  est  qui 
tribulet,  et  non  est  bomo  qui  adjuvet.  Noti  mei 
quasf  alieni  recessenint  a  me,  quia  eliam  discipuii 
omnes  me  derelicto  fugerunt,  et 

Yees.  13.  Circumdederunt  me  vituli  mulii^  tauri 
pingues  obsederunt  me,  Vituli  multi  erant  bomines 


Sabbatum,  non  attendendo  qubd  ego  sum  Dominus 
Sabbati.  Volebant  etiam  quod  ego  servassem  tradi- 
tiones  Patrum,  quas  ipsD.servaban|  et  servaiil,  irri- 
tum  facientes  mandatum  divinum.  Nam  Deus  djxit : 
4  Honora  patrem  tuum  et  matrem  (Exod,  xx,  12)  :> 
ipsi  autem  consnlentes  avaritiae  suae  muniis  palri 
vel  matri  dandum  docent  ad  altare  deferenduni. 
Quod  cum  ego  arguerem,  neque  iliis  taiia  facienti- 
bus  incorporari  veliem,  verteruut  se  ad  aliud  ne- 
quitiae  suae  artificium  quo  me  devorarent.  Unde 
aperuerunt  super  me  os  suum  sicut  leo  rapiens  et  rU' 
^iu.Tamen  quomodocunque  os  aperirent,  non  p»- 
tueruut  me  devorare  vel  sibi  incorporare :  Ideo 
Vers.  15.  Sicut  aqua  vilis    effusus  sum  ab  eis,  et 


populares,  lascivi  el  petulantes.  Tauri  pingueser Sint     dispersa  sunt  omnia  ossa  mea.  Quem  enim  devorare 


principes  elati,  feroces  et  divites,  ex  ipsa  diviiia- 
rum  pinguedine  ferociores.  Vituli  me  circumdede* 
fKfif,  quando  cum  gladiis  et  fustibus  me  compre- 
henderunt  quasi  latronem,  qui  quotidie  apud  eos 
«ram  docens  in  tempto,  et  uon  me  tenuerunt»  quia 
oondum  venerat  hora  mea.  Modo  autem  postquam 
venit  hora  mea  et  potestas  tenebrarum,  vituii  me 
eircumdanUs  corniculis  acutis  me  impetierunt,  et 
iauripingues  ita  obsederunt^  utnon  pateret  mihi  iocus 
effugiendi.  Cum  enim  judicaret  Pibitus  roe  corri« 
piendum  et  dimittendum,  clamaverunt :  4  Si  hunc 
dimittis,  nou  es  amicus  Caesaris.  Omnis,  qui  se 
regem  facit,  contradicit  Caesari  (Joan.  xix,  12).  > 


non  potuerunt,  conculcare  prxsumpserunt.  Sed  vc 
lentes  me  conculcare  quasi  aquam  iramundara, 
lapsi  sunt  lubricitalis  eorum  vestigiis  :  per  me  au- 
tem  quasi  per  aquam  coelestem,  quasi  per  imbrciu 
matutinumet  seroiinum  rigata  est  bona  terra,  fe- 
cuudata  est  omnis  Ecclesia.  Sicut  enim  aqua  cura 
funditur,  abluit,  et  rigat,  sic  ego  e/fusus  ablui  sor- 
des  et  rigavi  roenl^s.  Exivit  enim  aqua  de  templo 
corporis  mci  a  latere  dextro,  et  omnesi  ad  qups 
pervenit  aqua  ista,  salvi  facti  sunt  (Joan^  xii,  34). 
Attamen  per  eamdem  aquam  lubrica  facta  est  via 
inimicorum,  ita  ut  caderent,  et  via  quoque  discipu- 
loruni  meorum,  iu  ut  stare  non  possent,  sed  om- 


Itrm  :  i  Hunc  invenimus  subvert^re  gentem  no-  G  "^^  ^^  relicto  fugereut  :  ideo  dico  :  Dispersa  sunt 


fttram,  et  probibentem  tributa  dari  Caesari  (Luc. 
«XIII,  2) :  I  Item  :  <  Nos  legem  habemus,  et  secun- 
dum  legem  debet  mori,  quia  Fiiium  Dei  se  fecit. 
(Joan.  XIX,  7).  >  Talia  clamando  sic  me  obuderunt 
hinc  indeobjicientesfalsatestimoniatanquam  contra 
Caesarem  et  contra  legem  peccaverim,  ut  nulla  vi- 
deretur  justa  ratio,  pro  qua  judicarer  dimittendus 
ego,  ut  putabatur,  inimicus  legis  et  regis.  Ideo 
Ipsi,  tanquam  fidi  aemulatores  legis  et  amici  Caesaris, 
Vers.  14.  Aperuerunt  super  me  os  suum  sieut  leo 
rapiens  et  rugiens  cum  fcroci  aviditate  quasi  belluae, 
qiiasi  leo,  vel  hyena  patulo  rictu  inhiantes  ad  me 
dcglutiendum.  Aperuerunt  super  me  os  suum  sitien* 
tes  sanguinem  meum.  Ideo  tanquam /eo  raptens  me 


omnia  ossa  mea.  Quando  enim  cgo  sicut  aqua  effu- 
sus  sum,  tunc  dispersa  sunt  omnia  ossa  mea,  quia 
tuuc  in  illa  nocte  scandalizati  sunt  omnes  discipuli 
mei  in  me,  ita  ut  Petrus,  qui  unus  fuit  de  (irmio- 
ribus  ossibus  meis^  ter  me  negaret.  Unde,  prae  ni- 
miodoloris  igne 

Factum  est  cor  meum  tanquam  cera  tiquescens  in 
medio  ventris  mei.  Et  ipsi  apostoli,  qui  erant  prius 
constantes,  quasi  cor  meum^  Passionis  igne  inva- 
lescente,  ab  omni  fortitudine  sua  defecerunt  tanquam 
cera  Hquescens.  Cumque  sit  propria  sedes  cordis 
intra  septa  costarum,  ipsi  velut  molle  intesiinum 
non  iutra  fortiludinem  costarum  mearum  fuerunt 
invicti,  utessent  quasiosez  ossibusmeis,  imo  quasi 


comprehenderunt,  et  tanquam  led  mgiens  clama-  D  caro  de  carne  mea  (Gen.  ii,  25)  in  medio  vemris 


verunt  :  f  Reus  est  mortis.  Cruciflge,  crucifige 
eujn  (Matth.  xxvi,  66;  Luc.  xxiii,  21).  >  Talis  da- 
mor  non  erat  vox  hominis,.imo  fuit  rugitus  leoniSf 
olim  ui  Pbaraone  contra  me  ssevientis,  qnandama- 
sculos  infantes  Hebraeorum,  de  quibus  eram  nasci- 
tunis,  pfscepit  occidi.  Et  nunc  postquam  fui  na- 
tus,  in  Herode,  tanquam  altero  Pharaone,  sangui- 
nem  meum  sitiens  iterum  infanles  masculos  occidi 
praecepit,  ut  me  quoquc  inter  illos  occideret.  Sed 
quoniam  haclenus  frustati  sunt  sanguinei  rictus 
hujus  leonis  minime  valentis  roe  devorare,  isti 
modo  eidem  ieoni  cooperando  tanquam  ipse  dia- 
bolus  aperuerunt  super  me  os  ititim,  cupientcs  me 
devorarc.  Primo  volucrunt  mc  ita  dcvorarc,  ul  cis 


met,  id  est  in  consortio  infirmorum  nullum  robur 
habentium. 

Aliler  :  Cor  meum^  id  est  Scriptura,  prius  dura, 
tanquam  cera  liquescens,  et  sua  Hquefdctione  hh* 
men  faciens,  dissdluta  est.  Unde  me  in  cruce  mo- 
riente  velum  templi  scissum  est,  et  patuerunt  se^ 
creta  sanctuarii  pi ius  velata,  hoc  significante  Spi- 
ritn  sancto,  viam  sanctorum  esse  pr^palatam 
priore  tabernaculo  non  habente  statum.  Via  tan- 
ciorum  via  est  quae  ducit  intra  SancU  saiiclorum, 
Christus  scilicet,  qui  dicit :  c  Ego  sum  via  (Joan. 
XIV,  6).  >  Sed  baec  via  priore  tabernaculo  habente 
statum  palam  non  patuit,  quia  intra  velamentum 
figuraruffl  Chrislus  latuit,  vcibi  gratia  in  figura 


lOlt 


GERHOIII  PRitPOSlTI  REICHERSPERG. 


im 


paschali^  agni,  aut  v|ui1;b  rufae,  seu  hirci  pro  pec-  A  recUoDis  meae  abraserunt,  cum  per  dies   quadra- 


cato  mullitudinis  immolati.  Hujusmodi  figurarum 
recle  veHim  scissum  est,  quando  verus  agnus  pro 
i:inocentibus  de  nocenlibus  faciendls,  verus  hircus 
propoenitentibusdc  impoDnitentibus  faciendis  estim- 
molatus,  quando  ipse  verus  c  pontifex  per  amplius 
ct  perfectius  tabernaculum  non  manufactum,  id 
esthujus  creationis,  nequeper  sanguinemhircorura 
tut  vitulorum,  sed  per  proprium  sanguinem  introi- 
vit  seniel  in  sancta  setema  redemptione  iuventa 

YcRS.  16.  Aruit  tanquam  testa  virtus  mea,  et 
Hngua  mea  adhasit  faueibus  meis.  Ipsi  apostoli  mei, 
quibuserat  c  spiritus  quidem  promptus,caroautem 
infirma  (Matth.  xxvi,  41),  >  propter  infirmitatem 
carnis  tanquam  cera  liquescens  erant  in  medio  ven- 
tris  mei^  sed,  propter  spiritum  promptum,  virtu$ 
mea  et  lingua  mea  fuerunt  virtus  m$a  :  per  fidem, 
qua  corde  crediderunt  ad  jusiitiam  ;  tingua  per 
conlessionem,  qua  ore  confessi  sunt  ad  salutem. 
Sed  \ixc  virl^s  mea  in  Igne  Passionis  pariter  facta 
est  mollis  et  dura  :  mollis  tanquam  cera  tiqueseens^ 
ut  per  eqs  lumen  fldei  dilataretur,  dura  tanquam 
testa^  ut  cx  ipsis  fleret  lucerna  super  candelabrum 
totius  Ecclesiae  ponenda,  noa  sub  modio  Judaicas 
angusliae.  Lucerna  quippe  lumen  est  in  testa,  quae 
nisi  prius  in  igne  duresceret,  liquorum  plnguedinis 
In  pabulum  ignis  continere  non  posset.  Est  enim 
caromortalis  et  peccalrix   quasi  mollis    testa^  et 


ginta  in  multis  argumentis  quasi  testa  firmi  de  iib- 
firmis  effecti  sunt,  et  ipsi  qui  existentes  Hngua  mea  per 
scandalum  crucis  obmutuerunt,  quia  tunc  odhteHi 
lingua  mea  faucibus  meis,  postea  c  coeperunt  loqoi 
variis  linguis,  prout  Spiritus  sanctus  dabat  eloqui 
illis  {Act.  II,  i).  >  Attamen,  quia  ego  Christus  nunc 
loquor  iu  passione  constitutus,  in  qua  et  ego  ipse 
obmutui,  et  non  aperui  os  meum  tanqnam  agnus 
eoram  tondeiite  {Isa.  liii,  7),  atque  omnes  disci- 
puli  iion  solum  tacuenint,  sed  etiaiD  relicto  nie  fa- 
geruiit  :  rccte  nuno  dico  quod  vtrliif  mea  prius 
probata  miraculis  aruit^  id  esi  viluit  tanquam  testa 
fragilis :  et  lingua  mea  adhessit  faucibus  meiSf  quia 
cuni  palerer,  non  comniinabar,  cum  maledicerer 
non  remaledicebam  (i  Petr.  ii,  25),  atque  iu  in 
pulverem  mortis  deduxisti  me,  Pater,  qui  dedisti 
mibi  calioem  hujus  passionis,  in  qua  deduetu^ 
sum  usque  tii  pulverem  mords  arbitratu  Jud«onun, 
qui  roe  putabantnunquamresurrecturam,sed  lii  pu^ 
vere  martis  perroansurum.  Sed  ego  longe  melins  di* 
ctante  mea  pietate  in  pulverem  mortis  deductus  ntm^ 
quia  per  mortem  meam  ego  granum  frttmenli  mor « 
tuum  ita  nunc  mullipiioor  multum  fructum  afie- 
rens,  ut  etiam  inter  impios,  quos  tanquam  pulverem 
projicit  ventus  afacie  terrae»  fructificero  de  boe 
ipso  pulvere  suscilans  filios  Abrahae  qui  sint  lu^ 
cidi  et  alti  sicut  stell^  coeli.  Nec  mirum  quod 
ego  tain  de   gentibus,  quaro  deJudsis  colligam 


lutuin  vile,  quae  nisi  desiccata  fueril   in  his   qui  q  regna,  et  congregabo  genies  In  sinum  Abrahx,  ui 

siiit  filii  Abrahae,  quoniam,  ut  hoc  fieret«  passus 
sum  primo  a  iudaeis,  deinde  a  gentibus.  De  pas^ 
sione,  quam  intulerunt  Judaei,  superius  dixi  :  Cix^ 
cumdederunt  me  vituli  muUi,  tauri  pingues  obsedt" 
runt  me,  elc.  Quia  illis  tanquam  vitulis  et  tauris 
debebatur  jugum  legis.  De  passione  autem,  quam 
gentes  intukrunt,  nunc  dico  : 

Vers.  17.  Circumdederunt  me  canes  miilfi,  elc, 
Nam  et  in  Evangelio,  ubi  dixi  :  c  Non  est  boiiuin 
sumere  pancm  filiorum,  et  mittere  canibus  {Marc. 
VII,  27),  >  per  canes  notavi  paganos,  idolorum  cuU 
tores.  Et  primo  quidem  circumdederunt  me  vituli 
et  tauri^  minores  videlicet  ac  majores  Judaei,  quando 
in  domo  Annae  atque  Caiphae  pontificum  colaphis. 


dcbent  crucifigere  carnem  suam  cum  vitiis  et  con- 
cupiscentiis,  non  potest  fieri  ministra  luminis.  Pro- 
ptcr  quod  ego  Chrlstus,  licet  imrounis ,  et  totus 
inundus  a  peccato,  taroen  sponte  per  mortalitatis 
fragilitatem  quasi  testa  mollis  existens  in  Juda:a 
tanquam  in  domo  figuli  conclusus,  et  in  agro  figu- 
li,  sicut  constituit  mihi  Dominus  ipse  figulus, 
projecius  et  conculcatus,  non  eram  adhuc  pa- 
ratus  c  antc  faciein  omnium  populorum,  lumcn 
ad  revelationem  gentium  {Luc.  ii,  ^51,  53).  >  At 
ubi  arait  tanquam  testa  virlus  mea^  dum  caro  mea 
non  utfenuni  in  igne  passionis  defecit,  sed  tan- 
quam  testa  in  igne  fortitudinem  accipiendo  pro- 
fecit,  continuo  ante  faciem  omniuro  populorum  lu- 


men  ad  reyelationem  gentium  sum  positus  ab  eo  D  el  alapis,  et  sputis,  atque  t>Iasphemiis  lou  nocte 


qui  mibl,  priusquam  in  came  apparerem,  dixerat : 
c  Posul  tein  lucem  gentium,  ul  sis  salus  mea 
iisque  ad  extremom  terrae  {Isa.  xlix,  6).  > 

Similiter  apostoli  mei,  et  reliqui  discipuli  ante 
passionem  meam  quasi  mollis  testa  in  domo  flguli 
formabantur,  dum  per  doctrinam  meam  catechi- 
zabantur,  sed  per  passionem  et  resurrectionem 
meam  consolidati,  apti  fuerunt,  ut  in  omnem  ter- 
ramlttceret  lux  eorum  coram  hominibus.  Etsic- 
tlt  ego  verus  Job  sedens  in  sterquilinio  saniem 
f^giUtatis  assumptae  abrasi  per  testam  fortitudinis, 
iu  qua,  cum  voIui,:>nimam  posui,  etiterum,  cum 
^jlui,  sumpsi  eam  :  sic  et  apostoli  mei  saniem 
^^eccaiorum  suorum  per  fidem  passionls  ct  resur- 


illuseruBt  mihi :  mane  autem  vinctum  tradideruut 
me  Pilato,  et  gentibus  flagellandum,  et  illudendum, 
et  conspuenduro,  et  crucifigeudum.  Unde  nunc  dico 
circumdederunt  me  canes  mii/ti,  agiunteset  lace- 
rantes  me  quasi  cervam  nondora  roatutinam,  sed 
adhuc  vespertinaro  cursu  temporaliutis  faiigaum. 
Sicut  enim  fatigatus  aliquando  ex  itinere  scdi  so- 
per  fontem,  ut  me  illic  mulier  Samaritana  et  gen- 
tilis  inveniret,  ac  de  me  fonte  vivo  aquas  in  vium 
xlernam  salientes  hauriret  (Joun.  iv,  6) :  sic  ego 
cerva  canibus  istis  me  agiUntibus  Cati|;aU  sedi,  id 
cst  humUiavi  me  usque  ad  roortem,  mortem  au- 
lem  crucis,  totius  mundan»  sapientiae  aiqoe  car- 
ualis  concupisceniiaeputeum  sessione  mea  premeo^ 


I0!3 


COMMENTARILM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IL  —  PSAL.  XXL 


1014 


ut  nie  de  genlibus  Ecclesia   collecta  inveniret  fon-  A  conlra  me,  scd  et  nunc,  quando  asliterunt  regei 


tem  aquarum  viventium,  quae  de  latere  meo  una 
cum  sanguine  fluxerunt,  et  omnis,  qui  biberit  de 
aquis  islis,  non  sitiel  ultra,  quouiam  i  fict  in  eo 
fons  aqiuesalientis  in  vitamaeternam  (Joan.  iv,  14).  i 
Non  ergo  sitiet  ultra,  quia  nihil  est  uUra  sitiendo 
et  bibendo  aquam  salientem  in  vitam  aetemam. 
Quid  ultra  vitam  aeternam  sitire  quis  potest?  Ve- 
rumtamen  sacramento  hujus  aquae  regeneratus,  et 
aqua  sapientiae  salutaris  potatus  vebementer  sitict 
ipsamnlam  aeternam,  quoadusque  perveniat  ad  ipsam 
▼ium,  quam  cum  semel  acceperit,  non  sitict  uUra, 
quia  ut  dixi,  nihil  est  ultra.  Igitur  quia  multi  ccrvi 
de  veneno  antiqui  serpentis  laesi  seutientes  in  se- 
metipsis  incendium  grassantis  veneni  per  concu- 
piscentiam  peccandi,  et  hoc  incendium  non  pote- 
rant  exstinguere  bibendo  aquas  mundanae  sapientiae 
fieu  explendo  desideria  carnalis  concupiscentiae, 
(quia  qui  biberit  de  hujusmodi  aquis  iterum  siliet, 
quando  peccandi  libido  per  mundanam  sapientiam 
▼el  expleiionem  carnalium  desideriorum  /also  me- 
dicala,  et  ad  tempus  mitigata,  iterum  vehemenlius 
exardescet),  recto  et  sano  consiiio  pieiatis  ego 
cerva  vespertina  inter  venatores  Judasos.ctcanes 
gentiles  fatigaU  in  meipso  demonstravi  aperto  la- 
tere  meo  aquas  omnibus  ccrvis  appetendas,  quas 
qui  bibcrit,  non  solum  parlicipando  sacramentum 
baplismi,  sed  etiam  servaudo  in  se  virtutem  ejusdem 
sacramenti,  totuslin  anima  et  corpore  medicabitur. 


terrae,  scilicet  Herodes,  et  Piiatus,  et  princtpes  Ju« 
daeorum  convenerunt  in  unum  ad  interficiendum 
me.  In  isto  concUio  malignantium  publice  flageilalus 
crudelissime,  tandem  traditus  sum  ad  luortem  cru- 
cifigendus  a  quatuor  militibus,  qui  accepta  pote* 
state,  ut  sibi  videbatur,  a  Pilato;  sed  quia  nec  ipse 
Piiatus  potestatem  habuisset  adver^um  me  ullam, 
nisi  desuper  datum  fuisset  a  Deo  Patre,  illis  pote- 
state  permissa. 

Foderunl  manui  meas^  et  pedes  meos  quatuor  cla- 
vis  afllgentos  me  cruci.  Hoc  foris  exhil)eiites  in 
opcre,  quod  in  eorum  pessinia  intentione  fuit,  quia 
per  manuum  fossionem  ostendcrunt,  quod  ope- 
ribus  meis  nullam  fidem  seu  rcvercntiam  habuc- 
ruut :  per  pedum  fossionem,  quod  apostolos  ineos 
laceraverunt,  quibus  meis  pedibus  caiceatis  iii  prae- 
paralionem  Evangelii  «pacis,  meque  in  toto  munde 
portaturis  clavos  tribulationum  nimis  acutos  infixe- 
runt  iidem  ipsi  Judaoi,  qui  me  crucifigeiidum  gca» 
tibus  tradiderunt. 

Magis  proprie  alio  verlu)  uti  potcram;  verbi 
gratia,  dicendo  :  Vulneraverunt,  seu  confixerunl 
manuM  meas  et  pedet  meo$.  Venim  qui?  in  ista 
confixione  manuuiu  ac  pcdum  meonim  Patcr  meus 
agricola  operabalur,  l)cuc  dico  :  foderuni  manus 
meaSf  et  pedes  meos :  quia  i  ego  sum  vitis,  et  Pater 
meus  agricola  est,  >  qtii  sic  c  oinucm  palmitem  iu 
me  non  ferentem  fructum  toUct  >  sicut  nunc  tulit 


et  cerva  matutina  eflicietur.  Nam  et  in  hac  praesenti  r*  Judam  prodilorcm,  ct  eum,   c  qui  fcrt  fructum. 


▼ita  tanquam  cervus  rejuvenescet  perempto  scr- 
pente,  pilis  vitiorum  depositis,  et  superbiae  cornibus 
eradicatis,  et  in  futuro  conformabitur  mibi  ccrvae 
matuiinae,  partrceps  effectus  resurrcctionis  meae, 
quando  reformabitur  c  corpus  >  humanae  i  humi- 
liutis  configuratum  corpori  claritatis  meae  (Philip, 
111,  21).  > 

Sed  quia  peccata  multorum  porto,  propter  quae 
tollenda  iiunc  mortaliuti  subjaceo  tanquam  cerva 
laSsaU»  cui  per  spinas  muUas  via  est  clausa,  pro- 
pter  quod  significandum  spinca  corona  capiti  meo 
fuit  imposiU  :  nuiic  ecce  inlassitudine  mea  circttm- 
dederunt  mecanes  mu/(t  agiUntes  me  hinc  inde.quo- 
iiiamaPilatoadHerodem  roissus,et  rursusab  Herode 


purgabit,  ulfructum  plusaflcrat  (Joan.  xv,i,  2).» 
Ideoque  me  fructuosorum  palmitum  radicem  ipse 
Pater  meus  agricola  pcr  maiius  cariiificum  isloruiu 
fodit  sive  suflbdit,  ct  multa  stcrcora  subinisit,  quia 
iniquiutes  omnium  meorum  iu  me  posuii,  eteii;o 
solus  portavi  peccau  multorum.  Propterca  isti  car- 
nifices,  liqet  nescientes,  ministri  fuerunt  Patris  roci 
agricoiae,  cujus  l>ouae  intentioni  roaligna  intentioae 
isti  roinistraverunt,  quaudo  foderunt  manMS  meas  el 
pedes  meos,  Foderunt  eniro  corpus  rocuro  quast 
herturo  feraccro  fructuum  piufimorum,  et  ego 
quasi  granum  frumenti  cadens  in  terram  diligenter 
fossam,  imo  ego  idem  ipse  granum  et  terra  fnictiuu 
altuli  et  aifero  in  patientia.  i  Ego  quasi  vilis  >  bcne 


ad  Pilaturo  suro  remissus,  nunc  iu  praetorio,  nunc  ex-  ^  culu  i  fructificavi  suaviutem  odoris,  et  fiorcs  roei 


trapraetoriumlatratibuseoruro  et  roorsibus  Tatigatus 
(Luc.  xxiii,  7).  Ct  quidero  i  sprevit  >  me  tunc  i  He- 
roJes  cum  cxercitu  suo  >  inio  cum  c  canibus  >  suis 
(ibid,,  11).  AlUmen  in  necem  meam  consensit  Pi- 
lalo  et  canibus  ejus,  quoniam  c  amici  facti  sunt  > 
In  pacto  mortis  contra  me,  cum  c  antea  i  fuissent 
€  inimici  ad  invicem  (ibid.,  12).  >  Propterea 
Simpliciter  non  dico  :  Circumdederunt  me  canes 
•ed  dico  :  circumdederunt  me  canes  multi.  Cancs  vi- 
delicet  Herodis  cum  canibus  Pilati,  et  quia  tunc 
amici  facti  convenerunt  in  unum  advensus  Doroi- 
nom,  et  adversus  me  Christum  ejus,  dico  : 

Consitium   malignantium  obsedit  me,  Non  soluni 
qiiando  coUegorunt  pontifices  et  Pharisaei  concilium 


fructus  honoris,  et  honcstatis  (Eccl.  xxiv,  25).  > 
Fructificavi  suavilatem  poenitenti  etconfiienti  latroni, 
cui  dixi :  c  Aroen  dico  tibi,  hodie  roecura  eris  in  pa- 
radiso  (Luc.  xxiii,  45) ;  >  et  Petro,  qucm  respexi, 
ut  amare  fleret,  fletuuroque  amaritudine  ad  suavi^ 
tatem  aeternam  pertingeret.  Flores  quoque  roei  fru- 
ctus  honoris  ct  honestatis  erant  in  matre  virgiiie  ac 
discipulii  virgine  asUntibus  cruci  meae,  cum  dicc- 
rem  ipsi  malri  roeae  :  c  Hulier  ecce  fiiius  tuus 
(Joan.  XIX,  2G)  :  >  ad  discipulum  autem  :  c  Ecce 
mater  tua  (ibid.,  27).  > 

Revera  islae  duae  personae  assistentes  roihi  pa- 
tienti,  et  fossas  maniii  ac  pedes  babenti  flores  bo- 
noris  et  fructus  honesutis  fuerunt,  qui  de  hac  fu&^ 


|l)t5  GERUOHl  PRvEPOSlTI  RElClieRSPERG,  iOlG 

mira  taoquain  de  opiimae  lerrae  cuUura  quasi  pri-  A  quem  nullus  kominum  vcl  angelorum  dignus  fuii 


inllise  quaedam  laudabiles  exstiterunt.  Subsecuia  est 
Ikutem  ct  subsequetur  usque  in  tinem  sseculi  per- 
maxima  seges  lalium  fralrum  meorum,  de  quorum 
nnoquoque  dicere  possum  matri  meae  :  Mulier^  ecee 
/i/tus  tuuSf  quia  omnis  homo  filius  est  ejus,  qui  fra- 
ler  meus  est.  Et  tali  fratri  meo  convenienier  osten- 
dens  mairem  meam  in  dolore  passionls  meae  par- 
lurientem  el  Iristitiam  kabentem,  dico  illi :  Ecce 
piater  tu9.  Non  enim  sola  tunc  mater  mea,  sed' 
ctiam  omnium  discipulorum  primitiva  Ecdesia  milii 
patienti  compatiendo  quasi  mulier,  cum  parit,  iri- 
atiltam  habuit,  quando  manuum  ac  pedum  meorum 
(bssioncs  usque  ad  cordu  eorum  pervenerunt,  et 
ipsius  virgiuis  matris  ammani  pertransivit  gladius 


aperire  {Apoc.  v,  i),  donec  Ipse  agnus,  ipse  fons 
ipse  Ilber  aperuit  semetipsum  prius  aperto  in  cruee 
lancea  militls  latere  suo  dextro,  de  quo  sicul  visi- 
biliter  exlvit  elementum  aquae  juncto  sibl  sanguine, 
sic  extunc  non  cessavil  exlre  de  ipso  iuvisibilis 
aqua  sapientise,  qua  soli  ildeles  polantur,  qui  san- 
guine  ipsius  purpurantur,  complantati  vidcllcet  si- 
mliitudlni  mortls  ejus.  Qui  enlm  suni  Christi,  car* 
nem  suam  cruciOxcrunt  cum  vitiis  et  concuplscen* 
tils.  Atque  his  talibus  aqua  sapientiae  salutaris, 
cujus  figura  el  sigiium  est  aqua  baptismalis,  dulci- 
lcr  sapit  eosque  reficit.  Haec  de  petra,  qux  Cbrisms 
est,  fluero  nou  cessat,  quia  tam  de  ipso  quam  de 
Palre  procedlt  Splritus  sauctus  per  aquara  lateris 


acullssimi  doloris.  Ideo  haec  praenuotiando  eis  Ita  B  christi  significatus,  qui  Inde  dividitur  In  septem 


dlxeram  :  c  Mulier^  cum  parit^  tristitim  babet,  quia 
wiU  hora  ejus  (Joan.  xvi,  il).  >  Hora  haec  tristitlae 
fuit  matri  et  apostolis  in  mea  passione,  quando 
carnifices,  qul  visibiiiter  fodcrunt  manus  meas  et 
pedes  meos,  invlsibilis  doloris  causas  manifestas  in 
vulneribus  mels  fecerunt,  per  quas  anlmam  matris 
ct  animas  discipulorum  foderunt. 

Magis  autem  Pater  meus  agricola  terram  carnis 
meae  per  tales  fossiones  excoluil  bene  ulendo  malis 
fossoribusi  quorum  i  unus  lancea  latus  >  meum 
(odiendo  i  aperuli,  i  de  quo  c  exivit  sanguis  et 
^qua  {Joa»,  xix,  S4).  i  Sangois  in  redemplionem 
vineae  per  peccatum  venundalae ;  aqua  in  Irrlgatio- 


rivos,  vidclicet  tlmoris,  pietatis,  scientiae,  fonltudi- 
nis,  consilii,  intellectus  ac  sapientiae.  Unde  non  sine 
divina  provldentia  factum  est,  ut  \\xc  terra  fodere^ 
tur  clavis  et  lancea,  de  qua  tam  larga  salus  er^ 
einanatura,  ut  adlmpleretur  Scrlptura,  quae  dlcit ; 
t  In  die  lUa  erll  fons  patens  domui  David  in  ablii- 
tionem  peccatoris  et  mcnstruatae  {Zachar.  xiii,  4).  » 
Primam  fluminls  bujus  emanationem  sensit 
latro,  cui  dictum  est :  c  Hodic  mecum  eris  in  para* 
dlso  {Luc.  xxiii,  45).  >  Senserunt  quoque  ilii  flumi- 
nis  hiigus  impetum,  quos  iu  Inferno  vlnctos  babuil 
lacus,  In  quo  non  erat  aqua.  Quam  cito  enim  de 
latere  Christi  exivit  aqua  Spirilum  sanctum  signiti- 


ntm  ejusdem  eatenus  arldae.  Vnde  roihl  dicit  pro*  ^  cans,  tam  clto  Ipse  Spiritus  sanctus  in  remlssloncra 


pheta  Zacharias :  c  Tu  quoque  in  sanguine  lesta- 
menti  tui  emlsisti  vinctos  de  lacu,  in  quo  non  erat 
aqua  {Zachar.  ix,  11).  >  Propter  hanc  aquam  vin- 
cti^  meis  necessariam  de  me  petra  educendam  pcr 
dij^o  ligna  crucis,  quasi  bls  ful  percussus  populis 
iniquls  ciamorem  talem  non  jam  murmurantibus, 
sed  aitlsono  clamore  ingcmlnantibus  :  c  Tolle,  loUe, 
crucifige,  crucifige  etim  {Joan.  xix,  15).  >  De  hac 
bina  percussione  in  figura  praect^slt^  quod  Moyses, 
in  persona  Scrlbarum  et  Pharisaporum  bis  percussil 
l^tram,  et  fluxerunl  aquae,  et  torrentes  Inundave- 
runl,  }fuiJie  ait  quidam,  tam  composile  quam  vere^ 
in  suis  earminibus : 

l^is  siticem  virga  dux  perculit  alque  propheta  :■ 
Iciio  bina  ducis^  sunt  duo  ligna  crucis. 

Fons  est  de  petra  populo  datus  absque  metreta^ 
Lnrga  satus  homini  corpore  de  Domini, 

Potest  etiam  per  Moysen  Deus  Pater  inieUigi,  qui 
proprio  suo  Filio  non  pepercit,  sed  pro  nobis  om- 
nibus  tradidit  iUum  sic  percutiendum  et  fodiendum, 
ut  ipse,  qul  prius  erat  velul  sicca  petra  notus  In 
Juda^a  non  rcvelata  cognltioiie,  sed  In  figurarum 
nimis  obscuro  xnigmate,  laiius  emitteret  dc  se 
flumlnls  Impetum  ad  laetificandain  civitatem  de  duo- 
bus  parietibus,  Judaeorum  scillcet  et  gentium  in  toto 
mundo  aedificatam  et  dilatatam.  Nam  ante  apertio- 
nem  kiteris  Christus  erat  fons  clausus,  et  sigoatus 
ipaullarum  figurarum  signaculis  {Cant.  iv,  i2).  Vcl 
^?rle  ij)sius  fuit  libcr  ilb  septem  signaculis  clausus, 


peccatorum  effusus  est  in  electos  in  Inferno  deten* 
tos,  c  factumque  est  vespere,  et  mane  dies  unua 
{Gen.  1, 5).  >  Nam  visibUis  effusio  aquae  fult  quasi 
vespere,  kivislbllis  effusio  Spiritus  sancti,  fuit  quasi 
mane  :  factumque  est  vespere,  et  mane  dies  unus^ 
quia  uno  eodcmque  momento  et  vislbiUs  aquae  facla 
cst  effusio  temporaUs,  et  InvislbiUs  effusio  sancii 
Spiritus  aeternaliter  procedentis  a  Christi  latere 
dextro,  id  est  ab  ipsius  deitate,  quae  ilU  est  ead<^ 
cum  Patre.  Antea  quidem  Spiritus  iste  processerat 
non  solum  ul  mundus  conderetur,  quando  idem 
(  Spiritus  ferebatur  super  aquas,  {ibid.  2),  >  ve- 
ruin  etlam  ut  mundus  iUuminareiur  per  sanctos 
prophetias,  et  aUas  divisivas  gralias,  quando  ipse 
D  Spiritus  ferebatur  super  mentes  humanas  more 
aquarum  fluidas.  Nuncvero  primum  cum  sacra* 
mento  aquarum  de  latere  (fhrisU  fluenUum  datus 
cst  In  remlssioncm  pcccatorum,  et  datur  quoiidie, 
cum  aqua  eadem  lavat  corpora  per  baptlsmum,  la- 
vante  pariler  hoc  ipso  Splritu  bapUzatorum  auimts 
a  sordlbus  peccatorum. 

Lucas  evangelista  hujus  rei  sacramentum  ani« 
madvcrUt,  ubi  Christo  crucifixo,  et  aqua  de  latere 
ipsius  effusa,  el  tota  passlone  couMummata,  jam 
facta  sepultura,  quando  nullus  dubitat  vesperam 
fuisse  diei  Parasceve,  ita  dlclt :  c  Et  erat  dies  Para- 
sceve,  et  Sabbatum  iUucescebat  {Luc.  xxiii,  5i).  > 
Quid  est  quod  in  ipsa  Parasceve  hora[  vespertiua 
dicit,  quia  Sabbatom  illuccscebat,  cum  in  iUa  te- 


^017  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PAUS  11.  -  PSAL.  XXL  iC-S 

«pera  secundam  consudain  diei  noclisqac  vicissUu- A  dexlro  fons  aquarum  vivenlium  in  viiluic  sandl 

Propicrcji, 


dinem  non  dies  iilucescere,  sed  nox  inciperet  tene- 
brescere?  Nimiram  sanclus  Evangelista  taliter  lo- 
quendo  iusinuat,  quod  sanctis  animabus  in  inferno 
exspectatione  ionga  fatigatis  Christi  passione  con- 
suamala,  et  aqua  in  remissionem  peccatorum  de 
latere  ipsios  fosa,  Sabbatum^  id  esl  requiet  illuce- 
scebaiy  quia  baplizatis  illis  per  aquam  el  spiritum, 
deseeQdeute  anima  Chrisii  ad  ilios  in  vespera  did 
Farasceve,  ipsa  vespera  lucescebai  eis  in  l^bbatum, 
id  est  in  requiero,  requiescente  pariter  cam  eis 
anima  lalroniSt  quse  una  cum  eis  extunc  fuit  in 
ptaradiso,  sicul  ei  promissum  esl  dicente  Christo  : 
f  Hodie  mecum  eris  in  paradiso  (Ltic.  xxni,  43).  > 
Ergo  sicut  diclum  est,  factum  esl  vespere  el  mane 


Spiritus  Irrigat  universam  Ecclcsiain. 
Ircet  ignoranies  et  malignantes,  niinisicrium  snlulis 
operati  sunt,  qui  clavis  et  lancca  corpus  Clirisli  liu- 
manum  foderunt,  quoadusque  indc  spiritualia  et 
divina  salutis  humaiiae  sacramenta  profluxcruiit , 
sanguis  in  redemptioncm,ct  aqua  in  cmundationcm. 
Nihil  enim  uobis  redimi  profuissct,  nisi  emuudari 
profuisset;  quia  vasa  redempta,  si  pcrmansissent  in 
immundilia,  el  sordibus  piena,  non  esseiit  x^tcrnas 
beatitudinis  capacia.  Ideo  ex  divina  dispensatione 
sicut  quondam  seivi  patriarcliae  Isaac  foderunt  in 
lorrente,  nec  cessaverunt  fodere,  donec  repereruul 
aquam  vivam  (6*en.  xxvi,  52)  :  >  sic  isti,  licet  mali 
servi,  tamen  divin»  bonilati  servienlcs,  in  torrcnie. 


diesunu5,die8anusSabbati,c  el  eralisiculJoannes  B  quem  penransivit  anima  Chrisii  usque  ad  morlem 


ail  (Joan.  xix,  31),  c  dies  ille  magnus  dies  Sab- 
bali,  >  quia  in  illo  cceperanl  requiescere  ab  Abel 
usque  id  latronem  conlitentem  quicunque  obierunl 
In  Chrisli  exspectatione  ac  fide,  eatenus  quisque 
ulium  sitibundus  et  fatigatas  cantaveral :  c  Quern* 
admodum  desideral  cervus  ad .  fontes  aquarum, 
ila  desiderat  anima  mea  ad  te,  Deas.  Sitivil  anima 
inea  ad  Oeum  fonlem  vivum,  quando  veniam,  el 
apparebo  anle  faciem  Dei?  >  {l^saL  xli,  2,  3.)  Sed 
aperto  latere  Chrisli  per  aquam  exinde  fluentera  in 
vinule  sancli  Spiritus  ita  sunl  refocillati  omnes 
decli,  ul  non  solum  essent  in  requie  paradisi,  sed 
ipsi  quoqoe  paradisas  essent,  de  quo  dici  conve- 
iiial :  c  Planlaveral  autem  Dominiis  Deus  paradisum 


tristis,  tandiu  foderunt  manut,  pedes  ac  latus,  quo  • 
adusque  in  ipso  Passionis  torrente,  inventa  cst  aqua 
viva  vivificalrix,  noslraeque  salutis  opcratrix  ope- 
rante  in  ea  el  cum  ea  Spirita  sanclo,  qui  el  iii 
principio  mandi  ferebatur  super  aquas,  et  nunc  da- 
lur  per  aquas  una  cum  sanguine  redemptionis  pre- 
lio  effusas,  ul,  slcul  dictum  est,  per  sangninem 
redeinpti,  per  aquas  mundati,simus  capaces  bcati- 
tudinis  aeternae. 

Quod  ergo  dicit  Christus  :  Foderunt  manus  meas 
et  pede$  meos^  ita  esl  intelligendum  ut  militum  fo- 
dientium  vel  servorum  patris  Isaac  in  torrente  fo- 
dtentium  totum  opus  animadvenamus,  quoadusque 
sanguini  de  corpore  ipsius  currenti  per  iiitellcctum 


voluputis  a  principio,  in  quo  posuil  hominem,  C  et  ftdei  memoriam  jungamus  aquam  vivam  de  late- 


quem  formaveral  (Gen.  ii,  8).  >  Plantatis  quippe 
1  prineipio  mullis  elecUs,  quos  Deus  c  de  humo  > 
lerrae  c  prodaxil  >  lanquam  c  omne  lignum  pulchrum 
visa»  el  ad  vescendum  suave«(t6>d.  9),  >  nunc 
laudem  in  sexta  aeute,  in  sexu  die  ante  Sabbaium 
posail  inler  eos  hominem  apeciosum  forma  prae  fi- 
liis  hominam,  ul  operaretur,  sicat  Pater  ejus  Deus 
itsque  modo  operatur,  et  custodiret  hujusmodi  pa- 
radisam,  cujus  illum  non  decebat  esse  incolam, 
sed  Dominum,  vel  potius  iste  talis  paradisus,  talis 
Iiortas  deliciarum  posilus  esl  in  homine  isto  secun- 
do  Adam,  quia  ipsius  humanius  esl  illa  terra  de 
qua  Deus  produxit,  et  usque  in  finem  sseculi  produ- 


ris  ejus  fossura  cum  sanguine  manantem,  noslrae- 
que  salutis  effeelus  operantem  non  solum  in  aquis 
baplismi,  quibus  Ecclesia  regeneralur  et  mundatur, 
sed  etiam  in  aquis  lacrymarum,  quibus  pceniten-t 
lium,  si  sicca  fueril  confessio,  bene  rigata  erit  am- 
plius  fructuosa.  El  quidera  latronis  conftessio  in 
crace  non  legitur  lacrymas  habaisse,  sed  eam  riga- 
▼erunl  aquae  de  latere  Christi  fusae,  quibus  idcm* 
lalro  cum  loU  praecedentiun  electorum  Ecclesia 
creditur  fuisse  baptizatus  :  nec  posl  hujusmodl  ba* 
pdsmum  fuit  uUra  coinquinatus,  ulpole  confestim 
in  ipso  baptismi  sui  tempore  mortuus,  quia  cruribus 
ejus  fractis  vlvcre  non  poluil,  et  sUtim  latere  Chri- 


cere  non  cessat  omne  lignum  pukhrum  visu,  el  ad  ^.  sii  aperlo,  sicut  diximus,  baptizatus  curo  ipso  Chri^ 


vescendam  saave,  dum  in  ejus  ehariuie  radicati  cl 
fuudati  omnes  elecli  fiunl  ligna  fruclifera  plena 
illis  fruclibus,  qaos  enumerans  Apostokis  ail  : 
c  Fruclus  auUm  spiritus  sanl,  chariUs,  gaadium, 
nax,  palientia,  longanimitas,  bonius,  benignius, 
lidcs,  modeslia,  conlinenlia,  casliUs  {Gal.  v,  22).  > 
.Suuquam  vero  istos  fructus  lerra  nostra  in  oi>ere 
|Nlmi  Adam  spinis  el  tribulis  addicta  el  maledicu 
{:erminarel,  si  non  eam  irrigareni  aqu»  fluentes  de 
lihrisli  Utere  dextro. 

Gralias  igitur  agaitius  Deo  providenti  nostrae 
salutl  per  apenionem  lateris  Cbristi.  Nam  sicut  in 
paradiso  terreno  fons  egrediebalur  de  loco  volupta- 
tis  ad  irrigandam  superficiem  terrse,  sic  dc  latcre 


slo  in  paradiso  fuit.  Petrus  autem,  cui  post  idcm 
baptisma  diu  vivere  donatum  est,  ad  uberiorem  fru^ 
ctum  poenitcnliae  profuit,  quod  i  recordaius  verbi 
Jesu  amare  flevit  {Matth.  xxxvi,  35).  >  Simililer 
catechumeni  cum  emundationis  fide  vel  per  se  ac- 
cedentes,  vel  per  aiios  portati  ad  baptismum,  si, 
accepto  baptismo,  ante  criminales  coinquinationes 
moriuntur,etiamsine  lacrymis  aquae  baptismales  ad 
salutem  obtincndam  sufliciunt.  Yeruro  illis,  quibus 
accepto  baptismo  diu  esl  in  hoc  mundo  vivenduin, 
cum  Petro  flendura  esl  amare,  vel  certe,  si  cum 
La/aro  ita  fuerint  in  peccato  sepulti,  ul  eis  nuUa 
sit  facilius  flendi,  aliorum  pro  iliis  flentium,  pro 
iUis  cuin  Martha  et  Maria  gementium  el  interccden- 


1019  GERIIOIII  PU.CP0SIT1  REICHEUSPERG.  lOiO 

lium  oecessaria  est  illis  devotio,  quae  maxime  viget  A  rum,  el  iiitranies  mare  Mortuum  ad  viviOcaliotiem 


iu  sexu  femiiieo,  vel  cum  Martha  piis  actionibus, 
vel  cum  Maria  contemplatiuni  dedito  sub  Christi 
uiagisterio.  Sub  tali  sciiicet  magistro,  in  quo  Chri- 
Btus  loquatur,  sicut  loculus  est  in  Paulo  apostolo, 
qui  dicit :  c  An  experimentum  quaeritis  ejus,  qui  in 
me  loquilur  Chrislus  (//  Cor.  xiii ,  5).  i  Non  quod 
buic  magno  gentiuro  doctori  et  Apostolo  reiiqui 
Ecclesiarum  magistri  sint  coaequandi,  sed  in  hoc  ei 
cmnes  debeut  assimilari,  ut  cum  ipso  Paulo  quae- 
rant,  i  non  quae  sua  sunt,  sed  quae  Jesu  Christi 
{Philip.  II,  20).  > 

Amplius  autem  totius  universalis  Ecclesiae  uni- 
versales  lacrymae  inter  pias  actiones  et  contempla- 
tiones  fusae  permanentibus  in  catholicae  veritalis 


piscinm  marinorum  {ibid.^  2),  quia  Spiritus  saiictl 
effusio,  procedens  a  throno  de  Christi  latere  dextro, 
irrigando  terram  spinis  ac  tribulis  plenam,  facit  de 
spints  paradisiacos  flores,  et  in  hoc  mundo  velut  in 
mari  Mortuo  vivificat  amaros,  et  morti  destinatos 
homines  velut  pisces  marinos.  In  littoribus  tamea 
et  in  paiustribus  non  viviflcantur,  quia  homines  in- 
durati  et  obstinati  in  immundiliis,  iioet  eadem  san- 
cti  Spiritus  inundatione  tangantur,  dum  credunt  eC 
cohtremiscunt  per  donum  divini  timoris,  timen 
noii  sanantur  aut  vivificantur  per  donum  amoris 
divini,  quomodo  nec  daemoues,  qui  etiam  crcdunt  et 
contremiscunt,  sed  non  diiigunt  futurum  judicium, 
quod  mallent  non  esse  futurum,  quia  uuUam  babent 


.  _  ^.  _ ,  ^ 

confessione,   et   ecclesiasticae  pacis  communione '^  iiduciam  per  iliud.  Joannes  autem  dilector,  et  diie- 


prosunt  ad  vivificationem  et  resuscitaiionem  de 
morte  peccalorum,  si  cum  Lazaro  audiunt  vocatio- 
nem  Christi  dicentis  ad  peccatorem  intra  sepul- 
crum  conscientiai  latentem  :  i  Yeni  foras  {Joan. 
XI,  43),  >  id  est :  confitere  quod  intus  habes.  Sicsic 
homini  poenitenti  corde  ad  justitiam ,  et  ore  confi- 
tenti  ad  saluiem  prosunt  universalis  Ecclesiae  uni- 
versalcs  lacrymae,  quae  sunt  aquae  vivoe  per  illas 
aquas  vivifical«,quae  semel  fluxeruut  visibiliter,  sed 
ijivisibili  meatu  fluunt  Jugiter  de  templo  corporis 
Christi  a  lalere  dextro,  quod  est  ipsius  Christi  vlta 
9iicrna,  sicut  latus  ejus  fuit  sinistrum  vita  mortalis, 
quae  tamen  jam  transivit  in  dexteram,  quia  totns 


ctus  Doniini  de  se  suique  similibus  ait  :  t  In  hoe 
charitatis  Dei  in  nobis  perfecta  est,  si  fiduciam  lia- 
bemus  in  diem  judicii  (/  Joan.  iv,  17).  >  P<!r  banc 
fiduciam  spe  gaudentes  in  ipso  suo  gaudio  seniiunt 
impetum  fluminis  laetificantis  civiUitem  Dci  illi«  ad 
quos  pervenit  aqua  ista  salutifera,  quae  fodientibus 
militibus  de  latere  Christi  exivit. 

Non  enim  solummodo  mali  milites  mala  inteutione 
foderunt  manus  et  pedes  alqne  latus  Christi,  sed  et 
boni  milites  bona  intentione  foderunt,  et  adhuc  fo- 
diuiit  manus  Christi,  cum  diligenti  perquisitione 
investigant  opera  manuum  ejus.  Fodiunt  et  pedes 
ipsius  vestigiis  inhaerere  studentes.  Fodiunt  eliam 


Christus  jam  sedet  ad  dexteram  Dei  Patris,  totus  q  l^^us  ejus  dextrum  cupientes  elicere  inde  uon  so- 


dexter,  totus  vita  et  fons  vitae,  de  quo  per  totius 
Ecclesiae  paradisum  quasi  de  loco  voluptatis  egre- 
diens  i  fluminis  impetus  laetificat  civitatem  Dei 
{Psal.  XLV,  5),  >  quia  de  torreilte  voluptatis  ejus 
poiantur. 

Locus  voluptatis  congrue  intelligitur,  ut  praedi- 
ctum  est,  vita  Christi  aeterna,  coelestis  et  immorta- 
lis.  Torrens  voluptatis  inteliigitur  Spiritus  sanctus. 
Ergo  de  loco  voluptatis  cgreditur  torrens  voluptatis 
ad  irrigaudum  paradisum  voluptatis,  id  est  iiniver- 
sam  Ecclesiam,  vel  quamlibet  congregationcm  fide- 
llum  religiosam,  vel  etiam  unam  animam  in  para- 
diso  voluptatis,  et  horto  deliciarum  sic  assimilatam, 
ut  ei  recte  dicatur  in  Canticis  canticorum  :  «  Quae 
est  ista,  quae  ascendit  de  deserto  deliciis  aflluens,  ^ 
et  innitens  super  dilectum  suum?  >  {Cant.  tiii,  5.) 
Tali  aniiuae  vel  coetui  taliuin  dicitur  iu  Isaia  :  c  Et 
eris  quasi  hortus  irriguus,  et  sicut  fons  aquarum, 
cui  non  deficicnt  aquae(/sa.  lviii,  ii),  >  quia  c  os 
Domini  locutum  est  {ibid.^  li).  >  Item  in  Canticis  : 
c  Hortus  conclusus  soror  mea,  sponsa,  hortus  con- 
clusus,  fons  signatus.  Emissiones  tuae,  paradisus 
{Cant.  IV,  12,  43).  >  Item  in  Ezechiele  post  com- 
uiendationem  ligni  semper  virentis,  et  per  siugulos 
menses  fructus  afferentis,  dum  causa  redditur  hujus 
indefectivae  fructificationis,  adjungitur,  c  quia  aquae 
ejus  egrediuntur  de  sanctuario  {Ezech.  xlvii,  43).  > 
Hae  sunt  aquae,  quae  ibidem  leguntur  egredientes  de 
tcinplo  a  latcre  dcxtro  irrigantes  torrentem  spina- 


lum  sanguinem.  quo  genae  totius  Ecclesiae  ornen- 
tur ;  sed  etiam  aquam  necessariam  ad  irrigandum 
paradisum  de  omni  ligno  pulchro  consitum  crescente 
numero  electorum.  Uiide  ait  egregius  miles  Petrus 
apostolus  :  c  Christus  passus  est  pro  nobis,  vobis 
reiinquens  exemplum  ut  sequamini  vestigia  ejus 
(/  Petr.  II,  2i).  >  Proinde  nobis  extremis  militibns, 
et  qualibuscunque  servis  veri  Palris  Isaac  fodienti- 
bus  in  hoc  Dominicae  Passionis  torrente  non  pi« 
gnim  fuit,  sed  visuin  est  necessarium,  ut  in  hac 
praesenti  expositione  pedes,  manus  et  latus  Christi 
non  cessaremus  fodere,  quoadusque  inveniremus 
venam  salutaris  aquae  currentis  de  Christi  latcre 
dextro. 

Nam  de  pedibus  quidem  ac  manibus  Christi  exi- 
vit  sanguis  redemptionis,  quia  per  temporalia  ejus 
iiiuera  et  facta,  quibus  Yerbi  aetenia  immobilitas 
est  mota,  quando  ipse  bonus  Samaritanus  iter  fa- 
cicns  et  appropians  vulncraio  motus  est  misericor* 
dia  divinitus-bumana,  et  humanitus-divina ;  pcr 
haec,  inquam,  itinera  et  facla  natura  humana  est 
redempta.  Sed  in  lateris  ejus  rivo  sanguineo  pari- 
ter  et  flumineo  cognoscimus,  quia  c  hic  est,  qui  ve- 
nit  per  aquam  et  sanguinem,  Jesus  Christus.  Non 
in  aqua  solum,  vel  iu  sanguine  solum,  sed  iu  aqua 
pariter,  et  sanguine  (/  Joan.  v,  6)  >  redemptionem 
pariter  et  mundationem  suorum  perficiendo.  Era- 
mus  enim  venundati  sub  peccato,  et  ideo  necessa- 
lium  fuit  redemptiouis  pretium,  quod  est  pretiosus 


1(^1 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -v  PAUS  II.  —  PSAL.  XXL 


i02i 


Cliristi  sangtiis.  Eramus  etiam  coinqiiinati  in  pcc-  A  aquis  illis  pennisCis  et  sanctificalas,  quae  fluuiiC  a 


cato,  et  ideo  nccessaria  fuit  lavatio,  non  solum  per 
aquam  visibilem,  quomodoet  Joannes  in  aqua  ba- 
ptizans  tantum  potuit  lavare,  sed  per  aquam  pari- 
ter  visibilemei  invisibilem,quomodo  solus  Christus 
baptizat  per  quemiibet  ministrum  adhibendo  aquam 
visibileniy  per  seipsum  vero  et  non  per  alium  adhi- 
bcndo  aquain  invisibilem,  id  est  Spiritum  sanctum, 
cujus  adesse  praesentiam  testatur  aquae  visibilis  ele- 
inentum,  quando  eidem  elemento  accedit  verbum 
et  flt  sacramentum.  Testatur  quoque  ipsius  pra^- 
sentiam  invisibilem  visibilis  aqua  lacrymarum , 
quando  pcenitentis  anima  vel  pungente  divino  ti- 
more  descendit  ad  irriguum  inferius  plorans  pro 
siiis  excessibus,  vel  amore  divino  coinpungente, 


latere  Chrisli  dextro,  quia  inde,  i  ubi  Cliristus  est, 
in  dextra  Dei  sedens  (Coloss.  iii,  1;,  »  usqucad  iu- 
flma  ipsius  membra  procedit  sancti  Spirilus  gratia, 
sive  in  fonle  baptismi  operando  remissionem  pecca- 
torum,  sive  in  fonte  lacrymarum  perflciendo  infe- 
rius  et  superius  irriguum. 

Fodimus  orgo  pro  hujusmodi  fonte  invenienilo 
manus,  pedes  et  praecipue  latus  Chrlsti  dcxtrum, 
verbi  gratia,  cum  dicimus  ad  ipsum  :  Per  naiivita- 
tem  tuam  libera  nos,  Domiiie.  Pcr  baplismum,  et 
jejunium  tuum ;  per  crucem  ct  passionem  itiam  li- 
bera  nos,  Domine,  et  alia  in  hunc  moduin,  qiiibus 
fit  commemoratio  temporalium  ejns  dis|)ensaiio- 
num.  Amplius  aulem  transcensis  omnibus  lempora- 


ascendit  ad  irriguum  superius  ploraiis  pro  setcrno-  ^  Itbus,  maiiuum  cjus  operibus,  ac  pcduin   vcsiigiis 


ucque  ad  ipsum  latus  dcxlrum,  laiiccain  iiosir^.  ora- 
tionis  vcl  obsccralionis  mitlintus,  cum  in  [clcrnilatis 
ejus  beaio  amore  flagranlcs  dicimiis  cordc  vcl  ore : 
Christe,  Fili  Dei  vivi,  niiscrcre  nobis ;  qui  scdcs  ad 
dexteram  Dei  Pairis  omnipotcnlis,  miscrcrc  iiobis, 
Item : 


rum  booorum  longis  dilationibus. 

Nola  est  bistoria  de  Axa,  fllia  Caleb,  quae 
a  pa^ive  suo  petiit  i  irriguum  superius  et  inferius 
(Jos,  XV ).  •  Quain  et  nos  imitari  debemus  pe- 
tendo  a  Deo  Patre  fontem  lacrymarum,  vel  de  ti- 
more  supplicii,  vel  de  amore  regni  proflueotium, 
ut  habeamus  irriguum  superius  et  inferius.  Vel 
ccrtc  irriguum  inferius  est  cffusio  lacrymarum  visi- 
biiitcr  erumpentium  :  irriguum  superius  est  invisi- 
bilis  inundatio  sancti  Spiritus  per  canalc  (5i)  di- 
y\u\  timoris  vel  amoris  affluens  humanis  pectori- 
bus.  Porriguntur  vero  hac  duo  canalia  usque  ad 
latus  Christi  dextrum,  ut  inde  hauriant,  quod  buc 
iiifundant.  Cum  enim  Chrlstus  jam  sedeat  ad  dex-  q  In  bis  alquc  aliis  talibus  invocationibus,  in  quibus 
leram  Dei  Patris,  inde  venturus  judicare  vivos  et     non  temporalem  Christi  dlspensationem,  sed  aeter 


Spleudor  pateniiv  glorite 
De  luce  lucem  profereus , 
Lux  lucis^  ei  fous  luminis 
Dies  dierum  illuminanSy 
Vernsque  sol  illubere, 
Micans  nitore  perpeti  : 
Jnbargue  sancti  Spiriins 
Infunde  nostris  sensibus. 


inortuos,  ibi  est  causa  timoris  pariter  et  amoris, 
quia  venturus  judex  vel  iimetur  accusante  nos  con- 
scientia,  vei  aipatur  excusante  nos  boiia  conscien- 
lia. 

Ipsa  enim  conscientia  duobus  modis  accusat,  et 
diiobus  modis  excusat.  Accusat  videlicet,  cum  sibi 
eonscia  est  mens,  quod  velit  adbuc  in  futuro  pecca- 
re,  vel  peccatum  jam  factum  impunitum  remauere, 
quorum  alterum  perllnet  ad  mali  volentiam,  alie- 
mm  ad  Impcenitentiam.  Duobus  quoque  modis  ea- 
dem  conscientla  rationabiliter  excusat  mentem, 
eum  slbi  conscia  est  mens  ipsa,  qnod  de  praeterito 
peccato  doleat,  et  de  futuro  libenter  caveal.  Talis 


nam  et  stipercoelestcm  ipsius  aliniiatem  commomo- 
ramus :  nimirum  latus  ejus  dcxtrum  langimus,  unde 
ad  nos  fluit  inundatio  Spirilus  sancti  vcl  pcr  canale 
timoris  ad  pcrficicndum  irriguum  inferius ,  vel  per 
canale  ainoris  ad  perflciendum  irrigtium  stiperius. 
Pretiosius  autcm  dicimus  cssc  arvuiu  supcrius  cl 
inferi^us  irriguum,  quam  arentem  ct  incultilem  si«'C 
sierilem,  qiialis  cst  tcrra  Syiiagogae,  qua»  non  rece- 
pit  aquam  egrcdienicm  de  lcmplo  a  latere  dexti*o, 
imo  iiec  ipsam  aquam  vidit,  quia  velamine  vultus 
Moysi  praepedita  nescit  videre,  sed  invidere.  Sancla 
vero  Ecdesia  catholica  et  in  ea  quaelibet  fldelis  per- 
sona  cum  jubilatione  cantat  :  c  Vidi  aquain  egre- 


dolop  cum  voluntaie  ulterius  caute  vivendi  est  vera  D  dientem  de  templo  a  latere  dextro,  et  omnes  ad 


pocnitentia,  quam  sic  defluiunt  sancli  :  Pcenitentia 
vera  est  admissa  deflere,  ac  flenda  non  admittere. 
Ul  i  talis  est  poenitentia,  ibi  non  remanebunt  pec- 
caia  impunita,  quia  ipsa  pcenilentia  dicia  est  a  poe- 
.nis,  vel  a  puniendo,  qnasi  punitentia^  propterea 
quod  igne  doloris  punil  et  exurit  peccator  ligna, 
fennm,  stipulam,  id  est  acta,  cogitata,  dicta,  viiia. 
Toius  enim  ordo  judiciarios  agitur  in  corde  poeiii- 
lentis,  ubi  couscientia  inculpat,  ratio  judicat,  timor 
ligat,  dolor  excruciat,  suisque  punctionibus  et  vul- 
nerationibus  quasi  quemdam  sanguinem  interioris 
bominis  periculo  emittil  lacrymas,  absquc  dubio 


quos  pervenit  aqua  isla,  salvi  facti  sunt.  >  Salva- 
tionis  hujus  cflicaciam  nou  intendcrunt,  qui  Christi 
manus,  ct  pedes,  ac  latus  in  cruce  foderunt.  Sed 
Maria  Mag<!alena  non  errando  erravit,  quando 
Christum  in  hoito  videns  hortulanum  esse  illum 
existimavit  (Joan,  xx,  15).  Nisi  enim  prudens  hor- 
tulanus  fuisset,  fossores  istos  non  admisisset  ad 
fodiendam  tcrram  sui  corporis,  quos  ideo  in  se  per- 
misit  fodere,  qCiia  novit  ipse  horlulanus,  quantas 
de  ilia  fossione  proventums  esset  fruetus,  qualisque 
foos  de  lalere  ipsius  fosso  esset  processams.  Igi- 
tur  non  solum  narrando  saam  passionem,  sed  el  si-* 


(5i)  Iia  Cod. 


I02S 


GERHOIU  PRiCPOSlTI  HE^ICHERSPERG. 


i024 


gnificaHdo  ipsius  passionis  fructum  piurimum,  ipse  A  nam  c  virtutes  coelorum  movebuntur  (Ufid,,  28).  » 


Cliristus  psalleutiims  fidelibus  In  persona  ipsius 
coiigrue  dicit  :  Foderunt  manus  tneas  et  pedes  meos, 
Vers.  18.  Dinmneraverunt  omma  ossa  mea.  Quo- 
niam  in  crucis  paiibuio  me  distractum  sic  distende- 
runl,  quomodo  voluerunt,  ui  ossa  mea^  et  costas 
ineas  curioso  visu  perlustrarent.  Atque  ut  oculos 
8U0S  malignos  de  poenis  meis  multum  satiarent,  non 
suflecit  eis  me  pendentem  ac  disientum  in  cruce 
semei  aspexisse,  sed  consideraverunt^  et  conspexe*- 
runt  me  [Vulgala :  et  inspexerunt  me]  diuturno  aspe- 
ctu.  Et  ego  quidem  orabam  pro  eis.  Ipsi  vero  de  va- 
nilate  in  idipsum,  ipsi  in  ipsa  vanitaie  non  mutati, 
sed  ipsi  consideraverunt  oculis  crudelibus  crudelitate 
flagellatlonum  et  vulnerum  carnis  meae  saiiari  non 


Gorruente  igitur  tunc  mundi  machina,  concussis 
qu8  colnmnis  coelo  et  terra,  ego  Samson  fortissi- 
mus  ad  plenum  de  inimicis  meis  triumphalio,  licet 
occisus  In  mundo.  Ipsi  vero  ignoraiites,  imo  scire 
Dolentes  me  esse  Samsonem  annuntiatione  angelica 
conceptum ,  et  Nazaraeum  ab  utero  consecratum, 
quasi  decalvatum  et  omni  sanctitatis  prsesidio  nuda- 
tum  consideraverunt  et  conspexerunt  m«,  dinumeratis 
jam  ossibus  meis. 

Cum  enim  prius  miracula  faciens  multos  discipa- 
los  et  innumerabiles  auditores  ego  roagister  verax 
babuissem,  nuuc  me  puniendo  quasi  mendacem» 
quasi  blasphemum  et  falsum  testem  dinumeraveruni^ 
id  est  ad  parvissimum  numerum  auditores  meos  re- 


valeniibus,  consideraverunt  et  conspexerunt ,  id  est  ^  degerunl,  qui  mibietiamde  duodecim  electis  disct- 


cum  desidcrio  et  diligentia  viderunt  me  verum  Sam- 
sonem  illudendo  mibi,  nescientes  quod  ego  ab  eis 
in  loco  Calvariae  decalvatus,  id  est  non  sanctus  cum 
sanctis ;  sed  quasi  latro  cum  iniquis  reputatus,  cum 
esscm  Nazarenus  coma  sanctificata  conspicuus,  pln- 
res  inlmicorum  meorum  moriendo  quam  vivendo 
•uperarem.  At  illi  sieut  fatui  pueri  me  verum  £li« 
seum  deriserunt  quasi  calvum  in  loco  Calvariae  (/  V 
lieg,  II,  23).  Yerum  titulus  capiti  meo  comato  su- 
perpositus  contestatnr  quod  ego  sum  Nazarenus 
caesarie  ita  venustus,  ut  recte  mihi  dicat  sponsa  mea 
iii  Canticis  canticorum  :  i  Caput  ejus  aumm  opti- 
mum,  et  comae  ejus  sicut  elalae  palmarum,  nigrae 


pulis  unum  detraxerunt,  et  reliquos  dispersenint, 
ut  Scriptura  impleatur,  dicens :  c  Percule  pasto- 
rem,  et  dispergentur  oves  gregis  (Matth.  xxvi,  31).  » 
Postquam  autera  surrexero,  iterum  ossa  mea  dis- 
persa  congregabo,  et  inuniuuta  multiplicabo  el 
magnificabo.  Jpsi  vero  illud  non  credentes,  conside- 
raverunt  et  conspexerunt  me  quasi  ossibus  immina- 
tum  et  debilitatum.  Ego  tameii  habeo  fortissima 
ossa,  de  quibus  nuUum  imminuetur;  sicut  de  agno 
paschali  scriptum  est :  os  non  comminueiis  ex  eo 
(Joan.  iiXf  36),  et  de  costa  mea  per  aquam  et  san- 
guinem  meum  ex  latere  meo  fluentem  fabricatur 
mihi  virago  Ecclesia  de  me  viro  viraginis,  de  me 


quasi  corvus  (Cant.  r,  II).  i  Tpsi  vero  tanquam  in«  p  Cbristo  christianitatis  nomen  sortila,  mihi  in  tan- 

fidelisDalila  suo  arbitratu  me  decalvimtes,  ct  non     •"""  — '"~" —  "' ""    * '"  ^' "^^ 

em  sanctis  Nazaraeis,  sed  cum  iniquis  latronibvs 
Bie  reputsntest  consideravemnt  et  eompexerunt  sdas 
oontumeliBs  meas  exterlores,  et  quasl  fatui  pueri 
mlhi  vero  Elisaeo  clamavenint :  c  Ascende,  calve, 
ascende,  calve  (IVReg.  ii,  25).  i  Propierea  duobus 
nrsis  Iradili  sunt  lacerandi,  videlicet  Romanis  prin- 
pipibus  Tlto  et  Yespasiano.  Neque  hoc  sufflcit  ad 
vindictam  qnod  Iraditi  sunt  in  manus  gladii  Roma- 
nl,  sed  insoper  c  partes  volpioro,  i  id  est  daemonum 
praeda  erunt  (Psaf.  lxi^  41),  i  et  cnm  illis  in  infemo 
permafnebunt.  Et  ego  verus  Samson  recrescente 
eoma  capitis  mei  per  gloriam  resurrectionis  ultio- 
nem  untam  capiam  ex  eis,  ut  omnes,  qui  me;qoasi 


tuni  assimilata,  ul  possim  ei  veraciter  dicere :  c  Uoc 
nunc  08  ex  ossibus  meis,  et  caro  de  carne  mca  : 
baec  vocabitur  virago,  quia  de  viro  suo  sumpta  est 
(Gen.  11,  23).  i 

Ipsi  vero  qonsideraverunt  et  conspexerunt  me  quasi 
hominem  inflrmum  suis,  et  suorum  ossibus  desiitu- 
tum.  Neque  enim  ultra  infirmae  carnisvelamentum 
videre  potuerunt,  qui  me  Deum  omnipotentem  noa 
credenies  velamen  vullus  Moysi  super  cor  halwe- 
runt.  Solam  igitur  nuditatem  meam  conspexerunt^ 
et  malitiose  eonsideraverunt  isti  filii  maledictl,  se- 
men  Chanaan  et  non  Joda,  pcr  omnia  imitanles  pa- 
trem  suuro  Cham,  qui  patris  Noe  dormicntis  verenda 
nuda  consideravit  et  deridendo  conspexit,  com  pater 


taicatumet  decalvatum  irridentes,  c*n«rfefawrim«  et  D  .'ncbriaius  in  vinea  sua  dormiret  (Gen.  ix,  32).  Et 


eonspexerunt,  quique  mihi  cum  sul>5annatione  fle- 
etentes  genu  dixerunt :  c  Ave,  Rex  Judaeorum  (Matth. 
XXVII,  2^),  >  sentiant  me  fortissimum,  qui  possum 
pro  veMe  meo  roovere  non  solum  terram,  sed  et  coe- 
lum.  In  magna  enlm  domo  totios  roondanae  fabricae 
qoasi  duae  Insignes  coluronae  sunt  coelum  et  terra, 
qoas  ego  Samson  fortissinus  movebo,  sicot  ecce  me 
Bkiriente  apparet  in  ternerootu  magno,  et  in  sole 
dbscurato.  Morebo  etiara  posthac  terrenum  impe- 
rium  Romanum  in  ultionem  injuriarum  mearum,  et 
iii  judicio  extremo  apparenle  me  in  m^ijestate  roea, 
euu  videritis  me  cFiliuro  horoinis  venientem  in  nube 
cum  potestate  magna  et  majesute  (Luc.  xxi,  27),  > 
.luucmovebononsolum  terram,  sed  eiiamcoelum; 


quidem  filii  boni  hanc  nuditatem  in  me  rectore  arcae, 
Id  est  Ecclesue  venerantes  sacramentorum  palliis 
bonestaverunt,  et  contexerunt :  ipsi  vero  filii  mali 
eamdero  nuditatem  meam  sine  reverentia  cura  irri- 
sione  consideraverunt  et  conspexerunt :  parumque 
fuit  illis  nuditalem  meam  despexisse,  et  malitiose 
inspexisse,  insuper  ad  cumulum  suae  damnationis 
Vfiiis.  19.  Diviserunt  sibi  vestimenta  mea,  f/  suptr 
vestem  meam  miserunt  sortem.  Sicut  enim  qualiior 
milites,  imo  caroifices  viies  c  diviserunt  silil  ve&U- 
menta  mea,  et  super  vestera  mearo  miserunt  sortem 
(Maith.  xxvii.  35),  •  sic  et  muUo  nequius  eorum 
seqitaces  diviserunt  sibi  Scripturas,  vel  sacramcnta, 
quibus  cgo  vcstior.  Nain  cgo    Dei  Patris  Ycrbum 


1035 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 


Scripluris  ct  sacrarocnlorum  (igoris  vestior,  qane  ab  A 
liaereticis  dividuntar  :  Tcrbi  gratia  cum  impii  Ma- 
nlebxi  solam  Novum  Testamenlum  recipinnt,  et  Ve- 
tus  rcjiciunt :  Judsei  vero  econtra  Yetus  recipiunt  in 
Ittcera,  sed  Novum  non  recipiunt  iu  spirilu  :  et  alii 
complares  baeretici  vestimenla  mea  sibi  dividunt, 
dum  suos  errores  contrarios  quasi  de  Scripturarum 
aactoritate  conantur  defendere.  Sed  tamen  tunicam 
meam  desuper  contextam  per  totum,  sanctam  Eccle- 
siam  dividere  vel  scindere  non  possnnt.  Et  llcet 
ebaritatem  ficlam  quasi  vestem  <le  filis  aranearum 
eonsutam  valeant  rescindere  odiorum  scissuris,  ta- 
roen  cbaritatem  non  fictam,  quae  vestis  t  inconsuti- 
lis  desuper  contexta  per  totam  {Joan.  xix,  23),  # 
qnia  contracla  non  est  ex  occasionc  terrenorum 
commodorum  et  infimorum,  sed,  ut  diximus,  desuper 
eontexta  per  totum  inter  eos  qui  parilcr  sapiunt,  et 
quaerunt  ca  quse  sursum  sunt,  non  supcr  tcrram, 
iUam  talcm  charitatem  inler  cbaros  inconsulllcm, 
ncc  uflius  divisionis  uUo  modo  susceplibifem,  nou 
possunt  maligni  schismaiici  dividere,  quia  dcsursum 
datur,  non  humana  cleciione ,  sed  sola  divina  sorte. 
Aitamen  et  illi  camificcs  minislri  Pilali  scienlcs 
charopreliovendendasvcstes  meas,  qux  fimbriarum 
attactu  fugarc  solebant  languorcs,  diviserunt  $ibi 
vestimenta  mea,  Et  basrctici  atque  schisnoalicl  post 
ipsos  imitali  cos,  diviserunt  sibi  vestimenta  mea^ 
iion  solum  Scripturas  meas  tanquam  intra  se  con- 
trarias  dissipando,  sed  etiam  sacramenta  niea,  quae 
ubicanquc  sunt,  cadcm  sunl,  sic  diversincando,  ut  q 
alius  diceret :  i  Ego  sum  Pauli ,  >  alius  :  i  Ego 
Apollo,  >  alius  :  i  Ego  vcro  Ccpha;,  >  alius  :  <  Ego 
autem  >  sum  <  Christi  (/  Cor.  i,  12),  >  tanquam 
ego  in  sacrameniis  mcis  ila  sim  varius  ac  divisus, 
nt  pcr  sanctiorom  ministrum  magis  sanctum,  et  per 
minus  sanctum  vcl  rcprobum  ministrum  detur  mi* 
kus  iranetum  vel  reprobabilc  sacramentum  :  quod 
iiequaquam  sic  est,  quia,  dum  quilibet  ministrat,  sit 
modo  minister,  quodcunque  per  illum  rilu  ecclesia- 
stlco  celebratur  sacramenlum,  me  Christo  per  illum 
operanie  manet  firroum,  nec  aliquid  differt  inter  sa- 
cramentum  et  sacramenlum  a  diversis  ministris 
celebratum,  quamvis  multum  diflerat  inter  mini- 
strum  et  ministrum.  Eliamsi  minister  catbolice  or- 
dinatus  fiat  baereticus,  et  maneat  hsereticus  occullus,  D 
verbi  gratia  Simoniacus,  aut  Nicolaita,  omnino 
rata  sunt  per  illum  data  sacramenta.  Si  autem  fuc- 
rit  manifestatus,  post  primam  et  secundam  corrc- 
ptionem,  maxime  i  si  Ecclesiam  non  audierit  (lfa{f/i. 
xviii,  47),  >  quae  tahbus  omnium  sacramentorum  co- 
lebratiooem  interdicii,  non  cst  audiendus,  sed  sicut 
ethnicus  et  publicanus  babendus,  non  lamen  ideo 
qaod  sacramcnta  per  illum  Celebrau  non  siut  sacra- 
menta ;  sed  quia  sunt  interdicta  judicante  sancta 
Romana  Ecclesia  talium  officia  esse  vitanda,  tan- 
quam  speciem  quidem  pietatis  habenlia,  virtutem 
vero  ejus  abnegantia.  Si  quis  tamen  a  taiibus  fuerit 
baptizalus,  potesl  in  accepto  per  illos  baptismi  sa- ' 
crameuto  bene  salvari,  si  cum  errores  eorum  agno- 


—  >ARS  II.  —  PSAL.  XXI.  \m 

verit,  eos  improbando  Ecclesiam  catholicam  audit, 
quae  talium  oflicia  interdicit.  Item  si  quis  fueril  a 
talibus  ministcr  altaris  ordinatus  nescicns  eornm 
baereses,  ratum  est  quod  per  illos  accipif,  si  eos 
postea  cognoscens  Ecclesiara  in  vitandis  obedienter 
audit.  Qui  vero  scienter  se  a  Simoniaco  permi- 
serit  consecrari,  pari  cum  ipso  damnatione  invol- 
vilur. 

Haec  dicimus,  non  quod  sacramenta  scindamus, 
sed  quod  <  fam  quaeritur  inter  dispensatores,  ut  fide- 
lis  quis,  t  et  non  baercticus  <  inveniatur  (/  Cor.  iv, 
2).  >  Cui  vcro  inter  istas  inquisitioncs  bonse  ccr. 
scientiae  testimonium  favel,  quique  se  foris  exbibet» 
ut  decct  miiiistros  Christi  et  dispensatores  mystc; 
riorum,  buic  potest  essc  pro  minimo,  si  ab  honiini- 
bus  judicetur,  aut  ab  humano  die,  cum  ncque  ipse 
seipsum  judicet,  sed  judicium  de  se  illi  reservet, 
qui  solus  babct  plenam  scientiam ,  qua%  singulos 
dijudicet  (i6frf.,  5).  >  Quod  ergo  sancli  Patiesliae- 
relicoruin,  Sirooniacorum,  et  manifeste  incontineii- 
tium  clericorum  docent  oflicia  vitanda,  non  est  sa« 
cranientorum  divisio,  scd  salva  integritale  sacra- 
mentorum  lepra;  vitatio,  et  Anticbristi  abdicatio»  qul 
iu  haereticorum  sacramentis  <  speciem  pieiatis  haben- 
tibus,virlutem  veroejusabnegantibus  jam  roysterium 
operatur  iniquitatis  (//  7tm.  ni^  5;  //  Thess.u^ 
7),  >  donec  de  medio  fiat  exiens  de  medio  Ecclesiae 
pcr  manifestationem  nunc  occullalae  nequitiae,  quae 
nunc  latet  in  secreto,  ut  reveletur  in  suo  temporc. 

Interim  dividunt  sibi  haereiici  vestimeuta  Cbristi» 
alque  schismatici,  ct  omnes  ministri  Antichristu' 
Cum  enim  sint  vestimenta  Christi  species  et  virtos 
pietatis,  ipsi  haec  vestimeuta  dividuiU  habendo  spe- 
cicm  pietatis  in  sacramentis  et  ofliciis  diyinis,  vir- 
tutem  vero  abnegant  pietatis,  quia  eadem  sacramen- 
ta  indigni  indignis  iiidigne  atque  interdum  SLmonia- 
ce  adroinistranl,  quod  faciendo  eadem  sacranaenta 
privanl  sua  virtute,  quia  male  ministrata  neqoe 
dantibus,  neque  accipientibus  operantur  salutem  el 
pietatis  virlutcm,  licet  babeant  ipsius  pietatis  quam- 
dam  speciem.  Si  quis  tamen  parlicipando  interdictis 
haereticorum  sacramentis  mente  catholicus  est,  ex- 
casante  illum  ignorantia  et  pia  intenlione,  non  erit 
particeps  iliorum  culpae.  Verumtamen  hoc  non  au- 
demus  contra  Evaugelicam  veritatem  afllrmare, 
quod  de  bujusmodi  spinis  colligat  uvas,  aut  de  tri- 
bulis  ficus,  quia  in  baereticorum  et  scbismaticorum» 
sive  omnium  excommunicatorum  missis  interdictis 
non  credimus  esse  Christi  corpus,  sed  aflirmante 
beato  Hierouymo  corpus  <  draconis,  >  qui  datus 
cst  <  in  escam  populis  ^tbiopum.  > 

Non  solum  autem  perversi  milites  perversa  in- 
tentione  diviserunt  sibi  vestimenta  Cbristi.  Nam 
beatus  Mattbaeus  (  xxvii,  28  )  •  chlamydem  >  po- 
nit  coccineam,.  quae  charitaCem  significat,  pcr 
quam  Cbristus  de  ccelo  ad  terram  descendit,  cujus 
descensionis  quamdam  scalam  \fk  \ibro  generationia 
ab  Abrabam  usque  ad  ipsum  Cbristum  vidit  Jacob 
in  somnis  {Gcn.  ixviiiy  12),  et  nos  eam  vidcmus. 


f  027  GERUOHI  Plt£POSITl  REiCHERSPERG.  nm 

quaiido   inilium  sancti  Evangclii  secundum  Mat-  d  sioncm  meonim  clementiae  tna&  oeulos  conyerle,  nc, 

mea  morte  ac  sopnitura  consternatiy  per  despe;] 


ihsBuni  attendimus.  Marcus(xv,  47)  ponit  i  purpu 
rain,  i  qux  regalero  designat  poteutiam,  quam  de- 
m<iiistrat  lconina  facies  ipsius,  et  textus  Evangelii 
ejustotus  imperiosus.  Lucas  (\xiii,  11)  ponit  i  ve~ 
stem  all)am  i  significativam  saccrdotalis  munditiae, 
quam  prxdicat  in  facie  vituli  sacerdotalis  victima, 
ct  historia  Evangclica  per  eum  contexta.  <  Vestem 
purpuream  i  ponit  Joanncs  evangelista  (iix,  2). 
quia  sicut  apud  Marcum  leo  rex  est  besljarum,  sic 
»pud  Joannem  aquiki  cst  rex  avium.  Sic  ergo  isti 
boni  milites,  ait^Christus  :  Diviurunt  sibi  vesti'' 
tnenta  mea,  ut  alius  aliud  de  me  testetur  vestimcn- 
lum  virtutis  contra  malos,  qui  cum  impio  Cham 
nuditatem  meam  in  cruce  obdormientis  deriserunl. 


tionem  percant,  illi  potissimum,  qui  velut  aniiua 
mea  debent  regere  corpus  meum,  id  est  EccletUm 
meam,  qui  etiam  velut  ossa  mea  debent  susteniaie 
carncs  ineas,  id  e&t  camales  et  inftrmos  in  eor|iore 
mco.  Scio  enim  quod  milites  iniqui  deslioaiMU  s«uit 
ad  frangendum  crura  et  ossa  mea  nunc  in  cntce 
pendentis,  et  posthac  in  publicis  persecutionibus  ad 
frangendum  electos  meos.  Tu  auUm^  Domine^  ad 
defensionem  meam  comfnce^  sicut  in  lege  scriptiiiii 
est  de  me  agno  paschali :  c  Os  non  comminuelis  es 
co  (Joan.  XIX,  36).  i  Custodi  ergo,  et  deiende  nune 
ossa  mea  et  crura,  in  quorum  confractione  nuUa 
esset  significatio  bona  (Num.  ix,)  12)  :  e(  poslhac 


Et  inimici  quidem  consideraverunt  et  compexerunt  B  defende  fortiora  membra  mea,  qus  velut  crura  to- 


me  delectati  nuditate  corporis  meihumani,  quod  eis 
vidcbalur  omni  gloria  divinitatis  nudatum,  sed 
amici,  tam  homiiies  quam  angeli  desiderant  in  me 
prospicere  deleclati  pulchritudine  vestimentorum 
meoriim  sacerdoialium,  sive  regalium,  quibus  non 
jam  mortuum,  sed  vivum,  et  vivificum  corpus 
meum  vestitum  et  ornatum  est.  Ego  enim  sum  Rex 
omnium  sxculorum,  et  Sacerdos  magnus,  qui  eccc 
meipsum  in  ara  crucis  immolatum  sacrifico,  et 
ideo  ri  gali  veste  quasi  ad  tempus  deposita  per  id 
quod  meipsum  exinanivi,  nunc  sacerdotali  habitu 
appareo,  imo  et  forma  servi  suscepta  jam  torcular 
«aico  solus  quasi  omnium  servorum  meorum  servus, 
quorum  sanguis  aspersus  est  super  vestimenta  mea. 


tum  corpus  Ecclesiae  sustentatura  erunt,  quomoi 
uni  dixi :  f  Tu  es  Petrus,  ci  super  hanc  petram 
aedificabo  Ecclesiam  meam  (Matth.  xvi,  18).  >  In 
talibus  cruribus  mcis  custodi  et  defende  fortitudi- 
nem  vel  soliditatem  meam,  non  solum  osseam,  sed 
et  iapideam,  quia  ego  sum  ille  de  quo  scriptum  est : 
f  Crura  ejuscoiumn»  marmoreai,  qusfundatae  sunl 
super  bases  aureas  (Cant,  v,  15).  i  Pro  his  crurl« 
bus  oro  ut  non  coqfringantur»  etiamsi  urgeote  pas- 
sionis  vel  tentationis  magnitudine  concutiantur,  si* 
cut  fortissimus  ex  illis  ter  negando  est  quassatus« 
non  tamen  ex  toto  confractus,  quia,  etsi  constantia 
ejus  turbata,  non  tamen  charitas  est  aversa,  qoa 
me  etiam  interim  dilexit,  quando  negavit.  Uude  ad 


Proplerea  rubrum  est  indumentum  meum,  et  vesti-  C  defensionem  ejus,  et  similium  ejus  tendit  haec  ora 


mcnta  mea  quasi  calcanlium  in  torculari,  et  omiiia 
indumenta  mea  coinquinavi,  et  non  est  species,  ne- 
qiie  decor  in  me ;  species  regalis,  neque  decor  sa- 
cerdotalis  honoris.  Unde  ab  amicis  compatientibus, 
et  ab  inimicis  irridentibus  vere  diciturde  me  :  Ecce 
vidimus  eum  non  habeniCm  speciem,  neque  deco- 
rem,  aspectus  ejus  in  eo  non  est  (Isa.  lui,  2).  Li- 
cet  enim  sim  f  speciosus  forma  prx  filiis  honiinum 
(Psal,  xLiv,  3),  I  tamen  viderunt  me  f  despectun, 
et  novissimum  virorum,  virum  dolorum ,  et  scien- 
tem  I  ferre  c  infirmitatem  (Isa,  liii,  3);  i  quia 
i  infirmata  est  virtus  mea  \in  manibus  inimicorum 
meorum  (Thren.  i,  U),  et  i  ibi  abscondita  est  forti- 
tudo  I  mea,  f  ubi  ante  faciem  i  meam  c  ivit  mors 
(Habac,  iii,  5),  i  quando  mors  mortis  ego  exstiti, 
et  morsus  iufcrni  velut  alter  Jonas  deglutitus  ab  in- 
ferno  me  mordente,  atque  in  ventrcm  suum  traji- 
tiente,  opinantibus  inimicis  meis  quod  nunquam  de 
ventrc  ceti  sim  reversurus. 

Yers.  20.  7«  autem^  Domine,  ne  elongaveris  auxi- 
tium  tuum.  Sic  oravi  de  ventre  inferi,  de  ventre 
ceti.  Exaudisti  ergo  me,  Pater,  non  longando  auxi- 
lium  tuum,  non  longe  difierens  meam  resuscita- 
tionem,  sicut  aliorum,  quorum  resurrectio  difier- 
tor  in  longum,  scilicet  usque  in  diem  extremum, 
scd  tertia  die  resusciubis  me.  Atque  nunc  inte- 
rim 

Ad  defemionem  meam   conspiee,  id  est  ad  defett'^ 


tio  mea,  ut  non  deficiat  fides  ejus,  sed  ipse  conver- 
8US  confirmet  fratrcs  suos  infirmiores  cum  reliquis 
apostolis  fungendo  in  Ecclesia,  corpore  meo«  vice 
crurum,  slve  columnarum  marmorearum.  Ista  cru- 
ra,  istas  columnas  iiiimici  volunt  confringere.  Tu 
autem^  Domine^  ad  defensionem  meam  consfnce^  at- 
que  frameam,  quam  tu  ipse  contra  me  sascitasti, 
amove  a  me,  ut^  etsi  corpus  occidat,  animae  niliil 
noceat.  Tu  enim  dicis  in  propheta  Zacharia :  <  Fra- 
mea  suscitare  super  pastorem  meum,  et  super  yi^ 
rum  cohaerentem  mihi.  Percute  pastorem«  ei  dis-' 
pergentur  oves  gregis  (Zach.  xm,  7).  i  Ipsa  quoqu« 
framea,  id  est  mors  ad  obediendum  parata  sic  di- 
D  cit  :  Percutiam  pastorem^  et  dispergentur  oves, 
Hac  framea  percussus  usque  ad  separationem  eor- 
poris  et  animx,  ne  ipsa  mortis  framea  potestalem 
uUam  habeat  in  anima  mea. 

Vers.  21.  Erue  tu,  Dm,  a  ftamea  animammeam, 
ilatut  et  ego  triumphata  morte»  animamea  redeuute 
ad  corpus  in  aeternum  victorus  resuigam,  et  hoc 
martyribus  meis  obtineam,  ue  grassante  hac  framea 
in  eorum  corpora  cujusquam  illorum  Ixdatur  anl- 
ma,  quibus  et  dixi :  c  Nolite  timere  eos  qui  occi- 
dunt  corpus,  aiiimam  autem  non  possunt  occiderc 
(Matth.  X,  28).  i  Sic  erue  a  framea^  Deus^  animam 
meam  et  animas  meorum,  ut  ad  hesiones  anima- 
rum  non  prarivaleat  mortis  framea,  sive  aliud  quod- 
cunque  tormentum.  Prsecipue  autem  sic  erue  a  fra" 


i029 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXI. 


mo 


mea^  Deus,  animam  meam ,  ul  die  (erlia  corpus  A  ^^om  meam,  et  de  manu  canis  haeretici  unieam  meam . 


meuni  hac  framea  mortiflcatum ,  recrpiat  animam 
meam.  Ammam  meam  ct  animas  meorum  erue  ab 
hac  framea,  quae  suscitata,  id  est  permissa  est  a  (e, 
Deus,  ad  occidenda  corpora. 

Et  de  manu  canis  unicam  meam.  Judaicus  enim 
populus  contra  me  latrans  canis  est  ralione  carens, 
et  sine  discretione  ganniens ;  vel  etiam  Pilatus  gen- 
lilis,  aut  Herodes  alienigena  canis  est,  iii  cujus  ma- 
num  et  potestatero  sic  datus  sum,  ut  dicere  prae- 
snmpserit  ipse  Pilatus :  c  Nescis  quia  potestatem 
habeo  dimittere  te,  etpotestatem  habeo  crucifigere 
te  ?  I  Cui  dixi :  c  Non  haberes  in  me  po(es(atem, 
nisi  desuper  tibi  datum  fuisset  (/oan.xix,  iO,  il).i 
Tu  ergo,  Deus  Pater,  qui  mc  dedisti  in  manum  ta 


nc  aut  per  tormenta  spiritualis  vigor  in  Ecciesia 
deficiat,  aut  per  scctas  ipsa  Ecclesia  discissa  una 
et  unica  esse  desista(. 

Vers.  22.  Salva  me  ex  ore  leoniSy  et  a  cornibus 
unicornium  humilitatem  meam.  Venil  enim  princeps 
mundi  Lujus  quasi  lco  ad  me  devorandum,  quasi 
Levialhan  ad  me  deglutiendum  propter  carnis  edu- 
lium,  sub  quo  nescit  ferrum  sivc  aculeum  divini- 
tatis  abscondjlum  ad  illudendum  ei.  De  ore  itaqiic 
ipsius  leonis  me  meosque  libcra  et  salva^  ut,  ctsi 
aliquis  meorum  intret  in  os  cjiis,  iu  fiioxjlla  ejus 
perforala  cxitum  inveniatper  pocnitentiai  remedium, 
sicut  ecce  nunc  extrabitur  de  ore  ipsiuB,  qiii  nia 
negavit  Petrus  apostolus,  posri|uam  me  respiticntis 


lis  canls^  erue  de  manu  canis  unicam  meam^  id  est  "  flelu  amaro  purgatus  est.  Os  rtinni  Inijiis  konis  cst 

Piiatus,  vel  alius  princeps  iniquus.  UnJe  sahoil 
op(oe(iam  ex  hujusmodi  ore  levtm,  nc  quandfi 
meos  incorporare  sibi  valeat.  Quos  cum  non  poteiit 
sibi  incorporare,  suscilabit  unicornes  ferocissimos 
ad  eos  ventilandos  ac  dissipandus.  Ideo  tu,  Deus 
Pater  omnipotcns,  cujus  omnipo(en(i£  cornu  for- 
tius  est  omnibus  cornibus  unicornium,  salva  nunc 
et  semper  a  comibus  unicornium  humilitatem  meam, 
Sicut  enim  unicornis  est  animal  siiperbissimum, 
quod  dicitur  mori  prae  indignatidne,  si  praeter  vo- 
luntatem  teneatur  (dicitur  autem  unicomis  ab  uno 
cornu,  qiiod  habet  in  nare),  sic  Judaei  stiperbissimi 
sunt  quasi  unicornes  terrena  tantum  petentes,  vel 
de  cuKu  unius  Dci  singulariter  gloriantcs.  Sunt 
etiam  unicornes  quicunque  superbi,  qui  singulari- 
ter  se  erigunt  non  f^rentes  consortem.  A  comibus 
omnium  istorum  unicomium  peto  salvari  humili- 
tatem  meam,  quae  in  meipso  ac  meis  opposita  et 
con(raria  est  iitorum  singuiari  superbiae,  quia  ne- 
scit  humiiitas  in  altum  se  erigere,  sicut  erigitur 
cornu  cujusque  unicornis;  quinimo  jacet  semper 
in  iino  suomet  judicio,  ut  ille  qui  dixit  mihi  i  c  Do- 
mine,  non  sum  dignus  ut  intres  sub  tectum  meum 
{Matih.  vni,  8).  i  Et  ille  aiius,  qui  dixit :  c  Veniel 
fortior  post  me,  cujus  non  sum  dignus,  ul  solvam 
corrigiam  calceamenti  ejus  (Marc.  i,  7).  i  Sic  hu- 
miles  crunt,  et  sunt  ctiam  illi  fratres  mei,  qiii  nunc 
in  passionc  mea»  percusso  me  pastore  suo,  in  humi- 


ipsam  animam  meam  unicam,  ct  singularem,  solam 
totius  peccati  prorsus  immuncm. 

Aliler  :  sancti  ct  spiritualcs  viri,  pcr'quos  re-? 
gcndum  cst  corpus  Ecclcsia;,  ipsi  sunt  corpori  mco, 
quod  cst  Ecclcsia,  quasi  anima,  quia  sine  iilorum 
rcgimine  vigcre  non  possunt  infirma  membra  mca, 
ci  ad  hoc  tcndit  framca,  imo  ipse  diabolus  movens 
haiic  frameam  sccundum  permissionei^  tuam  ad 
hoc  nititur,  ut  intcrrcctis  fortioribus  in  Ecclesia 
dcficiat  Ecclcsia  spiritiialium  rcgimine  omnino  de- 
fttituta,  et  sit  qiiasi  mortiia  non  liabcns  vitalia  sa- 
<ramcnta,  illis  dcflcicntibus,  in  quibus  vivit  sacra- 
meiitorum  virtus,  c(  per  quos  vi(am  sa!u(emquc 
o|»tTatur  sacramcntorum  distiibutor  Spiri(us  san- 
ctus.  Nc  igitur  sicvicntc  pcr  tyrannos  hac /*rai)Wfl 
peiiitus  dcflciat  Ecclcsia  mca  :  Erue  a  framea,  Deus, 
awmam  meam,  scmpcr  tales  iii  Ecclcsia  servando, 
per  qiios  vitalia  sacramcnta  ministrentur  in  Eccle- 
sia,  per  quorum  doctrinam  salutarcm  vivat  Eccle- 
sia.  (\nx  cs(  unica  mca,  qiiia  milii  est  unita  tan- 
(|iiain  palmites  viti,  taiiquam  corpus  capiti;  (anquam 
rivus  fonti,  fonti  vivo  e(  inexhausto,  quia  ego  sum 
pctra  pcr  duo  ligna  crucis  bis  percussa,  dc  qua  bi- 
buiii  homines  ct  jiimcnta,  fortiores  sciiicct  ct  infir- 
iniorcs  in  Ecciesia,  qux  in  hac  die  fabricatur  dc  la- 
lcris  mci  costa,  suscipicndo  vidclicct  sanguinis  ct 
aqua:  dc  iatcre  n>co  flucnds  mundissima  et  fortissi- 
ina  sacramciita  ;   quorum  sacramentorum  vitalis 


iriniis,  ut  nunquam  dcflciat  in  Eccicsia:  Eruea  fra-  d  litatc  sua  consternati  sunt.  c  Postquam  au(em  sur- 


mcn,  Deus,  animam  meam^  <  He  mann  canis  unicam 
menm. 

£st  ctiam  cauis  quilibct  lixreticus  impugnaiis 
nnicam  meam ,  id  cst  Ecclesiam  unam  ,  voiens  scin- 
dcrc  illam,  ne  sit  una  vcl  unica.  Talis  canis  futurus 
cst  Arius  funestns,  quem  ego  praecognosco  caniiiis 
latratibus,  el  lacerationibus  contra  me,  et  meos  sae- 
Titurum,  et  habebit  manum  robustam  talis  canis,  ei 
favebit  illi  Constantius  Augustus,  et  Juliaiius  iin- 
pius,  atque  alii  potentes,  per  quos  scindetur  unica 
mea  illa  tunica  inconsutilis,  nisi  quod  ego  nunc  in 
ara  crucis  meipsum  sacriflco  et  sanctlflco,  ut  sit  et 
Ipsa  sancta  in  veritate,  ncc  unquam  scindatur  ulla 
falsitatc.  Idco  dico  :  Erue  a  framea  tyrauiiorum  ant- 


rexero,  praecedam  cos  in  Galilxam  (Matth.  xxvi, 
32),  I  e(  ibi,  o  Pa(er, 

Vers.  23.  Narrabo  nomen  tuum  frairibus  meis. 
Ideo  fratribusy  quia  humiles  sun(  in(er  se  fraterno 
amore  concordes.  Ideo  meis^  quia  diligunt  me  ac 
diliguntur  a  roe  tanquam  mihi  conjuncti  consangui- 
nitate.  Quaro  consanguinitatero  clare  magniflcans 
et  commendans  vas  electionis  Paulus,  curo  in  per- 
sona  roea  praeroisisset :  c  Ecce  ego,  et  pueri  roei,  i 
subjiinxil  :  c  Quia  ergo  pueri  cororounicavemnl 
cariii  el  sanguini,  et  ipse  siroiliter  parlicipavil 
cisdem,  ut  per  mortem  destrueret  eum,  qui  habe- 
bat  mortis  imperiuro  (Hebr.  ii,  13,  14).  i  Unde 
c  noD  confunditur  fratres  eos  vocare  dicens  :  Nun- 


1051 


GERIimil  PRyEPOSlTI  REICHERSPERG. 


1053 


lialK)  nomenluumrralribusmeis  (Ae6r.  II,  11,12).!  A  euim  c  tcrribills  i  est  c  in  consiliis  super  filios 


Ergo  ut  propheta  meus  David  prxdixit,  et  aposto- 
lus  meus  consequenter  succinU,  ego  non  solum  se- 
cundum  adoptionem,  sed  eliam  secundum  camis  et 
sanguinis  compariicipationem  fralres  ineos  reco- 
gnosco  eos,  maxime,  quibus  in  cocua  mea  ultrma 
carnis  et  sanguinis  mei  dedi  et  indulsi  communio- 
nem.  Istis  fratribus  meis  repulsis  unicornibus  ego 
a  morte  suscilalus  narrabo  nomen  tuum,  dicens  : 
lle,  c  doccle  omnes  gentcs,  baptizanlcs  cos  in  no- 
ininc  Patris,  et  Filii,  ct  Spirilus  sancti  (Matth, 
wwUj  id)*  t  Ei  jlJi  liac  maridaio  accepto  euntcs  in 
mumlntn  univmiim  pri^dicabunt  Evangelium  omni 
(-rcatura^,  :itquc  ita  ililaiabitur  nominis  tui  notitia, 
rmw  in  soEa  Jud.Ta,  seil  in  orbe  universo  plantata 


bominum  (Psal.  lxv,  5),  >  non  solum  universum 
semcii  Jacob,  quod  adhuc  est  in  actionis  lucta,  sed 
etiam  omne  semen  Israel,  quod  jam  pro  gratia  con- 
templationis  gustata  dicere  potest  :  c  Yidi  Doni  - 
iium  de  facie  ad  faciem,  et  salva  facta  est  anlmt 
mea,  timeat  eiim  (Genes.  xxxii,  50),  >  qui  intcrdum 
contemplativos  quosdam  justo  judicio  ad  camalein 
vitam  relabi  sinit,  quod  sapienti  Salomoni  contigtl, 
qui,  postquam  vidit  Dominum  quasi  facie  ad  faciero, 
relapsus  est  ad  carnalem  turpitudinem*  c  Depra" 
vatum  est  i  enim  c  cor  ejus  per  mulieres  i  usqoe 
adeo,  ut  incideret  idololatriam,  et  immolaret  ia 
excelsis  templo  Domini  spreto ,  quod  xdificatcm 
fuit  per  ipsura,  jubciite  Domino,  non  alibi  sacrifi* 


Kitlcsla,  ct  tgQ  ChrhUis  inmedio  hujus  Ecclesia:  D  candum,  nisi  in  ipso  (III  Reg,  xi,  i,  7).  Ergo  if- 

meat  eum  omne  semen  Israet,  et  ghrifieet  eum  nni* 
versum  semen  Jacob, 

Convcnieiitius  dici  videretur,  si  sic  diccretur  : 
Timeat  eum  universum  semen  Jaeob,  et  glorificet  eum 
omne  semen  Israel,  Scd  quia  et  summis  contempla- 
tivis  nccessaria  est  humililas',  quam  operatur  spi- 
ritus  timoris,  et  iufirmis  activis  contra  carnem  lu'^ 
ctantibus  necessaria  est  consolaiio,  quam  divins 
piclalis  glorificalio  infundit,  recte  universum  semen 
Jacob  ad  gloriQcandum  Deum  provoeaiur,  et  omnt 
semen  Isruel  per  injunctum  sibi  limorem  Domini 
humiliatur.  Quare  autem  sic  est  glorificandus  Do« 
minus?  Propterea  scilicet  , 


landabo  ie.  M  ei^l  lutij.iri  faciam  te  :  dicam  cnim 
imi  soUs  cx  Jad;i!n  collcctis,  sed  in  omni  gcnte, 
(lui  iiiiioni  Dciim  :  ijis  ogo  per  apostolos  meos  lo- 
q ito [1  le  j  11  ei s  uw o  sp  1  ri  L u  d  i e am  : 

Vi:rs,  S^i.  Qni  timcth  Diminum,  laudale  eum, 
Qui  timorc  casto  tiinorati  cstis,  laudate  etcm,  quia 
sicut  humanus  ct  niundanus  timor  vituperium  pa- 
rit,  cum  timidis  ct  incrcdulis  rcgiium  Dei  clauditur 
(Apoc,  XXI,  8}  :  sic  divinus  et  divinitus  inspiratus 
timor  ad  laudandum  Doininum  accendit.  Igitur  ex 
omiii  gente  quicunquc  timelis  Dominum,  laudate 
enm,  Laus  isU  non  in  Africa  tanlum  est,  ut  voluit 
i)onatus,  quia  ubicuuquc  tiinctur  Dcus ,  ibi  et  lau- 


datur,  et  ibi  esl  Ecclesia,  qua;  est  semcn  Jacob  et  ^      Quoniam  non  sprevit,  neque  detpexit  deprecatuh' 


Israd,  cui  dico  : 

Vnivcrsum  semen  Jacob^  glorificate  cum,  Jacob 
supplantavit  fratreiu  majorcin,  et  illo  major  scrvi- 
\it  miuori.  Ergo  junior  populus  majore  supplan- 
tato  bencdlctus  cx  omni  gentc  collcclus  ipse  cst 
vniversum  semen  Jacob.  Ilem  quia  primogenitus  est 
veius  homo  in  cunctis  pcr  concupiscenliain  carna- 
leni  conccptis,  deindc  per  gratiam  rcgeneralriccm 
nascitur  novus  homo^  qui  velul  Jacob  in  utero  ma- 
tris  gratia;  primogcnitum  supplantat,  cum  quo  etiam 
toto  vil^e  prxsentis  tempore  ita  concertat,  ut  non 
sine  difiicultatc  ipsc  minor  majori  scrvitiuin  sibi 
debitum  extorqueat,  el  beiiedictioiiem  pra^ripiat  : 
recte  universum  semen  Jacob  inlelligitur  novus  homo 


nem  pauperis,  Non  sprevit,  ut  omnlno  abflcerett 
neque  despexit,-  ut  viicm  repularet  deprecationem 
pauperis,  Spernere  est  penitus  non  curare;  despi* 
cere  est  quasi  de  alto  cum  coutemptu  aliquid  vi« 
dcre,  atque  inde  cito  faciem  avertere,  ac  param 
inde  curare.  Dominus  autem  neque  sprevit^  neque 
despexit  deprecationem  pauperis^  id  est  Ghristi  pen- 
dentis  in  cruce,  seu  etiam  cujusque  pauperis  noa 
de  se  prsesumentis.  Jam  superius  dictam  est  : 
Deus^  Deus  meus^  respice  in  me,  quare  me  dereliqui» 
sti,  Itcm  :  Clamabo  per  diem,  et  non  exaudies  :  hle 
autem  ego  Ghrislus  nobilisslmum  semen  Jacob  et 
Israei,  Deum  Patrem  meum  omnipoteutem  glorifi- 
candum  pariter  et  timendum  doceo,  quoniam   non 


in  singulis  personis  contra  carnalem  vitam,  quoe  D  *previt/,neque  despexit  deprecaticnem  pauperis. 


per  fratrem  pilosum  intelligilur,  luctantibus,  quoad- 
usquc  obtincat  benediclionem,  qua  ei  tam  pleiium 
dominium  tribuatur,  de  quo  recte  ad  universum  se- 
men  Jacob  dicatur  :  c  Esto  dominus  fratrum  tuo« 
rum  (Cenes,  xxvii,  29) :  »  et  de  quo  ad  iiniversum 
semen  Esau  dicalur  a  Deo  Patre  :  c  Dominum  tuum 
illum  constilul,  et  omnes  fratrcs  cjus  servituti  illius 
subjugavi  (ibid,^  37).  >  Hoc  autem  dominium,  quia 
non  erit  in  hac  vita  sic  perfectum  et  consumma- 
tum,  ut  persequente  fratre  majore  ac  piloso,  mi- 
nor  ac  lenis  frater  nullum  habeat  periculum  sub 
Deo  judice,  qui  solus  novit  inter  hos  fratres,  quo 
quisque  illorum  certet  fine, 

Vers.  i5.  Timeat  eum  omne  semen  Israel,  Quia 


Nec  avertil  faciem  suam  a  me,  et  cum  clamarem 
ad  eum,  exaudivit  me,  llle  igitur,  cui  aupra  dixi  : 
Deus  meusy  respice  in  m«,  quare  me  dereliquisti^ 
nunquam  despexit  m«,  nec  avertil  faciem  suam  a  me. 
Sed  quia  superius  hsec  dicendo  transfiguravi  in  me 
verba  delictorum  meorum,  clainavi  per  diem,  et 
iion  sum  exauditus ,  ut  transferrctur  calix  »  me, 
clamavi  per  noctem  acquiescendo,  ut  calicem,  quem 
dedit  mihi  Paler,  non  ad  insipientiam  mihi  daturo 
recognoscerem  et  bibercm.  Totum  hoc,  ut  et  cali- 
cem  bibere  formidarem,  et  eumdem  hoii  sine  dolore 
carnis  et  anxielate  animae  biberem,  pertinuit  ad  vc- 
terem  hominem,  cujus  iu  me  suscepi  languores  et 
dolores.  At  nunc  finita  et  consummata  passlone,  ia 


lOSI 


GOilMENTARHJM  IN  PSALMOS.  —  PAHS  II.  -  PSAL.  XXI. 


im 


qiia  cnieiiixus  csi  velus  hanio,  poslquam  acccpio  A  rimentis  circumiecia   essel  aica,  in  qua  erani  baH! 


Passionis  toto  qccIo  dixi  :  c  Consammaturo  est 
{ioan.  XIX,  30),  4  Jam  erit  cvidens,  quoniam  non 
»pretU,  netfue  despexil  dipneationem  mei  pauperis^ 
quoniam  et  calix  passionis  transferretur,  sicut  ro- 
cavi,  a  multis  membris  meis,  a  sanctis  scilicet  con- 
fessoribus,  ct  aliis  compluiibus,  quos  sic  volo 
maiiere,  doncc  veniam,  sicut  nianet  Joanncs  dile- 
ctus  discipulus  meus ;  alii  vero,  de  quorum  passione 
voluniati  Patris  consensi,  cum  dicercm  :  t  Yerum- 
iamen  non  sicut  ego  volo,  sed  slcut  tu  (Matth,  xxvr, 
59),  >  sic  me  sequentur  per  vestigia  passionis  meae, 
eicui  iUe  alius  discipulus,  cui  dixi :  i  Tu  me  se- 
quere  {Joan,  xxi,  22).  k  Igiiur  cx  boc  evidens  eril, 
quoniam  Deus  Pater  roeus  non  gprevit,  neque  de- 


rcposita  (Exod,  xxxvi,  55).  Propter  bujulsniodi 
fidelium  meorum  distinctionem,  vel  etiam  propter 
unius  ejasdemque  person»  dispertitam  diligemiam 
nunc  in  secreto  contemplandi,  nunc  in  aperto  pr«- 
dicandi  ct  operandi,  cgo  Christus  caput  eorum  dico 
tibi,  Pater  :  Apud  te  laus  mea  in  Ecclesia  magna^ 
iion  solummodo  in  Africa,  non  in  sectie  alicujiis 
angulo  coarctaia,  sed  in  orbe  universo  dilatata, 
in  liac  Ecciesia  erit  laus  mea.  Etiam  eo  modo 
apud  te 

Vota  mea  redddani  in  conspectu  timenlium  eum. 
Sic  laus  mtM  pcrficiciiir  in  Ecdesta  mn^m,  ul  of- 
feram  ego  sncmloB  niagmi!;*  ct  oiTcrfi  raelain  s:tcri- 
ficium  corp^^ris  ci  sangutnis  md  f  Ijo^fiam  vivam. 


speocit  deprecationem  pauperis,    nec  uvertit  faciem  B  sanclam»  pl^icenicm  {ItQm*  xti,  !-),  j  Deo  ratii  mcrt. 


suam  a  me,  et  cum  clamarem  ad  «um,  exaudivit  me. 
Ad  ipsum  itaquc  conversus  in  gratiarum  actione 
dico  illi : 

VcRS.  26.  Apud  te  lans  mea  in  Ecclesia  magna, 
Itl  est,  laudabo  te  non  solum  apud  te  in  sccreto 
contomplalionis,  sed  eliam  tii  EccUsia  magna  per 
evidenliam  prsBdicationis.  Laudabo  te,  id  est  lau- 
dari  faciam  tointus  pcf  simplicem  fidclium  meorum 
intentionem,  et  foris  in  Ecciesia  magna  per  orbem 
lerrae  dilaiata  per  ipsius  bone  intentlonis  fractuo- 
sam  manifestationeni.  Sic  apud  u  laus  mea  erit  in 
liis,  qui  te  in  secreto  laodaHt  exemplo  illius,  qui 
dixit  :  c  Sccrctum  meum  raihi,  secretum  meum 


In  hoc  sacridcio  compli^ixitiUir  tymm  rnlienabilia 
vuta  mea  et  mcorum*  Quac  ma  Deo  Pairi  persol- 
ventur  in  conf^peciu  imcniium  eum,  Lkct  enim  \mc. 
abscondil.i  «^iiu  a  snplcnlibus  ct  prujcntibus  hujus 
sa^ctUi,  Ucncn  in  ctttispiciu  limen;ium  i^um  sic  crunt 
roanifesla  htijns  snerirkii  voin  sancta,  11 1  per  fidcm 
cognoscant  et  intelligaut  in  specie  panis  verum 
corpus  mcimi,  quod  sicut  pro  multis  traditum  est 
in  remissionem  peccatorum,  sio  pro  muliis  quotidie, 
oflertur,  et  coroeditur  in  remissionem  peccatorum. 
Simiiiter  et  in  conspectu  timentium  euro  quod  vide- 
turesseTinum,  per  fidem  cognoscetur  esse  sanguis 
meus,  qui  sicut  pro  roultis  est  effusus  in  redem- 


roihi  (Isa.  xxiv,  IC),  1  et  in  Eeckiia  magna  erlt  tibi  ^  ptionem  et  remissionem  peccatorum,  sic  usque  iii 


laus  mea  in  his  quortim  1  lut  kicet  coram  honini- 
bus,  ut  videant  opera  1  corura  i  bona,  et  glorificent 
Palrcm,  qui  in  cceFis  est  (Matth.  v,  i«).  »  Erit  apud 
ie  laus  mea  in  his,  qui  apud  te  intra  SancU  sancto- 
f^va  absconditi  remaiicbunt,  et  sub  tuae  pietatis 
propitiatorio  reconditi,  sicut  arca  tesumenti,  et  qnae 
in  ei  erant  reposita  post  Tdamentum  intra  Sancu 
saoctorum  sub  propitialorio  erant  collocata,  et 
communi  hominum  aspcctui  denegala.  Et  iterum 
laus  mea  eril  in  Ecclesia  magna  per  eus,  quos  quasi 
mensam  propositionis  et  quasi  candelabrum  lumi- 
ni^  extra  velamcntum  propono  c»teris  ad  nutri- 
mcntum  et  lucis  exemplum.  Sic  entm  per  magnam 
proptdationem  meam  ego  nova  legis  lator  quosdam 


finem  sseculi*  dum  pie  offlBrtiH-  et  bibitur,  opera- 
tur  multis  remissionein  peccatorum.  Etcum  sii 
unum  indiflcreus  hoc  sacrificium,  lamen  dilTerenter 
in  comedentibus  et  hihentibus  operatur  suos  eife- 
ctus.  Alii  eoim  comedunt  et  saturabuntur,  et  alii 
edunt  et  nou  saturabuntur»  sed  ita  bumiliabuntur 
ot  adorent  Dominum,  alii  cadunt  in  terram  casu 
pemicioso,  judicium  sibi  manducando  et  bibendo. 
Sed  hsec  dissimUitudo  non  est  in  ipso  uno  sacrifi- 
cio,  quod  ubicunque  est,  unum  esL  Uno  diversitas 
comedentiqm  facit  in  eis  diversitates  eflectuuro. 
Sunt  enim  pauperes  quidam  ei  ipsis,  videlicet 
mundi  hujos  perfecti  contemptores :  et  sunt  quidam 
eorum  divites  in  boc  mundo  ac  pingues  terrae,  qiii 


fidelium  meorum  dlligo,  ut  eos  nolim  amittere  su»  D  aut  virtulibus  abundare  se  putant,  aut  ciiam  divt- 

tiis  terrenis  abundant.  Et  pauperes  nuidem  esuriunt 
eti  sitlnnt  jttstitiam  in  coromunione  rorporis  mci, 
quia  justum  est  ut  membra  suo  cnpiti  conlor- 
mentur,  et  ideo  ipsi  saturabuntur,  quanilo  ct  hic 
per  humilitatem ,  et  in  futuro  pcr  giorlam  mthi 
configurabuntur.  Ideo  dico,  et  h?cc  cst  mea  pro- 
missio,  qui  promittens  credentem  non  fallor. 

YcBS.  27.  Edent  pauperes^  et  salurabuniur.  Dt 
vites  non  saturabuntur^  quia  iion  esuriunt  justi- 
tiam;  pauperes  vero  esurientes  et  sitientcs  juslitiain 
saturabuntur,  et  ex  magna  saturitate  cor  eorum 
erucut  Tcrbum  bonum  laudando  non  se,  vel  sua 
merita,  scd  Doniinum.  Istorum  pauperum  noiaiur 
csurics  per  id,  quod  dicitur  :  laudabunt  Dominum^ 

33 


quielis  dulcissimum  secretum,  qtiod  est  tanquam 
Sancta  sanctorum  :  et  iteruni  aliis  dico  quod  dixi 
Petro :  i  Si  dillgis  mc,  pasce  agnos  meos  (Joan. 
XXI,  15).  I  Uni  illi  dixl  hoc,  ct  in  illo  pluribus  id 
ipsum  cst  dictum,  quos  canonica  electio  de  soo 
sccrcto  irahel  in  publicum.  Sed  de  Joannc  dixi : 
€  Sic  eum  volo  manere,  donec  vcniam  (ibid.y  22), » 
quod  ipsum  in  illo  uno  de  cunctis  estdiclum,  qoi- 
bus  ita  deputatum  est  permanere  inlra  Sancta  san- 
ctorum,  €  sicut  urna  aurea  habens  manna ,  et  virga 
Aaron  qute  fronduerai,  et  » durc  €  Ubcllae  tcsta- 
incnti  »  erant  intus  (Hebr.  ix,  i),  ncc  apparebant 
foris,  ncc  extra  Sancla  sanclorum  portabantur, 
nisi  vclamine  hyacinlhinarom  pcllium  etaliisopc- 

Pathol.  cxr.ni 


lOSft 


GERHOHI  PRiGPOSITI  REICHERSPEKG. 


lew 


^ttt  requirunt  enm,  qui  eniin  rcquirunt,  ipsi  esuriunt.  A  spirilu  et  verilatc  {Joan,  iv,  23).  i  Yel  in  eonspecia 


Requirunt  aulcm  non  terrenas  divitias,  aut  mundi 
gloriam,  sed  ipsum  Dominum  cupieiitcs  iili  servire, 
cui  servlre  esl  regnare,  ut  hal)endo  ipsum  Domi- 
nutn  ipsi  sint  in  nuroero  fideliura  servorum ,  qui 
illi  soii  serviunt,  sicut  scriptum  est  :  c  Dominum 
Dcum  tuum  adorabis ,  et  illi  soli  servics  ( Deut. 
Ti,  13).  »  Quo  contra  inttdelcs,  qui  peccatis  etliuic 
mundo  serviunl,  tot  sunt  domtnorum  scrvi,  quot 
titiorum  supcr  sc  liabent  dominium.  Tales  iion  re- 
quiruni  Domimm^  scd  hujus  nmndi  aMectamenla, 
in  quibiis  U:tbcnt  cL  Labcrc  ctipiunt  consoiationem 
fiuam,  Qdibus  cl  JicUur  :  <  \xr  vobis  di^ilibus,  qui 
hiibclja  coiisobtionem  vcstrani  {  Luc.  vi,  24).  » 
1^'nli  ;iiitem  pauperes  cdaUt  et  satnrabuntur,  etiaU' 


ejus,  quo  eum  ipsi  conspiciunt  ^per  fidera  et  dHe- 
clionem.  Sic  adorabunt  in  spirilu,  in  quo  clama- 
bunt :  Abba  Pater,  ut  ipse  Spiritus  testimonium 
perhibeat  spirltui  eorum  quod  siiit  filii  Dei  (Rom. 
VIII,  15»  16)  :  sic  adorabunt  in  veritate,  vt  sint 
vere  roembra  mea,  qui  sum  veritas.  Qui  enim  sunt 
membra  mea  in  corpore  meo,  ipsi  soli  adorant  Pa- 
trem  in  vcritatc ;  quia  ego  sum  veritas.  f  Ego,  > 
iiiquam,  i  sumvia,  verius  et  vita  {Joan.  xiv,i6). » 
Via  in  pneceptis  et  cxempiis ,  veritas  in  promis- 
sis,  viia  in  praemiis.  Unde  quicunque  adorant  Pa- 
(rem  aliud  ab  eo  sperando,  quam  ego  promiserimy 
ipsi  non  adorant  Patrem  in  veriiate ;  &ed  qui  car- 
runt  in  praeceptorum  *  meorum  via,  ddectati  pro- 


dabHJit  DQmimui.qui  nquiruut  enui,  Nam  divites '^  missionis  meae  veritate,  ipsi  adorant  Patrem  in 


qu;rruni  iinpkTc  arcani  terrcuis  divitiis,  pauperes 
qiiajiuntcoi"  implcrc  dc  Dco.  Propicrcn  Ikel  moriaii- 
lur  i  i  dertciant  m  corporc,  tamcn 

Viveitl  corda  corum  in  mcuium  mculi.  Divitesvi- 
tii*,i  \n  hoc  tiacculo,  pauperes  autem  vjvtintiii  sw- 
tuium  suljscculivum  sxculi  piTcsciUis.  Er^o  vivenl 
in  %ctcutuiu  iwcuii;  quoniaiu  iranseunle  hoc  pn»- 
seuti  su;culo,  aliud  saeculuui  R^quetur,  m  quo  rt- 
venl  corda  justorum,  iu  quibus  mors  secunda  non 
habet  potestatem ,  quia  iii  hoc  sseculo  acceperunt 
resurrectionem  primam.  c  Reati  i  autem  suirt, 
f  qui  habent  partem  in  rcsurrectione  prima,  quia 
m  his  secunda  mors  potestatem  non  liabet  {Apoc. 
XX,  6).  I  Esl  autem  resurrectio  prima,  in  qua  per  (j  sed  Domini  e$t  regnum.  Tyranni  superbi  sic  se  iro- 


ve- 

ritate,  quia  in  veritate  proroisi  eis  vitam  a^lemaniy 
quae  non  est  aliud,  nisi  ut  cognoscant  me  ▼emiii 
Deum  cum  Patre  ac  Spiritu  sancto.  Ideo  non  in- 
cassum  verissimarum  promissionvm  meanun  rv- 
miniscentur^  et  convertentur  ad  Bominum  umveni 
fines  terrte^  et  adorabunt  in  conspectu  ejus  iciitverse, 
famiiia  gentium^  id  est  aliqui  electi  de  universis 
faroiliis  gentium,  quia  i  uon  est  personarum  acce- 
ptor  Deus,  sed  in  omni  gente,  qui  timet  Deom»  et 
operatur  justitiam,  acceptus  est  ille  {Act.  z» 
34).  I 

Yers.  29.  Qtiotifam  Domtitt  est  regnum^  et  ipu 
dominabitur  gentium.  Non  hominum  superliorttm. 


lidem  et  dilectiouemj  vivere  incipiunt  corda.  £rit 
posthac  resurrectio  secunda,  quando  in  regiio 
co^lorum  vivent  etiam  corpora.  Sed  illi,  quibus  est 
aut  fides  nulla,  aut  fides  mortua,  quoniam  in  prae- 
venti  seeculo  non  vivunl  eorum  corda,  nuUatenus 
ad  vitam  corpora  eorum  resorgent,  sed  ad  mortis 
cniciatiim  sine  morte  illis  permansurum,  quia  no- 
luerunt  in  hac  vita  recipere  vitam  cordium,  quando 
acceperunt  vitse  sacramentum.  Quo  contra  edeni 
paupereSf  et  saturabunturf  et  iaudabunt  Dominum 
qui  requirunt  eum,  vivent  corda  eorum  in  sascuium 
siBculi.  Et  quideni  Judaei  divitcs  ac  superbi ,  eum 
esse  debeant  hxredes  regni  secuiidum  promissio- 
nes  patrum  siiorum,  noo  curani  accedere  ad  istad 


lelmnt  honorari,  tanquam  essent  in  «temam  re- 
gnaturi.  Unde  sic  solebant  saiatari,  ut  dicerelar 
curque  illorum  :  c  Rex  in  aetcmum  Tive. (ii  Esd. 
11,  3)9  >  cum  essent  mortales,  et  minime  vd  ad 
modicum  tempos  regnarent ,  sed  omnino  tyraniil- 
xarent.  Tales  erant  reges  iEgypti,  reges  kraelitiei» 
a  domo  David  separati,  rcges  Assyriorum  sive 
Babyloniorum ,  reges  Persarum  et  Medoram»  ct 
novissime  imperatores  Romanomm,  qui  r^um 
nondum  acceperunl,  sed  potestatem  tanquam  reges 
babere  visi  sunt,  cum  revera  tyranni  fuerint.  Unuin 
solum  erat  geiius  regale  domus  David,  cui  regnum 
diviiia  promissione  fuit  juratum  et  firmatam :  Quta 
c  juravit  Dominus  David  veritatcm»  et  non  frastra- 


convivium,  quo  sumitur  vita  cordium.  c  Et  nuptiae  ^  bitur  eum  :  de  fructu  ventris  tui  poiuim  snper 
quidem  >  illis  c  paratae  suiit :  >  sed  c  qui  invitati 
erant»  non  fuenint  digni  {Matth.  xxii,  8).  Tamen 
implebuntur  nuptise  discumbentium,  quia  Judaeis 
excaecatis  intrante  plenitudine  gentium 
«  Vers.  28.  /^emintscejcittr,  et  convertentur  ad  Do- 
minum  universi  fines  terrwi  Qui  fuerant  ol)liti,  r«- 
miniscentur;  qui  fuerant  aversi,  conwrtentur  md 
Dominum  de  universis  finibus  terrae,  neque  in 
sola  Judaea  notus  erit  Deus,  neque  Africa  coarcta- 
bitur  Ecclesia  :  sed  reminiscentur  y  et  convertentur 
ad  Dominum  universi  fines  terras.  Et  ddorabunt  in 
conspectu  ejus  universm  famiiiiB  gentium.  Adorabunt 
in  conspectu  ejus^  ubi  ipse  videt,  sciHcet  in  con- 
scientiis,  ubi  c  veri  adoratores  adorabunt  Patrcm  in 


se- 
dem  tuam  {Psai.  cxxxi*  ii).  >  Hujus  de  semine 
suscitatus  cst  Rex  in  aeternum  vivens,  cujus  rc- 
gnum  regnum  est  omuium  saeculorum  non  in  sola 
Judaea,  sed  in  omnibus  gentibus,  quomam  Domim 
est  regnum^  et  ipse  hoc  verum  comprobans  ^onitiM- 
bitur  gentium  colligendo  ex  onmibus  gentibus  lum 
solum  paupercs,  qui  de  sua  mensa  satarentar,  at 
supra  jam  dictum  est,  sed  etiam  divites,  qai  man- 
ducent  et  adoi-ent ;  manducent  sacraiftento  tenas, 
adorent  specie  tenus,  dc  quibus  hic  dicitur  : 

Yers.  30.  Manducaveruntf  et  adoraveruni  ammes 
piugues  terras.  Non  enim  pingues  terrWf  hujus  imindi 
potentes  ac  divites  ex  divitiis  terrenis  impingiiati» 
ct  dilataii  a  sacramcnto  altaris  propter  poteaUaoi 


I0S7  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

vd  divilias  arccndl  sunt.  Atlannen  si  fuerint  dcno-  A 
taii  manifesto  aliquo  crimine,  anle  pubiicam  poc- 
nitentiam  non  sunt  admiltendi,  ut  calliolicus  im- 
perator  Tbeodosius  propter  homicidia  in  Thessa- 
lonicenses  ab  eo  commissa  prohibitus  est  a  magno 
Tir^  Ambrosio  non  solum  a  sacramento  altaris, 
verum  eliam  ab  introitu  Ecclesix  usque  ad  poeui- 
teniiaemauifestainsatisfactionem.  Sicet  kVii  pingues 
ierras  a  sanctis  Patribus  pro  criminibus  manifestis 
.  a  communione  sacra  legiintur  prohtbiti.  Ubi  aulem 
Tel  non  erant,  vel  nesciebanlur  crlmina  manifesta, 
ibi  uoa  cum  pauperibus  mandueaverunt^  et  adora- 
terunt  amnes  pingues  terras, 

Manducant  etiam  quotidie  cura  pauperibus  ipsi 
divites  ac  pingues  terrm  corpus  Domini,  quia  pro- 
pter  occulta  criinina  iinpii  a  piis«  digni  ab  indignis  ^ 
iuter  piugues  terrm  huraano  judicio  dlscemi  non 
possunt.  Unde  cum  tales  non  sunt  in  crimiAibus 
manifestis,  proplcr  id  solum  quod  sunt  pingues 
terrm^  dispensalor  corporis  Christi  exaclores  pin- 
^es  islud  sacratnentum  exigentes  non  prohibcat 
uauducare,  sed  moneat  timere,  quia  occulia  iiii- 
quitas,  qux  judicium  humanum  subterfugit,  utique 
intrante  Rege,  ut  videat  discumbentes,  non  latebit. 
Mempe  in  conspeetu  ejus,  qui  vidjit  corda  et  con- 
scienlias,  in  isto  convivio  alii  scdcbunt,  quibus 
dicitur  :  i  Vos  estis,  qui  permansistis  mecum  in 
tenutionibus  meis ,  et  ego  dispono  vobis ,  sicut 
disposuii  mibi  Pater  meus,  regnnm,  ui  edaiis,  et 
bilMlis  super  mensara  meam,  et  sedeaiis  stipcr  ^ 
tlironofi  (Luc.  xxii,  29^  30).  >  Alii  vcro  cadeui  in 
lemro.  Nam 

Jn  conspectu  ejtu  cadent  omnes  qni  deuendunt  iu 
terrAm.Sinon  descenderentiR  terram^  non  caderciit 
in  terram,  sed  quia  descenderuai  per  culpanu  ca^ 
dent  per  pcenain.  Quo  cadent  ?  In  <  terrani  mortis  ci 
iniserue,  ubi  iiullus  ordo  et  sempiternus  liorror  in- 
lialitans  (Job  x,  22) ;  >  quo  ille  descendere  viuhat, 
qui  sibi  ^-per  jKBniientiam  praM^avendo  aiebat :  i  Di- 
niitieme,  DoinLne,siue,  plangam  paululum  doloreni, 
meum,  an  iequam  vadam  ad  terram  ienebros^m,  ei 
operum  moriis  caligine  {ibid.^  20,  21).  >  Qui  au- 
iem  accessuri  ad  aiiare  Domini  prius  noiunt  plan- 
l^ere  peccaia,  sed  sine  plancin  i»  hoc  mundo  vi- 
veiiies,  ieuenduHt  tn  tertam  per  nequitiam  vei  im-  D 
awndiliara  volontariam,  licei  bominibas  abscondi- 
Uini,  sed  oculis  Dei  nadam  :  ipsi  in  conspectu  ejus 
€adenl  in  ierram  ienebrosam  etDpertam  morlis  ca- 
ligine^  qnia  ligatis  manibus  ei  pedibus,  iiiviii  mit- 
/  teniur  *  in  ienebras  eiteriores,  qui  voiuntarie  des- 
«enderuni  in  tenebras  inieriores,  cum  iis  essent 
^iosa  opera  iucis,  et  amanlissima  opera  iene- 
teirum.  Propter  quod  non  ascendunt  cum  Raab 
peccalrice  (Jos.  u,  6),  sed  pcenitenie  in  solarium, 
in  superiora  domus,  ubi  cum  nuntiis  Jesu  faciani 
sibi  pacis  ei  salutis  confoiderationem,  per  verara 
poeniteiiiiam  ei  conversionem,  sed  quasi  vulpes 
ioveas  habent  in  quas  doscendendo,  et  in  quibus 
.laicndo    magis  diligunt   tenebras    quam    lucem. 


PARS  U.  —  PSAL.  XXT. 


4053 


c  Omnis  enim,  qui  male  agit,  >  nou  dico  :  qii* 
niale  aliquando  egit  et  cessavit,  sed  qui  male 
agit  obsliuatc ,  bic  <  odit  lucem,  et  non  venit  ad 
liiccin,  ut  non  ar^uantur  opera  ejus  (Joan.  iii, 
20).  > 

Eiiam  illi  descendunt  in  terram,  qui  sacramentis 
Christi  communicando,  vel  iu  eorum  celebratione 
ministrando,  cupiuni  in  terrenis  aoquisitionibuo 
fieri  beati  spretis  coelesiibus,  quod  est  eis  magniis 
et  profundus  descensus  de  ccclo  in  terram,  de  c<e- 
Ipfiti  lK\itiUirliiiead  lerrcnara.  Eijsiimanl  ciiim  qu^e- 
&lum  piclalein,  i  E«it  auten]  ()u;x!g[us  ina^nus  pit^taif 
uim  suftlcieiitin  (/  Tim.  vi,  6),  >  Cum  t^itur  quae- 
stum  qna^slui,  terrenum  wlcsU  praefmur  in  suo 
dc&klerin,  li:i*c  esi  ll!iSi  ut  djclun]  cst,  ad  lcrrain  dc 
co^lo  quseJam  dcficensio,  iirct  liomiifibus  abscon- 
dita,  mihL  lamen  conspicua  el  manifestsir  (tui  f  yl- 
debam  Salanam  quasl  fulgur  do  cn&lo  caderjlr«i 
(Ltw,  I,  i8),  »  ct  ininc  vidco  mulios  in  administra' 
lione  vtfl  pera^plioue  sacraiuenlnnim  cndeiUcs  de 
coelo  quasi  futjjur,  quia  simulata  eonim  pietas» 
ctiiimsi  ebre  bf>miuibus  apparei,  iu  nculis  meis  ci 
m  oculj»  Talris  mei  quasi  fulgur  citis^ime  disparct, 
quando  lamjiadcs  viri^inum  cxslingueulur  etiam  m 
lcrram  desccnriunliuin,  ut  a  veudc<mibus  emant  as- 
senialiimis  oleinu,  iicc  ]j<i])efii  il]ud  quoJ  QmujbuK 
liquoijljus  allc  stipi'jierlur,  quoiibm  m\wv  cffiL'- 
sliiim  omnibus  tcrrciinruni  rcrum  anioribus  iii 
corde  electoruin  supcrnatai  luore  boni  ci  piirissiini 
olei,  quo  abundantcs  olcoiiou  dezcetidnni  In  terram. 
Pro  faecuIcnU)  tcrrena!  acquisitionis  olco,  quand» 
sacramentis  comniunicaut  vel  miuistmDl,  <  Ycrum- 
tamen  fa;x  >  ejusdcm  olei  <  esi  exinanita,  >  scd 
<  bibeni  i  cam  <  omncs  peccaiorcs  tcrnc,  qui  dc- 
sccnduni  in  iCrram  (Psal.  lixiv,  9)  >  nunc  per  ava- 
riiiam,  ci  cadent  in  futuro  per  manifesUm  pccnam, 
qiue  licet  hoininibus  nunc  sit  occulxa,  tamen  in 
conspectu  ejus  est  manifesta,  qui  mibi  Fillo  suo« 
mibi  Filio  bominis  dedit  omxie  judiciumvivoriHn 
et  mortuorum.  Propter  boc  m  gratiarum  actione 

Yers.  31.  Anima  mea  iUi  vivet^  et  semen  meum 
serviet  ipsi.  Attima  mea^  quae  descendei  ad  inferna, 
etsi  visa  esi  illis  moriua«  per  quos  cum  iniquis  re- 
puiatiis  sum,  iamen  ipsa  mca  anima^  ille  videlicet 
Spiritus,  quem  iii  cruce  iradens  Patri  commendavi, 
diccns :  <  Pater,  in  majius  tuas  commendo  spiritum 
meum  (Lue.  xxui,  46),  #  ille,  inquam,  spiritus  in- 
ler  mortuos  liber  a  inorie,  iUi  vivet,  qui  eum  quasi 
bonum  deposiium  in  sua  manu  babef,  et  mibi  eum 
in  Besurrectione  reddetcum  magno  fcenore  multa- 
rum  ^nimarura  de  infemo  ereptarum,  et  cum  anima 
mea  illi  viventium.  Sicut  enim  ego  resurgens 
ultra  non  moriar,  et  mors  mibi  ultra  non  domina- 
bitur  :  sic  etiam  multa  corpora  sanctordni 
mecum  resurgcnl,  et  aninue  omniuin  iidelium  ab 
anima  justi  Abel  usque  ad  animam  latronis,  cui 
dico  iu  crjice  :  <  Hodie  mecum  eris  in  paradiso 
(Luc.  xsiii,  43),  >  illi  vivenl  mecum  in  paradiso 
exsuUalionis,  cui  et  anima  mea  vivit,  qux  p^dl 


1059'  CERIIOm  PKiEfOSltl  REICHERSPtRG.  1040 

morlem  peccati,  noc  separaljoncm  pariler  insiUE  A  <  Sunl  i  cnim  i  adminislraloril  Spirilus  in  niini- 


si1>i  divinitalis,  et  ciim  ipsa  separata  fueril  a  cor 
pore  meo  mortuo,  UU  vivel,  qui  eam  in  manus  suas 
commendatam  corpori  mco  reslituel. 

El  semen  meum  servUt  ipsi,  Hoc  est,  quod  mihi 
in  Isnia  promissam  est,  ubi  de  me  sic  dictum  est : 
f  Si  posuerit  pro  peccato  animam  suam,  videbit 
semen  longaevum,  et  voluntss  Domini  in  manu  ejus 
dirigelur  (Isa.  liii,  10).  •  Hoc  igitur  semen  meum 
mihi  promissum,  hoc  semen  longmum^  omnibus 
scilicet,  qui  per  meam  passionem,  resurreciionem 
et  ascensionem  credtturi  sunt,  serviet  ipsi,  Licet 
enim  non  omnes  baptizati,  hoc  est,  visibiliter,  et 
Sacramento  tenus  lincii  seniant  ei,  tamen  omnes 
renati,  et  mihi  incorporati,  meunufue  semen  effecli 


sterium  missi  proplef  eos  qui  ha^reditatem  capitttil 
salutis  (Hebr,  i,  14).  i  ftaque  sive  angeli,  sivc  apo- 
stoli  el  evangelisUe  iii  commune  annuntiabunt  JH- 
stitiam  Dei  populo^  qui  nascetur  ex  aqua  et  spirito 
per  Gdem. 

Signantcr  est  notandum  quod  didtur  :  popuio 
qui  naseetur^  quia  fleri  potest,  ut  aliquis  baptizeCur 
fictus,  ut  Simon  Magus,  cujusnulla  justitta  Domiiio 
est  annuntiata,  quia  baptizatus  quidem,  s^  non  est 
renatus,  aut  renovatuS.  Populo  autem,  qui  nascetur 
in  novam  sobolem,  annuntiabitur  justitia.  Etenim 
cum  ego  Christus  baptizarer  a  Joanne,  atque  hoc 
ministerium  etpavesccns  renueret  Hle,  diii  ei  : 
c  Sine  modo  :  sic  entm  decet  nos  adlmplere  omnem 


servient  et,  et  erunt  ipsius  fiiii  adoptivi :  quoniam  ^  justiCiam  {Matth.  ui,  15).  i  Quippe  hoc  justum  cst. 


Vers.  52.  Annuniiabitur  Domino  generatio  ven- 
tura,  et  annunliabunt  cmli  justitiam  ejus  pQpulo^ 
qui  nascelur,  quem  fecit  Dominus.  Et  quidem  erunt 
aliqiii  indisciplinati  et  hxretici,  qui  hanc  generatio- 
nem  sibi  assignare  praesumant,  ita  ut  suum  bapti- 
sma  sacramentum  dicant,  et  ciLinde  regeneratos 
ftlios  nomini  suo  ascril>ant,  ut,  verbi  gratia,  di- 
cantur  aliqui  Donatistse,  aliqui  Ariani,  aliqui  Nesto- 
riani,  vel  Eutychiani.  Sed  hujusmodi  sectis  intcr  se 
compugnantlbus  et  deficientibas  annunliabitur  Do^ 
mino  generatio  futura,  et  dicentnr  a  me  Christo 
Christiani,  Filii  Del  excelsi,  non  filii  cujusqiiam  ba* 
ptistse,  quoniam  et  ipsi  casU  annuntiabunt  justitiam 


ut  homo,  qu!  de  terra  creatus  est  et  se  ultra  caAcn 
cxtulit,  suum  ordinem  recognoscat,  et  quoniam 
aqua  cst  altius  elementum,  quam  terra  terrena  bo- 
ffiinis  materia  sub  aquas  ad  ordinem  suam  depressi 
et  humi4iata  resnmat  justiciam  in  me  novo  Adam 
sub  aquas  humilkitOy  quam  perdidit  in  primo  Adam 
super  coelos  per  superbiam  elato.  Sicergodecel 
nos  adlmplereomncm  justitiam,  et  ideopassas  snm, 
ut  intrarcnt  aqnae  usque  ad  animam  meam,  <  venl- 
que  in  altitudinem  maris,  et  tempesUs  demersit  me 
{Psai.  Lxviii,  5), }  ut  in  me  adimpleretur  jaslitia 
humilitalis.  Hane  ipsam  justiiiam  mimmtiahmi 
c(i?/t,  apostoli  videlicetf  populo^  qui  nascetmr^  qmem 


ejus ,  quando  apostoli  mei  docebant  non  in  hominc  ^  fecit  Dominus.  NaiceCur  ex  aqua  et  spiritn  per  gra«- 


ponendam  fiduciam  de  baptismi  graiia,  ita  ut  alias 
dicat  :  c  Ego  sum  Pauli,  >  et  alius  :  c  Ego  autem 
Apollo,  >  iiemqtie  alius  :  c  Ego  vero  Cephs  (i  Cor. 
1,  li);  I  scd  quicunque,  vel  qualescuaque  slntba- 
ptistae,  atque  adminlstratores,  regeneratricts  gratiae 
dummodo  baptizent  legltime  in  nomine  Patris,  et 
Filii,  et  Spiritus  sancti,  indifib^s  est  ipsum  sa- 
<^amentum,  neque  per  bonos  iiielias,  aeqiie  per 
malos  pejus  existit.  Annuntiabitur  Domino  generatio 
ventura,  ()uando  soiius  divins  gratiae  f^unditas 
per  aquam  et  Spiritum  filios  Dei  multipIicabH  vei 
in  saiicta  Ecclesia  regeneratos,  vel  extra  baptizatos 
et  eidcm  Ecclesiae  reconciKatos,  inter  qooS  b^  erit 
differentia,  ut  alii  ex  libera,  alii  sint  nati  et  an- 
cilla,  qutbus  tamen  anus  Pater  erit  Deus,  sl  Splri- 
tus  ejus  erit  in  cotdibus  eorum  clamatis  :  Abba, 
Pater. 

Aliter  :  Annuntiatunt  ctBU  justitiam  ejni^  quoniam 
eoelestes  aogeli  annuntiabmt  vel  hominibas  justi- 
tiam  Dei,  vcl  D**o  Justitiam  populi  sui,  qui  etiam 
(^reces  populi  offefunt  in  conspecta  Dei  non  pro  In- 
structione,  ut  eum  doceant,  sed  pro  ministerio. 


tiam  regenerantem,  ilie  popalMS,  quem  feeii  D&^ 
minus  :  fecit  primitus  de  nibilo »  ereans  at  essec 
aliqua  crcatara,  fedt  postea  per  fTatiam ,  ut  esset 
nova  creatura.  Gratias  igKur  agat  iUe  popohts » 
qaem  flecit  Dominos  vohmtarie  gigneos  eiim  i  verho 
Verltatis,  at  sit  fnitium  aiiqa6d  creatorae  cjos 
{Jacob,  i,  18).  » 

Gtoria  Patri  populom  novam  In  ver!)0  veritatts 
gignenti.  Gloria  Filio  sacramentum  bujus  genera* 
tionis  in  sua  passione  eondenti,  et  aqoam  regeoera* 
tricem  de  latete  soo  in  eroce  fundenti.  Cioria  Spi* 
ritui  sancto  eamdem  aquam  su£  virtutis  admistione 
recan()^nti,  ut  none  in  tempore  naseaiar  populos, 
quem  Jam  ante  saecola  in  pranleslinatione  fecit  Do- 
I)  miims.  Doo  nolils  sacramenta  in  eadett  sua  pas- 
sione  condidit,  scllieet  lavaerom  regeneraiionis,  obi 
patefacto  latere  s^gufnem,  et  aquam  profodit,  et 
mysterium  corporls  ae  saogoinis  sui,  obi  leneot 
panem  et  Vinom,  c  boe  est  eorpus  meooi  :  hlc  est 
sangois  meus  {Mattk.  xtvi,  20, 27),  »  ioqait.  Soper 
his  cominuo  perfecla  Eeclesla  psatmo  vioiBsiaio  se» 
cundo  gratolMur,  ei  dielt : 


PSALMUS  XXII. 


Vers.  1.  Dominus  regit  me,  et  nihil  mihi  deeritf 
in  loco  pascuce  ibi  me  coUocavit.  Nam  quasi  quae- 


reres,  cojos  in  loco  pascoae?  eootinoo  sobjuoxil : 
Super  aquam  refectionis  educa^it  me :  en^mam  meam 


1041 


COMMENTARIUM  LN  PSAUJQS.  -  PARS  IL  —  PSAL.  XXH. 


iOkH 


eonvertiL  El   subinac  :  Pawii  m  conspectu  meo  \  pcr  virgam  el  baculum  data  consolatio ;  scpiima 


tMnsam  adversuf  eost  Q^i  tribulani  me.  Quaenamcst 
aqua  rerectionis  nisi  baplismus  salutaris?  supcr 
hanc  aquam  baptismatis,  quod  esl  fttndamentum 
bonorum  operum  :  Me»  inquit  E^lesia,  Dpminus 
educavit,  videiicel  lacte  pr^^icalionis,  et  dcinde 
(siceuim  recto  ordine  legendum  e$t};  deinde,  in- 
quam»  tn  loco  pascuw  ibi  me  coUocavii^  id  est,  stu- 
dere  fecit  in  Scvipturis.  Ibi  me  regit^  sciUcet  np 
prave  intelligam^  et  nihil  mihi  deeriiy  quod  inielle- 
ctui  occessarium  sit.  Quu^  autcm  mensa»  quam  po- 
rasii^  inquit,  in  con$pee{u  meo  adversu^  eos^  qui  tri- 
bulant  me^  qisi  co^pus  et  sanguis  tuus,  cujus  sacra- 
mentum  sub  aliis  speeiebus  proposuisU  iuielteciui 
meo,  ne  inimici  pnevalerent  in  me?  £!t  quia  du- 


coeleslis  convivii  parata  roensa ;  oclava  unctto  capr- 
tis ;  nona  calix  inebrians ;  decima  nmericordia  sitb* 
sequens,  et  usque  in  Gnem  castodiens.  De  his  decea 
gr;itii$  iraetando  intendit  per  haec  viatica  dona  gra« 
tis  coUata  hortari  ad  spem  ccpiestium  et  stemorura 
donorum,  quaeoculus  non  vidit,  nec  auris  audivit, 
sed  intus  reposita  sunt  in  domo  Domini,  de  qua  di- 
citur  in  Gne  psalmi,  et  ut  inhabitem  in  domo  Domim 
in  longiiudinem  dierum. 

Ergo  vd  Ecclesia,  vel  quilibet  eleclus  cum  Davtd 
nianu  fortis  per  actionem,  desiderabilis  per  contem- 
plationem,  in  hoc  psalmo,  qui  esi  intiiulatus  Pml- 
mus  David^  recognpscens  dona  graliarum  per  Cbristi 
passionem  eiTusarum ,  dicit  iii  gratiarum  aclione  : 


plex  post  h»c  datum  est  Spiritus  sancti  ^auum  :  ^  Dominus  regit  me,  et  nihii  mihi  deerit. 


c  impinguasii ,  »  ait,  <  in  olco  caput  meum»  ei 
calix  meus  iiiel>rians  quam  praeclarus  est?  >  Nam 
primo  dato  Spiritus  sancti  qu^si  o|eo  siiaviter  deli- 
buti  sunt  apostoU  insu£CUnte  iUo  ac  diqente  :  c  Ac^ 
cipite  Spiritum  sanctum,  et  quorum  remiseritis 
peccau,  remittuntur  eis  {foan.  ix ,  22,  25).  » 
Secimdo  autem  quasi  fecundocaiice  inebriati  fortes 
facti  suni  atque  diserti,  ila  ul  dicereUir  :  c  Mu;»to 
plcui  suni  isti  {Act^  ii,  13).  »  His  sacramentis  pa- 
ruta  cst  terra  illa,  et  ille  orbis  Domino,  de  quo  pro- 
tinus  psaUnus  vicesimus  tertius  sic  incipit :  c  Do- 
mtni  est  terra,  et  plenitudo  ejus  {Psai.  xxm,  1).  i 
Nam  terra  h;ec,  et  iste  oirbis  Eeclesia  est,  quas  terra, 


In  Hebraeo  habetur  :  Dominus  pascit  nie^  et  nihii 
mihi  deeritf  in  ioco  pascum  ibi  me  coUocavit.  Itaque 
gratias  ago,  ego  Ecclesia,  vcl  cgo  membrum  Eccle^ 
siae,  quia  Dominm  regit  me^  ac  pascit  rcgendo,  sive 
regit  pascendo  ipsc  Dominus  meus,  ipse  pastor  et 
rex  meus  :  Dominus,  quia  dedit  mihi  esse  creando 
me ;  pastor  et  rector,  quia  pascendo  qt  rcgcndo  mc 
dat  feliciter  esse.  Pro  pastu  ergo  suo  et  regiminc, 
quod  mihi  confert  l>catum  esse,  propensiu^  ei  gra- 
tias  ago  ab  eo  redemptus,  quam  antca  fccerim  ab  eo 
creatus.  Nisi  cnim  pascendo  et  regendo  conferrct 
mihi  liene  esse,  melius  mihi  esset  omnino  non  cssc, 
Sed  ne  infeliciter  sim,  ipse  Dominus^  qui  me  de  ni* 


quidem  duplici  de  causa  dicilur,  Vm  proplcr  sla-  q  hiio  creavit,  paslor  roilii  ct  rex  factus  est  per  id 
bilitatem,  tum  propter  fecunditatem ;  orbis  aulem      quod 


yropter  perfectionem.  £t  quia  nulli  ad  liabitai^- 
dum  iji  asterna  Ecclesia  sola  suGiciunt,  quae  supra 
dicta  sunt,  sacramenta  visibilia,  sub  inlerroga- 
tione,  melips  Insinual  sic  :  c  Quis  ascendet  in 
roontem  Dopuni,  aul  quis  stabtt  in  loco  sando  ejus? 
Innoeens  manibus  et  mundo  cordc?  >  etc.  {Ibid.,  3.) 
Sed  rede^mus  ad  psalmi  vice^imi  secundi  exposi- 
tionem. 

Dominus  regit  me,  ei  nihil  mihi  deerU.  Tilulus  qui 
est :  Psalmus  David^  paiet.  Agit  hic  Propheta  de 
mlsericordia  ct  utilitaie  passionis  Dommicae ,  quam 
in  psaium  praecedenti  tractavit :  et  sicut  ibi  iocutus 
est  in  persona  ipsius  Cbrisli  dicens  :  c  Deus  meus. 


Veas.  2.  /n  loco  poMcuce^  sive  in  loco  viridi,  coUo- 
cavit  me.  Ideo  nihU  milii  deerit^  quia  et  Dominus  di- 
ves  cst,  qui  me  pascit  ac  regit,  et  locus  pascuae  viri- 
dis  cst,  in  <|uo  me  collocavit.  Non  ego  me  ipsum  ibi 
coUocavi,  sed  iiie  per  gratiam  pi^aevcnienlcm  coiio- 
cavU  me  ibi,  ubide  salictatc  sum  certus,  qitia  sermo 
divinus  non  tantum  incipientos  instruit  ad  Gdem, 
sed  etiam  credentcs  nutrit,  ut  magts  ac  magis  in 
flde  proGciendo,  qui  jam  Depm  ex  Gde  cognoscunt, 
usque  ad  contemplandatu  speciem  divinse  celsitudi- 
nis  perducantur ,  ubi  eis  eril  satietas  absque  fasti- 
dio,  quia  et  desiderium  erit  in  satietale,  et  satielas 
in  desiderio,  ita  ut  nec  saiictas  indigeniiam,  uec  de- 


rcitpice  inme,quaremedereliquisti?>  {Psal.  xxi,  2.)  ^  siderium  admittat  faslidium.  lu  talis  ;;a$cua?  loco  mc 

Sic  loqultur  hic  in  persona  totius  Ecclesiae,  vel  cu- 

juslibet  electi  in  Ecclesia  referendo  gratlas  pro 

multimoda  misericordia  et  gratia,  quae  de  Christi 

pasgione  provenit;  quarum  prima  est,  quod  in  loco 

pascufB  coUocatur ,  qui  sacraroentis  Dominicae  pas  < 

^oais  imbuitur,  cum  catechizatur  et  catechuroenus 

^fficitur;  secunda,  quod  superaquam  refectionis  edu- 

i;atur^  quando  per  aqnam  baptismi  rcgcneratur  ; 

lertiat  quod  per  corporis  visibiiem  abluUonem  in 

baptismo  anima  cpnvertitur,  ut  qux  Ui  Adam  fuit 

aversa,  in  Christosit  convDrsa  et  sancu;  quarla, 

qiiod  iuper  HmUaf  insiiii^  ducitiir,  ne  ipsa  bapti- 

smi  gratia  Aat  irrita,  si  a  viis  jiistitix  aberretur ; 

quinta,  ifuod  in  umbra  mortis  |K)ii  tljoet  mala;  sexla 


coUocavii,  quando  me  jam  catcclHiwcnum,  id  est, 
instruclum  inscientia  Scripturarum  fundavit ,  in 
quibus  invenio  lac  parvulorum  et  panem  fortium. 
Talibus  cibis  confortatum 

Super  aquam  refectionis  educavit  me,  quando  ad 
gratiam  bapiismi  me  admisit  priiis  quidem  catechi- 
zatum  per  fidei  confessionem  et  verualis  agnitio- 
nem,  sed  post  baptisma  plenius  inveni  in  cis  aquam 
refectionis.  Nam  ego  Ecdesia,  sive  in  his  membris 
meis,  quae  per  infantiam  sacramenlo  salis  ct  atta- 
ciu  salivae  introducta  sunt  in  locuni  pascuoi,  sivc  in 
majoribus  membris  meis,  quae  per  ipsam  cordis 
credulitatem  inslructa  el  locata  sunt  in  loco  pascua. 
in  ipso /oc<7  vascu(c  nqn  habcrem  cibujn  rcUcicntc 


10»  •     GElillOUI  PRiEPOSrn  REICOEKSPERG.  fVU 

mA  veniifscin   ad  aquam  refeclionis,  educanle  ac  A  eo  qiiod  Doromus  animam  meam  convertil,   qw. 


nutricante  me  velut  parvulum  gratia-ma4i*e.  Isla 
est  aqva  fluens  a  btere  templi  dexlro ,  et  omues, 
ad  quos  pervenit  aqua  ista,  salvi  facti  sunt.  Hsec 
aqua  cst  fundamentum  salutis  humanae,  pro- 
pter  quod  dieo  :  Super  aquam  refectiofm  eduami 
me. 

Tisiliilis  cnim  baptfsmi  aqaa  signiflcat  aliam 
aquain  invisibilem,  videiicet  Spiritum  sanctum,  qtii 
in  principio  ferebatur  super  aquas,  nt  cx  aqnarum 
lahiK  et  inslabill  inateria  suse  virtulis  admistione 
formaret  me  unam  vet  unicam  Ecciesiam  tn  chari- 
tate  radicalam  et  fundatam,  quse  charitas  non  datur, 
Misi  per  Spiritum  sanctum.  Unde  Apostolus  utique 
super  aquam  refectionis  educatus  et  fundaCus  ait 


cerlc  ppst  baptismiim  defluxisset  in  mare  Mqr- 
tuum  descendendo  per  vilia  usque  in  infernom, 
nisi  quia  Dorainus  erat  in  nobis,  qui  anhnam 
roeam  ad  mala  proiiissimam  sua  bonhate  a 
malitia  convertit^  bonam  in  ea  seminando  cogilacio- 
iiem,et  bonam  Cribuendo  atque  augendo  voluiitatem» 
per  qaam  solam  fit  acceptabilis  animae  cofriersio,  sl 
tempus  et  faculus  bene  operandi  desit. 

Sed  irt  Ivx  aiumae  conversae  luci^at  noir  sofum  co- 
ram  bominibus,  ut  videant  opera  l>Otta,  et  in  homr- 
ne^bene  operante  glorificent  Deum,  quarta  graiia 
superioribos  gratiis  additur,  cum  mper  $emHas  ju- 
stitiw  bomO  a  secreto  volootatis  usqoe  ad  opos  ma- 
nifestum  deducitur. 


<  Charitas  Dei  diffiisa  esc  in  cordfbus  noslris  per  B     Tidetur  quibusdam  orda  gracrarum  commotatirs 


Spirilum  sanctum,  qoi  daCus  esl  nobis  (Itoift.  v,  5).i 
Item  suis  discipulis,  quos  ipse  super  aqoam  refe- 
ctionis,  cooperatite  gratia  Dei  edocaverat,  fidetitcr 
Mem  Apostolus  opiat  ul  <  in  charitate  radicati  ct 
fiindati  possint  comprebendere,  qu»  sit  latiludo, 
Inngitodo,  sublimitas  et  profundum ;  scirc  etiam  su- 
percminentem  scientiae  charitatem  Christi,  ut  im- 
pleantur  ia  omnem  plenrtudinem  Dei  {Ephes.  iir, 
i7-19).  »  Si  ergo  super  hanc  aquam  refcctionrs 
educati  et  fundati  somus ,  etsi  non  soliim  visibiH 
squa  loli,  scd  et  invisibili,  qoae  Spiritas  sanctus 
esl,  refecti  sumus  girstata  charitate,  quam  infundrt 
ipsc  Spfritus,  recte  ia  graliarum  actione  dicimos  ; 


et  praeposteratos,  quia  prima  gratia  tertia,  et  Certni 
prima  videtor.  Nam  animam,  qoae  erat  aversa  ii» 
Adam  sicoi  ovem  erranutm,  Cltristus  pastor  printo 
convertit,  deinde  conversam  abhiit  in  baptismo,  ac 
tertio  divinum  sermonem  apponens,  quo  satietuTt 
tn  loeo  paseuas  illam  coUocat,  ot  In  his  pascois  de> 
lectabifiter  spatiaitdo  per  semttas  justitice  incedaC 
tfunc  ordincm  si  Cenuissct  Psalmista,  satis  placercc. 
Sed  hic  ordo,  quem  tenuit  ideo  magis  pTac4!t ;  qoia 
licet  sit  magna  gratia  hominem  ignorantem  ad  no- 
tiliam  veritatis  ante  baptismom  convertere,  vel  om- 
nino  in  ignorantia  manentem,  nec  prae  infantiascm 
valentem  sacramentis  Chrislianae  gratiae  admittere : 


Dominus  regit  me,  et  nihil  mihi  deetit ,  in  loco  pa-  q  tamen  longe  copiosiorls  benigniCatis  est  illa  coo- 

verslo,  qoa  sic  post  acceptum  baptlsmi  sacramen- 
tum  convertitur  homo  ad  suum  principion,  ot  gr^ 
tia  Christi,  qui  est  arca  foederis,  eum  coiiservante» 
non  sinatur  deorsum  ffuere  in  inferuura.  Propterea 
ego  qualiscunqne  David^  id  est,  humilis  ot  David^ 
vel  desiderabilis  ut  David^  vel  manufortis  ot  David, 
vel  saltem  poenitens  ot  Davidf  cui  psalmos  iste  atti- 
tolator,  Deo  gratias  ago  permaxime  pro  illa  con- 
versione  animae  rocae ,  qua  eam  convertit  post  'ba- 
ptisma,  ut  malam  yoluntatem  reliAquens  hsdierel 
lionam. 

Itenira  gratias  ago  illi,  qur  post  acceplam  Lonam 
voluntatero  deduxit  me  super  semitas  fustitiee^  ot 
ambularem  in  opere  bono  et  justo  non  propter  nomen 


seum  ihi  me  collocavit,  Super  aquam  refectionis  edu 
cavit  me,  qinc  animae  humanae  in  se  nuIUis  bonas 
vires  habenti  adininistrat  refectionem  fecundando 
prius  aridam  et  sterilem,  ut  non  solum  in  se  abun- 
daiiter  possideat,  sed  et  alits  pariat  refectionem. 
Taliter  ego  quiHbet  quasi  David  per  intentiunem 
bonam  dosiderabilis,  per  bonum  opus  manufortis  ad 
ai|uam  refectionis  pcrductus  Dco  gratias  ago,  non 
solum  quia  me  sic  educavit,  vcl  ut  in  Hebraeo  legi- 
tur,  enutrivit^  sed  quia  etiam 

Vers.  3.  Animam  meam  convertit.  Quae  fuit  mihi 
terlia  gralia,  ul  anima  mca  non  esset  ab  ipso  aversa, 
sed  ad  ipsum  conversa  post  baptismum,  ut  quon- 
dam  Jordanis  conversus  est  retrorsum  ad  fontem 


suum.  Pars  cnim  iOa  Jordanis,  quae  a  fonte  suo  di-  D  mcum  dilatandum,  sed  propter  nomen  suum  gtoriH- 


visa  est  arca  Domini  transeunte,  fluxit  in  roare 
Mortuum  relinquens  alveum  suum  siccum  et  va- 
cuum  ;  pars  autem  illa,  quae  conversa  retrorsum, 
se  tenuit  ad  fontem  suum,  crevit  in  altum,  non  so- 
ium  iroptendo ,  scd  valde  supercrescendo  alvcum 
suum  (ios.  III,  16).  Sic  inter  ipsos  baptizatos  alii 
defluunt  in  hujus  mundi  morliferas  amaritudines, 
retinendo  solumroodo  vacuum  ct  inane  baptismi  sa- 
cramentum ;  alii  vero  conversi  ad  fontem  sive  prin- 
cipium  suumj;rescuiit  in  altum  non  scdumroodo  ad 
suflicientiam  sui  profectus,  quod  essct  proprium 
adimplere  alveuin,  sed  etiam  usque  ad  utilitatis  fra- 
tcrnae  dilatationcm.  Non  ergo  referenda  modica 
mihi  est  ^atia,  nec  modica  gratiarum  actio  pro 


canduro.  Deduxit  enim  sola  graluita  boniiatc  me  in 
boni  operis  processu  super  semitas  justitiee ,  super 
semitas  angustas,  in  quibus  pauci  ambulant,  vide- 
llcct  stiper  duo  praecepta  cltaritatis,  quae  suiit  ind- 
picntibus  angustae  semitae ,  proficientibos  autem, 
ct  dilatato  corde  currentibus  viam  mandatorum 
noii  jam  iter  est  in  semitis  angostis,  scd  super  semi- 
tas.  Ideo  illi  gratias  ago,  qoi  me  non  solom  angosto 
calle  incipiente  dedoxit  in  seroitis,  sed  jam  uhrarin- 
choationis  angostias  prorootum  deduxit  me  9uper 
semitas  justitias  in  roagnam  charitatis  latitudineai. 
Et  hoc  fecit  non  propter  roeritum  roeum,  sedprofUr 
nomen  suum  vulgaudum  et  glorificandura.  Et  otboc 
ipsum  possit  competentius  fleri  per  mc,  dcdit  milu 


ms  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

qainuiin  gratiaro ,  ut  nomeii  Dci  magnificans  ejus-  A 
djm  nominis  adyersarios  non  tiroeam. 

Yers.  4.  Nam  eui  ambulavero  in  mcdio  umbro! 
mortii^  non  timebo  mala^  quoniam  tu  mecum  es.  llla 
est  Tcre  mors  dicenda,  per  quam  privatar  anima 
Oeo»  qui  est  vita  ipsius.  Haec  c  roours  peccatorum 
ressima  (PsaL  xxxiii,  22}  i  nimis  metuenda  est  et 
raldecaTenda.  Sed  bnjns  morlis  quaedam  est  imago 
cl  «mbra,  per  quam  privatur  corpns  vita  sua.  Est 
enim  inter  bas  duas  mortes  similitudo  talis,  qualis 
esi  inter  corpus  et  umbram  corporis ;  quia  sicut 
non  fiyit  anima  humana,  nisi  Deo  se  inbabitante, 
sic  non  viTit  corpns  bumanum  nisi  anima  rationali 
se  inbabitante.  Unde  sicut  corpus  in  sua  morte  de* 
sertum  ab  anima  non  babet  sensum,  sed  putrescit 
et  puhris  efncitur,  sic  aninia  per  mortcm  peccati  B 
criminatis  a  Deo  deserta  perdit  saum  sensum,  et  in 
sua  corruptione  pntrescit »  et  instabiHs  efficitur 
c  tanquam  puiTis  qnem  projicit  Tcntus  a  fncie  ter* 
ne  {P$at  i,  4).  i  Ideo  sancti»  qui  propler  juslitiam 
fuerunt  in  inortibus  freqaenler,  scicntes  mortem 
corporis  non  esse  nisi  umbram  morifi ,  Deo  dicunt : 
c  tlumiliasti  nos  in  loco  affiictionis,  et  cooperuit 
nos  umbra  mortis  {PsaL  xliii,  20).  t  Et  illis  f  ba  • 
bitantibus  in  regione  umbraB  mortis,  lux  orta  est 
eis  {Isa.  ix,  2),  i  per  quam  lucem  defensi  sunt  a 
morte  peccatorum  pessima,  quia  ipsa  lux  eis  orta 
fuit  eorum  Tita,  sicut  scriptum  est :  c  Et  Tita  erat 
lux  bominum,  ct  lux  in  tenebris  lucct,  et  tenebrse 
eam  non  comprehendemnt  (/oan.  i,  4, 5) :  i  quia  ^ 
in  medio  umbrce  mortis  animae  sanctorum  Tixerunt, 
et  semper  Tivunt,  qui  a  flde  Ghristi  non  recedunt, 
sicut  ipse  dicit :  c  Qui  credit  in  me ,  etiamsi  mor- 
tuus  fuerit»  TiTet  {Joan.  xi,  25),  i  hoc  est,  etiamsi 
in  medio  umbrte  mortis ,  in  regione  «m6r^  mortis 
corporali  yita  privetur ;  tamen  Tcca  Tita  fruetur  qui 
credit  in  me.  Nam  c  ego  sum  Tia,  Tcritis,  et  Tita 
(Joan.  xiT,  }6).  i 

Cum  ergo  sit  metuenda  mors,  non  mortis  um- 
bra  Tcl  imago,  ego  David  quamvis  peccator,  ta- 
mcn  pcenitens  et  credens  in  te,  Christe,  qui  es 
Tita,  noti  timebo  mala  mortis  etiam  in  medio  um- 
brte  mortisj  non  timebo  mortem,  id  est,  diabolum, 
quoniam  <if,  qul  Tita  es,  dignaris  esse  mecum.  Nam 
etsi  ambulavero  in  medio  umbrte  mor/is,  inter  mini-  D 
stros  umbroe  mor/is,  qui  corppra  occidunt,  et  inter 
roinistros  ipsius  morlis  haereticoSy  tcI  etiam  daeroo- 
nes,  qui  aniroas  occidere  quaerunt,  non  timebo  mala, 
quoniam  tu  mecum  es,  qut  vita  es ,  tu  mecum  es  per 
iklero  Inhabitando  cor  roeura,  (ti  mecum  es  per  cor- 
poris  tui  alque  sangoinis  inefirabilc  sacraroentum, 
tu  mecum  es  per  crucis  tuae  signaculuro  posituro 
super  cor  meuro,  ut  te  cogitero  positum  in  fronte 
mca,  ut  te  confiteri  nou  erubescam,  sed  in  te  Tita 
Tcra  Tcre  Tivam  corde  crcdensad  justitiam,  etore 
confitens  ad  salutem.  Etiamsi  corporaliter  roortuus 
fuero,  et  in  medio  umbrce  mortis  ad  tnbunal  tuum 
deducendus  arobulaTcro,  non  timebo  mala  darona- 
tionis  aeternae,  quoniam  tu  mccum  eris  tunc  per  spe- 


—  PAftS  U.  —  PSAL.  XXII. 


fOM 


ciero,  qui  nuuc  mecum  es  per  fidero  ex  dilectittne  W 
operantem  bona  et  vitantero  turpia. 

Nec  Tcro  metuendum  mihi  est,  quandia  iu  me^ 
eum  es^  quod  tcI  hic  dormienti,  tcI  illic  medioum' 
brte  moriis  ambulanti  ctiaro  occurrens  mibi  prin- 
ceps  tenebraram  praeTaleat,  siquidem  scriptum^t ; 
c  Si  dormierint  duo,  siroul  foTcbuntar  mutuo,  el 
si  quis  praeTaluerit  adTcrsus  unuro,  doo  reet- 
stent  {Eccle.  it,  il,  12),  i  ete.  Surous  enim  duo 
ego  anima  rationalis,  et  verbum  tuum,  Deas';  dia* 
bolus  autem  unus  est  tuus  et  meus  inimicus.  Unde 
si  opposuerit  se  ad  praeTalendum,  vd  hic  in  sorono 
quietis  aut  etlam  morlis  dormienli,  Tel  illic  in  me- 
dio  umbr(B  fnortis  ad  tribunal  tuum  properanti, 
nos  duo,  tu  videlicet  ct  ego  resistemos  ei.  Igitur 
tioii  timebo  mala^  quoniam  forte  illo,  scilicet  dia- 
bolo,  tu  ibrtior  mecum  es.  Mecum  est  mors  tna 
pro  roe  suscepta,  mectfm  sunt  livores  tui  et  tuI- 
nera,  m^etcm  plagae  Tirgarum  etsputa,  quaeomnia 
non  pro  te  ipso,  sed  pro  me  pertolisti.  Non  limebo 
eliaro  mata  sententise  judicialis,  quoniam  (n,  qul 
es  judex  roeus,  m^cimt  es  advocatus  mcus :  jud^ 
metff,  quia  peccavi,  advocatus  mens,  quia  poeni- 
tentiaro  egi,  neque  ullatenus  possem  liberari  te 
justo  judice  me  judicante,  nisi  defenderer  te  advo* 
cato  palrocinante.  Sed  quoniam  tu  mecum  ei,  ad- 
Tocatus  et;  propitiatio  pro  peccatis  meis,  non  It- 
mebo  mala  sententiae  judicialis.  Unde  autero  scien- 
tiaro,  Tcl  unde  aliquod  experiroenturo  capiam  huji» 
gratiae,  quod  tu  mecum  sis?  Inde  scilicet,  quod 

Virga  lna,  et  baeuius  tuus  ipsa  me  eonsolatu 
sunt.  Neque  enim  sic  fecisti  mifai,  sicut  mul^ 
impiis  facis,  quos  in  sua  nequitia  nunc  impune 
lascivientcs  virga  disciplinae  non  tangis,  quia  n>- 
servas  eos  majoribus  et  aelemis  poenis.  Iroo  virga 
ftia,  id  est,  leris  disciplina,  qua  parTulos,  fragiles 
et  infirroos  castigas,  roe  assidue  castigaTit,  ei  bd- 
culus  tuuSf  quo  grandiorcs  et  fortiores  percutis,  tcI 
grandi  afllictione  illos  huroiliando,  Tel  molesta  ten* 
tatione  colaphizando,  ne  magnitudo  et  fortitodo 
eororo  extolkit  eos,  roe  aliquoties  tetigerunt,  quo- 
niaro  propter  superbiam,  ne  iUa  dominetur  mHiri, 
et  Talde  multiplicati  sunt  qui  tribuiant  me^  atque  in 
concupiscentia  oarnis,  et  in  concupiscentia  oculo- 
ruro  datus  est  roih»  stimulus  camis  meae,  angehis 
Satanae,  ut  ine  colaphizet.  Vellet  quidem  lUe  au- 
gelus  Satanae  per  buji^iaodi  stimulum  dedueere 
me  ad  praTitatis  consensuro ;  sed  si  hoc  fieret,  non 
essent  isti  stirouU  roihi  pro  colaphis  ad  roeam  bu- 
miliationero,  sed  pro  sagittis  roortiferis  ad  meam 
inlerfectionero.  Si  enim  vidoa  c  in  deUciis  TiTcns 
mortua  est  (//  7im.  t,  6),  i  roulto  roagis  ego 
mortuus  essem,  si  mortifera  carais  delectamenta 
pro  deUciis  haberem.  Sunt  autem ,  Deo  gratias» 
istiusmodi  stirouU  carnis  roilii  magis  ad  colaphi- 
zationero  quam  ad  delectationero,  ^ropter  quod 
castigo  corpus  roeum  per  jejunia  et  abstincntias 
atquc  TigiUas,  quantum  valetudo  permittit,  et  gra- 
tia  tua,  Deus,  concedit. 


If47  GERHOHi  PRiOPOSlTt  nEICiiERSPEKG.  iO^ 

AUler  :  Virga  iMa,  et  (hicuIub  tuus  ip$a  me  con'  A  Abrahae,  cujus  In  senune  spes  el  proniis$io  fuit 
sotata  sunt,  quia,  caoi  oporiuit,  easUgasti  me  virga 


diaciplinfli,  atque  iterum,  cuin  oportuit,  ftustenta- 
sti  ^Mi/o  mi$ericordiie,  ut  semper  ^saet  mibi  ma* 
leria  cniSseiioordiametjiidieium  (PBoln  c,  i)»cao« 
tandi  tibi»  qui  me  per  judicinm  Oagtiliastiy  ne  in^ 
soleseerem,  ot  por  misericordiam  suidevasti»  aesiib 
iiimijs  yerberibos  «lis  omnioo  deficer«m. 

Fer  qmplins  aatem,  et  perrecUus  virga  tna^  ei 
tfoeulm  tuus  ipsa  me  cousdata  suut  ^  ex  quo  milu 
per  Scpiptttras  iunotuit,  qu«  sit  virga  et  baculus^ 
m  quibtts  est  consolatio,  non  desoialio,  Est  enim 
virga  coosoiatiouis,  ot  est  vtr^a  desolationis«  Virga 
dasolationis  est  poona  aetorna ,  de  qua  dicitur  : 
c  Non  relinquet  Dominus  virgam  pecoatorum  su- 
per  sortem  jusloium(P«ai.  cxxiv,  5).  >  Item  vtr^a, 
sive  baeulus  desolaiionis  fuU  Assur,  cui  dicitur  : 
<  V»  Assur,  virga  furoris  mei,  et  baculus  indigna? 
tionis  in  manu  meo  ipse  esl  {Isa.  x,  5).  >  Non 
enim  per  illum  baculum,  sive  per  iiiam  virgam 
castigatus  vel  captivatus  Israd  ad  emendationem 
{!¥  Beg,  xv,  19),  quippe  ciyus  captivitas  miu- 
qoam  esl  reiaxaU,  sad  in  Assyrios  traiislatus  Israel 
omniiio  aUeoatus  est  a  populo  Dei,  et  a  templo  Do* 
mini,  Eex  autem  Nabucbodonosory  qui  tribum 
Juda  d^Hivavit  (i  V  Beg.  xxv,  7),  quasi  i;iri^a  et  bu" 
csUui  consoiatioBis  InmaAU  Dei  fuit,  quia  capiivi- 
ias  per  iUum  facta  post  septuaginta  aonos  relaxata 
estt  et  fttit  illis  ad  emendatiouem,  qui  super  flu- 


roposita  salutis  et  bencdiclionis ,  dicente  Dco  ad 
Abraliam  :  c  In  seminc  tuo  bcnedicentur  omues 
tribtts  terrae  (Cenes.  xxii,  18).  >  Bcne  itoquc  dux 
Yirg;e  magorum  Pbaraonis  versx  sunt  iii  draco^ 
nes,  quia,  machUianle  diaboio,  intraverunt  in  mua 
dum  dtt»  mortes,  animar  una,  corpoiis  alicra. 
Cumque  sic  esset  creata  bumana  natura,  ut  flo- 
reret  iromortalitatis  gemina  pultliritudine  corporis 
et  animae  in  roodum  virgae  '  speciosxi  jam  dua» 
virgae  in  serpentes  et  dracones  inveniunlur  vcrsa'. 
quia,  grassanle  aotiqui  scrpeotis  vencno,  rcgoa- 
vit  gemina  mors  in  geuere  bumano.  Sed  ooster 
Meyscs  ooyse  legis  lator  Christus  a  ouurie  aolBuis 
peoitus  allenus,  unam  solummodQ  moriem  corj)a. 
^  ris  10  se  admisit»  per  quam  deglutiens  duas  mor« 
tes  verissime  se  nobis  exhibuit  virgam  et  bacu  < 
lum  coiisolationis  contra  duas  virgas  desotatioois. 
Absorpta  est  cnim  utraque  mors  nosira  in  ^u^ 
victoria,  qui  mortem  aniroarum  nostrarum  mo- 
riendo  destruxit,  el  vitam  corporum  iiostrorum 
resurgendo  reparavit.  0  quam  salutaris  ct  coiiso- 
latoria  fuit  mQrtalitatis  ct^  mortis  virga,  per  quoi^ 
in  Christo  facta  est  disciplinatio  nostray  sicul 
Isaias  dicit :  <  Dlsciplina  pacis  noslrae  super  eum, 
et  livore  cyus  sanaii  sumus  {Jsfi,  uii^  5).  >  Nos 
peccavimus^  et  in  ipsis  peccatis  fuimiis  semper* 
At  ille  ionocens  pro  oostris  peccatis  flageUatus,  et 
usque  ad  mortem  crucis  hiimiliatusi  cum  essct  vir- 


mioa   Babyionis  illic  sederuot  et  flQverunt,  cum  q  %^  virtutis,  quam  emiait  Dominus  ei  Sion«  tamep 

reeordarentur  Sion,  et  proponereot  Jorusalera  in 

priocipio  laetitiae  sn»,  ouUatenus   capti»  vel  dele- 

cuii  detidls  Babylooiae  (P^a/.  cxxxvi,  I).  Conside- 

rans  ergo  io  Scri|)iuris  omoia  flagella   emenda- 

loria,  et  per  id  consolatoria  invenio  in  eis  con- 

SQbitionem,  qu»  aotea  videbantur  esse  ad  deso- 

lalionem. 

Sic  et  ipsa  mortalitas  bominum,  et  mors  cor- 
poris  inventa  Qst  esse  ad  consolatiooem,  quae  pu- 
tabatur  esse  ad  desolationem.  Si  eaim  bomo  posl 
peccatum  comedisset  de  ligno  vitx;,  et  viveret  in 
seternumy  pennaosisset  io  consortio  daemouum, 
quibus  est  misera  immortaUtas  et  immortaUs  mi- 
serla.  Nuoc  autem,  quia  de  ligoo  vetito,  jam  iii 


versus  est  iii  colubruin  sive  serpentem,  suscipienJlo 
in  se  mortem  peccau  nostra  punieutcm.  Scd  itc- 
rum  deposita  quasi  forma  scrpentis  absorpu  ge- 
mina  morle  nostra  in  victoria  sua,  hsec  virga 
virtutis  per  resurrectioiiem  rcfloruit,  quae  iu  mortc 
defloruit.  Uudeet  dicitur  :  <  Dominus  acUutor  meus, 
et  protector  meus,  et  in  ipso  speravit  cor  meum, 
et  adjutus  sum,  et  refloruit  caro  moa  {Psal.  xxvii» 
7).  >  0  quam  foriis  est  iste  baculus  n<istr£  couso- 
lationis,  quo  suhlevatur  et  sustenUtur  in  Chrisio 
natura  huraanae  carnis  ultra  omncs  virtutes  ccelQ- 
rum  evecla ,  et  in  throno  altissimo  ad  dcxteram 
Dci  Patris  altissimi  coUocaU !  Tantus  est  isle  ba- 
culus,  tanU  videlicct .  est  in  Christo  resurrectio- 


aoima  mortuus  ab  esu  llgni  vitae  probibitus  est,  per  D  ^^^  virtus. 


QOrporis  moruliutom  et  raonem,  ulem  inveoimus 
Qonsolationom,  quali;s  desjgnaU  est  olim  per  Ifoy- 
sen.  c  Projecerunt  >  enim  coram  Pharaoneac  Moyse 
dtto  magi^c  virgas  suas,  quae  versae  sunt  in  dra- 
cooes  {Kxod.  VII,  iO,  i2).  i  Projecit  et  ipse  Mpy- 
ses  virgam  suain,  <  quae  >  simiUter  c  versa  est  in 
colubrum  \ibid,,  iv,  3),  >  et  devoravit  duas  virgas 
Hiagorum»  denuoque  vcrsa  est  in  suam  foriuam. 
Quid  per  coluhrum  sive  draconem  significatur  oisi 
mors ,  quae  suasu  aiuiqui  serpentis  iotravit  iii 
mundum^  quamque  idem  serpens  jam  facius  draco 
rufus  de  sanguine  masculorum  puerorum  Hcbra:o- 
rum  sanguiHolQfilus  qiiasi  virgam  furoris  exerebat, 
cupiens,  inicrfcciis  mascults^  omnino  dclere  genus 


Imo  ipse  Christus  a  morte  susciutus  untus 
ac  talis  est  baculuSf  ut  per  eum  de  pulvere  nior- 
tis  erigendum  sit  omne  genus  humanum.  Muhi 
enim  de  his  qui  dorouuot  in  pulvcre,  evigUabunt. 
Vere  mulii,  quia  c  omnes  quidem  resurgemus,  > 
et  haculo  resurrectionis  Dominicac  susu^ntati,  aote 
trihunal  Christi  sUbimus.  c  Veruro  >  quia  iUic 
c  iion  omnes  iinmuUbimur  (/  Cor.  xv,  51)^  >  soii 
David  poenitenti  psalmus  iste  attilulatur,  quia  soU, 
qui  per  virgam  discipUnae  Christo  commoriuj  ouoc 
irorauUntur  ad  mcliorationem,  sicut  David  poeui- 
tens  fuit  immutatus,  ipsi  quoque  tunc  immutabao- 
tur  iu  gloriam,  quando  ipse  Christus  nostrae  sene- 
ctutis  baculus  minime  arundincus,  imo  totus  fer- 


1049 


COMMENTARIUM  IN  tSAI.MOS.  —  PARS  U.  --  PSAL.  XXIl. 


loao 


rDOd  et  soliilus  in  virga  fcma  judicans  bunc  niun-  A  lh,  I)  i  id  ipsiHB.  Ego  auleni  dicu  quia  csi  rdr 


dum  refonnabil  corpus  liumilitatis  nostrse  confl 
guratum  corpori  claritalis  sus.  Oicat  ergo  David 
pouiitefls  et  humilis,  dicat  quilibet  iili  consimilis 
Ulii,  rex  Ghriste,  qui  in  virga  passlonis  et  baculo 
resurrectionis  tuae  tuorum  eonsolalionem  divinitus 
operaris.  Dicat  iiunc  Israel,  dicat  nuncdbmusAa* 
ron,  oHJus  virga  floruit  ad  ipsius  et  iiostram  cod- 
soiationem.  Dicat  quisque  noHnim  credeiis  to  Je^ 
auiiv  Christum  verum  regem  d  sacerdotem  virn^as 
aridas  et  roinirae  floridas ,  atque  ideo  desolatorias 
ac  sacer Jolio  repetleiitem»  tlbi,  iiiqttam ,  rex  Cbrf- 
6le«  virgam  saeenlotalem  pariterque  regalom  ge- 
staiiti  :  i  Omne  genu  flccUlur,  et  omnis  lingua 
coiifiteatur  (PkiUpp.  i,  10,  il ) :  i  et  dkat  Hbi: 


ipsum,  quod  pro  nobis  est  iii  cruoe  traditum.  Scio 
enim,  cui  boe  diceuti  credidi,  et  cerius  sum,  qiiia 
Veritas  non  est  loeuta  mendacium,  nee  poterat  ali- 
quid  dici  a  Verilate,  quod  non  esset  verum.  Sed 
eorpus  de  virgine  iiaium  pro  nobis  est  in  cruce 
obialum  et  iraditum.  Est  igitur  quod  in  altari  bf- 
fertur  corpusomninoidipsuin,  idipsam  nomine,  idip- 
sum  essenlia,  idipsum  eflkieniia  seu  eflkacia.  Nomi- 
nis  quippe  identitas  notatur,  cnni  tu  veritas  dieis  ; 
c  Uoc  est  corpus  meum  (Mauh.  xxvi,  26).  >  Et 
quia  corpus  quoqoe  tuum  sancta  est  Ecdesia,  quod 
corpus  hon  est  pro  nobis  traditum  inr  remissionem 
peocalorum,  ut  ipsam  iui  corporls  esscnttam  sin- 
gularem  velut  quadam  individuali  proprietate  signa- 


yirtfa  liM»  €i  tacMlus  tuvB  ipha  m  couidtaa  suni,  ^  res,  dixisti :  €  quod  pro  vobls  tradeiur,  >  quo  dicto 


quia  i«  marte  tua,  qua  soius  inter  moriuos  liber 
fuisli,  et  in  Resurrectione  tua,  qua  iion  aoius 
resurrexisti,  c  reposiia  esl  base  sfies  nea  tn  sinu 
ineo  {M  XIX,  i7),  >  ut  prosit  mihi  ejusdem  Xux 
monis  et  resurrjsctionis  oommunio,  per  quam 
post  mortem  corporis,  vel  etiam  intra  ipsum  claii- 
fttrum  corporis  mortalis  liber  sim  a  legibus  monis 
aiiima  mea  vivenle  in  ie,  qui  es  viia,  florente  in 
te,  qui  es  virga  florida,  «t  corpore  meo  qiueseente 
in  spe  Murreciioiiis  futurae. 

Aliter :  Virga  iua^  qua  conieris  culpam  ab  bo- 
miuibus  perpctratam,  el  bacututy  qiio  susteiitas 
naturam  a  temetipso  creatam,  ipsa  me  comoUta 


unici  corpoffis  tui  pro  nobis  traditi  significatur  es- 
sentia,  cujus  hsec  est  eflicacia,  seu  efficicntia,  iit  ejiis  • 
iradilio,  seu  oblatio  proveniat  nobis,  ei  moltis  in 
remissionem  peccatorum.  i  Ciedidi,  propter  quod 
locutus  sum  (P$al.  gxv,  10) :  >  quia  corpus  tuum, 
Cliriate,  sicui  praniotavi,  est  idem  ipsum  nomine« 
«ssentia  et^sflicieiitia.  Nam  sicoi  vere  nominatur  ci 
-est  corpus  tuuro,  quod  sub  Pontio  Pilato  est  cra- 
ciflxum  in  medio  duorum  latronum,  nt  in  medio 
duontm  animalium  innotesceres,  ita  nibilomiiius 
vere  nomiuatur  et  est  oorpus  tuum,  qnod  uttnc  ol>- 
lertoriii  aliari  ecclesiaslico,  ritu  in  Ecclcsia  eele- 
bratis  mysteriis  tam  ab  indigne  quam  a  digne  mini- 


saiHl.  Nam  per  mortis  virgam  finitur  culpa  :  per  q  strantibus  et  communicantibus,  quorum  ^is  cum 


resiirnectious  bac^him  perpetuatur  nalura.  <  Qui 
enim  moriuus  est,  »  aii  Apostolus ,  4  justificatus 
eut  a  peccato,  (Rom.  vi,  7),  >  si  tamcn  mortiius 
est  In  Domiao ;  nam  €  beati  mortui  qiii  in  Domino 
morittiitur  (Apoc,  xiv,  13).  >  £t  baec  est  mihi  con* 
aolatio,  quia  spero  me  moritumm  et  pesurrectu«- 
rum  in  te  Domino  meo,  qui,  ut  io  te  possim  vi* 
vere. 

Vebs.  5.  Parasti  in  compeotu  meo  mensam  ad* 
versus  eo$  qui  tribulani  me.  Haec  csi  gratia  seplima. 
Meiisa  ista  esi  corpus  et  sanguis  tuus,  Cbriste. 
Talis  mensa  noii  est  in  conspectu  impiorom  et  in- 
sipientiuin,  qui  neque  inlelliguiit,  neque  creduni 
verum  esse,  quod  tu  dicis  de  specie  panis :  <  hoc 


sinistro  latrone  judicium  sibi  manducaat  et  bi^uai ; 
alii  cum  dextro  latrone  iUud  in  remissionem  peoca- 
tonim  accipiunt.  Sicut  eniro  valuit  illi  doxtro  kiiroin 
ad  remissionem  peccatoruin,  quod  in  corpore  iuo, 
cum  videret  inflrmitatem,  credidii  virtutew  :  sic 
modo  prode^t  electis  et  fldelibus^quod  iu  eodem  cor- 
pore  iuo,  cum  videant  spedem  pauis,  creduai  ma- 
jestatem  divinai  virtuiis. 

Neqiie  banc  fldem  iliud  imminuit,  sod  magis  ap^- 
pretiat,  qiiod  in  codem  corpore  oon  eadem  spedes 
vel  efllgies  oeulis  intnentium  se  maaifestai.  Nam  ei 
discipulis  in  alia  efllgie  apparuit,  ct  <  oouii  eorum 
ienebantur,  ne  euin  agTmscerciit  {£.«€*  xxiv,  10),  • 
CtMariieMagdalenx  quasi  |jgrlulmiusa|iimfuit(Jt^a«, 


est  corpus  meom,  quod  pro  vobls  tradetur  >  in  re^  9  xx,  15).  Maniito   adhuc  caicchunieno  in  habUu  it 


misstonem  peocaiorum  (Lue.  xxu,  Ift).  Etdespe- 
cie  vini:  <  Hic  est  sanguis  mcusNovi  Testamenti^ 
qui  >  pro  vobis,  et  c  pro  muliis  efl^undetur  in  remis- 
sionem  peccalorum  (Moil/i.  xxvi,  28).  >  Sed  hxc 
mensa  parata  est  in  eouspectu  meo^  dum  sacramenti 
hHJus  virtuioro  ei  veriiatem  sensui  carnis  abseon* 
ditam  fidei  ocuUs  conspicio.  f  Soio  enim,  coi  cve* 
didi,  et  certii^  'sum  (/  Tim»  i,  i^)  >  corpus  tuum, 
Christe,  quod  in  altari  tuo  dalur,  to  auctore  idip- 
suin  e&se  ta  assereiite,  quod  virgo  peperii,  quod- 
qiiic  in  GTuce  pependit.  Sic  enini  dicis  :  t  Quod  pro 
vobis  tradeiur  (i  Cor.  xi»  ^i).  >  Esi  crgo  idipsum, 
prorsus  idipsum. 
Sod  c  dicit  ip&iptens  in  corde  suo,  non  est  (Psal. 


apecie  paiipcris,  qucm  sua  vesie  conlexctat,  mant* 
/estatHS  csl,  seJ  hoc  iit  soiuiiio :  v  igilanli  autem 
Petro  Aloxandtino  patriardue,  cuiu  pm(Ucr  assct' 
tioneni  cailioUc:e  iidei  esset  in  carccn^,  visus  est 
ipse  Cbrislu^  qn^^i  puer  p^rvulus  cum  vme  dis- 
cissa,  qui:i  lui^c  per  Arium  sd^sa  fuit  Eeclesi.i<  liiter 
ipsa  etiam  tnii^saruui  saera  soieiuuifi  [uultfii  lideli' 
bus«  quos  euMmerare  inu^uui  c^t,  visus  e&l  Christus 
pnpseos  In  ulia  et  uUa  em^Mc.  Nam  nli^^uibus  vitjus 
est  quasi  (nicr  parvulus.  uliqullms  qunsi  agriu»< 
Deaio  auttiiu  Gregano  p^ijKc  visus  c<>l  juiiis  iii 
cruentam  <jaruciu  vcrsus  ia  furma  tlii^iti,  quasi  uo* 
viier  de  ctnpore  vivd  abscissi.  Se^l  per  oniucm  hu* 
jusmodi  scicdoruta  varkiatcin  corpusChmii,  sem- 


UM  GEIlHOin  PftiEPOSITI  ReiCHEftSPCRG.  10» 

per  id  ipMOi,  ftuam  non  mulat  idenliUilein,  sed  A  qui  degiuliTit  Jonam  Yivum  non  valens  morliacare 
taro  nomioe,  quam  easentia  idipsum  suam  opera- 
l«r  cfficaciamt  scilicel  remissioncm  peccaloruro,  in 
bis  pnecipuOt  quoruro  1»  contpectu  parata  esl  hsec 
menia,  insipieiilibus  abscoiidila. 

Nimirum  lioc  est,  quod  legilur  in  parabolis  Salo- 
monis  :  c  Si  sedcris  coenarc  ad  mensam  poleniis 
coBsiderans  intellige,  quae  apponunlur  libi,  el  sic 
eaille  manuro  luaro,  sciens  quoniam  talia  oporlel 
te  praeparare  (EeclL  xxxi,  49).  1  Nam  qu»  mensa 
esl  polenlis,  nisi  unde  sumitur  eorpus  el  sanguls 
«jus,  qui  pro  nol>is  posuit  aniroam  suaro  ?  El  qnid 
e)|i  ad  cam  sedere,  nisi  humililer  accedere?  El  quui 
esl  considerare  el  ioteHigere  quae  apponunlur  tibi, 
uisi  digne  tantam  gratiam  cogitare  ?  El  quid  esl      _ 

slc  miltere  manum,  ut  scias  quia  lalia  oportel  le  ^  prudcnliae  {Proverb,  ix,  i-6).  >  Eece  quomodo 
praeparare,  nisi  quod  jam  dixi?  quia  sicQl  c  pro  no- 
Ims  >  Chrislus  c  animam  soam  posuil, »  sic  c  el  nos 
debemus  animas  pro  fratribus  ponere  ? » (/  /oatt.  111» 
•l^)  Eiiam  eo  modo  pneparabis  lalia ,  qualia 
Cbristus  praeparavil,  si  aecessurus  ad  mensam  Ip- 
sius  Chrisii,  luam  Yoiunialem  per  oomla  ita  sub- 
ponas  divinae  voluntatit  ui  ipse  suam  humanam  yo* 
luMatem  supposuildivinae  dicendoad  Palrem  :  cPa- 
ter,  non  mea  volunlas,  sed  lua  flal  (Lue.  xxii,  42).» 
Qui  eolm  sic  accesserit  ad  communionem  Dominic» 
wtmmt  nl  suaro  camalem  volnntatem  divinae  vo- 
luftfiiti  contrariam  velil  aliquo  modo  adhuc  fieri,  ta- 
lis  non  desiderai  Christo  iucorporari,  sed  si  essel 


vel  sibimel  illum  incorporare,  sed  c  ille  jam 
morilur,  el  mors  illi  ultra  non  dominalHtur  (Aom. 
VI,  9).  >  Ei  illi  lamen  rei  facii  sunt  in  cogilalieiit- 
bus  suis,  q^i  insipicntcs  et  maligni  odeninl  sapieo- 
tiam,  et  insuper  praesumpserunt  acccdere  ad  metH 
sam  sapienliae  quasi  volentes  cam  deglutire  ac  tnm 
Insipientiae  unlre,  scd  iiia  c  aedifical  sibi  domom« 
excidii  columnas  seplem,  immolavil  viciimas  suas» 
miscuil  vinum,  proposuit  mensam  suam.  Misil  ao- 
ciUas  suas*  ul  vocarenl  ad  areem,  el  ad  moenia  ci- 
vitaiis.  Si  qnls  esl  parvulus,  veiiial  ad  me,  el  insi- 
pienilbns  locuta  est :  Venile,  ei  comedile  paDeoi 
meum,  el  bibile  vinum  quod  miscui  vobis.  ReKii* 
quite  inCinliam,  el  vivite,  el  ambakie  per  vias 


plenlia  suos  convivas  voeal  ad  arcem  el  ad  1 
civilalis.  1 

Arcem  vocamos  10  clvllate  altissimam  turrimca»- 
teris  aedificiis  celsiorem,  qua  Inlclligimns  vitam 
comrounem  in  sancla  Ecdesia,  cujus  exemplum 
praefulgel  iii  aposlolis,  el  eorum  discipulis,  quibM 
c  eratcor  unum,  el  anima  una  {Aei.  rr.  32)  >  ia 
I>eo?  sive  proposUum  vilae  solilarlae,  eojus  exem- 
plum  patel  In  BaplisU  Joanne,  polesl  haberi  pro 
arce.  Yocanlur  ergo  ad  arcem,  iil  esl,  ad  perfe- 
clam  el  excellenlem  convcrsalionem  oomivaiuri 
cum  sapienlia  parvuli.  Sed  de  ipsis  parvuiis  et  hu- 
miiibus  aliqui  sunt  inttrmi  non  valmites  ascendere 


possibile,  Ipsum  Cbrislum  sibi  vellel  incorporare,  q  ad  arcem ;  hi  vocanlur  saltem  ad  moenia  clviutis. 


aique  ideo  <  reus  esl  corporis  el  sanguinis  Domini 
(i  Cor.  XI,  17). »  Reus  esl  morlis  Chrisli,  quem  in- 
terficll,  quantum  in  ipso  est.  Quis  sapiens»  et  Intel- 
ligoi  haec?  Neque  euim  ego  haec  inlelligerem,  si  non 
essei  parala  mensa  haec  in  conspectu  meo. 

Nunc  aulem,  quia  tu,  Deus,  paroiti  ln  eompeetu 
moo  men$am,  video  in  hacmensa  lua  grande  mira- 
culum,  grande  speclaculum.  Nam  suui,  qui  in  hac 
mensa  lua  sic  libi  incorporantur,  ul  a  sua  viia  pe- 
fiilus  occidanlur  el  interficianlur,  sicul  cum  henn 
dio  vel  accipitri  cohimba  incorporatur,  ipsa  peni- 
lus  morlificatur  :  neque  eniro  avis  avi  incor|M>rari 
possei  manenle  vita  priori.  Suniauiem  plerique  vl- 
tam  suam  iM-iorem  nolenles  amillere,  qui  proplerea 


Moenia  eivilalis  minora  sunl  proposita  in  sancta  Ec- 
clesia,  verbi  gratia  conjugatorum«  vel  eliam  eoo- 
linentiumy  sed  proprietates  habenlium,  quibus  iu* 
fra  celsitudinem  arcis  residere  concessum  esl  in 
convivio  sapienliae,  dummodo  suam  volontalem  vo- 
luntali  sapienliae  sludeaul  subjicere  alque  adunare^ 
ut  fiat,  quod  scriptum  est :  c  Qui  adhaerel  DomiiHH 
unus  spiritus  est  (/  Cor.  vi,  !7j.  »  Notandumvero 
quod  insipienlibus  el  malignis  aconvivio  isto  exdu- 
sis  insipientes  bumiles  vocaniur,  cum  ipsa  Sapieo* 
lia  dicat :  c  Siquis  esl  parvulus,  venial  ad  me; »  ei 
c  comediie  panem  meum,  ct  bibite  vinum,quodrois- 
cui  vobis  {Prov.  ix,  4,  5).  »  Ne  autem  pntenl  sibi 
lidlam  esse  communionem  talis  mensae,  nisi  prius, 


non  possunt  Cbristo  incorporari,  quia^nolunl  ci  D  ■'^Uoqu^i^^  ^^^^ui^l^tn  suae  insipienliae,   adjungil: 


morienti  commori,  nolunt  curo  eo  dicere  ad  Pa* 
trem :  c  Patcr,  non  mea  volunlas,  sed  lua  fiai  {Lue. 
f«f  1,  H)  :  »  quod  si  ex  oorde  de  veriute  dicerent, 
ullque  ipsi  suam  carnalem  vitam  Deo  imroolareni, 
suaroque  voluntatem  penitus  mortificaiam  divinae 
volunlati  adunarent,  alque  sic  transireut  in  Chrisli 
oorpus,  ita  nl  cum  Paulo  apostolo  dicere  possent : 
<  Vivo  autem  jam  noii  ego,  vivii  vero  in  me  Chri* 
stus  {Gal.  11,  20).  »  At  illi  viri  impii  dixerunt,  el 
dicunl :  c  Opprimamus  »  virum  c  juslum  {Sap.  11, 
10) » injnstc,  et  c  degluliarous,  eum  tanquam  infer- 
Bus  vivuro(ProtPer^.  i,!2).»  SciuiiteiiimquodChri- 
slura  jam  non  possont  occidcrc,  ideo  volunt  vivum 
^lutire  lanquam  infcmus,  tanquam  ilie  cetus, 


c  Reiinquiteinfaniiam  {ibid., 6).»  Elquia  noo  sulficil 
a  malis  cessare,  nisi  quis  eliam  sludeal  aliquod  be- 
nuro  propositum  servare  sive  in  arce  dviutts,  sive 
In  moenibus  ard  vidnis,  recie  cum  dixissel :  c  rdio* 
quite  infanliam,  »  adjedt :  c  Et  vivile.  el  ambulale 
perviasprudenliae(t>td.).»  Quia  vero  insipieolibos 
parvulis  ad  mensam  sapieniias^doibsis»  insipieoies, 
maiigni  el  superbi  oderoiil  sapientiaA»  neque  invi< 
Untem  audiunt,  sed  ei  magis  contradicunl,  eom- 
que  derident,  recle  sequitur :  c  Qui  erudit  deriso* 
vem,  ipse  sibi  fadt  injuriam  :  et  qui  ergiik  impimo« 
generat  maculam  sibi.  Noli  arguere  derisorem,  «e 
oderil  le  {ibid.^  7  et  8). »  El  nos  iUque  a  Ulibos 
arguendis  cessemus,  ne  ilUs  conlra  nos  rixaniilma 


1053  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

ttobis  maciilam  geueremus.  Uumiiibus  autem  hoc  A 
sil  a  aobis  taiiquam  Deo  per  nos  exhortante  per- 
suasom»  be  uuquam  accedaut  ad  sanctum  Sapien- 
lia&coavi¥ium,  nisi  prius  elegerint,  tcI  io  arce  ci- 
vitatis,  vel  intra  nioenia  ejus  certum  bon»  conver- 
satioDis  propositum,  in  quo  mortittcent  velle  suum, 
redigeodo  illud  sub  velle  divinum  ad  nulium  peni- 
lus  actum  suam  intendendo  voluntatem,  nisi  quem 
divinae  voluntati  beneplacitum  intelligaut,  vd  saltem 
credant. 

Ne  autem  intelhH^tus  eorum,  aut  credulitas  de- 
ceptioni  pateat,  ita  ut  arlNtrentur  se  obsequium 
Deo  praestare  in  aliquo  actu,  qui  estcontra  Deum, 
scnitaiida  suiit  Scripturae  veritatis,  in  quibus  li- 
quido  apparct  beneplacitum  divinae  voluntatis,  quas 
qul  i^^norat,  ignorabitur ;  qui  auiem  eas  non  igno-  ^ 
ral,  sed  contra  eas  ita  facit  aliquid,  ut  sibi  hoc  non 
putct  nocere ,  iuvenenatus  cst  illo  antiqui  serpen- 
tU  veneno,  quo  kesa  fuit  prima  femina,  nimirum 
suasu  serpeutis  Ita  seducta,  ut  putaret  non  nocere, 
aed  prodesse,  si  roanducaret  vetilum  contra  Dei 
prsBceptum.  Qui  vero  Scripturas  iuteUigens,  vel  se- 
cundum  eaa  catholico  doctori  credens,  contra  eas 
aliquid  agere  lutendit,  putans  quidem  iiiud  nocere, 
sed  non  in  tantum  Deo  displicere,  ut  graviter  vin- 
dicet  In  taie  quid  agentem  propter  conviventium 
sodalitatem,  dum  quis  homiuibus  morem  gerat  iu 
Ims,  qu«  Deo  dispUcere  intelligit,  hic  perversus  et 
lcsus  est  Ulo  veneno,  quo  proloplaslus,  eiiabuit, 
qiiando  voci  uxoris  plus  quam  voci  Dei  obedivit,  ^ 
nou  quod  fecit,  credens  otile,  sed  morem^gereudo 
uzorl  soae,  quam  quia  Deus  dederat  sociam,  noii 
aiiiitratas  est^andem  culpam,  si  voci  e)us  obedi- 
ret  contra  vocemdivinam.  Non  enim  foeral  iia  se- 
ductiislb  praevaricatione  sicul  mulier,  quas  sibi 
tttiie  credidit,  quod  noxium  fuit ;  sed  in  hoc  tamen 
deoeptus  est,  quia  culpam  suam  In  hoc  putavit  ex- 
cusabilem,  quod  noluit  conturbare  socialem  unanl- 
mitatem  suasioni  uxoris  contradicendo,  quam  so- 
ciain  accepcrat  a  Deo.  Unde  postmodum  redargu- 
lus  a  Deo  de  peccato  suo  declinavit  <  cor  i  suum 
<  in  verha  malitiae  ad  excosandas  excusationes  in 
peccatis  (P»al.  cxl,  t^),  t  com  dlceret :  <  Mulier, 
quam  dcdisti*  mihi  sociam,  dedit  mibi,  et  comedi 
{dn.  III,  12).  »  Sic  mulli  sequaces  ejus  contra  Dei  D 
voiuntalein  scienter  agunt  pro  sociali  commanentia 
eorum,  cum  quibus  vivere  disposuerunt,  a  quibus 
eral.potias  discedendum,  qvam  eorum  voluntati 
contra  Dei  voluntatem  cedendum. 

Taliter  dispositis  imo  perversis  hominum  prl- 
morum  voluntatibus  contra  voluntatem  Dei,  acces- 
sll  ad  confirmatioiiein  tantae  maliliae  vetitus  ille  ci- 
bus,  quem  colnedens  homo  gratis  est  sob  peccalo 
venaiidatus»  Unde  ait  propheta  :  <  Gratis  venuu- 
datl  estis  {Isa.  lii,  5).  >  Revera  gratis  est  homo 
venundatus,  qiii  se  ipsum  perdidit,  sed  pretium  sibi 
a  diabolo  promissum  non  accepit.  Quocirca  ucces- 
laria  est  redemptio,  in  qua  totum  se  dare  debet 
homo,  ut  aceipiat  pretium  sibi  a  Deo  promissum. 


—  PARS  U.  —  PSAL.  XXII.  1054 

<  Qui  >  enim,  ait  Vetitas,  t  perdiderif  ammam 
suampropter  me,  Inveniet  eam  (JfallA.  x,  Sl).  > 
Quid  est  animam  suam  propter  Deom  perdere,  nisi 
voluntatem  camalem  seu  animalem  sic  morlificare 
ut  flrmum  sit  homini  propositom,  nunquam  aliquid 
slbi  faciendum  contra  Deuro,  neque  spiritui  erro- 
rls  plus  quam  Spiritui  veritatis  credendo,  quod  pcc- 
catum  muiior  seducta  commisit,  neque  hoimnum 
societali  morem  gerendo,  sicut  fecit  Adam?  TalKeF 
dispositls  hominum  volunlat*d)us,  cum  accipitur 
Chrisll  corpus,  ille  benedictus  angelorum  panls  cor 
horainis  contirmat,  llla  caro,  quae  vere  esl  clbus,  flt 
homini  antidotum  contra  geminunt  venenum  pri- 
morum  parentom,  et  boua  credulitate  mala  credall- 
tas  expiatur,  tanquam  si  bomiiii  sic  dicatur  :  Cre* 
dldisti  diabolo,  quod  non  videbas  in  pomo,  ut  vlde- 
lioet  iilius  comeslio  facerel  te  similem  Deo.  Crede 
nunc  Filio  Dei,  quod  dod  vides,  ut  viddicet  in  paoe 
qitem  corpus  suum  nominat,  summ»  Diviaitatls 
parlicipatio  tibi  proveniat.  Sic  enim  ait :  <  Qoi  man- 
ducat  carnem  roearo,  et  blbit  sangainem  meum,  in 
me  roanet,  el  ego  in  eo  (J^an,  vi,  57).  i  Item  :  <  si 
quis  mauducaverit  ex  hoc  pane,  vivet  in  xiemuro, 
et  panis,  quem  ego  dedero,  caro  mea  est  pro  mun  - 
di  vita  {ibid.^  5iK).  >  Tu  igitur,  homo,  qui  credidisll 
diaboio  deceptori  pretiom  diviuitatis  fallaciter  pro- 
mitteuti,  et  in  tali  credulltate  cibum  v«litum  ab  lUo 
libl  oblatom  comedisti,  crede  nunc  Saivalori  cooi^- 
munionem  suae  Divinitatis  tibl  promiltenti,  el  in 
tali  credulitate  manduca  ipsius  carnem  el  blbe  mt- 
guinem.  Sed  antequam  tale  antidotum  acclpias» 
veneiiom  a  serpente  concepiuro  prius  evomere, 
cognoscendo  et  confltendo  nialum  csse,  quod  vo- 
luntatem  tuam  dlvinae  voluntati  superposuisti,  quo-' 
tiescunque  peccasti,  vel  boiium  maiiim  et  malum 
bonum  credeiido,  sicut  Eva  seducta;  vel  malum 
quidem  roaluro  et  bonom,  sicul  erat,  credendo,  sed 
hominibus  in  hoc  morero  gereudo,  ul  contra  tuam 
conscientiaro,  vel  roalum  vitanduin  admilieres»  vei 
bonom  faciendum  omitteres,  quod  fuil  peccatum 
Adae,  cui  omiiino  est  oppositus  iste  secuodus  Adam, 
qui  non  venit  facere  voluntatem  suam,  sed  volun- 
tatem  ejus  qui  roisit  eum. 

Hujuscorpus  quotlescunijue  maoduc^iiiiui,  n|>cnc 
pretium  est  audire  vocem  cjus  Je  escelso  :  cibus 
sum  grandium,  cresce,  et  manducabis  mc,  oce  lii 
roe  mutabis  in  te,  sicul  cibuiii  cariiis  tu^s,  Sed  tu 
niutaberis  in  me.  Revera  <  hxc  usi  muUitio  dci^iera: 
£xcelsi  {Psal.  lxxvu,  11),  >  ituia  umUlur  h  qut 
coroedit  in  illum  qui  conKHlUut,  cuju^  perinuuiio- 
nis  in  hoc  experimentum  c^ipitur,  »i  huinana  voluu- 
tas  divinae  volunlatl  sic  adunaiur,  ut  ipsi  Dcu  iu 
veritaie  dicat  homo  :  non,  i]UQd  ego  voio,  6cd  qnoil 
tu  vis,  flat  (Matih.  xxvi,  SQ).  Qui  Liukut  %mm  car- 
nalcm  voluntatem  contradiviiuin  voluuuieiu  dc§i- 
derat  adhuc  fleri,  sive  ille  %\i  cuut  E^va  seJucius  lu 
mulam  fidcm,  utbonum  roaluui,  \cl  in»luHi  boiuim 
credat;  sive  cum  Adam  deccpius  magnum  ma^um 
minus  malum  credat  flde  ac  iclcuiaf  quod  rodlum 


iaS5  GCRHOHl  PFtiEPOSlTI  EEICIlCRSPtlRG.  fOSG 

%\l  iiuluin,  aed  minitf  sit  malum  Oeum  altiasimktm,  A     t  Summe  sacerclos  ei  vere  poiitirex,  qui  te  obfn- 


quaio  homiiiem  cocium  offendcre,  hic  ai  accedit  ad 
corpiis  Ghrisii  manducaodum,  et  aanguiiicm  cjus 
bibcaditai,  qiiia  vinnm  novum  in  olres  ycterca  mk- 
tit,  vifMim  effnndetiir,  d  utres  pcrennt.  Effundetur, 
sed  non  perdetur.  Quomodo  cnim  perire  poteat,  qui 
i  vcnit  salvuin  faoere,  quod  pericral?  i  {Lue,  xis, 
10.)  Quomodo  perire  posset  cor|io8  ct  sanguts 
cjtts,  qui  ubique  est?  Atlamcn  qui  huiic  sanguinem 
tiTs  prelo  crucis  expressum  in  utres  vetercs  niit- 
tuiit,  rci  sangtiinis  hujos  liunt,  quasi  eum  per- 
didcriut,  qnia  in  cif  uon  remansil,  qnod  non  pe- 
riil. 

Gratias  igitur  ago  tibi,  Domine,  qui  rcgii  me  qua- 
lenocunque  fomulum  tumn  David,  id  est  mauu  for- 


Ksti  Deo  Patri  hostiaro  puram  el  immaculatam  in 
ara  crucis  pro  nobis  peccatoribus,  qui  dedisti  nofais 
carnem  loam  ad  manducandom,  et  sangvrinem  toom 
ad  bibendum,  el  posnisti  myslerium  hoc  iu  virtnte 
sancti  Spirilos,  diceos  :  Hoc  quoiiescunquc  fecei^- 
tis,  in  inci  memoriam  facictis ,  rogo  te  per  sangair 
neip  tiiura  pretiosum  magn»  salulis  nostrae  pre- 
lium,  rogoque  per  hano  miram  el  ineflabiiem  cba* 
rilatem,  qua  nos  miseros  sic  amare  digiiatus  es,  nt 
lavares  nos  a  peccatis  noslris  in  sanguine  tuo.  Ooce 
mc  indignum  famuium,  qucm  inicr  cetera  dona 
lua  ct  ad  officiura  sacerdotale  yocare  dtgnaius  cs 
nullis  meismeritis,  sed  sola  dignationemisericor- 
dise  tnse ;  doce  me,  quseso,  pcr  Spirilum  sanctiim 


lem  coDtra  tcntaiiones,  desiderabilem  in  vlrtutibus,  ^  tantum  Iraclare  mysterium  ea  reverentia  et  amore. 


vcl  cerle  me  David  pomilcntem,  et  psalmum  pceni- 
tenlialem  Miserere  mei,  Deue,  canentem.  Gratias, 
inquam,  ago  iibi,  quia  mensam  luam  paratam  in 
conspectu  meo  bal>eo,  dum  lidci  oculis  aspicio,  quod 
mUii  volunlatem  meam  tuae  voluntali  substemenii, 
atque  sic  in  bumiiiiate  cerdis  ad  mensam  luam  se- 
denli  c  panis  i  tuus,  qui  i  cor  bominis  conflrmai,  > 
magnam  virtutem,  el  fortitudincm,  atque  tutelam 
adminislrat  c  adversus  eos,  qui  tribulant  me  {P$at, 
ciii,  16).  •  Nam  unde  cgo  vitam,  inde  illi  mandu- 
caol  Judicinm.  Etiam  per  hoc  virga  tua  ei  bacutus 
tmme  ipea  me  centotaia  nunt,  quod  post  virgam  disci- 
piihce  quasi  baculum  substeutanlem  para$ti  mensam 


ea  devoiione  et  timore,  qiiibus  oportet  et  decei.  Fac 
me  per  gratiam  tuam  scmper  illud  de  tanto  mystc- 
rio  credere  cl  inielligere,  sentirc  et  firmiter  ^eii- 
nerc,  dicere  et  cogitare ,  quod  IiIh  placel  et  eipedit 
anim»  meae.  Intrct  Spirilus  tuus  bonus  in  cor 
menm,  qui  sonet  ibi  sine  soiio  f«  strepito  verbonim, 
loquatur  omnem  veritatem  lantoroffl  mysteriomnu 
Profunda  quippe  sunt  nimis,  d  sacro  lecia  veln- 
mine.  Propler  magnam  cleraenUam  tuam  coooede 
mihi  missarum  solemnia  puro  corde  et  mooda  menle 
eclebrare.  Libera  cor  ineum  ab  immundis  et  nefan- 
dis,  vanls  et  noxiis  cogttalionibus.  Muni  me  bea- 
lorom  angelorum  flda  et  pia  custodia ,  ot  bosies 


in  eonepcetu  mee^  de  qua  mensa  jam  uon  alar  ladc  ^  omniom  bonorum  confusi  discedisnt.  Pcr  virtoleni 


sicut  parvulus,  sed  jam  exerciiatus  et  ablactatus 
cum  Isaac  habcain  grande  convlvium  in  dic  ablacta- 
tionis  mese  accii»iendo  fortiores  et  sdidos  cibos  con- 
fertatorios  mihi,  et  consolatorios  adver$us  eos  qui 
ttitfutant  me, 

Qui  sunt  qui  tributant  me?  Hi  niroirum  quos  de- 
signat  nuntitts  Job  dicens  :  c  Ghaldaei  feceruut  tres 
turmas,  ct  invaserunt  camelos,  et  tulerunt  eos,  nec 
non  ct  pueros  percusserunt  gladio  {Job  i,  17).  > 
Ghaldael  feroce$  interpretaiitur,  quorum  nomine  ho- 
ales  Ecclesi»  rccte  notantur,  qul  in  Ires  turmas  di- 
atinguuntur.  Estnamque  una  turma  daemonum,  al- 
tera  luinm  maiigiTQnini  liominum.  Terlia  turma 
carnaliirni  pasaionutii,  Turmae  istae  divcrso  modo 


tantl  mysterii  et  per  manum  sancti  angdi  loi  re- 
pdle  a  me  et  a  cunctis  servis  tois  dorissfmom  S^- 
ritura  soperl)is  ei  cenodoiil»,  inridi»  et  blaspbe- 
miae,  fomicationis  et  immunditiae,  dubielatis  d  dif- 
fidenii».  Goiifundantur,  qui  nos  persequuntor,  i^- 
canl  ilii  qui  cuncla  bona  perdere  fcstinant.  Rex 
virginum,  amator  castitatis  et  integritatis  Deas, 
coelesti  benedictionis  lu«  rore  esstingue  in  corpore 
meo  totum  fomitem  ardentis  libidinis,  ut  raaneal  n 
me  tenortotius  castitalis  corporis  et  animae.  Mortl- 
fica  in  membris  meis  camis  stimulos,  otnnesque  li- 
bidinosas  commotiones,  et  da  mihi  veram  ei  perpc- 
tuam  castitatem  cum  casteris  bonis  tuis,  quse  libi 
placenl  in  veritale,  ut  sacrificium  laudis  casto  ror- 


tHMant  me,  Kani  ^la*niaiies  contra  rae  fcroces  im-  G  pore  et  mundo  corde  quotidie  libi  valeam  offerre. 


puguam  inif  isibiliter  immitieiido  cogitationesooxias. 
Maligtii  homirjos,  et  i|)fii  foroces  impugnant  visibili- 
Ur,  v«l  ud  stii  siniiliiiHliriem  me  trahere  molientes, 
vcl  1>JQ  Hii  dis^tmiJiiuduie  persequentes.  Garnales 
paifitioites,  quibus  i  carpus,  quod  corrumpitur,  ag* 
gra^at  ^inhuani,  et  lerrena  inhabitatio  deprimit 
m\mm  muUA  cogiuinlvm  {Sap.  ix,  15),  >  el 
!|w;c  /croccs  TeJul  Itfsii.c  imniansiicts  mnltolies 
iriMant  itie,  cum  volo  et  non  valeo  eas  ad  plenum 
doHiitrc.  Coaiia  atiifics  bujusmodi  hostes,  qui  tri- 
bttlnnt  m^,  parani  in  coixKpectu  meo  mensam,  Quod 
ci  famulus  tuus  Ambrosius  intcllexit,  qui  para- 
tam  habcns  m  conspectu  sno^  mensam  tuam  sic 
oravii  : 


Quanta  enim  cordis  Aontrilione  el  lacryroarum 
fonte,  quanta  reverentia  ei  Iremore,  quanu  corpo- 
ris  caslitate  el  aniteie  poritale  istud  divinuB  H 
coeleste  sacrificium  eai  ceiebrandum<  Domliie,  uM 
caro  tua  in  veritale  sumitur,  ubi  sanguis  tmis  in 
veritate  blbilur,  ubl  ima  summis  conjungnntur,  «bl 
tu  cs  sacerdos  et  sacrittcium  mirabiHler  el  iudTalN- 
liter !  Quis  digne  potest  hoc  celebranl,  msl  lu.  Dens 
omnipotens,  offerentem  dignum  feccffs?.  Scto  et 
vcre  scio,  et  idipsum  bonitatl  tuse  conOteori|«od 
noii  sum  digmis  accedere  ad  loniom  mysieriom, 
propter  nimia  peccata  mea  ct  tnfinilas  negligortas 
mcas.  Sed  scio  et  veraciter  cx  toto  cordc  credo,  ore 
confiteor  quia  tu  potcs  me  faecrc  dit^um,  troi 


Ito7'  COMMElNTARIUM  IN  PSALMOS.  -    PARS  II.  --  PSAL.  XXH.  I05B 

fi^fieere  potes  mundain  de  immundo  conceptum  ^  A  fica,  ilix  ut  neque  esuHam,  ncqHC  BiUam  in  aoiernum. 
iiiine,  ci  de  peccatoribus  jnstos  facis  et  sanctos.  Per     Anieii.  i 


hanc  omnipotentiam  t»m  le  rogo,  concede  mibi 
pcccntorl  hoc  coele&te  sacrifichim  Celebrare  euin  ti- 
more  et  tremore,  cum  laerymanim  fontet  cuiki  l4eti« 
lia  spirituali  et  coclesH  gaudio.  Sentiat  mens  mea 
'<}nlcedinem  bcatissimae  prassentise  Hw.,  et  CKCubias 
sanctorum  angelorum  toorum  in  circuitu  mco.  Ego 
memor  TCnerandse  Passionis  tuse,  accedo  ad  altare 
tQum,  licet  peccatdr,  nt  ofleram  tibi  sacrificium, 
quod  tu  ifistituisti,  et  ofleni  prseccpisti  in  comme- 
moratione  tua  pro  salute  nostra.  Pcto  clemontiam 
itiam,  ut  descendat  super  panem  honc,  et  calieem 
plenitudo  tu«  divinitatis  :  descendai  etiam,  Domi- 
ney  illa  iincti  Spiritus  tui  invisibilis  et  iucoropre- 


Hacoratione  magni  Ambrosii  diligenter  perspecta  . 
evidenler  patet  quomodo  tu,  Deusi  paratti  in  con^ 
spectu  meo  meHsam  advertns  eo«,  ^tit  Iribulant  me. 
Yidelicel  advcrsus  tres  turroas  Chaldaeorum,  id  est 
ferociom,  de  qiiibus  jam  supra  dictum  est.  Cum 
enira  boc  oratur,  et  a  viro  tanto  speratur,  ut  per 
virtutem  tanti  mysterii  cor  sacrificantis  vel  comrou- 
nicantis  liberetor  ab  imnundis  et  nefandis,  vanis 
ct  iMJxiis  cogitationibus,  et  a  spiritu  superbi.Tf  ce- 
nodoxias,  invidise,  aliisque  spiritibus  nequam,  una 
turma  Chaldaeorum  ferociter  nobis  adversantium, 
scilicet  dsemonum,  virtute  mystica  propulsatur. 
Item  cum  orat|  ut  confundantur,  qiil  nos  perse- 


hensibiliB  roajesias,  sicut  quondam  in  Patrum  bo- '^  quuntur,  et  percant,  qui  nos  pcrdere  festinant» 


stiis  descendebat,  qni  et  obktiones  nostras  corpus 
ei  sanguinem  tuum  eilieiat,  et  mc  indignam  sacer- 
dolem  doceat  tantum  tractare  mysterium  com  cor- 
dis  et  corporis  puritate.  cum  lacrymarum  fonte, 
cum  reverehtia  et  tremore,  ita  ut  placide  et  bcnigne 
suecipias  sacrittcium  de  manibus  itaeis  ad  salutcm 
omniufli  tam  vivorum  quam  d^functoram.  Rogo  te, 
Domine,  per  ipsum  sacrosanctum  ot  vivificom  my- 
sterium  corporis  et  sanguinis  tui,  quo  qvotidie  in 
Ecclesia  tua  pascimur  et  poiamiir,  atkuimor  ei 
sanaificamur,  atque  unius  summae  Divinitatifr  par« 
llceps  eflicimur.  Da  mihi  virtutes  taas  saiictas,  qui- 
bus  repletus  bona  conscientia  ad  altare  tuam  acce* 
dani,  ita  iKt  haec  coelestia  saeramcnta  elfic«aiiiur 
mihi  salus  et  vila.  Ta  enim  dixisti  ore  tuo  sancto 
ei  benedicto  :  c  Panis,  quem  cgo  dabo,  caro  mea 
€  est  pro  mundi  vita.  Qui  roanducat  me,  vivet  propler 
f  me,  et  ipse  manel  In  me^  ei  ego  in  eo.  Ego  sum 
4  panis  vivns,  qui  de  ccelo  descendi.  Si  quis  mandu- 
c  caverit  ex  hoc  pane,  vivet  in  aeternam  (/ooit.  vi| 
51»  52).»  Panis  dalclssime,  sana  palalum  cordis  mei, 
ui  sentiam  suavitaiem  amorts  ial ;  saiia  eum  ab 
omni  languore,  ut  nullam  pr^ter  te  Benliani  dulce- 
dinem.Panis  candidissime,  habens  omne  delectamen- 
ium  et  omncm  saporem  soavitalis,  qui  nos  seroper 
fefids,  ei  in  ie  nanquam  deficis,  comedai  le  cor 
meum,  et  dulcedioe  saporis  iui  repleaiiiur  viscera 
«mimaB  «loaB.  Manducat  te  angelus  pleno  ore,  man- 


allera  turma  propaUatiir,  videlieei  malignoruHi 
hominuro,  qaos  optamus  confundi  ad  poeniten- 
tiam  et  perire,  ita  ut  desinant  esse  mali,  et  defi- 
ciani  peccalores  a  ierra  et  iniqui,  ila  ut  non  sint 
iniqui. 

Postremo  adversus  eos,  qui  in  iertia  turma  uos 
tribulani  pagnaiitibus  contra  spiritum  carnalibus 
comrootionibus,  quasi  validissimum  scuturo,  tua, 
Deus,  mensa  paratur,  in  cujus  praeparatione  mi- 
nister,  seu  conviva  hujus  mensae  sic  orai  :  c  Rex 
virginum,  aroator  castitatis  et  integriiatis  Deus, 
coelesti  rore  benedictionis  iuae  exstingue  in  corpore 
meo  totum  foroitem  ardentis  libidinis,  ut  ma- 
neat  in  me  tenor  totius  casUtatis.  Mortifica  ia 
membris  meis  caniis  stimulos,  oranesque  Uhidino- 
sas  commoiiones,  da  mihi  veram  et  perpeiaam  casii- 
tatem.  i 

Iii  congressu  prinKe  iurmae,  ubi  contra  spirrtum 
durissiroum  superbia:  oratur,  bumilitatis  fiindamen« 
tum  ponitur,  quae  velut  radix  omnium  virtutum 
primitus  in  cordc  plantaiur»  cum  sacrificii  virtute 
mysiica  superbiae  spiritus  longe  fugatur,  fugienli 
bus  pariter  sex  aliis  nequam  spiritibus,  vel  etiam 
septem  aliis  nequioribus,  quibus  oronibus  ille  dut 
est  elato  clalionis  vexillo  praevius.  Deinde  in  co»« 
grcssu  turniae  secundae  recte  pro  roalignoruro  homi* 
mim  pcenitentiali  confusione  oratur,  et  salubrts  per* 
ditio  ilUs  optatur.  Nisi  enim  perdani  animam  suam 


duoet  te  pct^grinus  bodio  pro  modulo  suo,  ne  defi-  D  i"  ^oc  saeculo,  in  vita  aeterna  non  invenient  eam. 


eere  postil  in  via,  iaU  recreeiur  viatico.  Pauis  san- 
t^,  panis  vive,  panis  polcher,  ponis  rounde,  qui 
descendisti  do  coelo,  et  das  vitaro  roundo !  veni  in 
cor  meiim,  ei  rounda  me  ab  omni  inquinamento 
camis  et  spiritus.  liitra  in  animaro  mearo,  ei  san- 
ciifica,  sana  interias  ei  exterius.  Esto  tutaroen  ei 
coutjaua  salns  corporis  ei  aiiims  me%.  RepoUe 
a  me  insidianies  »ihi  hostes,  recedaiit  procui  a 
praeseniia  poeiMienttae  meae,  ui  foris  intusqiie  mu- 
nitus  per  to.  recto  tramite  ad  regnum  tuum  perve- 
niam,  ubi  non  mysteriis,  sicut  hoc  teropore  agitur, 
sed  facie  ad  f%picm  te  videbimus,  cum  tradideris 
regnum  Doo  ei  Patri,  et  erit  Deus  omnia  in  om- 
nibus.  TuniC  enitn  mc  de  te  satiabis  suavitatc  miri- 


Qua  ratione  quid  agitur,  nisi  ut  supra  huniililatis 
fundamentum  consurgat  perfectae  charitatis  tem- 
plum  pacifico  regi  Saloinoni  condi^nuriiT  (  (\iu  fa- 
cit  utraque  unum  {Eplies.  ii,  14),  i  dcsiruciu  pa^ 
riete  hiimicitiaruro  ?  Extra  hoctempluni  cGssum  e«i 
orone  sacrificium;  cassa  est  omnis  otaticv  qu^^e  iion 
fii  in  hoc  templo.  Nam  testante  Aposiolo  :  *  Etai 
iradidero  corpus  meuro,  ita  ut  anleain  >  totus  fa- 
ctus  holocausturo  (quo  non  est  Twwjm  ullum  s^acil- 
ficium),  c  cbaritatem  autem  non  litib<;am,  nilnl  sum, 
nihU  mihi  prodest  (/  Cor.  xiii,  o).  Undi?  aptissiiw} 
sicut  rex  Salomon  posuit  mensain  prDpf>siiioiiis  fn 
templo,  sic  tu,  Deus,  parasti  in  conspectu  meo  men^ 
sam  in  sanctae  cbarilalis  aedificio,  quod  dicitur  lan- 


10M 


GEROOHl  PRiCPOSlTI  REICH&R8PERG. 


im 


eta^  ei  esl  extra  ▼elum,  quo  distinguantar  Sancta  A  casUutls  exemplar,  Jesu  Gliriste,  quando  pwuH 


sanctorum,  quia  quantalil)et  fuerii  ctiaritas*  in  prft- 
sentl  Ficclesia,  quae  dicitur  sancto,  minor  est  illa 
cbaritatc,  cujus  inexstinguilMlis  ignis  est  intra  ve- 
lum,  id  est  ultra  ccelum,  in  regno  coelorum  intra 
Sancla  sanctorum,  ubi  inter  diversos  ordines  an- 
geloium  non  est  invidia  imparis  claritatis,  quia  rc» 
gnat  in  omnibus  unitas  charitatis,  cnjus  cbaritatis 
aliquantulus  c  est  ignis  in  Sion,  >  sed  <  caminus 
ejus  »  est  <  in  Jerusalem  (I$a.  xixi,  9),  i  quia  cba- 
ritas  bic  incboatur,  sed  in  futuro  oonsummabitur. 
Hic  velut  cxtra  vclum  super  altare  sacratum  nutri- 
tnr  ille  sanctus  ignis  juxta  pneccptum  legis  dicen- 
tis  :  <  Ignis  iste  perpcluus  erit  coram  Domino, 
quem  nutriet  sacerdos  subjiciens  llgna  mane  per 
singulos  dies  {LevU.\u,  6).  >  Nam  in  prsesenti  qui- 
dem  vita  ignis  cbaritatis  nc  deficiat,  multis  indiget 
bonorum  exemplorum  nutrimentis  et  exboriaiio- 
num  fomentis,  quae  suflicienter  administrare  perti- 
net  ad  curam  sacerdolis,  qui  manducat  panes  pro- 
positionis  positos  in  roensa,  quam  tu,  Deus,  parani 
in  eonspeetu  meo  advenus  eos^  tfui  iributant  me,  In 
regno  aatem  coeloruro  iu  regiiabit  cbaritatis  incen- 
dium»  ut  nullum  ei  nutrimentum  doctrln»  sit  Ibi 
necessarium,  ubi  <  nullus  docebit  proximum,  i  nec 
dicet  vir  fratri  sno :  <  Cognosce  Dominum,  quia  erunt 
omnes  docibiles  Dei ;  et  omnes  cognoscent  Domi- 
num  a  maximo  usquc  ad  minimum  (Jer.  xxxi,  5i)  > 
Sed  ut  ad   illam  cousummationem  perveniam. 


B 


mentam  advernu  eos^  qui  tribulant  me^  mc  luter  ob- 
tera  dixisti :  <  Hoc  facite  in  meam  eommemoratio- 
nero  (Lue.  xsii,  19).  >  Unde  et  nos  memores  tuae 
passionis,  resurrectionis  cl.ascensionisad  mensiuii 
isUm  accedimus,  ot  per  baec  tria  tres  virtules  ac- 
cipiamus,  id  est  bumiliutem,  cbariutem  et  castiu- 
tem.  Nam  quia  in  passione  lua  bumiliasti  te  ipsani» 
<  factus  obetlicns  >  Palri  <  usque  ad  mortem«  mor- 
lem  autem  crucis  {PMlipp.  ii,  8),  i  recte  per  my- 
sterium  et  menioriam  tuae  passionis  confldiHias 
nobis  dari  virtutem  verae  bumiliutis,  quia  vcro  in 
die  resurrectionis  apparens  discipulisj,  passioue 
lua  bumiliutis,  eisdem  infiidisti  donum  tuse  cbari- 
Utis  insuflQando  et  dicendo :  <  Accipile  ^piriiuai 
sanctum ;  quorum  remiseritis  peccau,  remittenlar 
eis  (Joan.  xx,  22,  S3),  >  recte  inter  sacra  mysterta 
commerooramas  cum  passlone  tuam  resurrectio- 
nem,  ut  jangamus  bumiiiuii  cbariuiem,  cujas 
ignem  tu,  magne  sacerdos ,  in  die  resorrectlonis 
lus  nutrire  curasti  sabjiciens  ligna  inceniiva,  qaan- 
do  incipicns  a  Moyse,  ei  omnibus  propbefo  inler- 
preUbaris  disci]|>ulis  luis  ScriptortSt  qu«  deie  ipso 
erant  {Luc,  xxiv).  Nimirum  sic  te  loquente,  ac  Vh 
gna  mulu  in  discipulorum  cordibus  congereale  fa- 
ctus  csl  in  ds  cbarlUtis  ignis  copiosus,  lU  ul  <lke- 
rent  ad  invicem  :  <  Nonne  co^  noslrum  ardens  erai 
In  nobis,  dum  loquerelur  in  via,  el  aperirel  Bobis 
Scripturas?  >  {Ibid.^  52.)  lUque  sicoi  tum  passlonla 


vidco,  el  vidcns  gaudeo  in  conspectu  meo  mensam  q  commemoralio  ad  humiliutem,  sic  memoria  Uue 


paraUm  intra  cbariutis  templum,  cujus  parietes 
dilatantur  usque  ad  dilectionem  eorum  qui  tribu^ 
lanl  me,  Ne  autem  spiriuli  dilectioui  carnalis  dile- 
ctionis  zizania  interscrantur,  slcut  accidit  Salomo- 
nl,  cujus  jam  senis  <  cor  depravaium  est  per  mulie- 
res  (///  Reg.  xi ,  4),  >  quibus  inclinavit  feniora  sua, 
contra  tcrtiam  turmam  necessari»  sunt  excublae 
vigilantissimap,  ac  fundendae  sunt  preces  assidus, 
quae  possint  in  ccelum  volare  jejuniis  et  eleemosy- 
nis  alat;e  seu  pennatae.  <  Hoc  >  enim  <  genus  >  tur- 
raarum  Chaldaicarum  <  non  ejicitur,  nisi  in  oratione 
et  jejunio  ( Matih,  xvii ,  20 ).  >  Pro  bac  turma 
superanda  rex  virginum,  amator  castiutis  recle 
oravit  ad  te  sanctus  Ambrosius ,  et  adbuc  orabil  ad 


resurrectionis  informat  ad  cbariutcm,  ut  videlieel 
supra  bomiliutis  fundamentum»  qua  Patri  »ltisaiK> 
recondliamur,  <  qui  in  altis  hablial  {Psal.  cxii,5),  • 
<  elhumilia  respieit,  etalu  a  looge  cognosdt  {PtaL 
cxxxvii,  7),  >  surgat  sediliclum,  sen  teroplam  cba- 
riutis  in  confederatlonem  et  gloriam  Vam^  Rex 
paciflce,  magne  Salomon,  qai  factas  es  n(^i«  aedi- 
ficator  pacis,  el  lapis  anguiaris  in  quo  omnls  aedil- 
catio  conslructa  cresdt  In  lemplum  sanctum* 

Sed  ne  compages  istius  aBdificationis  dissolvanler 
per  illisum  flumen  camalis  dileclionis,  el  imroandaB 
libidinis,  quasi  fortissimum  loramentum etiraia- 
mentum  domus  istius,  adjungitar  caslius  menits  ei 
corporis,  quam  fidelibus  tuis  adminislrat 


le  omnls  sanctus  in  tempore  opponuno ,  praecipue  D  rlale  mysterliim  tuae  ascensioniSy  qaa  fll  al  i 


aute  mensam^  quam  in  conspectu  fidelium  pani- 
sti^  ut  mortificentur  omnes  libidinosae  et  illicitai 
commotiones  In  corporibus  tuorum,  tuae  mensae 
communicantium,  maxime  auiem  ministrantium,  et 
sit  eorum  perfecu  et  consummaU  castiUs,  qu&m 
in  eonspectu  tuo  perornet  bumilius  et  cbariUs,  qoia 
iribus  istis  virtutibus,  bumiliute  sdUcei  et  ebari- 
ute  atque  castiute  suromae  Trinitall  samns  recon- 
ciliandi^  Patri  allissimo  per  bumillutem,  Filio  pct 
cbaritatcm,  Spiritui  sanclo  per  carnallum  delecu- 
donum  in  membrls  uostris  mortificationem,  qola 
mombra  nostra  non  possunt  esse  Spiritus  sancti 
lemplum,  nisi  abdicaU  omnl  turpitudine  carnali. 
Propterea  tu,  singulare  bumilitatis,  cbariutis,  el 


snrsum  sunl  sapiant,  ubi  lu  es  in  deHem  Doi  a«- 
dens,  quae  sursnm  sam  qasnml,  non  qvm  aajpcr 
terram  {Coloss,  uf,  2).  Unde  gosCafa  supemae  de- 
lcctationis  jiieandiuie  libenler  morliflcanl  membra 
sua,  quas  sunl  super  lerram,  fornicationem,  libidi* 
nem,concupiscentiam  nialam  elavariliam,iie  amil- 
tant  semel  acceplam  castiutis  munditiaro.  ToIuhi 
boc  nobis  confert  sacrosancU  commanio  EudMri- 
stiae,  si  memoriam  passionis,  resurreclionis  ei  m^ 
censionis  Doniinicae  agimus  cum  devglione  inentif 
in  Deum  exsuluntis,  et  gaudentis  per  oleum  belltiae. 
Unde  supra  dictis  donis  tuis,  o  DQmine,  qui  re^ is 
me,  iU  ut  nihil  mihi  desit^  adjuuRls  mibia)leum'Jie- 
litiae,  per  quod  valeam  in  te  gaudere.  Nam 


MOI  COMMEMTAIUUM  IN  PSALMOS. 

In^tt^asii  in.oieo  capul  meum,  Quod  mihi  est  ^ 
ocla?a  gratia,  in  oclava  die  resunreclionis  Domi- 
ntc«  largicer  effusa.  Nam  post  virgam  passionis 
parata  mensa  vivi  panis^.qui  coctus  est  per  dao  li* 
gna  cmds,  qu«  cum  vidua  Sareptena  sancta  coiligit 
Eeclesia,  per  gloriam  resurrectionis  impinguaui 
XUf  Deus  Paier,  caput  meumf  id  est  ipsum  Cbristum, 
qoi  est  caput  roeum»  caput  Ecclesi».  Tunc  euim 
glorificala  et  clarificata  in  Chrisio  assumpia  buma* 
nitas ,  quia  in  passione-  tristis  erat  usque  ad  mor- 
tem,  sic  est  oleo  laeiiliae  peHnsa,  ut  ultra  ei  acci- 
dere  non  po&sit  uUa  tristitia  :  quin  imo  i  sicut  un- 
guentum  in  capiie»  quod  deseendit  iu  barbam,  bar- 
bam  Aaron  {P$aL  gxxxii,  2),  >  sic  de  bomine  in 
Deiim  glorificato  descendit  betitia  in  apostolos  ad 
simiiitudiiiein  barb»  ipsi  capiii  conjunctos.  <  Ga-  ^ 
visi  sunl  i  enim  <  discipuli  viso  Domino  {Joau.  xx, 
20),  »  et  gaudium  eorum  nemo  tulit  ab  eis,  atque 
lude  pcr  illos  descendit  idem  oleum  istiti»  usque 
ittoram  vesiimenii,  usque  ad  extrema  Ecclesis 
meinl>ra,  iiiter  qiue  glorior  ego  David  canendo,  et 
tsbi  Deo  Patri  gratias  agcudo,  quod  impinguMiti  in 
oleo  eapui  meum^  id  est  mentem  meam,  vel  homi- 
nem  a  Verbo  tuo  assumptum,  qui  est  caput  meum, 
depulsa  iUa  siccitaie  vei  aridiiaie,  quam  uotat 
Isaias  propbeta  diceus  ;  <  £t  ascendii  sicut  virgui- 
tum  coram  eo»  et  sicut  radix  dc  icrra  sitienii.  Non 
est  ei  species»  neque  d«:cor  {Ita.  liii,  2).  >  Sic  bo- 
mo  de  virgine  concepius,  et  naius  de  lerra  virginea 
taaqnam  de  terra  sicca  procreaius ,  in  sua  passioue  p 
bumilem  ac  servikm  praeiendit  babitum  uon  ha- 
bentem  speciem,  ueque  decorem  propier  quod  suc- 
cisus  est  judicio  iniquonim  priucipum  quasi  ii- 
gnitm  aridum,  cum  esset  ipse  lignum  viride.  Unde 
et  didtur :  <  Filias  Jerusalem,  noliie  flere  super  me, 
sed  super  yos  ipsas  flete,  quia  si  in  viridi  ligno  baoc 
facient,  in  arido  quid  ficl?  i  {Lue.  xxui,  28-51.) 
Fuitergo  ipse  in  rei  veritate  semper  <  lignum  i  vi- 
ride  <  secus  decursus  aquarum  plantaium,  >  de  quo 
in  primo  psalmo  {PsaL  i,  3)  iu  capiie  Ubri  bujus 
evidenler  scriptam  est,  quod  <  folium  ejus  uon  de- 
fluat,  >  sed  semetipsum  exiuanivit,  ut  in  sua  morie 
videretnr  quasi  lignum  aridum.  In  resurreciione 
autem  de  Divinitatis  suae  pinguissima  radice  sic  re- 
floruily  ut  quasi  oliva  (ructifera  materiam  luminis,  D 
et  ungueutomm  suflldenter  administret,  qui  et  in 
asoeosione  Spiritum  sanctum  eflbndendo,  et  quasi 
vltis  fructificando  suavitatem  odoris  <  viuum  Ueii- 
ficans  cor  hominis  {PsaL  ciiiy  15)  i  abundanier 
protuUt.  £t  baec  est  noua  gratia,  de  qua  in  gratia- 
rum  aaione  dico : 

El  calix  meiK,  Spiritus  viddicet  tuus  in  me  ef- 


—  PARS  II.  —  P5AL.  XXUI. 


i06i 


fusns,  inebrian$f  quamprteelarus  eit!  Calix  enim 
tous,  quia  tu  eum  das  :  et  meus^  quia  enm  mibi 
das,  quam  prcsclarm  e$t!  Neque  eniro  siclnebriat, 
ut  sobrieutem  auferai,  sed  eam  poiins  adauget  da- 
rificando  sensus  nunc  inierioris  bominis,  et  post^ 
hac  etiam  exterioris,  quando  <  reformabidir  oor- 
pus  buroiUiatis  nosirae  configuraium  corpori  clari- 
Utis  {Philipp.  111, 21)  I  iuae.  Nunc  inierim  sivecaUx 
tuus,  sive,  ut  aUa  translaUo  babei :  Pocuium  tuum 
inebrian$f  iu  iuebriai,  oi  obUvionem  ierrenarum 
vaniuium  bU)eniibu6  conferai,  quia  .sicut  corpus 
tuum  se  digne  comedenies  tibi  Chrisie,  concorpo- 
rat,  sie  ei  sangui»  tuus  et  Spiritus  tuus  bonus  di- 
gne  se  bibeiiies  iibi  conviscerai,  et  couvivificat,  ut 
possit  quisque  iUorum  dicere  :  <  Vivo  autem  jam 
non  ego,  vivlt  vero  in  n;e  Cbristus  {Galat.  ii,  20),  > 

V£RS.  6.  —  Kt  miuricordia  tua  $ub$equetur  me 
omnibus  diebu$  vitw  mem,  Uaec  est  novissima  et  de- 
cuaia  gratia  pra^ccdcniium  graUarum  praeparatrix 
et  conservalrix.  Nam  tua,  Dcus,  misericordia,  qutt 
pra&venit  <  omne  aaiom  optiroom  et  omne  donum 
perfcctum  {Jacob.  i,  17),  i  coufeiendo  ad  custodieu- 
dum,  quod  contuUi,  $ub$equetur  me.  Mi$ericordia^ 
iiiquam,  Itui,  id  est  Spiritus  iuus  mihi  in  pignus 
datus,  $ub$equetur  me^  non  ad  lioram,  sed  omnibue 
vttcB  mece^  viiae  morUlis,  inhabiuudo,  specialius 
aulem  interduro  vlslUndo,  et  sna  collatione,  sea 
vigiianiem,  seu  dormientem  ad  opus  tuum  susci- 
Undo.  In  morUU  namque  carne,  dum  vivo,  dili- 
geniissima  et  perseveranii  custodia  indigeo,  ne  de- 
fldam  in  via,  sed  et  hic  bene  curram,  et  UUter 
cursum  cousumroando,  ct  fidem  servando,  ad  bra- 
viuro  veniam  ut  inliabitem  in  futuro  sine  fine  in  do- 
mo  Dominif  in  domo  non  manufacu,  sed  aetema  in 
in  codis ;  non  ad  horam,  sed  m  lonfiiudine  dierum 
aeiernaUter.  IsU  finalis  causa  de  omnlbus  superiori- 
bus  pendeL  Ad  hoc  enim  supra  dicU  concessa  suut» 
ut  iniiabitem  in  domo  Donuni  in  iongitudinem  dia- 
rum^  de  servo  adopUtus  in  filium.  Nam  servus  uoa 
manet  ui  domo  in  aeternum ;  fiUus  autem  mauet  ia 
aeiemum. 

Gioria  Pairi^  qui  oleo  lactiliae  peninxit  et  iropin- 
guavit  caput  meum  Christum  FiUum  suum.  Gioria 
FiiiOf  qui  est  mons  Dei,  mons  pinguis,  impingua- 
tus  Unquam  saginatus  vitulus,  quem  pius  Pater 
occidit  prodigo  fiUo  suo  reverso.  Giorta  Spiritui 
$anctOf  qui  est  haec  pinguedo,  vel  oleum,  quo  Patre 
ungeute  impinguatus  est  bomo  Cbrisius  Jesus,  qui 
eiiam  Spiritus  caiix  meu$  inebriane^  quam  prwcia" 
ru$  e$t !  Gloria  horum  trium  uni  aeteruiiati,  quae 
est  iUa  lougiiudo  dierum,  qua  spirilus  propheiicus 
condudit  p$aimum  istum. 


PSALMUS  XXIII. 


VfiBS.  I.  Domini  ett  terra,  et  pienitudo  eju$,  Ti- 
tulus  est  * 


(VeRS.  1.)  PSALMUS  DAVID  IH  PRIMAII  SaBIATI. 

Geutiles  a  nominibus  sepiero  planeUrum  dies 


1063 


GERHOHr  PRi£POSlTI  RGrCHERSPERG. 


irA 


appcllabanl,  primum  dicni  in  hebdomada  vocdntcs  a  advcrsarios  incrcpat,  ei  quasi  prxco  viam  parat 


dicm  SoUs  ;  sccundum,  diem  Lunae;  lcrtiam,  dlcm 
Mhrtis  ;  quartum,  dicm  Mercurii  ;  quintum,  diem 
Jovis  ;  scxtum,  dicm  Vencris  ;  septimum,  dicnl 
Saturni.  Talibus  nominibus  honorahant  scptcm 
planctas,  vel  potius  sua  acstimationc  niagnos  quos* 
dam  homincs,  quibus  ul  Divinilatis  honorem  con- 
rerreni,  falsa  opinione  nomina  corum  (ransfcrebant 
in  planclas,  de  quarum  cursu,  ortu  et  occ6su  puta- 
ba^it  fatQ  humana'.  vitae  pendcre,  ut,  vcrbl  gratia, 
qui  orientc  Marte  nasccrctur,  bellicosus,  qul 
orienlc  Vcficre,  luxuriosus  cxisteret,  el  sic  eliam  dc 
reliquis  planclis  aliquid  in  se  Irahcrent,  quicun  - 
que  illis  orientibus,  vel  occidcntibus  aliquid  agerc 
incipcrcnL 


Ooniino,  pnecipicris  nd  introitum  victorts  do  m>- 
dto  tolli  porta$t  antc  victoriam  ci  et  sols  efaiti- 
sds.  Brgo  sive  Propbeta,  sive  dcvotus  Psalmtsla 
de  resurrectioms  trlotnph<y  Isetus,  humanom  ge- 
ntls,  quod  raria  superstltione  laborat,  alloquilar^ 
ct  ait : 

JDomini  est  terra,  et  pienkudc  eju$.  Jure  btimaiio 
dicit  qoisqiie  possesser  agrorom,  vinearum,  doro»- 
rum :  iste  ager  meus  est,  haec  vinea,  vel  h:ec  do- 
riras  moik  cit,  et  proptcr  hoe  flufit  bella,  ei  iiies, 
atque  conicntiones,  dum  quisque  soam  possessio- 
iicm  dilatare  cupit.  Simittter  jore  fori  dieit  qiiisqii<> 
suum,  pro  qno  in  foro  dedit  pretium.  Sed  }ore  di* 
vino  Domini  est  terra^  et  ptenitudo  eJH$^  noo  solom 


Scd  hujus  crroris  paganam  supcrsiitioncm  Ghri-  "  in  parte,  scd  in  imiversitate :  quia  orbii  terrarum 


stiana  religio  peniius  abominata  diebus  bebdomadas 
formavit  sic  nomina,  ul  prima  dies  DbfHinica  di- 
catur,  scu  prima  feria,  deinde  per  ordinem  sccunUa 
fcria,  id  cst  sccunda  dics  a  feria,  tcvtia  fcria, 
quarta  feria,  quinta  fcria,  sexta  feria,  scptima  feria 
vel  Sabbalum  dicatur.  Vel  ctiam  propterea  feria- 
rum  apiid  dos  dies  nomine  vocanlur,  quod  settiper 
Christianis  est  feiiandum ,  et  vacandum  a  scrvili 
epere^  quod  est  peccalum. 

Hebraei  vero  propter  digniutem  Sabbati  omncs 
alios  dies  appellabant  nomine  Sabbati^  et  qui  pri- 
mus  erat  post  Sabbatum»  dicebalur  prima  Sabbati^ 
id  est,  fN-ima  dies  post  Sabbatum.  Alius  secunda 


cjtis  est,  et  uniter$i  qui  habitani  in  eo. 

Vere  saos  est  orbi$  terrarum^  non  ab  alio  sibi  da« 
tos,  sed  ab  Ipso  ercdtus.  Et  quidem  diabolus  ejos- 
dcm  orbis  pcrvasor  iniquo»  duxerat  bunc  ipsum 
Domlnum  orbi$  terrarum  \n  montem  exceHom,  el 
ostcndit  illi  omnia  regna  dieetis  :  Baec  omiila 
€  mlhi  tradlta  sunt,  ct  cui  volo,  4o  illa  {Lnc.  iv, 
6).  I  Vere  cum  hasc  diceret  ille  patcr  mendadi,  cx 
propriis  locutus  est :  «  qoia  mendax  est,  d  patcr 
cjus  (/oan.viii,  U)  i  menlUacii,  quod  ipse  siIh  c<m- 
finxit.  Sed  Dominus  noster  iesus  CMstus,  f  eoni 
iD  forma  Dei  esset,  •  el  jure  diviiiae  soae  majesiatls 
omnia  suo  dominio  etiam  ante  mortis  obedientiam 


Sabbatif  et  deinceps  per  ordinem,  tertia  Sabbati^  r  vindicare  potulsset.  {c  Non  i  enim  c  rapinpm  ar- 


quarta  Sabbati^  quinta  Sabbati^  sexla  Sabbali.  Sab- 
balum.  In  prima  Sabbati  faclus  est  mundus,  et  lux 
facta  estt  ac  divisa  a  tenebris,  ut  res  pridem  con- 
fusse  darescerent  per  lucem  ex  distinctione  forma- 
rum*  Sic  iu  resurrectione  Cbristus  depositis  tcne- 
bris  mortalitatis  clariflcatus  esl,  et  homo  redem- 
ptusyablata  peccatorum  caligine,  reformatus  est,  at- 
quesic  novus  orbis  fundalus  esU 

De  hac  clariflcatione  ftedemplorisy  et  redcmpti 
hominis  resUuratione,  deque  totius  EccIesiaB  fun- 
datione  agit  hic  psalmus  ordiiie  congrueiiti.  Nam 
iperacla  Christi  paSsione,  ac  de  latere  ipsius  aqua 
resurrectionis  effusa,  sicui  in  duobus  praeceden- 
libus  psalmis  traciatum  est,  conseqoenter  occiirrit 


bitralus  est  esse  sc  aequalem  Deo  i  etiam  ante  mrr- 
tis  triumphum),  tamcn  i  semetipsum  exinanirft  for^ 
mam  servi  i  exhibens  in  se,  lii  c  habilu  i  se:vili 
i  inventuS  ot  horoo  (Pliil.  ii,  6,  7).  i  In  quo  tan- 
dem  habitu  eoosummarta  obedieniia  obedremiae  pnc* 
minm  orbem  terrarum  gloria  et  honore  coronandus 
accipere  dignusrerat,  homo  prsesertim,  qui  ut  ulem 
lionQrcm  possideret,  nonnatorae  in  se  humanae  pro 
prium,  6ed  gratiae  reeognovit.  Unde  nnc  per  se,  nce 
pcr  discipulos  hoc  publicari  volult  ante  mords  obe- 
dicntiam,  quod  sua  esset  terra  et  pUtUtudo  eju$^ 
cum  illud  juste  potuisset  el  eo  quod  toius  Deus 
naturaliter  Deo  hafus  etiam  in  humana  natura  exsi:- 
tit,  proptercujus  patemitatcm  vere  dlxif :  i  Omnia 


ogendum  ,  quomodo  per  Domiuicae  resurrectlonis  D  mihi  tradila  sunt  a  Patre  meo  (Matth.  xi,  47),  i  id 


iriumphum  fundata  sit  Ecclesia  in  orbe  terrarum. 
Loquilur  auiem  ad  similitudinem  praBConis,  qui 
post  iriumphum  praedicat  esse  terram  victori,  di- 
cens  :  Domim  e$t  terra^  et  plenitudo  eju$.  In  ultimis 
wcro  versibus  patet  intentio,  in  quibus  mohet  victo- 
fcm  com  triumpho  suscipere. 

Distinguitur  autem  hic  psalmus  in  ires  parlcs. 
Primo  lotum  orbem  Domini  esse  dicit,  ot  sicut  nul- 
lus  ab  ejos  imperio  est  eiceptus,  ita  nec  a  fide  seu 
a  fldeliiate  sii  alienus.  Secundo  detcrAiinai,  quibus 
Tirtuiibus  debeant  pollere ,  qui  ascribi  volunl  in 
ejus  curia,  et  mlliiarc  in  ejus  militia.  De  cujus  cu- 
riae  seo  militae  disciplina  ibi  lit  quaestio,  ubi  dici 
tur  •  Qui$   a$cendet  in  montem^  Domini  ?  Tcrtio 


est,  omnia  mihi  dedit  hoc  dando,  ut  Pater  meas 
ipse  sil  noii  adoptive,  sed  naluraliier,  qoia  me  gc- 
nuit  proprium  Filium  suum,  oou  adoptavit  ut  aHe- 
hum.  Attaroen  i  hdmiliaVit  se  ipsum  i  in  terra  fpse 
Dominuscoeli  i  usque  ad  mortem,moriem  autem  cru- 
cis,  propter  quod  et  Deos  exaltavit  iIIom,et  dedit  illi 
nomen,  qood  esl  soper  omne  nomt^n,  ut  lii  nomine 
Jcsu  omne  geno  fleclatur  coelescium,  terrestrium  el 
iBfernorum  (P^i7.  ii,  8,  9).  •  Sic  ergo  exalutus, 
llcet  vere  potuerit,  non  tamen  dixit  vel  dicere  vo- 
luit :  mea  e$t  terra^  $t  pteniiudo  eju$^  orbi$  terra^ 
rtmt,  et  univer$i  qui  habitant  in  eo  ;  sed  ita  pouea- 
tiae  suae  doroinationem  enuntiavit,  ut  pariter  et  ma- 
nifesuret  veritaiem,  et  servarei,  aique  doceret  hu- 


^065  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  U.  -  PSAL.  XXIII.  K66 

niUiUiem.  f  Data  est,  »  inquit,  c  niilii  omriis  pote-  A  stoH  de  tempUs  idoloruoi,  el  de  hiibulis  cordium 

infidelium   fide  introducta  potenter  ejiciunl,  atque 


stas  in  coelo  et  in  terra  {Matih.  xxviii,  18),  >  in  quo 
dlcto  non  sonat  potestatis  falsa  et  jactabunda  glo- 
riatJO,  sed  vera  et  bumilis  graliarum  actio,  ut  et  tu 
quilibet  bomo  purus,  qui  nibil  babes,  quod  uon 
accepisti,  non  glorieris  vel  dc  non  acceplis  quasi 
acceperis,  vel  de  acceptis,  quasi  non  acceperis,  ne 
in  regionem  dissimilitudinis  exsulans  a  Christo  IHi 
conformeris ,  qui  dixit  in  propbeta :  t  Meus  est 
fluvius,  ego  feci  me  ipsum  (Ezech.  xxix,  5).  t  Iiem 
in  Evangelio  secundum  Lucam  regna  orbis  terroe 
ostendens  in  momento  temporis  :  c  mibi,  >  inquit, 
c  tradita  snut  baec,  et  cui  volo,  Ao  illa  (Luc.  iv, 
6).  >  Qui  baec  dixit,  gloriabalar  de  non  acceptis 
quasi  acceperit,   imo,  quod  pejus  est,  de  raplls. 


ilbim  de  mundo  in  infernum  fugantcs  dicunt  ei : 
Vade,  Satanas,  vel  fuge,  immunde  spiriius,  de  toia 
Ecclesia  in  tolo  terrarum  orbe  diffusa,  fuge  de  pos- 
sessione  pervasa  ;  fuge  tu,  draco  magne,  de  fluvio 
bumani  generis,  quem  tu  falso  tuum  esse  gloria- 
ris  ;  fuge  de  aquis  dulcibus,  quia  fontes  aquarum 
sauctificati  sunt  Cbristo  apparente  in  gloria :  et 
sicut  in  Evangclio  tibi  est  conccssum  intrare  in 
porcos,  id  est  in  bomines  immuudos,  cum  quibus 
praecipitandus  es  in  mare,  fugatus  de  orbe  terra- 
rum  in  abyssum  cum  omni  tua  legione,  ut,  te  in 
profundum  cum  tuis  demerso,  iile  solus  domine- 
tur  et  regnet  in  lerra  sicut  in  coelo,  cujus  est  pos- 


quasi  ea  non  rapuerit.  Minisler  illius  erat  Pilatus,  ^  sessio  legitima  per  passionis  triumphum  acquisita 

omnis  terra  et  pleniiudo  ejus,  Nam  el  antequam 
pateretur,  ipsius  erat  terra  et  pleniludo  ejus  ut- 
pote  ab  ilio  et  per  illum  creata,  quoniam  omnia 
per  ipsum  facta  sunt,  et  quando  in  mundum  ve- 
nit,  in  propria  venit.  At  postquam  vexilla  regis 
prodieruntfulgente  ubique  crucis  mysterio,  et  qua- 
tuor  illius  comibus  per  quaiuor  roundi  partes  ex- 
tensis,  duplici  ex  jure  ipsius  triumpbantis  Domini 
est  Urra,  et  plenitudo  eju$,  orbis  terrarum,  et  «iii- 
versi  qui  hahitaM  in  eo. 

Ad  litteram  pervasoris  ejectio  de  terra,  in  qua 
illi  exbibebaturquasi  rellgio  divina  per  multa  idola» 
per  boc  apparel,  quod  crescente  in  mundo  chri- 


qui  dixit :  c  Nescis  quia  potestatem  babeo  dimittere 
te,  et  potestatem  babeo  crucifigere  te?  {loan,  xix, 
10.)  Gloriabatur  namque  de  acceptiSt  quasi  non 
acceptis.  Sed  revocatur  ab  boc  typo  jactanti»  per 
bumilitatis  magistrum  sibi  dicentem  :  c  Non  ba- 
beres  in  me  poiestatcm  ullam,  nisi  tibi  esset  da- 
tum  dcsuper  (ibid.^  11).  t  Poterat  quoque  diabcH 
lum  redarguisse  dicens  :  Non  tibi  tradita  sunt  re- 
gna  orbis  terrae,  neque  tu,  cui  volueris,  ea  dare 
poteris  ;  sed  sicut  legitur  in  Daniele  :  c  Dominatur 
excdsus  in  regno  bominum,  et  cui  voluerit,  dabit 
lllud  (Dan.  IV,  II),  >  sic  de  roendacio  roendax  ille 
redargui  poterat.  Sed  qui  venit  boroijnes  docere, 


ac  daemones  condemnare,  in  Pilato  vanam  gloria-  r  sliana  religiotie  destructa  sunl  delubra,  constructae 

vero,  et  multiplicatae  suut  ecclesix  ;  nec  licet  jam 
diabolo  alicubi  dominari,  uisi  quantum  in  porcis 
ilii  conr^ssis  ad  boc  sinitur  grassari,  ut  pariier  cuni 
iilis  praecipitetur  in  abyssum. 

Sed  in  boc  ma($is  de  terra  ejectus  est  ille  ser- 
pens  antiquus,  quod  tu  c  Domine,  benedixisti  ter- 
ram  tuam  (PsaL  lxxxiv,  2),  t  terram  vi*ginalem, 
terram  fructiferam,  cui  dicium  cst  ab  angelo  :  c  Be- 
fiedicta  tu  in  mulieribus  (Luc.  i,  28).  t  Revera 
Domim  est  terra  isla  benedicta,  et  pleniludo  ejus^ 
de  qua  plenitudine  ilii  dicitur  :  c  Ave,  Maria  gratia 
plena  (ibid.).  i  £t  singulari  quidem  benedicliouis 
privilegio  dilecu  possessio  Domini  est  ista  terra^  et 
plenitudo  ejus^  sed  universali  quodam  jure  postu- 


tionem  sana  doctrina  coercuit,  in  diabolo  falsam 
coiidemnavit  dicens  :  c  Vade,  Salanas  (Matth.  iv, 
10).  >  Cavenda  est  ergo  bujusmodi  gloriatio,  ne 
quisquam  se  cum  diabolo  jactet  de  aHquo  bono 
non  suo  tanquam  suo,  sive  de  accepto,  tanquam 
iilud  non  acccperit,  ut  Pilatus,  curo  nec  ipse  Do- 
ininus  Jcsus  Christus,  cui  per  naturam  suae  di- 
vinitatis  erant  oAinia  snbjecta,  voluerit  ante  per- 
actum  obedientiie  merituro  sibi  omnero  pote- 
staiem  assigiiare,  vel  etiam  postquam  dala  est  ei 
omuis  potestas  omiiium  propter  obedientise  me- 
ritum,  sic  de  seipso  loqui  voluerit,  quasi  ea  per  se 
babuerit. 
Et  babuil  quidero  a  die  conceplionis  boroo  vir- 


ginis  filius,  idemque  Dei  Filius  omnia  per  se,  sed  D  lans  a  Deo  Patre  accepit  in  c  baerediiatero  *  siiam 


iion  a  se,  sicut  nec  existit  a  se,  sed  a  Patre  geiie- 
rante,  omniaque  per  banc  ipsam  generationero 
dante.  Propter  boc  oronia,  quae  babet,  omnia,  quae 
potest,  refert  ad  gloriam  et  gratiarum  aclionem 
dantis  omiiia  Patris,  ubicunque  ipse  de  se,  vel  de 
8ua  potestate  loquitur.  SeJ  illius  discipult  sic  bo- 
norificautes  ipsuro  Filium,  sicul  ipse  bonorificavit 
Patrero,  confidenter  illum  Dominum  totius  orbis 
praedicant,  quem  dicentem  audierant :  c  Daia  est 
Riibi  omuis  potesus  in  coelo  et  in  tcrra  (Matth. 
jLxviu,  48).  >  Ergo  rllum  pervasorem,  qui  falso  di- 
xcrat  in  Evangelio,  tradita  sibi  omnia,  et  in  Eze- 
cbiele  :  c  Meus,  >  inquit,  c  est  fluvius ;  >  illuro, 
inquain,  pcrvasorem  per  omncs  tcrras  roissi  apo- 
Patbol.  CXCIII. 


c  gentes,  et  possessionero  >  suaro  c  tenninos  terrae 
(Psal.  II,  8).  >  Unde  jure  dicirous  :  Domini  est 
terra^  et  plenitudo  ejus^  quia  sancu  Ecclcsia  non 
jam  terra  vacua  et  inanis  sub  aquis  latet  paga- 
nismi,  quam  Domlnus  possessor  ejus  de  profundo 
exaltavit,  et  super  fluroina  praeparavit  congiegatis 
aquis,  quae  sub  coelo  sunt,  ui  locum  unum,  ut  ap- 
pareat  arida,  et  sit  terra  fructifera«  Nam  slcut  ad 
litteram  aquae  in  principio  terraro  totam  operieutcs 
'depressae  sunt  in  subterraneos  recessus  terrarum, 
ut  super  roaria  fundatus  el  exaltaius  appareret 
orbis  terraruro,  et  traderet  fructuro  suuro  :  sic  post 
resurrectionero  Domini  nostri  Jesu  Cbristi  ex 
mortuis  efi^uso  desursum  Spiritu  sancto,  qui  et  in 

3i 


IU67 


GERHOHi  PRiEPOSlTl  REIGHERSPERG. 


iOCS 


p-incjpio  ferebatur  super  aquas,  Ecclesia  est  exal-  \  Quasi  enim  in  ulre  coarctatur  roare,  cum  suis  cin- 

ctuiD  littoribus,  vectibns,  et  ostio  clausuni  non  ope- 
riat  terram  $uper  mare  fundatam,  et  iuper  flnmina 
prxparatam.  Dum  enim  flumina  descendunt  in  mare, 
stat  fixus,  et  immobiliter  fundalus  orbis  terrae»  Sic 
et  multo  magis  Ecclesia  super  maria  cupidiiatum 
sxcuLirium  fundata,  et  $uper  flumina  tentationum  est 
prsBparata,  quae  superando  cupiditates  et  tentationes 
ad  aeternitatem  tendil,  ad  quam  Dominus  pneparavii 
eam,  Praeparator  est  enim  Dominus  regni  ccelorum 
et  eorum  qui  sunt  yenturi  in  illud.  Propterea  dicel 
in  fine,  quando  jam  parata  erunt  omnia  :  t  Tenite 
ad  nuptias :  >  quia  c  ecce  »  jam  t  parata  sunl 
omnia  (Matth.  xxii,  4).  >  llem  :  c  Venite,  benedicti 
Patiris  mei,  percipite  regnum,  quod  vobis  paratum 


tata,  quse  recte  dicitur  orbi$  terrarum,  Orbi$  pro- 
pier  perfectionem  ,  terrarum  propter  diversorum 
fructuuro  ubertatero.  Eteniro  sicut  in  orbe  ter- 
raruro  inde  fit  copia  divitiarum,  quod,  curo  alia 
sit  terra  ferax  fruroenti,  alia  vini,  alla  olei,  alia 
gemroaruro,  et  alia  roetalli  preliosi,  seu  rarae  ve- 
stis,  invicem  sibi  terrae  comrouuicant,  et  fructus, 
quos  babent  singulae,  possident  orones  in  com- 
munione  :  sic  in  spiritalibus  de  singulorum  vir- 
tutibus  fit  communis  oroniuro  fructus  ,  quando 
t  unusquisque ,  sicut  acceptt  gratiaro  ,  in  alter- 
utrum  illam  adroinisirando  ,  sicut  l)oni  dispen- 
satores  roultiforrois  gratiac  Dei  >  satagit,  verbi  gra- 
tia  :  f  si  quis  loquitur  quasi  sermones  Dei,  si  quis 


roinislrat  tanquam  ex  virtute,  quaro  adroinistrat  ^  est  {ibid,  xxv,  54).  > 


Deus,  ut  in  omnibus  lionorificetur  Deus,  >  cujus 
c  est  terra  et  pleuiludo  ejus,  >  cujus  est  <  orbis 
terrarum,  et  universi  qui  habitant  in  eo  (/  Petr. 
IV,  10,  H).  > 

Dixinus  evangelista  Lucas  hoc  ipsuro  notando, 
quod  Domini  e$t  terra^  et  plenitudo  eju$^  orbi$  ter- 
rarum^  et  univer$i  qui  habitant  in  eo,  recle  in  ejus 
Nativitate  indicat  c  edictum  >  exiisse  c  a  Gaesare 
Augusto,  ut  describeretur  universus  orbls.  Haec  de- 
scriptio  priroa  facta  est  >  a  nascente  Doroino,  cujus 
est  c  terra,  et  plenitudo  ejus,orbis  terraruro,  et  uni- 
versi,  qui  habitant  in  eo.  Haec,  >  inquaro,  c  descri- 
ptio  >  tunc  c  prima  facta  a  praeside  Syrix  Cyrino 


\ers.  3.  Qui$  a$cendet  in  montem  Dominif  0  apo- 
stoli,  qui  nuHtiatis,  et  demonstratis  orbem  terrae 
$uper  ii:aria  fundatum,  et  $uper  flumina  praepars- 
tum,  qui  sic  loquentes  nobis  miserisin  roariadbuc 
naufragautibus  ostenditis  orbero  t^rrae  habentem 
lillus  altum,  littus  aeternae  stabilitatis  et  soliditatis, 
dicite  nobis  :  Qva$  oicendet  in  montem  Domini  ?  qiiis 
de  alto  roaris  a$cendet  in  altum  excelsi  hujus  litto- 
ris,  quod  liltus  est  mons  Dominil  Et  propheta  Isaias 
de  roonte  hoc  loquens,  c  erit,  >  inquit,  c  in  novissi- 
rois  diebtts  mons  Doroini  praeparatus  in  verticf 
roontiuro,  et  elevabitur  super  colles,  et  fluent  ad 
curo  omnes  gentes,  et  ibunt  populi  multi,  et  dicent : 


{Luc.  II,  i,  2),  >  quoniam  nunquam  antea  tanta  pax  ^  Venite,  ascendamus  in  montem  Domini,  et  ad  do- 

'  '  muro  Dei  Jacob  (/«a.  ii,  2,  3).  >  Multi  ergo  dicent  : 
Ascendamus;  sed  quis  de  omnibus  ascendit  ln 
montem  Domini  ?  Multi  dicent  :  Domine^  Domine 
(Matth,  VII,  21) ;  sed  quis  intrabit  in  cegnum  coelo- 
rum  ?  c  Multi  sunt  vocati  (ibi^  xx,  16) :  >  sed  qui 
sunt  electi  ?  Multi  quasi  magno  nisu  conantur,  ul 
asceiidant ;  sed  quis  ascendendo  perseverabit  in  fi- 
nem  ?  Aut  quis  stabit  in  loco  samcto  ejus,  ut  Don 
recedat  retrorsum  ? 

Vers.  4.  Innocen$  manioui  et  mundo  corde. 

Vultis  scire,  quis  ascendat  ?  Innocem  manibuh^ 
et  mundo  corde^  id  est  qui  nuliis  nocet  operibus,  el 
mundo  corde  cavet  etiam  in  cogitatione  peccare,  no- 
lens  quemquam  laedere.  Neque  hoc  illi  sufiicit,  quod 


fuit,  ut  totus  orbis  describi  potuisset,  tali  descri- 
ptione,  sub  qua  irent  omnes,  ut  profilerentur.  Vix 
€nim  partibus  orbis  terrae  imperabani  reges  vel  ty- 
ranni  ante  adventum  Christi.  Sed  illo  veniente  in 
roundum  descriptio  et  professio  fit  oroniuro  ad 
unius  rcgis  iroperium,  quia  Christusest  unus  irope- 
rator  et  rex  oroniuro  saeculoruro,  cui  recte  assigna- 
tur  descriptio  et  professio  oroniuro,  quoniam  ele- 
ctos  ex  oronibus  gentibus  ipse  calamus  scribae  velo- 
citer  scribentis  assignat  in  libro  suo  ad  vitam,  qui 
eum  nunc  profitentur  usque  ad  mortero.  Dicant  igi- 
tur  apostoli,  dicant  orones,  et  profiteantur  electi, 
quoniaro  Domini  e$t  terra^  et  plenitudo  ejus^  orbi$ 
terrarum^  et  univer$i  qui  habitant  in  eo.  Domini  e$t 


terra  fructifera,  cujus  frucius  in  virtutibusesl;  et  d  alterum  nec  laedit  opere,  nec  laedere  intendit  cordo 


plenitudo  ejn$,  quia  non  est  terra  inanis  et  vacua, 
quae,  Duinino  earo  coiente,  frugibus  est  plena. 

In  hanc  terram  roulti  veniunt,  sed  non  roanent  in 
ca,  quoniaro  ad  tempus  credunt,  et  in  teropore  ten- 
taiionis  recedunt.  Sed  novit  Doroinus,  qui  sunt  ejus, 
illi  scilicet,  qui  habitant  in  ea  terra,  quae  non  est 
inanis  et  vacua,  quae  intelligitur  sancta  Ecclesia  in 
orbe  terrarum  dilatata.  In  hac  illi  soli  habitant,  qui 
fidem  factis  probant.  Nam  quasi  exsules  in  ea  sunt, 
quifidei,  quam  fatentur,contradicuntoperibus.  Me- 
rito  autem  haec  terra  Domini  dsl,  et  istius  terrx  or- 
bis  curo  suis  babitatoribus  Doynini  est, 

Vers.  2.  Qttia  ipit'$ttper  maria  fundavit  eum  con- 
^regam  $icut  in  utre  aquai  marii  (Psal.  xxxii,  7). 


ipse  innocens  manibu$  et  mundo  corde^  sed  cc^no- 
scens  veram  esse  innocentiam,  quae  nec  sibi  nec  il- 
teri  nocet,  «tiam  sibimet  ipsi  vivit  utiliter. 

Qui  non  accepit  in  vano  animam  $uam,  Qui  ha- 
l)ens  oculos  non  eis  utitur  ad  videndum,  in  vammii 
habet  eos.  Ita  homo,  qui  habens  animam  rationa- 
lem  ratione  non  utitiir,  sed  vivit  irrationabiliter» 
hic  in  vanum  accepit  animam  $uam;  nec  talis 
a$cendet  in  montem  Domini :  sed  is,  ^t  non  aecepii 
in  vanum  animam  iuam,  cujus  ut  pectus  est  ratlo- 
nabile,  ita  quoque  obsequium  est  rationabile» 
quoiiiam  l)ene  utitur,  et  nunquam  abutitur  ni- 
tione ;  aut  si  abusus  ea  fuerit,  satisfacit  rationabili 
emendatione. 


1009  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

AUier  :  t  Vanilas  vanilalum,  >  dixii  EccleMstes^  A 
c  ei  omnia  vanitas  (Eccli,  i,  2).  »  Gumque  dlligen- 
ler  enumerasset  omnia  quae  sub  coilo  sunl  concu- 
piscibilia,  sicut  sunt  mi^ndi  hujus  divilise  ac  deliciae 
atque  lionores  gloriae  temporalis,  ad  hunc  finem 
loqucndi  pervenit,  ui  omnibus  istis  tanquam  vani- 
latibus  transcensis  atque  spretis,  quia  non  est  eis 
venim  ac  soiidum,  sive  constans  essef  judicet  non 
esse  aliud  verum  €$$e  homiiris,  nisi  4^t  Deum  ti- 
meat  et  mandala  ejus  custodiat.  i  Deum,  » inquit, 

<  time,  et  mandata  ejuscustodi,  hoc  est  omnis  homo 
(Eccli.  XII,  15).  »  Si  ergo  in  hoc,  vel  ex  hoc  est  om^ 
nis  homo,  qund  Deum  timet,  et  mandata  ejus  ob- 
servat,  qui  Deum  non  timet,  et  mandata  ejus  negli- 
git,  ipse  non  est  homo,  imo  nec  dicendus  est  e$$e^ 
qu*  non  habet  verum  esse.  Uic  talis  quasi  evane-  ^ 
sceiis  cum  hujus  mundi  transitoria  vanitate  longe 
separatur  ab  xternitatis  beau  soliditate.  Opposita 
quippe  sunt  inter  se  vanum  et  $otidum,  vanita$  et 
verilas^  in$labUita$  ei  $labUita$^  et  qulsque  homi- 
num  talis  eflicitur,  quale  est  illud,  quod  ab  eo  prae- 
cipuc  quaeritur  et  diiigitur.  Qui  ergo  ista  vana  et 
u&nsitoria  potissimum  diligit,  cum  ipsis  vanis  eva- 
nescit.  Qui  auiem  per  timorem,  et  dilcctionem  at- 
que  custodiam  legis  adha^ret  Domino,  uiius  Spiritus 
csl,  et  quauto  magis  inhseret  verhati,  qua^  Deus 
est,  obediendo  ejus  praeceptis  et  credendo  promis- 
sis,  tanto  fit  longe  a  vanitate  fallaci,  illi  dissimiiis, 
cui  sua  vanita$  improperatur,    cum  ei  dicitur  : 

4  Ecce  homo,  qui    non   posuit  Deum  adjutorem  q 
suam,  sed  speravit  in  multitudine  divitiarum  sua- 
rum,  et  praevaluit  in  vanitate  sua  (P$aL  li,  9). » 

Recte  divitiis  vanitatem  copulat,  quia  e$$e  illarum 
penitus  est  Htstabile  ac  vanum.  Sed  est  homo,  qui 
in  hoc  vano  accipit  animam  $uam ;  et  est  homo,  qui 
non  accepit  in  hoc  vano  animam  $uam,  t  Dives  » ille, 
qni  <  epulalur  qiiotidic  splendidc  {Luc.  xvi,  19), » 
accepit,  et  acct^plabilem  habuit  animam  ^ttam^  id  est 
vitam  suam  in  hoc  vano  divitiarum,  et  deliciarum ; 
sed  ipse  hoc  vaniim  non  intellexit  vanum  esse.  donec 
bcpultus  cst  in  infcrnum  nihil  secum  forcns  dc  suis 
divitiis,  ni^i  vanam  mcmoriam  deliciarum  prxteri- 
tanim,  et  ex  eo  cruciabatur,  quia  erat  omnino  prse- 
tcritum,  quod  ipsc  dilexcrat  quasi  mansurum.  Tunc 

<  vcxatio  sola  intellcctum  dedit  auditui  (/<a.  xxviii,  D 
19)  lejus,  quam  vanum  fuit,  in  quo  animam  $uam 
accepitf  in  quo  illi  acceptabile  fuit  animam  $uam 
oblectare,  vei  animam  $uam,  id  est  vitam  suam  ex- 
pendere.  <  Quisquis  »  igitur  in  hoc  <  vano  invenit 
animam  suam,  perdet  eam,  et  qui  perdiderit  animam 
suam  {Matth,  x,  51) »  in  hoc  rcno,  i  in  vitam  aeter- 
nam  custodit  eam  {Joan.  xii,  35).  »  Quis  est,  qui 
invenit  animam  $uam  in  hoc  mundo  vanitatibus 
pleno,  nisi  qui  facit  voluntatem  suam  in  eo?  Et 
rursum  quis  est,  qui  perdit  animam  $uam  in  hoc 
mundo  penitus  vano^  nisi  qui  mortificat  volnn- 
tatem  propriam,  dum  non  accipit  illam  in  vano? 

Diligenter  animadvertendum  est  quod  dicitur  : 
Qtii  non  accepit  in  vano  ammam  $uam,  Sic  enim 


—  PARS  ir.  —  PSAL.  XXIll.  i070 

creala  fuit  anima  hominis,  anima  raiionalis,  ut  di« 
vinam  indueret  seterniiatem.  Sed  postquam  Adam 
nudus  ab  immortalitatis  gloria,  indutus  est  pellicea 
tunica  quae  utique  vestis  est  vana,  quoniam  vetu- 
stati  et  instabilitati  est  obnoxia,  multi  sunt  ejus 
posteri,  qui  in  hoc  vano  indumento  accipiuut  ani- 
mam  $uam  non  odientes  earo,  qua^  carualis  est, 
maculatam  {Jud.^  8,  9)  tunicam,  sicut  apostolus 
Judas  docef,  quoniam  delcctabile  ac  nimis  accepta- 
b.le  illis  est  in  hac  tunica  pausare,  atquc  in  ejus 
mollitie  aiiimam  ^uam,  id  est  animalem  et  carna- 
lem  voluntatem  suam  obleciare. 

Quo  contra  quidam,  sicut  apostolus  Judas  docet, 
oderunt,  quw  camali$  e$t,  maculatam  lunicam  {ibid' 
25),  qui  sicut  Abraham  exsultando,  ut  vidcant  dicm 
Christit  Christum  induendo  exuunt  eam  :  quia  noii 
potest  ullo  modo  superindui  stola  veritatis  et  im- 
mortalitatis,  nisi  exuta  prin?um  tunica  vanitatis,  et 
mortalitalis.  Vel  sicut  Lazarus  in  eadem  tunica 
doloribus,  et  ulceribus,  ac  paupertate  gravati,  etsi 
necessitate  urgente  cupiunt  saturari  de  micis,  boc 
est  de  suf  erfluis  mensae  divitis,  non  lamen  cum  di- 
vite  quoquam  ctipiunt  vivere  fn  deliciis.  In  Abra- 
ham  divite  commendatur  aeternae  lucis  desiderium 
cum  longa  patientia,  qui  proinde  magis  fuit  con- 
demnabiiis,  quia  cum  ei  aiOuerent  divitiaSy  noluit 
eis  cor  apponere,  nolult  in  vanitate  di^itiarum  acci- 
pere  animam  ^uam,  superando  scilicet  vanum  va- 
nitatum  desidenum,  per  vehementius  desiderium, 
quo  diem  Christi  ardebat,  in  qno  animam  suain 
cupiebat  inveniri  abnegatam  sibimelipsi.  At  in 
paupere  Lazaro  commendatur  hujus  praesentis  viiae 
Uedium  cum  bona  patientia,  quam  sic  tenuit  in  pau- 
pertate  sua,  ut  non  concupisceret  nisi  vix  necessa- 
ria  miserae  vitae  solatia,  videlicet  aliorum  superflua 
sua  credens  necessaria ;  neque  his  concupitis  pec- 
(lavit,  qui  nec  res  alienas  desideravit;  quia  divitum 
superflua  pauperum  sunt  necessaria.  Fuit  ergo  prc- 
tiosa  in  conspectu  Domini  mors  Abrahae  divitis, 
qui  potuit  morlificare  in  divitiis  animam  suam,  noii 
indulgcns  ei  vana  divitiarum  obiectamcnta,  quia 
fion  accepit  in  vano  animam  su/im,  ct  si  aliquaudo 
anima  sua,  id  est  animalis,  et  sensualis  cupidiias  ei 
alliisit,  ipse  eam  non  accepit,  sed  eam  repudiando 
quasi  meretricem,  quasi  filiam  Babylonis  mlseram 
non  eam  habuit  acceptam  et  charam  :  atque  ideo 
tam  ipsam,  quam  parvulos  ejus  allisit  ad  petrara, 
cujus  diem  desiderando  exsultavit,  in  quo  ('esidc- 
Tioaccepit  animam  suani,  cui  videlicetindulsitiibe::- 
ter  omnia,  quae  valere  illi  possent  ad  exciiandum 
vel  ampliandum  tale  tam  sanctum  desidcrium. 

Si  ergo  filii  Abrahae  sumus,  opera  Abrabae  facia- 
rous.  Non  accipiamus  in  vano  animam  nostram, 
subtrahamus  illi  vanitatis  oblectamenta,  et  ingera- 
mus  ei  verilatis  hortamenla,  et  si  vanum  quid  acci- 
derit,  si  vanitatis  delcctatio  veritatis  delectationem 
in  anima  nostra  superaverit,  ut  saepe  contigit  etiam 
electis,  dum  aut  illicita  commiserunt,  aut  in  rebus 
licitls  nimietale  quadam  vcritatis  et  justiliae  metas 


iOTl  GERHOHi  PRiEPOSlTl  ReiCHERSPERG.  107« 

excesserunt,  galtein  post  factum  non  sit  nobis  ac-  A  qaoniam  ipsorum  est  regnum  codomm  (Mattk.  t. 


ceptum,  non  sic  accipiamus  in  vano  animam  no- 
stram,  ut  permanendo  in  Tanitate  non  veniamus  ad 
veritatis  lucem,  in  qua  luce  arguenda  sunt  opera 
vana,  et  castiganda  est  anima  vanitatem  volens  am- 
plexata  tanquam  adulierino  amore  polluta. 

Quae  autem  vanilaii  subjecta  est  non  volens,  dum 
necessiiate  cogente  ulilur  vanis  istis  teroporalibus 
I  propter  eum,  qui  eam  subjecit  in  spe,  liliera- 
biiur  >  quandoque  f  a  servitute  »  vanitatis  et 
corruptionis  in  libcrtatem  gloriae  liliorum  Dei  (Rom. 
XII,  21).  j  Quare?  quia  subjecta  est  non  volens,  el 
propter  eum,  qui  eam  subjecit,  portat  vana  ,  quae 
uon  vult,  ut  apprebendat  vcra  bona,  quae  vuit :  nec 
talis  anima  sibimetipsi  est  accepia  in  vanitate ,  cui 


5).  f  Sed  Lazari  similibus,  qui  usque  ad  morteia 
fuit  aegrotus  et  mendicus ,  illa  promissio  consola- 
tionis  congruit,  quam  in  Isaia  Spiritus  saoctiis 
edixit  hujusmodi  pauperibus  nullam  consolationem 
babentibus  in  hoc  mundo.  c  Ad  ubera ,  i  ioquit, 
f  portabimini ,  et  super  genua  blandientur  vobis 
{I»ai.  Lxvi,  12).  >  Qui  blandientur?  Etquibus  bUn- 
dientur  ?  nimirum  sancti  divites  blandientur  sanctls 
pauperibus  Lazari  similibus.  Imo  ipse  Deus  blaii« 
dietur  talibus,  quia  ipse  dicit :  c  Sicut  mater  con- 
solalur  filios  suos,  ita  consolabor  tos  (ibid.  i5).> 
An  non  erit  haec  magna,  et  infinita  consoiatiOy 
quod  quasi  mater  dulci  filiolo  blandiens  post  ma- 
terna  ubera  ipse  Deus  propria  manu  €  absiergei 


subjecta  est  non  volens,  sed  in  veritate  promissoris  H  emnem  lacrymam  ab  oculis  eorum ,  et  mors  mk- 


veraciter  promitlentis  vcra  bona  ,  anie  quorum  iu 
cem  vanum  est  nobis  surgere,  qui  sedere,  id  est 
bumiliari  adhuc  jubemur  subjugo  obedientiae  pro- 
pter  eum,  qui  subjecit  nos.  Ita  sedenti  Abrabae  ap- 
paruit  Dominus,  quia  respexit  inter  divitias,  humi- 
lialum  cor  ipsius.  Apparuit  autem  sedenti  f  ad 
oslium  tabernaculi,  >  quod  est  hospilium  exsu- 
lantis,  et  sedenti  in  t  convalle  Mambre  (Gen.  xvui , 
i),  >  id  est  in  magna  elpcrspicua  humilitate.  J#am- 
bre  namque  interpretatur  penpicuum^  quia  videli- 
cet  in  perspicuae  vcrilatis  humilitate  lanquam  iu 
couvalle  Mambre  jucundum  est  sedere  filiis  Abrabae, 
ne  quando  surgant  et  extollantur  de  vanas  hujus 
mundanae  prosperitatis   arrisione ,    quae  maxime 


tra  non  erit ,  iieque  Inctus ,  neque  damor  ;  sed 
neque  ullus  dolor,  quia  prima  abierunt?  (Apoe. 
XI,  4.)  >  Licet  ergo  magnus  fuerit  pater  Abrahua, 
qui  non  accepii  in  vano  animam  suam ,  dives ,  el 
sine  persecutionibus  defunctus ;  tamen  iilo  major 
fuit  afilictus  David,  ac  per  roulias  tribulaliones 
probatus.  Unde  beatus  evangelista  Matihaeas  ame 
Abraham  posuit  David  iii  libro  generationis  Jesu 
Christi  f  filii  David,  filii  Abraham  {Matth.  i,  !).> 
Ordo  pnKposterus,  sed  necessario  commutatus» 
dum  sanctus  afilictus  valde  non  afllicto  est  praJa- 
tus ,  qui  et  promissionem  quasi  dupiicis  consola- 
tionis  accepit  non  solum  promittenie ,  sed  et  ju- 
rante  illi  Domino  filium  de  ipso   nasciturum  pa- 


contemnenda  est  in  ipso  fervore  diei  suae  his,  qui  ^  riler  et  regnaturum  ,   qui  Abrahae  promissus  est 


exsultant  cum  Abraham ,  ut  videant  diem  Ghristi, 
qui  in  ipso  fcrvore  diei  sedenti  Abrahae  apparuit, 
suumque  diem  illi  praeostendit. 

Ad  hujusmodi  vero  sessionem  perfectae  humilita- 
tis  inierdum  valde  proficif  cum  Lazaro  in  hoc  mun- 
do  afiligi  paupertate,  vel  corporis  infirmitate.  Nam 
licet  sanctus  Job  divitiis  bene  utendo  laudabilis  ex- 
stiterit,  laudatusque  sita  Domino;  tamen  divitia- 
rum  amissione  atque  corporis  infirmitate  ad  majo- 
rem  profecit  humilitatem,  ita  ut  is,  qui  antea  iion 
icgitur  in  terra  sedisse,  tunc  sederet  in  sterquilinio. 
Unde  recie  illi  duplicata  est  consolatlo  sic  vehe- 
roenter  humiliato.  Non  enim  dubium  est  ipsas  di- 


homo  nasciturus  ,  nec  tamen  ei  dictus  est  rei 
futurus.  Hujus  magnae  promissionis  cousolitioiiem 
pauper  et  afilictus  DaTid  in  eo  promeruit,  qaia 
iioii  accepit  in  vaiw  ammam  suam.  Quippe  Diliii 
vanum  vel  intendit  ex  deliberatione  faciendum , 
vel  approbavit  praeter  deiiberationem  factum.  Nam 
contra  deliberationem  et  intentionem  suam  a  len- 
tatore  praeoccupatus  [evanuit,  quando  in  Urinra 
Hethaeum  peccavit.  Sed  noti  accepit  in  va»o  ani'- 
mam  suam ,  quam  de  hoc  ipso  graviter  humiliaTit, 
et  usque  ad  cordis  contritionem  omnimodis  af- 
fiixit,  quod  in  Tano  libidinis  iliicitae  oblectamento 
delectata  evanuerat  ad  tempus»  quoadusqne  ad 


vitias  homini  simplici  et  recto  ac   timenti  Deum  j^  eum  veniret  Nathan  propheta  enuntians  ei  venia- 


fuisse  ad  hujus  vitae  consolationem,  non  ad  corrup- 
tionem.  Sed  non  fuisset  geminata  haec  talis  conso- 
laiio,  nisi  humilis,  et  patiens  amissis  divitiis  inflicto 
sibi  vulnere  pessimo  sedisset  in  sterquilinio.  Sic 
nimirum  ctLazarus  dupliciter  consolatus,  cui  sane 
in  hoc  magna  fuisset  consolatio  illic  requiescere, 
ubi  requievit  Abraham.  Sed  in  hoc  amplior ,  et 
quasi  duplex  erat  consolatio,  quod  dives  Abraham 
pauperem  Lazarum  quasi  pius  pater  dulcem  filio* 
lum  fovebat  in  sinu  suo.  Ideo  non  incongrue  qui- 
dem  sanctis  censu  divitibus,  et  spiritu  pauperibus, 
ui  fuit  Abraham,  qui  cum  diTCS  esset,  et  cum  Do- 
miiio  loquerelur ,  tamen  se  pulverem  aestimavit , 
coiivenit  illa  promissio  :  i  Bcati  pauperes  spiritu, 


tem  contra  peccati  perpetratam  vanitatem.  Aadita 
igitur  David  veritate  nequaquam  sibimetipsi  com- 
placuit  in  sua  Tanitate,  sed  odiens  peccaii  seduclo- 
riam  Tanitatem  accepit ,  et  acceptam  balmil  pro* 
phetae  increpantis  Tcritatem  et  seTeritatem.  Pro- 
pterea  pcenitens  de  sua  Tanitate  gaudel  in  Dei  ve- 
ritate  dicens  illi  :  i  Ecce  enim  veritatem  dilftiitti 
{Psal.  L,  8).  >  Sic  a  Taniutis  laqueo  liberattis,  el 
Tcritati  per  concordiam  adunatus  ascendit  in  om- 
tem  Domini  quasi  penitus  innocens  mamku9^  at 
mundo  corde ;  quia  non  illi  post  poenilentiam  inpo- 
tabatur,  quod  antea  fuerat  nocens  mauibus  per  ho- 
micidium,  et  immundo  corde  per  adulterium.  Tan- 
tum  ei  ad  salutem  Taluit ,  quod  non  accepit  in  »«- 


1075  COMMENTARtUM  IM  PSALMOS. 

no  ttnimatn  iuam^  quod  plus  dilexit  redargutionis  A 
et  iDcrepaiionis  Teritatem ,  quam  si  quis  ei  obtu- 
lisset  adulationis  vanitatem.  Denique  sic  orat  alibi 
optans  correptionis  veritatem»  detestans  adulationis 
vanitatem,  ubi  dicit  :  4  Corripiet  me  justus  iu  ml- 
serlcordia,  et  increpabit  me  :  oleum  autem  pecca- 
toris  non  impinguet  caput  meum  {Pial.  cxl,  5).  » 
Dicat  ergo  David  securus,  quod  in  semettpso  fuerat 
expertos,  quoniam  aicendet  in  montem  Domini  etiam 
post  peccata  perpetrata,  qui  non  accepit  in  vano  ani- 
mam  iuam^  qui  plus  diUgit  veritatem,  quam*  vanita- 
tem,  in  qua  veritate  fundatus  nonsolum  in  conversa- 
tioiie»  sed  eliam  in  locutione  sua  studet  esse  justus. 

Nec  juravit  in  dolo  proximo  suo.  Eisi  aliquando 
cogente  necessitate  juravit,  nonjuravit  indolo.  Cum 
enim  nibil  omnino  jurare  laudabile  sit,  verum  ju-  ^ 
rare  tolerabile »  falsum  jurare  damnabile :  sicut 
nunquam  falsum  permittimur  jurare,  sic  iuterdum 
sinimur  verum  jurare  cogente  videlicet  grandi  ue- 
cessitate,  non  ut  aliquem  in  errorem  inducamust 
sod  ut  errorem  pemiciosum  juramento  vero  tolla- 
mus.  Non  igitur  offendit  in  verbo »  nec  juravit  in 
doio  proximo  suo,  qui  diiigenterstuduit  evitare  cau- 
sas  ac  necessitudines  jurare  cogentes ,  ut  verbi 
graiia  in  lege  jurare  compeilitur,  qui  depositum 
perdidit,  quod  manum  non  extenderit  in  rem  pro- 
zimi*  Et  si  talis  necessitas  jurandi,  vel  major  emer- 
sit,  sine  dolo  juravit*  Ut  autem  falsnm  aliquo  modo, 
seu  verum  ad  aliquem  decipiendum  et  laedendum 
juraret,  compelii  non  potuit :  atque  ideo  iste  c  vir 
perfectus  est,  qui  non  offendit  in  verbo  (Jac,  iii,  2),» 
etbuicdcbetur  benedictio;  sicutecontra  ilii  male- 
diciio,  qui  dicit  c  malum  bonum,etbonum  malum, 
dulce  amarumy  et  amarum  dulce  (Ita.  v,  !20),  >  cui 
Scriptura  imprecatur  va,  quod  ponitur  pro  aeterna 
daionatione;  sed  quinon  offendit  in.verbo  carens 
videlicet  raeudacio  et  doio, 

Vers.  5.  Hic  accipiet  benedictionem  a  Domino  , 
et  misericordiam  a  Deo  salutari  suo.  Erit  enim  inter 
illos,  quibus  dicetur  c  Yenite,  benedicli  Patris  mei 
(Malih.  XXV,  34).  >  Si  cum  Abraham  suscepit  bo- 
spitio  angeios,  id  est  bonos  nuntios ,  iu  quibus  et 
Cbrislum  susccpit,  quem  in  suis  bonoravil.  At  si 
cum  paupere  Lazaro  Ipse  indiguit  hospitio,  et  alio 
quolibet  solatio,  cum  esset  esuriens  vei  siliens,  nu-  j) 
dus  vel  hospes,  inflrmus  vel  in  carcere ,  digne  con- 
numerabitur  iiiis  minimis ,  de  quibus  dicetur  : 
c  Quandiu  fecislis  uni  de  his  minirois  meis ,  mihi 
fedstis  (Matth.  v,  40).  >  £t  ita  sive  inter  judicandos 
bonos  slve  inter  judicantes  hic  accipiet  benedictio- 
nem  a  Domino.  Muilo  amplius  vero  ille  pauper  et 
minirous,  qui  sua  erogando  pauperibus  pauper  ef- 
lectus,  a  Domino  accipiet  benedictionem.  Unde  sicut 
ante  uos  dictum  est :  Presbyter,  qui  sua  vei  pau- 
peribus  erogavit ,  vel  Ecclesise  rebus  adjuuxit,  et 
se  in  numero  pauperum  paupertatis  amore  consti- 
tuity  etsi  muita  postmodum  in  ecclesiasticis  facul- 
tatibus  accipiat,  unde  et  minimis  Christi  serviat,  et 
ipse  inter  minimos  minimus  vivat,  non  fraudabitur 


—  PARS  n.  —  PSAL.  XXIII.  1074 

benedictione,  sed  bic  talis  duplicia,  in  terra  scilicet 
viventium  possidens  l>ona ,  cum  bonis  ministris 
minimorum  laudabitur,  et  inter  ipsos  niinimos  co- 
ronabitur.  Propterea  in  festis  martyrum,  qui  mini- 
mi  fueruut,  quique  ad  utiraalem  ,  et  aedificationem 
aliorum  non  solum  sua  expeuderunt ,  sed  super- 
impenderunl  semetipsos  pauperes  ipsi  et  pauperum 
ministri,  quia  interdum  nec  unde  viverent,  habue- 
runt,  nec  vivere  permissi  per  eam  charitiicm, 
qua  majorem  nemo  habet ,  pro  fralribus  suis  ani  • 
masponere  uon  dubitaverunt  (Joan.  xv,  13);  iii 
festis,  inquam,  talium  Christi  minimorum,  et  mi- 
nimis  Christi  ministranlium  dicimus  liujus  psalmi 
versiculum  de  quolibet  illorum  :  Hic  accipiet  bene- 
dictionem  a  DominOf  et  misericordiam  a  Deo  salutari 
suo.  Similiter  et  in  feslis  confcssorum,  quibus 
propter  minimos  Chrisli  vivere  a  Deo  concessum 
est,  recte  de  quoUbet  iliorum  canit  Ecclesia  hunc 
psahnum.  dicens  de  uno  quolibet  ipsorum  :  Hic  ac- 
cipiet  benedictionem  a  Domino ,  et  misericordiam  a 
Deo  salutan  suo.  Et  dicit  de  multis  : 

Yers.  6.  HoBC  est  generatio  qucerentium  eum , 
qutBrentium  faciem  Dei  Jacob.  Sed  ne  putes  banc 
benedictionem  provenire  de  meritis  absque  graiia, 
vel  de  gratia  sine  meritis,  noia  quod  et  merita  re- 
quiruntur ,  ubi  dictum  est  :  Innocens  manibus  ,  et 
mundo  corde  ,  qui  non  accepit  in  vano  animam 
suam  ,  nec  juravit  in  dolo  proximo  suo  :  et  miseri- 
cordia  Dei  ostenditur  esse  causa  tam  meriiorum 
quam  praemiorum,  cum  dicitur  :  Hic  accipiet  bene- 
dictionem  a  Domino^  et  misericordiam  a  Deo  salutari 
suo.  Ponitur  autem  post  magna  merita  major  mcri- 
tis  Dei  misericordia,  ut  quantalibet  fuerint  merita 
tua ,  scias  te  indigere  misericordia  divina.  Rursum 
ne  putes  meritis  humanis  misericoriliam  Dei  prae- 
veuiri ,  audi ,  quod  dicitur  :  Ilsec  cst  generalio 
quaerentium  eum,  quaerentium  faciem  Dei  Jacob. 
Si  ergo  c  voluntario  genuit  nos  verbo  veriiatis> 
Deus;  non  quia  eramus  inilium,  sed,  c  ut  simus 
iniiium  aliquod  creaturae  ejus ,  >  ut  simus  c  gene- 
ratio  quaerentium  eum  (Jac.  i,  18),  >  scias  mise- 
ricordiae  et  gratiae  ejus  ascribendura ,  quod  ali- 
quibus  reprobatis  aliquos  elegit ,  sicut  Jacob  cle- 
git ,  Esau  autem  odio  babuil,  cum  necdum  aiiquid 
boni  fecissent  aut  mali ,  quando  aller  est  electus, 
alter  projectus  (Rom,  ix,  13)  Ideo  quantalibet  sub- 
sequantur  merita,  praeventionem  grali»  dehei  hwc  ge- 
neratio  quasrentium  Deum,  pariterquaerere  el  cogno- 
scere  faciem  Dei  Jacob^  quia  videiicet  sicut  gratui(a 
bonitate,  cum  necdum  aiiquid  fecisset  boni  vel  mali, 
praeventus  est  Jacob :  sic  per  graliam  praedestinatio- 
nis  et  electionis  praeventa  est  omjiis  hosc  generatio 
quasrentiumfaciem  DeiJacob.  Nequeenim  merita  sunt 
bona,  nisi  de  gratia  praeveuiente  et  subsequenie  : 
praevenienie,  ut  fiant ;  subsequenie ,  ne  pereant. 

Et  licet  omnis  generatio  qticerentium  Deum  quaerat 
faciem  Dei  Jacob  ,  specialius  tamen ,  et  excelieu'* 
tius  illi  quaerunt  et  inveniunt  faciem  Dei  Jacob^  qui 
sicut  Jacob  simplex  cum  matre  habitavit,  ejusque 


1075 


GERHOm  PRiCPOSITI  REICHERSPERG. 


1070 


pio  consilio  bencdictionem  a  patre  obtinait,  pro  qua  A  forles,  quasi  ferrei   Tectes  fortioribiis   raUonibus 


fratris  Esau  pcrsecutionen)  sustinens  exsulavit,  at 
«que  in  exsilio  suo  perpaticntiam  seryilutis  officiosae 
duas  uxores  et  multarum  gregcs  ovium  acquisivit, 
ct  postremo  ipse  palriarclia  patriarcharum ,  pater 
plcnus  dierum ,  appositus  est  ad  patres  suos  :  ita 
ipsi  qu%rendo  faciem  Dei  Jacob  sectantur  exempla 
Tirlutum  Jacob ,  simpliciter  babitantes  in  Eccle- 
sia ,  cujus  pio  favore  benedicuntur  a  Deo  Patre, 
sicut  Petrus  apostolus,  cum  servarelur  in  carcere, 
et  oratio  Beret  ab  Ecclesia  ad  Deum  pro  eo»  c  be- 
uedictionem  accepit,  et  misericordiam  a  Deo  salu- 
tari  suo  (Act.  xii,  5) ,  i  ila  ut  diceret :  t  Nunc  scio 
vere  ,  quia  misit  Deus  angelum  suura ,  et  eripuit 
me  de  manu  Herodis,  et  de  omni  exspectalione  ple- 
bis  Jud^orum  {ibid,^  11).  >  Extunc  Petrus  ad 
salvandas  gentes  persequenle  Judaico  populo,  car- 
nali  Esau,  directus  instantia  praedicationis  quasi 
duas  uxores  acquisivit,  quia  magistros  ecclesiarum 
ad  virtutem  eximiam  contemplationis  et  actionis 
informavit,  per  quos  multos  greges  ovium  ipse  pa- 
stor  ovium  pascit  sedulo  peragens  ofiicium  sibi  a 
principe  pastorum  injunctum ,  ubi  ei  tertie  dictum 
est :  c  Pctre,  amasme?  pasceagnos  >  vcl  c  ovesmeas 
(Joan.  XX,  15-17).  > 

Post  Petrum  apostolum  in  bac  generaiione  quae- 
rentium  faciem  Dei  Jacob  nonnulli  similiter  imi- 
tantur  Jacob,  et  ipsi  oves  et  agnos  pascendo,  per- 
secutionem  fratris  carnalis  ferendo,  patriarchas,  id 
esi  electos  fllios  per  Evangelium  gignendo,  et  tan- 
dem  beato  flne  cum  patribus  quiescendo.  Gonve- 
nienter  igitur  in  talis  cujusque  patris  beata  requio- 
tione  psallens  Ecclesia  dicit  :  Htc  accipiet  benedi- 
etionem  a  Domino ,  et  misericordiam  a  Deo  salutari 
iuo.  Et  ne  putetur  parvus  esse  uumenis  talium ; 
de  singulari  transitus  fit  ad  pluralem,  cum  dicitur  : 
Btec  est  generatio  quasrentium  Dominum^  qucBren- 
tium  faciem  Dei  Jacob. 

Diapsalma  hic  interpositum,  a  dictis  dicenda 
distinguit  satis  congrue,  quia  hoc  loco  mutan- 
tur ,  ct  variantur  loquentium  personae.  Gonte- 
fitata  enim  Ghristi  resurrectione  ac  declarata  Ghri- 
stiana  religione  portae  mortis  praecipiuniur  auferri : 
primo  verbis  angelorum,  qui  Deum  descendentem 
ad  Inferos  prsevenerunt.  Naincum  Rex  glorise  Ghri- 
stus  infcrnum  debellaturus  intraret,  et  chorus  an- 
gclicus  ante  facicm  ejus  portas  principum  tolli  prae- 
ciperet,  iiiic  primum  auditae  sunt  voees  imperiosae 
dicentium  : 

Vers.  7.  Toliite  porias,  principeSf  vestras.  Quibus-" 
dani  justitiae  raiionibus  fortibus  veluti  ferreis  vecti- 
bus  portas  vestras  obfirmare  solebatis,  quandiu 
conscriptum  contra  hominem  chirographum  recila- 
batis,  firmissimc  astruendo,  quod  vestne  potestati, 
vestroque  dominio  jure  subjaceret  homo  cum  oroni 
sua  posteritate  :  qui  cuni  lil>er  fuisset,  sponte  con- 
senserat  ad  suscipiendum  jugum  peccatorum,  quo 
jugo  trahendus  esset  in  infernum.  Sed  eccc  vectes 
ferrei  €Qnfi-in|untur|  quia  rationcs  vestrae,   licet 


destruuntur,  cum  verissime  dicitur  :  c  Sicut  p^ 
unius  hominis  inobedientiam  peccatores  constituti 
sunt  mulli  :  sic  et  per  unius  homiuis  obedientiaiii 
justi  constituentur  multi  (Rom.  vi,  19).  >  Et  ipsi 
homines  liberati,  qui  vestro  imperio  contradicuiit, 
verissime  dicunt :  c  Gum  adhuc  peccatores  esserous, 
Ghristtts  pro  nobis.mortuus  est.  Mullo  magis  ig^r 
justiflcati  nunc  in  sanguine  ipsius  salvi  erimus  ab 
ira  per  ipsum.  Sienim,  cum  inimici  essen^us,  rc* 
conciliati  sumus  Deo  per  mortem  Fiiii  ejus  :  multo 
magis  reconciliati  salvi  erimus  in  vita  ipsius  (Rontf. 
V,  8-10).  >  Habuistis  quidem,  vos*  principes  mali, 
quasi  portas  aereas,  et  vectcs  ferreos,  quando 
peccatum  c  regnavit  ab  Adam  usque  ad  Moysen, 
etiam  in  eos,  qui  nou  peccaverunt  iu  simiiitudlnem 
praevaricationis  Adae,  qui  erat  forma  fuluri  (ibid, 
%iy) ;  >  sed  postquam  venit,  qui  erat  futurus,  nunc 
dignum  est,  ut  c  conflleantur  Domino  misericordiae 
ejus,  etmirabiiia  ejus  fliiis  hominum,  quia  conlrivit 
portas  aereas,  et  vectes  ferreos  confregit  (PsaL 
cvi ,  16),  >  duro  et  peccati  regnum  destruxit»  et 
regiium  justitiae  suscitavit,  sicut  olim  promiserat 
dicens  :  c  Ecce  dies  venient,  dicit  Dominus,  et  su- 
scitabo  David  germen  justum,  et  regnabit  rex,  et 
sapiens  erit,  et  facict  judicium,  et  justitiam  in 
lerra  (Jer.  xxiii,  5).  >  Ecce  hoc  est  judicium,  ut 
princeps  mundi  ejiciatur  foras  de  lemplis  et  cordi- 
bus,  quae  incubat :  et  haec  est  justiiiay  ut  sicut  per 
unius  hominis  peccalom  posteri  ejus  venerunt  ia 
damnationem,  sic  per  unius  hominis  justiliam, 
quicunquc  iili  per  fldem  incorporantur,  a  damna- 
tioue  sint  liberi,  tam  illi  qui  eum  venturum  fldeli- 
ter  exspectaverunt,  quam  qui  eum  in  carne  pra&* 
sentem  receperunt.  c  Quotquot  enim  recepemiit 
eum  ,  dedit  eis  potestatem  fllios  Dei  fieri  (Joan.  i, 
12).  >  Et  quotquoteum  recipient  usque  in  finem 
saeculi,  dabit  eis  c  polestatem  filios  Dei  fleri,  >  cum 
prius  fuerint  fllii  praevaricatoris  Adae  per  quem 
peccantem  porlae  mortis  erectae  sunt,  per  quem 
eiiam  sua  peccata  excusanlem  el  defensanlem  eae- 
dem  portae  quasi  vectibus  ferreis  flrmatae  sunt. 
Sed  quia  iste  secundus  Adam  nec  peccavit,  neque 
tamen,  cum  falso  accusaretur  ante  Pilaium,  seinet- 
D  ipsum  excusavii,  portae  morlis  confraclae  cecido- 
ruiit,  vecles  ferrei  contriti  sunt. 

Igilur,  o  principes  infernales,  quorum  suasu  pas- 
sus  est  innocens  injuste,  amittere  debetisetiam  eos, 
quos  videbamini  quasi  ex  justilia  possidere.  ToUiu 
itaque  portas  vestras,  tollite,  quas  videbamini  ha- 
bere  justitiae  causas,  obmutescite  illo  veniente,  in 
quo  princeps  vester  non  habet  quidquam.  Et  vos 
mternales  portee,  videiicei  fldes,  spes»  et  charius 
(Joan.  XIV,  30),  elevamini.  Quasi  enim  depressaeruistis 
in  profundum  vos  mternales  porta  ilUs  in  iii£»nio 
deicntis,  ac  pene  desperaiis,  qui  nunc  ecce  cautaat 
Hostro  ct  illorum  Domino  advenientc  :  c  Advenkll 
desiderabilis,  quem  exspectabamus  in  tenebris,  «t 
educeres  hac  nocte  viuculatos  de  claustris  :  te  hck 


J077  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIII.  1078 

stra  vocabaiit  suspiria,  te  larga  rcquirebaut  la-  A  bant  :  c  Nos  autem   sperabamus,  qnod  ipse  esset 


menta  :  tu  factus  es  spes  desperatis.  >  Dlique  de^ 
speratiy  sed  non  desperanles  fuerunt,  qui  hunc 
triumphum  semper  speraverunt,  scd  ab  aliis  impiis 
in  infcrno  pariier  positis  desperati  fuerunt,  qui  si- 
cut  in  hoc  mundo,  sic  ct  in  inferno  spe  salutis  hu- 
man»  cum  diabolo  carucrunt.  In  bonis  ergo  despe- 
ratis  V08  portte  ceternates^  fidcs,  spes  et  cliaritas 
fuistis  dcpressse,  cum  credentium,  spectantium,  di* 
ligentium  auimse  diu  dereliclae  fuissent  in  inferno. 
At  nunc  elevaminl^  portce  wternalei^  exsulta,  electo- 
rum  fidcs,  quia  eccevenit,  quem  credidisti  ventu- 
rum,  ac  proind^,  tu  fides  jam  non  eris  ultra  di- 
cctida  fidcs,  quia  vidcs  quod  credebas  :  et  cum  tibi 
fldei  succcdit  visio  speciei,  tu  per  hanc  successio- 
ncm  non  dcprimcris,  scd  magis  elevaris  et  consum-  ^ 
niaris  ad  similitudiiicm  aurorx,  qu;e  cum  clevatur, 
consummatiir.  Jaccbas  autem  tu  dcpressa,  quandiu 
C.1,  qiix  credcnda  suasisti,  paucis  et  vix  erant  cre- 
dibiiia  tania  dilatioiic  inierposita,  ut  vix  credcren- 
tiir  futura.  Sod  nunc  c  clcvare,  clevare,  consurge, 
Jcrusalem  {Isai.  li,  17).  >  Consurge,  fides,  ut  de  te 
fiat  visio  pacis,  et  sis  lu,  Jcrusalcm,  quae  fuisti 
Sion  :  quse  rcs  futuras  dcmonstrasti  per  speculum 
ct  in  aenigmatc,  nunc  cas  cxhibe  in  manifesta  vi- 
sione,  quia  cccc 

Introibit  Rex  glorice,  0  fides ,  o  porta  seternalis, 
cujus  prsesentaria  visionc  tu  consummaris  ct  cle- 
varis!  Et  tu,  o  spcs  electorum   portse  xtcrnalis, 


redempturuslsrael  (Luc,  xxiv,21),  i  inquibus  etiapk 
chaHtas  abundante  tunc  iniquitate  Ita  erat  frigidata« 
ut  vere  dicerentur  c  stulti  et  tanli  corde  {ibtd. 
25).  I 

Scd  jam  nunc  vos,  portcs  asternaleSf  fides,  spcs 
ct  charitas  in  apostolorum  eordibus  depressae, 
sic  elevamini,  ut  quilibet  eatenus  pene  incredulus 
in  fide  confortatus  palpato,  ct  conFpeclo  Christi 
corpore  fideliter  dicat  :  c  Dominus  meus,  et  Deus 
mcus  (Joan.  xx,  28).  >  Et  spes  vestra  firma  sit« 
non  quod  adhuc  redempiurus  sit  Israel ;  sed  quia 
hic  ipse,  qui  effusione  sui  sanguinis  jam  redemit 
Israel  prius  venundatum  sub  peccatis,  jam  per 
suam  resurrectionem  c  crexit  cornu  saluiis  >  vobis 
'  c  in  domo  David  pueri  sui  (Luc.  i,  69),  >  et  regna- 
bit  in  domo  Jacob  in  aeternum,  et  regni  cjus  non 
erit  finis  (ibid.  52 ,  35).  >  Et  vos  eritis  domus 
Jacob,  in  qua  regnabit  in  aeternum.  Idco  vos,  qui 
refrigescente  charitate  stulti  et  tardi  corde  fuistis, 
nunc  recalescente  charitate  tales  estote  ,  ut  vere 
dicatis  :  c  Nonne  cor  nostrum  ardens  erat  in  nobis» 
dum  loqueretur  iiobis  in  via,  et  aperiret  nobis  Scri* 
pturas?  >  (Luc.  xxiii,  52.)  Ita  ergo  elevamini,  portm 
wtemaleSf  quse  in  tristitiae  fovea  fuistis,  ut  exsulte- 
tis  et  satiemini  ab  uberibus  consolatiouis  vestrae, 
dum  tibi,  o  fidcs  !  adcrit,  quod  credidisti,  et  tibi, 
o  spes !  dabitur,  quod  sperasti  et  gaudium  tuum 
ncmo  tollet  a  te,  o  charitas !  porta  aeternalts,  et  tn- 


quoniam  habila  dc  bonis  aetemis  tiii  capaces  non  r^  troibii  Rex  gtorice. 


fiaudabis,  iiunc  clcvare  ac  Ixtare,  quae  in  fovca 
ti  istilix  iufcrnalis  jacuisti  sub  tcncbris  pene  dctrusa 
in  abyssum  dcspcraiionis;  clcvare,  inquam,  ct  lae- 
tare,  quia  ecce  introibit  Rex  gtorice  ad  visitaudos  in 
50  sperantes,  et  lu  spes  coiiccpta,  el  habita  de  pro- 
missione  adventus  ipsins  cris  porla  aeternalis  laeti- 
tiae,  cum  nihil  dcfucrit  aeternorum  bonorum,  quae 
sperata  et  exspcctata  sunt  pcr  te.  Ad  summum  tu 
charitas  electorum  in  inferno  positorum  porta  aeter- 
nalis,  quia  fide  ac  spe  deficiente  tu  nunquam  exci- 
dcs  in  aeternum  permansura,  fuisti  aliquomodo  de- 
prcssa,  dum  quod  amasti,  esset  a  te  scparatum 
longa  nimis  abscntia.  Sed  nunc  tu,  porta  aeterna- 
lis,  elevare,  dum  nos  chori  angelici  ante  faciem  ejus, 


Scimus  quod  iste  Rcx  gloriae  propter  nos  exivit 
a  Patre,  et  venit  in  mundum.  Iterum  reliquit  mun- 
dum,  et  introibit  ad  Patrem  vobis  cernentibus  ,  vi- 
dentibus  enim  vobis  elevabitur  ad  coelum  (Act.  i, 
ix).  Et  vos  igitur  cum  eo  elevato  etevamini,  portm 
wternales^  ut  iu  altum  tendcntes  induamini  virtuta 
ex  alto,  etreplcamini  Spiritu  sancto,  qul,  cum  ad 
vos  introibit,  pariter  cum  eo  introibit  ipse  Christu» 
Rex  glorice  una  cum  Patre  suo,  sicut  promisit  vobis 
dicens  :  c  Si  quis  diligit  me,  sermoncs  meos  serva- 
bit,  ct  Pater  meus  diliget  eum,  ct  ad  eum  teniemns. 
et  mansionem  apudeum  faciemus  (/oan.  xiv,  25).  > 
Quando  in  aviditate  regni  terrestris  dixistis  ei  * 
c  Domine ,  si  in  tempore  hoc  restitues   regnuni 


quem  amas,  jubemus  tolli  portas  principum,  prae-  D  Israel  (Act.  i,  6),  >  sperantes  terrcnos  triumphos, 


parando  iter  planum  ad  illius  iniroitum  non  longe 
differendum.  Nam  ecce  adest,  et  introibit  ipse  Rex 
glorice. 

Aliter  :  Tu  fides,  porta  aeternalis,  utpote  habita 
de  bonis  et  malis  aitemis,  et  tu  spcs ,  porta  aeter- 
nalis,  habita  vidclicet  de  solls  bonis  %ternis,  et  tu 
chariras,  porta  aeternalis,  quce  semel  bene  fundata 
iion  excides  in  a^tcrnum  (/  Cor.  xiii,  8)  :  Vos  tres 
portm  mtemales  in  sanctis  apostolis,  aliisque  disci- 
pulis  Christi  nimlum  depressae  fuistis  tempestate 
persecutionis,  quoniam  etiam  fortissimus  vestrum 
tn  flde  defecisset  omnino,  nisi  Dominus  pro  illo 
rogasset,  ut  non  deficeret  fidcs  ejus,  etilli  de  nu- 
mero  vcstro  parvam  spem  retinuerant,  qui  dicc«* 


quales  habuit  rex  David,  vel  pacem  maguam,  qua- 
lem  habuit  rex  Salomon  in  regno  Israel,  tunc  fides, 
spes  et  charitas  vestra  potius  temporales  quam 
mlernales  portm  fuerunt  quoniam  potlus  ad  tempo- 
ralia  quam  ad  aeterna  buna  capicnda  patuerunt. 
Sed  nunc  elevamini,  vos  portmt  ut  sitis  mtemates, 
ad  a^terna  videlicet,  ac  superna  bona  potius,  quam 
ad  terrena  patentes,  et  introibit  Rex  giorics^  cujus 
introitu  non  estis  dignae ,  quandiu  non  estis  eleva- 
tae.  Igitur  etevamini  sursum  ad  desiderandum,  et 
quaerendum  regnuin  coelorum,  quod  non  est  de  hoc 
mundo,  sed  a  summo  ccelo.egressio  e|us,  et  occur- 
sus  ejus  usque  ad  summum  ejus.  Ettvamini^  quo- 
nlam  elevata  est  m^gnificentia  rcgni  promissivobis. 


1079 


GERIIOHI  PRi£POSlTI  REICHERSPEaG. 


im 


Elevaminif  quoftiam  clevalus  est  sol,  et  luna  stelit  A  in  mansneiudine;  sed  ecce  jam  descendit  ad  iiiferoa 


in  ordine  suo. 

Elevamim,  portos  wtemales^  el  introibit  Rex  glo- 
rice,  0  vos  principes  inferni,  qui  maias  portas,  Gdei 
tamen  vel  Ecclesiae  mininie  praevalituras,  erexera- 
tis,  quando  eos  Gbristo  patiente  ad  diffidentiam  ac 
desperatiouem ,  et  ad  eharitatis  oblivionem  urgeba- 
tis.  Vos  nunc  totlite  has  porta$  V€$tra$j  in  vos  re  * 
dundel  vestra  impietas,  et  elevamini  vos,  portte 
cetemaleif  iides ,  spes  et  charitas  ad  credenda,  spe- 
raoda  et  amanda,  quae  sursum  sunt,  non  quae  su- 
per  terram.  Et  introibit  Rex  gloriw.  Nos  principes 
inferni  hactenus  habuimus  dominium  in  toto  mnndo 
tanquam  iu  atrio  principis  uoslri,  qui  quasi  fortis 
armatus  custodivit  hoc  atrium  suum.  De  hoc  atrio 
quos  volebamus  traximus  in  carcerem  nobis  com-  ' 
missum,  scilicet  in  infernum,  et  clauso  isto  carcere 
noQ  erat  qui  posset  exire,  cum  tamen  introeunti- 
bus  paterent  ejus  portae,  qu9e  introgressis  erani 
clausae.  Nos  etiam  custodes  carceris  custodiebamus 
carcerem.  Sed  ecceangelicus  chorus  adest,  et  lumen 
refulget  in  habitaeulo  careeris,  et  dicitur  Ecclesiae 
apud  nos  captivalae,  Ecdesiae  patriarcharum,  et 
aliorum  antiquorum  Justorum,  qui  qoantumiibel 
fuerint  justi^  tamen  vincti  fuerunt  catenis  duabus, 
actuaJium  scilicet  et  originalium  peccatonim,  dici- 
tur  plane  huie  tam  vinctae  nunc  Ecclesiae  :  c  Surge 
vclociter,  elevare,  elevare,  consurge,  Jervsalem» 
solve  vincula  coUi  tui  (hai.  li,  17;  ui,  2).  >  Et 


cum  magna  fortitudine  ip$e  Dominus  fortis  el  poleiu, 
et  brachium  ejus  hic  dominatur,  quo  brachio  in- 
iernus  ecce  spoliatur.  Iste  est  vere  fortis  Samsoii» 
in  loco  quidem  Gaivariae  ab  ipsa  Dalila,  id  est  a 
Synagoga  decalvatus  et  inftrmatus ,  atnuuc  recre- 
scente  caesarie  istius  Nazareni^  exerente  videlicet  se 
ipsius  divina  fortiludine,  qua  videbatur  nudatua  ac 
decalvatus  in  cruce,  jam  duas  columnas  mago^e 
domus  coneulit  movendo  coelum  et  terram,  dum  el 
in  coelo  sol  ol»8curatur,  et  terracmotus  fit  magnos 
ipso  moriente  nec  uon  etiam  resurgente.  Domimu 
fortit  iste  est,  qui  vere  David  manu  forti$  praeva- 
luit  in  funda,  et  iapiJe  triumphans  in  cruce,  in  qaa 
erat  ei  pastoraiis  virga  ipsa  crux,  et  pastoralis  peni 
'  caro  ipsius  munda,  in  qua  velut  quinque  lapides 
quifique  susccpit  vulnera.  Sed  de  sacramento  unins 
vulneris  per  aquam  et  sanguinem  hiteris  sui  pro- 
stratus  est  incircumcisus  princeps  vester,  o  principes 
infeniales !  ideo  iste  Dominu$  forti$  jure  praedicatnr, 
et  poten$  in  prtelio. 

Poten$  iste  deponit  potentes  de  sede,  facitque  ut 
mali  potentes  poteoter  tormenta  patiantur,  et  c  fedt 
potentiam  in  brachio  suo  dispergendo  superbos 
mente  cordis  sui  {Luc.  i,  51),  nec  est,  qui  possit 
resistere  >  potentiae,  ac  c  voluntati  >  suae :  quia  c  in 
ditioue  >  ipsius  c  cuncta  sunt  posita(£sfA.  xiii,  9).» 
Ergo  ipse  est  poten$  in  prceiio  contra  principem  ve« 
strum,  et  contra  vos,  qui  hactenus  in  iEgypto  popa- 


ecce  jam  ceciderunt  catenae  de  manibus    ejus ;  q  lum  ejus  tenuistts  captivum.  Nunc  aulem  consum- 


eomputruit  c  jugum  >  ejus  c  a  facie  olei  {ibid.  x, 
l^  27),  >  a  facie  cujusdam  regis  oleo  exsultationis 
unctiprae  participibus  suis.  Et  nosquidem  novimust 
quod  multi  reges  et  prophetae,  sive  justi  cupientes 
hunc  Regem  gioriae  videre,  qoem  non  viderunt,  et 
audire,  quem  non  audierunt,  ad  nos  venientes  por- 
tas  nostras  non  fregerunt,  imo  ipsi  apud  nos  cate- 
nati  manserunt.  Venit  ad  nos  David  et  Salomon « 
reges  inelyti  et  gioriosi,  et  alii  reges  magni ,  sed 
catenis  duabus  catcnati,  actualibus  sciiicet  atque 
originalibus  peccatis.  Iste  autem  Rex  glorice  non 
solum  venit  sine  catenis,  sed  ipse  inter  mortuus 
liber  etiam  solvit  alios  a  catenis.  Et 
Yers.  8.  Qui$  e$t  i$te  Rex  glorice,  quo  veniente 


uiata  victoria  per  crucem  quasi  per  virgam  Moysa 
vos  omnes  iGgyptii  cum  principe  vestro  fugaminl 
et  spoiiamiui,  quia  haec  est  nox,  quae  exspoliat 
iEgypiios,  ditat  Hebneos.  Et  qoia  nemo  potest  do- 
mum  fortis  intrare,  nisi  prius  alligaverit  et  supera- 
verit  ipsum  fortem :  ideo  iste  forti$  et  poten$  in 
prosUo  primo  iigatus  est,  ut  solveret  mundi  roentis 
complices.  Attamen  vinculis  ipsius  princeps  vester 
ligatus,  et  morte  ipsius  mortuus  est,  quia  c  mors 
mortua  tunc  est,  quando  in  ligno  mortua  vita  fuit.» 
Gum  ergo  sitis  victi  curo  principe  vestro,  iterato 
vobis  praecipimus,  et  dicimus : 

Yers.  9.  ToUite  portas^  principe$,  ve$tra$.  Et  si- 
miiiter  diciinus  :  Etevaminif  portce  a!ternale$^  ei  in- 


cadunt  portae  nostrae?  Forsitan  iste  est,  quem  multi  D  troibit  Rex  glorice :  quia  iteratio  est  confirroatio,  at 


reges  et  prophetae  voluerunt  videre,  et  non  viderunt. 
Dicite,vos  coelestes  angeli,  nobis  infemalibus  ange- 
lis  :  ( Quis  >  sit  c  iste  Rex  glorias,  >  qoi  tam  c  glo- 
riose  magnificatus  est,  >  qui  c  equum,  et  ascenso- 
lem  {Exod.  xv,  1),  cunctosque  currus  nostri  regis, 
DOStri  Pharaonis,  projecit  in  mare  ,  suffocans  et 
interficiens  nos  proprio  sanguine  cum  aqua  de  latere 
suo  exeunte? 

Dominu$  fortis  et  poten$  iste  Rex  gtorice.  Hoc  nos 
coelestes  angeli  dicimus  vobis  infernalibus  ministris, 
quod  iste,  cujus  potentiam  vos  iniramini,  Dominu$ 
fortis  et  poten$  est,  de  quo  praedixit  Isaias  (xl,  10)  : 
«  Ecce  Dominus  in  fortitudine  veniet,  et  brachium 
ejus  dominabilur.  >  Venit  priino  ad  terras  de  coelo 


fiat  sine  mora,  quod  jul>eiur  iterata  prxceptione, 
obediente  vestro  Pharaone  cum  suis  rainistri8« 
quorum  vos  principes  estis,  repetitae  jussioni :  sicut 
quondam  iterata  visio  in  somno  Pharaonis  absque 
mora  completa  est  obediente  universa  ^gypto  Jo- 
seph  vendito  in  eam,  sed  tunc  exaltato  super  eam. 
Yenditus  namque  verus  Joseph  vivit,  et  ipse  domi- 
natur  in  tota  terra  iEgypti,  non  solum  in  mundo» 
s€d  etiam  in  inferno.  Ex  ilUus  ergo  auctoritate  vobis 
dicimus  :  ToUite  porta$ ,  principe$,  ve$tra$^  et  vobis 
dicimus  portte  aUernate$^  quaesubiEgypliomroduris 
oneribus  pressae  fuistis,  nunc  elevaminij  et  exalta- 
mini,  quia  ultra  non  subjacebitis  iEgyptiorum  Ao- 
minaiioni,  sed  per  Rubrum  mare  sanguinis  Ghristi 


1091  C0MMENTAR1UM  IN  PSALMOS. 

baplitali  exfttractis  et  mersb  JEpfpiih  egrediemini  A 
▼os  oiDiies  decti  a  pnno  )ii8lo,  usque  ad  lalronero 
in  eruoe  confitenteni»  Qui  nimirum  latro  us^ue  ad 
portas  istas,  quas  tolli  pnecipimus  »  appropinqua- 
▼orat,  sed  per  poenitentiam  elevatae  snnt  in  eo  portcB 
ieitmaleif  fides  scilicet,  qua  Deum  credidil,  quern 
morienlero  vidit ;  spes,  in  qua  precem  fundens  diiit : 
Domine^  memenio  met,  dum  veneris  in  regnum  tnum 
(Lue,  111,42);  cbaritas  proxtmi,  qua  latronembla- 
spheroamem  zelavLt  et  increpavit ;  cbaritas  Dei,  qua 
regnom  coeleste  amavit,  in  quo  sui  mentioBem  fieri 
optavit.  Itaque  iste  latro  e  porta  iureri  et  roortis 
ereplus  elevatis  in  eo  portis  aeternalibus  bodie  curo 
Cbristo  erit  in  paradiso.  Et  vos  quoque  omnes  eri- 
U6  cum  eo,  quorum  fides  non  defecit,  quorum  spes 
longanimis  exstitit,quorum  charitas  non  exciditper  ^ 
tet  retroacta  lempora  in  exspectaiione  longissima 
promissi  vobis  iiberatoris,  qui  nunc  ecce  adest. 

Vers.  10.  Quis  est  iste  Rex  gioritt?  Sic  dicitis  et 
miramini.  Audite,  vel  potius  praesenlialiler  videte, 
qoia  magnus  est  iste,  cui  throni  et  dominaliones 
occurrunt,  quo  exsurgente  c  dissipantur  inimici  ejus 
et  fugiunl,  qui  oderunt  eum,  a  facie  ejus  {Psal,  lxvij, 
2),  •  quia  fortitudinem  ejus  ferre  non  possunt.  Est 
enim  Dominus  fortis  el  polens  in  preslio^  est  plahe 
eiiam  Dominus  tirtutum,  Primo  enim  vitia  sibi  con- 
traria  fortiter  ac  potenter  dcbeHando  exterminat, 
postea  ipee  Dondnus  virtutum  virlutes  sedificat  et 
plantat.  Prfmo  nunc  infernum  debellaturus  intrat 
fortis  et  potens  in  lioc  pra:lio :  deinde  ipse  Dominus  ., 
virtutum  virtiiosos  electos  suos  de  inferno  ereptos 
in  paradiso  coilocabit,  ubi  absque  spinis  vitiorum 
ei  miseriarum  solae  virtutum  deliciae  abundabunt 
illis  in  horto  deliciarum  ipso  eos  glorificante,  qui 
est  Rex  glorim. 

Cuncta  haec  dicta  ex  persenis  angelorutti,  possunt 
nihilominus  convenienter  dici  ex  personis  aposto- 
lorum,  martYnim,  confessorum  aique  pastornm. 
Picant  ergo  apostoli,  quibus  datom  est  nosse  mi- 
uisterium  regni  Dci,  dicant  principibns  saeerdotum 
INindpes  ecclesiarum  sancti  apostoli :  Tollite  portas, 
jmneipeSf  vestras.  0  principes  populi  et  seniores, 
qnl  claves  regni  babetis,  nec  vos  intrantes,  nec  alios 
iatrare  sinentes,  qui  mandatum  Dei  irritum  fecislis 
propier  traditiones  vestras,  per  quod  portas  coeli  0 
elausistis,  et  portas  vestras  erexistis,  totlite  portas 
•esirof,  auferte  iraditiones  vestras  pliarisaicas,  ei 
vos  eletaminif  portcs  eeternaleSt  divinae  videlicet  san* 
ciiones  mandatorum  coelestium,  perquorum  obser- 
▼antiam  iutroitus  palet  in  regnum  coelorum  :  et  in^ 
iroibii  Rex  gtorim  non  jam  quaerens  manu  factae 
circumcisionis  aut  carnalium  sacrificiorum  obser- 
vaBtiam,  sed  solam  Trinitatis  gioriam,  quae  in  portis 
»lema1ibu8  insinuatur,  sectandam  non  ad  tempus, 
ul  Sabbatum,  vel  drcumcisio ,  aliaeque  camales 
ohservanllap,  quae  eessare  debent  velut  umbrae  jam 
praesente  veritalis  luce  apertis  et  elevatis  portis 
aeternalibus,  id  est  manifestatis  praeceptis  omnino 
c<Ble8tibus  et  spiritualibus,  videlicct  de  charitate, 


—  PARS  !!•  —  PSAL.  XXIII.  IQSi 

quae  nuDquara  exddet,  de  humilitate,  casliute, 
obedientia  aliaramqiie  coelesiium  virtutum  observan- 
tia  in  a&ternum  permansura,  quando  erunt  homines 
harum  permauentium  virtutum  sectatores,  sicnl 
angdi  Dei  intra  coelorum  portas  aeteruales  aeterna- 
liier  Deum,  et  se  invicem  diligentes,  humiles,  casti 
ei  obedientes,  non  ad  serviendum  laboriose,  sed  ad 
laudandum  eum,  quem  laudant  angeli  aeternaliter. 

Quisest  iste  Rex  glorimf  Hoc  dicimus  nos  Judaei 
qui  c  seraen  Abrahae  smnus,  et  neniini  servivtmus 
unquam  (^oan.  viii,  55),  i  discipuli  Moysi,  de  quo 
scimus,  quia  loculus  est  ei  Deus.  Huuc  autcm, 
qtiem  vos  apostoli  praedicatis  Regcm  glorias,  nesci- 
mus  uiide  sit.  Quis  ergo  est  iste  Rex  glorios  f  vel 
quomodo  iste  credendus  Rex  gtorim,  qui  sicut  latro 
pepeudii  in  cruce?  Dicimus  ad  haec  nos  aposloli, 
qiiia  Dominns  fortis  et  potensjn  prasUo  cst  iste, 
quan  praidicamus.  Praedixii  enim  vobis  quod  pro- 
pter  inereduUlatem  vestram  cadctis  in  ore  gladii, 
et  capitvi  estis  duceiidi  in  omnes  geiites,  et  erit  ira 
populo  huic.  hide  est  quod  <  videns  civitatem  >  ve- 
stram  « flcvit  super  iUam  i  dieens : « Quia  venienl 
dies  in  le,  et  circumdabunt  te  inimici  tui  vallo,  et 
coangustabuni  te  undique,  ei  ad  terram  proster- 
nent  ic,  et  fiHos  tuos,  qui  in  te  sunt,  et  non  relin- 
queni  in  te  lapidera  super  lapidem,  eo  qiiod  non 
cognovisti  tempus  visitationis  tuae  (Lt/r,  xix,  41, 
45  et  44).  >  Est  ergo  Dominus  fortis  et  potens  in 
prmlio,  qui  per  exercilum  Romanorum  dissipat  sibl 
popuiuin  adversarium  nulio  valente  in  prxlio  rcsi- 
stere,  quin  fiat,  qiiod  praedixit  iste  Dominus  fortis  ei 
potenM  in  prmtio,  Nonne  mirabilis  est  fortiludo,  et 
potentia  hujus  Domiiii,  qui  vos  suos  debellat  inl' 
micos  Judaeos  per  alios  suos  inimicos  paganos?  fist 
ergo  ipse  revera  potens  in  prmlio,  cui  militavit  intra 
vos,  0  Judsei,  domestica  seditio,  et  extrinseca  obsi- 
dio,  nt  non  vanoseflectus  habeat  vestra  electio  qua 
seditiosum  Barrabbam  praetulistis  Ghristo,  qui  esi 
fortis  et  potens  tn  hoc  ipso  prmlio^  auo  tulerunt  et 
locum  et  gentem  Romani. 

Est  etiam  Dominus  virtutum,  virtutes  multipli- 
cando  in  nobis,  qui  viriute  magna  reddiinus  testi- 
monium  resurrectionis  ejus,  et  viriutes  multas,  ac 
miracula  operamur  in  nomine  e]us,  caecos  illumi- 
nando,  leprosos  mundando,  mortiios  suscitando, 
aliasque  sanitates  multas  dando.  Si  ergo  vos  incre* 
duli  principes  populi  quaeritis,  quis  sit  iste  Rex  glo* 
rim,  quem  praedicamus,  agnoscite  in  vestrarum 
portarum  disjectione,  in  vestrae  geniis  exterminio 
per  Romanos  facto,  quia  ipse  est  Dormnus  fortis  et 
potens  in  prmlio,  Agnoscite  quoque  in  aeternarum 
portarum  elevatione,  in  evangeiicarum  traditionum 
glorificatidkie  ac  magnificatione,  quia  ipse  est  Do- 
tntfiiis  vhtutum^  qui  per  suum  Evangelium  non  quae- 
rii  sangttinem  hircorum,  aui  vitulonim,  sed  nos 
cibans  came  sua  per  proprium  sanguinem  intro- 
ducii  nos  in  Sancta  saiictoruro,  id  esi  in  ipsum 
coelum,  quo  praecursor  pro  nobis  ingressus  patcfecit 
nobiset  omnibu^  in  se  credcntibus  portas  xternales. 


im  GERUOHI  PRiEPOSlTl  RfilCHERSPERfi. 

Ufide  per  has  portas  ingressi  grttias  agimus  intro-  A  cullo  acci|Htis ,  id  est 
ductori  Dostro,  et  dicimus  :  c  Nostra  aulem  conver- 
satio  in  codis  est  {Philipp,  iii,  20).  i  Qui  ergo  sic 
per  mis^ricordiam  voluit,  et  per  potentiam  potuit 
portas  mortis  per  vos  erectas  toUere,  ac  portas  aeter- 
nales  per  nos  inflrmos  elcTare  ad  laudem  gloriae 
suae,  revera  ipse  est  Rex  glorim. 

Nunc  ex  persona  martyrum  sunt  repetenda,  quae 
dicta  sunt  ex  angelorum  et  apostolorum  persona. 
Dicant  nunc  martyres  Gbristi :  Vos  mundi  liujus 
principe$,  toUite  portas  veitras.  Tollite,  et  auferte 
mala  edicta,  et  pravas  leges,  per  quas  intrare  co- 
gitis  honiines  in  iiifernum,  dum  Ghristum  verum 
Deum  coli  probibetis,  et  idola  coliiis,  et  coli  praeci- 
pilis  in  legibus  veslris,  quae  nimirum  leges  sunt 
portae  inferi  nullatenus  praevalitune  sanctae  Ecclesiae  B  nobis  in  pace  quiescentibus  apud  sepulcra  nostra 


1064 
verum  Deum  DominQip 
nostrum  Jesum  Ghristum  negare  non  potesiis 
Unde  iu  proximo  est,  ut  in  fugam  convertamiiiiy 
impingamini ,  minuamini.  Igitur  interrogantibud 
vobis,  acdicentibus  :  Quis  e$t  i$teRexglorics7  Re- 
spondemus  vobis  conGdenier  nos  testes  ejus  dicen* 
tes  :  Dominui  fortis  et  potens ,  Dominus  potens  in 
prmlio, 

Iterum  quaeritis,  et  dicilis  :  Quis  est  iste  Rex  gio* 
ricef  dum  vobis,  vestrisque  jussis  despectis  lolluii' 
tur  portae  vestrae»  et  elevantur  porttB  mtemales  . 
aidite,  atque  hoc  sentite  in  vobis,  quod  sentiinus 
nos  in  nobis  :  quia  ipse  Dominus  virtutum^  qui  vir- 
tutes  operatur  in  nobis  non  solum  in  preeiio  nos 
virtute  sua  conGrmando,  sed  etiam  post  praeliura 


supra  petram  fundatae.  Igitur  tollite  has  portas  ve- 
straSf  0  principes  hujus  saeculi,  et  eievamini,  vos 
portce  wternales^  id  est  bonae  principum  catholico- 
rum  leges ,  ac  praeceplioues  ecclesiasticae  paci  fa- 
▼entes.  Vos  tales  portcSf  in  altum  elevamini,  ut  por- 
tis  inferi  depressis,  videlicet  malis  legibus  cassatis, 
vos  bonae  leges  ubique  teneamini.  GessentlegesNe- 
ronis,  teneantur  leges  Gonstantiui  catholici  impera- 
loris.  Gessfnt  et  pereant  prava  edicta  tyrannorum 
promulgata  contra  Ghristum,  et  serventur  ubique 
bona  statuta  imperatorum.  Et  introibit  Rex  gloriic^ 
qtioniam  expulsis  daemonibus  de  cordibus  et  teni- 
plis  inlroibit  in  corda  per  fldem,  in  templa  per  ve- 
ram  religionem  Ghristus  Rex  gloriw, 


sive  alias  per  nomina  et  raerita  nostra  virtutes  raul- 
tas  operando.  Hujus  rei  testes  sunt  etiam  ipsi  dae- 
mones,  quod  c  corpora  i  nostra  i  in  pace  sepulU 
sunt  {EccL  xLiv,  14),  i  et  vivunt  nomina  nosira  lo 
seternum,  quae  nisi  viverent,  iion  eos  audita  torque- 
rent.  Est  ergo  iste  Rex  gloriae  revera  Dominus  vir^ 
tutum^  qui  etiam  per  nomina  nostra  operatur  sigoa 
rtr<iiitfm  daemones  torquendo,  ac  de  obsessis  cor- 
poribus  ejiciendo,  sive  de  templis  expellendo,  el 
nostras  rellquias  ibidem  coliocaus  miraculis  ac  vlr- 
tutibus  clarificando. 

Vox  confessorum  :  ToUite  portas^  principes;  ve- 
stras,  Vos  haeresiarchae,  qui  noiuistis  esse  discipuli 
veritatis,  et  facti  cstis  niagistri   erroris  contra  il- 


Quis  est  iste  Rex  ^/ort(e  ?  Miramini,  vos  principes  ^  dem,  quae  est  porta  veritatis,  erexistis  portas  ve 


mundi,  quis  sit  iste  Rex  glorim  ?  sed  nos  martyres 
et  testes  hujus  Regis  glorice  dicimus  vobis,  quia 
iste  est  Dominus  fortis  et  potens  in  prceUo.  Gum 
enim  stemus  nos  inartyres  contra  vos  horrendos 
principes  in  prcsUOf  ita  fortiter  ac  polcnter  per  nos 
Iriumpliattsto /{^x^/ort<r,  ul  nullo  tormenlorum  ge- 
nere  vos  possitis  nos  miliies  ipsius  terrere  ac  supe- 
rare,  c  sed  in  his  omnibus  superamus  propter  eum,  qui 
dilexit  nos  {Rom.  viii»  57).  Iiide  inlrcpide  conlesla- 
mur,  quia  ipse  cst  fortis  et  potens  in  prteUOf  qui  nos 
eonforiat  in  prxlio,  cujusque  sanctus  sanguinis  pro- 
digos  facit  amor  milites  ejus,  dummodo  illum  liceat 
cernere  dispeiidiovitaepraesentis.Sicuteuim  quondam 


stras,  id  est,  falsas  doctrinas.  Nam  tu,  Ari,  cujus 
nomcn  fa^tet  omni  mundo,  seminasti  primus  io 
mundo  de  Filio  Dei  :  erat,  quando  non  erat,  tu 
illum  convertibilem  praedicasii,  tu  minorem  Palre 
blasphemasti,  atque  lalia  dogmatizando  porUs  mor- 
tiserexisti,easque  rationibus  verisimilibus,  el  Scfv 
pturarum  depravatis  testimoniis  quasi  vectibus  qui- 
busdam  obflrmasti.  Similiter,  et  vos  caeteri  haere- 
tici  contra  fidem  catholicam  clavibus  Petro  cora- 
missis  munium,  porus  mortis  erexistis,  qoi  veri- 
talcin  impugnando  falsa  dogmau  fabricastis.  Al 
nunc  patefacto  veritatis  lumine  in  Nicaena  synodo, 
et  aliis  orthodoxorum  Patrum  conciliis,  et  scripU^ 


ille  Gedeon  in  trecentis  viris  lageiiis  ac  lampadibus  [)  omousion ,  id  est  consubsUntialem  Patri  Piliuoi 


armatiscum  ipso  clamantibus  et  tubiciiianlibus,  com- 
plodentibus  lagenis,  lampadibusque  coruscantibus 
vicil  castra  Madian  fortia  ac  valida  niniis  {Jud.  vii, 
49) :  sic  Dominus  noster  iste,  quem  vos,  o  principes 
liujus  saeculi,  miramini,  nostro,  testium  videlicel 
suorum  Irecentorum  armatus  exercitu,  sanctae  Tri- 
niutis  numero  per  fidem  insignito,  vos,  o  principes, 
superaturus  et  fugaturus  est.  Licet  enim*corporum 
iiostrorum  per-  vos  fragiles  confringantur  lagenae  : 
aturoen  ex  lumine  miraculorum  de  nostra  morte 
splendentium,  vestrosque  oculos  percutientium  ve- 
stra  convincitur  conscientia,  ut  manifestae  veriuti 
diu  contradicere  non  vaieatis,  ciii  etiam  dum  in 
apeilo  contradicilis  ,  faciem  tamA   ejus  in    oc- 


praedicanlibus,  et  omnia  falsa  dogmau  confatan- 
tibus,  toUite^  vos  principeSy  vos  haeresiarchae,  port^ 
vestras^  id  est  pravas  dodrinas  vestras ,  vos  ipsi 
damnate,  si  non  vultis  damnationi  subjacere.  Sl 
autem  permanebitis  in  damnatione,  vos  in  prindpes 
tenebrarum  harum  daemoncs  lollite  ad  vos  uiter- 
num  portas  vestras^  id  esl  malos  doctores,  praDci- 
pue  Arium,  quem  turpi  morte  in  secessu  eviscen-* 
tum  in  infemum  trahetis.  ToUiu  pariler  el  alias 
portas  vestras,  ut  nulla  supersit  haeretica  praviua 
vel  schismatica,  quae  non  cum  auclore  suo  sii  ant- 
thematizau,  ct  vobis  in  uno  /asciculo  alligaU  iu 
igne  comburenda  ,  ne  ulla  deiiiceps  haeresis  porU 
vobis  pateat. 


1085 


COMMENTARIUM  IN  PSikLMOS.  —  PARS  U.  —  PSAL.  XXIII. 


1086 


0  tenebraniin  principes,  toUite,  inquam,  portas  A  sftd  portw  inferi :  non  portae  Dei,  sed  ^rist  ve$trtel 


vettra»  et  elevamni^  porta  tetemales,  id  est  catho- 
lici  doctores  cum  vestra  doctrina  vos  elevaminiy 
post  apostolos  in  summa  auctoritate  sitis,  et  Gbri- 
5tus  in  vobis  loquens  audiatur^  de  quo  Pater  dicit  : 
c  Uic  esl  Filius  meus  dtlectus,  in  quo  mibi  compla- 
cui,  ipsum  audite  {Mait.  xvii,  5).  i  Ipsum  ergo  in 
irobis  audiant,  quicunque  salvari  volunl,  tanquam 
Tertdter,  cBtemalei  portte^  introilum  pandite  vos  in 
regnum  aeternum  praedicando  Filium  Patri  aetemo 
eoaeternum,  quod  negat  Arius,  et  Spiritum  san« 
ctum  Patri  ac  Fiiio  coaeternum,  quod  negal  Mace- 
donius.  Isti  baeresiarchae,  cum  suis  similibus  men- 
daciorum  fabricatoribus,  tollantur  de  medio,  et 
slnt  in  inferno.  Al  ves  elevamini^  portce  mterndei^  et 


0  principest  Cndeper  has  portas  vestras  non  inHoi" 
bit  Rexglorias;  quia  cum  sint  manifesti  Simeniaci, 
haeretici.anathematizati,  qui  Simoniace  per  laicorum 
principum  violentiam  irrumpunt  in  Ecclesias,  niilla 
societas  luci  est  ad  istas  tenebras,  nulla  conventio 
Ghrisli  est  ad  Bclial,  nulla  salus  est  in  eorum  inter- 
diclismissis.  Igitur /o//fte  portasista$  vestras^  o  prin» 
cipes!  c  Auferte  ista  hinc,  i  dicit  Dominus,  c  et  no- 
lile  facere  domum  Patris  mei  domuro  negotiationis 
(Joan.  11,  16).  I  c  Scriptum  est  >  enim  :  i  Quia 
domus  mea  domus  orationis  est  >  cunctis  genlibus  : 
c  vos  autem  fecistis  illam  speluncam  latronuni 
(Luc,  XIX,  46).  I  ToUite  Simoniam,  et  iilos  qui  per 
illam  intraverunl.  Auferte  lias  portas  inferi ,  quia 


introibit  Rex  gtoriie.  Hunc  Regem  gloriae  Donatus  B  nonpraevalebuntadversusEccIcsiam.ToUiteilIas,ne 


coarctare  nisus  in  Africa  sola  exclusit  illum  de  toto 
terrarum  orbe  sua  aestimatiuhe.  Similiter  alia  quae- 
libet  secta  dicens  de  Christo  :  c  Ecce  bic,  aut  ecce 
ilUc  (Marc.  xiii,  21),  >  in  parte  illum  coarctavit. 
Elevamini  econtra,  vos  portce  osternales^  et  introibit 
Bex  gtoria.  Imo  per  vos  manifcslabitur  jam  intro- 
ilsse  in  Ecclesiam  catholicam  toto  terrarum  orbe 
diifusam.  Uude  jure  a  vobis  pra^dicatur  non  solum 
Dominus  fortis  et  potens  in  prwlio^  sed  etiam  Domi- 
nus  virtutum^  quia  per  vestram  doctrinam  et  poten- 
ter  devicta  est  pars  adversariorum,  et  lucernae  ar- 
dentes  in  mauibus  vestris  mauifestant  in  vobis 
mirabilia  doua  virtutum.  Eslis  enim  castitatis  laude 
angelici ,  contemplu  mundi  subiimes,  et  multis  ju- 


vos  pariter  tollamini  cum  ipsis  portis  vestris,  quod 
in  diebus  nostris  ex  parte  impletum  videmus,  qnia 
propter  hujusmodi  Simonias  regno  privaius  est  Uen- 
ricusIV,  etipse  anathematizatus  est  cumsuis  portis 
iufernalibus,  et  elevatafe  sunt  portae  aeternales,  ca* 
tholici  videlicet  pastores  Ecclesiarum  canonice  vo* 
cati  et  electi,  sanctoque  Spiritu  favente  consecrati, 
sine  quo  Simouiaci  fuerunt  non  tam  consecrati 
quam  exsecrati. 

Sed  quoniam  adbuc  multae  supersunt  portae  in- 
females  :  Tollite  omnino  portas  vestras^  o  principes ! 
Assodate  vos  populo  catholico,  ut  vestro  annisu 
fiat  sacerdotum  canonica  electio ;  et  per  legitimam 
promotionem  elevamini^  vos  portae  csternaies^  et  tit- 


siitiae  meritis  orihodoxi.  Fulgei  in  numero  vestro  ^  troibit  Rexglorice;  quia  per  vestra  miiiisteria,  et 

officia  Ghristi  aderit  praesenlia  sanaificans  et  puri- 
ficans  Ecclesiam  totam,  ut  non  sit  aliud  nisi  domus 
Dei,  et  porta  coeli  hal>ens  hunc  titulum  superlimiua-- 
ribus  impressuni  :  c  Terribilis  est  locus  iste,  hic 
domus  Dei  est,  et  porta  coeli  {Genes.  xxviii,  17),  > 
vocabilur  aula  Dei.  Revera  hic  locus  terribilis  est 
non  solum  daemonibus,  sed  etiam  sociis  daemonuro, 
ministris  iroroundorum  spirituum ;  quia  ubicunque 
in  Ecclesia  Dei  elevatae  ^nt  portas  mternales^  iliic 
nou  audent  propiuquare  fures.  Quis  enim  arobitio- 
sus  audeat  Sirooniace  oflferre  pecuniaro  pontifici, 
quero  constiterit  esse  in  aeroulatione  Petri  apostoli 
dicentis  ad  Siraonem  maguro  :  c  Pecunia  tua  tecum 


gloriosus  pater  Augustinus  haereticorum  debellator 
praecipuus,  cum  suo  doctore  Ambrosio  quasi  duae 
olivae  ac  duo  caudelabra.  Hi  duo  illustrant  meri- 
diem  per  suae  doctrinae  quasi  meridianum  splendo- 
rem.  At  Hilarius  episcopus  curo  suo  discipulo 
Martino  quasi  claruro  vespere  lucent  in  occidente. 
Basitius  cuin  suo  Gregorio  quasi  aurora  valde  ruti- 
lans  ornant  orientem.  Severinus  Goloniensis,  et 
Amandus  Trajectensis  iu  aquilone  lucentes  dicunt  : 
c  Surge  aquilo,  et  veni  auster  {Cant.  iv,  16).  >  Sic 
per  orones  terrarum  fiiies  inveniuntur  porta  ceter- 
nales,  quibus  dicilur  :  Etevamini  portx  cetemaleSy 
et  introibit  Rex  gloriae. 


Post  coiifessorum  de  fidei  assertione  triumphum  q  sit  in  perditione  (Acl.  viii,  20)?  >  Quis  presbyter, 

roanifeste  incestuosus,  audeat  sibi  vindicare  ofiicium 
sacerdotale  praesidente  aliquo  episcopo  tali  qualis 
episcopus  urbis  Romae  Glemens  discipulus  Petri 
apostoli,  qui  in  suis  decretis  presbyteruro  cunt 
propria  uxore  lapsum  prohibet  omnino  perpetualiter 
a  sacri  altaris  miuisterio  sacerdotali,  vix  indulgens 
tali,  ut  januas  ecclesiae  claudat,  urceuro  cum  aqua 
manibus  sacerdotum  ferat,  et  caetera  miuora  gerat 
officiaT  Estergo  locus  terribilis  inordinate  vivcDti* 
bus  omnis  locus  in  Ecclesia  Dei  bene  ordinatus,  ei 
portis  aetemalibus  munitus. 

Etiani  claustra  cauonicorum,  seu  monachorum 
bene  oidinata.  ct  portis  aHernalibus  firmata,  niroi- 
ruro  terrUHlia  suut  his  qui  nolunt  stricte  vivere» 


sequitur  vox  pastoruro,  qui  rationabiles  greges 
pascere  studentes  arcent  luporum  truculentam 
rabiem  a  sibi  commissis  ovilibus.  Unde  dicunt  et 
malis  principibus  :*Tolliteportas^prineipes,vertras. 
0  vos,principes,  jam  non  pagani,  sed  falsi  Ghristiani, 
qui  non  manifeste  ut  Nero  vel  Decius,  impugnatis 
Ecclesiam,  sed  lupos,  fures,  et  latrones  intromilti- 
tis  in  eam,  dum  spreta  canonica  electione  non  per 
Ghristuni,  qui  est  ostium  ovium,  et  porta  aetemalis, 
sed  per  Sirooniaro,  quae  est  j)orta  infernalis,  intra- 
ditis  sub  noroine  episcoporuro,  abbaturo,  praeposi- 
tomm,  sacerdotum,  capellanorum,  canouicorum, 
fures,  latrones  ellupos  rapaces  gregi  non  parcentes, 
quae  sua  sunt,  quserentes.  Isti  sunt  non  portae  cwU, 


i087  GEBHOBi  PRiEPOSlTl  REICHEUSPERG  1088 

curiosis  et  oliosis,  quorum  Deus  veuter  est,   et  A  portas  aeternales,  quibus  dicitur  :  Elevaminif  portm 


quorum  studium  fabuiosiUs  et  vagositas  est,  quo 
nim  corsas  per  inremales  portas,  id  est  per  pravos 
rectores  ad  infernum  tendit,  dum  eos  dissolute  vi- 
venies  nuila  discipliiue  districtio  cohibet,  vel  a  suis 
propriis  voluntatibus  prohibet.  Ut  ergo  universa 
Ecclesia  sit  locus  terribilis,  el  voceiur  aula  Dei, 
tollile  omnes  porta$  vestrai^  omnes  consueludines 
veritatl  et  saluli  contrarias  per  vos  introductas,  o 
principes  errorum,  defensores  pravilatum.  Quod 
€  si  in  viridi  ligiio  hanc  faciunf,  in  arido  quid  Get? 
(Luc.  XXIII,  30.)  I  Si  in  claustris  regulariter  ordi- 
natis  haec  faciunt,  in  irregularibus  conventiculis 
quid  (iet? 
Igitur  contra  universos  principes  malitiae,  et  ne- 


cstemaUs^  haec  magis  elevata  est,  quoniam  exaltata 
est  sancta  Dei  Genitrix  super  choros  angelonnn. 
Hcsc  vere  porta  Domini  est,  et  ju$ti  intrabunt 
per  eam.  Porta  haec  seterualis  primo  per  fidem 
elevata  est,  quando  angelo  credidit  perQcienda  in 
se,  quae  supra  humanam  possibiiitatem  erant.  Umle 
de  iila  dictunv  est  ab  Elisabelh  :  c  Beata,  quae 
credidisli,  quoniam  perficientur  ea  quae  dicta  sunt 
ei  a  Domino  (Luc  i,  45).  i  Tuuc  elevata  fuit  haec 
porta  aiternalis  per  fidem  credeudo  rem  incredibiiem 
et  introivit  in  cam  Rex  gloriae;  Nunc  elevata  est 
super  choros  angelorum  ,  et  regnal  in  ea  Rex 
glorfie. 
Habemus  autem  hujus  aetemalis  et  singularis 


^       __     _  ^ ^ ,  ^, —  _       _  ^  _  _        ^    „    _  _ 

quitiae  donet  Dominus  efficaciier  nos  psaliere,  ac     portae  unicum  exemplum  in  oflicio  missae,  quae  ni- 


dicere  :  Tollite  porta$j  principe^^  ve$tra$,  et  eleva- 
tiitm,  portof  a!ternaU$,  Non  dominetur  eis  injustitia, 
ted  subdatur  semper  falsitas  veritali.  Et  nunc  inte- 
rim  dum  omnino  est  impossibile,  peccaturo  non 
csse,  quod  est  porta  inferi,  hoc  sallem  concedatur 
Ecclesiae,  seu  eoclesiaslicae  cuiqiie  person%,  ut  non 
regnct  peccatum  in  corpore  ejus  nunc  mortali, 
quoadusqne  veniat  perfecu  pax,  qua  fiet,  ut  non 
solum  non  regnet,  sed  nec  sit  omnino  in  corporibus 
tunc  iminortalibus,  cum  absorpta  fuerit  mors  in 
victoria,  et  porta  monis,  quod  est  peccatum,  fuerit 
omnino  destnicta.  Tunc  non  confundetur  Ecclesia, 
seu  ecclesiastica  quaBlibel  persona,  c  cum  loquctur 


mirum  et  ipsa  est  porta  Domini  tunc  inlroitu  e)as 
digna,  quando  ad  siinilitudinem  castissimae  virgi- 
nis  Mariae  invenitur  in  ea  fides  incorrupia,  qua  cre- 
duntur  illic  fieri,  qiiae  sensui  humano  sunt  incre- 
dibilia.  Nam  idem  corpus,  quod  in  virgine  fuit 
conceptum,  praesentalur  iu  altari,  et  sine  diibio  in 
omnesdigne  participantes  ejusdem  corporis  com- 
munione  introibit  Rex  glorite^  ad  cujus  introitura 
digne  canitur  in  principio  ipsius  missae  antiphona, 
cujus  tiluUis  est  ad  introitum  :  Quoniam  introibit 
per  eam  Rex  gloria :  si  tamen  haec  porta  sic  fuerit 
elevata,  ut  digne  per  eam  valeat  intrare  ipse  Rex 
gloriae.  Quis  enim  putet  haereticos,  maxime  illos 


iniraicis  suis  in  porta  {P$ai.  cxxvi,  5),  »  quando  C  ^"*  manifestati,  et  excommunicati,  sive  interdicU 


€  Robilis  in  portis  vir  ejus  (Prov.  xxxi,  23),  eam 
proi*sus  exalt:ibit  c  de  portis  mortis,  ut  annunliet 
omnes  laudaiiones  ejus  tit  portis  Filiae  Sion  {P$aL 
IX,  15), »  in  portis  Jerusalem,cuidicitur  :  c  Lauda, 
JerusaIein,Dotninum,  lauda  Deum  tuum,  Sion :  quo- 
niain  confortavit  seras  portarum  tuarum  {P$aL 
cxLvii,  i,  2),  I  Tunc  iiec  erunt  nec  regnabunt  iu 
ierusalem  portae  mortis,  peccata  scilicet.  Sed  nunc 
beiie  agiliir,  si  non  regnabunt,  si  non  praevalebunt 
istae  portae  inferi,  dumnon  possunt  ex  toto,  et 
omuino  tolll. 

lnterimaperitemihiportasjUdlitiae,vos  qui  inturri- 
bus  estisvos,inquam,qui  in  turribusestis;  voselecti, 
qui  in  ccelo  regnatis,  mibi  Ecclesiae  adhuc  peregrinanti 


sunt,  in  suis  officiis  Christum  habere  ?  Apud  eos 
depressa  est  haec  porta,  ideo  non  titfrot^tl  Rex  glo- 
rice  per  iilam,  nisi  forte  ad  exercendum  illic  ju- 
dicium  :  quia  judicium  sibi  mauducant,  et  bibunt, 
qui  non  dijudicantes  corpus  Domini  communicant 
indigne  (/  Cor.  ii,  21).  Quanto  magis  in  missis  in- 
terdictis  judicium  et  damnaiio  sumitur,  ubi  Deam 
non  ad  clementiam,  sed  ad  iram  provocat  ofiicium, 
quod  contra  ejus  interdictum  praesumitur.  Ipse 
namque  suis  ministris  ecclesiarum  magistris  dicit . 
c  Qui  vos  audit,  me  audit,  qui  vos  spernit,  me 
spernit  {Luc.  x,  16).  s  Igitur  ecclesiarum  magistris, 
ctericorum  in  domo  Domini  negotianlium,  et  ma- 
nifcsie  incesluosorum  interdicenlibus  missas  Cbris- 


miliicum  Judithinterh08tespericIitanti,cumJudith  ^  iwsin  suis  loquens  interdixit  eas.  Et  ideo,  qala 


mihi  saeplus  abluta;  in  fonte  Bethuliae  per  lacrymas 
poenitentiae,  mihi  non  in  cubilibu»  et  impudiciliis 
Holofemis  delectatae,  mihi  ejus<lem  Holofernis  m- 
terfectrici,  id  estpravaelibidinis  victrici,  mihi  tali 
seu  Ecclesiae  seu  personae  vos,  qui  in  turribus  estis, 
aperite  portas  aetcrnales,  ut  ingrediens  in  eas  con- 
fitear  Domiiio.  c  Haec  porta  Domini,  justi  intra- 
bunt  in  eam  {P$aL  cxvii,  20).  > 

Per  mulias  portas  pervenilur  ad  unam  portam , 
quia  UHUin  est  necessarium.  Una  haec  porta  virgo 
est  Maria,  porta  clausa  et  nulli  viro  pervia.  Sed 
tamen  per  eam,  licet  dausam,  introibunt  in  re- 
gnum  coelorum,  quicunque  incorporantur  ejusfilio, 
qui  exivit  de  illa  clauso  ejus  utcro.  Inter  omnes 


ipso  contradicente  cantantur,  et  audiunlur  tales 
missae,  non  sunt  istse  missae  portae  in  «Mtum  elevaiap, 
per  quas  introeat  Rex  gioriae,  multumque  timendum 
est,  ne  hujusmodi  missae  sint  portae  inferi  eas  pne- 
suuiptuose  cantantibus  et  audientibus, 

Notandum  vero,  quod  aliud  est  intrare  GhrisUim 
Regem  gloriae ;  aliud  vero  eumdem  intrare  judicem 
et  vindicem  culpae.  Nam  ubi  intral  ipse  Rcx  gloris, 
ibi  regit  et  glorificat  eos  ad  quos  inlrat.  Ubi  aolem 
intrat  judex  et  Deus  ultionum,  ibi  reddit  retrilm- 
tionem  superbis,  quod  alias  optatur,  ubi  dicitur  : 
c  Exaltare,  qui  judicas  terram,  redde  retributionem 
superbis  {P$al.  xciii ,  2).  c  Bene  dicit  :  Supertu^ 
qiiia  non  omnis  peccator  superlnis  est,  sed  omnis 


1089  COMMEiNTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIIL  4U90 

superbus  peccator  esl.  Peccatoribus  autem  poeni-  A  laiioue  promiss»  prolis,  atque  interim,  dum  cx- 

spectat  sibi  nascilurum  Isaac,  id  est  risum  d:ter- 


tentibus  et  humiliatis  non  retributio,  sed  indulgen- 
tia  parata  est.  Quo  contra  superbis  non  indulgentia 
sed  retributio  condigna  praeparata  est.  Cum  enim 
sint  oninino  temporales,  temporalia  sola  quaeren- 
tes,  non  eis  apericntur  portae  xternales»  neque 
missae  ipsorum  sunt  ipsis  portse  aetemales,  quas 
canlant  propter  qu^stus  temporales.  At  si  eas  au- 
diret  aliquis  cathoHcus,  interdictionis  ignaruSy 
proptcr  adipiscenda  seterna  boni,  huic  esset  missa 
talis  propter  suam  Gdem  bonam  porta  aeternalis. 
Quanlo  enim  veracius  in  missa  diciiur :  c  Sursum 
corda  halienius  ad  Dominum  i ,  tanto  altius  eleva- 
tur  porta  wleTnaliiy  et  introibU  Rex  gloriae  tanto 
clementior  csauditor  omninm,  quae  in  missa  ro- 


num,  dolet  incolatum  suum  sibi  prolongatum,  di- 
cens  :  c  Heu  mihi,  quia  Incolatus  meus  prolongatus 
est  {PiaL  cxix,  5).  >  in  hoc  ipso  incolalu,  quia 
temporalibus  indiget  spiritus  propter  fovendum 
corpus,  vel  proprium,  vel  .alienum,  nobilis  illa  pro- 
missio  acternorum  qua  primura  nobis  qufiereudum 
offertur  regnum  Dei,  alteram  promissionem,  qua 
dicuntur  caetera  nobis  adjicienda,  quasi  ancillam 
suam  tradit  et  sociat  spirilui  marito,  ut  ex  tali 
conjugio  nascatur  Ismael,  quod  interpretatur  exau- 
ditio  Dei,  et  interim  dum  exspcctant  aelerna,  in  sub- 
sidium  vitae  pr;esentis  accipiant  ista  temporalia, 
quae  petentes  cupiunt  exaudiri   absque  dilatione. 


gantur,  quanto  sincerius  illic  non  temporalia  sed  ^  sieut  Agar  ancilla  Sarae  de  Abraham  concepit  sine 


aeterna  desidcrantur.  Ubi  enim  per  missam  desi- 
derantur  terrena,  ibi  hsec  porta  non  elevata  sursum 
iii  coeluin,  sed  in  terrara  depressa  est. 

Ergonepeccat  Ecclesia  caiholica  orans  in  missa 
non  solum  pro  aeterna  vita,  sed  etiam  pro  pace 
lemporali,  pro  aeris  bona  temperie,  pro  frugibus 
terrae,  pro  animarum  et  corporum  non  solum  aeter- 
na,  sed  etiam  temporali  salute,  proque  omni,  qua 
prsesens  vita  indiget,  commodilate?  Absit  hoc  ita 
sestiniare ,  cum  sanctissimos  viros  legamus  talia 
rogasse,  talesque  preccs,  et  orationes  apud  aliarc 
Domini  frequentasse,  iii  quibus  noii  solum  xterua 
l)ona  opuntur,  et  aeterna  mala  deoptantur,  scd  et 


dilatione  Ismaelem,  cujus  nomen  interpretatur,  ut 
dictum  est,  exauditio  Dei,  domina  sua  iiiterim  ste- 
rili  permanente  usque  ad  senectutero,  et  peiie  usque 
ad  sui  desperationem.  Dnde  cum  jam  nonagenaria 
se  audiret  parituram  de  viro  centum  annorum, 
c  risit,  >  et  dixil :  c  Postquam  senui,  et  dominus 
meus  vetulus  cst,  voluptati  operam  dabo?  i  (Uen, 
xviii,  12.)  Quanlum  putas  liaec  nonagenaria  et 
sterilis  desperasset,  si  vir  suus  ncc  de  ancilla  pro* 
lem  genuissct?  Posset  enim  putare  virum  suum 
frigidae  naturae,  qui  nec  de  juvencula  posset  gene- 
rare  qualis  fuit  Agar,  et  ideo  jam  emortua  vulva 
sua  mulier  vctula  esset  omnino  fortasse  in  dilBden* 


temporalia  bona  coiisequenda,  et  temporalia  mala  q^  tiam  prolapsa,  ita  ut  Doraino  promittenti  iion  cre- 


removenda  commemorantur.  Quid  ergo  agemus, 
cum  tales  missas  missorum  a  Deo  virorum  incifi- 
caces  videmus?  Nunquid  arbitrandum  est,  vel 
sanctos  male  petere,  vel  Deum  bene  petentes  noUe 
audire  ?  De  male  pelcntibus  ait  Jacobus  apostolus : 
c  Petitis  et  non  accipitis,  eo  quod  mate  petatis,  ut 
in  concupiscentiis  vestris  insumatis  (Jacob  iv,  3).» 
Igitur  qui  sic  tcmporalia  postulaut,  ut  in  suis  con- 
cupiscentiis  ea  consumant,  ei  assimilantitr,  de  quo 
hcriptum  est :  c  Et  oratio  ejus  fiat  in  peccatum 
(Ptal,  cviii,  7),  quoniaiii  ipsa  oratio  eoruin  fit  pec- 
catum  ,  permaxime,  si  aeternitatis  ineffabile  sacra- 
inentum  inter  sacra  missarum  solemnia  sic  cele- 
brant,  ut  inde  temporalia  suis  concupiscentiis  in- 


deret  se  de  viro  illo  concepturam,  cujus  omnino 
putaret  frigidam  esse  naturam.  Nunc  autem,  cum 
Dominus  diceret  ad  Abrabam  :  Ecce  c  Sara  uxor 
tua  pariet  tibi  filium,  et  vocabis  eum  Isaac  (Gettes» 
xvii,  19).  I  Sara  autcm  risit,  sed  de  risu  redargula 
et  poenitens  diflQdeiitiae  laqueum  evasit,  et  credula 
verbis  Doraini  concepit  et  peperit  filium,  filio  an- 
cillae  praeferendum. 

Similiter  spiritus  ndelis  et  perfectus,  cum  de 
promissione  coelestium  bonorum  speret  sibi  iiasci- 
lurum  haaCf  id  est  ritum  aetemum,  quando  bujus 
promissionis  jam  videtur  emortua  vulva  pne  nimia 
dilatione  gaudii  sempiterni,  aliquomodo  accipit 
consolationem,  et  Saia  uxor  ejus,  id  est  fides  vel 


sumenda  conquirant.  Quo  contra    sancti  viri  pri- D  exspectatio  aeternorum  non  incidet  in  despe:atia> 


mum  quserunt  regnum  Dci,  et  haec  omnia  credunt 
sibi  adjicienda,  quae  valent  esse  ad  nccessitatem 
vitac  praesentis  traducendae,  et  aelcrnae  apprehen- 
deiidae.  Unde  sive  petant  illa,  sive  non  petant,  dura- 
roodo  regnum  Dei  attente  qiiaerant,  credendum  est 
ea  dari  non  ad  serviendum  voluptati ,  sed  ad  satis- 
faciendum  necessitati. 

Et  revera  unusquisquc  vir  perfectus  cum  fideli 
Abrabam  sectando  pictatem  habentem  promissio- 
nem  vitae,  quae  uunc  est,  et  fuiurae,  amplectitur 
quasi  uxorem  liberam,  de  qua  sibi  sperat  henedi- 
ctionem  provcnturam.  Sed  cura  illa  nobilior  u\or 
tanquam  Sara  sterilis  diu  differt  parere,  spiritus 
fidelis  laiiquani  Abraliani  senescil  in  Um  loiiga  di- 


nem,  si  de  promissione  temporalium  bonornm  nunc 
interim  gignit  Ismaelera,  id  est  exauditionem.  Et 
rectehic  filius  Ismael,  id  est  exauditio  vocatur. 
Nara  divina  ad  usque  exteriora  pertingens  auditio 
ea  proprie  exauditio,  quasi  in  exterioribos  auditlo 
dicitur.  Promissa  cnim  sunt  talia  bona,  ubi  di- 
ctum  est :  c  Oinnis  qui  reliquerit  doroum,  yel  fra- 
tres,  aut  sorores,  aut  agros  propter  me  (Matth,  xix, 
29)  I,  etpropter  Evangelium,  c  centuplum  accipict 
In  hac  vita  ci/m  persecutionihus,  et  in  futuro  vitam 
aeternam  possidebit.  Hoc  centuplum  Petrus  aposto 
lus  in  hac  vita  cum  persecutionibus  accepit,  qui  de 
oblatis  pecuniis  multa  millia  hominum  communiter 
sub  magisterio  suo  viventiuro   pavit,   ita  ut  non 


1001 


GCRHOHi  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG. 


4C9i 


csset  quisquam  egens  inter  eos,  curo  prius  ipse  ci-  A  agnoscuni,  duro  Deus,  c  qtii  admiuistrat  semensemi* 


bos  roanu  et  arle  quierens  fuisset  pauper  ct  egens, 
'ita  tamen,  ut  sibi  esscl  sufficiens  uon  tiabens  tan- 
tas  divitias,  ut  aliorum  valeret  supplere  inopiam. 
Sed  relictis  propter  Evangelium  tanliilis,  quae  ha- 
buit,  et  omnibus,  quse  sibi  concupiscere  poluit, 
curo  postmodum  propter  Cliristi  pauperes  pascen- 
dos  plurimas  eleemosynas  accepisset ,  cumque 
Paulo  coapostolo  suo  de  paupcribus  curam  in- 
junxisset,  et  per  illum  collectas  in  genlibus  pecu- 
nias  acccpissei,  non  est  fraudatus  proroissione 
centupla  in  hac  vila,  licet  aerumnis  et  persecutio- 
nibus  plcna. 

Et  quia  melius  est  minus  egere  quam  phis  ha- 
berc,  Joannes  apostolus  in  Palhmos  insula    rele- 

gatus  idem  ccntuplum  jucundius  habuit,  quando  ^  deret  diem  meum ,  vidit ,  el  gavisus  est  {Joan. 
terrenis  consolationibus,  et  divitiis  illic  mininie     viii,  56).  > 


nanti  {il  Cor.  ix,  10),  >  et  panem  ad  manducan- 
dum  praestat,  sic  adauget  incremenia  frugum  jusli- 
liae,  ut  nihil  eis  desit  io  ulla  gratia  exspectanlibas 
revelationem  Domini  nostri  Jesu  Chiisti,  c  in  qQem 
nunc  non  videntes  >  credufit,  posthac  autem  yidcn- 
tes  exsultabunt  bctitia  inenarrabili  c  rcportantes  0- 
nem  fidci  >  suae,  c  saltttem  animarum  (/  Petr.  i,  8, 
9).  >  suarum  convivio  magno  cum  Abraham  ct 
Isaac  delectati  tanquam  in  die  ablaciationis  Isaac, 
imo  jam  tunc  adulio  Isaac,  et  ejccia  tunc  ancilki 
cum  fiiio  suo,  cum  non  erit  iiecessarium  sanclis 
aliquod  temporale  vel  terrcnum  subsidium.  Hic  crit 
ille  dies  Chrisli,  veri  Isaac,  de  quo  Judaeis  dicit  iste 
Christus  :  c  Abraham  pater  vester  exsultavit,  ut  vi- 


indiguit,  non  habens  illic  pauperes,  quos  pascere 
dcberet,  non  exspectans  illic  liospites,  quos  colli- 
geret,  et  in  se  ipso  divinis  revelationibus,  et  ange- 
ticis  allocutionibus  refocillatus  nullius  terrcnae  opis 
iiidigerct,  utpote  jaro  totus  existens  in  spiritu, 
cupiensque  dissolvi  et  esse  curo  Christo  in  risu  et 
gaudio  scmpiterno,  quod  significat  nomen  Isaac. 
Sed  cum  ei  diceretur  ab  angclo,  qui  ei  loquebalur  : 
4  Oporlet  te  iterum  prophctare  populis  {Apoc,  x, 
il) ,  >  quasi  nobilis  ejus  uxoris  partus,  de  qua  ei 
fuit  Isaac  nasciturus,  est  in  longain  senectutem 
ejus  dilatiis,  ct  quodamroodo    supposita  est  ei  an- 


Sed  ante  hunc  diem  totum  solemnem  pater  Abra- 
ham  orat  pro  Ismaele  diceus  ad  Dominum :  c  Vivat 
Ismael  coram  te,  >  atque  ei  Dominus  respondt  t : 
c  Etiam  super  Ismael  exaudivi  tc,  faciamque  illum 
in  gentem  magnam,  quia  scmen  tuum  est  {Cen. 
XVII,  18,  20).  >  Nam  quilibet  perfectus,  cujus  ia 
hac  vita  prolongatur  incolatus,  non  solum  aetcrna 
desiderat,  scd  etiam  temporalia  sibi  abundare  vult, 
non  ad  opus  maluiQ,  quod  esset  quasi  quaedam  iii- 
tcrfcctio  Ismaelis,  sed  ad  opus  bonum,  quod  est- 
vita  ipsius  coram  Deo.  Tale  desiderium  pauperum 
exaudiens  Dominus  quasi  per  eiTectus  rerum  dicit 


cilla,  quia  promissio  temporaliuro  subsidioruro  fuit  q  fideli  suo :  c  Etiaro  super  Ismael  exaudivi  te.  >  Non 


ei  necessaria  diu  victuro,  et  Evangeiium  non  so- 
luin  praedicaturo,  sed  etiam  scripturo  in  hoc  mun- 
do.  Igilur  post  interfectionem  Domitiani  resolutus  a 
captivitate  apostolus  etiam  eo  modo  centuplum  ac- 
cep't,  ut  in  omnibus  semper  omnein  sufficientiam 
liabens  abundaret  in  omne  opus  bonum,  stcut 
scriptum  est  :  Dispersit^  dedil  pauperibus,  justitia 
ejus  manet  in  sxculum  scculi  (II  Cor.  ix, 
8,  0).  » 

Quod  si  apostoli,  et  alii  viri  perfecti  cum  ge- 
minam  promissionero  haberent,  videlicet  praeseii- 
tiuro  subsidioruro  et  futurorum  bonorum,  in  una 
promissione,  quae  ad  prxscntcm  vitam  pertinct, 
frustrati  fuisscnt,  potcrat  in  eis  periclitari  fidcs 


otiose  hic  dicitur  c  ctiam :  >  quoniam  principalior 
est  promissio  de  Isaac,  secundaria  vero  de  Ismaele. 
Quod  inteliigentes  viri  perfecti  poiiunt  Jerusalem  in 
principio  laetitiae  suae,  seroper  habentes  desiderium 
principale  beatitudinis  aeternae,  secundarium  vero 
subsidiorum  praesentis  vitae. 

Sed  ad  omnia  haec  bona  obtinenda  necessarius  est 
nobis  introilus  ad  nos  Regis  gloriae,  sine  quo  neque 
angcli  l)oni  aiigelis  malis,  neque  apostoii  princi- 
pibus  Judaici  populi,  neque  martyres  tyrannis, 
neque  confessores  haeresiarcbis  pnevaierc  potuis- 
sent,  iia  ul  eis  efficaciter  et  imperiose  dicerent  * 
ToUUe  portas^  principes^  ve$tra$,  Rursum  non  in- 
troiisset  iste  Rex  gloriw  poten$  in  pmelio  vel  infer- 


futurorum  bonorum  ,  cum  verbum  orationis  eo-  ^  num  deliellaturus,  vel   tyraunos  humiliaturns,  ycI 


rum  quasi  semcn  frigidum  ncc  ad  Ismaclis. 
gencrationem  sufficcret ,  nec  talium  quisquam 
dicero  posset  :  c  Renedictus  Deus,  et  Pater  Doniini 
nostri  Jesu  Christi,  Pater  misericordiarum,  et  Dcus 
totius  consolationis,  qui  consolatur  nos  in  omni  tri  • 
bulatione  nostra,  ut  possimus  et  ipsi  consolari  eos, 
qui  In  omni  pressura  sunt  {II  Cor.  i,  3,  4).  > 
Item  :  c  Sicut  egentes,  >  inquiunt,  suinus,  c  multos 
autem  locupletantes ,  tanquam  nihil  habenies,  et 
omnia  possidentes  {ibid,  vi,  10).  >  Nonne  cum  haec 
dicunt,  quasi  nato  jam  Isroaele  gloriantur  se  viri 
sancti  exauditos  esse,  tantoque  fiducialius  futurae 
beatiludinispraemiaexspectant,  quanto  nunc  eoruro- 
dem  praemioruin  praevia  merita  se  acccpisse  ccrlius 


liaeresiarchas  confutaturus,  nisi  ablatis  portis  mor- 
tis  elevatae  fuissent  <cternate$  portte^  per  qiias  iii- 
troitus  erat  ipsi  Regi  glorite^  Domino  forti^  Domino 
virtutum, 

Similiter  etiam  in  hoc  tempestuoso  tempore  tres 
principes  mali  erexerunt  portas  suas,  yidelioel 
Judas  fur  sacrilegus,  et  Simon  magus,  atque  Nico- 
laus  fornicator,  nimirum  similes  in  mysterio  iniqui- 
tatis  tribus  illis  seditionum  principibus  Eleazaro, 
Joanni,  et  Simoni,  qui  tempore  obsidionis  iutestino 
bello,  ac  caedibus  innumerabHibus  civitatem  va- 
staiites  Jerusalem  eam  quodammodo  suae  tyrannidi 
subdiviserant.  Nain  unus  ipsorum,  videlicet  Joan- 
nes,  superiora  civitatis  loca,  id  est  arcem  et  i 


1095  COMMENTAmUM  IN  PSALMOS. 

tem  templi  occupaverat.  Alter ,  id  est  Simon,  ambi-  a 
tum  civitaiis  teuuit.  Tertius  inter  hos  medius,  id 
est  Eleazarus,  medium  civitatis  occupavit.  An  noo 
etiam  nunc  videas  in  tioc  extremo  consummationis 
tempore  Simonem  magum  superiora  typics  Jeru- 
salem,  id  est  sanctae  Ecclesiae  culmina,  lionores 
videlieet  ecclesiasticos  occupantem  vendere  ac  ven- 
dentem  et  ementem  occupare  ?  An  non  extrcma, 
vel  ambitum  civilatis  Dei  iudas  mercator  pessimus 
et  fur  sacrilegus  obtinet  in  lucris  rerum  ecclesia- 
sticarum,  sacrilegispcrvasoribus  decimas  ac  stlpem 
pauperum  sacrilege  profligata  justitia  sibi  vindi- 
cantibus  ?  A  quorum  sacrPegio  uec  ipsi  episcopi 
immunes  sunt,  qui  eadem  stipendia  pauperum  ifi 
U8US  laicos  transferunt,  vel  ab  aliis  translata  non 
reposcunt.  Inier  bos  medius  Nicolaus  fornicator  B 
locum  obtlnet,  dum  in  clero,  maxime  autem  in  sa- 
cerdotio  fornicantes  hinc  pseudoepiscopos  superio- 
res  respiciunt  :  hinc  verolaicis  maxime  in  myste- 
rio  iniquitatis  superiores  cxistunt,  quibus  etiam  ad 
Inferos  una  cum  pseudoepiscopis  porlae  fiunt  ipsi 
pseudosacerdotes,  aut  ipsa  eorum  interdicta  officia 
ei  missae,  quas  interdicias  interdicti  canunl,  ad  in- 
feros  eos  una  cum  laicis  eorum  contra  inlenlictum 
auditoribus  quasi  quaedam  portae  transmittunt. 

0  quantas  h?e  portT,  vel  hi  principes  per  portas 
.saas  ad  inferos  animas,  roaxime  tempore  Henrici 
IV  vel  V  transmiseriint ,  et  adhuc  transmittere 
non  desinunt!  Dicendum,  et  saepius  jam  per  ponti- 
fices  Romanos  dictum  cst  istis  principibus  :  ToUite 
portas^  principe$,  veitrai^  id  cst  auferte  missas  ve- 
stras,  quas  pernlciose  cantatis,  et  cantari  facitis,  ut 
per  eas,  quasi  per  portas  inferi  transmittatis  eos  in 
infernum,  qiu  tales  missas  ycI  cantant,  vel  audiunt 
ctfiitra  interdictum  Romanorum  ponlincum,  quos 
justa  pnccipieutes  audire  debet  Ecclesia  tanquam 
ipsum  beatum  Pctrum.  Tollite  has  portas :  et  vos 
eievammt,  portte  (etemales^  scilicet  missse  catbolico- 
rnro,  in  quibus  regnat  principaliter  xternitatis  de- 
siderium,  cui  adjunguiilur  preces  Gdeles,  et  pro 
statu  temporalium  ad  usum  lldeiium  per  haec  tem* 
poralia  tendentium  ad  aeterna. 

Fueruiit  quidem  iiiter  Aposiolos  quidam  magni 
primitivae  Ecclesiae  prlncipi.*s  praediciis  principibus 
vakle  oppositi,  videlicet  Simoii  Petrus ,  apostolo-  d 
rum  vertex,  damnans  Simonem  Magum,  et  Joannes 
Iheologus  privilegium  virginitatis  praemonstrans 
contra  Nicolaum  fornicatorem,  et  apostolus  Paulus 
plus  omnibus  laborans  in  Evangelio  sanclae  civi- 
latis  tenens  ambituro,  qui  iii  circuitu  ab  Jerusalero 
usque  ad  Illyricum  replevit  Evangelium  Christi, 
Judae  sacrilego  per  eleemosyBarum  largitatem  con- 
iraritts,  quas  studiose  colligens  a  gentibus  perferre 
vel  transmittere  sanclis  in^JerosoIymam  sollicitus 
fuit  (/  Cor.  XV,  iO).  Et  nunc  Deus  suscitet  ac  mul- 
ti|(licet  in  Ecclesia  multos  horum  principum  suppa- 
res  roeliores,  et  cetemales  portas  pandentes,  divina 
sacramenta  rite,  ac  Deo  placite  celebrantes,  quales 
etiam,  Deo  gratias,nunc  portas  pandi,  et  elcvari  gau- 


—  PARS  II.  —  PSAL.  XXIII.  mi 

demus,  quibus  congratulando  dicimus:  Elevamini 
portm  cBUrnales.  Vos,  inqoam,  portas  mtemaies,  e/#- 
vaminif  ut  non  nobis  praevaleantportae  Inferi,  ut  non 
pliis  valeant  missae  interdicts!  ad  exacerbandum 
Deum,  quam  vos  ad  eum  placandum.  Iroo  in  lan- 
tum  vos  elevamini,  ut  per  iliicitas  missas  Deus  ad 
iram  provocatus,  per  vos  propiiieiur  usque  in  flnero, 
et  per  vos  portas  aeternatcs  et  elevatas  gemina  Ec- 
desiae  prpveniat  utililas,  dum  et  per  hoc,  quod  estis 
(Btemales  port<e,  ditantur  fideles  aeternitatis  beati- 
tudine,  atque  per  id,  quod  estis  elevatae,  illud  etiaro 
elevetur  sursum  per  usuro  bonum,  quod  externa 
gravitate  vergeret  in  iroum,  si  per  vos  porlas  ele- 
vaias  non  elevaretur  sursuro.  Per  vos  nobilis  aeler- 
noruro  proroissio  pariat  nobislsaae,  ideslgaudium 
sive  risuro.  Per  vos  etiam  in  hac  vita  cenluplum 
praemium  accipiendo  suscipiamus  Ismaelem,  quod 
interpretatur  exauditio,  ut  ex  perccptione  prxsen- 
tium  muncruro  flrroa  sit  exspectatio  futuroruin,  ct 
praesentibus  donis  Dei  sufficienter  adjuli  seropiterna 
fiducialius  appetarous.  Per  vos  portas  aeternales,  et 
elevatas  c  oroue  datum  optimum,  et  omne  donum 
perfectum  desursum  >  ad  nos  descendat  c  a  Patre 
luminum  {Jacob.  i,  17).  >  Vos  portas  cocli  aperiat 
Dominus,  et  pluat  nobis  per  vos  manna,  ut  edamus 
panero  angeloruro,  qui  est  unica  refectio  aniroarum, 
et  cibaria  miilat  nobis  in  abundantia,  etiam  ad  re- 
ficienda  corpora,  et  confortaiida  in  usum  bonorum 
operuro. 

Sunt  vcro  et  ali»  poriae  iiirernales,  ac  penc  iiinu- 
roerabiles  innuroeias  animas  ad  inferos  transroit- 
tenlcs.  Tot  enim  sunt  portae  iiiferi,  quot  crimlnalia, 
vel  capiulia  peccata  roundi  in  roaligiio  positi.  Ma- 
gna  nerope  porta,  et  niroit  alte  subrccta  est  supcr- 
bia,  lal^,  ac  nirois  aropke  porto!  avaritia  et  luxuria, 
ac  reliqua  ejusroodi  vitia  capitalia,  quibus  nostro  in 
teropore  alia  quasdam  accessit  porta,  falsa  videlicet 
pcenilentia ,  nimiruro  pseudosacerdotibus  aniroas 
decipientibus,  et  eas,  quaenon  vivunt,  vivificantibiis, 
sicque  eas  ad  inferos  sub  specie  pietatis  transmit- 
tentibus,'  ac  sub  specie  medicaroenti  animas  vulne- 
rantibus,  imo  et  falsa  praesumplione  veniae  occi- 
dentibus.  Non  enim  ab  eis,  sicut  in  lege  praecepiuro 
est,cpectusculum  elevationis,ive1  c  armum  dextrum 
separationis  {Lev,  viii,  54)  >  exigunt,  id  est  nequa- 
quam  abeisproposituro  elevatae  ad  Deuro  voiuntatis,ac 
separatae  a  saeculo  operatiouis  arrouro  dextruro  ex- 
quirunt,  sed  odiiim  in  corde  etconcubinas  retinenli- 
bus,  quaelibet  injusta  acquisita  vel  decimas  laicis 
possidentibus  ab  officio  noxio,  a  negotio,  vel  roili* 
tia  [f.  roaiitia]  non  recedentibus  pcenitentias  tra- 
dunt,  curo  econtra  sanctoruro  Patruro  contestelur 
auctoritas,  non  posse  queropiaro  de  uno  crimiiiali 
pceniteutiaro  agere,  qui  ab  alio  non  recesserit.  Qui 
eniro  i  offendit  in  uno,  reus  factus  est  oronium 
{Jac.  II,  10),  >  non  quldero  secunduro  effecluro  opc- 
ris,  sed  quantum  ad  consecutionero  attinet  salulis. 

Sed  et  pro  his  portis  dicirous,  magls  autem  a 
Spiritu  sancto  per  Ecclcsi9e  rectores  eflicac  ter  dici 


1095 


GERHOHl  PRiCPOSITl  REICUERSPEAG. 


\m 


opiamus :  ToUite  porlai,  principe$^  vestrai,  0  saccr-  A  Dominui  virtutum.  El  quia  ipse  est  Rex  glorim^  p!» 

doies  principes  populi  atque  ulinam  boni,  to//ile  por- 

tas  vestraSy  id  est  una  cum  criroinalibus  peccatis 

etiam  falsas  poenitentias.  Et  etevamini^  vos   por4(B 

asternales^  istis  portis  contrariae,  innoc^nlia  \idc- 

licet  ac  vera  poBnitentia.  Et  introibit  Rex  glorice.  Et 

benediclus  Deus,  etiam  in  hoc  audilu  implevit,  ac 

roagis  adbuc  implebit  desiderium  nost:  um,  ut  tale, 

qaod  contra  falsas  poenitentias,  unde  recte  gaudea- 

mus,  audiamus  intonari,  sicut  a  papa  Innoceutio 

falsas  a  veris  poDnitentiis  distinguente  generali  cob- 

cilio  dictum  est :  <  Sane,  i   inquit,  <  quia  inter  cas- 

tera  unum  est,  quod  sanctam  Ecciesiam  maxiroe 

perturbat,  falsse  videlicet  poenitentiie,  confiatres 

nostros  presbyteros  monemus,  ne  falsis   poeniten 


riter  et  in  hac  vita  regat  Ecclesiam  suam  gto- 
riose,  atque  in  futuro  consociet  eam  gloriae  siue. 
Quod  si  verbum  nostrae  orationis  adeo  est  invaliduiD, 
peccatis  nostris  exigentibus,  qui  ules  exisUmus,  ut 
indigni  simusexauditioBe,quam  praesignavit  Ismad, 
ct  risu,  quem  praesignavit  Isaac,  tu  porta  sBternalis, 
pcr  quam  clausam  venit  in  mundum  Patris  excelsi, 
veri  Abraham,  Vcrburo  aeternum,  semeii  bened»- 
ctum,  in  quo  benedicendae  sunt  orones  tribus  lerrae, 
pro  nobis  ora,  tuisque  fortibus  orationibus  infirmis 
nostras  orationes  eleva,  oporia  clevata,  ui  per  te  sil 
excusabiie,  quod  fecimus;  sit  impetrabile,  quod  pe- 
timus;  sit  acceptabile,  quod  offerimus,  neque  ua- 
quara  desit    nobis  utile  solatium  exaudJtioni&  io 


tiislaicorum  animas  decipi,  et  in  infernum  per- '^  impetrandt£  etiam  vita;  bujus  miserae  subsidiis,  qao- 


trahi  patiantur.  Faisaro  autem  poeniientiam  essc 
constat,  cum  spretis  pluribus  de  uno  solo  poenitentia 
agitur,  aut  cum  sic  agitur  de  uno,  ut  non  discedat 
ab  alio.  Unde  scriptum  est :  Qui  totam  legem  obser- 
vatf  offendat  autem  in  uno,  factus  est  omnium  reus, 
Videlicet  quantum  ad  vitam  «ternam.  Sicut  enim  si 
peccalis  omnibus  esset  involutus,  ita,  si  in  uno  tau- 
tum  maneat,  a^ternse  vitse  januam  non  intrabit. 
Falsa  eiiam  (it  poeniientia,  cum  poenilcns  ab  oflQcio 
vel  curiali  vel  negotiali  non  recedit,  quod  sine  pec- 
catis  agi  nulla  ratione  praevalet,  aut  si  in  corde 
odium  gcstetur,  aut  si  oflicio  cuilibet  non  satis- 
faciat,  aat  si  offendenti  offensus  non  indulget,  aut 


adusque  nascatur  nobis  verus  Isaac  Filius  tuusyqoo 
nato  in  terris  et  tu,DObilis  mater,  gavisa  es,  et  coa- 
ridebant  tibl  vicini  tui»  scilicet  sancti  ang^  ca- 
nentcs :  <  Gioria  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pix 
boraiuibus  l>ouae  voluntatis  {Lue.  u,  14)«  » Hic  venis 
Isaac  per  te  nobilem  Patris  excelsi  sponsam  nobis 
iu  nobis  nascatur,  crescat,  adolescat,  maturescat, 
et  ejecto  Blio  ancillae  cum  matre  sua,  cessante  wi- 
delicet  post  obituro  nostruro  teroporalium  sobsidio- 
rum  necessilate,  ipse  totus  desiderabilis  Isaac  nos 
in  haereditatem  solus  possideat  iu  manifestaiiaop 
gloriae  suae  :  quia  ipse  est  Rex  glorue.  Ipse  foriis  ei 
potens  in  prcelio  quasi  David  manu  fortis  forttssime 


si  arroa  quis  contra  justitiam  gerat.  i  Hoc  decrcturo  ^  ac  poientissiroe  per  gladium  bis  acutum  cuncios 


Innoceiitii  papae,  si  quis  eo  legiiiroe  utatur,  vere 
porta  aelernalis  est,  sed  adliuc  heu !  nimiuin  per 
negligentiam  depressa,  quaiut  clevetur,  acpeream 
vcra  poenilentia  in  Ecclesia  refurroetiir,  quae  et  ipsa 
una  cuin  Innocentio  portce  ceternales  suiit,  dicarous 
singuiit  dicarous  oroncs:  Elevaminif  porta:  ceter- 
nales, 

Pro  omnibus  autem  portis  aeternalibus,  utele- 
ventur,  <  tu  Regis  alti  janua,  et  porla  lucis  fulgida» 
Blalcr,  ct  Virgo  Maria  sis  nobis  adjutrix  praecipua, 
simul  orans  ut,  quotiescunque  ad  canendas  vel  au- 
diendas  missas  couveiiimus,  per  illas  quasi  vere 
poeniteniiales  portas  et  elevatas  dementer  ad  nos 
inlrocati?ea;  gloriw  Filius  tuus  Dominus  fortis  et 


inimicos  suos  debellabit  in  extremo  judicio«  ifise 
Dominus  virtutum  peracto  judido  quasi  Rex  p«ci- 
ficus  Salomon  pacatum  tenebii  imperium  ioter  ag 
roina  coelestiuro  virtutum,  quibus  consociabit  hemi 
nes  amatores  virtutum  ipse  DoaUuus  virlutum^  ipu 
Rex  gloricSf  cui  sit  gloria  nunc,  et  in  saecula.  Ameii. 
Gloria  Patri  Uoroino,  cujus  est  mons  Domiai,  de 
quo  dictum  est  ia  psalmo :  Quis  uscendet  i»  mom- 
tem  Domini  ?  Gloria  Filio,  ipsi  monti  Domini»  qui 
devatus  in  verticem  rooutium,  exaltatus  videtioet 
super  orones  choros  angeiorum,  fortis  esi  et  potesu 
in  prceliOy  Doroinus  virtutum,  Rex  gloriae.  Gicria 
Spiritui  sancto^  qui  est  illa  benediclio  et  miserieor- 
dia,  de  qua  didtur  in   psalmo :  Hic  acdpiet  bem- 


ptenus  in  prcelio,  in  quo  praelio  judicet  noceiites  D  dicttonem  a  Domtno,  et  nisericordiam  a  Deo  euU' 
nos,  et  expugnet  impugnantes  nos  sive  daemones  tari  suo,  Gloria  PatriSy  et  Ft^it,  et  Spuntus  smuti 
sivc  malignos  boinines,  sive  omnes  affectiones  con-  aeternitati,  de  qua  dicuntur  ceternales  poflc»  qn 
trarias  honestali  virtutum,  quas  virtutes  amat  ipsc      sunl  portis  inferi  contrariae. 


PSALMUS  XXIV. 


Ad  te,  Domine,  tevavi  animam  meam.  Titulus : 

(VeRS.  1.)  m  FLNEM  rSALMUS  DAVJD. 

Ordiiie  salis  congruo  attitulatur  hic  psalmus  Da- 
vid  pocnitenti,  quia  totus  oratio  est  Ecdesiae  poe- 
uitcutis.  Uli  enim,  qui   appropinquavcruiit  usque 


ad  portas  mortis,  et ,  elevatis  portis  oBieniili- 
bus,  de  quibus  psaimo  praecedenti  actum  est,  pco 
caia  sua  recognoverunt,  vel  adhuc  recognosciuit, 
in  hoc  psalmo  loquuntur,  et  peluut  sibi  deiUta  jn- 
ventutis  et  ignoranlias  suas  uon  imputari,  iu  quibus 


1007  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

deliqaerant  yel  cum  Pharisseb  propter  mandala  hu-  A 
minam  irritum  faciendo  mandatum  Dei,  vel  tyrau- 
nls  idolatris  cedendo,  yel  haereticis  acquiescendo, 
vel  officia  vetita  recipiendo,  et  tales  audiendo,  de 
qnibus  Uominus  dicit :  c  Quotquot  venerunt,  fures 
erant,  etlatrones,  et  non  audierunt  eos  oves  {Joan. 
X,  8) :  aut  etiam  In  verls  doctoribus  et  pastoribus 
ipsam  non  audiendo,  de  quo  vox  paterna :  c  Hic  est 
Filiusmeusdllectus,  in  quo  mihi  complacui,  tpsum 
audite  {Luc.  ix,  55).  >  Quisquis  agnoscit  se  in  tali- 
bus  errasse,  ac  poeiiitet  ex  corde,  vultque  de  caetero 
per  vlam  veritatis  incedere,  bnic  bene  convenit  in 
boc  psalmo  dicere :  Via$  tua$,  Domine^  demoMlra 
mihi^  et  semitaM  tua$  doce  me,  Dirige  me  m  veritate 
tua^  et  doce  me. 

Quasi  enim  de  scholis  diaboli  veniens  ad  scholam 
CJiristi  cupit  doceri,  quse  sint  eleraenta  exordii  ser- 
monis  Dei :  et  sicut  pueri  erudiendi  primo  discunt 
lilteras,  ut  his  cognitis  per  cas  majora  cognoscant : 
sio  David  poeniteiis  in  hoc  psalmo  proponit  elementa 
quasdam  Hebraica  discenda  in  capitibas  versuum 
psalmi  hiijus,  de  quibus  elementis  non  est  modo  di- 
c^endam  per  singula,  sed  aspirante  Deo  in  p^almo 
cxviii,  de  bis  eiementis  plenius  tracubitur.  Nunc 
autem  lu  boc  psalmo  et  in  cxteris  psalmis  per  ele- 
meota  Hebraica  titulatis  hoc  dicere  contenti  simus, 
Huod  hujusmodi  psalmi  doctrinales  sunt,  et  ad  mo- 
ralitatem  insiruunt,  quidam  perfecte,  quidam  imper- 
fecte.  Perfecte,  qui  habcnt  omnes  litteras  Hebraici 
alphabeti;  minus  perfecie,  qui  minus  habent  de  his  q 
eiemcBtis.  \n  psalmo  isto  pauca  desunt  de  hls  ele- 
meiUis.  Nam  primus  ejus  versus  in  capile  apud  He- 
bneos  habet  AUph^  qui  etiam  apud  Latinos  habet 
A,qu;r.  est  prima  littera.  Sic  enim  incipit:Ai<  te, 
Domine ;  non  potuit  autem  In  Latina  iingua  per  om- 
w%  vcrsus  observari  capitalium  iitterarum  concor* 
dia.  Sed  cum  primus  versus  apud  Hebraeos  incipiat 
per  Alpha^  secundus  per  Beth^  copulemus  has  duas 
Utteras,  et  inierpretemur  eas. 

Alpha  enim  interpretatnr  doctrina ;  Beih,  domus. 
Et  qus  est  doctrina  domus,  nisi  doctrina  Ecclesiae, 
quaro  resonat  c  omnis  Scriptura  divinitus  Inspirata 
utilisad  docendum  et  arguendum  ?  (II  Tim,  iii,  16)  i 
ad  docendum  quae  recla  sunt ;  ad  arguendum  quae 
perperam  tiunt.  Sed  ubi  hsec  elementa  pcr  capitales  D 
inceptiones  versuum  in  Hebraeo  ponuntur  seriatlm, 
Terbi  gratia,  ut  in  lamentationibus  Jeremiae,  atqne 
in  laude  mulieris  fortis  apiid  Ccclesiasteu,  iit  hoc 
planius  et  plenius,  quod  spectat  ad  docirinam  do- 
mus  Dei,  quae  est  Ecclesia,  quam  alias  in  sancta 
Scriptura.  Uiide  similiter  inler  psalmos  hi  sunt  ma- 
gis  doctrinales,  qui  habent  has  litteras  capitalcs, 
quarum  prima  interpretatur  doctrina,  sccunda  do- 
mtM,  quialn  his  evidentior  doctrina  est  monim  per- 
lineiitium  ad  decorem  domus  Dei.  Sed  de  his  ele- 
mentis  alias  pienius  dicendum  est. 

Estautem  p^almus  iste  contra  adversa  saeculi, 
quasl  oraiio  populi  constituti  in  Babylone,  ubi  est 
«xpertus  poenitens  sua  mala  post  flageila.  Proponi- 
Pat&ol.  CXCIII. 


—  PAKS  n.  —  PSAL.  XXIV.  1098 

lur  vero  aiiis  hac  intentione,  ut  disctnt  non  innr- 
niurare,  sed  orare  intcr  adversa  hujusmuiidi,  siciil 
David  poenitens  orat  inter  adversa  ubi  dicit :  Tri-* 
hulationes  cordis  mei  multiplicatiB  sunt^  de  necessita- 
tibus  meis  erue  me,  In  prima  parte  crectus  ad  Domi- 
num  petit  doceri  vias  Domiiii.  In  secunda  orat  pro 
dimittendis  peccalis,  ubl  dicit :  Remiuiscere  mise^ 
rationum  tuarum,  In  tertia  osteiidit,  quomodo  ha- 
beantur  sterna  bona  post  adversa  temporalia,  ubi 
dicit :  Quis  est  homo^  qui  timet  Dominum^  legem  sta^ 
tuit  ei  in  vta,  quam  etegit  ?  Anima  ejus  in  bonis  de- 
morabitur.  Dicat  ergo  David  poenitens,  dicat  pere- 
grina  iii  hoc  mundo  Ecclesia,  dicat  et  unaquaeque 
poenitens  persona : 

Yees.  2.  Ad  le  Domiue  levavi  animam  meam.  Dcus 
meus  in  te  confido,  non  erubescam.  Non  jam  confido 
in  traditionibus  PharisaDorum ;  non  confido  in  ido- 
lis ;  non  confido  in  haerclicorum  sectis,  non  confido 
in  interdictis  Simoniacorum,  et  Nicolaitarum  mis* 
sis.  Sed  in  te  confido^  Domine,  aique  ideo  visa  eie- 
vatione  portarum  aeternalinm  et  ego  exemplo  talium 
adte,Dominet  levavianimam  meam;  animam  eate* 
uus  depressam  et  conculcatam  in  terra«  levavi^  ea 
quae  sursum  sunt  quaerendo  et  sapiendo.  Ad  te^ 
Domine^  ad  to  apprehendendum  et  amplectendum, 
dicens  in  anima  mea,  et  in  corde  meo :  dilecte  mi, 
c  apprehendam  te,  et  ducam  te  in  domum  matris 
roe»  (Cant.  viii,  2).  >  Item  :  c  Osculetur  meosculo 
oris  sui  (t6i</.,  I,  i).  I  Talia  frequenter  cogitando 
ad  te^  Domine^  levavi  animam  meam. 

Deus  meus  in  te  confido;  non  erubescam.  Primi 
parentes  mei,  qui  confidendo  in  semeiipsis  volue- 
runt  esse  c  sicut  dii  scientes  bonum  et  malum 
(Gen.  xiii,  5),  i  de  nuditate  sua  erubuerunt,  quando 
ipsi  facti  Deo  inobedientes,  etiam  sus  carnis  inobe- 
dientiam  pertulerunt.  Sed  jam  ego  disciplinis  eru- 
ditus  non  in  me  ipso,  non  in  foliorum,  id  est  ver- 
borum  vanis  tegumenlis  utAdam  confido;  sedtn  te^ 
Deus  meus,  confido^  qui  cum  in  forma  Dei  esses, 
exinauisti  te  ipsum  pro  me  redimendo,  ut  tua  de 
summis  inclinatio  mca  (ieret  ad  summa  provectio, 
ut  mortem  meam  moriendo  destrueres,  et  vitam  re- 
surgendo  reparares.  Ideom  teconfido^  non  erubescam^ 
slcut  erubuit  Adam,  quandose  abscondit  a  facie  tua. 
Nam  ego  quaerens  faciem  tuam  ad  te^  Domine,  le- 
vavi  animam  meam^  et  idco  confido  sic  vestiri  et 
ornari  stola  glorix,  stola  jiicunditaiis,  stola  can- 
dida,  ut  non  confundar,  nec  erubescam,  IUi  me- 
rito  erubuerunt  et  confusi  sunt,  qui,  cum  a  te  re- 
quisiti  fuissent  ad  poenitentiam,  fugerunt  et  abscon- 
deruiit  se  iu  medio  ligni  paradisi.  Ego  veoio  ad  lu- 
ccm,  ut  arguaniur  opera  mea,  ego  ipse  ultro  con- 
(ileor,  et  praeoccupo  faciem  tuam  in  confessloue: 
ideo  confidOy  non  erubescam.  Erubescat  Judseus  lo« 
felix,  qui  dicit  Christum  de  Joseph  semine  esse  na« 
tum.  Erubescat  gentilis  inlidelis,qui  dicit  idolomana 
facto:  Deus  meus  es  tu.  Erubescat  hsereticus  foisi* 
dicus  manifesta  veritatc  eonfutatus.  c  Erubescant  > 
et  illi,  c  quorum  Dcus  venter  est,  ct  gloria  in  con- 

35 


4099 


GEUnom  PRiCPOSITI  REICI1EKSP£RG. 


11C0 


fusione  ipsoram,  qui  terrena  sapiunt  {Philipp.  iii,  a  piures  perderenon  tiinent,  quando  nolunt  emendan 


19).  >  Ego  autem,  qui  tit  te  con/idOf  nen  erubescam 
propria  \anitale  deceptus: 

Vers.  5.  Neque  irrideant  me  inimici  mei  sua  se- 
ductione  supplantatum.  Ipsi  ehim  inimici  daemones, 
vel  maligni  homincs,  qui  ante  perpetrationem  pec- 
cati  suiit  ipsius  peccati  persuasores,  post  perpetra- 
tionem  iiunt  irrisores.  Ouorum  omnium  pessimas 
suggestiones  quoniam  sperno,  et  ca,  quae  suggerit 
Spiritus  sanctus,  magis  eligo  :  ideo  in  te,  cnjus  obe- 
dio  spiritui,  Deu$  meiis,  confido,  non  erubescam^  ne^ 
que  irrideant  me  inimici  mei.  Nec  mirum,  quod  mihi 
proventuram  confido,  multis  erogatam,  et  nullis  in 
te  confidentibus  denegatam  gratiam.  Etenim  unt- 
versitqui  sustinentle  ferentes  patienter  pondus  diei 
et  aestus  praesenti»  tribulationis,  donec  venias,  non  ^ 
tonfundentury  neque  per  se,  neque  per  inimicos. 
Sustinuit  te  beatus  Jobcastigantem,  et  non  est  con- 
fusus;  quia  peteus  parci  sibi,  tandem  clemeuter  est 
exauditus.  Sustinuerunt  te  apostoli  dormientem  in 
iiavi  saeviente  maris  tempestate,  et  non  sunt  con- 
fusi,  quoniam  tu  tandem  surgcns  imperasti  ventis 
et  mari,  et  facta  est  tranquillitas  magna,  et  mirati 
sunt  universi.  Sustinuerunt  te  martyres  sancli,  et 
non  suiitconfusi,  sed  per  muita  miracula,  vel  ante 
mortem,  vel  post  mortem  sunt  glorificati.  Susti- 
nuerunt  te  coufessores  beati,  et  non  sunt  confusi, 
quia  non  eis  hxretici,  sed  ipsi  haereticis  prxvalue- 
runt.    Confusi  autein  suht,  qui  se  tuis  aposlo- 


a  sua  malitia,  nec  sufficit  eis  malitia  praeteriu»  sed 
adhuc  agentes  iniqua  peccant  supervacue,  id  est 
absque  fructu  et  utilitate.  Quem  enim  fructum  ba* 
bent  in  his,  in  quibus  post  faaum  erubescunt? 
Certe  non  solum  non  habent  fructum  alicujus  utili- 
tatis  ex  peccatis  suis,  Terum  permaxima  damna 
iiicident  per  ipsa,  et  post  ipsa  peccata.  Nam  c  finis 
iUorum  mors  est  (Rom.  vi,  21).  >  Non  ergo  illud  fit 
crudeliter,  sed  misericorditer,  quod  hnjusmodl  con- 
tra  eos  fit  oratio,  qua  optatur,  ut  confundantur  om" 
nes  iniqua  agentes  supervacue^  ne  diutius  in  impuni- 
tate  relicti,  et  ipsi  mulliplicius  pereant,  et  aCos 
pravo  exemplo  perdaht.  Ut  autem  ego  David  poen»- 
tens  non  peream  cum  uiibus, 

Vias  tuas^  Domine^  demonstra  mihi^  et  $emtas 
tuas  edoce  me.  Vias  tuas  in  activa  vlta  demonstra 
mtAt  per  lucidissima  exempla  conversatidnis  tux  ln 
terris :  et  semitas  tuas  doce  me  Iii  contemptativa  viia, 
in  qua  faciem  tuam  divinam  desiderant  sancti  pro- 
spicere  in  ccelis.  Ideo  peto  mihi  demonstrairi  vioM 
luas  et  semitas  tua$  me  docerl,  quonlam  et  aetiva 
viu  vias  habet  planas,  etiam  simplicibus  arobulabi- 
les,  ideoque  facile  demonstrabiies,  de  quibus  dici- 
tur :  c  Beati  immaculati  in  via,  qui  ambulant  in  lege 
Doroini  (Psat.  cxviii,  1).  >  Et  contemplatlva  Tita 
semitas  habet  angusUs,  erroribus  proximas,  contra 
quos  errores  necessarium  est  me  doceri  per  ronlu 
veriutis  testimonia,  dc  qulbus  dicltur  :  c  Beati,  qui 


lis,  martyribus,  coufessoribus  opposuerunt,  quia  q  scrutantur  testimonia  ejus  (t6t(/.,  2).  »  Iterum  quta 


perficere,  quod  iiitenderant,  non  potuerunt. 

Vers.  4.  Confundantur  etiam  nunc,  omnes  iniqua 
agentessupervacue.  Confundantur  salubri  confusione 
in  vera  poenitentia,  sustineant  commendatoriam 
dlsciplinaro  iutra  sancUm  Ecclesiam,  quam  si  ferre 
recusaverint,  etiamsi  ipsi  ab  Ecciesia  non  absces- 
serint,  ab  ejus  tamen  societale  projiciantur,  ne 
<:onUgione  pcstifera  plurimosperdant,  sed  ipsi  soli 
maneant  in  confusione  sua  sicut  Achar  filiusCharmi 
de  trlbu  Juda  propter  anathema  furtive  commis- 
«um  Undem  proditus  in  sua  nimium  sera  confes- 
sione  plenus,  ac  dignus  confusione,  quia  turbave- 
rat  Israel,  turbatus  ac  damnatus  est  iapidante  ilium 
universo  populo  ad  praeceptum  Josue  ducis  Israei, 
qui  dixlt  ad  eum :  c  Quia  turbasti  nos,  exturbet  te  ^ 
Dominus  in  die  hac.  Lapidavitque  eum  omnis  Israel : 
et^cuncU,  quae  lliius  erant  igne  consumpu  sunt. 
Congregaverunt  quoque  super  eum  acervum  ma- 
guum  lapidum,  qui  manet  usque  in  praeseiitemdiem. 
,  Et  aversus  est  furor  Domini  ab  eis.  Yocatumque 
est  nomen  loci  lllius  vallis  Achor  usque  hodle  (Jos. 
VII,  25  et  seq.).  >  Recte  turbabatur  Achan,  cujus 
noroen  Interpreutur  turbatio,  et  qui  suo  peccato 
turbaverat  populuro  Domini.  Recte  etlaro  nuuc  tur- 
bantur,  qui  eidero  Achar  in  ferroento  malltiae  et  ne- 
quitlae  a8similantur,quaDdo  ex  tali  fermento  massa 
tou  corrumpitur,  quando  suae  pestis  contagione 


ipsa^  viae  justitiae  angustae  sunt  in  ingressu  Unquam 
senitae  nimium  strictae,  quae  dilauntur  inprogressu, 
quando  jam  ex  bona  bene  vivendi  consuetudine  non 
soium  absque  angustia,  sed  etfam  cum  delecUtione 
currilur  via,  mandatoruro  Dei,  et  est  horoini  sancio 
delecUbilius  jejuuare,  quaro  convivari,  flere,  qnam 
ridere,  iiijurlam  suam  tolerare,  quam  vindicarey 
subesse,  quam  praeesse  bonis,  vituperari,  quaro  lan- 
dari  a  non  bonis  :  Opto  mihi  demonstrari  vias  pari- 
ter  ei  semitas^  ut  ad  vias  bene  dilaUtas  curraro 
per  semitas  angusUs.  Ne  autem  curreus  ineedam 
per  ambages,  fiamque  unus  ilioruro,  de  qnllNis 
dicitur  :  c  In  circuitu  impii  arobulant  (PsaL  xi, 
9),  >  iU 

Vers.  5.  Dirige  me  in  veritate  iKa,  ut  curraro  di- 
rccie  ad  bravium  :  et  doce  me,  ne  unquam  failar 
aliqua  veri  similltudinc  alicujus  perversae  doctriuae. 
Dtrt^e  me  pariter,  et  doce  me. 

Quia  tu  es  Deus  Satvator  metis,  et  te  susUmU  iotm 
die.  Duo  dixi  ad  meritum  bonum  pertinentia,  per 
quae  impetrare  opto  postulau*  Unuro  est  fides,  qoa 
credo  :  quia  tu  es  Deus  Satvator  meus  :  c  et  non  est 
in  alio  aliquo  mihi  spes  salutis.  Neqoe  eiiim  alitMi 
nomen  sub  ccelo  datum  est  bominibus,  >  alt  apo» 
stolus  tuus  Petrus,  c  in  quo  nos  oporteat  salvoo 
fieri  (Act.  iv,  42),  >  praetcr  iiomen  tuum,  quod  est 
Jesus  Graece,  Salvator  Latine,  Soter  Hebraice  (54)^ 


(54)  lu  cad.  Sifiribere  Cerhol^us   totuit  :  Jesus  nebraice,  Salvator  Latine,  Soter  Graece: 


1101 


GOMMENTAmUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIV. 


im 


Ideo  credo  :  quia  iu  ei  Deus  Salvalor  meus,  qiiae  A  niueiis  deslinalum  (/  Reg,  xv,  35).  Poteram  ego  in 


fides  unum  membrum  est  bonorum  meritorum,  qiia' 
te  credo  Salvatorem.  Alterum  membram  l)oiiorum 
Tueritonim  est  illa  bonx  conversationis  patientia,  in 
qua  te  $u$tinui  lota  die  portans  pondus  diei  et  xstus, 
ct  fui  a  dextris  atque  a  sinislris  per  arma  justitiae 
munitus,  dum  et  inter  prospera  in  temporali  pro- 
sperilate  non  posui  mihi  salutem,  sed  firmissime 
tenui  hanc  fidem,  qua  credidi,  propter  quod  et  lo- 
cutus  sum  aliis;  quia  tu  es  Deus  Salvator  meus,  ct 
iuter  adversa  non  defeci,  neque  me  ipsum  per  ini- 
patientiam  vindicavi,  scd  te  sustinui  tota  die  sciens 
le  dixisse  ;  c  Mihi  vindicta,  ct  ego  retribuam  {Hebr. 
X,  13).  I  Ideo  te  non  solum  credidi  Saivatorem, 
sed  etiam  sustinui  retributorem,  prxcipue  hoc  op- 


tam  longis  persecutionibus  deposuisse  ^«pem  re- 
gnandi,  sed  sciens  te  veracem  promissorem,  qui 
mihi  David  servo  tuo  jurasti  dicens  :  i  usque  in 
acternum  praeparabo  semen  tuun,  et  aedificabo  in 
generationem  et  generationem  sedem  tuam,  susii- 
nui  tota  die  (Psal.  lxxx-viii,  4  ei  5),  >  pondus  diei 
et  3estus  portans  in  tam  longa  persecutione.  Iterura 
cum  potuissem  ilium  inimicum  meum  in  spelunca 
deprehensum,  vel  dormientem  inventum  interfe- 
cisse,  non  hoc  feci,  non  sic  ad  regnandum  festinavi, 
ut  mitterem  manum  meam  in  Christum  Domini, 
sed  te  sustinui  tota  die^  hoc  apud  me  deliberans,  ut 
potius  in  iilius  persecutionc  tuam  sustinerem  casti' 
gationem,  quam  eo  a  me  interfecto  nimium  festinus 


tans  ut,  cum  universae  viae  tu»  sint  misericordia  et     regnator  fiereni,  sciens :  quod  c  haeredilas,  ad  quam 


veritas,  tu  potius  per  inisericordiam  retribuas  bona 
pro  maiis,  quam  per  justitiam  mala  pro  maiis.  Pro- 
pterea,  cum  ego  iiiterdum  potuissem  reddidisse  vi- 
cissitudinem  retribuentibus  mihi  mala  pro  bonis, 
nolui  tam  durus  retributor  esse,  sed  te  pium  retri- 
butorem  tustiuuij  et  exspectavi  tota  die  maledicen- 
tibus  noD  remaiedicens,  perculientes  non  i^epercu- 
tiens. 

Aliter  :  Vias  tuas^  Donune^  demonstra  mihi,  et  se- 
mitas  tuas  doce  me.  Dirige  me  in  veritate  tua,  et 
doce  me,  Tu  dicis  :  c  Ego  sum  via,  et  veritas,  et 
vita  (Joatf.  XIV,  6),  i  quod  omnino  vcrum  est,  quia 
tu  es  via  ih  exemplis  et  praeceptis,  veritas  in  promis- 


festinatur  in  principio,  in  novissimo  carebit  benedi- 
ctione  (Pror.  xx,  21).  i 

Similiter  ego  poenitens  Ecclesia,  vel  ego  quilibet 
pcenitens  in  Ecclesia,  cum  sub  regno  Saulis,  id  est 
monis  natus  fuissem  in  peccato,  per  quod  sibi  mor- 
tem  tanquam  furibundum  regem  snperduxit  homo, 
tamen  accepi  per  sacrum  baptisma,  per  oieum  san- 
ctum,  per  chrisma,  per  mysticam  Eucharistiam  ia« 
iem  unctionem,  qua  destructo  in  me  regno  peccati  et 
mortis  tanquam  regno  Saulis  regnum  David,  id  est 
rcgnum  justitiae  in  me  debuit  convaluisse,  et  regno 
peccati  praevaluisse.  Hac  spe  regnandi  iiunc  per 
juslitiam  manurorlem,  in  futiiro  pcrgloriam  deside - 


ifcis  et  minis,  vita  in  praemiis.  Ideo  ego  cupiens  duci  q  rabileni,  tibi,  Chrisie,  Filio  David  vere  manuforti  ct 


per  exempla  et  praecept^  tua  dico  tibi :  Yias  tuas, 
Domine^  demonstra  mihi^  et  semitas  tuas  doce  me, 
per  vias  exempla,  per  semitas  intelligens  praecepta 
tua.  Iterum  qui^  conlemptoribus  eorumdem  exeni- 
plorum  et  praeceptorum  tuorum  veraciter  commiiia- 
ris  aetenia  suppiicia,  el  eorumdem  servatoribus  ve- 
raciter  promittis  aeternse  Ijeatitudinis  praemia,  dico 
tibi :  Dirige  me  in  veritate  /un,  ut  mala,  qu%  vera- 
citer  comminaris,  evadam,  et  bona,  quae  veraciter 
promittis,  obtineam.  Scio  enim  vias  exemplorum  et 
semitas  praeceptorum  tuorum  esse  saluiires :  quia 
tu  es  Deus  Salvator  meus,  Scio  etiam  promissiones 
tuas  aliquando  difierri,  sed  nunquam  auferri :  ideo 
sustinui  te  tota  die  certissima  exspectatione  cum  pa 


desiderabiii  adhscsi  |ker  commnnem  Christianitatis 
observantiam,  vel  eti;im  per  spiritiilis  propositi  ma- 
gis  reiigiosam  vitaTn.  Sri\  ciim  it;i  sim  destinatus, 
et  unclus  in  regem,  tamen  post  aeceplam  re^alem 
in  sacramentis  Dominicis  unctionem,  sentio  adhuc 
in  carne  inea  peccati  legem  tanquam  Saulis  tyranni- 
dem,  et  audio  mihi,  et  aliis  Apostolum  tuum  dicen- 
tem  :  c  Fugile  fornicationiem(/  Cor.  vi,  18),  i  quod 
idem  est,  ac  sic  dicat :  Fugite  Saulis  perseculionrm. 
Inter  tot  peccatorum  et  tcntationum  pericula  saspe 
insidiata  cst  mihi  diffidentia,  ut  desperarem,  mc 
posse  evadere,  sicut  David  desperabat  se  pcsse  eva  - 
dere,  cum  prodentibus  et  tradcntibus  eum  Ziphxis 
esset  undiquc  in  modum  coronae  circumvallatus  a 


tientia  et  sustinentia  praeparans  me  ad  capienda  ^  militibus  Saulis  (/  Reg'.  xxiii,  19) :  tamen  susdnui 

te  tota  die  certus  de  tua  promissione,  qui  regnum 
peccati  et  mortis  moriendo  destruxisti,  et  regnum 
justitiae  reparasti  primitus  In  corpore  tuo,  in  quo 
Saulis,  id  est  moriis  potentia  sic  est  abolita,  ut 
roors  illi  ultra  non  domiiietur  :  deinde  idipsum  fe- 
cisti  in  corpore  tuo  magno,  quod  cst  Ecclesia,  qux 
nunc  partim  est  resuscilata  in  animabus,  et  in  illo- 
rum  corporibns,  quoruni  corpora  tecum  surrexe- 
runt,  et  introierunt  in  sanctam  civitaiem,  et  appa- 
ruenint  multis. 

At  ego  :adhuc  Saulis,  id  est  mcrib  damnationo 
premor,  qui  me  multoties  iancea  sua  nisus  est  con  • 
fodere  in  parietem.  Sed  quia  sustinui  te  tota  die,  in 
protectione  tua  confidens  quasi  casso  vulnere  mor- 


promissa  tua,  quae  nec  dubitavi,  nec  dubiio  his 
proventura,  quibus  ea  constat  esse  promissa.  Non 
enim  promisisti  omnibus  omnia,  sed  diversis  di« 
versa :  verbi  gratia,  pauperibus  promittis  regnum 
coelorum,  lugentibus  consoiationem,  miscricordibus 
iTiisericordiam. 

Ettamen  assuetus  gaudere*cum  gaudentibiis,  flcre 
cum  fleotibus,  quando  lugebam  ego  David  Saulcm, 
quem  etiam  lugebat  Samuel,  non  accepi  consoialio- 
nem,  sed  per  viginti  annos  iongani  sustinui  ab  ilio 
persecutionem,  pervenlque  ad  tantam  desolalionem» 
ut  vix  manus  iilins  evadens,  et  coactus  in  exsilium 
non  baberem  vcl  unum  locum  tutum  mihi  ad  lati- 
baliun  10  regno,  quod  erat  mihi  per  unctionem  Sa- 


il03  GERIIOHI  PRi£POSm  RCICHEUSPERG.  \m 

tifera  lancea  perlala  cst  in  pariclem  non  valenle  A  xit  mulieribus  :  c  Ite,  dicite  discipulis  ejus ,  et  Pe* 
diabolo  cflicere  ulla  tenutione,  ut  anima  mea  et  tro  (ibid.,  7).  i  Quando  enim  sic  inter  discipulos 
vita  mea  per  impalientiam  eistingueretur,  quan-  fui  designatus  ex  nomine,  tunc,  o  Christe!  delect»- 
quam  paries  carnis   nonnihil  mali  paleretur,  cui     bar  et  recreabar  ex  illa  fide,  qua  te  credideram :  qnia 


tandiu  sentio  lanceam  mortis  infixam,  quandiu  c  vi- 
deo  in  membris  meis  legem  contrariam  legi  mentis 
me3d  {Rom.  vii,  25).  >  Sed  hsec  lancea  in  pariete 
carnis  cassum  vulnus  operatur,  quando  lex  mentis 
ad  consensum  legis  membrorum  non  inclinatur  : 
qua>  tunc  elabitur  per  fugam,  quando  a  lege  peccaii 
et  mortis  elongans  per  inlentiouem  et  improbatio- 
nem  dicere  potest :  c  Peccatum  meum  conti-a  me 
est  semper  (PsaL  l,  5).  > 

Hoc  autem  tunc  vere  dicitur,  quaudo  uon  ad  pec- 
catum,  sed  contra  peccatum  directa   est  inteniio 


tu  es  Deus  Salvator  meus,  et  complacuit  mihi  susti  - 
neniia,  qua  te  sustinui  tota  die  Do!ens  de  salute  mea 
penilns  desperare. 

Huic  Petro  poenitenti  ego  poenitens  Ecclesia ,  vel 
ego  quilibet  pcHuitens  in  Ecclesia  cupio  assimilari, 
ut  et  ego  lancea  mortis  in  carne  mea  percussus,  qoa 
et  ille  fucrat  in  lingua  te  negante  vulneratus,  tan* 
dem  expcriar  fructum  fidei,  qoa  egopoenitens  eredo, 
Christe,  quia  tu  e$  Deus  Salvalor  meus,  Et  licet  ista 
credens  diu  sim  dilatus,  tamen  te  sustinui  tata  die^ 
atque  adhuc  sustineo,  Christe,  exspectans  hoc  prae- 


mentis,  primo,  ut  non  fiat;  secundo,  ut  non  ma-  B  mium  sustinenti»  meae,  ac  poenitentiae  diulumae. 


neat.  Sic  Petrus  aposlolus  conira  peccatum  direxe- 
rat  intentlonem  suae  mentis  primo  habens  proposi- 
tum,  ut  Christum  non  negaret;  secundo  postquam 
peccatum  accidit,  ut  per  poenitentiam  illud  impro- 
baret,  atque  ideo  quasi  casso  vulnere  perlata  est 
lancea  mortiferae  iniquitatis  in  pariete,  quia  non  va- 
hiit  penitus  exstinguere  in  Apostolo  apostolicam 
tidem,  et  illam  dilcctionem,  qua  Christum  etiam  in 
illa  hora  dilexit,  in  qua  eum  ore  non  corde  negavit. 
Proptcr  quod  non  tarde,  sed  valde  cito  resipuit, 
quia  ei  peccatum  sdum  nec  faciendum  fuerat  iii  de- 
liberatione,  nec  factum  in  approbatione,  sed  dicere 
poluit  veraciter  :  c  Iniquitatem  meam  ego  cognosco, 
el  peccatum  meum  contra  me  est  semper  (ibid.,  5).  > 
Postquam  vero  te,  Christe,  respiciente,  amare  flendo 
accepit  medicinam  veniae,  tuuc  ex  corde  potuit 
psallere :  Quia  tu  es  Deus  Satvalor  meus,  et  te  susii" 
nui  tota  die.  Ego  Petrus  poenitens,  et  utrum  poeni- 
lentia  mea  suscepta  esset  nesciens,  lamen  credidi, 
quod  tu  esses  Deus  Salvator  meus,  quera  negaveram, 
et  le  sustinui  lota  die^  non  festinans  ad  laqueum  pcr 
impatientiam,  vel  indignationem,  seu  nimium  do- 
lorem,  sicut  fecerat  Judas,  qui  te  Salvatorem  suum 
esse  non  credidit,  neque  te  sustinuit,  irao  videns, 
quod  damnatus  esses  ipso  tradente,  c  abicns  laqueo 
se  suspendit  (Matth.  xxvii,  5).  >  Cui  similis  eflici- 
tur,  qoi  ante  et  post  peccatum  qua^rit  opportu- 
nitalem,  ut  illud  perficiat  sine  impedimentis,  sicut 
iHe  quaerebat  opportunitatem,  ut  le,  Chrisle,  tra- 
deret  sine  turbis,  et  post  peccalum  slrangulatur  la- 
queo  impoenitenliae.  Sed  ego  Petrus  te  sustinui  tota 
die  maneus  in  poenitentiae  ac  loctus  magna  tristiiia 
portando  pondus  diei  et  aestus  ab  hora  nona  Para- 
sceve  usque  in  mane  diei  Dominic^  resurrectionis. 
Cumque  sic  te  sustinerem  tota  die  Sabbali,  et  c  ve- 
spere  Sabbali,  quae  lucescit  in  prima  Sabbati,  ve- 
Dissetque  Maria  Magdalena,  et  allera  Maria  videre 
sepulcrum  (ibid.  xxviii,  1),  >  tunc  fides  mea  et 
sustiuentia  mea  dignom  accepit  fructum,  lunc  vere 
mihi  pene  desperato  i  gallo  canenle  spes  rediit.  > 
Mihi  ergo  i  salos  refusa  est,  roucro  latronis  »  ac 
lanc^  Saulis  i  reconditur,  lapso  fides  reversa  est.  > 
GaUus  iste  mihi  nuntios  lucis  fuit  angelus ,  qui  di- 


ut  me  digueris  discipulis  tuis  annumerare,  atque 
Gcrta  annontiaiione  mihi  intimare,  ut  ex  tali  nuniio 
quasi  gallo  canente  spes  mihi  redeat,   mihi  aegro 
salus  refundatur,  mucro  latronis,  qui  saepe  linguam 
per  loquacitatem,  gulam  per  edacitatem  vuhierat, 
ettotum  carnis  parietcm   per  legem  membrorum 
volnerare  assiduum,  ei  consuetum  babet :  mucn>, 
inquam,  ille  latronis,  velSau4is,  id  est,mortis  gaI!o 
canente  ita  condatur ,  ot  oltra  parieti  camis  me:e 
non  infigator,  et  mihi  lapso  fides  refundatur ,  non 
quod  haec  fides  in  me  omnino  perlerit,  pro  qua, 
ne  deficerel  in  Petro,  Chrisius  oravit,  sed  quia  Iixc 
fides  langoida  existit,  quandiu  eidem  fidei  Christits 
non  apparet  vivus,  imo  jacet  ei  quasi  mortuus  et 
sepultus»  dum  in  orationibus  iiivocatus  non  se  pra^ 
sentat  evidentibusmiserationum  effectibus.  Propter 
hoc  opto  mihi  fidem  refundi,  et  velut  sopilam  susci- 
tari,  ut  mihi  mortuus,  et  sepultus  Christus  Iribus 
diebus  ettribus  noctibus,  tribus  videlicet  tentatio- 
num  generibus,  immunditiae,  curiositatis,  elationis^ 
per  prospera  ct  adversa  me  Vexantibus,  nunc  tan- 
dein  resurgat  mihi,  et  appareat  vivus,  quemadmo- 
dum  resurgens  a  mortuis  apparuit  Petro  ,  apparuit 
etiain  aliis  discipulis,  c  qui  gavisi  sunt  viso  Domi- 
no  (Joan  xx,  20).  >  Exhibuit  etiam  se  oon  soliun 
videndum,  sed  etiam  palpandum  dicens:  c  Palpate, 
etvidele,quiaspiritus  carnem  et  ossa  nou  habet^ 
sicut  me  videlis  habere  (Luc.  xxiv  ,  59).  >  Quasi 
D  enim  solum  spiritum,  oon  carnem  et  ossa  videtur 
habere  Christus,  quando  in  solis  invisibilibus  ,  ei 
spiritalibus  beneficiis    facit  nobis  diem  solemnem 
suae  resurrectionis.  Et  possent  quidem  baec  spiritalia 
beneficia  nos  abundanler  laetificare»  si  continuo  ac- 
ceptis  ilfis  beneficiis  dissolvi  et  cum  Christo  esse, 
quod  est  optimum,  nobisesset  concessum.  Sed  quia 
vivere  in  carne  bonis  hominibus  hic  fruaus  est  ope- 
ris,  et  hoc  ipsum  necessarium  est  aliis  adhuc  me- 
liorandis,  nos  quibus  c  vivere  Christus  est,  et  mori 
lucrum  (Philipp.  i,  21),  >  jmo  quibus  vivere  in  car- 
ue  ad  hoc  est  necessarium^.  ut  post  multos  fructus 
operum  sitnobismori  lucrosum  et  non  damnosom: 
necSssarium.  habemus  geminum  Dominicae  resur^ 
rectionissolatlum ,  videlicct ,  ut  sicot  in  dle  resur* 


1105 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIV. 


4106 


ivctioui8   hisufnavit    Spiritum  suum  discipulis,  et  A  est,  tuam  industriam  easdem  perseculioncs  pro  de- 


eisdem  quoque  manus,  et  pedes,  et  latus,  carnem 
tt  ossa  exhibuit  ad  videndum  et  palpandum  :  sic 
et  nobis  quandiu  nos  in  carnc  manere  necessarium 
est  propter  fructum  operis,  nunquam  desinat  Spi- 
ritum  suum  insudlare,  per  quem  c  llammescat  igne 
cliaritas,  accendat  ardor  proximos.  i  Manus  quoque 
ac  pedes,  et  latus,  carnem  suam  et  ossa  visibiliter 
et  palpabiliter  exhibeatpervisibilia  et  palpabilia  suae 
miserationis  beneflcia,  quibus  juvemurad  pascha-* 
lia  digne  colenda  gaudia,  consolati  et  laetiiicati  non 
solum  invisibili,  sed  etiam  visibili  ac  palpabili  di-. 
viiiae  miserationis  pra^sentia  in  hac  festivitate  Domi- 
Dica,  quae  per  septem  dies  praeseutis  vitae  quasi  per 
integram  hebdomadam  nobis  in  albis  est  celebranda, 


fensionejustitiae  sustinere.  Scis  enim,  nec  novum 
esse,  nec  Insolitum  quoJ,  juxla  Apostolum,  qui 
votiint  pie  vivere  in  Christo,  persecutionem  patiuntur 
{II  Tim,  III,  Id),  >  ab  iropiis  et  dissimilibus ,  quos 
Dominus  in  EvangeUo  consohtjr^  bealiludinem 
aeternam  illis  reproniUiens.  Bcati^  iuquit,  ^t  per^ 
secutionem  palinniur  propter  jtiuiiiam  (Matth,  v, 
10).  Nos  tamen  pro  debiLo  officii  nostri  aemulistuis 
obviare,  et  censura  c<^desiasiica  eos  cohibere  volu- 
mus.  Unde  per  [uvTsrntia  ithl  scnpta  mandamus, 
quatenus  proxima  Dominica,  qua  legitur  :  Ego  sum 
Pastor  bonus,  nostro  le  conspectui  repraesentes» 
ut  per  te  ipsum  causa  plenius  cognita  quieti  et 
tranquillitati  tuxprovidere,  et  sicut  dilectofilio  op- 


Ita  ut  uullius  turpitudinis  aut  nigredinis  inhonesta  3  portune  tibi  subvenire  valeamus. 


macula  in  nobis  inveniatur. 

Quando  in  universali  resurrectione  Dominlcae  re- 
surrectionis  tota  septimana  consummabitur ,  tuuc 
non  indigebunt  sancti  visibilibus,  aut  palpabilibus 
Christi  apparitionibus,  imo  sicut  ipse  Ghristus  eva- 
nuit  ab  oculls  discipulorum,  postquam  se  praebue- 
rat  videndnm  et  palpandum  ,  sic  tunc  «vanescent 
omnia  visibilia  ipsius  beneficia,  quia  non  erunt  ul- 
teriusnecessaria.Nunc  interimgallo  canente,  Chris- 
toque  visibiliter  apparente  « facli  sumus  sicut  con« 
solati,  tuuc  repletum  est  gaudio  os  nostrum,  et  lin- 
ga  nostra  tn  exultatione  {Pial,  cxxv,  1  2),  1  quando 
sic  evidenter  sumus  adjuti,  ut  diceret  de  nobis  inter 
gentes  :  c  Magnificavit  Dominus  facere  cum  eis,  » 


Per  has  litteras  evocatus  ad  sedem  apostoKcam 
veni ;  sed  papain  Coelestlnuro  jam  inveni  defunc- 
tiim.  Cui  successerat  papa  Lucius,  (56)  qui  suis  itera 
consolationibus  factus  est  mihi  gallus  matutinus,  ut 
in  litteris  ipsius  potestcognosci,  quae  sic  se  habent : 

«  Lucius  episcopus,  servus  servorum  Dei ,  vene- 
rabilibus  fratribus  Chuonrado  Salzburgensi  archie- 
piscopo,  Romano  Gurcensi  episcopo,  saluiem  ,  ct 
apostolicam  benedictionem.» 

<  Venientem  ad  apostolicam  sedem  dilectum  fi- 
lium  nostrum  ^  Gerhohum  Richerispergensem  prae- 
positum  paterna  benignitate  suscepimus,  et  pro  re- 
ligione  et  honestate  sua  personam  ejus  honorantes 
cum  gratia  sedis  apostolicae  ad  propria  remisimus. 


et  dictumesta  nobis,  vel  nostris:«  MagnificavilDomi-  C  Ipsum  itaque  vestrae  fraternitati  attentius  commen- 


nus  facere  nobiscum,  faclisumus  laetantes  Ubid.^  3).> 
Ut  enim  ego  scriptor  hujus  operis  respiciam  ad 
mea  specialia  ,  nonne  mihi  gallus  .bene  cantavit, 
quando  multiplicati  sunt,  qui  tribulant  me,  et  in- 
surgentes  adversum  me  multi  dixerunt  animae  meae : 
<  Non  est  salus  ipsi  in  Deo  ejus  {PsaL  111, 3),  >  quia 
praejudlciis  eorum  damnatus  fui  lanquam  schisma- 
ticQS  et  haereticui,  et  erat  mihi  in  talium  cohabi  • 
tatione  tanquam  Petro  in  [atrio  Caiphae  magnum 
frigus  minislris  Antichrisli  mc  circumdantibus,  et 
amicis  longe  stantibus  ?  Cuin  sic  esset  roihi  iiox  fri  • 
gida,  et  prunae  inimicorum  suspectae  mihi  fuissent, 
iiiter  medias  tristitias  tetrae  noctis  ecce  gallus  can- 


duuks  per  pi^seutifi  scripL»  M>gamus ,  quatcnua 
sicut  hacteiius  obteuiu  sohu^  religionis  et  hones- 
lutiji  fccistiii^  pro  beati  Peln,  cL  nostra  reverentia 
ipgum  dc  csclero  lionorejjs  ei  dtligatis,  et  in  ne- 
cessiiatibus  suis  npem  siIjl  et  consilium  tribuatis.  1 

IJcm  vcnerabilis  papa  Luciu&,  cum  adhuc  esset 
presbyter  carilinaljs,  csRtitcriit  luihi  gallus  uoctur- 
nuSf  qtii  de  sede  3posi'itica  miserat  mihi  nocluruale 
gaJlLcinium  Iji  buiLC  niodum  i 

i  Deabusivis»  elabominationibus*  quae  hoc  tem- 
pore  in  Ecclesia  Dei  liutjtt  muLta  ,  reverendc  fraler, 
ht  charla  notaslt,  cl  plura  tmtujc  potuisti ,  quia 
pL^cc^ais    uostris  cxigcntibus  niutlo  plura  tiuul  iH 


tavit,  quia  Romanus  pontifex  persecutionibus  ,  el  ^  boc  pertculoso  lempore,  quam   in    diebus   patrum 


causis  persecutionum  auditis  misit  mihi  litteras 
consolatorias  hunc  in  modum  contiuentes  : 

€  CoELESTiNus  (55)  cplscopus,  scrvus  servorura  , 
dilecto  filio  GERHono  Richerispergensi  praeposito, 
salutem  et  apostolicam  benedictionem. 

<  Super  tribulationibtts  et  angustiis ,  quas  pro 
veritatis  ei  justitiae  assertione  dileeti  filii  nostri  G. 
dlaconi  cardinalis  attestatione  te  sustinere  acce- 
pimus,  paterna  tibi  afiectione  compatimur  ,  et  in 
quibus  secundam  Deum  possumus ,  opem  tibi  et 
consilium  libenterimpendimus.  Inquibus  tanto  ma- 
jorem  patientiam  te  oportet  habere,  quanto  certius 

(55)  Coelestinus  11,  creatus  anno  1443,  ^5  Sep- 
tembris ;  mortuus  anno  ill4,  8  Martii. 


iiostrorum.  Quae  tanto  liberius  et  crebrius  fiu nt, 
quanto  nulli  aut  paucissimi  sunt,  qui  'ex  adverso 
ascendant,  et  murum  pro  domo  Israel  opponendo 
stent  in  praelio  in  die  Domini.  Unde  credimus  An- 
tichristum  vel  jam  venisse,  vel  in  proximo  ventu- 
rum  esse,  cujus  faciem,  sicut  in  Job  legiliir,  prae- 
ceditegestas  :  egestas.siquidem  virtutum,etvirtuo- 
sorum  hominom,  ut  eo  liberius  voluntatem  suam 
fociat,  quo  fere  nuUus  est,  qui  ei  contradicat.  liiter 
hoc  autem,  bone  frater,  qoid  tibi  agendum  sit  non 
ignorat  tua  religiositas  a  cunabulis  sacris  litteris 
emdita.  Ego  autem,  hoc  mihi  video  facienduro,  et 

(56)  Lucius  H,  pontifex  creatus  anno  1U4    13 
Martiip  roortuus  anno  1U5,  25  Febr. 


1107  GERHOin  PRi£POSlTL  REIGHRRSPERG.  iiCa 

utinam  faciam  !  et  boc  tibi  consub  tanquam  cba-  A  ita  et  in  terra  fit ,  quod  Jubet  ipse  Ghristus,  cui 


rissimo  fratri,  ut  abominationes,  quae  fiunt,  Dominl 
adjutorio  vitemus,  etsuperbis,  qui  faciunt,  dolea- 
mus  :  quatenus  vir  ille  Testibus  linels.\  de  quo  in 
Ezechiele  legitur,  Tau  super  frontem -jaostram  si- 
gnet,  et  non  occidamur.  >  *    . 

H«c  de  specialibus  nostris  diximus,  ne  ingrati 
Tideamur  esse  gratuiiae  clementise  Dei,  qui/ut  in 
Job  legilur,  c  dedit  gallo  intelligentiam  {Job  xxxviii, 
36)  I  ad  faciendam  distinctionem  int^^r  lucem  et 
tenebras.  Nisi  enimper  apostolicap  sedis  pontificeSt 
velperquosdam  gallos  inteUigentes  fuissem  defen- 
sus,  jam  dudum  a  Simoniacis  et  Nicolaitls  hsereticis 
fuissem  proscrlptus.  «h^ 

Si  julem  respicimus  ad  magnas  Antichristi  tenebras 


data  est  omnis  potestas  in  ccelo  el  in  terra. 

Quod  magnifice  apostoli  sancti  sunt  expertt^ 
quando  in  orbem  terrse  missi  ad  praedicandum  Evan* 
gelium  omni  creaturae,  non  invenerunt  aliquam 
potestatem  in  omni  creatura,  quae  posset  impedire, 
vel  tardare  ipsos  euntes  in  universum  mundum  ad 
praedicandum  Evangelium.  Nam  etsi  aliquis  eorum 
.ligabatur,  ut  Petrus  ab  Herode,  Paulus  a  Nerone» 
tamen  verbum  Dei  non  erat  alligatum,  sed  in  omni 
creatura  suum  exercebat  dominatum.  Sicut  enim 
Christus  resurgens  a  moriuis  discipulos  suos  prae- 
cesserat  in  Galilaeam,  t>ic  transmigratione  de  Ju- 
daeis  ad  gentes  perpetrata  quadriga  Evangelica  bo- 
ves,  quibus  Irahenda  erat,  velociter  antecessit  cum 


in  quibus  libere  fiebant  opera  tenebrarum,  veftden-  ^  tanta  potesUte  in  coelo  et  in  terra,  ut  et  spirituales 


tibus  et  ementibus  ecclesiastica  et  spiritualia  his, 
quibus  erat  nox  amica,  et  lux  odiosa,  qui  in  cubili- 
liis  et  impudicitiis  exercebant  opera  tenebrosa: 
z  onne  Gregorius  papa  VII,  fuit  quasi  gallus  noctur^ 
nalis  canens  in  mediis  persecutionum  tenebris  in- 
i^dlcendo  investituras  laicorum  et  missas  incestuo- 
sorum  ^  Post  hunc  per  successores  ejus  matutina 
gallicinia  multa  sunt  secuta  diem  vicinum  annun- 
tiantia  tanquam  dicant :  c  Nox  praecessit,  dies  au- 
tem  appropinquavit :  abjiciamus  ergo  opera  tene- 
brarum,  et  induamur  arma  lucis.  Sicut  in  die  ho- 
neste  ambulerous  (Rom,  xiii,  12).  Quid  nunc  restat 
exspectandum  et  desiderandum  post  hujusmodi  gal- 


nequitiae  in  ccelestibus  terrerentur ;  et  de  obsessis 
corporibus,  vel  templis  exire  compellercntur,  quando 
c  vox  lonitrui  tui,  i  Deus  i  in  rota  {PsaL  lxxti, 
19).  I  Evangelicae  qua^rigae  personuit  etiam  in  bis 
)ocis,  ubi  nullus  Apostolorum  praescntialiter  docuit, 
et  potestates  terrenae  virtutibus  miraculorum  quasi 
de  igneo  curru  veri  Eliae  fulgurantibus  cederent, 
interdum  non  valentes,  interdum  non  volentes  re- 
sistere  curreuli  Evangelicae  quadrigae.  Per  hujus- 
modi  virtutum  evidentias  manifestissimas  in  trans- 
migratione  apostolorum  ad  gentes  facta  dare  io 
Galilxa  videbatur  Christus  tunc  potestatem  exer- 
cens  in  coelo  et  in  terra  suos  adjuvando  et  per  coe- 


licinia,   nisi  ut  c  mucro  latronis  condatur,  lapsis  ^  lestia  charismata,  ita  ut  nihil  illis  deesset  iii  ulla 

is.i^»  .^..^.i>«. i..^:r ^..>^i. i:^^  _>.i*  ._i .. ^ »«:^      ^*  ^«.   ..:«:i.:i:«.    ».:-««..i«.     ^..:u..«  t^^^ • 


iides  reverlatur,  lucifer  oriatur,  caligo  poli  solvatur, 
nauta  vires  coiligat,  ponti  mitescant  freta,  et  omnis 
errorum  chorus  viam  nocendi  deserat  ?  i 

Quae  omnia  invisibiliter  et  aeternalitcr  praedesti- 
nata  cum  fuerint,  etiam  visibiliter,  et  quasi  palpa- 
billter  credentibus  exhibita.  Sicut  gavisi  sunt  dis- 
cipuii  viso  Domino,  et  exsultaverunt  eo  palpato 
post  resurrectionem,  sic  ei  nunc  exsultare  possunt 
fideles,  qui  antequam  fierent,  habuerunt  bujusmodi 
consolationum  certam  exspectationem  tanquam  ex- 
spectando  Christi  resurrectionem,  et  apparitionem, 
qui  suorum  fidelium  pastor  toties  eis  pcrcutitur, 
quoties  grex  ipsiusin  desolatione  dispergitur,  sicut 
scriptum  est :  c  Percutiam  pastorem,  et  dispergen- 


gratia,  et  per  visibilia  miracula,  quibus  terra  esl 
illuminata,  ita  ut  antea  notus  in  Judaea  Deus  tan- 
tum,  nunc  sit  notus  in  toto  orbe  terrarum. 

Merito  ergo  in  tanta  beneficiorum  Dei  evidentia 
gavisi  sunt  discipuli  viso  Domino.  Merito  el  nos 
coDtristamur  qualcscunque  discipuli  non  videnles 
Dominum,  quoniam  peccatis  nostris  ej^igentibii&, 
ita  nobis  absconditus  est  ut,  divinis  et  humanis 
auxiliis  destituti,  anxiemur  et  ignoremus  quid  agere 
debeamus.  Vndc  recte  cum  sanctis  Machabaeis  di- 
care  possumus  :  «  Congregatae  sunt  gentes  in  mul- 
titudine,  ut  dimicent  contra  nos,  et  iguoramus, 
quid  agere  debeamus  (/  Machab.  iii,  17).  i  Quando 
columna  ignis  in  sapctis  martyribus  per  noct«B 


tur  oves  ejus  {Matth.  xxvi,  51).  i   Et  toties  eis  d  persecutionis,  et  coluinna  nubis  in  sanctis  confi^ 


resurgens  praecediteos  in  Galilaeam,  u(  ibi  eum  vi- 
deant  vivum,  quem  doluerunt  percussum,  quoties 
misericordia  sua  omnia  humana  merita  praecedente 
se  quasi  videndum  et  palpandum  exhibet  in  Galilaea, 
id  est ,  in  transmigratione  perpetrata  (Galilaea  nam- 
que  transmigratio  perpetrata  interpretratur  )  in  qua 
gregis  Dominici  post  percussionem  ct  resurreclio- 
nem  pastoris  perficitur  consolatio,  quando  his,  qui 
de  malis  ad  bona,  vel  de  bonis,  ad  meliora  trans- 
migrant,  in  eadein  transmigratione  pastor  suis  ap- 
paret  vivus,  dicens  sic  :  c  Data  est  mihi  omnis  po- 
tesus  in  coelo  et  in  terra  (Matth.  xxviii,  18).  i  Uoc 
in  tantum  dicere,  et  hoc  discipulos  suos  audire  crc- 
dendum  ct  fatendum  est,  iu  quantum  sicut  in  coelo, 


soribus  per  diem  tranqui^itatis  per  hujusroodi 
mundi  desertum  antecessit  populum  c  in  exitn 
Israel  de  iEgypto  domus  Jacob  de  populo  barbaro 
(Psal.  cxiii,  1),  I  in  tanta  rerum  certitudine  nou 
poter^t  ignorare  fideles,  qu^d  agerej  deberent  x^ 
contra  tyrannos  vel  contra  haereticos.  Nunc  Mae 
chabaeorum  suiit  pericula  multiplicata  in  Ecdesia, 
neque  de  his  pcriculis  est  evasio  certa.  Narn  sicut 
c  scripsit  rex  Antiochus  omui  regno  suo,  ut  essei 
omnis  populus  unus  (/  Mach,  i,  43)  :  >  ita  duhc 
satagente  diabolo  et  anticbristo  agjtur,  ut  sit  omnis 
populus  unus,  Jnec  sit  distantia  inter  sacerdoteiB 
et  populum,  sed  sit  sicut  populus,  sic  el  sacerdos 
nulia  differentia  ^ervata  inter  sanctum  et  non  sai^ 


HO»  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

cuiin,  Verbi  gralia,  inCer  sanctas  catholicorum  sa-  A 
Gerdotum  missas  non  interdictas,  et  missas  con- 
ductitiorum  et  incesluosorum  sacerdotum  interdi- 
ctas  ac  proinde  non  sanctas.  Inter  haec  f  ignoramu» 
quid  agere  debcamus.  i  Et  baec  ignorantia  per  boc 
▼eheroenter  augetur,  quod  neque  in  interdictis  ne- 
que  in  non  interdictis  missis  Cbristus  triumphalor 
mortis  manifestatur,  dum  neutra  pars  ab  aliera 
superatur.  Nam  et  illi  et  isti  tenent  Ecclesias,  et 
illi  et  isti  cantant  missas,  et  yidetur  tempus  istud 
illi  tcmpori  consimile,  quando  Cbristus  jacens  in 
sepuI<;ro  neque  inter  Judaeos  inimicos  neque  inter 
discipulos  amicos  manifestavit  suam  prxsenliam, 
€am  et  inimicis  praesens  esset  ad  eos  damnandos, 
et  amicis  ad  eos  conservandos.  Attamen  quia  latuit 
ista  ejus  praesentia,  discipuli  ejus  ignoraverunt  ^ 
qnid  agere  deberent  stupefacti,  et  obliti  promissio- 
num,  quibus  audierant  Cbristum  resurrecturum. 
Uude  fides  eorum  Cbristo  mortuo  praemortua  eo- 
dem  suscitato  non  fuisset  resuscitata,  nisi  eis  appa- 
rulsset  visibilis  et  palpabilis  caro  Christi  viventis, 
et  suos  discipulos  a  Judaeis  inimicis  per  hoc  discer- 
nentis,  quod  istis  insufllavit  Spiritum  suum,  illis 
non  :  istis  praebuit  se  videndum  et  contrectandum, 
iliis  non ;  cum  istis  comedit  et  bibit,  cum  illis  non ; 
istis  apparuit  c  in  multis  argumenlis  per  dies  qua- 
draginta  (Act.  i,  3),  >  illis  non  apparuil;  isti  gavisi 
sunt  viso  Domino,  illi  non ;  istis  ascendens  in  cce- 
lani  benedixit ;  illis  non ;  Jstis  de  ccelo  misit  Para- 
cletum,  quo  consolante  tristitia  «eorum  verteretur  p 
m  gaudium,  illis  non.  Per  haec  omnia  et  csetera 
divinae  apparitionis  argumenta  laetificati  apostoll 
amici  Christi,  quibus  ipse  dixerat :  c  Jam  non  di- 
cam  vos  servos,  sed  amicos  (Joan.  xv,  15),  >  di- 
siincti  sunt  ab  inimicis  Judaeis,  cum  amici  gaude- 
rent  praesentia  et  evidentia  super  se  apparente  mi- 
serationum  divinarum,  et  econtra  inimici  torque- 
rentur  invidia  privati  talibus  beneficiis  Dei,  qualia 
videl)ant  et  invidebant  apostolis,  et  aliis  christianis 
abundare* 

Dt  ergo  similiter  fiat  distantia  inter  Anticbrisli 
ministros,  roasime  a  Romanis  pontificibus  inter- 
dictos,  et  Cbrisli  ministros  sub  obedientia  principis 
apostolorum,  quaerentes  non  quae  sua  sunt,  sed 
qux  Jesu  Christi,  ego  Ecclesia,  vel  ego  ecclesia-  D 
stica  persona  credens  de  te,  Christe,  quia  tu  e$ 
Deus  Salvalor  metis,  quem  sustinui  tota  die^  hujus 
tuae  sepulturae  nimium  diuturnae  non  jam  sustinere 
vulcns  pondus  diei  et  aestus,  nisi  adjuver  tuis  mise- 
rationibus  tuarumque  miserationum  claris,  visibili- 
bus  et  palpabilibus  manifestationibus,  nunc  ad  te 
clamo  : 

Vers.  6.  Reminiscere  miserationum  tuarumf  Do" 
mine,  et  misericordiarum  tuarumf  quce  a  tceculo  $unt, 
Praetendi  quidem  superius  qualicunque  mea  me- 
rita,  fidem  scilicet  et  susttnentiam ;  fidem,  qua  cre- 
didi»  quia  tu  e$  Deu$  Salvator  meu$;  sustinentiam, 
qua  ie  $u$tinui  tota  die,  Sed  quia  de  meritorum 
qoalitate  diffido,  ad  misericordiam  tuam  coufugio» 


—  PARS  H.  —  PSAL.  XXIV.  1110 

ut  impetrem  per  tuam  misericordiam  quod  nonroe- 
rui  per  meam  justitiam,1mo  quod  ex  toto  deme- 
ruisse  convincor,  si  delictorum  meorum  fueris  roe- 
mor  et  misericordis  tuae  immeroor.  ideo  dico  : 
c  Reminiscere  miserationum  tuarum,  Domine,  et 
misericordiarum  tuarum,  quae  a  saeculo  sunt.  » 
Scio  quia  misericors  es  io  millibus  auferens  ini- 
quitates  et  peccata.  Scio  quia  jusius  es  c  reddens 
patrum  peccata  in  fiiiis  usque  in  tertiam  et  quar- 
tam  generationem  (Deut.  v,  9)  :  i  et  rursum  scio» 
quia  misericors  es  non  in  tertiam  et  quartam  gene- 
rationem,  sed  in  muUa  millia  generationum.  Unde 
a  sanoto  Moyse  tibi  dicitur  in  veritate,  quia  c  roi- 
sericors  es  iu  roillibus  auferens  iniquilates  et  pec- 
cata  (Exod.  xxxiv,  7).  >  c  Patres  nostri  peccave  • 
runt  >  in  paradiso»  c  et  non  sunt  (Thren,  v,  7).  » 
Peccatis  namque  in  aniroabus  roortui,  et  in  cor- 
poribus  mortales  facti  transierunt  de  beato  es$e  ad 
miserum  em,  quod  est  quasi  non  esse,  ac  per  hoc 
Ron  $unt.  Attamen  c  nos  iniquitates  eorum  porta- 
vimus  (ibid.)f  >  qui  eos  in  tertia  et  quarta  genera- 
tione  iniquitatum  per  malam  voluntatem,  per  ma- 
lum  opus,  per  malaro  consuetudinero,  seu,  quod 
pessunum  est,  per  malorum  defensionem  imitati 
sumus.  Et  !tu  Pater  noster  es,  cujus  amore,  sancto 
scilicet  Spiritu  cooperante,  sanguine  tuo  in  bapti- 
smo  sumus  regenerati.  Tu  Pater  noster  es,  qui 
sponsus  es  tilios  habens,  de  quibus  dicis :  4  Non 
possunt  filii  sponsi  jejunare,  quandiu  cum  iliis  es* 
sponsus  (Marc,  ii,  19).  >  Tu  Pater  noster  es,  qti 
dicis  nobis  :  c  Venite  filii,  audite  me,  timorein  Do- 
mini  docebo  vos  (Psa/.  xxxiii,  12).  >  £t  tu  non 
transiisti  de  beato  e$$e  ad  miserum  vel  nullum 
esse.  Imo  de  hoc  mundo,  in  quo  est  miserum  esse, 
transiisti  ad  Patrem ,  ubi  manes  in  aeternum,  et 
praeparasti  tuis  aeternas  mansiones,  quibiis  ipse 
dixisti :  c  Si  abiero,  et  praeparavero  vobis  locuui, 
iterum  venio,  et  accipio  vos  ad  me  ipsum,  ut  ubi 
ego  sum,  et  vos  sitis  (Joan.  xiv,  3).  >  Ergo  tu  Pater 
Doster  es  in  aetemo  et  beato  esse^  ubi  tuis  paras 
mansiones.  Et  si  portavimus  iniquitates  patruro 
nostrorum,  qui  peccaverunt  et  non  sunt,  inulto 
magis  est  possibile,  imo  necessarium  et  inevitabile, 
0  Pater  noster,  qui  es  in  coelis,  qui  una  curo  Patre 
tuo,  et  sancto  Spiritu  nobis  filiis  tuis  unus  Paler 
es,  ut  porteraus  virtutes  tuas.  Sicut  euim  sub  pec- 
cato  venundatis  nobis  iroroinebat  pondus  paternae 
iniquitatis  :  ita  nunc  rederoptis  nobis  loquitur  Apo- 
stolus  tuus  dicens :  c  Eropti  estis  pretio  magno, 
glorificate,  et  portate  Deum  in  membris  vestris 
(/  Cor.  VI,  20).  >  0  quam  differens  portatio,  qua 
prius  portavimus  peccatum,  et  qua  nunc  admone- 
mur  portare  Deum  non  solum  in  mente,  sed  etiam 
in  corpore  nostto !  Portavimus  peccatum  quasi  pon- 
dus  plumbeum  deprimens  non  deorsum,  portemus 
nunc  Deum  non  solum  in  mente,  sed  etiam  m  cor- 
pore.  c  Deus  cbaritas  est,  et  qui  manet  in  chari- 
tate,  in  Deo  manet,  et  Deus  in  eo  (Joan,  i,  16).  >^ 
Portemus  charitatem  non  quasi  pondus  grave,  sed 


IIH 


CEUIiOai  ril^rOSlTl  REJCHtKSPtHC. 


I!i2 


riuasi  pennas  columbx  dt^nrgentaia^,  ui  };;eiiiiii!s  di^-  A  kir^^tis,  diu  mliR^ie  pouiistis;  quia  tiiiH>r,  qiiem 


ritfllis  ^Hs  non  deorsum  gravemur,  Beil  bursum  le- 
vemurf  ubi  Chri^tus  esl  Pater  rmsy^r,  cuju^  itobm 
filiis  jpsius  csi  h^redtUria  culpy.  Sit^ut  c^nim  igfio- 
l>)tis  palrls  ba^rcditaTiiQus  igtiobtliuitem  per  Ju^ti- 
timi^  m  tiobilis  patris  iiunc  hxreditavinaus  nobili- 
tatam  itCiii  pev  ju^liibni,  qinB  lauien  jusiilia  voi'e 
miserieordiam  ni^culala  e^i;  quia  taiisjusliiio  uun 
csi  ui&i  dc  misericonlia,  IJcet  enim  jtistum  sil,  ut 
IKit^r  JHstDs  cLnoliJligh^Eretiilaieni  jiiijtiliic  ac  iro- 
bilitali!i  cr>nrei'dt  iiliis;  Uiuien  quia  «r-ramus  natur» 
ALii  irsE,  sola  misericurdia  el  miseriitio  fecilt  ut 
iiunt  sitnus  graii^e  filri  adoptati,  scilicct  iu  Jtlialiia- 
lcm  ptf  suparabuntlanter»  ^atiaro  miseralwnum 
Suarum^  Domhtt,  ct  mheykdrdiarum  tuamm,  qna;  a 


timcbatk,  nvenll  vobls,  et  quod  Terebamini,  acci- 
dit,  qiiando  vciierur^  Bfimani,  et  tulerunt  \estraiii 
loenni  ct  ^t^nlcm,  «njLlefissima  yasutione  locum 
vcstram  destrucndo,  ac  lapidero  super  lapideni  non 
reriuffuerrdOj  el  geulctu  vestram  partim  occidendo, 
parttiu  in  omnes  gciilcs  caplivam  dispergendo. 

At  cgo  Ecclesiia ,  vi.l  ego  ecdesiastica  personji 
nii8encordi.is  Doniini  m  asternum  cantabo,  miseri- 
cordjHs  Ihivid  iidckv->  in  boc  psnlmo  David  quaerens 
dico  tibt,  Cbnslc,  Mrgitor  aeteriise  misericordiae  : 
Jicmiiiucire  mht^rathmm  tuarnm^  Domine,  €t  tnt 
^mcordiarmn  tnarum,  qam  a  twculo  sunt,  Neque 
enim  ctim  s^Tctilo  venerunt,  neque  cum  saeculo  re* 
ccflciU,  scd  ^nte  omnia  sxcula  fuerunt,  et  a  ssecalo 


twcuh  mnt.  Idc-oqye  builieiunt  aJ  abulcnda  pcccaUi  ^  in  s^ulo  suni,  cl  post  tstud  saeculum  permanebmit 


corurn,  qui  p<:ceaTcruiil  et  non  sunt.  Mi$€ratiotte$ 
tu(B  in  exhibitione  operum,  non  dico,  fuerunt,  sed 
iunt  a  tasculo ;  qui  nunquam  defuerunt,  vel  defu- 
turx  sunt  in  saeculo,  et  quia  tu  es  miserator  et 
misericors,  miscralor  in  effectu  foris  conspicuo, 
inisericors  in  affectu  benigniiatis  intus  abscondito 
ct  tibi  naturaliter  insito.  Sicut  tu  es  qui  es,  ita  mi- 
serationes  et  misericordiae  tuse  sunl  quod  suiu.  £t 
Sicut  I  tu  idem  ipse  es,  et  anni  tui  non  deficient 
(Psai  ci,  18) ;  >  sic  miserationes  tuae,  c  quae  a  saei 
culo  sunt,  I  non  sont  uiuiabilest  et  anni  eonim  non 
'  deflcient. 

Sunt  lamen  stuhi  quidam,  qui  a  te  sempiterno 


in  ontnia  s^enb  &,t^cuIorom  diyitiae  miseralionum 
tuarum,  et  misericordiarum  tuarum,  quae  a  saeculo 
sunt.  Largiris  enim  tuls  eleciis  et  dilectis  dooa 
maxima,  et  media  et  minima. 

Maxima  sunt,  quae  bominibus  electis  com  saBctis 
angelis  communia  sunt,  ut  est  charitas,  humilitas» 
sanetitas,  obedientia,  sapientia,  et  in  bis  omnibus 
perseyerantia.  In  talibus  donis  in  aetemum  perman- 
suris  misericordias  tuas,  Domine,  in  aetemum  can- 
tabo,  et  misericordias  tuas,  quae  a  saeculo  sunt,  lau* 
damus.  Media  vero  bona  sunt,  quae  bonis  hommi- 
bus  cum  angelis  et  hominibus  malis  possunt  esse 
communia,  ut  est  castitas  corporalis,  quae  plerum- 


miseratore  quaRrunl  non  sempiternam,  sed  solam  p  qiue  reperitur  in  malis :  scientia,  quae  cura  inflet. 


temporalem  et  brevem  misericordiam.  Hos  arguit 
propheta  dicens  2  c  Misericordia  vestra  quasi  nubes 
matutina,  et  quasi  ros  inane  pertransiens  (Ose,  yi, 
4).  »  Talem  sibi  quaerebant  misericordiam  Judaei 
cupientes  in  hoc  mundo  prosperari,  et  propterea 
respuerunt  Ghristuro,  quia  non  inyenerunt  eum 
talis  misericordiae  largitorem,  qui  suis  discipulis  in 
hoc  mundo  non  promisit  saecolarem  pmsperitatem, 
sed  in  c  mundo,  »  inquit,  c  pressuram  babebitis 
{Jcan,  XVI,  33).  »  Item  :  c  Si  de  mundo  essetis, 
mundus,  quod  suum  erat,  diligerol.  Nunc  vero  quia 
«ie  mundo  non  estis,  propterea  odil  vos  mundus 
{ibid.  XV,  49).  »  Item  :  c  Eteritis  odio  omnibcs 
propter  uomen  meum.  Tradent  enim  vos  in  conciliis. 


constat,  quia  In  cordibus  malis  aeque  ut  in  bonis 
locnm  babet,  sed  mala  corda  ioflat ;  bena  propter 
aediflcantem  charitatero  illic  habitantem  non  inflat. 
Jejunare,  multum  orare,  mulus  eleemosynas  dare, 
bene  scribere,yel  aliudaliquod  artificium  humanum 
exercere  tam  bonis  quam  malis  est  commune.  Sed 
cum  istis  donis  communibus  babent  sancti  quiddam 
non  commune  slbi  cum  malis  donum  semper  bo- 
num,  scilicet  bene  uti  bonis  et  malis.  Sicut  eeoulra 
homines  pravi  babent  hoc  viiium  semper  malum, 
qiiod  est  male^uti  bonis  et  malis.  Minima  vero  Dei 
dona  etiam  cum  pecudibus  nobis  communia  sunt, 
sicut  est  sanitas  corporalis,  quae  fulcitur  cibis  et 
potibus  in  bominlbus  aeque  ac  in  pecudibus  ;  vigor 
et  in  synagogis  flagellabuni  vos  {Matth.  x,  17).  »  ])  yero  sensuum,  quo  pleraeque  ibestiae ;  vel  pecudes 


Sed  vos,  Judaei,  qui  dixistis :  c  Ne  forte  veniant  Ro- 
mani,  et  lollant  nostrum  locum  et  gentem  {Joan.  xi» 
48). »  d  ligendo  pulchrum  locum  tempiique  pulchri- 
tudinem,  et  copiosam  gentis  muliitudinem,  longam 
beatitudinis  mlsericordiam,  quam  Christus  vobis 
obtuUt  commutastis  in  brevem  ac  cito  transituram. 
Nam  c  quasi  ros  mane  pertranslens,  etquasi  nubes 
matuiina  {Ose»  vi,  4)  transierunt  vestra  desidera- 
biiia,  vestra  concupiscibilia,  quibus.vobis  abun- 
dantibus  et  manentibus  visus  est  vobis  misericors 
Deus*  Ai  quia  lalem  ejus  misericordiam  proposui- 
stis  aeteroae  misericordiae  ac  miseratioiiibus,  quae 
a  saeculo  sunt,  nec  aeteraam  misericordiam  inve- 
liistis,  nec  istam  brevem  misericordiam,  quam  di- 


vincunt  eliam  sauos  homines,  quia  linx,  vel  dorcas 
in  videndi  acumine,  canes  in  olfaciendo,  cervi  et 
caprae  in  gustando,  talpa  in  palpando,  et  animalia 
multa  in  audiendo  praecellont  bomines.  In  eurporis 
etiam  amictu  qusedam  animalia  irratiouabilia  ita 
per  naturam  sunt  munita  et  ornata,  ot  nec  Salomoa 
in  omni  gloria  sua  coopcrtus  fucrit,  sicut  unum  ex 
illis.  Quaenam  regum  purpura  sic  est  ornata  ul  cau- 
da  pavonis  ? 

Et  qua:  pennamm  candenti  lampadis  inslar 
Lumine  demonstras  kermca  [f.  cerNiia]iioclis  iter* 

Tu  non  solum  inter  aves  caeteras  candore  penna- 
mm  praefulges*  sed  etiam  regum  vestibtts  auratis 
fulgidior  es.  Multum  solent  bomines  gloriari»  si  de 


iil3  COMMENTARIUM  LN  PSALMOS. 

pelliculis  peregrinorum  murium  griseis,  variis,  aut  A 
albis,  Tel  rubeis  operiroenta,  vel  teguraenta  illis 
abundenl,  in  quorum  abundantia  non  est  ipsis  tam 
stabilis  ac  duiabilis  ornatus,  ut  est  ipsis  bujusmodi 
muribus,  quia  muribus  detractae  cito  inveterascunt 
hse  tales  pelliculae,  quae  muribus  diu  durant  naiura 
Bcrvante.  In  taiibus  bonis  abundantia  est  misericor- 
dia  Dei  transitoria  cito  transiens  cquasi  nubes  ma- 
tutina,  et  quasi  ros  mane  pertransiens.  i  Yerumta- 
men  talibus  bene  uti  magnum  donum  Dei  est :  ea- 
dem  veru  contemnere,  ac  meliorum  electione  par- 
Tipendere  majus  Dei  donum  est.  Omnino  vero  tali- 
bus  non  egere,  sed  eorum  penitus  oblivisci  prse  ma- 
gnitudine  sempiterni  gaudii,  permaximum  Dei  do- 
iium  est.  Et  hoc  magnum,  majus  et  maximum  do- 
imm  non  est  de  largo  foiite  miserationum  tuarum,  ^ 
Domine^  et  misericordiarum  tuarum^  quae  a  saeculo 
suiit,  qnoniam  sunt,  et  transibunt  cum  temporali- 
bus  bouis,  qui  eorum  vel  usu  magni,vel  contemptu 
majores,  vel  oblivione  maxiroi  fiunt.  Unde  non  ro- 
gasli,  Domine,  ut  tollerentur  tui  de  mundo ;  sed  ut 
servarentur  a  malo,  quatenus  in  mundo  viventes, 
et  mundi  rebus  bonis  et  malis  bene  uteutes  fierent 
magni,  vel  eas  coutemnentes  flerent  majores,  vel 
eas  penitus  oblivisceutes  et  conversationem  in  cce- 
lis,  et  sursum  cor  habentes  essent  maximi  (Joan. 
XVII,  15). 

Cum  ergo  sic  magni,  ct  majores,  et  maximi  es- 
sent  apostoli  tui,  fiierant  jam  de  mundo  pro  meri- 
tls  suis  transferendi ;  sed  per  ipsos  magnos  volui-  ^ 
8ti  lucrari  alios  magnos  {Joan.  xxi).  Unde  cum  te 
jubente  post  resurrectionem  mitterent  rete  in  dex- 
teram  navigii,  capti  sunt  centnm  quinquaginta  tres 
pisces  magni,  quod  erat  magna  consolatio  piscanti- 
bus,  et  visibili  eflectu  probantibus,  quod  tu,  qui  eis 
dixeras :  c  Mitlite  in  dexteram  navigii  rete,i  sis  Do- 
minus  (ibid.  6).  Unde  hoc  miraculo  viso  Joannes  ait 
Petro :  Dominus  e$t,  Praecesscrat  enim  piscatiouis 
magna  difficultas,  ut  apparilio  tua,  Domine,  magis 
grata  fleret,  quae  tantum  laborem  levigaret,  quaeque 
ccntum  pisces  quasi  magnos,  quinquaginta  quasi 
majores,  et  tres  quasi  maximos  in  retti  unumcongre- 
garet.  Licet  enim  sit  major  numerus  temporalibus 
bonis  et  malis  bene  utenlium,  et  minor  numerus 
eadem  contemnentium,permaxiinus  vero  eadempe-  D 
uitus  obliviscentium  per  mentis  excessum,  et  per  le- 
nis  aurse  tenuem  sibilum,  quem  cum  Elia  sentiunt 
pauci  sanctorum,  qui  mente  Deo  excedunt,  el  in 
contemplatione  summse  Trinitatis  quasi  Ires  pisces 
maxiini  capiuntur  verbo  Domini,  quo  firmali  sunt 
coeli :  tamen  illi,  qui  sunt  numero  majores,  meri- 
torum  qualitate  sunt  miuores,  ut  videlicet  illi  cen- 
tuin  pisces,  qui  significant  bonos  bene  utentes  mun- 
do,  quibus  nuroero  mincres  et  meritis  majores  in- 
veniuntur,  qui  quasi  cum  quinquaginta  piscibus 
mundo  contempto  celebrant  Jubilaeum  remissioni  et 
fcstivae  quieti  consecratum.  flli  vero,  qui  mente  Deo 
excedunt  ex  Trinitatis  visione,  licet  adhuc  in  carne 
/ndpcntcs  raptim  quidem  et  breviter,  sed  nimium 


-  PARS  II  —  PSAL,  XXIV.  1114 

dairiier  LeterurB  felicUitlis  tapiunl  expenineiaiit», 
quasi  ires  ptscG^  numero  paucissimi,  scd  menlt& 
ma\iitii  suni.  ConvemciUer  auLem  rete  apostoii^iHH . 
jubfjiie  Dumino  in  deKteram  navigii  mis^ttin  coWe^ 
git  lias  ire^  dijr^reiitias  pisciuui  magnonLm  cditum 
quiiiquagiuia  inum,  quonLunt  ipsi  ouinii^us  omnia 
facLi  secuudum  lianc  triparlitauL  distiuctionctn  pis- 
cium»  et  cum  his,  qul  c^deiii  conlemnebant,  craQt 
majores,  et  cum  tjis»  t)ui  nunc  sobrii  sunt  liomiui- 
bus  nunc  nicnlc  Dm  cxceduuli  erant  ^maximi,  ac 
per  lioc  pleuissime  dibLj  omnibus  llie^aurks  mher^ 
lionum  tuartm,  Dominfi^et  misericordiaruw  iitaTum^ 
qu<B  a  sceculo  sunty  quxque  post  resurrectionem 
tuam  ad  discipulorum  tuorum  consolatiouem,  et 
Ealesiae  totius  informationem  in  jam  dicla  piscium 
captione,  aliisque  argumentis  multis  per  dies  qua- 
dr^iginta  sunt  inanifeslatae ,  atque  in  die  quinqua* 
gesimo  per  adventum  sancli  Spiritus  consummats 
sunt. 

Ego  ergo  poenitens  Ecclesia,  vel  ego  poenitens 
ecclesiastica  persona  tlmens  me  non  esse,  Deus,  in 
tua  memoria,  quia  mihi  propter  tuam  mortem  et 
sepulturam  lamentanti,  et  velut  in  cassum  piscanti 
non  sic  manifestaris,  ut  rete  praedicationis  vel  ora- 
tionis  meae  laxatum  flat  plenum  magnis  piscibus 
centum  quinquaginta  tribus.  Neque  enim  ego  Da- 
vid,  ego  poenitens,  ego  hunc  Psatmum  David  canens, 
in  me  ipso  tales  virtutes  habeo,  quales  in  magnis 
illis  piscibus  centum  quinquaginta  tribus  praesigua- 
tas  intelligo,  neque  sanctam  Ecclesiam  talibus  per- 
sonis  abundare  video,  de  quorum  nuroero  et  merito 
exprlmaturcentum  quinquaginta  trium  piscium  mul- 
titudo,  et  magnitudo.  Sed  c  paucitas  dierum  meo* 
rum  finitur  brevi  (Job,  x,  20),>  quia  etego  paucis 
aut  nullis  virtnium  fructibus  abundo,  et  paucos  vir- 
tuosos  in  reti  Ecclesiae  video.  Unde  propter  magni- 
tudines  miseriarum  specialium  et  communium  com- 
pellor  timere,  o  Ghriste,  ne  forte  simus  in  oblivione 
coram  te.  Dicimus  ergocum  Jeremia  :  cRecordare, 
Domine,*  quid  acciderit  nobis  ;  intuere,  et  respice 
opprobrium  nostrum.  Haereditas  nostra  versa  est 
ad  alienos,  domus  nostrse  ad  extraneos.  Pupilli  fa- 
cti  sumusabsque  patrc,matres  nostraequasi  viduae. 
Aquam  nostram  pecunia  bibimus,  et  ligna  nostra 
pretio  comparavimus.  Gervicibus  minabamur,  lassis 
non  dabatur  requies.  iEgypto  dedimus  manum,  et 
Assyriis,  ut  saturaremur  pane.  Patres  nostri  pecca- 
verunt,  et  non  sunt :  et  nos  portavimus  iniquitates 
eorum.  Servi  dominati  sunt  nostri :  el  non  fuit,  qui 
redimeret  de  manu  eorum.  In  manibus  [Vulg.  m 
animabus]  noslris  ferebamus  panem  nobis,  a  facie 
gladii  in  deserto.  Pellis  nostra  quasi  clibanus  exu- 
sta  est  a  facie  teropestatum  famis.  Muliieres  in  Sion 
humiliaverunt,  virgines  in  civiutibus  Juda.  Pnn- 
cipes  manu  suspensi  sunt,  facies  senum  non  enibue- 
runt.  AdolcAscentibus  impudice  abusi  sunt :  et  pueri 
eorum  in  ligno  corruerunt.  Scnes  in  [Vulg.  defece- 
runt  de  portis]  portis  defecerunt,  juvenes  de  choro 
psalleutium.  Defccit  gaudium  coidis  nostri,  versus 


im 


GERIIOIH  PRiCPOSiTI  REICHERSPGRG. 


HI6 


esl  in  luclum  choras  noster.  Gecidit  corona  capi-  A  «Quia  Dominus  est  {Joan,  xxi,  7),>  Petro,  inqoani» 


tis  nostri,  vae  nobis  quia  peccavimus.Propterea  moe- 
8tum  factum  est  in  dolore  cor  nostrum :  ideo  con- 
tenebrati  sunt  oculi  nostri.  Propter  montem  Sion 
quia  disperiit ,  vulpes  ambulaverunt  in  eo.  Tu  au- 
iL^m,  Doniini?,  iii  ^tcrnum  permanebis,  solium  tuum 
m  genftiatiancm.  et  geiierationem.  Quare  in  perpe- 
tuum  oblivlsceris  nostri,  derelinques  nos  in  longi- 
tuctine  dierum?  Converte  dos,  Domine,  ad  te,  et 
convertouiur  :  intiova  diesnostros,  sicut  a  princi- 
pio,  Sed  projicieiis  repulisti  nos,  iratus  es  contra 
nos  vehementer  (Thren.  v,  i  et  seqq.)»9 

liuic  lamentationi  vel  orationi  plorantis  Jeremiae 
adjungo  ego  poenitens  istud  Psalmistae :  ReminUcere 
miseratiomim  tuarum^  Domine,  et  misericordiarum 
tuarum,  quas  a  taculo  iunt,  Non  peto  leves  aut  bre- 
ves  miserationes,  non  desidero  in  piscatione  mea 
capere  paucos  aut  parvos  pisciculos,  quando  singu- 
lare  sacrificium  corporiset  sanguinis  lui  offero,Chri- 
ste,  vel  quando  alias  preces  fundo  in  conspectu  tuo, 
et  pro  acquirendis  virtutibus,  vel  convertendis  ho- 
miuibus  oro,  et  nihil,  vel  parum  apprehendo,  nihil 
i^stat,  nisi  tuam  consolationem  ;tuique  manifesla- 
tlcaem  exspectare,  qui  nunc  stas  in  littore  solidita- 
tis  xternae  videns  tuos  laborantes  in  cassa  piscatio- 
iie,  quos  interdum  quasi  despicis  propterea,  quod 
roemor  es  peccatorum  nostrorum,  et  immemor  crga 
1108  miserationum  tuarum  quae  a  saeculo  sunt.  Ergo, 
ut  in  captura  magnorum  piscium,  id  est,  magnarum 
Yirlutum  et  magnarum  personarum  flat  nobis  cer- 
tum  et  apertum  solatium,  atque  ut  tristitia  nostra 
omniuo  vertatur  in  gaudium  et  gaudium  nostrum 
sit  plenum,  gaudiumque  illud  nemo  tollat  a  nobis  : 
Beminiscere  mi$erationum  tuarum^  Domine^  et  miseri- 
cordiarum  tuarum^  qute  a  tasculo  tunt^  neque  trans- 
euat  cum  saeculo,  quia  te  staate  in  liltore  soli- 
do  tecum  stat  miterationum  tuarum,  Domine,  et  mt- 
sericordiarum  tuarum,  quce  a  saculo  sunt,  finuilas. 
Ne  autem  bona  tanta  impediantur  per  meas  culpas, 
diligenter  in  libro  memoriae  tuae  scriptas, 

Vers.  7.  Delicta  juventutis  mea^  et  ignorantias 
meas  ne  memineris.  Ego  Petrus,  cum  essem  junior, 
cingebam  me  et  ambulabam,  ubi  volebam,  quia  de 
propria  virtute  praesumebam,  ideo  quoties  praesum 


illic  timenti  opprobrium  delictorom  suorum  oon- 
veniens  fuit  sic  orasse :  0  Domine  !  qui  nunc  in  tam 
grandi  successu  piscationis  manitestasti  nobis,  quia 
tu  Dominus  es,  quem  ego  uegavi  Dominum  et  ma- 
gistrum,  quando  negavi  me  tuum  esse  discipulum  : 
Tu  delicta  juvenlutis  meoe^  et  ignorantias  meas  ne 
memineris,  Kecognosco  enim,  quod  juvenili  quadam 
prxsumptione  absque  senilis  considerationis  matu- 
ritate,  cum  essem  junior,  cingebam  me  ad  opus» 
quod  erat  super  me,  oblitus  proverbii,  quo  dicitur: 
<Non  glorieturaccinctus  aeque,  utdiscinctus  {IIIReg^ 
XX,  11).  I  Ego  enim  cum  esscm  juvenilis  pnesum- 
ptionis  gladio  accinctus ,  quo  tanquam  juvenis  au- 
dacissimus  amputavi  auriculam  dextram  servo,  cui 

B  nomen  erat  M alchus,  putabam  quod  inter  coudisci- 
pulos  essem  fortissimus.  At  illa  omnis  mea  fortitu- 
do  ad  unius  ancillae  interrogationem  penitus  eva- 
nuit,  planeque  mihimetipsi  tunc  evidens  factum  est, 
quod  humanae  praesumptionis  fortitudo  absque  di- 
vino  adjutorio  nihil  est.  Hoc  autem  eatenus  igno- 
raveram,  quando  me  ipsum  aliquid  esse,  vel  ali- 
quid  posse  putabam.  Sic  mihi  cum  juvenili  audacia 
mista  erat  ignorantia.  Ergo  delicta  juventutis  meee^ 
et  ignorantias  meas  ne  memineris,  quia  decet,  nt  sis 
pronus  ad  ignoscendum,  quod  non  de  impietatis 
astutia,  sed  de  juvenili  quadam  ignorantia  praesnm- 
ptum  est. 

Quid  ais,  Petre  ?  vis  peccatum  negationis  trinae 
sic  tradi  oblivioni,  ut  medico  tuo  nulla  sit  memMia* 

^  vel  cura  vuluerum  tuorum  curandonim  ?  Absit,  in- 
quis,  boc  a  me,  sed  volo  et  opto  peccata  mea  dob 
esse  in  recordatione  judicis  ad  ultionem  :  valdc  au- 
tem  precor  ut  sint  in  memoria  medici  aJ  curatio- 
nem,  vel  potius  ita  flat  peccatorum  meorum  oblivio 
coram  Domino»  ut  mei  poenitentis  pro  eisdem  pec- 
catis  pia  sit  coram  eo  recordatio,  Utrumque  mih: 
bonum  credo,  ideo  utrumque  peteus  dico  :  Delicta 
jnventutis  mem  et  ignorantias  meas  ne  memnerii^ 
quod  est  unum  bonum. 

Et  secundum  misericordiam  tuam  memento  mei 
ftty  prppter  bonitatem  tuam,  Domine.  Quod  est  alte- 
rum  bonum.  Ex  eadem  consideratione  hujus  ge- 
minae  utilitatis  alias  dicere  soleo  :  c  Averte  faciera 


psi,  toties  te  negavi.  Tertio  praesumpsi,  tertio  quo-  [)  tuam  a  peccatis  meis,  >  quod  est  unum  bonum  :  c  et 


que  mori  timens  te  vitam  negavi.  Etrevera  fuit,  vel 
si  non  fuit,  esse  potuit  hic  timor  In  corde  Petri  poe- 
niteutis  de  delicto  juventutis,  in  qua  se  junior  ac- 
cinxerat,  quod  Dominus,  qui  pridem  illi  dubitauti, 
et  in  mari  periclifanti  dixerat:  cModicae  fldei,  quare 
dubitasti  ?  i  {Matth.  xiv,  31.)Nunc  in  illa  piscatione, 
qua  Domino  apparente  ascendit  Simon  Petrus,  et 
traxit  rete  in  terram  plenum  magnis  piscibus,  di- 
ceret  itli  Dominus  :  Modicae-fidei,  quare  me  negasti? 
Propterea  ipsi  Petro  pcenitenti  et  opprobrium  ne- 
gationis  timenti  coram  seplem  coudiscipulis ,  qui 
crant  socii  tunc  facUc  piscationis,  quando  in  convi- 
vio  piscis  assi  et  panis  nemo  discumbentium  ausus 
fuit  intcrrogare  ipsum  Jcsum,  quis  esset,  scientes  : 


ne  projicias  me  a  facie  tua  (Psal.  l,  11,  13),  >  quod 
est  alterum  bonum.  Sicut  ergo  rogo  ibi  faciem  Dei 
averti  a  peccatis  meis,  non  tamen  averti  a  me  ipso» 
sic  et  modo  precor  oblivionem  fleri  de  peccalis 
meis,  non  de  me  ipso  propter  quod  dico  :  Delicta 
juventulis  me(B,  et  ignorantias  meas  ne  meminerie^  et 
adjungo  :  secundum  misericordiam  tuam  mementa 
titet  ftf ,  propter  bonitatem  tuam^  Domine. 

Atque  ut  noveritis,  quia  de  utroque  hoc  bono  de- 
siderium  pauperum  exaudire  Dominus  solet,  et  pr«- 
parationem  cordis  eorum  audit  auris  ejus  in  talibus : 
notate  quomodo  praeparationem  ac  desiderium  cor- 
dis  mei  audivit,  qui  roe  talia  cogitantem  exaudivit* 
Facto  enim  convivio  surrcxit  Domiuus  de  loco  con- 


1117 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIV. 


1118 


▼ivii,  et  ego  Petnis  trinae  negaiionis  nnhi  conscius  A  jusiitiae  derelinquendo  multa  delicta  juventutis  con- 


pavidus  exspeclabam,  quid  diceret  Dominus  mihi, 
quia  eram  quidem  promptus  ad  sequenda  .vestigia 
ipsius,  non  audens  tamen  quidquam  de  roe  praesu- 
mere.  Tunc  ille  oblitus  delictomm  meorum,  sed 
memor  mei  dixit  mihi :  c  Tu  me  sequere  {Joan» 
XXI,  22),  I  id  est,  me  imitare,  qui  cum  essem  Deus 
fortissimus,  ad  meam  tamen  Passionem  sine  omni 
praesumptione  in  magnae  bumilUatis  contritione  ac- 
cessi  oratione  praemissa,  ut  si  esset  voluntas  Pa- 
tris,  transferretur  a  me  calix  Passionis.  Tu  ergo, 
qui  me  Toluisti  antecedere  in  tua  juventute,  quando 
cingebas  te,  et  ambulabas,  ubi  volebas,  nunc  me 
sequere,  ut  tui  sequentis  humililas  medicinalis  cu- 
ret  vulnera  tuae  praesumptionis.  Et  quia  desiderium 
cordis  tui  esl,  ut  sim  penitus  immemor  deiictorum 
tuorum,  sed.memor  tui,  ecce  retribuo  tibi  bona  pro 
malis.  Nam  tu,  qui  me  moriente  inventus  es  intir- 
mns  prx  caeteris,  nnnc  me  resuscitato  flrmior  eris 
caeteris,  ut  impleatur,  quod  tibi  praedixi ;  c  quia 
oravi  pro  te,  ut  non  deflciat  fides  tua,  et  tu  ali- 
quando  conversus  confirma  fratres  tuos  (Luc.  xxii, 
32).  » 

Yerumtamen  quia  sic.  soleo  exhibere  misericor* 
diani,  ut  nunquam  obliviscar  justitiam,  tu  qui  me 
teriio  negasti,  oportet  ut  me  confitearis  tertio,  fiat- 
que  trina  ista  confessio  trinae  tuae  negationis  josta 
satisfactio.  Post  confessionem  quoque  trinam,  quia 
suscepi  toam  pcenitentiam,  trinam  impono  tibi  obe- 


trahimus.  Ignorantia  vero  dicitur,  quando  roaluui 
nescimus  esse,  quod  facimus,  vel  quando  peccnium 
originale  infantes  nesciunt  esse  in  se  ante  baplis- 
muro,  vel  polius  illa  hic  intelligitur  ignorantia,  de 
qua  Apostolus  dicit :  c  Quod  enim  operor,  non  in- 
telligo  {Bom.  vii,  15),  »  id  est  non  approbo.  Multas 
tales  ignoranlias  patirour,  quando  in  edendo,  bi- 
bendo,  loquendo,  dorroiendo  conlra  intenlionis,  vel 
approbationis  propositum  prolabimur  in  excessum 
non  tenendo  metas  licitas  in  rebus  licilis.  Tales 
ignorantias,  0  Deus!  ne  meroineris  :  quoniam  c  si 
iniquitatcs  i  tales  c  observaveris,  Domine,  quis  su- 
stinebit  ?  »  {Psal,  cxxix,  3.)  Delictorum  quidem  et 
ignorantiarum  inearum  ne  memineris,  Domine,  se- 
cundum  iraro  tuaro,  sed  secundum  misericordiam 
tuam  memento  met,  ul  dicas  roihi,  quod  dixisti  Pe- 
tro  :  c  Tu  roe  sequere.  >Dicas,  et  dicendo  facias,  ut 
sequar  te.  Facias  quoque,  ut  sicut  ille  sufficienti;?' 
te  amavit,  atque  amorem  suum  tertio  confessus  est 
ad  abolendam  trinam  negalionero,  sic  ego  in  aroo- 
ris  tui  ferventi  ardore,  atqtie  sincera  confessione 
purgatus  ab  iniquitate  mea  dignus  inveniar  ea  pa« 
stioDC,  de  qua  dictum  est  eidem  Petro  :  c  Pasce 
agnos,  >  vei  c  oves  meas.  >  Non  peto  roihi  curam 
pastoralero  cororoilti,  sicut  cororoissa  est  illi,  sed 
hoc  peto  ul  quibus  pastionem  debeo  vel  quibus 
unquam  suro  debiturus,  ita  eis  impendam  passio- 
nem  su£Qcieatem  et  necessariam,  ne  aliquis  agno- 


dientiam,  bis  tibi  dicendo  :  c  Pasce  agnos  meos,  >  ^  rum  tuoruro,  vel  aliqua  oviuro  tuaruro  contra  roe 


et  tertio  :  c  Pasce  oves  meas  {Joan.  xxi,  15,  16  et 
i7).  >  Eadem  quippe  distinctio,  quae  fuit  in  centnra 
tribus  piscibus,  nunc  intelligitur  in  agnis  et  ovibus, 
quibus  omnibus  te  piscatorem  et  pastorem  pro- 
pono,  ut  eos  de  marinis  mundi  bujus  fluctibus  tra- 
has  Unquam  pisces  magnos  in  dextera  navigii  ca- 
ptos,  atque  in  pascuis  uberrimis  pascas  tanquam 
agnos,  et  oves  ad  dexteram  statuendos. 

0  Petre  apostole,  qnam  felicem  te  judicare  possu- 
mus,  cum  iructum  tuae  pcenitentiae  videmus.  Tu 
eoim  principaliter  in  te  ipso  expertus  es,  quod 
dttlcis  et  reclus  Dominus,  qui  tibi  dulciter  trinam 
uegationem  ignovit,  et  recte  post  trinam  sui  amo- 
ris  confessionem  te  in  episcopatum  totius  orbis  pro- 
roovit.  Sed  quia  in  tua  persona  Ecclesiae  pceniten-  D 
tis,  vei  cujuscunque  hominis  poenitentis  forroa  est 
praesignata,  ea,  quae  in  hoc  Psalmo  tibi  sunt  assi- 
gnata,  fac  bone  pastor,  ut  nobis  ovibus,  vel  agnis 
libi  coromissis  apte  conveniant.  Et  tu,  Christe,  qui 
nos  oves  pascuae  tuae  tam  fideliter  tam  fideli  pastori 
comroisisti  pascendos  trina  pastione  in  trina  pi- 
scium  vel  agnorum  sive  ovium  distinctrone,  sic  nos 
per  illum  pasce,  ut  cx  manifesta  renim  evidentia, 
sentiamus  exauditas  preces  Ecclesiae  vel  cujuscun- 
que  poeniteniis  cum  David  pcenitente,  cum  Petro 
pcenitente  dicenlis  :  Delicta  juventutis  mem,  et 
ignorantias  meas  ne  memineris. 

Juventus  enim  hic  non  tam  pro  aetate,  quaro  pro 
juYcnili  audacia  ponilur,  qua  saepe  scienler  viam 


justae  querelae  possit  vel  delfeat  habcrc  bstlatuni,  i't 
pastores  roihi  superpositi  \*}\  supcrpoucndt,  scu 
aliis  tuis  agnis  et  ovibus  prs^rercndi,  sic  me  qiu^ 
lemcunque  oviculam  tuam  tuis  humcris  ad  ovile 
reportatam,  et  toturo  gregero  commis«umt  vei  coui- 
mittendum  sibi  pascant,  ut  plcniiric  liat  m  Ecclesia 
illa  trina  paslio,  de  qua  lerlio  dictym  est  Pcito  : 
c  Pasce  agnos  ineos,  >  vel  c  oves  meas.  >  Sit  jngis 
vigilantla  in  cordibus  pastorum  quasi  una  vcl  prima 
pastio  agnoruro  ct  oviuro.  Sancta  vero  et  irrepre- 
hensibilis  conversatio  pastoruro  sit  secunda  pastio 
gregum  sibi  commissorum.  Convenientissima  q^io^ 
que  in  praedicatione  tritici  mensura  sit  paslio 
tertia. 

Aliter  :  Priina  pastio  sic  pascat  miniroos  agnellos, 
ut  c  qui  habent  >  mundana,  c  tanquaro  non  habentcs 
sint,  e(  qui  uluntur  hoc  mundo,  tanquam  non  ulan- 
tur,  qui  gaudent  tanquam  non  gaudentcs,  qui  flent 
tanquam  non  flentes  >  sint :  et  quia  c  prseterit  figu- 
ra  hujus  mundi  (/  Cor.  vii,  29,  30  et  31),  >  ne  ipsi 
pariter  cum  ea  praetereant  et  pereant,  mundo  sic 
utantur,  ut  eo  nunquaro  abutantur.  Secunda  pasto- 
ralis  curae  paslione  sic  pascantur  agni  roajusculi,  ut 
meroores  uxoris  Lot  posl  mundi  abnegationem  non 
respiciant  retro,  neque  manu  ad  aratrum  missa  re- 
spicientes  retro  excludi  mereantur  a  regno  Dei ,  sed 
potius  quae  relro  sunt  obliti,  et  in  antcriora  extenli 
ad  bravium  sic  currant,  ut  comprchendant ;  sic  ab 
omniims,  quae  non  expediunt,  abstineant,  ut  inco* 


1110  GERnOHl  PRiEPOSm  REICHEKSPERG.  \m 

ruptibilem  coronam  accipiant.  Terlia  pastione  sic  A  aspiret  dies,  et  incHnentur  umbr»  {Cant.  ii,  47).  • 

c  Non  est  aequain 


pascantur  oves  tam  majusculis,  quam  parvis  agnel- 
lis  majores,  ut  c  non  >  sit  c  slerilis  inter  eas ,  » 
scd  c  omnes  gemellis  fetlbus  (Cant.  iv,  2)  i  abun- 
d(?nl ,  quibus  lac  suum  copiose  ministrent.  Quod 
enim  per  hujusmodi  oves  in  Ecclesia  signiflcentur 
perfectissimi  et  fortissimi,  ex  boc  agnoscimus  quod 
in  Ganticis  canticorum  sponsae  suae  dicit  sponsus  : 
c  Deiites  tui  sicut  greges  tonsarum,  quae  ascendunt 
de  lavacro  omnes  gemellis  fetibus,  et  sterilis  non 
est  inter  eas  {ibid.^  vi,  5).  i  Gum  ergo  dentibus» 
quomm  officio  totum  corpus  pascitur,  assimilantur 
oves ,  vel  dentes  ovibus  :  plane  cognoscimus  no- 
mine  ovium  sigoiflcari  magnos  magistros  nutrito- 
res  gemellorum  fetuum,  qui  cum  Paulo  valeant  esse 
omnibus  omnia  praepollentes  gemina  virtute  sapien-  ^ 
tiae  et  pnidentiae  Mariae  etMartbae,  vitae  ac  ductri- 
nae,  quibus  tanquam  geminis  uberibus  gemellos  fe- 
tus  nutriant  iniperfectos  et  perfectos,  mundo  uten- 
tes,  et  mundum  contemiienies,  agnellos  et  agnos» 
tctivos  et  coutemplativos. 

Istarum  ovium  c  duo  ubera  sicut  duo  hinnuli 
capreae  gemelli,  qui  pascuntur  in  liliis,  donec  aspi- 
ret  dies ,  et  inclinentur  umbrae  {ibid,,  vii,  3),  » 
pascuis  uberrimis  ac  deliciosis  impinguanda  suit, 
quoniam  s?epe  suguntur  a  suis  gemellis  fetibus,  vel 
spirilualia,  vel  etiam  corporalia  nutrimenta  exigen- 
tibus,et  quadam  pia  inopporlunitate  sugendo  extor^: 
quenlibus  ab  ipsis  maternis  iiberibus  lac  suave  ac 
duke  ;  ijuoiJ  ^^i  \im  inveJtciint,  balatus  emitKixt  r 
qucrulosfe  imtniiuruiionis  pne  nimio  defectu  in  ali- 
monits  \'d  meiitis  vel  corporis*  Et  cum  trahuntor 
ad  miilctram  ista  iil)ern  ,  iiisi  ubertas  lactis  in  eis 
iiiveniitur ,  hi  qui  ea  mulgent »  cum  nimis  forH- 
ler  premuni  ipsa  macra  ubera ,  eliciunt  sanguinem 
pro  kcte. 

Cj  udelis  h^Fc  iortura  uberum  usque  ad  sanguinem 
eliciendum  pcne  contigcrai  tnaguis  lovibus  ,  id  est 
apiisLoliSp  quauda  fncius  est  murmur  Graecorum, 
eo,  quod  non  bene  procurarentur  in  ministerio  quo- 
tidiano  viduae  eorum  {Act.  vi,  i).  Sic  enim  pro  tali 
murmure  sedando  apostoli,  ut  quidam  volebaut, 
relicto  verbo  in  ministerio  mensarum  fuissent  an- 
gariati ,  tanquam  laceratis  et  nimium  pressis  ube 


Dixit  ergo  ipse  apostolus  Petrus  ; 
derelipquere  nos  verbum  Dei,  et  mi.nistrarc  menflis. 
Eligite  in  vobis  viros  plenos  sapientia,  quos  consci- 
tuamus  super  hoc  opus.  Nos  autem  orationi,  et  mi- 
uislerio  verbi  instantes  erimus  {Act.  vi,  2  et  3).  > 
Revera  namque  oratio  et  pnedicatio  apostolonim 
erant  pascua  uberrima  ,  de  quibus  ipsi  tanqaam 
oves  agnorum  matres  habuerunt  ubera  de  coelo 
plena  ,  gemellis  fetibus  nutriendis  abundanter  suf- 
ficientia ,  tam  in  corporibus  quam  in  animabus 
fovendis  et  pascendis.  Nam  de  spirituali  pastu  di- 
ctum  cst ,  quod  i  virtule  magiia  reddebant  apo- 
stoli  testimonium  resurreclionis  Jesu  Ghristi ,  et 
gratia  magna  erat  in  omuibns  illis  {Act.  iv,  53).  t 
Omni  autem  die  in  templo,  et  circa  domos  non  ces- 
sabant  docentes  et  evangelizautes  Ghristum  Jesum. 
Et  verbum  Domiui  crescebat  et  multiplicabatur  nu- 
merus  discipulorum  in  Jerusalem  valde.  De  corpo- 
rali  etiam  pastu  scriptom  est,  quod  i  non  erat  quis- 
quam  egens  inter  eos.  Quotquot  enim  possessores 
agrorum,  aut  domomm  erant,  vendcntes  afferebaat 
pretia  eorum,  et  posuemnt  ante  pedes  apostoloram. 
Dividebatur  autem  singulis,  prout  cuique  opus 
erat  {ibid,^  34  et  35).  i  1  unc  oves  magnae  )»asce- 
bantur  in  liliis,  quoniam  sancti  apostoli  delectaban* 
tur  et  in  spiritualibus  orationum  et  praedicationum 
deliciis,  et  in  bonis  filiis  tanqvam  in  pulchris  liliis» 
el  ipsi  eomm  filii  tanqoam  fetus  gemelli  perfecti  et 
imperfecti  habuerunt  iactis  alimoniam  geminam 
per  sanam  apostolorum  doctrinam ,  et  largam  divi- 
tuin  eleemosynam,  quoram  copia  pauperum  Ghristi 
tunc  supplevit  inopiam  juxta  Pauii  Apostoli  doctri- 
nam  {Ilfior.  viii,  ii). 

Siue  dubio  tunc  fuisti  memor  miterationum  ftca- 
rum  ,  Domine  ,  et  mitericordiarum  tuarum ,  qwg  a 
sasculo  sunt,  Deiicta  quoque  juventutis ,  et  ignoran- 
tias  tuorum  quasi  nesciens  dissiuiulasti  propter 
poenitentiam.  Et  ideo  pastoribus,  et  ovibus  pascuae 
tuae  in  illa  primitiva  Ecclesia  rorabant  coeli  de- 
super,  et  nubes  pluebant  justum  :  aperiebatur  ter- 
ra,  et  germinabat  Salvatorem.  Nunc  autem  coelo- 
rum  et  aeris  intemperies ,  qualis  erat  vel  per  ni- 
roias  pluvias  imminente  diluvio ,  vel  per  nimiam 


ribus  non  lac.  sed  sanguis  fuisset  expressus,  quia  D  siccitatem  in  temporibus  Eliae ,  terrarum  quoque 


neglecto  in  tanta  multiludine  verbo  Dei  corpora- 
lium  necmiiatum  (]uantumlibet  studiosa  provi- 
ilentb  luiiiime  Deo  Cuisset  accepta ,  et  his  tamen 
faisset  oncrosa,  qiiibus  importune  fuisset  extorta  : 
ncc  eispcctar«turiiidepraemium,  sed  poena  propter 
melioiis  ei  poiioris  boni  negligentiam.  Sed  quia 
rctrus  aposLQlus  ei  »t  a  principe  pastorum  consti- 
tutus  non  soium  super  agnos,  sed  etiam  super  oves, 
utrisque  sapienter  et  prudenter  providit,  quando  et 
multitudini  agnoram,  sive  agnarum  praeposuit  mi- 
nores  ministros  mensarum,  ct  sibi  ac  caeieris  Apo- 
stolis  tanquam  grandibus  et  lactuosis  ovibus  iii  pas- 
euis  uberrimis  elegit  campos  latissimos  liliis  ple- 
nos,  quia  tales  oves  pascuntur  iu  liliis,  c  donec 


olim  fertilium  nimia  sterilitas  indicio  sunt  nobis 
irae  tuae  imminentis  pro  delictis  juventutls  et  igno- 
rantiis  nostris.  Amplius  autem  fames  verbi  et  do- 
ctrinae  saluiaris,  et  magna  penuria  digne  docentium 
et  digne  audientium  sanctum  Evangelium  coele- 
stis  irae  certa  suut  indicia«  Nam  etsi  sunt  alicubi, 
qui  Verbum  Dei  libenter  audiant,  desunt,  qui  |di* 
cant.  llem  si  sunt  alicubi,  qui  Yerbum  Dei  liben- 
ter  erogent,  non  habent  eos,  qui  digne  auscultent. 
Nam  soli  c  ^amici  auscultant  {Cant.  viii,  i5) ;  » 
inimici  vero,  quorum  major  est  numeras »  insul* 
tant.  £l  si  sunt,  quibus  abundent  charismata  spi- 
rilalia,  desunt  eis  corporalia  sustentamenta ,  quo- 
rum  nimia  defectio  vel  murmurationis,  vel  alterius 


li^l 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIV. 


1122 


exordinationis  plerumque  lil  occasio  ,  dum  et  in-  A  suave  in  bona  moralilate»  quando  speciosa  morura 


firmi  siye  contra  Deum  sive  conlra  magistros  suos 
murmurant,  vel  quod  pejus  est ,  damant ,  et  fir- 
mlores  necessarjis  destituti ,  dum  ante  januas  di- 
vitum  purpuratorum  cum  Lazaro  mendicant ,  ca- 
Bum  linguis  tangunlur,  quoniam  caninis  detra- 
ctionibus  malignorum  quasi  de  crimine  avariiiae 
arguuntur.  Iterum  si  sunt,  quibus  abundent  cor- 
poralla  sustentamenta  de  facultatibus  aut  suis  aut 
ecclesiastieis ,  destituti  virtulibus  et  spiritalibus 
rectoribus  vivunt  in  deliciis ,  vacant  otiis  et  im- 
pudidtiis. 

Quibus  desolationibus,  aliisque  similibus  malis 
jam  pene  ubique  grassantibus  miserationum  tuarumf 
Domine^  et  misericordiarum  tuarum^  quw  a  $wculo 


honestas  quasi  lignum  pulchrum  visu  aspicicnt'  s 
delectat,  et  eorumdem  morum  pretiosa  vliiilas  pcr 
imitationem  vescentibus  dulcis  esi  et  suavis.  In  tali 
paradiso  habilat  homo  etiam  solilarius  et  tacitus, 
quando,  nequaquam  sparsus  extra  semelipsum,  de- 
liciatur  tecum,  o  aeterna  sapienlia !  inlrinsecus  tan- 
quam  cum  sponsa  sua  in  paradiso  illi  sociata  foedere 
nuptiali,  Bomiuo  benedicente  ac  dicente  :  c  Cresci- 
te,  et  muUiplicamini,  et  replete  terram  (Gen.  i,  25).  > 
Haec  est  illa  sapiens  mulier,  quam  serpens  nnn  po- 
test  fallere,  quaeque  in  conjugio  spiritus  rationalis 
filios  gignit  condignos  paradisiaca  terra,  propter 
quod  dicitur :  <  Crescite,  et  muUipIicamini,  et  re- 
plete  terram.  >  Sit  ergo  mihi  optabile  de  tali  etiam 


sunty  videris  oblitus.  Ideo,  quseso,  perveniat  ad  lc  ^  paradisote,Christe,  mihi  latroni  pcenitentidicentem 


damor  Ecclesiae  dicentis  :  Reminiscere  miserationum 
tuarum^  Domine,  et  misericordiarum  luarum^  quw  a 
stgculo  sunt.  Delicta  juvenlutis  meas^  el  ignorantias 
meas  ne  memineris.  Secundum  misericordiam  tuam 
memento  mei  tu  propter  bonitatem  tuam^  Domine. 
Qui  Petrum  lacrymantem  respexisti,  imo,  qui  eum 
ante  lacrymas,  ut  ei  dares  lacrymas,  respexisti :  lu, 
qui  eidem  Petro,  et  Mariae  Magdalenae  poenitenlibus 
et  dolentibus  prius  quam  caeteris  minus  dolentibus, 
roinusque  desolatis  in  die  Resurrectionis  apparuisti : 
tu  qui  secundum  misericordiam  tuam  latronem  sero 
poenitentem  suscepisti,  memento  mei,  qui  eliam  sum 
latro,  aot  certe  crudeiror  factus  latrone  in  propriae 
animae  seu  fraternae  animae  homicidio,  quia  cum  r 
nou  animas,  sed  corpora  occidat  latro,  ego  animas 
OGcldi  pravo  exemplo.  Sciens  autem  quia  dixit  tibi 
poenitens  latro  in  cruce  pcndenti :  c  Memento  mei, 
dum  veneris  in  regnum  tuum  {Luc,  xxiii,  42).  i  et 
ego  poenitens  latro  jam  nunc  in  coelo  tibi  regnanli 
dieo  :  Domine,  secundum  misericordiam  memento 
mei  tu  faciens  me  hodie  tecum  esse  in  paradiso. 
Cum  enim  sit  paradisus  hortus  ddioiaruni,  in  quo 
plantatum  est  c  onine  lignum  pulchium  visu,  et  ad 
▼escendum  suave  (Gen.  ii,  9),  >  talis  paradisus  est 
Ecdesia,  seu  congregalio  rdigiosa,  per  hoc  ddi- 
ciosa  quasi  hnrtusddiciarum,  quud  est  plena  virtu- 
tum  et  viriuosarum  personarum  tanquam  habens 
omne  t  lignum  pulchrum  visu,  el  ad  vescendum 


audire  :  c  Amen  dico  tibi :  hodie  mecum  eris  in 
paradi^o.  > 

Memisenim!  quoties  projectus  extra  hujusmo- 
di  paradisum  foris  vagatus  extra  me  ipsum  incidi 
ego  lalro  c  in  latrunes  i  qui  eiiam  c  despoliave- 
runt  I  me,  cetplagis  impositis  abierunt  semivho 
rdiclo!  {Luc.  x,  50.)  i  sed  nunc,  Domine,  secundum 
misericordiam  tuam  memento  mei  tu,  et  fac  me 
hodie,  id  est,  quandiu  dicitur  /lodie,  tecum  esse  in 
paradiso.  Memento  mei  non  secundiim  iram  pro 
merilis  meis  mihi  debitam,  sed  secundum  misericor- 
diam  tuam  indebitam.  Ego  sum  dignus  recipcre  ac 
sustinere  iram,  quasi  yas  ine  aplurn  in  inLeriLunu 
Tu  dignus  es  gloria  ei  bonorcj  qoi  dc  vasis  ir%  fa  - 
cis  vasa  misericordia;  &ecunduftt  miserieoTdiam 
luam.  Ergo  memento  mei  setundttm  mi$mcordium 
tuam^  utdeme,  qui  surn  va^  irx  {iLque  CDiilum/li:(% 
facias  vas  misericordi^  ci  gloria»  propler  boniiatvm 
tuam  tibi  naturaliter  in^iLjm  qiiasi  c;uisam  prii*cc- 
dentem  et  efiectivam  omuium,  quae  hci.\  sutiip 

Nam  priusquam  alLiiuiiJ  fnceres  vidhii,  quoiles- 
set  bonum  fieri  hoc  vd  [llud,  et  f:iciuin  e^t  ila  : 
verbi  gratia,  vidisli  (|n(Hl  essei  bonuin,  ct  dixisii  * 
c  Germinet  terra  heriiam  virctilem,  el  nirmnuiMii 
semen,  lignumque  pointfenim  faciens  fructum  jujtt» 
genus  suum,  cujussfmcn  in  seTiictipst*  sil  supcr' 
terram,  et  facium  est  iia  (Gen.  u  II)*  »  Hcm  viili- 
sti  quod  esset  bonum  lieri  luminaria  in  llniiamentd 


suave,  I  quoniam  bonorum  bona  exempla  et  visu  D  coeii,  et  factum  est  ita,  Tandem  vidisii  quod  cuH 


pulchra,  et  imitantibus  dulcia  ct  suavia  suiit.  De 
tali  paradisomihi  optodicentem  te,  Cliriste,  audire  : 
c  Amen  dico  tibi :  hodie  mecum  eris  in  paradiso 
{Luc.  xxin,  43).  i  Hodie,  hoc  est,  quandiu  dicitur 
hodie.  Fac  me,  Christe,  in  tali  paradiso  esse  tecum, 
quoniam  nec  in  paradiso  bene  mihi  esset  absque  le. 
Ideo  secundum  misericordiam  uwm  tntttittiiv  md 
tu,  ut  totum  dicas  mihi  poeniicnii  klroni,  quod  in 
cruce  dixisti  latroni,  et  te  in  vcriiaic  jubenle,  dum 
dicitur  hodie^  sim  ego  tecum  in  paradiso. 

Est  et  paradisus,  et  quasi  huHm  dciiciosus  unus 
homo  sanclus  qualuor  cardinaiibus  vutuiibus  quasi 
quatuor  paradisi  fiuminibus  inigatus  habcris  In  %q 
omne  lignum  pulchrum   visu,  ei   ad  Yc^eemlum 


bonum  fonnari  homincm  de  liuio  terni%  ct  f;M  lum 
est  ita.  Quia  ergo  pra^dictaoto  ac  proeapprobuiitc' 
bonitate  tua  facla  suni  omnia,  novisitme  iMUll 
cuncta  quae  feceras,  et  eranl  vahle  bona.Noc  mirum 
si,  poslquam  perfecti  suui  cwUt  et  terra  t't  omii% 
ornatus  eorum,  bona  ^siiijL  invcntu,  quu.'  ptlusqii»tr> 
Oerenif  visa  suhl  tiona,  et  ob  hoc  ipsum,  quia  vis.'i 
suul  bona^  v\  U\\v  bonitatis  quasi  materna  vulva  in 
lucem  sunt  pmluci^,  ut  de  non  essc  venirent  ad 
esse,  nee  solum  aJ  csse,  sed  ad  bonum  esse,  ita  vi- 
delicet,  ut  el  singula  essent  bona,  et  cuncU  simul 
essent  valde  bona. 

S^cialius   auiem  et  quasi  familiarius  inter  csc« 
lera  bona  vtdisii  lucem,  quod  esset  bona,  quoniam 


1125 


GERHOHl  PRiEPOSlTI  RCICHERSPERG. 


11^1 


raiionaljs  ei  angelica  natura  in  quantum  capax  tuae  A  Lxxxviii,  3).  >  Poslquam  h»c  misericordia  tua  fue- 


bonilatis,  tuseque  claritatis  «xistens  pe**  amorem  tui 
est  illuminata,  in  tantum  claruit  et  apparuit  bona, 
ct  ideo  lucem  bonam  a  tenebris  maiis,  id  est,  a 
malis  angeiis  divisisli.  Ne  autem  ruentibus  angelis 
malis  numerus  •bonorum  a  tua  bonitate  praedestina- 
tus  esset  imminulus,  ipsa  bonilas  tua  tibi  suggessit 
hominem  de  terra  creari,  et  sic  multiplicari,  ut 
replcret  terram,  id  est  illam  coelestem  patriam» 
qnam  bonitas  tua  sic  dilaiavit,  ut  bomines  cum 
angelis  capere  possit.  Si  ergo  nou  peccasset  homo 
ad  hoc  factus  et  benedictus,  ut  cresceret  el  multi- 
plicaretur  super  terram,  cilo  eleclorum  numerus 
fuisset  consummatus,  et  in  terra  viventium  bonis 
multiplicalis  non  esset,  qui  dicere  posset :  c  Ci^do 


rit  de  lapidibus,  a  lulo  miseria^  tractis,  aedilicata  in 
coelis,  etad  plenum  consummata,  deinde  finis,  cain 
tradideris  regnum  Deo  et  Patri.  Et  quidem  noa 
solum  misericordia'tuaaedificabitur  in  c<elis,  dum 
salvas  perditos  homines,  sed  etiam  f  praeparaLilur 
vcrilas  iua  in  eis  {PsaL  lxxxviii,  5),  i  cum  de  pro- 
jeciis  inde  angelis  nullum  recolligis,  et  stautes  an- 
gelos  ibi  conservas.  Atque  ideo  tu  es 

Vers.  8.  Dulcis  et  rectus  Dominut,  Dulcit  per 
misericordiam ;  rectu*  per  veritatem.  Atego  infiius 
in  limo  profundi,  et  mersus  in  locum  miseriae  con- 
fugio  ad  solum  sinum  misericordiae  tuae  dicen  stibi : 
Secundum  miuricordiam  tuam  memento  mei  (ic,  pro- 
pter  bonitatemtuam^  Domine^  ut  videlicetsuper  boni-' 


videre  bona  Domiui  in  terra  viventium  {Psal.  xxvi,  ^  iatis  creatricis  iminobile  fundamentum  construens 


13),  I  cum  omnes  boni  et  soli  boni  essent  in  terra 
viventium,  neque  crederent,  sed  praesentialiter  vi- 
derent  bona  Domini  in  terra  viveutium,  nec  essel 
utique  in  illa  terra  viventium  ulla  miseria,  cui  ne- 
cessaria  furet  misericordia,  sed  quia  homo  peccans 
non  pervenit  iu  terram  viventium  lapsus  in  hanc 
lerram  morieniium,  in  qLa  c  brevi  vivens  tempore 
repletur  multis  miseriis  {Job  xiv,  1),  >  non  ei  suf- 
ficil  l)onitas  creatrix  et  formatrix,  nisi  adsit  eiiam 
divina  misericordia  recreatrix  et  reformatrix.  Ideo 
creator  et  Salvator  meus  tibi  dico  :  Secundum  tJit- 
uricor-diam  luam  memento  mei  tu  :  propter  bonita- 
lem  tuam  Domine.  Propter  bonitatem  /iiam,  qua 


aeternum  aedificium  tuae  misericordia^  sis  memor 
mei,  faciasque  me  tibi  exhiberi  lapideni  tali  aedificio 
congruentem,  et  consummes^  atque  perficias  in  me, 
de  me,  ac  mecum  tuam  misericordiam  finaiem 
propter  bonitatem  Itiam,  Domine  primordialem.  Licel 
enim  praenoveris  ante  mundi  conslltutionem,  quod 
ego  fuiurus  prodigus  filius  tuus  a  te  discessunis 
essem ,  tamen  mihi  aeque  ut  angelo  dedisti  portio- 
nem  substantiae,  quae  me  contingit.  Sum  enim  ra- 
tionalis  et  intellectaalis  creatura  aeque  ut  angeios, 
iibero  arbitrio  aeque  ut  ille  nobilitatus.  Et  cum  la 
praenosses  me  a  te  discessurum  in  regionem  loogin- 
quam,  tamcn  suggerente  bonitaie  tua  dedisti  mibi 


diciante  ac  suggerente  produxisti  me  de  non  esse  q  largam  substanliam,  quam  quia  dissipavi  totam 


ad  esse,  fac  me  per  misericordiam  tuam  de  misero 
iiSt^e  pci  voiiii  u  aii  hi^aium  esse.  Yidisti  per  bonita- 
$em  tuantt  quoU  boiiuui  esset  me  creari,etfacium  est 
ita,  nam  crcaius  sum  in  Adam.  Vide  me  nuuc  in 
mlseria  me;if  ct  memento  mei  secundum  misericor-- 
diam  tuam,  iit  fiicias  iiie  recreari  in  te,  qui  melior 
etsecuadus  os  Adam,  Ille  facius  est  ad  imaginem 
0ci,  in  quii  et  ego  f»clus  sum  per  bonitalem  tuam. 
Tu  es  ipsa  imugo  Btu  Ut  ergo  traiisrormer  cgo 
Ecclesia,  vel  cgo  David ,  vel  ego  pcenitens  in 
eaindem  imaginem  a  claritale  iu  claritatem  tan- 
quam  a  tuo  spiritu,  secundum  misericordiam  tuam 
memenlo  mei  tu  propter  bonitatem  tuam^  Domine, 
Donitas  tua  claritas  est,  et  misericordia  tua  clariias 


luxuriose  vivendo,  nunc  recoleute  memoria  mea 
primordialem  tuam  boniiatem,  quaero  a  ie  miseri- 
cordiam  finalem  dicens  iibi :  Secundum  misericor' 
diam  tuahi  memento  mei  tu  propier  bomtatem  tuam^ 
Domine,  Nisi  enim  esses  boiius,  noa  ditasses  me 
paratum  discedere  a  te.  Propier  hanc  ergo  6omia- 
tem  tuam  nunc  memento  mei.  £t  licet  non  sim  di- 
gnus  vocari  filius  tuus,  tu  tamen  secundum  miseri- 
cordiam  tuam  memento  mei,  nunc  in  magna  miseria 
vehementer  anxiati,  quia  «  fodere  nonvaleo,  mendi- 
care  erubesco  {Luc.  xvi,  3),  >  et  nimia  fame  tabe- 
sco  ac  deficio.  Sed  cousiderans  quia  multi  i  merce- 
narii  >  in  domo  tua  c  abundant  panibus  {ibid.  xv, 
17),  >  ego  miser  et  famelicus  ad  te  confugio,  per 


cst.  Nam  in  condilione  creaturarum  claruit  bonitas  D  quem,  c  si  quis  introierit,  salvabitur,  et  pascua  in- 


tua,  quaudo  vidisti  cuncta  quae  feceras,  et  eranl 
valdebona.  Sed  in  restauratione  perditarum  crea- 
turarum  claret  misericordia  tua,  non  minor  boni- 
tate  tua.  Tu  es  ergo  A  el  a  principium  et  finis.  A 
sive  principium  per  bonitatem  tuam^  cujus  fecundiias 
procreavit  causas  rerum  primordiaies.  a  sive  finis 
per  misericordiam  tuam,  cujus  materna  benignitas 
format  rerum  causas  finales.  Et  sicut  ipsa  bonitas 
lua  est  omnium  causarum  primordialium  causa 
primordialissima  :  sic  misericordia  tua  est  omnium 
causarum  finalium  causa  finalissima.  Unde  et  ego 
misericordias  tuas  in  aelernum  cantabo,  quoniam 
dixisti :  c  In  aeiernum  misericordia  aedificabitur  in 
c«ilis ,     praeparabitur  veritas  iua    in   eis    ( PsaL 


veniet  ingrediens  et  egrediens  {Joan.  x,  10).  »  Nam 
corporis  ac  saiiguinis  tui  cibo  quasi  vituli  saginali 
edulio  refectus,  et  iiigrediens  pascua  inveniet  sa|ii- 
dae  contemplationis,  et  egrediens  pascua  inveniel 
sapidae  actionis.  Ideoque  dum  hic  talis  misericor- 
dias  tuas  in  aeternum  cantabit,  et  alios  ad  easdera 
misericordias  cantandas  suo  exemplo  invi- 
tabit,  symphonia  et  cborus  longe  audielur,  et 
inde  fraier  senior,  id  est,  Judaicus  populus,  et  qui* 
libet  invidus  torqnebitor  cum  djabolo.  Rli  fratri 
seniori  tandem  iratus  petenti  haedum  dabis,  hae- 
dum,  id  est,  Anticbristum  secundum  iram  luam. 
At  ego  non  haeduin,  sed  agnum,  seu  vitulum  sagi 
nalum  quaerens  dico  tibi,  o  Pater  :  Secuntkim  misg^ 


im  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

ricirdiam  tuam  memenlo  meif  ut  des  mihi  agnum  A 
tollentem  peccata  secundum  misericordiam.  Dico 
libi,  o  Oeu^  Fili,  ut  des  mibi  sic  manducare  corpus 
et  sauguinem  tuum,  ne  mihi  proveniat  ad  judicium, 
sed  ad  misericordiam  consequendam.  £t  quia  boni- 
las  tua  et  misericordia  non  est  aliud,  quam  spiritus 
tuus  bocus,  ita  secundum  misericordiam  tuam 
memento  mei  tu  propter  bonitatem-  itiam,  Domine^ 
c  ut  spiritus  tuus  bonus  deducat  me  iu  terram 
rectam  (P$al,  cxlii,  10).  i 

Sed  dicit  mibi  frater  invidus  non  grandis  culpae, 
ut  aestimat,  sibi  conscius  :  Tu  bomo  peccator,  qui 
substantiam  tuam  dissipasti  vivendo  luxuriose,  qua 
iiducia  petis  tam  magna  beneficia  ?  Sic  mihi  publi- 
cano  loquitur  Pharisaeus,  et  ego  respondebo  :  Ideo 
cum  sim  peccator,  et  indignus  dignatione  divinae  ^ 
misericordise,  praesumo  petere  misericordiam,  quo- 
niam  dulcie  et  rectut  Dominut.  Dulcii,  quia  per  gra- 
tiam  sine  meritis  peccata  omnia  dimittit.  Sed  rectus^ 
quia  etiam  peccatis  omnino  dimissis  quasdam  poe- 
nas  peccatorum  permittit  inesse,  non  obesse.  Rectus 
piane,  quia  etlam  l)aptizatis,  vel  pcenitentia  mun- 
datis  quasdam  pcenas  dimittit  inesse.  Dulci$  vero, 
quia  non  sinit  eas  obesse,  sed  facit  eas  prodesse, 
vei  ad  custodiam  sanctae  humilitatis,  vel  ad  exer- 
citiam  vitae  mortalis,  vel  td  acquisitionem  vir- 
tvtis. 

Aiiter :  c  Benedictionem  dabit  legislator  (Psal. 
Lxxxiii,  7),  >  quia  qui  dedit  legem,  dabit  benedi- 
ctionem ;  qui  jussit  hurailitatemj  perducet  ad  veri-  r 
tateni.  Quis  vero  hic  est  legislator,  nisi  dulcis  et 
rectus  DominuSf  qui  legem  dabit  delinquentibus  in 
via  ?  In  via  quippe  detinqtmnt,  qui  veritatem  dere- 
linquunt.  Sed  nunquid  vel  sic  a  dulci  Domino  de- 
relinquentur?Ipse  est  ergo  dulcis  et  rectus  Dominus, 
qui  legem  dat  viam  humilitatis,  per  quam  rcdcant 
ad  cognitionem  veritatis.  Dat  occasionem  recup<i- 
randae  salutis,  quia  dulcis  est ;  non  tamen  absque 
disciplina  legis,  quia  rectus  est ;  DulciSj  quia  perire 
non  patitur;  rectust  quia  punire  non  ol>liviscitur. 

Aliter  :  Dulcis  et  rectus  Dominus.  Dulcis,  quia 
gratiae  suae  gratis  largitur  dona ;  rectus,  quia  ipsa 
dona  distinguit  in  merita,  et  praemia,  ita  ut  merita 
bona  praerogentur  in  via  ex  gratuita  dulcedine  gra- 
tiae,  et  praemia  sempiterna  dentur  in  patria  ex  gra-  D 
tuita  rectitudine.  Yel  dutcis,  quia  praerogat  merita; 
rectui^  quia  pro  qualitate  meritorum  unusquisque 
ab  eo  propriam  mercedem  accipiet  secundum  suum 
bborem  :  dulcis^  quia  gratis  dat  bona  merita ;  rer- 
tuSf  quia  in  judicio  requirit  eadem  merita.  Nec  ta- 
men  ejus  dulcedo  caret  rectiiudine,  nec  rectitudo 
ejus  vacat  a  dulcedine,  quoniam  inlargitate  merilo- 
rum  distribuendo  decem  mnas  unicuique ;  secundum 
propriam  virtutem  servat  rectitudinem,  et  in  judi- 
cio  lucra  meritonim  nou  ex  crudelitate  requirens 
piam  servat  dulcedinem.  Propterea,  quia  dulcis  et 
rectus  est  Dominus  legem  dabit  delinquentibus  in  via. 
In  hoc  enim  claret  ejus  dulcedo,  quod  ex  proprio  et 
libero  arbitriOi  non  cx  impulsu  necessitatis  aliquo 


—  PARS  II.  —  PSAL.  XXIV.  4136 

peccantibus  dabit  Dominus  tegem  corrigentem  m  via 
hujus  vitae,  poiiens  eos  in  via  disciplinae,  quae  via 
hinc  inde  habet  sepla  praeceptorum  bona  jubentium 
et  mala  prohibentium. 

Dabit  etiam  tegem  delinquentibus  in  via^  qui, 
quamvis  delinquant  in  excessibus  huinanis,  tamen 
a  via  fldei  catholicae  non  recedunt,  neque  malum 
bonum,  vel  bonum  malum  esse  dicunt  aut  credunl. 
Nam  si  hoc  dicerent,  aut  ita  dicentibus  aliis  crede- 
rent,  a  via  verilatis  exorbitarent.  Nunc  autem,  quia 
delinquunt  in  via  credentes,  atque  dicentes  bona 
bona,  et  mala  mala,  quanquam  et  in  malis  cavcn- 
dis,  et  iu  bonis  exsequendis  mulla  surrepant  hn- 
mana  delicta,  propter  boc  ipsum,  quia  delinquunt 
in  vfd,  ipse  Dominus  dulcis  et  rectus  legem  dabit  de- 
linquentibus  in  vta,  dum  non  pereunt  per  malorum 
suorum  defensionem  pertioacemf  ged  s^lvantur  pcr 
confessionem  veracem  Domino  \\\\%  danU;  k^ern^  td 
e&t,,  charitatem.  c  Plenitudo  i  enim  <  legts  est  di- 
lectio  (Rom.  xiii,  iO),  >  qua  soLum  iotumque  bn* 
num  diligunt,  qui  sunt  in  via  divinorum  pra^cepio* 
rum,  et  ideo  c  charitas  » in  eis  i  operit  inuliinTdE- 
nem  peccatorum.  Charitas  >  haec  t  p»LtiGns  est,  bi*- 
nigna  est  (/  Petr.  iv,  8).  >  Et  ideo  rf«/ci>  et  recm 
Dominus  ex  charitativa  patienti:!  ipsos  mmnueivs 
effectos,  qui  prius  erant  feri  et  indumlti. 

Vers.  9.  Diriget  injudicio  :  ei  ex  iharttaUva  be- 
nignitate  mites  effectos,  qui  prius  erant  immiles, 
docebit  vias  suas^  id  est,  praecepta,  pro  quorum  ne- 
glectu  facit  eos  intelligere  sibi  evenisse  flagella  t» 
judicio.  Mansuetos  ad  meliora  ^it  Jjs^^t^  quonini  rox 
est:  c  Si  nosmetipsos  judicarcttius,  non  ulique  judi- 
caremur.  Cum  judicamur  autcni,  a  Domino  Cwrri- 
pimur,  ut  non  cum  hoc  mundo  damneniur  (1  €oi\ 
XI,  31  et  32).  Nunc  judictum  f^sl  inundi,  nauc 
princeps  mundi  hujus  ejicieiu?  foras  {Joan,  xii, 
31).  I  Ettn  hoc  judicio  neque  ipse  princeps  muNdl| 
neque  hic  mundus  in  maligno  po^iiLus  Jingcttir  ikd 
meliora,  quia  non  est  mansuetus  inter  verbera.  Et 
quia  omuis  homo  immansuetus  per  injustitiam  di- 
stortus  non  est  ita  flexibilis,  ut  manu  judicis  diriga- 
tur,  necesse  est  ut  frangatur. 

Dulcis  et  rectus  Dominus  volens  omnes  homines 
salvos  fleri,  et  ad  agnitionem  veritatis  venire,  ciim 
distortos  a  sua  rectitudine  tangit  virga  directionis, 
in  praesenti  vita  per  judicium  nunc  occultum,  nunc 
manifestum,  sed  semper  justum,  quos  mansuetos^ 
et  ad  poenitentiam  fl^xibiles  invenit,  hos  in  judicio 
suo  dirigit;  immansuetos  vero  atque  in  sua  fortitu- 
dine  penitus  induratos  frangit.  Sicut  enim  lignum 
curvatum,  si  non  fuerlt  in  sua  curvitate  indura- 
tum,  siccatum  et  inveteratum,  potest  emoHiri  et  di- 
rigi,  alioquin  frangitur,  cum  ad  rectitudinem  cogi- 
tur  manente  illius  duritia  et  ariditate  :  sic  inter 
homines  mansuetorum  et  immansuetorum  tanta  est 
differentia,  ut  in  judicio  divino  illi  dirigantur,  isii 
frangantur. 

-  Mansuetos  proprie  dicimus  eos  qui,  cnm  prius 
essent  intractabiles,  postea  edomiti  liunt  mansuoii, 


11  i7  GERHOHl  PRiEPOSlTI  REICHERSPFRG.  112» 

quasi  mainu9ueti,  cum  ex  consuctudine  patientiae  a  l)enedicli  Patrisroei,  percipiteregnum(llai</i.  xit. 


manum  grati»  flagellanlis  aut  blandieiitis  aequani- 
miter  sciuut  ferre,  qui  prius  ut  equus  indomilus 
recalcitrare,  ut  canis  oblatrare,  ut  singularis  ferus 
remordere  soiiti  erant.  MUes  autem  proprie  iilos 
Tocamus,  quibus  est  naturaliter  suavis  et  leuis  ani- 
mus.  Immansueti  adhuc  erant  apostoli  filii  Zebedaei, 
filii  tonitrui,  cum  dicerent  Ghristo  a  Galilaeis  non 
recepto  :  c  Vis  dicimus,  ut  descendat  ignis  de  ccelo, 
et  consuroat  eos  {Joan.  ix,  54),  i  sicut  et  Elias  fe* 
cit?  sed  pius  Dominus,  dulcis  et  reclus  eos  ad  man- 
suetudinem  provocavit  dicens :  c  Nesdtis ,  cujus 
spiritus  estis.  Filius  bominis  non  venit  animas  per- 
dere  sed  salvare  (ibid, ,  55  el  56).  i  Item  Petrus 
apostolus  adbuc  immansuetus  ait :  c  Domine,  si  per- 


34) :  >  et  bis,  qui  a  sinistris  erunt  per  veriuiis 
apquitatem  dicetur  :  c  Ite,  maledicti,  in  ignem  ster- 
num  {itid.,  4i).  > 

Aliter  :  Dulcis  et  rectus  Dominus  :  propter  hoc  U^ 
gem  dabit  Dominus  delinquenlibus  in  via.  Propier 
hoc^  id  est,  secundum  hoc,  quod  dulcis  et  rectus  t^ 
Dominus  legem  dabit^  id  est,  legem  datam  distia- 
guet.  Etenim  in  via  egressionis  ex  ^gypto  popolo 
delinquenti  tanquam  dulcis  Dominus  valde  bona 
praecepta  in  tabulis  digito  suo  scripta  dedit,  in  qni- 
bus  nibil  aiiud  a  vero  Israelila  exigit,  nisi  ut  timeat 
vel  diligat  Deum,  et  ambulet  in  viis  ejus.  At  ubi 
idem  Israel  in  reatu  vituli  deliquit,  dedit  eis»  ut  ipse 
per  prophetam    loquitur,   i   praecepta  non   bona 


cutimus  in  gladio?  >  (Luc.  xxii,  49.)  Neque  boc  dioe-  ^  {Ezech.  xx,  25)  >  de  ritu  ceremoniarum.  Et  secun- 


re  coiittintus  evaginavit  gladium,  et  aroputavit  auri- 
ciilam  servi  prindpis  sacerdotum.  Dulcis  autem  et 
rectus  Dominus  ei  insita  sibi  dulcedine  sanavit  Iq- 
fiictum  vulnus,  et  ei  insita  sibi  rectitudine  dedit  le- 
g€m  Petro  dcUnqueuti  in  via  sic  dicens-:  c  Converte 
gladium  tuum  in  locum  suum.  Omnis  eniro,  qui 
accepcric  gladium,  gladio  peribit  (Ifall/i.  xxvi,  52).  > 
Unde  omui  bomiui  zeluroPetri  habenti  expedit  hanc 
Ugtm  tfl  via  iidei  tcnere,  ut  convertat  gladiuro  suum 
iti  lccum  &uum.  Si  enim  spiritalem  gladium  habet, 
uiique  debet  lilum  convertere  in  locum  suum,  vide- 
licet  suo  loco  iilum  invaginando,  suo  loco  etiam 
evaginando  secundum  causarum  qualitatem  nunc 


dum  hoc  rectus  Dominus^  qui  per  talia  exercitationis 
praecepta  populuro  eurodem  roansuefaciens  direxit, 
deinde  roansuetos  in  judicio^  niroiruro  punitionum, 
qualia  sunt  haec :  qui  hoc  vei  hoc  fecerit«  oocjdalur, 
lapidetur,  aut  coroburatur,  et  per  baec  oronia  laitef 
effcctos  docuit  disciplinate  vias  suas  ingredi  ad  ter- 
ram  promissionis.  Sic  vero  et  in  nobis  aestiman- 
duro  est,  quos  eodem  peiie  introductionis  modo  ad 
veram  promissionis  terram  viarum  soaruro  dociles 
perducet.  Duicis  igitur  et  rectus  etiaro  in  nobis  Do' 
minus,  Propter  boc  eniro  et  nobis  dabit  legem  cha- 
ritatis  delinquentibus  in  via  justitiae»  ut  c  charitas  > 
in  nobis  c  operiat  roultitudinero  peccatoruro,  >  qnos 


tacendi  nunc  loquendi  tempus  adroittentero.  Item  :  q^^  *  diriget  mansuetos  (/  Petr.  iv,  8),  >  ac  maasue- 


£i  Dd  minister  L'%i  gladium  portans  materialem, 
coiivcrtcrc  illum  debet  in  locum  suum,  videlicet  ad 
vindictam  nialefacturum,  laudem  vero  bonorum,  il- 
los  reprimcijdOj  fstos  defendendo. 

Summa  igitur  caiucla  est  adbibenda,  ne  propter 
lianc  legem  vci  spirilaiis,  vel  materialis  gladius  ac- 
cipiatur,  id  e&l,  rapiatur.  Accipere  naroque  interdum 
ponitui  pro  n|>ere,  Undequasdam  aves  rapacesdi- 
rimus  accrpilres,  et  Apostolus  ad  Corinthios  ait : 
c  Sustinetis  enim,  si  quis  devorat,  si  quis  accipit 
(/  Cor,  XI,  20),  I  id  est,  rapit.  Sunt  itaque  raptores 
gladiorum,  qui  contra  juslitiam  et  misericordiam 
vcl  splritalem  vel  mundanuro  exeiceut  judicium 
iunocentes  opprimendo  ct   noxios  dimittendo.  Ibi 


factos  per  sacramenta  exercitationum,  diriget^  in< 
quam,  in  judiclo  eodesiasliearum  punitionum,  qujJe 
est  illud  Apostoli  :  c  Qiiid  vultis?  in  virga  veniam 
ad  vos,  an  in  charitate,  ac  spiritu  mansuetudinis 
(/  Cor.  IV,  21)?  >  sicquemites,  dociles  scilicel,  ac 
benivolos  effectos  docebit  vias  suas.  Etenim 

Vers.  10.  Cniversm  viw  Domini  misericordia  ef 
veriias.  Inflnitae  quidem  sunt  et  investigabiles  viae 
judiciorum  ejus  .incomprebensibilium ,  sed  in  his 
duobus  includuntur,  misericordia  scilicet  el  veritate, 
Misericordia  est»  qua  placabilis  in  primo  adventu 
non  sine  justitia  peccata  dimittit.  Veritas  est,  qua 
incorruptis  judex  in  futuro  adventu  non  sine  mise- 
ricordia  judicat  merita.  Tenet  auiem  vias  islas. 


quippe  gladium  evaginant,  ubi  esset  invaginandus,  D  cauteque  iiicedit  per  eas,  qui  videns  se  nullis  suis 


et  invaginant,  ubi  esset  evagiiiandus.  Et  talesprocui 
dubio  nisi  legem  accipiant  tra  vta,  nisi  poeniteant  io 
hac  praesenti  vita,  gladio  sententiae  judicialis  peri- 
bunt  in  die  illa,  quando  cum  Domino  soli  sancti 
erunt  judices,  c  et  gladii  ancipites  in  manibus  eo« 
rum  ad  faciendam  vindictam  iu  nationibus  {Psal, 
cxLix,  6  et  7),  >  et  gladius  utraque  parte  acutus  de 
orc  Christi  tunc  in  throuo  sedentis  procedet.  Nunc 
in  emendatorio  judicio  diriget  mansuetos  in  vta,  id 
est,  in  praesenti  vita :  tunc  in  extremo  judicio  im- 
mansueti,  qui  gladium  sine  misericordiaeacveritatis 
judicio  acceperunt,  gladio  peribunt  misericordia,  et 
veritate  judicium  floale  dictante,  quando  his,  qui  a 
dextris  erunt  per  misericordiaro  dicetur  :  c  Venite, 


roeritis,  sed  per  solaro  roisericordiam  liberatum  de- 
ponit  superbiam,  deinde  et  severilatem  veritatis,  et 
iram  veracis  judicis  cavet.  Hae  viae,  et  si  notae  non 
sint  aliis,  quibus  interdum  videtur  vei  misericordia 
carere  veriute,  vel  veritas  esse  absque  misericor- 
dia  :  tamen  quod  universa  vitB  Domini  sint  miuri^ 
cordia  et  veritas^  patet. 

Requirentibus  testamentum  ejus,  et  testimonia  ejus. 
Testamentum  ejus  Evangelium  de  coelesti  haerediuie 
conscriptum  et  firmatum  his,  qui  sunt  per  adoptio- 
nem  gratiae  matris  baeredes  quidem  Dei,  cobaeredes 
autem  Cbrisli.  Hoc  tesiamentum  sanguine  ac  morte 
tesutoris  confirmatum,  vcriute  ac  misericordia  est 
plenum,  quoniam  Christus  Jesus  verus  Deus,  verua 


Il^  COMMENTAHIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIV.  1130 

lioxno  se  lioroi.uibds  exbibuil  pleiiuni  gralia  ct  veri-  A  cruciai :  sic  una  eadeuique  virlus  Diviniuiis  in  se- 


taie.  Idipsuni  coufirmant  ejus  lestimonia  in  Moyse 
ac  prophelis,  qui  roisericordiae  et  veritatis,  quae  in 
lestamento  conlinentur,  testes  fuerunt.  Similiter 
apostolonim  et  apostolicorum  Patruni  praedicatio- 
ues  vel  scripta  seu  miracula  per  martyres  aliosque 
sanctos  exbibita,  quid  aliud  suut,  quam  veritas,  et 
graliae  manifesta  tcstimouia  ?  quse  omnia  testimonia 
requirenlibus  clarum  est  et  evidens,  quod  universie 
vicB  Domini  sunt  misericordia  et  veritas.  Qui  vero 
liaec  testimonia  vel  non  recipiunl  ut  pagani,  vel  de- 
pravant  ut  Judaei  ct  baeretici,  vei  contemnunt  ul 
falsi  Cbristiaui,  neqiie  veritalera  iuvenient  matrem 
initialis  et  servllis  amoris,  neque  raisericordiam 
matrem  filialis  ainoris. 


roeiipsa  omnino  simplex  una  eademque  operatione 
alios  emollil,  et  alios  indura|»  sicut  in  iEgypto  una 
eademque  signorum  clarificatione  benevola  corda 
filiorum  Israel  emollivit,  invida  corda  Pbaraonis  eC 
iEgyptiorum  induravit.  Est  eniin  talis  natura  invi*- 
diae,  ut  corda,  quse  praeoccupat  beneflciis,  deliniri 
non  sinat ;  iroo  coutra  bciievolentiaro  sibi  vel  aliis 
exbibitam  vehementius  indurescit,  el  quasi  lippienle 
roeiitis  oculo  pneclar»  benignitatis  fulgorem  vertit 
sibi  in  crucialum,  quem  benevola  mens  habet  sibi 
in  oblectaroenturo  curo  adesl,  eumque  vehementer 
desiderat,  cum  abest. 

Quod  ergo  dxit  Dpminus  :  c  Ego  indurabo  cor 
Pharaonis  {Exod,  iv,  21),  i  tale  est,  ac  sidicat :  Ego 


Libet  bic  paulisper  investigare  in  testamento  Dei,  ^  beneficia  clarlssima  populo  roeo  in  terra  iEgypti 
ac  testimoniis  ejus^  an  aiiquando  sola  misericordia 
sine  veritate,  aut  veritas  absque  misericordia  ope- 
retur.  Sic  enim  plerisque  videtur,  apud  quos  haec 
sententia  est  vulgata ,  qua  sancti  Patres  aflirmanl 
universas  quidem  Domini  vias  simul  consideralas 
misericordia  et  veritate  plenas,  cum  alii  per  verita- 
lem  damnentur,  alii  per  misericordiam  salventur  : 
scd  si  easdem  vias  ita  distinguas,  ut  seorsum  de  ini- 
quorum  perditiuiie,  ac  seorsum  de  bonorum  salva- 
tione  agas,  afiirmant  solius  esse  veritatis,  quod  ini- 
pii  dainnantur,  et  solius  misericordiue,  quod  iioni 
i»alvantur.  Ideoque  de  universitate  viarum  Doinini 
aiuul  recie  simul  misericordiam,  ei  veritatem  proe- 
dicarl ;  de  quadam  vcro  parte  .solam  misericoidiam, 
el  de  quadam  solam  praedicant  veriiatem.  Et  est 
planc  catholica,  et  nou  contemneuda  haec  senlenlia, 
qua  damnationi  seternae  impiorura  sola  veritas  ct 
juslitia  :  salvaiioni  autem  sanctorum  sola  coaptalur 
et  assignatur  gratia  et  misericordia  Dei.  Verumta- 
men  requirentibus  testimonium  ejuSy  et  testimouia 
ejus  apparet  non  sine  causa  dictum  esse,  quod  ii rit  * 
versw  vias  Domini  sint  misericordia  et  veritas^  cum 
secundum  supra  dictum  sensum  convenientius  vi- 
deretur  diceiidum,  quod  universce  vice  Domini  sint 
tnisericordia,  aut  veritas,  Misericordiaro  et  veritatem 
Spiritus  sanaus  per  et  copulativam  conjunctionem 
coiijunxit  in  omnibus  viis  Doiniiii,  non  disjunxit 
per  aut  conjunctionera  disjunctivam.  c  Quod  »  er^'o 
c  Deus  coojuiixit,  borao  non  separet  {Marc,  x,  9).  » 
In  judicio  huraano  divinitus  ordinato  non  est  pre- 
liosa  misericordia  sine  justitia,  neque  jiistitia  sine 
misericordia  ,  quoniam  justitia  sine  misericordia 
crudelitas  nomiuatur;  et  misericordia  sinejustitia 
seu  veritate  fatuitas  dici  potest.  Quanlo  magis  ei-go 
in  divino  judicio  misericordiam  justilia  seu  veritas, 
el  veriutem  justitiae  commendat  misericordia? 

Cum  enim  simplex  natura  Divinitatis  nullius  un- 
quam  sit  susceptibilis  divisionis,  non  est  in  ea  aliud 
iiiisericordia  et  aliud  veritas,  sed  sicut  unus  idem- 
que  radius  solis  in  se  ipso  sibi  indissimilis,  dissi- 
miles  tamen  effectus  operatur,  dum  uno  eoderaque 
calore  cerara  enioUit,  lutum  indurat,  dum  uno  eo- 
demque  splendore  sanos  ocuios  delectat ,  et  lippos 
PixnoL.  CXCIII. 


exhibebo,  quorum  claro  fulgore  torquebitur  et  in- 
durabitur  invidum  ac  superbum  cor  Pharaonis. 
Ilem  quod  dicit  ad  Pharaonem  :  Ego  in  boc  ipsum 
excilavi  te,  c  ul  ostendam  in  te  fortitudinero  raeam, 
et  narretur  nomen  meum  tn  universa  terra  {Exod. 
IX,  16),  » idem  est,  ac  si  dical  :  Ego  te  non  feci  in- 
vidum,  sed  cum  ex  libero  arbitrio  tuo  scirem  te  su- 
perbum,  et  inviduro,  ego  in  hoc  ipsum  excitavi  te, 
ut  invidia,  et  superbia,  quae  in  te  fuit  sopita,  quasi 
evigilaret  repercussa  fulgore  beneficiorum  meorum. 
Quando  enim  tibimetipsi  benefeci,  faciens  te  regem 
totius  iCgypii,  ex  claro  fulgore  beueficii  tanli  ma- 
gis  ac  magis  elatus  conira  roe  superbiebas,  cui 
^  gratias  agere  debuisti,  et  populo  meo  in  regno  tuo 
"^  exsulanti  crudelis  fuisti.  Quando  autem  eidem  popuio 
raeo  benefeci  consolans  eum  per  signa  et  portcnta 
in  lerra  tua  ostensa,  tu  ex  fulgore  tanti  beuencii 
pras  invidia  tua  lorquebaris,  et  magis  ac  magis  in 
malitia  tua  induruisti.  Iiaque  non  per  aliud  ego  te 
induravi,  nisi  quod  el  tibi  benefeci,  ac  tu  indc  su- 
perbiebas,  ita  ut  haberes  cor  tumidum  :  et  populo 
meo  benefeci,  cui  tu  sic  invidebas,  ut  ex  liac  ipsa 
invidia  cor  liaberes  induratum.  Quid  ergo  tibi  face* 
rem,  quem  et  propria  felicitas  extollcbat,  et  aliena 
torqueliat?  Niliil  aliud  restabat,  nisi  ut  in  quo  tan* 
tam  ostendi  beiiignitatem,  cum  tu  eadcm  benigni- 
late  abutereri.s ,  in  te  quoque  taiitam  ostenderera 
forlitudinera  raeam,  ul  ex  hac  forlitudine  ostensa 
D  cantaret  mihi  populus  metis  :  c  Quis  similis  tui  iu 
fortibus,  Domine?  Quis  siinilis  tui ,  magnificus  iu 
sanctitate,  terribilis,  atque  laudabilis,  et  faciens  mi- 
rabilia  ?  Exlendisti  manum  luam,  et  devoravit  eos 
terra.  Dux  fuisti  in  misericordia  tua  populo,  quem 
redemisti,  et  portasti  eum  in  fortitudine  tua  ad  ha- 
bitaculum  sanctura  tuura  {Exod.  xv,  11,  12  et  15).  » 
Ecce  quoiuodo  hic  populus  Dei  misericordiam  et 
judicium  cantat,  misericordiara  pariter  et  fortitudi- 
nem  lauJat !  Cantatio  misericordiae  illud  est,  quod 
dicit  :  c  Dux  fuisti  in  misericordia  tua  populo, 
quem  redemisti.  »  Canlatio  judicii,  seu  veritatis  at- 
que  fortitudinis  est,  quod  dicit  :  c  Portasti  eum  In 
fortitudine  tua  ad  habitaculum  sanctum  tuom.  » 
Sicut  ergo  in  hac  historia  tanquam  in  brevi  tabclla 

36 


1131 


GERHOin  PR^POSm  HEICHEUSPEUG. 


H5i 


consplciliir,  qiioU  vi:e  Domini  sunt  misericordia  et  A  ot  liiiniilibiis  gratinm  dari.  At  illi  magis,  ac  magls 


Ycrit^s  :  sic  in  lola  univcrsilate  jiidiciorum  ejus 
c  universae  vise  Domiiii  >  misericordia  et  veritas 
esse  inyeniuntur  a  (idelibus  requirentibus  teslamenr 
tum  ejus,  el  testimonia  ejus.  Nam  de  veritate,  sive 
justitia  judiciorum  Dei  erga  Pliaraotiem  testimonium 
perhil)et  ipse  Pliarao  dicens  :  c  Deiis  justus :  ego  et 
popuius  meus  impii  (Exod.  ix,  27).  >  De  misericordia 
vcroilludest  pro  evidentitestimonio,quodeidem  Pba- 
raoni  ac  populo  ejus  plagae  pcr  justitiam  immissa', 
per  misericordiam  divinam  toties  remissae,  vei  iiiter- 
missie  suntquoties  pro  eo  Moyseset  Aaron  interces- 
scrunt. 

In  populo  autem  Dei  misericordia  et  veritas  ma- 
nifeste  conspiciuntur  ab  omnibus  requirentibus  le- 


indurescentes ,  et  prae  invidia  tabescentes  miseri- 
cordia  Dei  sunt  abusi,  dum  ex  beneliciis  a  Deo  sibt 
collatis  coiitra  Deum  superbierunt,  et  ex  benelicio 
aliis  collalo  per  invidiam  Indurati  sunt. 

Quid  ergo  restat,  iiisi  ut  ostendat  Deus  in  eis  for- 
tiiudinem  judicii,  qui  non  receperunt  medicinam 
sui  bcnelicii,  ut  etiam  in  impiorum  damnatione  mi- 
sericordia  et  veritas  obvient  sibi,  dum  illis  mi- 
sericordiam  respuentibus  veritatem  ostendet  judex 
justus.  ideodicetin  judicio  :  c  Ite  maledicti  in  ignem 
aBtemum  (Matth,  xxv,  41).  >  Quare  ?  Quia  miseri- 
cordia  mea  temporali  fuistis  abusi,  aetema  miseri-» 
cordia  estis  indigni.  Propter  hoc  obviabit  vobis  ve- 
ritas  judicans  juste  non  sine  commemoratione  mi- 


ttamentum  ejus^et  testimonia  e/ttscantante,  utsnpra  B  sericordiae,  ut  propbeta  meus  (idelis  invenlatur,  qui 

texavimiis,  ipso  Moyse  :  Dux  fuisii  in  misericordia 

tua  poputo  quem  redemisti^  el  portasti  eum  in  for- 

titudine  tua.  Miscricordia  quippc  fuit,  quod  gratis 

absque  oinni  merito  praecedente  ad  Abrabam  et 

Isaac,  ct  Jacob  ioquens  populo  ex  eis  nascituro  et 

•fidem  ipsorum  suscepturo,  bcnedictiones  in  semine 

4psius  Abrahae  gratis  promisit.  Verilas  autem  for- 

tis,  et  fQrtitudo  vera  fuit,  quod  multis  peccatis  He- 

•bi-a^orum  irritatus  nou  cessavit  illis  beiie  facere  us- 

.quc  ad  omnimodam  completionem  veracissim;»  pro- 

^iissionis  suae  secundum   c  jiisjuraiidum  ,  quod 

.juravit  ad  Abrabam  Patrem  nostrum  (lalurum  (Luc, 

4,  75)  >  se  illis  terrani  .pronUssionis,  c  terram  lacte, 

ci  mellu  manautera  (Deut.  vi,  3).  > 

Amplius  autcm  spiritalis  et  universalis  Pharao, 
«liabolus,  rex  totius  iEgypti,  princcps  mundi  hujus, 
judicatur  per  misericordiam  ct  venlatcm,  non  per 
ullam  crudelitatem,  qiiam  eliam  cogitare  in  Doniino 
•iiefas  esl.  Nonne  illud  magnae  Dci  miscricordix  in 
illo  fuit  evidentia,  quod  speciosum  illum  fccit,  ila  ut 
esset  c  signaculum  similitudinis  >  Dei,  c  perfcclus 
4lccore,  plcnus  sapientia  (Ezech.  xxviii,  12),  >  cujus 
altitudinem  ccdri  non  adaequaverunt  in  paradiso 
cceiesti  ?  sed  quia  per  liberum  arbitrium  superbus 
et  invidus  contra  suum  plasmatorem  tumuit,  sibi- 
que  connaturales  angelos  nbluit  habere  conservos, 
projcclus  est  dc  medio  ignitorum  lapidum,  id  est, 
angelorum  sancto  igne  divinae  charitatis  ardcnlium 
el  lucentium. 

\erum  quia  non  preprie  diciiur  misericordia,  ubi 
non  praecedit  miseria  :  dicamus  boc  fuisse  diviiiae 
bonitatis,  quod  et  spiritalem  Pbaraonem  in  ccelo  cae- 
teris  angelis  clariorem,  et  in  iEgyplo  carnalein 
Pharaonem  caeteris  iEgypiiis  nobiliorem  condidit^ 
£x  qua  daritate,  seu  nobilitate,  quoniam  illi  magis 
superbire,  quam  Dco  gratias  agere  maluerunt,  peste 
superbiap  turaescenles  miseri  esse  cceperuiit,  sed  se 
miseios  esse  non  senseruiil.  Adfuit  ergo  miseris  di- 
vina  misericordia  tale  illis  apponens  malkgma,  unde 
Gogerentur  altquantulum  detumescere.  Nam  bene- 
faciendo  in  coelo  humilibus  angelis  et  in  iEgyplo 
Hebraeis  hurailiatis,  provocavit  superbos  ad  hunuli- 
4alts  gratiam,  dum  senlirent  suse  superblae  lesisii, 


de  me  dixit  :  c  Cum  iratus  fueris,  misericordiae  re- 
Gordaberia  (Habac.  iii,  2).  >  En  ego  in  judicio  irae 
justae  memor  sum  vobis  exhibitae  misericordiae.  An 
non  fuit  misericQrdiae,  quod  vos  divites  feci,  et  ego 
inter  vos  egenus  fui,  ut  ex  mea  paupertate  ad  mi- 
sericordiam  emolliti  benigne  mihi  faceretis,  atqtie 
sic  jusiitia  mea  dictante  pro  temporalibus  aeterna 
bona  recipere  possetis  ?  At  illi,  Domine,  inquiunt : 
€  quando  te  vidimus  >  egentem,  c  et  non  ministra- 
vim^s  tibi  ?  >  Respondebitur  illis  :  c  Quandiu  non  i 
bene  c  fecistis  uni  >  ex  minimis  meis,  c  mihi  uon 
fecistis  (Matth.  xxv,  U  et  45).  >  Possetis  vos  apud 
vos  causari ,  quod  sola  justitia  sliie  mlsericordia 

p  Tobis  in  judicio  meo  sit  intentata,  nisi  quod  isti 
minimi  mei,  qui  inter  vos  fuerunt  pauperes,  contra 
vos  in  tcstimonio  sunt,  quod  misericordiam  vqbis 
oblalam  respuistis,  dum  noluistis  illis  vestra  mise- 
ricordia  indigcntibus  esse  misericordes,  cum  illi  es- 
scnt  inopes,  et  vos  divites.  4mplius  autcm,  et  illud 
fuit  misericordiae,  quod  nec  minima  bona  remanse- 
runt  vobis  irremunerata :  quia  recepistis  bonain  vila 
veslra,  sicut  et  isti  minimi  pro  miuimis  malis  mala 
recepcrunt  in  vita  sua.  Si  ergo  minc  vos  una  cum 
illisvcllem  recipcrc  in  aeterna  tabernacula,  li«cesset 
Injusta  misericordia,  ac  proinde  nec  misericordia, 
siquideni  misericordia  absi|ue justitia  fatuitas  est  po- 
tius  quammisericordia.  Item  si  eosin  mundoafllictosy 
et  p:*o  suis  peccatis  c;istigatos  mitterem  vobiscum  in 

D  ignem  aeternum,haec  essetniniia  imnMsericordia  ca- 
rens  omni  justitia.  SufBciat,  quod  isti  minimieosre- 
cipient  secum  in  aeterna  tabernacula,qui  de  mammo- 
na  iniquitatis  eos  fecemnt  sibi  amico:».  Talibus  ego 
nunc  dico  :  c  Venite,  benedicti  Patris  mei,  percipite 
regnum,  quod  vobis  promissum  est.  Esurlvi  enim, 
et  dedistis  mihi  manducare  :  quod  enim  fecifttis  uiu 
ex  minimis  meis,  mihi  fccistis  (Matth.  xxv,  54 
et  55).  >  Igitur  qiiod  hic  dicitur  :  c  Venite  bene- 
dicti  Patris  niei  >  pertinet  ad  misericordiaro  ;  quiMi 
subjungitur  :  c  Esur.vi  enim,  et  dedistis  mihi  man- 
duc;ire,  >  mentum  justitiae  commendat.  Ilem  quod 
dicitur  impiis  :  c  He  maledicti  in  igneni  apLeriium«  > 
scnlentiaest  justilise ;  quod  additur :  c  Esurivi  eRitn, 
ei  non  dedistis  milii  manducare,  >  cummemora^io 


!I53  COMMtNTAUIUM  IN  PSALMOS. 

€st  misericorili;!;,  qua  illis  Dcus  prior  beiiefecit,  et  A 
mala  recipiens  ab  eis  patienler  sustinuit. 

Nonne  tii>i  lisec  omnia  diligenter  consideranli, 
<Msi  non  clare,  tainen  quasi  per  speculum  et  In  aeni- 
gniate  apparet,  qued  universa;  vias  Domini  misericor- 
dia  et  verilas^  quanJo  ncc  impiis  dcnegata  est  niisc- 
ricordia,  qua  pneventi'  sunt  :  ncc  piis  defuit  juslitia, 
qua  casUgati  sunl  ?  Justa  est  ergo  scntentia  patri- 
arch»  Abraliiediccnlis  ad  diviiera  :  i  Fili,  recordarc, 
quia  recepisti  boua  in  vila  tua,  ct  Lazarus  simililer 
mala  ;  nunc  autcm  bic  consolatur,  tu  vero  crucia- 
ris  {Luc.  XVI,  25).  i  Expertus  est  illc  dives  miscri- 
cordiam,  quando  recepit  bona  in  vita  sua  :  cxpurlus 
esi  quoquc  juslitiam,  quando  pro  sua  immisericor- 
dia  sine  misericordia  cruciabatur,  in  qoo  cruciatu 
misericordia  divina  cum  justiiia  pariter  operabatur:  l^ 
quia  sicut  pertinuit  ad  juslitiam,  quod  dives  punie- 
batur  :  sic  pertinuit  ad  misericordiam,  quod  ex  iilius 
poena  requies  et  consolatio  pauperis  visRa  est  magis 
dulcis.  Item  pauper  expertus  est  justitiam,  quando 
in  hac  vita  reoepit  mala  :  experlus  est  quoque  mi- 
sericordiam,  quando  in  sinu  Abrabae  accepit  conso- 
lationem,  in  qua  eonsolatione  juslitia  mistiai  cum 
misericordia  divina  operabatur  :  quia  et  miscricor- 
diae  fuit,  qnod  paupef  consolationem  accepit,  el  ju- 
slitiae,  quod  ex  conspecta  iliius  gloria  cruciatus  di- 
vitis  vehementius  inarsit. 

Quod  de  duabus  personis  diximus,  de  universitate 
piorum  el  impiorum  dici  convenit :  quia  ex  om- 
nium  impiorum  poena  justissima  clarescet  miseri- 
cordia  piis  exhibita,  ct  ex  omnium  piorum  gloria 
^raliosa  clarescet  justitia  etiam  in  impiorum  poenis 
obscrvata.  Nam  c  omnes,  qui  volunt  pie  vivere  in 
Chrlslo  Jcsu, »  vel  censu  vel  aflectu  pauperes,  <per- 
seculionem  patiuntur  (//  Tim,  iii,  12),  i  et  in  fu- 
turo  consolabuntur  cum  Lazaro;  et  via  impiorum 
prosperatur  in  hoc  mundo,  quia  mundus,  quod 
suuui  est  diligit,  sed  in  futuro  torqucbuntur  ciim 
divite  impio,  cui  omnes  alligabuntur  in  uno  fasci- 
culo  ad  comburendum,  qui  vel  censu  vel  aflectu 
uivites  erga  pios  pauperes  non  erant  miscricor- 
des. 

In  ipsis  quoque  infantibus  anle  baplismum  de  hac 
luce  subtractis  non  operatur  justitia  sine  miseri- 
cordia  :  quia  eorum  poena  erit  mitissima,  ut  ex  ju-  ^ 
stitia  de  origiuali  peccato  puniantur,  sed  ex  mise- 
ricordia  fit  ipsa  pcena  mitissima  omnium,  quierunt 
extra  Dei  regnum.  Baplizati  etiam  infantes,  licet 
remissa  culpa  non  hinc  transeunt  absque  inlirroila- 
iis  et  mortis  poena  justissima,  quam  brevem  et  le- 
vem  poeuam  sequetur  xterna  divinae  misericordiae 
consolatio.  Itaque  si  Deus  flagellat  omnem  tilium, 
quem  recipit,  sive  parvulum,  sive  magnum,  et  fla- 
gellal  quidem  per  justiiiam,  recipit  vero  per  mise- 
ricordiam  :  itemque  si  nihil  odit  eorum,  quae  in  im- 
piis  ipse  fecit,  sed  miserelur  omnium  per  miseri- 
cordiam  quje  ipse  fecit,  punicns  lamcn  per  justitiam 
in  iinpjis  peccata,  quae  ipse  non  fecit:  manifeslum 
esiy  (^uod  in  omnibus  opcribus  Dei  miscrLcordia.et 


—  PARS  \l  -  PSAL.  \XIV.  1174 

veritas  obviant  tiibi,  siquidem  et  in  his,  quos  jnsti- 
lia  judicis  condemnat,  misericordia  naturam  con- 
servat,  et  in  his,  quos  miscricordia  salat,  veri:as 
promissionum  Dci  manifesta  cst.  Liceat  ergo  nobis 
coiuludere,  quod  universw  vice  Domini  sint  miscri' 
cordia  et  veritas.  Iloc  ctsi  non  comparet  omnibur., 
attamcn  omniuo  elucet  requirentibus  testamcntum^ 
ejus^  et  testimonia  ejus. 

Vers.  M.Prupternomen  /uum,  Domine, propitiabe- 
ris  peccaio  meo  :  multum  est  enim,  Dixi  paulo  supe- 
rius  :  quia  tu  es  Deus  Satvator  meus^  et  hoc  nomen, 
quod  est  Salvator,  dulce  est  mihi  super  mcl  et  fa- 
vuin.  Nam  cum  inter  misericordiam  et  veritatem 
constitutus  timeara  veritatis  judicium :  in  hoc  soio 
est  mihi  solalium  quod  misericoidia  superexaltat 
judicium  pro^l^r  nomcn  tuum^  quod  esl  Jesus  Graece, 
Salvator  Latine.  Ideo  dico  in  niagna  spe  miscraiio- 
nis  :  Propter  nomen  tuum,  Domine^  propitiaberis  pee- 
cato  meo ,  quia  ego  ipse  peccatum  meum  non  de- 
fendo  vel  exteuuo,  sed  accuso  et  magnipendo,  sicut 
jure  debeo. 

Muttum,  est  enim.  Videbatur  quidem  aliquando 
roihi  peccatum  meuro  parvnm ;  quia  c  cum  essem 
parvulus,  loquebar  ut  parvulus,  cogitabam  ut  par- 
vulus  (I  Cor.  XI,  13),  i  et  quilibet  cogitationis,  lo- 
cutionis,  vel  operationis  excessus  videbatUr  mihi 
parvulus.  Nunc  autem  consideranti,  quod  in  con- 
spectu  judicis  cuncta  cernentis  in  multis  multura 
ofiendi,  peccatum  meuro  nimis  grande  roihi  apparet, 
non  falsa  aestiroatione  sed  vera  veriiatis  discus- 
sione.  Sciens  enim,  quod  univtii&ae  vijc  tuae  lhu% 
sunt  roiserirordia  et  veritas,  imuc  ago  cum  veriiaie, 
discuticDs  judice  veritate  me  ipsnni  sine  pnlpnluitie, 
atque  hoc  faciens  invenio  mi^  multa  dfimrKitiond 
dignum  propter  peccaturo  roeuixi  ;  miitium  t^at  ^Um. 
Revera  multum  peccavi,  si  numerura  pecuiorura 
roeoruro  respiciaro.  Valde  rouUa  sunt;  quh  niulLo- 
ties,  et  multum  peccavi  super  numerum  arense 
m^iris,  et  multiplicata  sunt  peccala  niea,  tt  non 
sum  dignus  vidcre  altitudintMn  iniquil^iUs  me;r, 
quoniam  irritavi  iram  luaro,  ei  maluro  coram  te 
feci,  non  solum  aute  agnitionem  justitiae,  sed  quod 
magis  iraro  tuam  irritavi,  etiam  post  accepum 
veritatis  et  justitiae  notitiam.  Si  vero  diuturnttatem 
peccati  mei  respicias,  muUum,  diu  peccavi  ab  ine- 
unle  infantia  usque  in  hanc  horaro.  Si  qualitatem 
peccati  mei  appendas  iii  statera  veritati^,  multum 
male  feci,  qui  tibi  Deus  meus  bona  mihi  facienti 
pro  bonis  tuis  uiala  rcpendi.  Si  quantitatem  peccati 
pensas,  non  sunt  condignae  passiones  hujus  tempo- 
ris  ad  expurgationem  pcccaii  mei,  muUum  est  enim. 
Passiones  infernales,  non  hujus  lemporis  ego  nie* 
rui.  Passiones  aeternas,  non  transitorias  ego  mihi 
secundum  duritiam  mearo  et  impcenitens  cor  meum 
ihesaurizavi.  Et  ideo  praeter  noroen  tuuro  nulla  ett 
competens  aut  sufficiens  medicina  peccato  meo, 
mwltum  est  enim. 

Sed  e  contra  multa  spes  medicantis  graiiae  redjun- 
dat  in  (uo  nomine,  quod  est  Jesus,  cujus  nomiuii 


il55  GERHOHl  PR/EPOSITI  REICHERSPERG.  1158 

rationein  angelus  exponens  dixU  ad  Joseph  :   i  Et  a  tatem,   quod  dioo,  mullum  esse  pcccatum  meiini. 


vocabis  noraen  ejus  Jesus  :  ipse  enini  salvum  Ta- 
ciet  populum  suum  a  peccatis  conim  {Matih.  i, 
21).  I  Propter  nomen  Ittttm,  Domine^  propitiaberis 
peccato  meo^  muttum  e$t  enim  :  quia  ego  poenitens 
9avid,  ego  pcenilens  Psalmista  de  populo  tuo  sum. 
Et  ego  poenitens  Ecclesia  sum  populus  tuus  in  mul- 
tis  meis  inftrmis  multas  babens  iniquitates  et  pec- 
cata,  neque  in  majoribus  nicis  ita  carens  omni  ina- 
cula,  ut  de  se  jactant  ha&retici  Novatiani,  qui  se  Ga- 
tharos,  id  est  mundos,  nominant.  Auctor  istorum 
fuitNovatus,  presbytcr  Ecclesix  Romanae,  qui  con- 
tra  Coriielium  papam  discepians  negabat  lapsos 
posse  reparaii  per  poenitentiam,  quique  sibi  suis- 
que  seciatoribus  tantam  vindicavit  munditiam,  ut 


Sed  quia  veritatem  verae  confessionis  nunquam  de- 
serit  misericordia  vel  propitiatio  indulgeraix,  ac 
reroissionis,  inde  constanter  peto,  ei  affirmo  mihi 
exhibendam  propitiationem,  quia  non  fictaro  pro- 
fero  confesslonem  de  peccato  meo,  quod  multum  et 
magnum  esse  conflteor :  in  boc  uon  mentior,  mul- 
tum  e$t  etiim. 

Vers.  12.  QHi$  est  homo^  qni  timet  DominumfScio 
peccatum  meum  praeteritum  valde  multiplex  esse  ac 
magnuni,  el,  si  adhuc  de  caetero  semper  de  die  in 
diem  viventi  milii  in  carne  crescet  cumulus  pecca* 
torum,  qnae  mibi  spes  esse  poterit  futuroruro  bouo- 
rum,  cui  quotldie  augescit  pondus  malorum  ?  sed 
quare  tristis  es  aniraa  mea,  et  quare  conturbas  me. 


iion  viderentur  habere  necessariam  pcenitentiae  me-  B  quasi  non  sit  uUum  cerlum  solatium  seu  firmum 


dicinam.  Sed  cum  sancta  Ecclesia  recepisset  per 
poenitentiam  emundatos,  qui  prius  lapsi  fuerant, 
iste  Novatus,  et  sui  consentanei  recesserunt  ab  Ec- 
clesia  quasi  per  talium  susceptionem  poUuta,  et  se 
noininabanl  Catbaros,  id  est  mundos,  quasi  nuUa 
poenitentia  indigentes,  et  munditiam  de  baptismo 
acceptam  cnstodientes,  et  custodire  valentes,  ac 
proiude  nuUum  in  Ecclesia  locum  poenitentiae  relin- 
quentes.  btis  ergo  Catharis  propter  suaro  conten- 
tionem  anathematizatis,  egoEcclesia  eatbolicasciens 
irie  habere  inter  membra  mea  multos  peccatores  et 
peccatrices,  poenitentiae  remedium  non  abnuo,  sed 
tibi,  Domine  Jesu,  qui  es  verus  medicus,  dico : 
Propter  nomen  tuum^  Domine,  propitiaberis  peccato 
meo^  multum  est  enim.  Nam  et  multae  personae  intra 
sinum  meum  foventur  multis  peccatis  obnoxiae,  ad- 
huc  emendandae  per  veram  poenitentiam  :  et  ipsis 
perfectis  membris  meis  scio  tam  muitas  inesse  ma- 
ciiias,  ut  ipsi  de  se  veraciter  dicant :  c  Si  dixeri- 
nius,  quia  peccatum  non  habonius,  ipsi  nos  sedu- 
ciinus,  et  verilas  in  nobis  non  est.  i  Si  autem  con- 
fessi  fucrimus,  <  fidelis  est  i  Deus*  i  ut  remittat 
peccata  nostra.  »  Itero  :  c  In  multis  oflendimus,  > 
Inquiunt,  c  omnes  (/  Joan,  i,  8  et  9).  >  Ideo  et  per- 
fectoruro  cst  ista  vox  in  oratione  Dominica  :  c  Di- 
mitte  nobis  debiia  nostra,  sicut  et  nos  dimiltinius 
debitoribus  nostris  (Matth.  vi,  12).  i  Ergo  quia  ego 
Ecclesia  dimilto  debituribus  meis,  et  oro  pro  eis,  tu» 


repagulum  coiitm  irruens  in  me  peccatum  ?  Noone 
Deus  posuit  mari  terminum,  vectem,  et  ostium,  H 
dixit  bucusque  venies,  et  hic  confringes  lumenles 
fluctos  tuos?  Vectis  niari  procelloso,  et  tumuituaoti 
oppositus  est  ilie  timor  Domini  sanctus  permanens 
in  saeculum  saeculi,  de  quo  scriptum  est :  c  Beatus 
vir,  qui  timet  Dominum,  in  mandatis  ejus  cupit  di- 
mis  (Psai,  cxi,  1).  i  Item  :  c  Beati  omnes,  qui  li- 
ment  Dominum  (P«a/.  cxxvii,  1).  i  Item  : «  Timenlt 
Dominum  bene  erit  in  extremis  (EccU.  i,  13).  i  Iste 
timor,  cum  fit  initium   sapientiae,  tinis  est  procul 
dubio  insipientiae,  atque  ideo  quasi  fortissimum 
repagulum,  quasi  vectis  fortisslmus  veteri  vits  op- 
punitur,  et  ab  eo  vita  nova  incboatur»  in  qua  etsi 
absque  peccato  non  vivatur,  tamen  peccatum  in  ca 
non  damnatur  :  quia  limore  Domini  bomo  innova- 
tus  jam  legi  Dei  consentit  secundum  interiorem  ho- 
minem,  adeo  ut  non  regnet  pcccatum  in  ejus  mor- 
tali  corpore,  licet  gravato  sub  lege  membrorum. 
Sic  sic  omnis  homo  timoratus  timore  sancto  est 
infrenatus,  ut  si  peccare  Ubeat,  peccare  non  audeat. 
Nam  qui$  e$t  homo^  qui  timet  Dominum^  et  audeat 
aliquid  facere  contra  Dominum?  Plane  si  eo  timore, 
qui  est  iiiitium  sapientiae,  tinisque  stuUitiae,  quis  ti- 
met  Dominum,  non  audet  audacter  oflcndere  Do- 
minum. 

Et  daemones  quidem  credunt,  et  contremiscuot, 
ac  pessimi  homines  tiroorc  serviii  gravantur  socii- 


qiii  dixisti :  c  dimittite,  et  dimitletur  vobis  (ibid.)^  i  D  que  daemouum  in  taU  timore  in  poena  quoque  illis 


ut  justificeris  In  sermonibus  .tuis,  propter  nomen 
l!ittm,  Domine^  propitiaberi$  peccato  meo,  quod  non 
defendo,  vei  excuso,  aut  extenuo,  quia  non  valeo, 
etsi  volo  excusare  peccatum  meum ,  multum  e$t 
enim. 

Aliter :  Propter  nomen  tuum^  Domine^  propitia- 
btris  peccato  meo,  multum  est  enim.  Quia  universte 
vi(B  tuas^  Domine^  $unt  miuricordia  et  veritas,  ego 
quoque  in  orationc  mea  misericordiam  et  veriiatem 
socians  intuitu  misericordiae  tuae  dico  :  Propter  no^ 
men  tuum,  Domine,  propitiaberis  peccato  meo  :  et 
intuitu  veritatis  dico :  multum  est  enim.  Rcvcra  enim 
hoc  pertinct  ad  magnara  misericordiam,  quod  pro- 
mtiaberis  peccato  meo ;  et  hoc  sonat  magnam  veri- 


consociabuntur,  nisi  poenitenlia  Uberentur.  Sedqws 
est  homo?  Quis  est  homo  rationalis?  Quis  est  homo  u 
daemonibus,  daemonumque  sociis  longe  disjunctos  ? 
Quis  est  rationalis,  ac  rainime  dicendus  pecualis? 
vis  audire  quis?  certe  ille,  qui  timet  Dominum.  Nam 
et  alia  scriptura  sic  dicit .  c  Deum  time,  et  mao- 
data  ejus  observa,  boc  est  omnis  homo  (Eccle.  xii, 
13).  I  Si  in  boc  est  oronis  homo,  quod  Deum  ti- 
met,  et  mandata  ejus  observat,  consequens  esl  eom 
iion  esse  hominem,  qui  Deum  non  timet,  nec  roan- 
data  ejus  observat.  Nam  si  Deum  timere,  atque 
mandata  ipsius  observare  perficit  hominis  beatum 
et  vcrum  esse  :  constat  illos  nec  beate,  nec  veroH 
citer  boroincs  esse,  qui  Deum  non  timent,  nec  ma»- 


1137 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  H.  -  PSAL.  XXIV. 


HS8 


dnta  ipsius  ooservant.  Quserenti  ergo,  quis  vcre  A  matuUnum  laetitia  {P$aL  xxix,  G),  i  fruens  cum  eo- 


sit  homo ,  apte  respondetur  :  Qui  limet  Dommum. 
Ne  aulem  putes  buic  talt  timori  peccatum  domi- 
nari,  audi  quod  sequitur :  Legem  statuit  ei  in  via^ 
quam  elegit.  In  via  Udei  et  rectitudinis,  quam  ex  pro- 
pria  iiberi  arbitni  destinatione  sibi  tenendam  elegit 
ipse  Dominus,  quem  timet,  legem  $tatuit  et,  quae 
dicitur  lex  mentis,  cui  etsi  repugnet  alia  lex,  quae 
est  in  membris  camalibus,  tamen  sic  firmiter  sfa- 
intt  ei  Dominus  legem  interiorem  proposito  men- 
tis  firmissimo,  quod  elegit,  ut  etsi  iegem  peccati 
bontiat,  eidem  tamen  sponte  non  consenliat,  sed 
etsi  pneoccupatus  fueritin  aiiquo  delicto  ut  Petrus, 
et  ego  David,  iile  ad  negandum,  ego  ad  fornican- 
dum,  legem  boni  propositi  a  Domino  intus  in  meute 


dem  Petro  sentiet,  i]uam  vere  aoima  ipsius  in  bonis 
demoretur  inter  eos,  qui  gavisi  sunt  viso  ipso  Do- 
mino,  etgaudebat  cor  eorum,  et  gaudium  illcrrum. 
nemo  tulit,  vel  tollere  potuit  ab  eis. 

Aliter :  Qui$  e$t  homo,  qui  timet  Dominum  ?  legem 
$tatuit  ei  in  via^  quam  elegit.  Multi  sunt,  qui  se  pu- 
tant,  vel  jactant  habere  timorem  Domini,  sed  pauci 
sunt  vere  timentes  Domioum.  Ideo  res  digna  est 
inquisitione,  quis  vere  Doroinum  timeat.  Nam  est 
timor  qui  timidos,  et  est  timor,  qui  timoratos  facit, 
quorum  duorum  timorum  differentia  ex  ipsa  eorum 
dignoscitur  elBcientia  :  quoniam  timidus  fugit  a 
Domino,  timoratus  ad  Dominum.  Timidus  adhuc 
fuit  Pelrus,  cum  viso  miraculo  magnae  captionis 


statutam  non  penitus  abjicit,  vel  deserit  abjectam,  ^  piscium  dixit :  c  Cxi  a  me,  Domine,  quia  homo  pec^ 


sed  amare  flendo,  et  poenitendo  reformat  ex  parte 
deformatam.  Et  ideo 

YcBS.  15.  Anima  ejn$  in  bom$  demorabitur,  In  malis 
quidem  tenlalur,  et  interdum  sauciatur,sed  in  eisnon 
demoratur :  cito  vel  Christo  respiciente,  vel  Spiritu  ve- 
ritatis  redarguente  resurgit  a  malis,  in  quibus  ei  longa 
mora  dulcis  non  est.  Hic  talis  Aomo  qui  timet  Domh- 
fiiiitt,etcui  ipse  Dominus  legem$tatuit  in  via  quam  eU- 
git.  Sed  et  anima  eju$  in  boni$  demorabitur,  Majoribus 
eoim  stiidiis  potiora  et  majora  tempora  impendet, 
sanctaeque  religionis  exercitium,  quia  In  bac  mor- 
tali  et  mutabili  vita  non  potest  jugiter  servare, 
breviter  illud  aliquaudo  intermissum  sic  studet  re- 
parare,nt  quod  non  potest  esse  omnino  continuum. 


cator  sum  {Luc.  v,  8).  i  Multi  buic  Petro  similes  in 
pcrturbatione  consilium  non  habent,  dum  moriun- 
tur,  et  vium  timent  adeo  timidi,  ut  non  audeant 
vias  rectas  aggredi,  licet  i^in  invio  sint  pavidi.  Tu 
autem,  qui  cum  eodem  Petro  habente  conscientiam 
testem  grandis  fiducise  audes  dicere  :  c  Domine,  si 
tu  es,  jube  ine  venire  ad  te  super  aquas  {Matth. 
XIV,  18),  I  cum  nou  fugis  a  Domino,  sed  ad  Domi- 
num  per  multas  procellas  tentationum  seu  tribula- 
tionum,  scito  te  jam  non  timidum,  sed  timoratum. 
Talis  timoratus  fuit  ille  Simeon  justus,  qui  exspe* 
ctabat  cum  desiderio,  non  pavebat  cum  timore  an- 
xio,  Christi  adventum.  Talis  timoratus  hic  inquiri- 
tur,  cum  dicitur  :  Quis  e$t  homo^  qui  timet  Domi- 


sit  saltem  per  longiores  moras  exteosum.  Non  ila  ^  num?  Vis  noste,  quis  est  homo  timens  Dominum ! 


redibit  ad  ollas  carnium  in  ^gyptum,  ut  diligat 
magis  tenebras,  quam  lucem  :  sed  ultro  venit  ad 
lucem  per  agnitioiiem  et  confessionem  peccati,  sic- 
ut  ego  David  redargutus  per  Nalhan  prophetam 
veoi  ad  lucem  benigne  audiens  arguentem,  nec  abs- 
condi  peccatum,  quod  a  lumine  veritatis  arguentis 
fuit  manifestalum. 

Non  sic  fecit  Adam,  qui  fugit  ad  latebras  in  me- 
dio  ligni  paradisi,  cupiens  latere  absconditus.  Unde 
anima  ipsius  in  bonis  paradisi  deliciis  non  diu  de- 
morata  fuit,  quia  ejecit  eum  Dominus  de  paradiso 
voluptatis  iii  terram  spinis  ac  tribulis  plenam.  Qui 
"  autein  facit  veritatem  non  suis  mendaciis  excusans 


Is  procul  dubio,  qui  constrictiis  timore  Domini 
viam  rectae  conversationis  elegit,  et  cui  ipse  Domi- 
nus  iegem  $tatuit  in  bac  ipsa  via,  quam  eiegit.  Le- 
gem  scilicet  fi rmissimi  propositi,  sive  legem  disci- 
plinae,  cujus  virga  flagellat  omnem  filium  quem 
recipit,  ut  eruditus  per  flageUa  non  semel  experta 
sciat  sibi  tutum  oon  esse,  sl  deviet  a  semel  accepta 
lege  in  vta,  ^iuiin  elegit. 

Potestetiam  bic  versiculus  continuari  ad  proxi- 
mum  autecedentem  secundum  Hebraicam  veritatem 
quae  sic  habet  :  Propter  nomen  tuum,  Domiue^  pro- 
pitiare  iniquitati  meof^  quoniam  gravis  e$t.  Hac  ora- 
tione  ac  peccati  confessione  audlta,  sequitur  admi- 


peccatum.sedveraconfessioneaccusansillud,  venit  D  ratiosimilis  illi  admirationi,  qua  dicitur  :  •  Quae 


ad  lucem,  hic  etsi  ad  breve  tempus  conscientiae  ac- 
cusaiitis  puugitur  spinis  ac  tribulis  :  tamen  audiet 
sibi  (^bristum  dicentem  :  i  Aroen  dico  tibi,  hodie 
roecum  eris  in  paradiso  (Ltic.  xxiii,  43).  i  Et  quis- 
quis  tali  promisso  jiicundabitur,  Anima  eju$  in  bo- 
•is  paradisiacis  demorabitur,  quia  et  in  praesenti 
vita  quasi  quatuor  flumina  paradisi  evangelica  do- 
cumenta,  pceniteutibus  regnum  Dei  promittentia, 
ipsius  animam  in  bonis  deroorantem  irrigant,  et  spc 
faturorum  bpnorum  laetificant,  in  quibus  bonis  tune 
perfectissiroe  demorabitur^  curo  ad  matutinum  Do- 
minicas  Resurrectionis  gaudiuni  admissus  perfruetur 
Letitia.  Prius  tameu  i  ad  vesperum  demorabitur 
fletus,  I  quando  cum  Petro  aniarc  flcbil,  <  ct  ad 


est  ista,  quae  ascendit  per  desertum  sicut  virgula 
fumi  ex  aromatibus  myrrhae,  et  thuris,  et  universi 
pulveris  pigroeutarii?  >  {Cant.  iii,  6.)  Naro  sicut 
illud  dictum  est  in  admiratione  animae  innocentis 
cum  fragrantia  virtutum  de  boc  muiido  sursum 
ascendentis,  ita  nunc  de  anima  veracitep  pcenitente, 
ac  regno  coelorum  vim  facieote,  atque  dic«ule  : 
Propter  nomen  tuum^  Domine^  propitiare  iniquitati 
meaSf  quoniam  gravi$  es(,  Spiritus  sanctus  admira- 
tur,  etdicit :  Qui$  e$t  i$te  virtimen$  Dominum^  quem 
docebit  in  via,  quam  elegerit  ?  ac  si  dicatur :  Quis 
est?  quam  magnus,  quam  admirandos  est  iste  vir 
timens  Dominum,  qui  quasi  alter  Jacob  luclatur 
cum  Domino  iu  timore  sancto?  Nam  sicut  ille  dv 


tl^9  CERHOm  PRiEFOSm  REICIIERSPERC.  1140 

lU  :  i  Non  diiniUam  le^  nisi  fcenedixeris  mihi  A  qui  sic  est  cuni  uxorc.  quanmmlibeC  sil  fidoHs,  la- 
(Cen,  xxxii,  26);  i  sic  isle  dicit  :  non  dimittam  te, 
nisi  propitieris  peccato  meo.  Et  sicut  illi  fortissime 
secundum  nomen  Jacob  luctanti  ascendente  aurora 
dictum  est  :  c  Nequaquam  ultra  vocaberis  Jacob, 
sed  Israel  erii  nomen  tuum  (ibid,^tS) :  i  sic  et  huic 
Yiriliter  poenitentiam  agenti,  indulgentiamqne  pe- 
tenti  promittitur,  quod  anima  eju$  in  bonis  demore- 
tur,  el  semen  eju$  haereditet  terram,  Revera  semen 
€ju$^  id  est  bonum  opus  ejus,  quod  facit  ratio, 
dum  vomere  disciplinae  terram,  id  est,  carnem  sibi 
subjeclam  diligenter  excoUt ;  illud,  inquam,  semen 
keereditatit  terram^  id  est,  causa  erit,  ut  baereditaie 
possideat  terram  viventium. 
Aliter  :  Anima  eju$  separata  a  corpore,  quamvis 


men  divisus  est,  sollicitus  videlicet,  quomodo  pla- 
ceat  Deo,  reddendo  illi  debitum  famulatum,  et  quo- 
modo  placeat  uxori  suae,  accipiendo  et  exigendo  tb 
ea  debitum  subjectionis  obsequium,  et  reddendo  illi 
dcbitum  guberuationis  et  procurationis  offidura. 
Proinde  in  uno,  eodemqne  bomine,  com  srnt  aqoae 
multse  variorum  desideriorum,  necessariom  est  ffiv? 
mamentnm  Dominici  timoris,  ne  aqnae  ills,  qus  de- 
bent  esse  divisae,  sint  confus» ;  neve,  qux  debent 
esse  supra,  sint  subtus,  et  quse  subtus  debent  essc, 
sint  supra,  id  est,  ne  vel  caro  spiritui,  vel  spiritus 
fiat  rebellis  Domino,  sed  caro  cum  suis  desideriis» 
quse  sunt  in  appetitibus  qniBque  sensuum,  sob  li- 
more  Domini  conelusa  maneat,  el  ratio  eum  snis 
absque  ipso  corpore  non  babeat  iliam  geminae  lae-  g  desideriis,  qnse  sunt  iu  appetito  virtulum,  soper  ti- 


titiae  pleoitudinem,  quam  exspectat  post  corporis 
resurrectionem,  tamen  interim  in  boni$  demorabitur 
conjuncta  spiritibus  angeiicis,  et  tandem  in  resurre- 
cticne  $emen  eju$,  id  est  opus  ejus,  hmeditabit  ter^ 
ram^  id  est,  erit  causa,  quare  corpus  ejus,  quod 
«st  terra,  restauretur  ad  solidam  haereditatem  pos- 
sidendam.  Quia  enim.saneli  c  euntes  ibant,  et  fle- 
Lant  miuentes  semina  sua  i  cum  nonnuUa  dilBcul- 
tate  corporis,  justum  profecto  est,  ut  quando  vene- 
rint  f  cum  exsultatione  portantes  manipulos  suos 
(P$al.  cxxv,  6),  I  ipsum  quoque  corpos,  quod  serai- 
natom  est  animaie,  surgat  spirituale;  quod  semina- 
tum  est  in  infirmitate,  surgat  in  virtute;  quod  semi- 
Datum  est  in  contumeUa,  surgatln  gloria;  quod  se- 


muris  Domini  firmamentum  et  fundamentum  soU- 
detur,'atque  ita  sit  firmamentom  in  medioaquarum 
dividens  aquas  ab  aquis  ipsetimor  Domini,  quo 
sancta  desideria  fulcluntur,  ct  camalia  comprimuo- 
tur,  atque  in  unum  locum  confregantur,  ita  ut  ap- 
pareat  arida  caro  humana,  neque  sit  nimium  aquo- 
sa,  sed  sit  germinans  herbam  virentem  et  afleren* 
tem  semen,  lignunique  pomiferum,  id  est,  omnia 
genera  et  species  fructoosarom  virtotum.  Quod  to- 
tum,utfiat,  lirmamentume$tDominu$  timentibu$eum. 
Et  qoia  ipse  Dominus  et  limor  ipsios  omnino  suni 
iii  secreto  propter  quod  sic  habet  liebraica  verius  : 
Secretum  Domini  timentibu$  eum^  pro  eo  quod  nos 
habemos  :  Firmamentum  e$t  Dominu^  timentibus 


roinatum  estin  corrupUone,surgatin  incorruptione.  ^  ^*"»  recte  sequitar  :  Et  te$tametttum  ipstM,  ut  ma" 

nifatetur  iUi$,  Te$tamentum  namque  Vetus  ei  No- 
YHro  timentibus  Dominum  est  firmamenium  firmis- 
sime  iUis  promlttens  esse  foturom,  ot  manilestetQr 
UUs  ipse  Doroinos,  qoi  nonc  esl  in  secreto  soo  abt- 
conditos.  Unde  ipse  testator  in  Veteri  Testamcnto 
postei  iora  sua  Moysi  videnda  exhibens  :  c  Facies,  » 
inquit,  c  mea  non  videbitur  tibi  {Exod,  xxxiii,  23).» 
Sed  in  Novo  Testamento  eidem  Moysi  et  Eliae  lo- 
quens  in  monte  transfiguratus  ettam  faciem  suam 
Ulis  exhibuit,  atque  omni  dilectori  suo  promtsit  id 
ipsum  dicens  :  <  Et  ego  dUigam  eum,  et  manife- 
stabo  ei  me  ipsum  {Joan.  xiv,  21).  i 
Etiam  per  boc  firmamentum  e$t  Dominu$  timen- 


Interim  ver  o 

Vees.  14.  Firmamentum  e$t  Dominu$  timetttibus 
eum,  Domiuus  immotabiUs,  non  homo  motabiUs 
est  firmamentum  timetttibu$  eum^  tirooratis  videlicet 
fogientU)us  ad  eum,  non  timidis  fugientibos  ab  eo. 
Timentibu$  eum  timore  divino  divinitos  inspirato  est 
ipse  Dominu$  firmamentum  :  timidis  aotem  et  iu- 
crcdulis  timore  humano  nuUura  est  firmamentum. 
Timor  enim  Domini  dat  firmitatem,  humanus  ditfi- 
dentiajn.  Et  sicut,  anteqoam  positum  esset  firma- 
mentum  in  medio  aquarum,  nulia  fuit  aquarum  dis- 
cretio  vel  distinctio,  sed  posito  firmamento  divisae 
sunt  aqude  superiores  ab  aquis  inferioribus  {Gen.  i, 


6) :  ita  priusquani  timor  Domini  sit  in  hominibus,  ■%  tibu$  etim,  quod  eos  ita  Uluminat  in  Scripturis,  ui 


6St  iu  eis  magna  confusio,  scd  firmamentum  e$t  Do- 
minu$  timentibu$  eum^  ita  ut  in  eis  Hat  magna  distin- 
Oio  desideriorum,  vejut  aquarum  supeiiorum  et 
inferiorum.  Nam  desideria,  quae  secundum  Deum 
suut,  ut,  verbi  gratia,  desiderium  sapientiae,  hone- 
statis,  aliarumque  virtutum,  sunt  velut  aquae  supe- 
riores  ia  supremis  angeUs  jam  versae  in  crystallum, 
quod  Ezechiel  vidit  supra  ftrmamentumt  quia  non  est 
iUis  jam  timenduro,  olpote  confirmatis,  et  gopra  fir- 
manieiitoni  timorisDomini  consolidatis.  Homoaotem 
adhoc  in  carne  positos  qoasi  cum  uxore  est«  quae 
nimirum  uxor  caro  est,  ad  hoc  spiritui  rationali 
conjoncu  et  sobjuncta  vel  subjecta,  ut  rationabile 
«bBe<|uium  pariat.  Atqoe  ideo  ipse  interior  homo, 


te$tamentum  ip$iu$  manifettetur  iUis.  Hunc  sensum 
probat  Hebraica  veritas,  iii  qua  sic  legitur  :  Secre- 
tum  Domini  timenlibu^  eum^  et  pactum  $uum  o$tendit 
ei,  Quo  pacto,  vel  testamento  iUis  ostenso  firman- 
tur  timentes  Dominum,  quonia^  iii  eo  discoot, 
quod  non  est  personarum  acceptor  Deus,  sed  in 
omni  genle,  qui  timet  Deum,  et  operator  justitiam, 
acceptus  est  iUi.  Propter  hoc  ego  poDnitens  David 
laqueos  diaboli  non  timeo,  .nec  pro  eisdem  laqoeis 
pRBcavendis  terram  inspicere  volo,  sed 

Vers.  15.  OcuU  mei  umper  ad  DonUnum  :  tfuo' 
niam  ipu  eveliet  de  laqueo  pede$  meo$.  Et  com  so- 
ieant  in  laqueos  et  foveas  cadere,  qoi  non  intuentur 
autc  pedcs  suobt  ego  tamcn  sursum  aH  Dominum 


f  l^l  COMMENTAHllM  IIN  PSALMOS.  —  PARS  11.  —  PSAL.  XXIV.  IU5- 

spectans,  quem  solum  timeo,  in  omni  via  conver-  A  aut  volupiatis,   sicut    vcrbi   gratia,  dum  verbum 


sationis  vcl  actionis  meae  non  tam  hominum  quam 
ipsius  oflensam  cavcre  intendo.  Neque  boc  iaciens 
humanae,  vel  diabolicae  deceptionis  laqueos  timeo 
Deo  me  protegente,  ne  incidam  in  laqueos.  Et,  si 
incidero,  dum  timori  et  amori  ejus  intendo,  dum 
in  vultu  ejus  voluntatem  ipsius  exquiro,  tamen  sc- 
curus  ero  :  quoniam  ipse  eveUet  de  laqueo  pedes 
meot.  Ideo  ipsius  vuUum  vel  in  Scripturis  vel  in 
Christo  libet  inspicere,  ut  fiam  sapiens,  de  quo  di- 
catur  :  c  Oculi  sapientis  in  i^apite  ejus  (Eccle,  ii, 
14),  »  id  est  in  corde,  quod  est  aniroae  quasi  caput, 
sursumque  debet  elevari  ad  excelsius  caput,  id  est 
ad  Cbristum.  c  Caput  enim  mulieris  vir,  et  caput 
viri  Cbristus,  caput  autem  Cbristi  Deus  (Ephes.  v. 


Dei  bene  dicitur,  seu  eleemosyna  di.slribuitur,  vana 
gloria  insidiatur  :  ct  cum  corpus  cibo  necessario 
sustentalur,  sa^pc  sub  umbra  necessitatis  pera^i- 
tur  negotium  voluptatis  ,  quia  saepc  voluptas 
edendi,  qu»  velut  pedissequa  debet  sequi  necessi- 
tatem,  quasi  domina  iilam  praeire  gestiens  ultra  me- 
tas  eidem  nccessitati  debitas  trabit  animam  sponte 
captivam,  libenter  illaqueatam,  voluntarie  irretitam, 
quae  interdum  se  gaudet  deceptam.  Sic  anima  mca 
misera,  et  miserabilis  multoties  gavisa  est  se  de- 
ceptam  cogitationibus  inter  se  accusantibus  aut 
etiam  defendentibus  acturo,  qui  vidcbatur  anibiguus. 
Yerumtamen  laquco  pcdum  se  arctius  contrabeute, 
ac  duro  nodo  constringente  miseramconscientiam. 


i&),  I  ad  quem  levanda  esse  corda  insinuat  ipsa  ve-  q  ita  ut  dissimilare  [dissimulare]  non  posset   culpaui 


riias  Evangelica  dicens  :  c  Respicite,  et  levale  ca- 
pita  ?estra,  quoniam  appropinquat  redemptio  ve- 
stra  {Luc,  xxi,  28).  i  Itaque  in  bona  spe  ocuU  mei 
hemper  ad  Dominum^  quoniam  ipse  eveUet  de  laqueo 
pedes  meos.  Pedes  meos,  id  est  affectiones,  quibus 
lerram  tango,  dum  afficitur  oculus  in  videndi  dele- 
ctatione,  gustus  in  dclectatione  sapiendi,  auditus  in 
delectatione  audiendi,  et  cum  suavia  delectant  oU 
factum  vel  tactum,  afiectiones,  inquam,  tales  laqueis 
delectationum  captas  ipse  Dominus  eveUet  eripiens 
me  de  luto,  ut  non  inOgar,  neque  inhaeream,  sed 
adjuvante  ac  sustentante  me  dextera  sua  cum  Pctro 
gradiar  super  fluctus  marinos,  quibus  etsi  iucipiam 
immergi,  cum  delectatio  mundana  valido  tentatio- 


contractani,  ut  verbi  gralia  cum  indisciplinatus  ru- 
ctus,  ac  tortura  ventris,  vel  triduana  cruditas,  et 
longa  indigeries  testabalur  in  edendo  modum  su- 
pergressum,  tum  demum  levatis  oculis  ad  Domi- 
num  perscnsi  verissime  dictum  :  Quomam  ipss 
eveUet  de  laqueo  pedes  meos.  Nisi  enim  (ortissima 
Gvulsione  fuisscm  cxpetlitus  laqueo  gulse,  jaui  cs- 
sem  pcrdiius.  et  adbuc  ero  pcrdendus,  nisi  oculi 
mei  sint  ad  Dominum,  qui  solus  potcns  est  evel- 
lere  de  taqueo  pedes  meos^  ut  me  honeste  ac  virtuose 
agentem  aut  iion  capiat,  aut  si  ceperit,  non  teneat 
rete  superbiap,  me  iaudabiliter  viventem  non  teneat 
appctitus  laudis  vana^,  me  comedentem,  blbenteni, 
dormientcin,  seu  aliis  inodis  naturie  necessitates  cx- 


nis  vento  imminente  affectiones  meas  tenet,  tamen  ^  plentem  aut  non  capiat,  aut  si  ceperit,  nott  teneat 


ipse  evellet  de  laqueo  pedes  meos. 

Est  enim  aqua  delectationis  mundanae  iaqueis,  et 
retibus  plena  piscante  diabolo  in  hoc  mari  magno, 
in  quo  sunt  c  reptilia,  quorum  non  cst  numerus, 
aninialia  pusilla  cum  magnis  (Psat.  ciii,  ^  et26).f 
£t  liaec  aqua  toties  nobis  traiisvadenda  est  quo- 
ties  aliquid  incumbit  nobis  agendum,  quod  sine  de- 
lectatione  agi  non  potest,  verbi  gratia  sine  deleeta- 
mento  somni  convenientis  non  possumus  dormire, 
sine  delectatione  comedendi,  et  bibendi  nou  possu- 
mus  corpus  reflcere,  atque  iter  hujus  vita:  agere 
non  possumus  nisi  per  talium  delectationum  aquas 
transeamus  :  ut  cum  de  defectu  esuriei  vel  sitis  ad 


laqueus  voluptatis,  latens  nimirum  sub  vclamine 
ipsius  necessitatis.  Ergo,  istud  mihi  sit  rirnium  con- 
silium,  iixumque  propositum,  ut  ocuU  mei  sempei- 
siiit  ad  Dominumy  quoniam  ipse  evellet  de  laqueo 
pedes  meos.  Haerent  quidem  ipsi  pedes  iniserabiliier, 
sed  ipse  Dominus  eveUet  eos  misericorditer,  et  ini- 
rabililer  :  haerent  crebro,  se<J  eveUet  eos  continuu, 
si  ab  ilio  contuendo  non  deflectatur  oculorum  ineo- 
rum  jugis  intentio.  Igitur  oculi  mei  semper  ad  Domr- 
num,  quoniam  ipse  evelletdelaqueo  pedes  meos.  Oculis 
vero  meis  elevatis,et  inteniis  adDominum  si  corabo: 
Vers.  16.  Respice  in  me^  et  miserere  mei^  quia 
unicus  et   pauper  sum  ego.    Bespice  in  me.    Qui 


satietalis  portum  transvadamus,  transitus  ille  mol-  j^  facis,  ut  oculi  mci  sint  ad    te,   sint  quoque  oculi 


lis  et  delectabilis  est  in  ipsa  refectione  :  sed  ipsa 
talis  mollities  habetl  in  se  laqueos  et  relia  plura, 
quibus  impUcantur  facile  nostne  affectiones.  Atque 
inde  fit,  ut  cum  portui  appropinquamus,  laqueis  et 
retibus  delectationum  capti  viam  Ipsam  flniri  do- 
leamus,  ac  plus  nos  delectet  viae  suavitas»  quam  in 
portu  expleta  necessitas. 

Hebraica  veritas  habet :  c  quoiiianr  ipse  educet 
de  rete  pedes  meos.  Frustra  autem  jacitur  rete  ante 
oculos  pennatoruro  (Prov.  i,  17),  » aitSapientia,  et 
ideo  retia,  sive  laquei  tentationum  non  ante  oculos 
pinnatorum  in  evidentia  tenduntur,  sed  callide 
absconduntur,  ita  ut  sub  velamine  virtutis  aut  ne- 
ce&sitatis  obumbret  inlerduin    laiiucus    pravilatis 


tui  ad  me.  Quondam  in  Adam  creando  me  nobilcni 
creaturam  vidisti,  quando  cuncta,  quae  in  homine 
ac  propter  hominem  feceras,  vidisti,  c  et  erant  valde  • 
bona  (Gen.  i,  31),  » utpole  a  malitia  peccatorum  et- 
miseriarum  aliena.  Sed  emergente  malttia,  el  mi- 
seria  in  natura  humana  diabolico  suasu  decepta, 
justo  judicio  me  despexisti  :  queni  prius  inter 
caitera  bona  vidisti,  juste  avertisti  a  me  oculos 
misericordiae  tine.  Sed  nunc  per  veram  poeniten- 
tiam  placatus,  oculos  jamdiu  aversos  reduc  super 
me.  Qui  offensus  per  inobedientiam  primi  Adam. 
despexisti  me  prolem  ipsius,  nunc  placatus  per 
ol)edientiam  secundi  Adam  respice  me  redemptum 
ipsius.  Posl  longam  despectioncra  cilo  re$pice  in  me: 


IU5  r.ERHoni  pi\.«:rosiTi  RCiciicRSPeRG. 

1*1  me  dico,  non    in  peccata   mca ,   quia  si    lia^.c  A  l^anum  miuitur  (Luc.    xii, 


aspexens,  conscquens  est  ut  tujuslus  juste  ira- 
scaris.  Nunc  autem  c  averte  faciem  tuam  a  pecca- 
Us  meis  (Psal.  l,  II)  >  qus  feci,  et  retpice  in  me, 
quem  tu  fecisti. 

Aique  ipsum  tuum  respectum  coinprobans  et 
maiiifestans ;  misexere  meij  miserias  meas  oncrosas 
levigando,  pestilenliosa»  curando  ac  plene  mise- 
raodo,  ut  gaudium  meum  sit  pleuum,  cui  nibil 
desit  necessarium,  nibil  redundet  superfluum.  Ha-< 
besquidem  tu,  Deus  Pater  misericordiarum,  et  Deus 
totius  consolationis,  in  temetipso  causas  miserendi, 
quando  vides  teropus  miserendi.  Sed  in  me  quoque 
sunt  magiiae  ac  multae  caus»,  quae  misericordiam 
tuam  valeant   provocare  :  quia   unicus   et  pauper 


1144 

28),  I  tamen  iHivs 
prxsepis  fenum  lalis  est  caro,  quae  non  ^tiUtm 
ipsa  non  vidit  corruptionem,  sed  et  confert  «c 
participantibus  tantam  ac  tsilem  incomiptioneai* 
ut  maneant  in  aeternum  :  qtiia  ipsa  caro  est  Verbun» 
et  c  verbum  Domini  manet  in  aeiemum  {I$a.  u« 
8)  :  I  poterilque  se  participantibus  conferre  in 
aeternum  maiiere.  Et  c  plures  quidem  facti  suttl 
sacerdotes  i  secundum  legem  bysso  vestiti,  quonan 
aliis  alii  succedebant,  sicutfeno  desecto  succedil 
aliud  fenum,  i  idcirco  quod  morte  prohiberenlar 
permanere  :  Jesus  autem  eo  quod  maneat  in  aeCer* 
num,  sempiiemum  habet  sacerdotium.  Unde  el 
salvare  potesl  in  perpeluum  accedens  per  semel- 
ipsum  ad  Deum  semper  vivens  ad  interpellandum 


sumego.  Solet  unicu$  plus  amari,  et  depaupere  ma-  ^  pro  nobis.  Non  ergo  habemus  Pontificem,  qui  Don 


jor  dolor  haberi.  Populus  autem  christianus  unicus 
est,  non  per  baereses,  aut  schismata  distraclus,  et 
pauper^  a  diviliis  ac  deliciis  mundi  abslractus. 

Ego  quoque  David  poeniiens,  unicus  et  pauper 
sum :  quoniam  fratres  mei  dereliquerunt,  et  de- 
spexerunt  me,  quorum  unus  diiil  mihi  :  t  Quare 
dimisisti  pauculas  oves  in  deserto?  Ego  novi  super- 
biam  cordis  tui,  quia,  ut  videres  praelium  descen- 
disti  (i  Reg.  xvii,  28).  *  Itaquo  licet  fratres  se- 
ptem  habuerim,  tamen  unicus  fui,  quia  indignum 
fraterniute  sua  repuiaverunt,  qui  me  despexerunt, 
et  quasi  nuilum  reputaverunt.  Unde  me  in  consor- 
tio  suo  Samueli  non  repraesentaverunt,  quem  vix 
ilio  compellente  quasi  abortivum  novissime  ad  ipsius  q 
praesentiam  admiserunt.  Non  solum  vero  inter  eos 
unicu$,  verum  et  pauper  $um  compuialus,  et  nul- 
liits  probitatis,  quem  dedignabantur  descendisse 
a  I  castra  quasi  indignum,  ul  viderem  castra. 

Similiter  cgo  qniiibet  poenilens  unicus  et  pauper 
snm  :  quia  omnes,  qui  me  lascivientem  dilexerunl, 
nuuc  seria  tractantem  deserunt  ac  despiciunt,  et 
hoc  est  mihi  cumulus  miseriae,  quod  inter  ipsos 
divites  pauper  sum^  cogorque  inlerdum  petere  au- 
xilium  etiam  ab  inimicis  epulantibus  quotidie  splen- 
dide,  indutis  purpura,  quae  est  vestis  regalis  et 
bysso,  qiiae  est  vestis  pontificalis  et  sacerdotalis. 
Nam  et  quasi  reges  dominanlur,  et  quasi  ponti- 
flces    \el  sacerdotes  de  sanctitatis    imagine  glo- 


possit  compati  inQrmitatibus  (Hebr,  vii,  24  et  25)  » 
cujusque  c  unici  et  pauperis.  i  Nam  et  ipse 
cum  dives  esset,  pro  nobis  pauper  factus  est,  ec 
ipse  unicus  filius  Patri  suo  in  ccelis  et  matri  sn» 
in  terris,  talis  nobis  est  exbibitusy  qui  condolere 
possit  his,  qui  ignorant  et  errant,  quoiuam  ipse 
circumdatus  fuit  nostra  infirmitate,  non  nosua 
iniquitale.  Sed  Pharisaeorum  coetuspurpuraet  hynso 
indulns  contemnebat  illum  quasi  leprosum  et  per- 
cussum  a  Dco.  c  Ipseautem  vulncratus  est  propter 
iniquitales  nostras  {Isa.  liii,  5).  i  Ad  istum  luti- 
cum  et  pauperem  confugio  ,  quia  unicus  et  pawper 
sum  ego^  etc. 

Vers.  17.  Tribulatione$  cordis  mei  muitipiicata 
sunt  abundante  iniquitate,  et  refrigesceiite  chari- 
tate  multorum,  inier  quos  multos  tribulalur  cor 
meum,  quia  illis  compellor  admisceri  occasioiie 
multarum  necessitatum  ad  vitam  praeseutem  per- 
tinentium.  De  his  necessiiatibus  meis  eripe  itie,  Do- 
nune,  ut  raro,  vel  nunquam  sit  mibi  necesse  ad  U- 
lium  januas  mendicare,  vel  eorum  etiam  copiosis 
epulis  interesse,  in  quibus  non  audiuntur  lectiones 
divinae,  aut  scrmones  aedificaiioiium,  sed  fabulae 
ac  naeniae  scurrarum  et  mimorura. 

Aliter  :  Natura  humana  bene  condila,  sed  ad  in- 
firmitaiem  vitio  propriae  voluntatis  lapsa  in  calami- 
tatem  cecidit,  quia  pressa  innumeris  necessitatibas 
nihil  iu  bac  vita,  nisi  unde  aflligeretur,  iuveniu  Sed 


riantur,  dum  et  per  gladios  lyraiinixant,  et  oflQcia  f)  cvim  eisdem  naturae  nostrae  uecessitatibas  pleruro- 


divina  tanquam  sancti  celebrant«  Ego  autero  quasi 
Lazarus  pauper^  et  ulcerosus  canuro  linguis  ex- 
'jositus,  quia  peccatorum  meorum  purulentia 
per  confessioiiera  foras  erupit,  tegmen  qualecun- 
qiie  peccatis  meis  quaero,  ut  sim  de  ntimero  illorum 
de  quibus  dicitur  :  c  Beaii,  quorum  remissac 
sunt  iniquiutes,  et  quorum  tecu  sunt  pec- 
cala  (Psal,  xxxi,  1).  >  Non  ergo  quaero  vel  desi- 
deru  piirpuram  et  byssum  divitis  epulantis  quoti- 
die  splendide.  Video  iiifantem  pannis  involulum, 
et  reclinaturo  in  praesepio.  De  bis  pannis  tegmen 
desidero,  et  de  feno  illius  praesepis  pasci  opto, 
Nara  com  omnis  caro  sit  fenum,  et  lioet  contem- 
ptihile  sit  c  femim,  quod  hodie  est,  et  cras  in  cli- 


que  plus  quam  expedit,  deservimus,  mentisqoe  co- 
rain  negligimus,  ex  miseria  negligentiae  infirmiuti 
nostraeaddimussqualorem  culpae.  NecessiUtes  uam- 
que  naturalcs  hoc  habere  valde  periculosum  solent, 
quod  saepe  iu  eis  miiiime  discernitiir,quid  circa  illas 
per  uliliutis  sludium,  et  quid  per  voIupUlis  vitium 
agatur.  Crebro  enim  occasione  seductionis  invecu, 
dum  necessitaii  debiu  reddimus,  voluputis  vitio 
deservimus,  et  infirmiutis  velamine  ante  ocules 
discretionis  excusatio  nostra  se  palliat,  ac  qoasi  sob 
patrocinio  explendae  utilitatis  ecculut.  InfirroiUies 
naroque  naturae  nostrae  per  negligentiaro  relaxare 
nibil  est  aliod,  quaro  calamitati  miseriam  addere, 
ac  vitiorum  squalorem  ex  eadero  roiseria  rooliipli- 


il45  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

€are.  Unde  sancli  viri,  id  oiDDe  quod  agunt  studiosa  A 
tatenlione  discernuni,  ne  quid  plus  ab  eis  natunu 
8iue  inlirniiias,  quam  sibi  debetur,  eiigat,  ne  sub 
necessitatis  tegmiue  in  eis  voluptas  excrescat.  Aliud 
enim  ex  inflrmitate,  aliud  ex  tentationis  suggeslione 
sustinent,  et  quasi  quidam  reclissimi  arbitres  inter 
necessilatem  voluptatemque  constituti  hanc  consu- 
lendo  sublevant,  illam  premendo  frenant.  Unde  fit, 
ut  etsi  infirmitatis  suae  calamitalem  tolerant,  tamen 
ad  squalorem  miseriae  per  negligentiam  non  descen- 
dant.  Hoc  ipsum  enim  esse  in  calamitate  est  neces- 
•iutis  Dalune,  et  carnis  adhuc  corruptibilts  infir- 
milatcm  sustinere.  Quas  videlicet  necessitates  cu 
piebat  evadere,  qui  dicebat :  De  necessitattbus  meis 
eripe  nie,  Sciebat  enim  plerumque  voluptatum  cul- 
pas  ex  necessitatum  occasione  proruropere  et  nc  " 
qaid  sponte  illicitum  admitteret  hoc  ipsum  satage- 
bat  evelli,  quod  nolens  ex  radice  tolcrabat. 

At  contra  pravi  gaudent  in  bis  corruplionis  suae 
necessitatibus,  quia  nimirum  eas  ad  usum  volu- 
platuni  retorquent.  Gum  enim  reficiendis  cibo  cor- 
poribus  nalurae  serviunt,  per  delectationem  guUe  in 
Yoluptalis  ingluviem  distenduntur  :  cum  tegendis 
membris  vestimenta  quairunt,  non  solum  qua;  te- 
gant,  sed  etiam  quae  extoUant,  expctuni,  et  contra 
lorporem  frigons  non  solum,  quae  per^inguedincm 
muniant,  sed  etiam  qu^e  per  mollitiem  delectent  : 
iion  solum  qux  pcr  mollitiei  tactum  mulceant,  sed 
etiam,  quse  per  colorem  oculos  seducant.  Neces- 
sitatis  igilur  causam  in  usMm  voluptatis  vertere  r 
quia  est  aliud,  quam  calamitatis  suse  squalorem 
miseriae  sociare? 

His  consideratis  ego  pcenitens,  ac  dolcns  de  ma- 
tis*  prxterttis,  et  libenter  volens  cavere  de  futuris 
in  recoguilione  praeteritorum  dico  :  Tribuiationes 
cordis  mci  muitipiieattB  sunt :  quiacormeum  totvui- 
ueribus  est  sauciatum,  quot  voluptatibus  invenitur 
8uperatum.  Item  iu  praecautione,  ac  timore  futuro- 
rum  dico  :  De  nece$$itatibu$  mei$  eripe  me  Domine^ 
«t  rara,  vel  nulki  sit  occasio  necessitatis,  per  quam 
eipleatar  pravitas  voluptatis.  Scio  quidem,  quod  me 
necesse  estcoroedere,  bibere,  dormire,  vestiri,  si  volo 
vivere,  sed  ut  caream  vincolis  istarum  necessitudi- 
num,  mihi  mori  est  lucrum  et  ideo  cupiens  dissolvi, 
et  esse  cum  Cbristo,beatam  mortem  petodicens  tibi,  D 
Deus  meus  :  De  nece$$itatibu$  mei$  eripe  me,  Domine, 
Dives  ille,  qui  male  mortuus  est,  et  sepuUus  est  in 
infernum,  non  evasit  passiones  harum  necessita- 
lum,  quoniam  sitivit  guttam  aquae  ardens  in  flam- 
mis.  At  ego  taliter  mori  cupio,  yt  sim  cum  Gbri- 
sto.  Nam  si  Lazarus  in  sinu  Abrahae,  ante  adven- 
lum  Gbristi  fuit  liber  ab  islis  necessitatibus,  quanto 
roagis  ego,  si  dissolutas  ero  curo  Ghrislo,  a  talibus 
omnino  iiber  ero  ?  £l  boc  ipsoro  peto  diceiis :  De 
neee$$itatibu$  mei$  eripe  me,  Domine.  Si  autero  in 
ctme  roanere  propler  aliquos  esl  neoessarioro,  et 
binc  roihi  froctus  operis  esl  ;augendo8»  si  sic  vi- 
Taro,  ut  roihi  vivere  Ghristus  sil  in  caosa.  0  Do- 
roioc  !  sic  dc  necessitatibus  mcis  eripe  me,  ut  nux 


-  PARS  n.  -  PSAL,  XXIV. 


liM 


non  possunt  mihi  vivenf i  deesse,  uun  possint  obesse, 
Sic  insinl,  ut  non  obsjnt ;  servianl,  non  domi- 
nentur  ;  sint  mihi  ad  usum,  non  ad  abusioneip, 
ut  libcralus  ab  earum  dominio,  servus  autem  fa- 
clus  Deo,  habeam  nunc  fruclum  bonum  in  san- 
ctificationc  vivendo  sobrie,  juste  ac  pic,  fineni 
vero  vilain  aeternam  cerlissima  exspectatione  spe- 
rans  ,  el  spe  gaudens  felici  cxperimento  cogiio- 
scam,  quod  non  solura  finalis  remuneralio,  &cd 
etiam  exspectatio  justorum  Isctitla  est,  quando  beite 
vivcntes  exspeclant,  quod  bene  morientes  accipiant. 
Sunt  ctiam  necessitales,  quas  faciunt  sibi  honii- 
nes,  ut  ille,  qui  dixit :  i  Villam  emi,  et  necesse 
habco  exire,  et  videre  illam.  i  Item  alius  dixlt  : 
c  Juga  boum  emi  quinque,  el  co  probarc  illa  (Luc. 
XIV,  18,  19)  :  »  quasi  probalio  illa  esset  adco  ne- 
cessaria,  ut  per  illam.  deberet,  ac  possel  excusari. 
Et  alius :  i  Uxorein,  i  inquit,  i  duxi,  el  ideo  noii 
possum  venire  {ibid,^  20).  >  Aliquando  eliam  pcr- 
versi  vel  incauti  tales  incidunt  iiccessilates,  dc  qui- 
bus  nulla  sit  evasto  sine  pcccato,  ut  verbi  gratla 
Herodes,  qui  puellae  juraverat,  ex  eodem  juramento 
postulatus  dare  capiit  Joannis  necessitate  constrin- 
gebatur,  aut  homicidium  crudele  perpctrare,  aut 
perjurium  incidere.  Sed  ille,  si  sapuisset,  iiiter 
duo  crimina,  minus  ct  levius  clegisset.  Dealior  au- 
tem  et  sapientior  fuissct,  si  ab  hac  necessitate  sibi 
praecavisset.  De  necessitntibus  talibus  erue  me^  Do- 
mine,  ita  ut  eas  nunquam  incidam,  aut  si,  q  lod 
absit !  Incidero,  majus  malum  per  minus  evadam, 
cxemplo  militum,  qui  hostilibus  murts  clausi,  ne- 
cessitate  compulsi,  ut  supra  murum  saliendo  se 
mitlant  in  casum,  ibi  eligunt  exsilire,  ubi  existente 
muro  breviore  casus  minor  putalur.  Verum  quia 
e\'ma  casibus  minimis  pericrttari  cognoscilur  dau- 
dus  et  fragilis  quisque  nc  debilis,  ita  peto  eripi  de 
talibus  necessitatibus,  ut  ab  eis  ommno  iiber  ma- 
neam,  ncque  per  eas  unquam  excusationem  pra^- 
tendam,  quo  minus  veniam  ad  nuptias,  quibus  ne 
desiro,  potius  opto  coropelli  per  aliquas  necessita- 
tes  intrare,  quam  per  necessitates  excusatus  foris 
manere.  Sic  efficaciter  peto  liberari  a  maiis  neces- 
sitatibus,  ut  ad  noptias  compellar  intrare  constri- 
ctos  l>onis  necessitatibus,  ut  ille,  qui  dixit :  i  Goar- 
clor  e  duobus  cupiens  dissolvi,  et  esse  cum  Ghri- 
sto,  multo  entm  melius  :  manere  autero  in  carne 
necessarium  propter  vos  {Philip,  i^  ^).  i  Item 
necessitate  constrictus  ad  bonuro  opos  ait :  i  Va: 
mihi,  si  non  evangelizavero,  necessitas  enim  roihi 
incurobit  (/  Cor.  ix,  16).  i  £t  quia  sub  talibos  ne^ 
cessitalibus  aliquis  ad  l>onoro  opus  angariatus 
aroitlil  operis  frocloro,  sic  admiciit  bas  necessita- 
tes,  ot  exclodat  angarias  irisles,  imo  ol  hilarem  da- 
toretn  vei  operatorem  diligal  Deos,  dicil  :  c  £adero 
votMB  scribere  roihi  qoidero  non  pigroro,  vo- 
bis  aotem  necessarioro  {Phiiip.  iii  ,  1).  •  Itero  : 
c  Si  volens  hoc.  ago,  Imercedero  habeo  :  si  autem 
nolens,  dispensatio  mihi  credita  est  {11  Cor,  ix, 
17).  >  Excmplo  illius,  qui  hjcc  dixit,  cupio  libcrari 


IU7  GERIIOIII  PRiEPOSlTl  REICHGRSPERG.  UAIK 

a  irialis  neccssitalibus  et  ad  bonum  bonis  necessi-  A  meam,  quoniam  pcr  jacUntlam  jostitiae  mese  rm 

abrumpo,  atqae  inter  ina- 


tat.biis  constringi  constrictione  cliaritatis  fortiter 
we  urgentis,  ut  possim  dicere  :  i  Cbaritas  Chrisli 
Qfget  me  (//  Cor.  v,  14),  >  id  cst  quibusdam  forti- 
bus  necessitatum  manibus  trabit  me. 

Aiitcr  :  Sic  fuit  creatus  homo,  ut  pro  velle  suo 
poss*!!  peceare  ac  non  peccare,  turbari  et  non  tur- 
bari,  mori  et  non  mori,  quod  erat  magna  hominis 
lik>erlas,  in  qua  nuila  fuit  necessitas,  qui  si  dia- 
bolo  tentanli  non  consensissct  ad  pcccandum  prima 
tentatione  superata,  sic  ab  omui  tcntaiione  fuisset 
liberatus,  ut  non  possct  peccare,  non  posset  tur- 
bari,  non  posset  mori,  q\\x  fuissct  bominis  ange- 
lica  Walitudo.  Nunc  autcm,  quia  sponte  peccavit, 
in  laiitam  fovcam  pcccati  et  nuseriae  cecidit,  ut 


Uie  ab  unitate  Ecclesi» 
los  vivendo  graviter  laboro  subjectus  omni  bu- 
manae  creaturae  propter  tc,  sive  Regi  quasi  prscel- 
lenti,  sive  ducibus  tanquam  ab  eo  missis.  £t  esset 
quidem  mibi  haec  humilius  et  subjectio  absqne  1»- 
bore,  si  solos  dignos  in  digniutibus  positos  super 
me  baberem.  Nunc  autem,  quia  subjicior  dominis» 
non  soliim  bonis  et  modestis,  sed  etiam.  dyscoUs» 
magnum  sustineo  pondus  diei  et  aestus.  Atque  ut 
tuis,  Domine,  verbis  uUr  ;  c  Lanoravi  sustinens, 
iniqui  sunt  i  cnim  c  ccetus  »  eorum  (hai.  i,  13, 
14).  Ergo  tu  vide  non  solum  humHitatem  meam^ 
in  qua  bonis  bominibus  non  solum  mihi  praelalb, 
sed  ctiam   coaequatis  vel  etiam  suppositis  judiclo 


iion  i)0ssit  non  peccarc,  non  possit  uon  turl)ari,  B  iiumano  libenter  me  humilio  et  subjaceo,  arbitmns 

nou  possit  non  mori,  et  istae  sunt  miserae  neces- 

sitates  bominis  in  carne  viventis,  et  secundum  car- 

ueni  ambulantis.  Sed  quia  nihil  damnationis  est  his, 

qui,  licet  in   carne  vlvant,    Umcn  non  secundum 

carnein  ambulant,  neqtie  secundum  carnem  mili- 

Unt :  ila  peto  de  necessitatibus  meis  liberari,  ut 

quandc  carnis  expleo  neccssitatem,  non  secundum 

carneni  ambulem,  neque  secundum  carnem  miii- 

tcin,  tanuin  videlicet  habendo  chariutem  quae  ope- 

riat  roultitudincm   peccatorum  et  excessuum,  in 

quibus  non  possum  non  peccare,  quaeque  sit  fortis 

ut  mors  contra  pcriculum  mortis,  quia  non  possum 

iion  roori,  quaeque  mihi  turbato  erga  pluriina  sit 


illos  me  meliores  et  majores  in  judicio  tuo  ;  vide» 
inquam  non  solum  tamen  meam  humHilatem^  sed 
etiam  laborem  nieum,  quo  indisciplinatos  mihi  wi- 
perpositos  vel  appositos  patienter  suflcro.  Vide 
hanc  humilitatem  meam^  et  hunc  laborem  meum 
quasi  graluro  sacrificium,  et  placatus  hoc  sacrificio 
dimitte  universa  delicta  mea.  Superius  oravi  di- 
cens  :  Delicta  juventulii  mew,  et  ignorantia$  mea$ 
ne  memineris.  Nunc  autem  sacrificio  humiliutis  el 
laboris  mei  praesenUto  ante  oculos  toos,  Domioe» 
pr^sumo  plus  orare  dicens  :  Vide  humiliiatem 
meam,  et  laborem  meum^  et  dimitte  umversa  deiictm 
mea,  sive  omnia  peccata  mea  non  Untum  inja- 


unum  et  unicum  solatium,  de  quo  dicitur  :  c  Porro  ventute  contracta  per»  ignorantiam  vel  surreptio- 

unum  est  necessarium  (Luc.  X,  42).  i  Cum  ergo  —  —  j -.i —   — :-: :..  u^«..  k«_ 

in  hoc  sensu  dico  :  De  necessitatibus  meis  eripe  me^ 
Domine^  idem  cst  ac  si  dicam  :  Domine,  du  mihi 


perfectam  charitatem,  qua:  roihi  poterit  esse  sola- 
tium  copiosum  contra  omiiem  hujus  misene  vilae 
nrcessitatem.  Ut  autem  non  super  inane  sed  super 
solidum  fundamentum  ponatur  magnum  niagna'. 
charitatis  sedilicium,  siniilis  es^^e  cupio  homini  sa- 
|)ienti  aedificanti  domuni,  qni  fodit  in  aitum,  et  po- 
nit  fundamenta  supra  petram.  Proptcrea  humiliavi 
nie  ipsum  pcr  poenitcntiam  et  confesslonem  pccca- 
>  lorum  pr%teritoriim,  ut  siiper  profundam  nieam 
huniililatem  adhuc  superexccUcntctn  accipiani  cha- 
riiatis  aedificationeni.   Veruintameii  quia  mihiinct- 


iiem,  sed  etiam,  quae  commisi  usque  in  hane  bo- 
ram  sive  ignoraiiter,  sive  scicnter,  sive  per  subi- 
taneam  tenutionem,  sive  per  industriosam  deiibe- 
rationem. 

Hebraica  veritas  habet :  Vide  afflictionem  meam^ 
et  luborem  meum^  el  porta  omnia  peceata  mea,  Ta 
es  enim,  de  quo  scriptum  est :  c  Vere  laoguores 
nostros  ipse  abstulit,  i  et  infirmiutes  nostras  t  ipse 
porlavit  {Isa.  liii,  4).  i  Tu  es  Agnus,  qui  tollis 
peccata  mundi.  Sic  ergo  peccaU  mea  omnia  poru» 
ut  eai  tollas,  tu,  qui  poiUs  et  tollis  peccau  mand<. 
Nolo  ea  sic  portes,  ut  me  peccantem  supportes, 
quomodo  portas  illos,  de  quibus  dicis :  c  Laboravi 
susiineiis  (Isa.  i,  14),  >  sed  iu  porta  peccaU  mea. 


ipsi  adhuc  suspecU  est  meu  humilius,  neque  enim  D  ut  ea '  tollas,  et  exportes,  aut  projicias  in  profun- 


me  ipsum  judico.  Tu 

Vers*  18.  Vide  humilitatem  meam.  Tu  examina, 
tu  proba,  tu  videndo,  et  probando  primitus  conso- 
lida  in  me  fundamentuni  verae  bumiliutis,  cui  di- 
gne  supponi  valeat  aedilicium  perfectae  chariiatis, 
CHJus  tegmine  protectus  de  necessitatibus  meis  nihil 
damnationis  habeam  :  et  si  noii  liabcam  exinde  la- 
boris,  propter  hunc  ipsum  laborem  dico :  Vide  hu- 
militatem  meam^  Et  laborem  nieum.  Vide  pcr  mise* 
ricordis  tuae  visiUtioDemy  quanium  sustineo  mi- 
seriarum  laborem^  et  dinutte  omnia  pcccata  mea 
provocatus  ad  clcmentiam  per  consideraum  mise- 
riani,  et  lakorem  meum. 

Aliter:  Vuff,  id  cst  gratam  habe  humilitatem 


dum  maris,  ut  quondam  curros  Pharaonis  et  exer- 
citum  ejus  projecisti  in  mare,  me  autem  liberes 
ab  omni  dominio  peccatorum,  ut  liberasti  de  mann 
Pharaonis  populum  tuum  :  et  sicut  tunc  respexisti 
castra  iEgyptiorum,  iu  nunc. 

Vers.  19.  Respice  imnucos  meos^  quoniam  vnU* 
tiplicati  sunt,  et  odio  iniquo  oderunt  me.  AeifnM 
daemones  tanquaro  Pharaonis  mililes,  respiee  torins 
malignorum  bominom  Unquam  comiSy  et  equoi 
ipsorum  daemonum,  respiee  concopiscentias  earai 
me;e  ac  sensibus  insiUs,  respiee  iilanim  iiidlsdpU- 
natos  motus,  de  quibus  diei  conveiiit :  et  c  inimici 
bomiuis  domestid  ejus  (Matth.  x,  56).  i  Reepiu  bos 
omncs  tfiimicct  nieoi.  £t  quia  nescio,  qoid 


«149  COMMEiNTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PAKS  II.  —  PSAL.  XXIV.  iiSO 

singulis,  quoiiiam  sicut  ait  Apostolus  tuus  :  i  Quid  A  lus  tuus.  Unde  boc  ?  Ideo  sane,  quia  i  cliarltas  Dei 


oremus,  nescimus,  sed  ipse  spiritus  postulat  pro 
nobis  gemitibus  inenarrabiiibus  (Rom,  viii,  ^G),  i 
ipse  te  spirilus  bonus  et  benignus  doceat,  quid  sin- 
guUs  oporteat  inimicis  meis  fieri,  sive  daemonibus, 
ut  avertantur,  sive  bominibus,  ut  convertantur, 
sive  concupiscentiis  camalibus,  ut  exstinguantur, 
sive  his  bomiiiibus,  qui  converti  nolunl,  et  in  sua 
inalitia  sicut  Pbarao  indurati  sunt,  ut  a  suis  pravis 
conalibus  impedianlur,  ne  populum  tuum  de  ^€gy- 
pto  exeuntem  ultra  modum  perscquantur. 

Paulo  superius  dixi :  Respice  in  me,  et  mi$erert 
nieif  quia  umctK,  et  pauper  $um  ego,  Et  niinc  dico  : 
Respice  inimicos  meos  quouiam  multiplicati  sunt,  et 
odid  iniquo  oderunt  me.  Tu  ergo  me   respice,  et  il- 


dilTusa  est  in  cordibus  nostris  (Rom.  v,  5) :  i  ideu 
illa  non  confundit,  quoniam  ista  inrundit.  Quid 
inrundit  cbaritas  Dei  diffusa  in  cordibus  nostris  ? 
Certitudinem  utique  consolalionis,  quae  in  hoc  mihi 
certissime  constat,  qumtum  iu  bac  vita  potest 
homo  cerlilicari,  quod 

Vers.  21.  Innocentes  et  recti  adhossemnt  mihi , 
quando  adversabantur  noccntes,  et  iniqui.  Quare 
autem  innocenles  etrecti  adhxserunt  mibi  ?  Ideosci- 
licet:  Quia  sustinui  te.  Innocentes,  qui  nec  sibi,  nec 
aliis  noccre  volunt,  et  recti^  qui  etiain  distorta  li- 
benter  corrigunt  per  cordis  consensionem,  ideo  ad- 
hceierunt  mihi  inter  malos  posito,  quia  non  dereci , 
ut  sequerer  illos  ad  mahim  :  sed  sustinui  te  paticn- 


los  :   me  respice  unicum,  illos  multiplicatos  :  me      ler  exspectans  judicium  tuum,  quo  spcro  separari 


pauperem^  illos  odio  iniquo  inflammatos  contra  rae. 
Multiplicati  sunt  enim  valde,  cum  non  solum  foris 
patlor  infideliuin,  sed  et  intus  falsorum  fratrum 
odia  iniqua,  Nihil  esl  enim  iniquius  odio  illo,  quo 
redduntur  mala  pro  bonis.  Odium  vero  ilhid  ulcun- 
que  dici  potest  justum  et  non  iniquum,*  quo  rcddi- 
tur  malum  pro  malo.  Sed  hoc  est  odium  iniquum, 
cum  quis  odit  diligenleni  se,  persequilur  orantem 
pro  se.  Tali  odio  retribiiebant  mihi  mala  pro  bonis. 
Tu  autem  Domine  Sabaolh,  qui  judicas  juste,  qui 
probas  renes  ct  corda, 

Vers.  20.  Custodi  animam  meam  servando  et 
consummando  in  ea  charitatem,  quam  habet,  et  ha- 
bere  cupit,  etiam  erga  eos  quiodenint  pacem.  ^ 
Custodi  ammam  meam,  ne  declinet  ad  imitationem 
perversorum,  et  sicubi  vides  eam  declinasse  post 
iiialos  et  irretitam  per  illos,  tu  erue  illam.  Sicubi 
me  vides  circumventum  perplexitatibus  eorum , 
erue  me  dc  mcdio  nationis  pravae  et  perversae : 
si  me  vidcs  tempestate  jactalum,  et  in  ventre  ceti 
coarctatum,  erue  me  ;  dic  ceto,  qui  me  devoravit 
propter  meam  incautclam  sive  inobedientiam,  ut 
evomat  rae  in  aridam  propier  meam  poenitentiam. 
Si  me  vides  in  fornace  ignis  Bahylonici,  quem 
niitriunt  prava  desideria,  erue  me  de  ipso  igne 
niittendo  mihi  angelum  ,  qui  faciat  roihi  quasi 
veiitum  roris  flantem,  ne  ignis  irse,  superbi»,  aut 
luxuria;,  seu  alterius  ncqultix  involvat  vel  exu 


ab  eis.  Ergo  isti  quoque  innocentes  et  recli  non  eru- 
bescant,  sed 

Vers.  22.  0  Deus  libera  totiim  Israely  id  est  po- 
pulum,  quem  pvrcparasti  ad  visionem  tuam,  ex  om» 
nibus  tribulationibus  suisy  quns  inlus  et  foris  pati- 
tur,  dum  foris  pugnse,  intus  timores  tribulant,  si- 
cut  fuitille  Israel  irlbulalus,  quiprimushoc  noinine 
ftiit  appellatus.  Ille  namque  multas  angustius  pas- 
sus  est  persequente  illum  fratre  suo  Esau  (Gen. 
XXVII,  41),  et  inexsllium  cogente  (Gen,  xxxiv,  2), 
defraudanle  illum  avunculo  suo  Laban,  lascivicntc 
filia  sua  Dina  (Gen,  xxxv,  22),  fornicante  Ruben 
primogenito  suo  ,  vendito  Joseph  dilectissimo  sno 
(Gen.  x\xvii,  28),  in  cujus  venditione  pariter  illiim 
cruciavit  ignorantia  gestae  rei ,  et  certa  notitia  de 
fratrum  invidia  contra  eumdem  Joseph  diu  habita. 
Sed  tandem  liberatus  est  ex  omnibus  tribulationi-^ 
bus  suis  ille  fsrael,  quia  tu  eum  peregrinantem  de- 
duxisli  per  vias  rectas,  ut  transiret  per  locuni,  qui 
prlus  diclus  est  Bethel  (Gen.  xxviii),  et  nuiic  di- 
citur  Bcthlehcm,  in  quo  loco  super  lapidcni  qulc- 
scenti  ostendisti  illi  regnumDei  per  visioncm  scalsD, 
cujus  culmen  pertingebat  usque  ad  coelos,  per  quaiu 
angell  ascendentes  et  descendentes  honorabanl  Do- 
mlnum  innixum  scalse.  Ne  autem  parum  consola- 
tionls  hal)cret  in  ista  visione  sicut  Pharao  bis  seplem 
boves,  et  bis  septem  spicas  (Gcn.  xli)  vidciis  noii 
est  Isetilicatus  hac  visione,  quain  ignoravit.  Ne,  in- 


rat  me.  Si  vides  me  in  lacu  leonum,  mitte  angelum  ^  quam,  iste  Israel  siiniliter  ignorans  mysterium  vi- 

tuum,  qui  concludatora  lconum,et  erue  me  de  ore 

ipsorum. 

Non  erubescam,  quoniam  speravi  in  te.  Propter 
hoc  ipsum  erue  me,  ut  non  erubescam^  quoniam  spe- 
ravi  in  te^  non  in  mea  virtute.  Hoc  etlam  in  prin- 
cipio  psalmi  rogavi  dicens  :  Ad  te^  Domine,  levavi 
animam  meam^  Deus  meus  in  te  confido^  non  eru- 
bescam.  Et  quia  vultus  mei  non  sunt  amplius  in 
diversa  routati,  etiam  nunc  circa  finero  psalmi  id 
ipsum  rogo,  quod  rogavi  iu  principio,  scilicet  ut 
non  erubescamy  quoniam  speravi  in  te.  Valde  autcm 
eriibescerem,  si  spes  mea  frustrata  me  confun- 
deret,  si  quod  spero,  non  evenhret,  si  spes  mea 
pcriret.  <  Spes  autem  non  confuudit,  i  ait  Aposto- 


sionis  parum  inde  babcret  consolationis,  tu  dedisti 
ei  scientiani  sanctorum,  pandens  ci  mysteria  in  eo- 
dcm  loco  faciendorum  mirabiliiim  tuorum.  Unde 
cuin  evigilasset  de  somuo  ait :  c  Vere  Dominus  est 
in  loco  isto,  pavensque,  quain  lerribilis  est,  inquit, 
locus  iste ,  non  est  hic  aliud ,  nisi  domus  Dei ,  et 
poru  cceli  (Gen.  xxviii,  16,  17)  :  »  ac  si  apertc 
diceret :  Vere  Dominus,  qui  mihi  apparuit  in  scala, 
hic  nasciturus  est.  In  cujus  typo  erexit  lapidem  in 
titulum ,  fundensque  oleum  desuper ,  significans 
apcrte  iliic  naseiturum  Christum  i  filium  olei,  i  si- 
eut  dicit  Isaias  :  c  Vinea  faeta  est  dilecto  in  cornu 
iilio  olei  (Isa.  v,  1), »  qui  est  perunctus  et  perfusus 
oico  laetitiae.  Nimirum  talis  visio,  talisque  visionis 


il51 


GERHOHI  PHi£POSlTi  REICHERSPERG. 


1159 


inanifcstaiin  Jacob  exsulanli  magna  fuit  consolalio.  A  euro  faciendo ,  custodiendo  eum  ab  inimicts,  ei  ai 


Scd  nondnm  fuit  de  omnibus  tribulationibus  suis 
liberalus,  quia  postmodum  veiiiens  ad  Laban  avun- 
culum  suum,  cuin  serviret  ei  pro  lilia  sua  Rachel, 
labonivit.  Sed  tu  Deus  boneslasii  illuni  in  laboribus, 
et  coroplesti  labores  illius,  atque  in  fraude  circum- 
venientium  iiluro  affuisti,  et  bonestum  eum  fccisti, 
potitum  videlicet  nuptiis  optatae  dilectx  sibi  Racbe- 
lis,  natisque  illi  probis  fliiis  de  duabus  uxoribus,  et 
earumancillis,  atqueamplilicatis  illigregibusovium, 
cTterisque  divitiis,  quibus  in  terra  peregrinationis 
faclus  est  homo  inclytus.  Attamen  per  haec  molta 
commoda  Israel  ille  non  fuit  liberatus  de  omnibus 
angustiis  ac  tribulationibus  suis.  Nam  revertentem 
iJluin  in  terram  Patrum  suorum  persequebantur  ini- 
mici  sui,  Laban  scilicct  cum  suis.  Et  tu  custodisti 
cnm  abinimicis,eta  seductoribus  tutasli  eum,  com- 
portato  acrrvo  lapidum  in  pacis  ac  fcederis  testimo- 
nium  inter  ipsum  et  socerum.  Sed  nondum  fuit  illi 
plcna  liberatio  ex  omnibus  tribuIationibus«  Nam 
juxta  Jacob  luclabatur  contra  illum  angelus,  in  qua 
luctatione  flendo  et  rogando  fuil  anxiatus.  Sed  tu 
certamen  lioc  fortissimum  dedisti  illi,  ut  vinceret, 
ct  extorta  benediclione  ab  angelo  sciret ,  quoniam 
omniumpotciitiorest  sapientia.  Post  haccvenditum 
filium  suum  justum  non  dereliquisti  in  vinculis,  cui 
ciemeiiter  adfuisti,  donec  afierres  illi  sceptrum  re- 
gni  et  potentiam  adversus  eos,  qui  eum  deprime- 
bant.  Quoaudito,  quia  viveret  atque  dominarelur 


seductoribus  tutando  illum.  Et  certamine  forii  lu- 
ctantem  in  precilms  et  fletibus  Utc  illom  vincere, 
atque  benedictionem  gratam  obtinere,  ut  sciat,  quo- 
niaui  omniuro  potentior  est  sapientia.  Sic  eoim,  te- 
stanteOsea  propbeta,  illc  primos  Israel  i  in  fortitiH 
dine  sua  directus  est,  et  invaliiit  ad  angelum  (Ou, 
xii,  3,  4).  >  Atque  utclarescat,  quogenere  loctandi 
Invaluit  ad  angelum  :  t  Flevit,  >  inquit^  f  et  mgavit 
eum  {Ote.  iv).  »  Tali  precum  lacrymarumqoe  lo- 
Gtamine  superalus  angelus  benedixit  eom  in  eodero 
loco,  appellando  eum  brael,  qui  ante  diclus  esl  Ja- 
Gob.  Eodem  ergo  modo  tu  Deos,  qoi  liberasii  illom 
Israel,  totum  nonc  libera  hrael^  nec  desislas  iilom 
consolari  ostendendo  ei  claritatem  veri  Josepb  do- 
minanlis  in  toia  hujus  muiidi  i£gyp'«o,  quoadosqoe 
illios  gloria  comperta  et  expcrta  per  gratiosa  ipsias 
munera  dicat :  c  Sufficit  mibi :  vadam  ,  et  videbv 
eum,  anteqoam  rooriar  {Gen.  xiv,  28).  i  Ei  videbo 
eum  nunc  per  speculum  et  in  aenigmate,  anteqoam 
moriar :  facie  vero  ad  faciem,  postquam  moriar : 
nunc  videbo  illum  dominantem  in  tcta  terra  Mgy- 
pti ;  tunc  videbo  eum  regnantem  in  co&Io,  desiructa 
regno  iEgypti,  nunc  videbo  eum  in  iFgypto  fraires. 
pascentem,  cunctisqiie  populis  friimenu  distribuen' 
iem ,  regiaeque  servituti  omnia  subdentem  :  tonc 
auiem  videboeumpanem  angelorum  existentem,  de- 
que  sua  gloriosa  visione  angelos  et  bomines  pascen- 
tein    atque  in  patemas  majestatis  claritaie  fulgcn- 


in  lota  terra  iEgypii,  tuncprimo  dixitlsrael :  <  Suf-  G  ^^*  ^^  ^^^^  libera  et  la:ta  meute  ulia  possii  fan 


licit  mibi :  vadam,  et  videboeum  {Cenes.  xlv,  28).  i 
Visoergo  fllio  suo  Josepb  in  gloria  magna,  sufficiens 
illi  tunc  prlmuin  fuit  consolatio,  quia  tunc  libera- 
tiis  fuit  ille  Israel  ex  omnibus  tribulationibus  suis. 
Ita  nunc  libera,  Deus,  totum  Israel  deducendo 
e*im  per  vias  reclas,  et  ostendendo  illi  rcgnum  Dei, 
et  dando  ilU  scientiani  sancloruro,  bonestando  illum 
in  laboribus,  et  complendo  labores  illius»  iii  fraude 
circumvenientium  illum  assistendo ,  et  bonestum 


oinnis  Isracl,  tu  Deus  libera  omnem  Uraei  tz  om- 
nibus  iribulationibus  suis,  Memores  nunc  in  fine  il- 
lius  versiculit  qui  Psalroo  praesenti  coinserins,  ubi 
dicturo  est :  Universw  vite  Domini  misericordia  et 
veritas^  dicimus : 

Cloria  Pairi  Domino.  Gloria  Filio  veritati.  Chrim 
Spiritui  sancto  misericordias.  Gloria  oni  Domino  ve- 
raci  ci  misericordi :  metoendo  propter  yeriUtem 
diligendo  propler  misericordiam.  Ameu. 


PSALMUS  XXV. 


Judicame,  Domine^  quoniamego  in  innocentia  mea 
inqressus  sum.  Titulus  notus  est,  qui  talis  est  (Vebs. 

PSALMIIS  DAVIb  (57).. 

Non  Ghristo  medialori  vero  David  pkalmus  iste 
auribuitur,  sed  cuilibet  perfecto,  de  quo  hoc  modo 
agiior.  Primo  commistos  malis  ostendit  se  ab  eis 
roonim  qualiute  divisum.  Secundo  petit  ab  eisdem 
in  judicio  etiam  localiter  separari.  Intentio  esi,  ut 
moneat  \itare  consortla  malorum,  et  adha^rcre  ju- 
stis,  qoii  mores  ex  conviclu  forinautur. 


D  Potest  autem  congrucntissinic  bic  Psalmus  assi- 
gnari  eidem  David  pcenitenti,  qui  in  persona  poeoi- 
ientis  Ecclesiae,  vel  etiam  cujuslibet  unios  bominis 
pcBiiitentis  loqoitur  in  psalmo  praemisso.  Nam  poe- 
nitens  David^  pcenitens  Ecclesia,  ei  unaqoaeqoe  pc^ 
nitens  persona  post  confessionem  veriUiis  ei  mise- 
ricordiae  praemissam  convenienter  orai,  utper  eam- 
dem  misericordiaro  ei  veriuiem  Domini  iandem  di- 
scernaturabimpiis./ic</t>am«,  inquit,  Domine^quo- 
niam  ego  in  innountia  mea  ingressus  sum,  Et  oi  me- 
rito  in  futuro  discernatur  ab  impiis,  discemit  seio 
pncsenli,  cl  dicit :  Non  sedi  cum  C9vciiiu  ranitatis. 


(57)  Vulgata  :  In  pncmy  Psalmus  David, 


il53  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

el  cum  hnqua  geretUibus  non  introibo.  Nunc  lalius  A 
proseqaenda  sunt  Yerba  psalmi, 

Judica  me^  Domine.  CDm  interdom  ponatur  judi* 
cium  pro  damnatione^  ut  ibi :  Qui  non  credit ,  jam 
judicatus  e»f  {Joan.  ui,  18) :  Interdum  pro  discre- 
tioue,  ut  illic  :  Judica  me  Deus^  et  diteeme  causam 
meam  de  gente  non  sancta  {P$ai.  xlii,  1).  Non  rogo 
judicium  damnalionis ,  sed  judicium  discretionis. 
Nunc  enim  sum  in  magna  confusione,  in  magna  Ba- 
bylonia,  in  magna  perlurl)alione  videns  bonos  cum 
inalis»  grana  cum  paleis,  zizania  in  medio  trilici,  ita 
ut  vix  aliqua  discretio  inter  lias  diveisitates  possit 
nolaid,  cum  sit  magna  differentia  inter  duos  domi- 
1108,  quibus  duobus  nemo  potest  pariter  servlre,  in- 
terque  ultiroa  eorum  pnemia.  Ut  ergo  sicut  inter 
ipsos  duos  dominos,  et  eorum  extrema  praemia,  sic  ^ 
etiam  inter  eorum  diversos  ministros  manifesta  Mt 
differentia,  tu  mclior,  Domine,  cui  ego  elegi  adhse- 
lere,  judica  me,  id  est  discenie  me  a  ministris  al- 
lerios  domini,  ut  non  simus  in  una  massa  confusi, 
licetin  unumvas  auiplum  rouudi  islius  infusi.  Oleum 
effusum  nomen  tuum  (Cant.  i,5)  :  quia  tibi,  Domine 
Jesu  Christe,  datum  est  nomen  quod  esi  super  omne 
nomen.  Sicut  oleum  superat  omnem  llquorem,  cu  • 
jus  eliamsi  una  guUa  esset  in  fundo  maris  ,  natu- 
rali  molu  ad  superficiem  eraergeret,  et  toti  mari 
sopernataret.  Multo  magis  in  parvo  vase  aliis  liquo- 
ribus  commixturo  oleuro  seroper  tenet  summum , 
iieque  curo  eis  iufusum  patitur  se  pariter  curo  illis 
esse  confusuro  :  sic,  o  Doroine,  cui  e  duobus  do-  q 
miuis  elegi  servire,  tuuro  nomen  est  super  omne 
nomen.  Ncc  mirum,  quia  tu  es  perunctus  oleo  lae- 
titiae,  tu  es  conceptus  Spiritu  sancto,  qui  in  prin- 
cipio  tanquam  oleum  ferebatur  super  aquas,  jam 
tunc  praesignando,  quod  id  conferat  sua  unctio,  ut 
quisque  indeperfusus  aquis  abyssinon  deberet  esse 
Gonfusus.  Et  tu  quidem,  Domine  Jesu  Christe,  ha- 
bes  in  te  hujus  olei  lenitudincro,  et  de  plenltudine 
tua  csetcri  electi  tui  accipiunt ,  unde  confuslonero 
hujus  abyssi,  super  quam  tenebrae  sunt,  evadunt. 

Et  ego  pcenitens  Ecclesla,  vel  ego  pcenitens  psai- 
mista,  qui  in  superiori  psalmo  lamentatione  usus 
vae  sempitemum  desideravi  evadere,  vellem  nunc 
tanqoam  de  percepta  venia  exsultare  in  carroine  lae- 
tili»,  secunduro  quod  illa  tria  sunt  visa  in  libro,  /a-  D 
mentaliones  scilicet,  et  carmen  et  va,  Sed  quoroodo 
cantabo  canticuro,  vel  carroen  in  terra  aliena,  per- 
maxime  in  tanta  Babylonicae  coufusionis  perturba- 
tione,  ubinescio,  utruroodio,an  amoredignussira? 
propterea  in  hoc  psalmodiscernidesidero,  ut  insub- 
sequenti  psalroo  discretus  ab  impiis  laeto  carmine 
concelebrem,  quud  Dominus  iUuminatio  mea  slt,  et 
salus  mea,  et  protector  vitx  meae.  Quandiu  eiiim 
perversis  ita  sum  confusus  atque  commistus ,  ut 
mihi  nuUatenus  appareat,  utrum  oieo  illo  siro  per- 
uiictus,  quod  est,  effusum  nomen  tuum,  cum  ta- 
men  dicar  christianus  ex  iiomine  tuo  denominatus  : 
non  audeo  ex  fiducia  soMus  nominis  vindicare  mibi 
vocem  carmiuis,  utdicam  :  Dominu$  iiluminatio  meaf 


-  PARS  II.  —  PSAL.  XXV.  H5i 

et  salus  mea  (Psal,  xxvi,  i).  Hoe  ergo,  ui  ex  bona 
iiducia  conscieutiae  andeam,  tu,  Domiiie,  judica  me^ 
disceme  me,  fac  ut  sit  differentia  evidens,  certa  et 
aperta  in  mea  et  malomm  conversatione,  qoibus 
etsi  non  renoam  in  area  ona  conjungi  per  corpora- 
lem  communionem  et  localem  interdum  comman- 
sionem,  tameii  desidero  differentem  ab  eis  conver- 
sationcm,  et  conversationis  intentionem,  per  quam 
discretus  ab  eis  inveniar,  et  nonc  secondum  judi- 
cia  diversoruro  meritoruro,  et  in  futuro  secundum 
judicia  diversorum  praemiorura.  Propterea  clamo  et 
dico  :  Judica  me,  Domine^  pvovocatus  elsi  non  ex 
merilo  bonorum  operuin  meoruro,  tamen  ex  me- 
rito  fidei,  perquain  de  nocente  innocensfactus  sum. 

Quoniam  ego  in  innocentia  mea  ingressus  sum. 
Etsi  nocens  de  utero  matris  egressus  sum  propter 
peccatum  Adae,  in  qoo  omnes  peccaverunt,  in  quo 
et  ego  peccavi ;  etsi,  inquam,  nocens  siim  egressus 
de  utero  matris,  de  vulva  gratiae  paradisiacae,  ta- 
men  in  innocentia  mea  ingressus  sum  in  uterum  gra- 
tiaa  per  baplismum,  in  quo  eos,  qoos  aut  sexus  in 
corpore,  aut  aetas  discernit  in  tcmpore,  orones  in 
unam  paiit  gratia  mater  infantiam,  ita  ut  omnes 
boc  lavacro  absoluti  in  novam  innocentiam  rena- 
scaiitur,  et  qui  filius  peccati  est  immersus,  proies 
ccelestis  emergat.  Sic  ego  ad  baptismoro  ingres- 
sus  sum  in  innocentia  meaf  non  quam  illuc  at- 
tulerim,  sed  quam  iliic  acceperim.  Quid  enim  lia- 
beo  boni,  quod  non  acceperim  :  Si  autem  acce- 
pi,  nolo  gloriari,  quasi  non  acceperim  quaerens 
meam  gloriam.  Sed  volo  gloriari  in  te,  Dominc, 
per  quem  acccpi  hanc  innocentiam,  de  qua  niinc 
dico  :  Quoniam  ego  in  innocentia  mea  ingressus 
sum, 

Sic  dicirous  panem  nostrum  quotidianum,  non 
quod  ex  nostro  merito  noster  sit  ilie  panis  angelo- 
rum,  sed  ex  dono  gratiae;  sic  dicirous  :  Pater  no- 
ster^  qui  es  in  ccelis,  non  quod  simus  sufficientes 
cogitare  aliquid  a  nobis,  quasi  ex  nobis  (II  Cor.  in, 
5),  unde  ille  sit  Pater  noster,  sed  quod  sufficientia 
nostra  ex  ipso  sii,  qui  nos  in  filios  adoptavit.  Ita  et 
ego  nunc  dico  :  Quoniam  ego  in  innocentia  mea  tn- 
gressus  sum^  non  quod  ex  me  mihi  sit  uHa  innocen- 
tia,  sed  ille,  ut  agnus  innocens  pro  me  passus  est, 
qui  primitos  in  baptismo  aqoae  et  Spiritus,  deinde. 
in  baptismo  verae  poenitentiae  vellere  me  vestivit 
suae  innocentix,.  Ideo  ex  confidentia  fidei  nunc  di- 
co  :  Judica  me,  Domiue,  quoniam  ego  in  innocetitia 
mea  ingressus  sum,  Primitus  ad  baptismum,  deinde 
ilemm  perdita  innoceiitia  mea  ingressus  sum  ad  pee- 
nitentiam  in  innocentia  mea.  Vere  mea^  qiila  mihi 
per  gratiam  data,  non  quia  per  meriia  comparata 
fuit  baec  innocentia. 

Duobus  etenim  gressibus  ad  Dominuro  tendirous, 
intentionis  videlicet  et  aclionis.  Per  intentionem 
ingredimur,  per  actionem  egredimur.  Et  fieri  po- 
tuit  quod  egressu^  meus  alicui  nocuit,  qiti  in 
actlone  mea  offendiculoro  invenit.  Sed  ingressus 
meuSy  quantum  ad  intentiouem,  nuliius  hoiniuis 


1155  (;t:RIiOni  PRiC:POSITI  REICIIDRSPERG.  il56 

inachiuatur  Ixsidneni,  sed  correctionem,  seil  emen-  A  exlinguibin-ardoreiire  rene$  meot^  et  cor  meum,  tit 


dationem,  sed  meliorationcm,  sed  viliorum  prohi- 
hitionem  vel  cohibitionem  alque  virtutum  sdifi- 
cationem.  Ideo  dico  quod  in  innocentia  mea  tit- 
gressu^  sum,  quia  intentione  mea  nuliius  mali- 
gniiatis  mihi  conscius  sum,  etiam  cum  de  meo  pcr 
actionem  cgressu  alicui  aliquod  evenit  nocumen- 
tum. 

Hebraica  veritas  habet :  Judica  nie,  Deus,  quia 
ego  in  simpUcitate  mea  ambulavi,  Cui  sensui  satis 
congriiit,  quod  de  innocentia  inlentionis  mes  dixi, 
quse  iiitelligitur  Kle  siinplex  oculiis,  qui  totum  cor- 
pus  Incidum  reddit,  cum  ipse  in  simplicitate  sua 
opus  dirigit.  In  hujus  oculi  simplicilate  ambulavi, 
cum  intentionis  innocentiam  servare  curavi,  etiam 


nihil  nie  delectet  cogitare,  ni$i  quod  igais  chariia- 
tis  exammando  probaverit,  ita  ut  de  me  dici  pos- 
sit :  Dimiisa  suni  ei  peccala  multa^  quoniam  dilexit 
multum.  Sed  si  igne  tribuiationis  urendum  judicas 
cor  meum  et  renes  meos,  non  me  sinas  tenlari  so- 
pra  id  quod  possnm  ferre ,  sed  prius  proba  me  cle- 
menter  pensando,  quid  valeam  patienter  et  utilltcr 
ferre  in  teniatione  tribulationis,  et  tenta  me  prae- 
missavidelicetmisencordiseprobationc,  ne  forie  re- 
probus  inveniar,  si  nimiis  tribulatioiiibus  oppicssus 
fuero,  quas  ferre  non  potero  cuni  patientia.  Magis 
autem  rogo  probari,  tentari  et  uri  per  ignem  puri- 
ficantis  dilectionis,  quam  per  ignem  purgatorix  trl- 
hulationis,  quoniam  in  altero  est  opus  misericor- 


in  illis  operalionum  gressibus,  de  quibus  aliquis  cst  ^  diae,    in   altero   opus  justitiae,  quorum,  cum  sit 

offensus.  De  ilio  sane  tempore  hoc  diclum  volo  ac- 

cipi,  quo  mc,  vel  post  baptismum  in  innoccntia  et 

simplicitate  servari,  vel  eaindem  innocentiap  sim- 

plicitatem  per  pa?nitentiam  recuperare  studui  co 

roelioralionis  et  emendationis  studio,  in  quo  usque 

ad  mortem  persevcrare  volo  cum  divino  adjutorio. 

Nam  si  in  me  conliderem,  scio  quod  deHcerem.  Nunc 

autem  in  Domino  confido,  et  in  Domino  sperans  non 

in/irmabor,  quouiam  qui  sperant  in  Domino^  muta- 

bunt,  et  habebunt  fortitudinemf  current,  et  non  tas' 

sabunlur,  assument  pemias,  ut  aquilce  volabunt,  et 

non  deficient  (Isa.  xl,  5i).  Ideo  et  cgo  sperans  in 

Domino  non  infirmabor,  aut  movebor  ut  hypocritaR, 


utrumque  laudabile,  opus  misericordiae  plus  cst 
amabilo  ac  desidcrabiie ;  ideo  praecipue  iu  igue 
charitatis  rogo  uii  secundum  misericordiam 
luam  : 

Vers.  3.  Quoniam  miuricordia  tua  ante  oculos 
meos  est^  et  iiaec  magis  desiderabilis  est.  Verumta- 
men,  si  necesse  fuerit,  ctiam  per  ignem  tribulatio- 
nis  aliquas  maculas  meas  emundariy  uon  reciiso 
etiam  per  hunc  igncm  probari»  quod  cst  opus  Tcri- 
tatis  et  justitiae,  quoniam  piacet  mihi  veritas,  qux 
tibi,  Deus,  placet. 

Et  complacui  in  verilate  tua.  Quandiu  mihi  vcri- 
tas  justitiae  displicuil,  cgo   quoquc  displicui.  Sc<l 


aut  schismatici  qui,  ut  videantur  justi  et  sancli,  ^  quam  cito  mihi  vcritas  placuit,  qiiae  tibi  plncei,  ego 


nolunt  esse  inter  malos,  cum  sint  ipsi  pejorcs,  qui 
lanquam  leves  paleae  jam  ante  ventilationem  a 
vento  superbiae  rapiuntur.  Ego  autem  non  tanquam 
superbus  rogo  sequestrari  a  malis  per  ventum  ela- 
tionis,  ut  appaream  sanctior  illis  in  conspectu  ho- 
minum,  sed  ut  inveniar  innocens  in  conspectu  tno, 
Domine.  Licet  enim  dixerim,  quod  in  innocentia 
mea  ingressus  sum ;  tamen  quia  delicta  nullus  in« 
tclligit, 

Vers.  2.  Proba  me,  Domine,  et  lenta  me.  Id  est 
probando,  non  reprobando  tenta  me,  sicut  tentasti 
Abraham.  Probationibus,  et  tentationibus  ostende 
me,  non  tibi,  sed  me  mihi,  ut  et  ego  puniam  mala 
per  secretum  pcenitentiae  remedium,  el  non  inve- 


paritcr  compiacui  libi  cum  ipsa  veritnte,  in  qiia  vc- 
lut  in  speculo  praelucido  inihi  displiciti  dcfoi  matiis 
peccalo  et  inendacio.  Scd  complacui  inilii  tii  veriiate^ 
detersis  maculis  mendaciorum  a  facie  mcNiis  mea% 
per  veram  confcssioncm  peccatoruin,  et  vcram  con- 
versionem  a  vaniiatc  ail  veritatcm.  Vuliis  scirc 
quam  fuerim  amicus  vcritalis?  Al  prius  audile, 
quam  fuerim  inimicus  vanitatis.  Cuni  cnini  \a- 
nitas  et  veritas  intcr  se  contraria  sint,  prius  con- 
gruit  odisse  vanitateni,  dcinde  amarc  vcrilaicni; 
nam  vanitatis  et  veritatis  amor  in  eodcin  cordc  so 
non  capit. 

Atque  ut  utriusque  rei  habcas  cognitioncin,  ae- 
cipe  utriusque  descriptionero.   Vanilas  est,   quod 


niar  aiiis  pravitatis  exemplum.  Non  sinas  me  teii-  d  ita,  ut  videtur,  non  permanet,  seil  videntium  in- 


tari  ab  illo  tentatore,  qui  non  tentat,  nisi  ut  sedu- 
cat.  Sed  tu  ipse,  qui  tentas,  nt  probes,  proba  tite, 
et  tenta  me.  Atque  si  quid  aeruginis  invenis  apud 
me,  ne  tradas  bestiis  animam  confit^item  libi  (Psal. 
Lxxiii,  19).  Sed  tu  ipse 

Ure  renes  meos  etcor  meum.  Inrenibus  delecta* 
tiones,  in  corde  regnant  cogitationes.  Tu  ergo  renes 
ntot,  ne  quid  mali  dciectet  me,  et  cor  meum,  ne 
qi«id  mali  cogitem,  vebementer  ure  igne  illo,  qucm 
misisti  iii  terram,  et  voiuisti  veherocnter  accendi. 
Scio  quia  fortis  est  ut  mors  dtlectio,  tfura  velui  in- 
ferfus  amutatio.  Lampades  ejUs  lampades  ignis  a/- 
qje  ftammarum.  Aquce  multte  non  potuerunt  exstin' 
guen  charitatem  {Cant.  viu,  6,  7).  IIujus  erg'^  'n- 


tiiitus  deludit,  atque  inter  oculos  vitlcnliiiin  et  vi- 
dere  cupientium  subito  evanescit.  Veritas  est,  qnod 
iu,  ut  creditur  aut  videtur,  permanct  in  xtcrnuro. 
Sed  inter  multas  vanilates  in  mundo  sub  sole  tu- 
multuantes  una  est  vanius,  quae  dicitur  vaniias  Ta- 
niutum,  diabolicum  sciiicet  mendaciuin,  qiiml  non 
iU  est,  ut  vldetur,  duni  ipse  diaboius,  qui  mciHhix 
est,  et  paier  ejusdem  mendacii,  vcl  seipsum  fitigit 
similem  altissimo,  vel  eamdem  siiniliiudincni  di- 
vinae  altitudinis  promittit  hominibus  maie  sibi  cre- 
dulis.  Licet  enim  angelo  dictum  sit  :  Tu  signacuimm 
similitudinis  Dei  {Ezech,  xxviii,  12);  et  iicet  htimo 
sit  crealus  ad  imaginem  et  similitudinem  Dei  (Gen. 
I,  tl) ;  tamen  sic  appelcnda  est  ulrique  simiiitudo 


H57 


COMMENTARILM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IL  —  PSAL.  X\Y. 


H.^8 


divi;iae  bonitatls,  ut  neuter  sibi  vindicare  praesu-  A  rum  sensui  consonantes^  et  intra  ipta  cetLoiicorum 


nut  simiUtudinem  divinae  alliladinis;  quam  quia 
principalid  angclus  vana  e(  falsa  gloriatione  sibi 
usurpavit,  jure  dejectus  ab  altitudine  coeli  tenelur 
ligatus  rudentibus  inferni,  quoadusque  in  extremo 
judicio  praecipitetur  in  profundum  inferni :  et  tunc 
apparebit  quam  vere  sit  vanitas  vanitatum  sive  fal- 
sitas  falsitatum  illud  ipsius  meudacium,  quo  vel  sibi 
allitudinem  Dei  arrogavit,  vel  eamdem  fallaciter 
Iioroini  promisit;  nunc  interim,  licet  rudentibus 
inferni,  dctractus  decoelo,  sit  iigatus  in  boc  aere  ca- 
liginoso,  adbuc  fallaciter  sibi  vindicat  similitudinem 
divinse  aliitudinis,  cum  se  suadet  quasi  Deum  ado- 
rari,  et  coli  vel  apud  paganos  in  simulacris  manu 
factis  aliisque  creaturis,  vel  apud  christianos  in  si- 
mulacris  missarum,  quas  canlant  baeretici  cseteri- 
que  aiiatbemizati,  aut  officiis  privali.  Sicut  enim 
pagani  diabolum  bonorant,  el  Deum  verum  inho* 
norant  reverentiam  Deitatis  exhibendo  simulacris 
non  babentibus  Spiritum  [neque  enim  est  Spirittts  in 
oreipsorum  (Psal,  cxxxiv,  17)],  sic  etiam  perversi 
et  falsi  cbristiaui  Cbristum  verum  Deum,  et  Spiri- 
tnm  sanctum  inhonorant  reverentiam  divinam  exhi- 
bendo  interdictis  haerelicorum  ac  scbismaticorum 
ofiiciiSy  babentibtts  quidem  speciem  pietatis  in 
ftacramenlalibus  consignationibus,  quse  liunt  ritu 
ecclesiastico ,  sed  virtutem  pietatis,  quae  Spiri- 
4U8  sanctus  est,  abnegantibus.  Hujus  rei  testes 
sunt  Leo  papa,  Gregorius  papa,  Pelagius  papa, 
€ypr!anus  martyr,  Augustinus  episcopus,  et  il-  ^ 
lustris  vir  Hieronymus  cum  aliis  Patribus  or- 
tbodoxis,  quorum  ex  parte  subnectimus  testi- 
monia ,  ne  videamur  sine  auctoritate  interdicta 
ba^reticorum  vel  schismaticorum  reprobare  offi- 
cia. 

Leo  papa  Leoiii  Augusto  in  Epistola,  quae  sic  in- 
cipit  :  Litteras  clenientiw  tute^  plenas  virtute  fidei  et 
iumine  veritalis  venerabiliter  accepi,  Apud  christia- 
uiisimum^  inquit,  principem  et  inter  Christi  pradi^ 
^atores  digno  honore  numerandum  utor  catholica  fi-' 
dei  libertatef  et  ad  consortium  te  prophelarum  et  apo^ 
stolorum  securus  exhortor,  ut  constanter  despicias  ac 
repellas  eos^  qui  se  ipsos  christiano  nomine  privave* 
runt. 

Et  post  pauca  :  Nome  perspicuum  esl^  quibus  D 
pietas  vestra  succurrere^  et  quibus  debeat  obviare^  ne 
Alexandrina  Ecclesia,  quce  semper  fuit  domus  oratio- 
nis^  spelunca  nunc  sit  latronum  ?  Manifestum  quippe 
€st  per  crudelissimam  immanissimamque  vesaniam 
omne  illic  coetestium  sacramentorum  lumen  exstin- 
etum^  intercepta  est  sacrificii  obiatio^  defecit  chris- 
matissanctificatio,  et  parricidialibus  manibus  impio- 
rum  amnia  subtr^ixere  mysteria,  Magnum  ergo  vo- 
bts  estj  ut  diademati  vestro  etiam  fidei  corona  adda" 
tur  de  hostibus  EcclesitB  triumphatis,  Sacerdotale 
uamque  et  apostolicum  tues  pietatis  animum  eiiam 
hoc  ad  justitiam  ultionis  accendere  debet,  quod  Con- 
stantinopelitanw  Ecclesice  puritatem  pestilentes  06- 
scurnnt,  in  qua  inveniuntur  quidam  ^lerici  h^eretico- 


viscera  assertionibus  suis  hceretieos  adjuvantes.  Itt 
quibus  deturbandisy  si  frater  meus  Anatolius,  cum 
nimis  bentgne  parcit^  segnior  inveiiitur;  dignemini 
per  fidem  testram^  et  istam  Ecclesia*  pra^stare  medi-' 
cinam^  ut  tates  txon  soiutn  ab  ordine  clericatus,  sed 
etiam  ab  urbis  habitatione  pellantur,  ne  ulterius  san- 
ctus  Dei  populus  perversorum  hominum  contagio  pol" 
iuatur, 

Gregorius  papa  in  moralibus,  libro  xxxv  :  xVo- 
tandum  magnopere  est  quod  conversionis  sua  sacri- 
ficium  amici  Job  Domino  non  per  se,  sed  per  Job 
jubentur  offerre,  Aii  enim  :  Job  autem  servus  meus 
orabit  pro  vobis,  faciem  ejus  suscipiam,  ut  non 
vobis  imputetur  stultitia;  ac  si  apcrte  hwrelicis  di- 
B  cat  :  sacrificia  vestra  non  suscipiOy  petilionum  ve- 
strarum  verba  non  audiOy  nisi  per  intercessioncm 
itliuSf  cujus  professionis  verba  de  me  veracia  reco- 
gnosco, 

Et  post  pauca  :  Saiutem  vestram  per  caihoticam 
Ecciesiatn,  quam  ditigo,  postulate,  Ipsi  enim  voto 
dimittere  id,  quod  mihi  in  ipsa  deliquistis^  ut  hcec 
vestram  incotutnitatem  oblineat,  quce  ex  vestro  tan- 
guore  laborabat,  Sola  quippe  est^  per  quam  sacrifi-^ 
cium  Dominus  libenter  accipiat^  sola^  quce  pro  erran^ 
tibus  fiducialiter  intercedat.  Vnde  etiam  de  agni  ho- 
$tia  Dominus  prmcepit  dicens :  c  In  utia  domo  co- 
medetur^  nec  efferetur  de  carnibus  ejus  foras  {Exed. 
XII,  48).  >  In  una  vero  domo  agnus  comeditur ; 
qui  in  una  cathotica  Ecctesia  vera  hostia  Redem' 
ptoris  immolatur.  De  cujus  carnibus  divina  lex 
efferri  foras  prohibet,  qtiia  dari  Sanctum  canibus 
vetat, 

Pelagius  papa  Joanni  Patricio :  Noli  catholicam 
semper  mentem  atiqua  sciiismaticorum  communiotie 
poltuere,  Unum  Christi  corpus^  unam  constat  esie 
Ecciesiam.  Divisus  ab  unitate  veritalem  corporis 
Christi  non  potest  consecrare,  Ab  Ecclesice  visceri- 
bus  divisuSf  et  ab  aposlolicis  sedibus  separatus  dis- 
secrat  potius,  non  consecrat,  Noli  ergo  quasi  nutla 
schismaticomm,  aut  Ecctesice  sit  differentia,  veile 
indifferenter  utrorumque  sacrificiis  sociari.  Ncn  est 
enim  Christi  corpus^  quod  schismaticus  conficit^  si 
veritate  duce  dirigimur. 

Cyprianus  ad  magnum  presbyterum.  Invenimus 
in  tati  facinore  non  sotum  duces  et  auctores^  sed  et 
participes  pcenis  destinariy  nisi  se  a  communiotie  ma- 
torum  separaverinty  prtecipietite  Domino  per  Moysen: 
separamini  a  tal)criiaculis  istorum  bominuin  duris- 
simorum,  et  nolile  tangere  ab  omnibus,  quae  sunt 
eis,  ne  simui  pereatis  in  peccato  eorum  {Num,  xvi, 
26).  Et  quce  crimitiatus  Dominti^  fuerat,  per  Moysen 
impievit^  ut  quisqttis  se  a  Core  et  Dathan  et  Abi- 
ron  non  separasset,  poenas  stattm  pro  impia  commn^ 
nione  persotveret,  Quo  exempto  ostenditur,  et  proba- 
tur  obnoxios  omnes  culpce  et  posnce  futuros^  qui  se 
schismaticis  contra  prceposilos^  et  sacerdotes  irrcti- 
giosa  tetneritate  miscuerint  :  sicut  etiam  per  Osee 
prophetam  Spiritus  sanctus  attestatur,  et  dicit  :  sa- 


IIS9 


GERHOIll  PRi£POSITI  REICHERSPERG. 


1160 


criaciaeorumlaiiquampanisluctus:  omnesquimaii-  A  lus  per  suos  cleriros  in  Ecclesia  negotlanies  cani 


ducant  eum,  contaminanlur,  docens  scUicet  et  osten- 
deiu  omnes  omnino  cum  auctoribus  suppUcio  con^ 
jmtgi^  qui  fuerint  peccato  eorum  contaminati^ 

Augustinus  in  sermone  de  blasphemia  Spiritus 
sancti.  Potest  esse  visibilis  forma  patmitis^  etiam 
prteter  vitem ;  sed  invisibilem  vitam  radicis  habere 
non  potest^  nisi  in  vite.  Proinde  corporalia  sacra- 
menta,  qute  portant^  et  celcbrant  etiam  segregati  ab 
unitate  corporis  Chrislit  formam  possunt  exhibere 
pietatis;  virtusvero  pietatis  invisibilis  et  spiritualis 
ita  in  eis  non  polest  esse,  quemadmodum  sensus  non 
sequitur  hominis  membrum,  quando  amputatur. 

Hieronymus  in  sermone  De  agno  paschali :  Non 
putemus  agnum  istum  ubique  posse  comedi.  Prwci- 


Simone  niago,  ei  fornicantes  cum  Nicolao,  atque 
insuper  interdicta  oflScia  praesuroentes  contendU 
contra  Tcritatem  per  sacramentorum  simiiitudiueiD, 
in  quibus  tamen  non  roagis  operatur  digitus  Dei, 
Spiritus  veritatis,  quam  in  falsis  signis  magorum 
Pharaonis,  exceplo  sane  baptisnii  sacramento,  quod 
etiam  per  quenilibet  laicum  ritu  ecclesiastico  oele- 
bratum  sine  dubio  ratum  est. 

Huc  accedit  quod  hujusmodi  pseudoclericis  non 
est  interdictum  nisi  aliaris  officium  et  eccle^lasti- 
cum  benenciuro  altaris  ministris  debitnm.  Tolerando 
ergo  illos  baptizanles,  aut  alia  officb  minora  qiuc- 
dam  administrantes,  in  interdicto  illis  altaris  mlni- 
sterio  eis  nolo  communicare,  ne  inveniar  sedens  im 


pitur  nobis^  ut  in  una  eum  comedamus  domoy  id  est  B  concUio  vanitatis  contra  obedientiam  veritalis,  quae 


ne  extra  Ecclesiam  immolari  putemus.  Ex  quo  ma- 
nifestum  est  quod  Judtei  et  hwretici^  et  omnia  con- 
venticula  dogmatum  perversorum^  quia  in  Ecciesia 
non  comedunt^  non  eos  agni  carnes^  sed  draeonis 
comedere^  qui  datusest  in  escam  populis  AHthiopum, 
Nos  vero  comedimus  azyma  sinceritatts  et  veri- 
tatis. 

llis  testinioniis  mnuitus  ego  amator  veritatis,  ex 
quo  complacui  in  veritate^  separavi  me  a  vanilatc, 
atque  amicus  veritatis. 

Yers.  4.  Non  scdi  cum  concilio  vanitatis  illtus, 
proecipue  vanitatis,  qua:  est  vanilas  vanitatum  pro- 
pter  excellens  diaboli  mendacium,  quo  se  flngit  Al- 
tissimo  assimilatum.  Cum  Ci.im,  teste  Samuele,  sil 
quasi  scelus  idololatrice  non  obedire,  et  quasi  pecca- 
tum  ariolandi  notle  acquiescere  (I  Ueg.  xv,  25),  quis 
iiou  facile  animadveriat,  quml  onniis  clcricus,  qui 
contra  sedis  apostolicie  obedientiam  sacriticare  pra:- 
sumil,  abnegata  virtute  pietatis,  operatur  mysle- 
rium  iniquitatis,  in  quo  signis  mendacihus  ita  sim- 
plex  seducilur  populus,  ut  propter  signorum,  id  cst 
visibilium  sacTamentorum  indiflerentiam  nullam 
putet  esse  diflcrentiam  inter  missas  catholicorum, 
qua^  canuntiir  per  obedientiam,  ct  missas  condu- 
ctitiorum,  simoniacorum  publicorum,  et  manireste 
incestuosorum  presbyterorum,  quae  canuntur  con- 
tra  Ecclesia:  interdicentis  obedtentiam  ?  Est  aulem 
permaxima  differentia,  quia  in  missis  catbolicurum 
recognoscilur  veritas  veritatum,  quxdicit  :Hoc  fa- 
cite  in  meam  commemorationem  (Lue.  xxii,  19). 
Cui  diccnti :  Hoc  facite^  salubriter  obeditur  ab  eis, 
quibus  illud  dicitur.  Dicitur  autem  hoc  discipulis 
veritatls;  non  sedentibus  in  concilio  vanitatis,  in 
quo  sedent  super  cathedras  pestilentix,  qui  cele- 
brant  sacramentum  summae  obedientiae  cum  cri- 
mine  pertinacis  inobedientiae,  in  quorum  sub  ana- 
themate  vel  excommunicatione  interdictis  missis 
recogitusci  potest  vanitas  vanitatum  nientienie  An- 
tichristo,  quod  sit  ipse  similis  Christo,  meiitiente 
dhibelo,  quod  sit  ipse  similis  Altissimo.  ^icut  enim 
Pharao  per  suos  magos  in  similitudine  signorum 
certans  contra  Moysen  et  Aaron  contendebai  videri 
similis  Domino  :  sic  modo  Antichristus  vel  diabo- 


sedts  apostolicae  praesulibus  docct  abslinenduni  i 
talibus. 

Utrum  vero  conficiatur  Christi  corpus  in  eomm 
missis  necne,  superfluum  ^t  investigare,  cum  sine 
dubio  illud  constet  quod  ipsas  tales  missas  sub  ex- 
communicatione  sunt  inierdictae  a  Leone  IX  et  a 
papa  Nicolao,  sicut  succcssor  eorum  Aleiander  papa 
contestatur  dicens  :  prwcipiendo  mandamus  nt  nul- 
Itts  missam  audiat  presbyteri,  quem  scit  indubitaH' 
ter  concubinam  habere,  aut  subintroduclam  mulie- 
rem,  Unde  etiam  sancta  synodns  hcec  a  capite  smb 
excommunicatione  slatuit  dicens  :  Quicunque  sacef' 
dotum,  diaconorum,  et  subdiaconorum  post  constt* 
tutum  beatcB  memoriw  pradecessoris  nostri  sanclis' 
simi  papce  Leonis,  aut  Nicolai  de  castitate  cleric^ 
rum  concubinam  palam  duxerit,  vel  ductam  non  re- 
liquit,  ex  parte  omnipotentis  Dei  auctoritate  beato- 
rum  apostotorum  principum  Petri  el  Pauli  prtecipi' 
mif«,  et  omnino  contradicimus,  ut  missam  non  can- 
tet,  neque  evavgelium,  aut  epistolam  ad  missam  U- 
gai^  neque  in  presbyterio  cum  his  ad  divina  ogicia^ 
qui  prcefatce  constitutioni  obedientes  fuerint^  manea',^ 
neque  pariem  ab  Ecciesia  suscipiat. 

Hicc  de  incestuosis  dicta  sufliciant,  ne  quis  du- 
bitet  sub  excommunicatione  interdicta  esse  illorum 
officia«  et  omnino  respuenda  sacrificia.  Nunc  cle 
conductitiis,  eorumque  conduaoribus,  ct  omuibus 
in  doino  Dei  negotianttbus  :  quod  aiiathemati  suh- 
D  jaceaitt,  assertio  nostra  posset  requiri.  Sed  non 
est  necessaria,  cum  hoc  plenissime  confirmet  Pa  - 
schalis  papae  dccretalis  Epistola  Mediolanensibus 
directa,  in  qua  sic  dicit :  jEtemm  mortis  crimen  im- 
curritf  quiiquis^  dum  potest,  fratrem  a  morte  minime 
defendit.  Nos  quoque  qui  excelientia:  vestrie  sum- 
mum  discrimen  audivimus,  summi  reatus  panam  in- 
currimus^  si  tacemus  ,  Domino  prophetante^  quia 
profecto  sanguinem  fnndit^  qui  iniquitatem  impio' 
rum  tacendo  dissimniat.  Audivimus  enim  quod  valde 
miramur,  quod  sacri  apud  vos  ordines  pecunHs  dis- 
trahuntur,  dum  quicunque  taie  aiiquid  acceplave- 
rint  emnino  hceretici  comprobentur  SpirUu  sancto 
per  Gregorium  intonante,  quia  quisquis  per  pecuniam 
ordinaturj  ad  hoc,  ut  fiat  hmetieus^  promovetur.  Ei 


41G1  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -PARS  II.  —  PSAL.  XXV.  HGtf 

ut  noitTGB  pagiuulw  kujus  non  prwsumptioms,  sed  ti-  A  a,rchipresbyteratum,  aut  commendationes    allarium^ 


woris  causam  fuisse  monstremu&j  beatus  idem  prose- 
guitur  :  Quisquis  contra  SimoniacaTn,  et  neophylo- 
rum  bseresim  pro  ofljcii  sui  loco  \ehementer  non 
^rseril,  cum  eo  non  se  dubitet  habere  portionem, 
qui  prius  boc  piaculare  commisit  flagilium.  Quibus 
in  verbis  cum  Simoniuca  et  neophytorum  hcsresis 
exprimalur,  quia  aterna  morte  dignissimum  crimen 
sit,  apertissime  declaratur  prolestante  per  Augusli' 
num  divino  oraculo,  ac  dicente  :  Firmissime  tene,  et 
nullatenus  dubites  omnem  baereticum,  vel  scbis- 
raaticum,  quamvis  multas  elcemosynas  faciat,  vel 
etiam  pro  Cbristo  sanguinem  fundat,  cum  diabolo 
ei  angelis  ejus  xterni  ignis  incendiis  mancipandum, 
nisi  ante  finem  bujus  Tiln*.  catbolicae  incorporatus 


aut  traditiones  Ecclesiarum  vendere  :  quisquis  coit- 
duxerit,  aut  vendiderit,  aut  emcrit^  anathema  «/. 
.4m^ft.  Et  responderunt  omnes  tertio  :  Fiat,  fiat. 

Audiant  ista  conductitii  et  condiictores  clerici, 
atque  ex  his,  quae  dicla  sunt  paienter  anim^d^-er- 
tant  se  subjacere  anathemaii,  ac  proinde  in  suis  in- 
terdictis  officiis  jure  debere  contemni  una  cum  in- 
cestuosis  Nicolaiiis.  IHud  sane  volumus  non  igno- 
rari,  quod  occullae  negotiaiiones  et  fomicationes 
cleiicorum  servandse  sunt  in  judicium  futurum. 
Quorum  vero  peccata  manifesta  sunt  pnecedentia 
ad  judicium.  et  de  quibus,  ut  jam  praemonstratum 
est,  jam  factum  est  judicium,  s:c  sunt  cavendi  in 
suis  interdictis  officiis,  nc  dum  per  eorura  interdicta 


et  redintegralus  fueritEccIesise.  H inc  est,  quod  Do- "  saicMciSi  operalur  mysterium  iniquilatis  diabolus 

vel  Anticbristus,  injurietur  Deus  Cbristus,  qui,  cum 
sit  Altissimns,  et  Filius  Altissimi  vocetur,  atque  so- 
lus  mysterium  justitiae  ac  pieiatis  in  officiis  licitis« 
et  non  interdiclis  operetur,  quisquis  interdictus  et 
officio  privalus  praesumit  sacrincare  saucta  Ecclesia 
Romana  pcr  suos  ponlifices  contradicente,  imo  in 
ipsis  Domino  Jesu  Christo  probibenlc,  in  eadem  in- 
venitnr  vanitate  vanitalum  se  Aliissimo  parificare, 
seu  praeferre,  in  qua  diabolus  est  locutus :  Ero  si- 
milis  AUissimo  (Isa,  xiv,  14).  Nempedum  interdictae 
missae  non  intcrdictis  parificantur  et  assimilantur, 
vanis  et  falsis  assertionibus  vanitas  vanilatum,  seu 
falsitas  falsilatum   iuvenitur  in  ore   fabricantiuin 


minus  vendentes  et  ementes  de  templo  ejecit,  Dalhan 
et  Abiron  viventes  terra  deglntivity  Simonem  quoqne 
Magum  tenlantem  Petrus  damnavit,  omnesque  Si- 
moniacos  ecclesiasticis  jaculis  perpetuo  anathemate 
damnavit.  Et  turpe  nimis  est,  ul  jn  plenisximo  jam 
vigore  confirmata  Ecclesia  tam  ferali  inimico  suc' 
€umbat,  de  quo  in  primordio  suw  infantia:  tanta  vir- 
tute  Iriumphabat,  Si  quis  autem  objecerit  non  con-^ 
secrationes,  sed  res  ipsas,  quw  ex  consecratione  pro- 
veniunt,  vendi,  videlur  quidem  aliquid  dicere,  nihil 
aut  m  penitus  sapere,  Nam  cum  Ecclesias  aut  epi^ 
scopus  aut  abbus^  aut  tale  aliquid  sine  rebus  corpo^ 
raiibus  et  exterioribus  in  nullo  proficiat,  sicut  nec 


anima  sine  corpore  temporaliter  vivit,  quisquis  eo-      tale  mendacium,  quod  cum  primo  diaboii  menda- 


rum  alterum  vendit,  sine  quo  atlerum  eorum  haberi 
non  provenity  neutrum  invenditum  derelinquit,  Quam 
tamen  objectionem  sacer  penitus  canon  exterminat, 
cum  procuratorem,  vel  defensorem  Ecclesio!,  vel  r«*- 
guloe  subjectum  a  Deo  per  peeunias  ordinari  prohi- 
bet,  ut  interventores  quoque  tanti  sceleris  anatlicma- 
iis  mucrone  succidat.  Quid  plura?  si  anathemizati 
et  excommunicati,  et  ut  vere  hmretici ,  Simoniaci  et 
iieophyti  a  numero  sunt  fidelium  ei  Ecclesio!  sepa- 
ra{f,  quis  non  videat,  quoti  hujusmodi  sacerdotum^ 
vel  clericorum  missce  et  orationes  Deum  ad  iracun- 
diaiu  super  populum  provocent,  quem  placari  tali- 
bus  credebumus  ?  Scriplum  est  enim  :  i  Onine,  quod 
non  est  ex  fide,  piccatum  esl    (Rom,  xiv,  ^o),  >  Et 


cio  recte  censetur  exsecrandum,  licel  in  monte  te- 
stamenti,  in  lateribus  aquilonis  confiatum  invenia- 
tur,  dum  quasi  de  Novo  et  Yeteri  Testamento  vi- 
detur  quibusdam  quasi  auctoritalibus  communi^ 
tum. 

Non  enim  ignoramus  mulios  valenter  lilteratos 
lioc  affirroare,  quod  missae  interdicta^,  quandiu  eas 
episcopus  quilibet  in  suo  episcopatu  tolerat,  sint 
indiflerenter  audiendae,  licet  Ecclesia  Romana  pro- 
hibente.  Atque  ista  litteratorum  clericorum  assertio 
in  tantum  convaluit,  ut  in  errorem  ducantur,  si  fieri 
polest,  etiam  elccti  {Matth.  xxiv,  24).  Verum  qui 
vcre  sunt  electi.,  si  fuerint  in  hunc  errorera  inducti, 
in  hac  vila  resipiscunt,  aut  in  futuro  purgatorias 


iterum  :  Veri  sacrificii  locus  extru  catholicam  Eccle"  y^  pcenas  tolerabunt  pro  eo  quod  contra  Ecclesiam 

Romanam  sentiunt.  Mibi  aulem  absit  contra  saii- 
clam  Romanam  Ecclesiam  credere  alicui,  eiiamsi 
linpuis  bominum  loqualur  et  angelorum,  etiamsi 
fulgeat  virtutibus  miraculorum*;  quoniam  qualis- 
ciinque  meriii  sit,  qui  contra  fidem  Petri  seniit, 
quique  successoribus  ipsius  legitimis  in  ratione  fidei 
catbolicae  non  consenlit,  portabit  judicium,  qui- 
cunque  est  ille,  etiamsi  de  numero  fucrit  electorum. 
Sic  beatus  Gregorius  in  Dialogo  de  quodam  Pascha- 
sio  Romanae  Ecclesiae  diacoiio  scribit,  qui,  cum  es- 
set  insignis  Dei  famulus,  cultor  pauperum,  contem- 
ptor  sui,  et  luculentissimos  de  Spiritu  sancto  libros 
ediderit,  adeo  sanctus,  ut  allactu  fereiri,  iii  quo 
ipse  defunctus  fercbatur,  da;moniacus  fuerit  libera- 

37 


$iam  non  est.  Vnde  dicitur :  Harelicnm  hominem 
post  primam ,  et  secundam  correptionem  devila. 
Quomodo  ergo  tales  episcopos^  vel  abbutesy  vel  rcli' 
quos  clericos  devitamus,  si  eorum  missas  audimus^ 
cum  quibus  si  vel  oramus^  excommunicationem  subi- 
mus  ?  Quos  quidem  sacerdotes  esse  saliem  credere 
omnino  errare  est^  cum  Petrus  Simoni  dicat  :  c  Pe- 
cunia  tua  tecum  sit  in  perditione^quoniam  donum  Dei 
existimasti  pecunia  possideri  (Act.  viii,  20).  i  Vbi 
cfim  c  existimasti  i  dicitur,  patet  quia  non  pro  eo 
quod  fecerat,  sed  quia  se  facere  posse  credideraty  con- 
demnatur.  Et  nos  sub  anathemate  interdicimus  id 
ipsum  de  hcsresi  Simonia^  sicut  sancta  decrevit  sy- 
nodus^  nullum  aut  ecclesiarum  consecrationem,  aut 
Pathou  CXCIII. 


WCui 


GERllOlil  PRiePOSITl  REICHLRSPERG. 


HGl 


lus,  Uincn  posl  morU;m  gravissimas  poenas  exsol-  A  isla  omnium  vaniuitum,  vanitas  cl  radix  esi  iiii- 


vil  pro  eo,  «^uod  contra  Symmackum  papam  cum 
taurenlio  sensit,  non  in  summo  negotto  fldei,  sed 
in  ipsius  papae  Symmachi  eleclione,  cui  praedictus 
Paschasiiis  voluissct,  si  salva  pace  Ecclesiae  potuis- 
set,  Laurentium  praetulisse.  Quanto  magis  ergo  in 
summo  fidei  sacramento  periculosa  ct  pemiciosa 
est  dissensio,  pcriculosa  cleclis  in  errorem  ductis, 
perniciosa  malts  in  eumdem  errorem,  quos  possunt» 
ijiducenttbus,  et  ipsum  errorem  pertinaciter  defen- 
dentibus?  Nam  rcvera  errantes,  ct  in  crrorcm 
quos  possunt,  mittenies,  nisi  resipiscant,  aeternali- 
ter  damnabuntur.  Boul  autem  per  eos  decepti,  sic- 
ut  praedictus  Paschasius,  qui  culpam  suam  in  hac 
vjta  non  deflevit,  quam  nec  culp^m  esse  credidit,  si 


quitatum,  quamvis  interdum  sim  cum  gereatilHift 
iniqua  in  area  Dominica,  in  qua  cum  granis  palea 
cst  ferenda,  tamen 

Cum  iniqua  gerentibui  non  introibo,  Quoniam  ad 
ca  gercnda  uec  initium  conscnsionis  adhibebo,  atqne 
cavebo,  adjuvantc  divina  gratia,  ut  non  praevaleant 
apud  me  porls  inferi  advcrsus  illam  fidem,  quam  a 
Petro  et  succcssoribus  ejus  didici,  quonim  te&tioio- 
nia  ex  parte  superius  memoravi.  Ideo  per  iUas 
portas  inferi,  quas  apcruerunt  haerclici,  vel  ape- 
riunt,  cum  sedis  apostolicae  interdicta  contemnunly 
ego  cum  iniqua  gerentibu$  non  inlroib^f»  Sed 

Yers.  5.  Odivi  ecclesiam  malignantium^  id  est 
malignitatis  consilia  contra  proximos  macbinan- 


de  hac  vita  in  hac  deceptione  rapiuntur,  in  alia  B  tium.  Nam  si  quis  non  dederit  eis  munera»  vel  si 


purgabuniur. 

Ego  autem  pauper  David  pauper  ct  poenitens  ar* 
bitratus  mullo  melius  in  hac  vita  cmendari,  quam 
in  alia  cruciari,  ne  forte  reprobus  inveniar,  hoc 
oro  nt  in  hac  vita  probcs  me  :  ideo  dico  tibi,  Deus 
mcus,  qui  cs  Veritas  veritatum,  cui  displicet  omnis 
vanitas,  niaxime  vanitas  vanitalum ;  tibi,  inquam, 
dico :  Proba  me  \n  hac  vita,  et  tenta  me;ure  renes 
meo$^  ne  me  delectent  vana  :  ure  cor  meum^  nc  li- 
bniler  co-itcin  Caiia,  vei  credam  illa  essc  vera,  quae 
vaiia  ibUJU,  mailme  ofiicia  et  sacrificia  interdicta,^ 
in  quibus  dc^prcbensa  estvanitas  vanitatum  a  san- 
fim  PAtribiiK,  fpionim  testimonia  supra  posuimus, 
in  fjuibustestiuionilsvanitatem  reprobantil)us,  mise- 


quis  nen  diligit  eorum  facta,  sanctificant  super  eum 
bellum  cupientes  de  coetu  Ecclesiae  scparare  omnes, 
qui  malignitatibus  eoruro  vel  solo  verbq  audenl 
obviare.  Proplerea  odivi  eccle$iam  malignantiHm. 
Non  dico  simpliciter  odivi  eccle$iam;  nec  dico, 
quod  oderim  ipsos  malignantcs,  quia  licet  alias  iion 
improbabiliter  dixerim  :  Iniquo$  odio  habui^  el  U- 
gem  tuam  dilexi  (P$at,  cxviii),  tamen  hac  vice  iimi 
dico  ipsos  malignantcs  me  odio  habcre,  quia  non 
esset  bonum  talc  odium,  praesertim  si  conira  niali- 
gnos  essct  malignum;  sed  odivi  eccle$iam  ma/i- 
gnantium^  id  est  odivi  hanc  oppositionem  in  adjecio, 
hanc  pugnam  in  vocabulo  contra  se  diviso,  quo  iili 
dicuntur  ccclcsia ,  qui  non  sunt  ecclesia,  scd  suiii 


ricurdiarn  vera  el  veriutein  commendantibus  miie-  ^  maiigiiantes.  Gum  cnim  recle  dicatur  Ecclesia  con- 


rkm-dia  Otu  ante  oculos  meos^  et  complacuiin  veritate 
rua^  qiiam  sortMtii  praedicta  tcstimonia.  Idco  acqui- 
csceus  lestimoniis  vcritatis,  ex  quo  ea  paiienter  in- 
tellcxi,  non  sedi  cum  concHio  vanitatis  cavcns  inter- 
csse  illorum  conventiculis,  in  quorum  sacrificiis  et 
ofliciis  interdictis  non  mysterium  veritatis  et  mise- 
ricordiae,  sed  mysterium  cst  iniquitatis  ct  vanitalis. 
Nam  etsi,  ut  plures  valenter  littcrati,  contra  Ec- 
cjesiam  Bomanam  sentientes,  contendunt,  ibidcm 
conficiaiur  corpus  Ghristi,  nou  cst  aliter  in  mani- 
[  II s  eorum,  quain  fuit  in  manibus  Judaeorum  cruci- 
li„'entiuin,  et  iileo  sunt  rei  sanguinis  ct  corporis 
Ikomiui.  Atlamen  sanius  hoc  inde  scntitur  quod 


vocatio  justorum,  Synagoga  Satan»  indigna  est  boc 
nominc,*ut  dicalur  Ecclesia.  Verum  cum  dicilur 
ecclesia  malignaniiumy  tale  cst  ac  si  dlcatur  :  aiii- 
nial  mortuum  quod,  si  cst  animal,  non  cst  nior- 
tuum ;  si  est  mortuum,  non  est  animal.  Similiter 
ecclesia  maliguantium^  quia  est  ma/f^nan^ticm,  non 
est  Ecclesia^  et  ideo  res  cst  odio  digna,  quod  dici- 
tur  Ecclcsia.  Prupterea  cdivi  ecclesiam  malignan- 
tium  cupiens  ila  dici  Ecclesiain,  ut  uon  sit  mali- 
gnantium,  sed  vocaiio  jiistorum. 

Etiam  de  manufacla  Ecclesia  cadem  stabit  senteii- 
tia,  si  per  Simoniam  fuerit  consecrata,  consonante 
nobis  Aiexandro  papa,  et  dicente  in  suis  decretis  : 


Ecclf^sia  Roraana  inde  sentit,  quae  conductitios  ci  p  Ecclesia^  qucB  per  pactiomm  pretii  claruerit  esse  con- 


incestuosos  ecclesiastico  pariter  ofiicio  et  beneficio 
ahjudicavit,  iievj  iilorum  oflicia  in  Ecclesia  Dei 
sustineantur ,  miindavit.  lo  cujus  mandatis  exse- 
quendis,  licet  segnes  inveniantur  episcopi  nonnuUi, 
ego  tamen  non  sedi  cum  conciUo  vanitatis^  vel  sicut 
in  llebraeo  habetur,  cum  viris  vanitatiSj  qui  odientes 
veritatem  diligunt  vanitatemf  cum  his  non  placct 
mihi  consessio,  id  est  consensio  in  eorum  concilio. 
Nani  etsi  eis  corporaliter  aliquando  commisccar, 
non  eis  conscntiam,  iieque  cum  eis  approbabo,  quod 
approbant,  qui  se  in  temporalibus  et  vanis  rebus 
beatos  putant,  quando  pro  commodis  temporalibus 
et  vanis  oflicia  interdicla  celcbrant,  vel  alia  faciunt, 
qux'  vidcniur  boiia  el  noii  suiit.  Et  quoniam  vanitas 


secrala^  et  ut  verius  dicatur^  exsecrata,  nullo  modo 
pro  Ecclesia  habeatur.  Haec  dicentc  Romano  ponti- 
&\ie  nos  quoque  iicenter  dicere  possumus,  quod 
Simoniacc  consccratas  ccclesias  nialignantium,  vel 
etiam  ecclesias  a  schismaticis  consccratas  digno 
elogio  percutiat  istud  praeconium,  quo  didt  qnis- 
que  Gatholicorum  :  Odivi  ecclesiam  malignantiHm. 

Ei  cum  impiis  non  sedebo.  Qui  sunt  malignantes, 
ipsi  sunt  impii.  Malignantes  contra  proximum,  ijn- 
pii  contra  Deum.  M alignantes  non  teiiendo  frater- 
nam  dilectionem,  tmpti  sentieudo  contra  vcritatem 
et  fidei  sinceritatcm.  In  altero  schismatica  perver- 
sitas,  in  altero  haerelica  paret  impietus.  £t  revera  : 
Beaius  titr,  qui  non  abiit  in  eonsiiio  imfriorum  (Psct. 


^m  COMMENTARIUM  LN  PSALMOS. 

1,  i)«  bettior  ctiicitor,  si  eum  eisdem  imfriis  fioii  se-  A 
<iekit  saUem  ad  audienda  eorum  coiisilia,  quia  cor- 
roaipant  mones  bonos  confabulationes  pessimae. 
Ideo  haereticum  beniincm  post  primam  et  seciindam 
correptionem  deTitans  4;ttm  impiis  non  sedebo,  ne 
forte  in  periciilum  Tertatiir  ialis  confessio,  et  eoram 
senno,  qui  ut  cancer  serpit,  etsi  non  possit  me  fa- 
<!ere  impietati  conseiitancum,  faciat  sallem  conlen- 
liosam  ad  subversionem  audientium.  Propterea  se- 
gregatus  a  coeiu  malignantium  et  impiorum, 

Vers.  6.  Lavabo  inter  innocenles  manus  meas^  et 
circumdabo  aUare  tuum,  Domine.  Ordo  bonus,  pri- 
nium  deciiuare  a  malo,  dein  facere  bonum.  Nam 
cum  ipsis  non  sedere,  quid  est  nisi'a  malo  declina- 
re?  Bonum  vero  quis  esse  dubitet,  quod  lavabo  in-  g 
ter  innocentes  manu$  mea$?  In  hac  fide,  quando 
iiianus  in  praeparatione  divinae  servitutis  lavo,  di- 
ccre  soleo  :  Largire  sensibus  noslris,  omnipotens 
Pater,  ut  sicut  exterius  abluuntur  inquinamenu 
manuum,  sic  a  te  mundentur  interius  pollutiones 
nienlium,  et  crescat  in  nobis  augmentum  omnium 
sanctarum  vii  tutum.  Et  sicut  ablutus,  vestibusque 
sacris  iadiUus  circumdabo  aUare  tuum^  Domiue,  ut 
in  sacris  oificiis  audiam  vocem  laudis  tuce,  et  enar- 
rem  univer$a  mirabilia  tua^  id  est  misericordiam  et 
\eritatem,  quae  sunt  universae  viae  tuae:  isurum 
viarum  graiidia  et  mirabilia  miracula  enarrabo 
libenter  audientibus»  non  in  £cclesia  malignantium, 
sed  in  doroo  tiia,  et  in  loco  habiiationis  gloriae  tuae. 
Nam  sitni  odi»i  Ecclesiam  malignantiumy  sic,  o  Do-  q 
mine,  dilexi  decorem  domu$  tuw^  et  iocum  habitatio- 
ui$  gloriw  tua:.  Ideo  ne  perda$  cum  impiis^  Deu$^ 
mnimam  iRe«m,  et  cum  virti  $anguinum  vilam  meam, 
Impios  dico  ;  tn  qmrHm  nmnibus  iniifuiiate^  ivfil, 
praecipuc  av^LHiJa»  existiniaiujbiis  iUisqiiaestuni  esse 
pietatenif  dum  ite  djvino  isL^rvuio,  quod  pro  aetcrna 
viu  faf  ieridiuii  m,  qast^Uim  s;ccuiari'm  quxrunt  : 
Et  dexlcta  eatum  tfpicia  e$t  niunerihita ^  proquibus 
aib  eis  veniliLiir  et  ip^a  diviita  sr<rvitiis,  qu;e  pro 
sola  deiiera  ct  a^tenia  mfic^iile  rucicmla  esl.  Ego 
auXem  in  inHocauia  m»a  mtjre^tus  $um,  sicul  in 
principio  psalmi  djxi. 

In  Hebraeo  habetur  :  Ego  aulem  in  $implicitate 
gradiar^  maxime  ingressu  meo  ad  contemplationcm.  j) 
Nam  egrediens  ad  actionem  sollicitus  ero,  ct  tur- 
batus  erga  plurima.  Ut  ergo  a  pluribus  pertiirbanti- 
bus  liberatus  ingrcdiar  in  locum  habitalioni$  gloria 
tuee^  in  innocentia  el  $implicitate  mea  oplimam  par- 
tein  capesseiido,  et  unum,  quod  est  necessarium, 
simpliciter  diligendo,  et  ejus  dulccdinc  fruendo,  tu 
redime  wie,  et  mi$erere  mei^  unum,  quod  est  neces- 
sarium  et  optimum,  tribucndo,  et  hoc  nunquam  au- 
ferendo,  ut  dicas  mihi :  Optimam  partem  elegit  sibi, 
quee  non  auferetur  (Ltic.  x,  43)  ab  eo.  Pe$  enim  meu$ 
stetit  in  via  recta.  Pe$  meusy  id  est  affectio  quae  fa- 
cile  aolet  labi,  quamvis  concuteretur  scandalis, 
tameu  $tetit  indirecto,  id  est,  nonrecessit  a  justitia 
tua  aervata  diloflione  tua,  Domine  Deus.  Atque  ut 


.  —  PARS  11.  —  PSAL.  XXV.  4 I6C 

eamdem  dUectionem  proximis  insiniiem  :  In  Eccle^ 
$H$  benedicam  fe,  Domtne, 

Aliter  :  Lavabo  imter  innocentes  manus  mea$,  pol- 
lutas  maitifi  mtas,  id  est  opera  mea,  lavabo  per 
poenitentiam,  quse  si  fuerit  perfecta,  par  est  iniio- 
centiae.  Nam  inier  innocente$  regnum  Dei  posside- 
bunt  veri  poenitentes  :  Qiii  purus  e$t,  et  innocens, 
non  indiget^  nisi  ut  pedes  lavet,  sed  et  mundu$  lotus 
(Joan.  XIII,  10).  Ego  autem  totus  poUutus,  quia  vir 
pollutus  labiis  et  niaiiibus  in  medio  populi  polluta 
labia  habentis  habito,  non  solum  pedes  la^andos 
offero,  sed  et  manus  et  caput.  Lavando  enim  per 
lacrymas  manus,  id  est  opera  mea,  etsi  non  inno- 
cens,  tamen  ero  inler  innocente^,  et  obtinebo  regnum 
Dei  violentus  per  poenitentiam  vim  faciendo,  qula 
regnum  ccelorum  vim  patilur,  et  violenti  rapiunt  iUud 
(Matth,  XI,  92),  quod  innocentes  non  rapiuut.  sed 
quasi  haerediurium  sine  violentia  intrabunt. 

Atque  ut  possim  perfectius  lavare  mantfs  nieas,  ero 
semotus  a  nocentibus,  et  conjunctiis  innocentibns. 
Nam  sicut  Petrus  inter  nocentes  negavii,  nec  inter 
ipsos  positus  legitur  flevisse,  seii  egressus  foras  pe* 
vit  amare  (Matth.  xxvi,  7^) :  sic  ego,  qui  noccns  in- 
ter  nocentes  pollui  manus  meas,  egressus  ab  eis,  et 
positus  inter  innocente$  amare  flebo,  et  iavabo  mauvs 
meas,  dum  intoitu  alienae  innocentiae  mihi  displice- 
bit  poUutio  manuum  mearum  :  Et  stc  iftvalw  rn^: 
inund^iionelatcryTMTum,  et  circumdatfo  attnre  tuitm, 
l>omtiie,idestmentem meam fidetem veljpsatn  cardi^ 
fidem  circumdabo  amictu  virtutum  perornaiKb,  vct 
aitare  coeleste,  id  est  hnmanam  naiu  r»m  C  iLrl^ii  ,[|un  rn 
ipse  Christus  verus  pontifex  ercxiiin  iitnluni^  fvn* 
den$  oleum  de$uper  (Gen.  xxviii,  \Hr,  nituu^  irK|ui#^n, 
tale  dreumdabo  associaudo  me  iUorum  iiumero, 
quibus  dicit  Aposlolas  :  Omne$  gui  in  Christo  bapti- 
zmtiesti$^Chri$tum  induisti${Golat.  m,i,l).His  omni- 
bu$  veiut  omamento  ve$tieris,  ait  propheta  {Isa.  xlix, 
18),  £t  ego  post  lavationem  mannum  mearum  velut 
ornamentum  circumdabo.  aitare  tuum,  Domine,  AU 
tare  de  terra  factum  super  orooes  coelos  erectum,  in 
ciijus  typo  erexit  Jacob  lapidemjn  titulum,  fundens 
oleum  desuper. 

Hoc  allare,  id  est  hanc  altam  terram  circumdabo^ 
ut  audiam  vocem  iaudis  tuWy  qua  videlicet  laude  tu 
laudaris  ab  angelis  el  hominibus.  Nam  et  in  coelis 
juxta  aram  templi  habens  thuribulum  aureum  in 
roanu  sua  slat  princeps  militiie  coelestis  exercitus, 
qui  exercitus  ciamat  Sanctus,  sanctus,  sanctus  Do- 
minus  Deus  Sabaoth,  plenaest  omnis  terra  gtoria  tua, 
£t  in  terra  similiter  siante  juxta  aram  tcinpli  sa- 
cerdote  catholico  chorus  ecclesiastici  exercitus  cla- 
mat :  Sanctus,  sanctus,  sanctus  Dominus  Deus  Sa- 
baoth,  pleni  $unl  ceeU  et  tcrra  glorin  tua  :  Hosanna 
in  excelsis  !  Benedictus,  qui  venit  in  nomine  Domini^ 
hosanna  in  exceisis !  Concentus  in  coelo  angelicus 
totus  est  unisonus,  totus  consonus,  quia  projectua 
est  inde  antiquus  ille  distiirbalor  coeleslis  harmo- 
niae,  qui  reliquis  angelis  Trinitalem  sanctam  pari 
laude  concelebrantibus  dicendo  :  Sanctus^  sanctuSt 


!tG7 


GEIUIOHI  PU^rOSITI  UEICIItRSPERG. 


ilG8 


suHctuSi  voluil  cssc  quartus,  ila  simiiis  Allissimo,  A      El  enarrem  universa  mirabilia  tua.  Tua,  inquain, 


^l  jaro  non  Triniias  in  coelo,  sed  qualernitas  lauda- 
reUir,  in  qua  laude  ipse  par  et  similis  Altissimo 
prsedicarctur.  Sed  angelis  beatis  in  Triniiatis  laude 
perscTcrantibus,  et  illum  quartum  repudiantibus 
ille  Trinitatis  inimicus  de  ccbIo  est  projectus.  Eodem 
moiio,  qui  in  sancta  Ecclesia  Trinitatis  laudem  te- 
net,  firmitcr  eam  teneai,  donec  de  medio  flat  ille 
qiiarlus,  qui  vocalur  Anlichristus,  eo  quod  Cbri- 
sto  sil  contrarius,  cum  tamen  eidem  Clirialo  cupiat 
videri  similis  in  signis  meudacibus,  quibus  deludi- 
iur  Pbarao  et  tola  iEgyplus  usque  ad  plenilunium 
paschale,  in  quo  completo  jam  nuroero  electorura 
Ecclesia  integra,  et  sicut  luna  perfecu  erit.  Tunc 


non  mea  mirabiUay  quia  si  quid  laudabile  ac  mira . 
bile  per  me  agitur,  tibi,  non  mihi  est  ascril)eDduro, 
a  quo  est  omne  bonum.  Me  miserum !  qnid  ago, 
cur  mihi  hocoflicium  assigno,  ut  ego  roiser  homun- 
culus  enarrem  univena  mirabHia  tua^  DominetR^ 
Tcra  damnandus  essem  propter  hujusinodi  praesum- 
ptionis  pcccata  mulla  ,  nisi  quod  charilas  operit 
muUitodinem  peccatorum,  quoniam  nimiriim  clia- 
ritas  mihi  testimonium  perhibet,  quod  in  laudis 
tuae  narratione,  et  mirabilium  tuonim  praedica- 
tione  non  meam  gloriam,  vel  terrenum  quapstum 
ambivi,  scd 

Yers.  8.  0  Domine^  dilexi  decorem  domut  ivf, 


apparebit,  quod  non  nisi  in  una  domo  comedilur  .         l  l-.  .-    -     ,        ,.        k      a-       •    i 

-.      .   ,.     .  r-         1       ••       j.  .       1   D  ^'  locum  habttationts  glortas  ttuB.  Non  dico  simph- 

Paschahs  Aguus.  Tunc  Israelitae  discernentur  ab  U    ..  j,    .       ^  . 


j£gyptiis.  Tunc  apparebit,  quanta  vanitas  vanita- 
tum  est  in  signis  magorum  Pharaonis.  Tunc  in 
una  consonantia  licebit  dicere  populo  Dei  :  Canle^ 
mw  DominOy  gloriose  enim  magnificalm  e$t ,  equum 
et  ascensorem  projecit  in  mare  (Exod,  xv,  1).  Uem  : 
Quis  similis  lui  in  fortibus.Domine?  Quis  similis 
Itii,  magnificus  in  sanctitate  tua,  terribiliSf  atque 
laudabilis  faciens  mirabilia  ?  {ibid.,  11.)  Qiiae  mira- 
bilia?  Equum  et  ascensorem  dejecit  in  mare.  Ctirrus 
PharaoniSy  et  exercitum  ejus  projecit  in  mari  {ihid., 
A)*  EiH^ii  firincipes  ejus submersi sunt  in  mare  Uu.>ro. 
Ohst^LTt»,  Domine,  mitte  quem  missurus  es,  vide 
nflnic-tJoik<L]\  populi  tui  in  iEgyplo,  vide  qiKujuc 
ailViriiantm  meam  in  iEgypto  inter  magosPiia* 
raonis.  Ju<liia  et  discerne  me  ab  illis,  ut  sanguine 
Agtii  Puscb^ilis  consignatus 

Yf.iis.  7,  Atidiam  vocem  laudis  tuae  inlcr  voros 
Hebraeos  te  laudans,  et  tuai  quoque  laudis  vicissiiti- 
dinem  certa  spe  exspectans.  Nam  ct  laudabiliicr 
laudantes  tu  in  fine  laudabis,  dicens  :  Venite,  be^ 
nedicti  Patris  mei,  pcssidete  regnum,  quod  vvbis  pa^ 
ratum  est  a  constilutione  mundi ;  scilicet  per  gra- 
tiam  prjeveniente^ ;  non  tamen  sine  meritoriim  ju- 
stitia  :  Esurivi  enim^  et  dedistis  milU  manducare ; 
sitivi,  et  dedistis  mihi  bibere,  nudum  operuistis  me, 
hospitem  collegistis  me  :  infirmum  ,  el  in  carcere 
visitastis  me.  Nam  quandiu  hasc  fecistis  uni  ex  mi- 
nimis  meis,  mihi  fecistis  (Matth.  xxv,  54  et  seqq.) 


citer  me  dilexisse  doinum  tiiam,  sed  decorem  dmMi 
tucB :  nec  dico  me  dilexisse  locum  habitationi$  i«ff, 
sed  habitationis  glori/B  ttue»  Licet  enini  sit  inultiim 
laudabile  pectoris  mundi,  vel  etiam  Ecclesix  bi- 
bitaculum  sancturo,  in  quo  tanquam  in  doroo  tua 
tu,  Deus,  habitns  :  tamen  amanti  non  suflidt,  o 
Doroine,  ut  (/orittis  lua  sit  lirmiter  aedilicala;  nisl 
etiaro  sit  glorioso  decore  peroriiata.  Unde  in  Can- 
ticis  canticoruro  sponsae  amaiilis  te  vocem  (alefli 
audivimus  :  Lectulus  noster  floridus,  tigna  dommm 
noslrarum  cedrina  :  laquearia  tiostra  cypressint 
(Cant.  1,  46).  Epithalamium  canit,  cubile  et  Ihala- 
mum  piilchro  sermone  describens  sponsum  inviial 
ad  requiem  :  hoc  ost  eniro  roelius  quicscere  cl  cum 
C  Chrisio  esse  :  necessarium  autem  exire  ad  lucra 
propter  snIvrMidt*:».  ViMuuilpUiun  w\m  opprvfturii- 
lale,  ul  [i»m,  invnnL;i,  nrantum  tliiiiimittm  niiniial» 
lcctuluniqvii?  digiio  d^^tiiaiistr,'*ns  tlilcctiim,  ol  iliiu 
invitatad  ri:'qiiiem,  ct  cmi»  ruiuUius  Emmaitictfr' 
dis  ardoieni  unn  susUiti^js  aJ  nunilis  sjlirsibit Imj^IW- 
tium,  sei  tim  pcrnociarf  compeUil^  H  tuin  M'^* 
loquitur  :  Domine^  bonum  vM  utis  hic  €|«  {Miii^* 
XV, -i).Jam  quid  BpiHitialacr  isia  conliiieant,  ref!»* 
ramus. 

El  in  Kcdesia  qiiiL*m  lcctnm^  m  qun  quiesijtluri 
claustra  t'\i*^iimo  cbse  ct  moniisicria,  in  ^fuiim^ 
quiete  a  iuiib  vjvitur  saRCuii  ct  solliciludimlH" 
vitai.  Alquc  is  iccliis  llnrtdus  tlcmoTisiratur,  f 


Jucunda  est  haec  vox  laudis  tuae,  quam  tu  laudabis  ^  exemplis  et  instiiutis  Patrum  tanquam  quibosdam 

bene  olenlibus  respersa  floribus  fratrum  contersa- 
tio  et  viia  refulget.  Porro  domos  populares  con?en- 
tus  inlellige  Christianorum,  quos  hi,  qUi  in  ««^' 
miiate  positi  sunt,  Christiani  utique  utriusquc  or- 
dinis  principes  quasi  tigna  parietes,  juslis  imposi- 
lis  legibus  fortiter  stringunt,  ne  sua  quique  legetel 
voluntate  vivenles  tanquam  inclinati  parietes  e* 
maceriae  depulsae  dissidcant  a  semetipsjs.  cl  sic 
omnis  structura  oMlificii  corrueiis  dissipelur.  w- 
quearia,  qua;  a  lignis  firmiter  pendent,  et  «10«"^* 
insigniter  ornant,  puto  bene  insliiuti  cleri  mansnc  o 
et  disciplinatos  mores,  riteque  admlnislrala  ouic»> 
designare.  Quomodo  namque  stabunt  ordines  cleri- 
corum  et  administrationes  eorum,si  non  princip 


et  charissimos  tibi  tuos  minimos  et  eoruro  mini- 
stros.      ' 

Igitur  non  pro  terreno  quacstu  circumdabo  altari 
tuum  celebrans  divinum  ollicium,  sed  tci  audiam 
vocem  laudis  tuce  in  coclo,  et  in  Ecclesia  Trinilatem 
coiicelebrantis,  et  vocero  tuae  laudis  in  die  judicii ; 
quem  diem  desiderans  dico  :  Judica  me,  Domine, 
ut  audiam  vocem  laudis  tuae  inter  dnos  minimos 
vel  eorum  laudabiles  minislros.  Et  quia  tu  unuses 
magister,  qui  doces  hominem  scientiam,  fac  ut 
apud  luum  altare  audiam  vocem  laudis  tuae  inter 
eos  qui  sunt  docibiles  Dei ,  et  ego  a  te  instructus 
absque  invidia  in  studio  charitatis  aedificantis  non 
me,  sed  te  laiidem. 


1109 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  11.  —  PSAL.  XXV. 


liTO 


tanquam  *iignoruml)enen€io,et  munUieentia  susten-  A 
lentur,  et  poleulia  protegantur? 

Quod  auteni  tigna  cedrina,  et  laquearia  cypres- 
sina  descri4juntur,  natura  aLsque  dubio  hahet  iu 
his  speciebus  lignorum,  quid  congrnnt  pra^falisor- 
dinibus.  Et  cedrus  quidem,  quop.iani  impulribilc 
est,  nec  non  et  odorirerum,  alla^que  proceritalis  ii- 
gnum,  satis  indicat  quales  oporteat  assumi  viros  in 
Yices  tignorum ;  ergo  validos  el  conslantes  necesse 
est  eos  esse,  qui  super  alios  ordinantur,  ncc  non  et 
longanimes  in  spe,  atque  in  superna  menlis  verti- 
eem  attoUenles,  qui  etiam  bonum  (Idei  suib  et  con- 
Yersationis  ubique  odorem  spargenli's  diccre  cum 
Apostolo  possunt :  Christi  enim  bonus  odor  sumus 
Deo  in  omni  loco  (//  Cor,  ii,  15).  Cyprrssus  ilem 
boni  :eque  odoris^  et  imputribile  siniililer  liguuin  ^ 
iiicorruptae  viUe  et  tidei  eiiam  queinvis  de  clero  de- 
bere  esse  dcmonstrat,  ut  meiito  dccori  domus,  et 
bqiiearium  ornatuL  deputetur.  Scriptum  est  eniin  : 
JDomum  tuam  decet  sanctitudo^  Domine^  in  longitU" 
Mnem  dierum  (Psal.  xcii,  5;.  Ubi  sane  et  sanclimo- 
niae  decus,  et  indeficientis  gratix  expressa  perseve- 
rantia  est.  Oportet  ergo  virum,  qui  ad  ornatum  et 
decorem  assumitur  domus,  bonis  ornatum  moribus 
«sse,  et  quamvis  semper  sit  intus,  bonum  tainen 
leslimonium  babere,  et  ab  his  qui  foris  sunt.  Sunt 
et  alia  in  natura  lignorum  bof  um  competeiitia  bis 
quae  spiritualiter  disseruntur,.  sed  brevitatis  causa 
praetereo. 

Notandum  vero  pulcbre  omneiii  Eccleslae  statum  ^ 
Lrevi  uno  versiculo  compreliensum,  auctoritatem 
scilicet  prxlatorum,  cleri  deciis,  populi  disciplinam, 
inonachorum,  sive  canonicorum  quietem.  In  horum 
prorsus,  ruiii  rcctc  sunt  oiivuki^  sarjit;i  .Vhkter  Ec- 
clesia  coui^ideraUone  I^ctaltir^  et  tUTii:  m  quoque 
effert  Intueuda  dlLecto,  cum  ad  ejus  lanqiuin  om- 
jiium  anctiK  [15LLS  refert  oinnia  tion[tat,eiiJ,  iiihil  sibi 
es  oinnibus  Iribuens.  Narn  quod  ult  noiitf-r,  et  iio- 
stramm  noii  nsurpaiianis  i^iii^tium  c^i,  sud  dilectio- 
nis,  quod  nimiLi;  viilelkTi  fMitcia  dileetit^iiis  nihii 
ejus,  qtiem  valde  diligit,  a  sc  xstimet  jttji:iiuin.  Nec 
enim  spoiigi  se  contnbernio,  oul  quiifijs  v]ns  putat 
arceiidam  roriijorijo,  qtuc  m^niini^t^  iian  qiu:  riua,  sed 
quae  illiussunt,  qu^erere  consuevit.  £t  ha;cest  causa, 
cur  sibi  et  spouso  simui  sive  lectulum,  sive  domos  D 
aasa  sit  pronuntiare  communes.  Dixitenim  :  Lectu- 
luM  noster,  et  tigna  domorum  nostrarum^  et  la- 
auearia  nostra,  audacter  se  comprehensione  asso- 
^ians,  cui  juncta  noo  dubitat  in  amore.  Non  ita.  illa, 
qu»  propri»  voluntali  nondOin  abrenuntiavit,  sed 
per  se  jacet,  per  se  habitat,  roagis  autem  non  per 
se,  sed  cum  meretricibus  luxuriose  vivendo  con- 
versatur,  concupiscentias  loquor  carnis^  cum  qui- 
bus  dissipat  bona  sua,  et  portionem  substantiae, 
quam  slbi  dividi  postulavit. 

Caelerum  tu,  qui  has  Spiritus  sancli  voces  audis, 
ve)  legis,  putasne  aliqua  borum,  quas  dicunlur,  va- 
leas  tibi  applicarc,  et  de  felicitate  sponsae,  quae  boc 
amoris  carmine  ab  ipso  Spiritu  canitur,  aliquid  re- 


cognoscere  in  temetipso,  ne  dicatur  et  tibi,  quia 
vocem  ejus  audis,  et  nacis  unde  veniat,  aut  quo  va- 
dal  ?  (Job  III,  8.)  En  fortc  appelis  ct  ipse  contem- 
plalionis  quietem,  et  bene  facis,  tantum  ne  obli- 
visraris  flores,  quibus  lectulum  sponsae  le^^is  aspiT- 
sum.  Ergo  cura  et  lu  luum  circumdare  similiter 
bonorum  floribus  operum,  virtutum  exercitio  tan- 
quam  flore  fruclum  sauctuin  otium  pra^venire.  Alio- 
quin  delicato  satis  ctio  dormitare  voles,  si  nou 
cxcrcitatus  quicscere  appctas,  et  Liie  fecunditate 
neglecta  solis  cupias  Racbelis  ainplexiiws  oble- 
etari.  Sed  et  pra^poslerus  ordo  est  ante  meritum 
pnieinium  exigere,  et  aute  laborem  sumere  cibuiii, 
€Uiu  Apostolus  dicat  :  Qui  non  vult  labarare,  nec 
manducet  (//  Thess.  iii,  iO).  A  mandatis  tuis  intel- 
lexi,  inquit,  ut  scias,  nisi  obedienti.ie  mandatorum 
conteinplalionis  gustum  peiiitus  iion  deberi.  Nou 
igitur  pules  de  propriie  amore  quietis  sancUe  obe- 
dientix  actibus,  seuiorumve  traililioni  pnejudiciuui 
ullatenus  facicndum.  Alioquiii  non  dormiei  teeum 
SpQUSus  in  lecto  uno,  illo  pr;eserliiii,  quem  tibi  pro 
obedientix  floribus  ciculis  atque  urticis  inobedieu- 
ti:e  aspersisti.  Propier  quod  non  exaudiet  orationes 
tuas  vocatusque  non  veniet;  nec  cnim  dabit  inobe- 
dicnti  copiain  sui  tantusobedientix  amator,  ut  mori, 
quam  non  obedire  maluerit.  Sed  neque  approbat 
feux  contemplationis  inane  otium,  qui  dicit  per 
propbetam  :  Laboravi  sustinens,  significans  tempus, 
qno  exsul  coelo  et  patria  summse  quietis  operatus 
est  in  medio  terra:  (Isa.  i,  U).  Magis  autem  vereor 
ne  te  (luoque  involvat  illa  sententia  formidolosa  ita 
iiitoiians  in  perfldiam  Judaeorum  :  Neomenias  ve- 
stras,  et  Sabbatuoi,  et  festivitates  alias  non  feram 
(Ose.  II,  11).  Item  :  Kalendas  vestras  el  solemnita' 
tes  vestras  odit  anima  mea,  facta  sunt  mihi  moleila 
(Isa,  1, 14),  et  lugebitsuper  te  propheta,  et  dicet : 
Viderunt  eam  hostes,  et  deriserunt  Sabbata  ejus 
(Thren,  i,  7).  Cur  enim,  quod  dilectus  repudiat,  non 
irrideat  inimicus? 

Miror  valde  impudentiam  aliquorum ,  qui  inter 
nos  sunt,  qui  cum  omnes  nos  sua  singularitate  tur- 
baverint,  sua  impatieniia  irritaverint,  sua  inobe- 
dientia  coinquinaverint,  audent  nihilominus  ad  tam 
fceduin  conscientiae  suae  iectulum  omni  orationum 
instantia  totius  puritatis  Dominum  invitare.  At 
cum  extenderitis,  ait,  manus  vestras,  avertam  ocnlos 
meos,  et  cum  multipiicaveritis  orationem,  non  exau- 
diam  (Isa,  i,  15).  Quid  enim?  Lectulus  non  est  flo- 
ridus,  magiset  putidus  est,  et  tu  illuc  Regem  glo- 
riae  trahis?  Ad  pausandum  hoc  facis,  an  ad  causaii- 
dum?  Centurio  vetat  illum  intrare  sub  tectum  suum 
propter  suam  indignitatem,  cujus  tainen  fldes  redo  • 
let  in  universo  Israele  (Luc.  vii,  6) :  et  tu  ad  te 
compellis  intrare  tantorum  sordens  spurcitia  vitio- 
rum?  ClamatPrincepsapostolorum  :  Exiamej  Do- 
mine,  quia  homo  peccator  sum  (Luc,  v,  8)  :  ei  tu  di- 
cis  :  Intra,  Domine,  ad  me,  quoniam  sanctus  sum? 
OmneSj  inquit,  unanimes  in  oratione  estote,  fratemi- 
tatem  diligite  (l  Petr,  ii,  17).   Kt  Yas  elcctiouis  : 


4171  GEnnOHI  P»i£POSlTl  REICIIERSPEKG.  117? 

Levantet  puras  manus,  ait,  sine  ira  el  discepiatione  A  insuper  et  facilius  possidcntiir  el  (utius.   UUnanr 

mihi  illoruin  suppetat  copia  lignoruin,  quibus  hor- 


(/  Tim,  II,  8).  Videswe  quoniodo  sibi  concordent  et 
eodcm  spiritu  de  pace  et  tranquillitate  arrimi,  quam 
babere  debet  ilte  qui  orat,  loquantur  Princeps  apo- 
stolorum  et  Doctor  genlium?  Perge,  tota  die  ex- 
paude  ad  Dcum  mauus  tuas,  qul  fratres  tota  die 
molestas,  unanimitatem  impugnas,  ab  unilate  te 
separas.  Et  quid  me  vis  facere,  inquis  ?  Profecto,  ut 
primo  quidem  emundes  conscientiam  ab  omni  in- 
qttiuamento  irae  et  disceplationis  et  murronris  et 
livoris,  et  quidqnid  omnino  adversari  cognoscitur 
aut  paci  fratrum,  aut  obedientise  seniornm,  de  cor- 
dis  babitaculo  eliminare  feslines.  Deinde  et  circum^ 
dare  libi  flores  quornmque  bonorum  actuum,  et 
laudabiliom  studiorum,  atque  edoramenta  virtutum, 
id  est  quaecunque  snnt  vera,  quaeciinque  justa,  quae* 
eunque  sancta,  qoaecunque  amabilia,  quaecunque 
bonse  faroae,  si  qua  laus  disciplinx,  si  qua  virlus, 
liaec  cogitare,  in  bis  exerceri  eurato.  Ad  istiusmodi 
secure  rocabis  Sponsum,  quem  cum  introduxeris, 
cum  veraciter  diccre  poleris  et  lu  :  Lectulus  msler 
floridus  redolente  nimirum  coiiscientia  pietatem, 
sed  pacem,  sed  matisuetudinem,  sed  justitiam,  sed 
obedientiaro,  sed  hilaritatem,  sed  bnmililatem.  Et 
de  lectulo  quidem  sic. 

Domum  vero  Dei  spiritalem  se  ipsum  quisque 
agnoscat,  qui  tamen  jam  non  in  carne  ambulat,  sed 
:n  spiritu.  Templum  enim  Dei^  ail,  sanctum  est,  quod 
estis  vos(I  Cor.  iit,  17).  Curate  ergo,  fratres,  spiri- 


tus  sponsi  Ecclcsia  copiose  densatur,  pax,  bonilas, 
bcnignitas,  gaudium  in  Spiriiu  sancto,  misereri  in 
bilarilate,  tribuere  in  simpllcitale,  gauJere  cum 
gaudeiitibus,  flere  cum  flentibus !  An  non  lo  inam 
domum,  quodad  laquearia  spectat,  satis  abundequu 
ornalam  ceiiseas,  quam  lalibus  lignis  inspexerl^ 
suflicienter,  compositeque  ornatam  et  labulatani  ? 
Dominet  diiexi  decorem  domus  tum,  Semper  da  mibi 
baec  ligna,  quaeso,  qnibus  tibi  semper  omatum  ex- 
hibeam  conscientiae  Ihalamum;  conscientix  dico 
meae  ei  alterins.  His  contentus  ero  :  erunl,  et  qul 
meo  in  bac  re  consilio  acquiehcere  vohint,  quia  ec 
te  puto  esse  eontentum,  praesertim  in  his  temporibns 
novrssimfs,  in  qaibus  abondante  iniquitate  refrige- 
scit  charitas  multorum. 

Caetemm  in  sanctis  aposCoIis,  et  viris  apostolicis 
majorem  domus  tum  decorem  per  multas  vii-tutes  eC 
miracula  clarescentem  suflicit  inihi  admirari  et  ve- 
nerari,  qoia  non  valeo  imilari :  suflicit  mihi  diligere 
in  illis  magnum  decorem  domus  tuce,  quia  glonan 
et  magniim  decorem  imposuisli  super  eos,  dum  ex 
ilHs  quosdam^fecisti  ascensum  purpureum  coronan- 
do  eos  per  mart}Tium  :  quosdam  columnas  argen- 
teas  in  confessione  veritatis  iilustrando  per  eloquia 
tua,  quse  sunt  argentum  igne  examinatum  :  quos- 
dani  recUnatorium  aureum  per  optimam  partem, 
quani  sibi  elegerunt.  Media  vero  cbariiate  sunt  con- 


tali  huie  »diflcio,  quod  vos  estis,  ne  forte  cum  in  G  strata  propter  filias  Jerusalem  {Cant.  iii,  10),  quae. 


superiora  proficere  coeperit,  vacillet  et  corroat,  si 
^nis  fortibtts  non  fuerit  subnixum  et  coUigatuici  : 
curate,  inquam,  illi  tigna  dare  imputribilia  et  im- 
mobilia,  timorem  videlicct  Domini  itlum,  qni  per- 
manet  in  saeculum  sseculi.  Patientiam,  de  qua  scri- 
ptum  est :  Patientia  pauperum  non  peribit  in  finem 
{PsaL  IX,  19).  Louganimitatem  quoque,  qune  sub 
quovis  structurae  pondere  inflexibilis  perseverans  in 
iiifinita  sxcula  vitaebeat;e  protenditur,  Salvatorelo- 
quenle  in  Evangeiio  :  Qui  perseveraverit  usque  in 
pnem,  hic  salvus  erit  {Marc.  x,  22).  Magis  autem 
supor  omnia  charitatem,  quae  nnuquam  excidet, 
quia  fortis  est,  inquil,  ut  mors  dHectio^  dura  sicut 
infernus  temuiatio  {Cant.  viii.fi).  Studele  deinde  bis 
ligiiis  substernere  ct  afligare  alia  lingua  aeque  pre-  '^  et  altcrius  conscientia  Cbristiani  sint  ad  deecrem 


iicet  pro  infirmitate  sui  non  possiiit  accedere  ad 
roartyrium  per  ascensum  porpureum  niinis  altunr 
et  aruuum,  ne  valeani  csse  columnae  argenteae  vet 
reclinatorium  aureuiii,  possuni  lamen  cbaritate  me- 
diante  in  ascensu  purpureo  colnmnis  argenteis  at- 
que  reclinatorio  aurco  venerari  et  diligere.  Ma- 
gnum  decorem  domus  tuw,  quem  non  babent  iu  se, 
sed  habent  in  alits  per  charitatem,  non  qua».  su^ 
sunt  quaerentem,  sed  qux  aliorum  sunt,  bona  quasi 
sua  diligentem.  In  bac  ipsa  charitate,  o  Domine, 
dilexi  decorem  domus  tues,  et  locum  habitattonis  glo» 
riee  tuw.  Diiexi,  valdeque  gratum  habeo,  ut  in  tou 
Ecclesia,  in  qualibet  (^ngregatione  monasticanr 
seu  canonicam  reiigionem  profilente  atque  in 


liosa  et  pulchra,  cui  tamen  illa  ad  manum  fuerint 
in  opus  laquearium  ad  decorem  domus,  sermonera 
scilicet  sapientiae,  sive  scientlae,  prophetiam,  gra- 
tiam  curationum,  interpretationem  sermonum,  et 
caetera  talia,  quae.magis  noscuntur  sane  apta  oma- 
tui,  quam  neoessaria  esse  saluti.  De  his  praeeeptum 
non  habeo  ;  consilium  autem  do,  quoniara  quidem 
istiusmodi  ligna  eonstat  et  laboriose  requiri,  et  dif- 
ficillime  inveniri,  et  periculose  elaborari  (uam  et 
rara  ea,  praesertim  bis  teroporibus,  terra  nostra 
producere  reperitur),  consolo  sane,  et  raoneo  non 
roultopere  ista  requiriri,  magis  autem  ex  lignis  aliis 
laquearia  praeparari,  quse  etsi  minus  appareant 
splcndidai  non  mmus  tamen  valida  esse  probantur, 


domus  twB  tigna  cedrina,  laquearia  cypressina,  le- 
ctulus  floridus,  ascensus  purpureos,  coluninae  ar- 
genteae,  reclinatorium  aureum,  pavimentoni  chari- 
tate  constratum  sicut  decet  ioeum  habitationis  gie- 
ria  tu€Bf  in  quo  tibi  sit  gloriosom  requiescere  tan- 
quam  tn  lectulo  florido,  seu  recimatorio  aureo. 

Hunc  decorem  etsi  non  recognosco  m  me,  unen, 
o  Domine,  m  aliis  diiexi  decorem  donms  tuw^  H  io* 
eum  habitationis  gioriar  twe^  copiens  domnn  toaiK 
non  solum  firmiter  »dificatam  esse  super  te  fimia» 
petram ,  sed  decenter  ornatam.  Propter  quod  eliatt 
zelus  domos  tuae  comedit  me  ronltis  debonestanti- 
bus  domum  tuam  per  negotialionem  Sirooniacani, 
et  alias  multa^  indisciplinaiiones,  et  exordinationesv 


1173  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

quas  in  domo  tua  vidi  et  video ,  dominante  anti-  A 
christo  et  exercitu  suo,  universo  sctlicet  collegio 
imptorum,  in  domo  tna  vel  cum  Baltassar  concubi- 
Dis  potantium,  vei  cum  Juda  latrocinanlium,  et 
cuni  Simone  Mago  negotiantium,  vel  cum  diabolo 
gloriantium,  quasi  unusquisque  illorum  iion  debeai 
esse  subditus  Deo,  sed  similii^  Altissimo.  Impiis 
istis  mihi  indignantibus,  et  contra  me  malignanti- 
bus,  quia  nolo  iliis  esse  conseutiens  in  sua  malitia, 
multa  contraria  sum  passus,  et  adliuc  niulla  tinieo, 
illud  praecipue,  ne  peream  cnm  impiorum  turba, 
cui  sum  admistus  in  area  Dominica.  Sed,  a 
piissime, 

VcRs.  9.  Ne  perdas  cum  tmpiii  animam  meam^  et 
eum  virii  $anquimm  vitam  meam.  Duobus  modis 
pcrduntur  impii»  dum  ct  in  praesenti  vita  incorpo-  '^ 
rantur  filio  perdilionis,  et  in  futuro  judicio  cum 
eodem  perdeudi  praecipitabuntur  in  infernum.  Ega 
aiitem,  qul  Salvatoiis  merobrum  esse  desidero,  et> 
ipsum  Salvatorem  in  judicio  prsemium  exspecto,  ia 
limore  perditionis  et  spe  salvaAionis  dico  :  Ne  per-^ 
dai  cum  impiis^  Deus^  animam  meamy,  ei  cum  virit 
Manguinum  vitam  meam.  Etiamsi  terra  tradatur  iu 
manus  impii  non  cruciantis  in  corpore,  aut  etiam. 
spoliantis  in  sobsidiis  terrenis.;  tamen  tu  custodi 
animam  meam  a  perditione  duplici,  qua  perduntur 
impii  contra  Deum,  et  viri  sanguinum  rabidi  con- 
Ira  proximum. 

Vers.  10.  In  quorum  manibus  iniquitates  sunt :. 
quia  opera  eorum  sunt  iuiqua,  et  dextera  eorum  re-  q 
^leta  est  muneribus^  ut  jam  supra  exposuimus. 

Vers.  ii.  Egoautemin  innocentia  mea  ingressus. 
cicm,  ut  jam  supra  expositum  est.  Redime  me,  et 
miserere  mei.  Duo  sunt,  quae  me  premunt,  videli- 


—  PARS  II.  —  PSAL.  XXVI. 


4174 


cet  peccatum  et  poena  peccati.  In  peccato  agnosco 
meam  culpam,  in  poena  pcccati  agnosco  meam  mi- 
seriam.  In  peccato  sum  venondatus,  ut  non  possim 
non  peccare ;  in  miseria  sum  ligatus,  ut  non  possim 
non  turbari.  Tu  ergo,  Salvaior  meus,  redime  me  et 
miserere  fnet ,  ut  aut  rcJempiio  sit  mihi  remedium 
contra  peccatum,  ne  per  iilud  efficiar  membruin 
iilii  perditioiiis  :  et  fua  mihi  subveniat  miscratio, 
ne  cum  illo  sim  perdendus  in  a^tema  miseria,  sed 
etsi  quid  peccavero,  advocatum  te  liabeam  apud 
Patrem  justum  et  pium,  et  tu  sis  propiliatio  pro 
peccatis  mcis  :  et  si  miserias  patior,  te  consolato- 
rem  sentiam,  sicut  et  sensi  multoties,  quando  im- 
pulsus  et  eversus  sum,  nt  caderem,  et  tamen  non 
cecidi,  quia,  etsi  fui  aliquatenus  inclinatus  ct  in- 
curvaius  ad  illicilos^  eicessus  in  loquendo,  come- 
deMdo,.bibendo,  caeterisque  talibus;  tamen 

Vers.  12.  Pes  meus  ita  stetit  in  directo^  ita  firmus 
fuit  in  teneiida  via  recta,  ut  post  aclam  de  crimi  • 
nibuspcenitentiam  in  prsecedenti  psalmo  expressam, 
nulla  mihi  ulterius  fueril  voluntatis  mobilitas  :  imo 
tanU  fuitet  est  fmmobilitas,  ut  malim  o€cidi,quam 
denuo  criminibus  impliearl,  vel  etiam  ipsis  venia- 
libus  culpis  ex  deliberatione  inquinari.  Et  hoc  ip- 
sum  caeteris  custodiendam  praedtcans  in  Ecclesiis 
benedicam  le,  Domine^  quia  non  mex,  sed  tuae  vir- 
tuti  attribuo,  quod  in  via  recta  sto. 

Gloria  Patri  Domino,  cui  dictum  est :  Judica  me, 
Domine.  Cloria  Filio  Domino,  qui  est  veritas,  de 
qua  dlctum  est  in  psalmo  :  Complacui  in  veritaie 
tua.  Gloria  Spiritui  sancto^  qui  est  misericordia,  de 
qua  dictum  est  :  Quaniam  misericordia  tua  ante 
ocubs  meos  est.  Gloria  tint  ac  trino  Domino  veract 
et  misericordi.  Amen. 


PSALMUS  XXVI. 


Domintis  ittuminatio  mea  et  salus  mea,  euem  th-  D 
mebo    Titulus  psalmi  est  (Vers.  i) : 

IK    FIMEII,    mLMUS   DAVIB ,    PRIUSQUAIC   illll 

retcr  (58).* 
Hic  titulus  mitlit  nos  ad  historlam.  Legitur  in 
Kbris  Regum  David  ter  fuisse  unctum.  Primo  adhuc 
puerulus  in  Betblehem  a  Samuele  in  domo  patris  sui 
Isai  in  designaCionem  regni  futuri,  a  qua  unctione 
Spiritus  Domiiii  directus  est  in  eum.  Secundo,  mor- 
tuo  Saule,  unctus  est  in  Ilebroii,  et  regnavil  super 
domum  Juda  septem  annis  et  septem  mensibus. 
Postea  vero  tertlo  unctus  est,  quando  totius  Israeti» 
tlci  populi  provlnciam  accepil,  ut-  regnaret  super 
Israel  universum,  et  ascendit  in  lerusalem,  et  re- 
gnavil  triginta  tribus  annis  dejecu  tunc  a  spe  re- 
gnandi  omni  domo  Saul. 


Quae  unctiones  mysticant  nobls  aliquid.  Nam  in 
Kto  quasi  speculo  tota  unctionis  Christi  praefulget 
forma.  nie  namque  tertio  unctus  est.  Primo  vide- 
licet,  ubi  Spirltu  sancto  conceptus  est,  qua  unctione 
acc^pta  ipse  puer  David  non  statim  exercuit  regale 
officlum,  sed  quasi  parvulus  apud  se  laluit.  Se- 
cundo,  ubi  cum  baptizaretur  veniente  super  illuin 
Spiritusancto  in  specie  columbae  demonstratus est, 
qua  secunda  unctione  coepit  regnare  super  tribum 
Juda.  Nam  ex  tunc  miracula  faciens  in  Judaea  ma- 
nifesUvit  se  Regem  esse  Judaeorum,  quod  Pilatus 
licet  minime  intelligens  in  titulo  crucis  expressit. 
Tertio,  ubi  resurgens  ex  mortuis  tantam  unclionis 
suae  gratiam  in  suos  lldeles  transfudit,  quantam 
hlc  idem  unctus  Rex,  futurus  pater  illius,  commen* 
dare  cupit  his  verb*^  •  ^'^ce  quam  bonum  et  quam 


(58)  Vulgata: Psfl/mMs  David^  priuiquam  tiniretur 


rl!73 


GLRHOIII  PR.EPOSITI  REICHERSPfiRC. 


11735 


incundum  habitare  fratres  inmum;  sicutunguentum  Amo^ns   iUius  l>ene<]iclionis.  IIoc  moilo    diii    ego 


in  eaffite^  quod  aescendit  in  barbam,  barbam  Aaron^ 
tfuod  descendit  in  oram  vestimenti  ejus  (Psal.  cxxxir, 
4,2).  Ubi  enim  resurrexit,  ipsa  die  stans  in  medio 
disciputornm  snorum,  dicensque  :  Pax  vobis^  tn- 
sulllavit,  et,  accipite  ^  inquit,  Spiritum  sanctum 
(Joan.  XX,  ^).  Et  postmodum  sedens  a  dextris  Oei 
misit  eumdem,  et  iterato  dedit  Spiritum  sanctnm. 
Ita  unguentum  verum  de  capite  in  barbam  Aaron, 
ct  in  oram  vestimcnti  ejus  desccndit  idem  Spiri- 
tus  sanctus  de  Christo,  qui  caput  nostrum  est. 
Pnmoin  illos  fortes  ac  perfectos  Tiros  apostolos 
Christi,  ac  deinde  per  ministcrium  illorum  in  totam 
Ecclesiam  descendit. 
Mon  solum  autem  in  Chris?o  prse  suis  participi- 


David  :  In  Ecclesiis  benedicam  te^  Domine,  Quod 
Tovi,   persolvo  te  Dominum  Lenodicens,  ac   di 
cens  : 

Dominus  iUuminatio  nieUy  et  salus  mea,  quem  li- 
mebo  ?  In  duobus  nialis  pr.TOCCupaverunC  me  laquei 
mortis  in  primis  parentibiis  quibus,  dum  oculi  car- 
nis  aperti  fuerunt  ad  ridendom,  et  coneupiscenduni 
lignum  veiitum ,  quod  erat  pnlchrum  tisn  aspecta- 
que  delectabilc,  omne  genus  bumannm  per  concu' 
piscenliam  ac  eis  generandum  in  ipsa  radice  vilios:? 
originis  ac  ffirumnosse  propagationis  percussum  cst 
pariter  ca^citate  et  inflrmitate  :  csecitate,  ut  bonunt 
non  videat;  inlirmilate,  ut  malura  concnpiscat. 
Unde  curo  ego  David  in  iniquilatibus  coiiceptus. 


bus  uBcto,  celebrata  est  haec  trimoda  unctio,  sed  *' omnino  csecus  etinnrmnsnatus  fuerim,  csecus  per 

ignorantiam  boni,  ct  infirmus  per  concupiscentiam 
mali ;  c^ecus  non  vidcndo  veritatem,  inOrmas  sp- 
petendo  vanittUem ;  oecits  nesciendo  aeterna,  intir- 
mus  concupiscendo  tcmporalia  :  Dominus  misit  Sa- 
muelcm  angelum ,  id  est  nuntium  suum,  et  tulit 
me  de  ovibus  Patris  mei ,  et  imxit  me  unctione 
misericordise  snae,  et  directos  est  Spi  itus  Domini 
in  me  a  dte  illo,  et  in  reliquum*  0  quantum  habil 
pulchriludinis  et  gratiae  verbum  istud,  quo  sic  dici- 
lur,  et  directus  est  Spiritns  Domini  (/  Reg,  xvi,  1%). 
Non  sic  dictiim  est,  nec  sic  diei  debuit  de  Saul  ae- 
mulo  meo,  a  quo  Spiritus  Domini  erat  recessums, 
nec  de  alio  quocnnque,  cujus  animam  ficiam  aat 
duplicem  ille  Spiritus  amoris  recto  nusquam  os- 
culo  dignatur,  flctionem  ejos  post  levem  attacluni 
statim  effngiturtis.  In  me  vero  per  sacrameniom 
Tisibilis  unctionis  invisibilis  tfnclio  sancti  Spiritas 
directa  est  quasi  ab  ore  Domiiii  non  mc  obliqae 
rcspicientis,  imo  reclo  et  fideli  osculo  oris  sui  os 
mcum  demulccntis. 

Quibusnam  putas  ab  effectibus  claruit  mihi,  qtiod 
tn  nie  Spiritus  Domini  esset  directus,  et  in  Saolem 
non  esset  direclus  ?  In  hoc  scilicet  quia  ego  illum 
licet  me  odicntem  et  persequentem  rectis  oculis 
aspexi,  et  non  diligentem  dilexi,  atque  milites  meos 
compescui,  ne  illum  dormientem  interficerenl,  qui- 
bus  dixi  :  Absit  a  me,  ut  manum  meam  mittam  in 
Christum  Domini!  (/  /^ef/.  xxvi,  23.)  Ita  rectis  ac 


ctiamiii  quofibot  christianoestidem  sprcialitercon- 
siderandom.  Sicut  enim  tertio  unctus  est  David,  sic 
quique  fideles  parlicipes  del>ent  esse  l\nx  unctio- 
nis.  Prius  in  baplismo,  ubi  Spiritus  sancti  gratia 
innovantur.  Secundo,  quando  per  impositionem 
maiiuum  episcopi  donis  ejusdem  Spiritus  sancti 
augmentantur.  Tertio,  in  die  judicii,  quando  ejus- 
dein  spiritualis  gratis  perfectani  dulcedinom  adiprs- 
centur.  Non  est  credendum  David  bunc  Psalmum, 
antequam  in  domo  Patris  liniretur ;  sed  an  post  illam 
unctioncm  statim,  an  post  secundam  feceril,  inccr- 
tum  est. 

Solent  autem  non  solum  reges,  sed  et  sacerdotes 
ungi,  ut  Aaron  in  flgura  nnius  Christi,  qiii  futurus 
erat  sacerdos  et  rex»  qui  et  fecit  nos  membra  sua. 
(Jnde  ad  nos  quoqne  pertinet  lam  sacerdotalis  quam 
regalis  nnctio,  qui  et  in  iilo  suinus  Christi,  et  cum 
illo  sumus  unus  Christus,  caput  et  membra.  Stcut 
autem  David  io  flguram  futuri  rcgni  apud  patrcm 
unctus  est,  ita  nos  in  domo  diaboli  existentes  un- 
gimur  in  sacramentum  futurae  impassibilitatis,in  qiia 
sicut  David  ante  regnum  laborabat  sub  hostibus  el 
desiderabat  regnnm,  ita  ct  nos  interim  laboramus 
et  gemimus  adoptionem  flliorum  exspectantes,  qua 
secundo  liniamur  in  regno.  Unde  removens  ab  bi- 
storia  dicit  in  finem.  Finis  iste  consummationis 
est,  in  quem  dirigens  psalmus  iste  altribuitur  David^ 
seu  cuilibet  fldeli  agens   de  his  qux  pertinent  ad 


ea,  quae  fecit,  priusquara  secundo  liniretur  susce-  «v  serenis  oculis  iUum  aspexi,  quia  rectus  et  directus 


ptiis  in  regnum 

In  priina  autem  parte  ostendttur  qnaliter  post 
primam  unctionem  inter  adversa  saeculi  laborans 
spcret  in  Dominum  certus  de  secuiida  unctione.  In 
allera  vero  parte  exponitur  labor,  gemitus,  oratio, 
ut  secunda  unctio  possit  baberi,  ibi  :  Exaudiy  Do- 
mine,  vocem  meam^  qua  clamavi  ad  te,  quam  etiam 
por  Spiritum  prophetiae  promitlit,  ibi  :  Credo  vide- 
rtf  ctc.  Ultiraus  versus  intentionem  aperit,  ne  quis 
post  primam  torpiat  unciionem,  sed  longanimiter 
exspectando  secundamvel  tertiam  viriliter  agat.  Sed 
iiunc  redeanius  ad  principium  psalmi,  quod  conti- 
uuaiur  flni  praecedentis.  Ibi  enim  dixit :  In  Ecclesiis 
benedicam  te,  Domine;  hic  aulcm  osteudit,  quis  sil 


fuerat  in  me  Spiritu^s  Domini,  qui  me  non  sinebat 
iiividere  honori  persequeiitis  loe  inimici.  At  ille  non 
rectis  oculis  me  aspexit,  cx  quo  audierat  mulieres 
dccautantes  :  Saul  percussit  mille^  et  David  deum 
millia  in  mHlibus  suis  (/  Heg,  xxix,  5). 

Aliis  quoque  ab  eObctibus  evidenter  enituit,  qood 
posl  primam  iinctioiiem  Spiritus  Donnui  fuerit  in 
ine  directus.  Primuin  a  gratia  prophetali,  deinde 
et  ab  opere  fortitiidinis.  Nain  ex  tunc  mcntc  sere- 
nalus  et  illuminatus  Psalles  inclytiis  factus  som» 
propheians  et  cytharizans  magnalia  Dei,  psalmosque 
componens  mysteria  continentes  Filii  Dei,  ejusdem- 
que  secundum  carnem  futuri  Filii  mei  :  et  fortitu- 
dine  simul  ac  salute  sccundum  corous  inductus 


HT7  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  H.  —  PSAL.  XXVL  H78 

sum  per  eaiiKiem  unctioncm,  qdemadmodum   dixi  A  cognilionem  veriialis,  inllanmiriret  ad  amoremvir- 


ad  Saul  :  Pa$cebat  serviu  tuus  patris  sui  gregem, 
et  veniebat  leo,  vet  ursus^  tollebatque  arietem  de  me- 
dio  gregis,  et  perseqnebar  eos,  et  percutiebam,  erue^ 
bamgue  de  ore  eorum,  Et  illi  consurgebant  adversum 
me,  et  apprehendebam  mentnm  eorum  et  suffocabam, 
interficiebcmque  eos :  nam  et  leonem,  et  ursum  interfeci 
ego  servus  tuns.  Erit  igilur  et  PhHistineus  hic  incircum" 
cisus  quasi  unus  exeiSy  qui  ausus  est  maledicere  exerci' 
tum  Deiviventis  {JReg.  xvii, 5ietseqq.).Per  hoc igitur 
effecliis  patuit,  quod  direclus  fuerat  in  me  Spiritus 
Domiiii,  qui  ine  secundum  veritatem  nominisinei  fecit 
ct  iWclhdesiderabitem,  et  factis  manufortemy  in  typum 
Yidelicet  Cliristi  Filii  mei  vere  manufortis  et  desi- 
derabilis  Regis  fuluri,  et  snper  sotium  meum  ses- 


tutis.  PrapiQreD  Spiriitis  sancltis  in  igne  datus  esl, 
utlumeit  linlHTPi  d  flammam  :  luinen  ad  cognilio- 
nem,  et  IbmTiinm  ad  dilcctrMnoni. 

Igitur  o\^a  DavlJ  pcr  unt^tionm  primam  illuini- 
natus  ad  f  figiviLiomuu  verilatis,  ct  inflammatus  ad 
amorem  viriutis  pro[jEcr  lumcn  scientise  dico  :  Do- 
minusillumiti^tti^  nwa^  el  prnptt!r  virtutis  amorem 
adjungo  :  Et  safjn  mca.  Sic»  in(juam,dicam  in  Ec- 
clesiis  usque  in  finem  saeculi  resonanle  hoc  psalmo 
per  ora  multorum  iidelium,  tam  in  mea  quam  iii 
sna  persona  dicenlium  :  Dotninus  illuminatio  mea, 
et  salus  mea.  Non  ego  me  ipsum  iliuminare  valeo, 
sed  Dominus  habitans  in  me,  qui  lulum  feclt  ex 
sputo,  et  iinivit  ocuios  meos  per  fidcm  incamatio- 


suri.  Ille  sic  praedicabit  deiecl&biliter  docendo,  ut  ^  nis,  quani  ego  David  futuram  credidi,  et  ego  quili 


ei  dicat  fidelis  discipulns  :  \erba  vitce  tBtemas  habes 
(Joan,  VI,  69),  et  ndmirantes  dicant  ipsius  adver- 
fiarii :  Nunqiinm  sic  loctitiis  est  horao  sicut  hic  ho- 
mo.  Ille  niliilominus  in  domo  pnterna  unetus  pro- 
cedet  de  thalamo  uteri  virginalis  pariter  et.sponsus 
desiderabilis,  et  gigas  fortis  atque  desiderabilis. 
llle  suas  oves  desiderabililer  fovendo,  leonem  vero 
diabolum  sive  ursum  Antichristiim  fortitcr  supe- 
rando  suflbcabit,  etovem  vel  arietem  de  ore  ipsorum 
eruet.  Jure  igitur  ego  David  psallens  in  finem,  psal- 
lendo  videlicet  prospiciens  in  ipsum  Christum,  qui 
est  iiuis  legis  ad  juslitiam,  in  Ecclesiis  beneJicam 
Domino,  dicens  :  Dominus  illuminatio  mea,  et  salus 
mea, 

Scriplum  est  quia  lex  neminem  ad  perfectnm  ad 
duxit  (Uebr.  vii,  19).  Lex  enim  ignorantiam  docere 
poluit,  inflrmitatem  adjuvare  non  potuit.  Duo  haec 
niala  in  homine  fuerunt,  et  ex  his  caRtera  mala 
bominisprocesserunt.  Unum  fuit  ignorantia,  aliud 
coiicupisceutia.  Ignorantia  boni,  concupiscentia 
mali.  £i  ignorantia  venit  delictuin,  ex  cbncupis- 
centia  peccatum.  Haec  igitur  duo  in  homine  ab  ini- 
tio  fucrunt.  Sed  ut  agnosceret  homo  morbum  suum, 
diinissus  est  totus  sibi,  neforte  gratiam  superfluam 
judicaret,  si  prius  infmnitatis  suae  defectum  non 
agnosceret.  Positum  ergo  est  tempus  nnturalis  legis, 
nt  natura  per  se  operaretur,  non  quia  per  se  quid- 
quam  posset,  scd  ut  se  non  posse  agnoscerct.  lila 


l>et  lidelis  jam  transactam  credo,  ipse  est  illuminatio 

mea  contra  tenebras  ignorantia;,  ut  jam  discernere 

possim  inler  bonum  et  malum  :  et  salns  mea  contra 

inOrmitatem,  ut  jam  possim  resistere  peccato,  ni- 

mirum  libero  in  me  arbitrio  per  adjuvantem  et  in- 

habilantem  in  me  gratiam  illuininalo  cl  confirmato, 

quod  prius  in  tota  humana  uatura  caecum  jaccbal, 

et  languiduni. 

Firinus  igitur  et  illuminatus,  tit  selamet  posslm 

hostem  cavere,  aut  suptrare,  qu^m  timebo?  Nuiiutii 

utique  praeter  ipsum.  Qui  unlni  pnm»  nncliom^  mo 

illuminavit,  et  sanavil,  ipse  me  secnndji  vcl  teiiU 

unctioiie  sic  protegetconLr:^  hoiie^,  ui  ipsc^^  qui  t'^t 

f,  iUuminatio  mea  et  saim  mm^  slt  eliaui   dcreusor 
'-•  .  .  .  ... 

meus,  cui  in  gratiaruin  hclicmm^  Jicu  : 

Dominus  protector  vitce  meai,  a  quo  trepidabo  ?  A 

quo  visibilium  hostium  trepidabo  ?  Dominus  ipse , 

qui  me  illuminat  et  sanat,  ipse  quoque  me  prote- 

gity  ne  donum  illuminationis  et  salvalionis  iu  me 

pereat.  Nam   ipse  Dominus  est  protector  vitce  mece. 

Licet  magnas  illi  gratias  debeam,  quod  prolegil 

res  meas  et  corpus  meum,  prout  vull :  altamen  iiide 

majores  gratias  ago,  quod  est  proleclor  vitce  mece, 

Si  eniin  justus  exfide  vivit  {Rom.,  i,  17),  quisquis 

bomini  toHit  justitiam  et  fidem,  ipse  illi  tollit  vi- 

tam.  Sed  Dominus  est  protector  vitce  mecB^  ne  adver- 

sarius  meus  Saul,  vcl  Sauli   similis,  etiamsi  mihi 

tollit  exteriorem  substantiam ,  lollere  possit  fidem 


crgo  sibi  relicta  errare  coepit  a  veritale,  per  igno-  D  sive  justitiam.  A  quo  ergo  trepidabo?  Inimici  mei 


rantiam,  et  convicta  est  de  ca^citate,  postmodum 
etiam  convincenda  de  intirmitate.  Data  est  lex  scri- 
pta,  ut  ignorantiam  illuminaret,  sed  indrmilatem 
iion  corroboraret,  ut  in  ea  parte  homo,  qua  defe- 
ctum  suum  agnovil,  juvaretur ;  ubi  autem  per  se 
slare  putavit,  derelinqueretur.  Accepta  ergo  scientia 
veritalis  per  legem  coiiari  coepit,  ut  pertlceretur, 
sed  pressus  concupiscentia,  quia  adjuvantein  non 
h&buit,  ab  opere  virtutis  defecit.  Convictus  ergo  est 
in  utroque,  quia  videlicet  per  sc  nec  veritatem  po- 
test  agnoscere,  nec  bonum  perficere.  Post  hoc  itaque 
convenienter  gratia  data  est,  quae  el  illuminaret 
ciecum,  et  sanaret  infirmum  :  illuminarct  ignoran- 
tiam,  rcfrigeraret  concupisccntiain ;  illuminaret  ad 


illic  trepidaverunt  timorCj  ubi  non  erat  timor  {Psal. 
XIII,  5),  putanles  me  intentum  ad  eos  I;edendum. 
Timcbat  enim  Saul  per  me  amittere  Israelilicum  re- 
gnum,  timebant  ejus  amici  ac  nici  inimici  ejus  regno 
finito  incidere  damnum  :  ideo  irepidaverunt,  quia 
res  perituras  perdere  timuerunt,  qu»  ab  invilis 
auferri  potuerunt.  Ego  autem,  quia  justitiam,  seu 
fidem  quasi  vitam,  imo  vere  vitam  meam  diligo, 
quae  ab  inviio  auferri  non  potest ,  «  quo  vel  daemo>ie 
velhomine  Irepidabo  ?  QuOLre  irepidem,  cum  Domi- 
num  sciam  proteclorem  vitce  mece  ?  Justus  est  ipse 
non  accidentali  dono,  sed  essentiali  bono  et  justitia, 
quae  vita  inea  cst,  mihi  est  ab  ipso  fonte  justiti», 
ideo  ipse  est  vrotector  vito!  meo!,  Etiam,  qui  capul 


1179  CERHOHI  PRiCPOSlTI  REICHERSPERG.  mo 

mihi  ahsluleril,  vilam  lianc  milii  aurei  re  non  poie-  A  me,  qiii  scilicet  se  roilri  praeferunr.  infimuui  tnnt 

pMilatioi  cassata,  et  debiliuta  fortitudine  illorom. 


rit,  quia  Dominns  est  protcctor  hujus  vita:  meos  non 
ftoliim  ante  morlem  carnis  undique  lalronibus  in- 
festantibus,  ne  perdam  jusliiiam,  slhI  cliam  in  ipsa 
carnis  luorCfy  ne  perdam  juslitiai  palmam.  Palroa 
quippc  (icbelur  juslitix,  (\\\\Qt  jmtus  ut  palma  florebit' 
{Psal,  xci,  13).  Cura  ergo  sit  oranipotens  PrQteeiur 
V  to!  meaSy  a  qno  trepidabof 

Ygrs.  2.  Dum  appropiant  super  me  nocentes^  ut 
edant  cames  meas,  Inde  est  :  quod  quidam  mcorum 
commilitonum  David  magni  martyr ,  milesque 
foitis  insulutadversario^dicens  :  Assatus  itcm,  jam 
versa,  et  manduca,  quoniam  sic  apprapiani  super  me^ 
nocentety  quasi  lupi  cttpiente&  edere  eames  meas. 
Appropimnt  ergo,  quia  nihil  raihi  magis  prope  est» 


secundum  quod  scriptum  est  :  Eratque  ionga  cott- 
certatio  inter  domum  Saui^  et  domum  Datid  (II 
Reg.  111,  i).  David  proGciens,  et  semper  se  ipso  ro- 
bustior;  domus  autem  Sauldecrescensquotidie.Sic, 
sic  infirmati  sunt,  et  landem  oranino  occiderunt  non 
tantum  amici  simulati,  qui  blanditiis  volunt  sedo- 
cere,  sed  et  inimici  mei,  qui  ex  odio  aperto  tribii- 
hint  me,  ipsi  infirmati  sunt^  et  ceciderunt,  tam  ma- 
ligni  spiritug,  quam  rnaU|;ni  liomines,  vel  ipss  vi^ 
tionim  malignJLates,  quibus»  dum  consensiat!  ma- 
lum,  non  sonsi  triUulalioats  corum.  Sed  obi  eis. 
disposni,  ac  Hmnssiine  proposui  non  conscntirap 
quotiescunquc   niihi  coniingii  eorutn  lentameota 


quam  caro  mea.  Quasi  cnim  a  longe  me  infestarent,  ^  sentire,  contiiiuo  qm^  prius  mihi  crani  atl  dDhHU^ 

si  sola  exteriora  bona  mea  dinperent;  nunc  aulem 

atm  bis  conlentj  appropiant^  ttl  vduni  carnvn  mca^  : 

vd  qitia  dclcclaMiur  In  simiclituie  carnb  mei^,  vcl 

quia  machinaiioncs  eorum  ^J  uocniduui  disiposilns 

l)eus  converiit  in  meliusf  (inoni^m,  cpuiinvi^  nan 

^{'cimduin  inieoEionem,  lamefl    ^tTcimdum  clTcctum 

ad  hoc  Qppropimn^  utednHi  Cfmm  mea$^  i<l  Ciit  <!ar- 

iialia  desideria  in  me  coiisunuint.  ol  caruAlia  [m^c- 

cata   mea^  qus^    mihi    ci^probi  aiKki,    vel  derog^imiu 

i[\\\%u  dtmtihus  LiniantT  omnim^  edanl  el  aLjsninaibt, 

qiuHus  cotisnmpli^i  c.iro  moa  fit  Spiritus.   Polcus 

vnijii  est  Deus  malediciioiie^  ^rum  vrNnrc  mihi  h\ 

bcjifdictioni^s,  mciiI  ij^si»   Irtlilui!^  dirfl  :  Mntalicfnn 


tAonem,  vcrsa  ^unt  mihi  in  tribulaiionem  ct  6n\a* 
rem,  et  in  \\h,  qu^  prlus  dite\i,  tribuJLitiuncm  €i 
dolorem  iincnl.  TjibulDlio  nulcm  h^  paiienliani 
operabacur,  potjt?ntia  prt>haLioucin,  pnibaiio  vero^ 
spem ;  spcs  autcm  non  coiifundit,  quia  cbaritas  Dei- 
diifusa  est  in  corde  meo  per  primam  unctionem  tam 
Gopiose,  ut  etiam  ipsos  inimieos  tribulantes  dili- 
gam,  eisque  pro  malis  bona  cupiam.  Propterea  tn/lr- 
mali  sunt,  et  ceciderunt  malo  casu,  quo  cecidit  ma-^ 
ximus  inimicorum  roeorum  Saul,  et  iiiii  ejas  in 
monle  Geiboe,  quos  ego  plangens  dixi .  Quemodo 
ceciderunt  fortes  in  bello^  aquilis  velociores,  leonibue 
fortiores  ?  Montes  Gelboe^  nec  ros^  nec  pluvia  teniat 


beuedkiimuims^  lu^slrh,  i-t  ht-ucdkam  mnictfirSimibus  p  super  vos  (11  Reg.  I,  23-25),  ubi  cecidenint  fortes 

vesO-i«  (Ifa/tic/i.  II,  2).  Poliusigiluroligotaliumma- 

ledictiones   portarc,  quam  bcnedictiones  captare, 

qnia,  si  de  mundo  essem,  roundusquod  suuro  erat, 

«liligcret.  Nunc  vero  istius  mundi  odiumestroibi 

ma};nuro  testirooniuro,  quod  ipse,  qui  roe  pcr  pri- 

111  aro  unctionero  designavit  ac  prxaptavit  in  regale 

saccrdotiuro,   per  secundaro  quoque  vel  tertiam 

coiifirmct,  et  consumroet  in  roe  gratiaro  bene  co^ 

piaro.  Gonfirmet,  inquam,  in  roe  David  puero  suo, 

ut  sim  rex  inclytus,  regis  xterni  pater  teroporalis; 

vel  confirmet  iu  me  sancta  catholica  Ecclesia,  ut 

sim  genus  electumj  regale  sacerdotinm^  gens  sancta^ 

popuius  acquisitionis  (/  Petr.  ii,  9),  annuntians  vir- 

tntes  ejus,  qui  de  tenebris  vocarit  me  in  admirabile 


Israol.  Gonsidera  tu  qiiisque  sapienter  psallens  bunc 
sapientis  David  planctiiro  super  casu  inimicorum- 
snoruro.Non  enim  insultat  illis  cadentibos,  imojam* 
per  unctionem  primam  doctus  gaudere  cam  gaa- 
dentibus,  flere  cum  flentibus  per  boc  se  dignum 
exhibuit  secundx  ac  terto  unctionis,  quod  ex  ra- 
dice  dilectionis  coodolendo  illis,  et  hic  in  psalmo 
plangit  dicens : 

Qui  tribulant  me  tntmict  niet,  ipsi  infirmati  snnt^. 
et  ceciderunt!  Et  alias  dicit  plorans :  Quomodo  ceci^ 
derunt  fortes  in  bello  ?  Plangit  quisqne  eamalis  c^- 
dentibus  charis  et  amicis,  arque  gaudetin  ruina  iui- 
micoruro,  qui,  etsi  priroa  unctioue  in  baptismo  sit 
unctus,  per  tale  gaudium  nisi  poenitentia  purgetur. 


lumen  suum.  Unde  in  hujus  luminis  dono  illustrata  D  justo  judicio  Dei  secunda  et  tertia  unctione  priva- 


dico  :  Dominus  iiluminatio  mea. 

Vel  certe  confirmet  in  me  persona  Ecclesiastica 
gratiam  bene  in  baptismo  coeptam  per  onam  un- 
ciionem,  qua  mihi  conlulil  remissionem  peccato- 
rum,  de  caetero  per  secundam  unctionem  daturus 
iii  profectu  virtutum  bona  merita,  et  per  tertiam 
slernae  beatitudinis  praemia  sempiterna.  Ad  haec 
l)ona  consequenda  omnia  cooperantur  mihi  ui  bo- 
num,  quae,  Domino  juvante,  vel  permittente,  susti- 
neo,  dum  appropiant  super  me  nocentes^  ut  edant 
carnes  meas.  Qood  enim  pro  sola  camalitate  mea 
consumenda  sint  adroissi,  inde  patet,  quia  quasl 
devoratis  eariiibus  mcis,  peccatis  vtdelicet  mipiste- 
rio  coium  consuroptis,  ctiaro  dum  appropiant  super 


bitur,  ne  videlicet  vel  in  praesenti  vita  bonis  merilis, 
vel  in  futura  bonis  praemiis  ditatus  computetur  in- 
ter  filios  regni,  sed  sit  filius  irae,  filius  gehenn», 
quibus  dicitur  :  Va:  vobis,  qui  ridelis  nunc^  quia 
lugebitis  et  fiebitis  (Lue.  vi,  25}.  Tu  fortasse  ca- 
dentibus  inimicis  tuisiu  monte  Gelboe,  in  alto  vide- 
licet  superbiae  gaudens  in  eoram  casu  cantas,  ei 
dicis  :  Dominus  illuminatio  mea^et  salus  mea^  quem 
timebo  ?  Dominus  protector  vitos  mew,  a  quo  trepida- 
bo?  dum  appropiant  super  me  nocentest  ut  edant 
cames  meas.  Qui  tribulant  me  inimici  mei,  ipsi  iii- 
firmati  sunt^  et  cecidemnt.  Sic  psallendo  sicut  Da- 
vid  pulas  te  habere  bonum  scnsuro,  ut  sit  psalmus 
tuus  David  :  scd  in^scis  te  cssc  dc  numcro  illorum. 


m\  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

de  quibus  Amos  propheta  loquitur  :  Sicut  David  pu-  A 
iabant  $e  habere  vata  cantici,  et  nihil  patiebantur 
$uper  amtritionem  Jo$eph  (Amos,  vi,  5).  Contrilio 
Joseph  in  boc  loco  ponitur  pro  contritione  cujus- 
que  fratrls  mala  patientis,  qualia  iile  passus  est  pri- 
nio  a  fratribus,  deiiide  a  domina  sua  iGgyptiaca. 
Qui  talia  vel  pejora  paiientibus  ipsis  quoque  inimi- 
cis  suis  non  compalitur,  non  ei  congruit  bic  psal- 
nius  David,  in  quo  cadentes  inimicos  plangit  dicens 
tn  cordis  sui  eoNlritiONe  :  Qni  trihnlant  m'e  ininkici 
mei,  i>*j  infirmati  stnu,  et  ceddtnmt!  Item  alibi : 
(}mmQd&  cecitterunt  f^rteA  in  ^cHo? 

lU  autem  buNc  cjus  piaiKLinki  ililigentiusconsi- 
(kratum  iii  hoe  psalino  nnic  oculos  tuos  babeas,  tu 
qui  cnm  Davfd  psalleie  ac  [jlangere  desideras,  ani- 
nmdverte  pleuiu^f  quod  cte  pJ^^iictu  fjus  in  libro  Re-  ^ 
guoi  coNtim^Iur,  ubi  (ticllur  :  Planxit  autem  David 
planctum  hujmcemodt  super  Sant,  et  Jonathan  filium 
tjtt$,  et  prtEcqtit  ^it  ffor^rrt  /j/hjs  hida  arcum^  $icui 
$criptum  e$t  %n  libro  ju$torum  :  Inclyti  hrael  $uper 
mwHe$  tuo$  interfecti  $unt,  etc.  (U  Beg,  i,  17-18.) 
Qttis  planxerit,  quid  vel  quare  planxerit,  amplius 
autem  qnid  mysticum  signet  si  rite  consideres  : 
planctus  iste  rationabilis,  et  de  thesauro  sapieutis 
prolatus  est.  Quis  planxit?  Rex  unctus  electionis 
8U»  non  inscius,qui  non  ignoraret  per  mortem  Saul 
Tacuom  factum  sibi  esse  tbronum  regium,  ut  qui 
profugerat,  jam  rcpatriaret,  qui  exsulaverat,  jam 
regnaret.  Mira  ergo  innocentia,  mira  adversus  am- 
bitionem  temperantia !  Parum  fuerat  manibus  tem-  r 
perasse  dicendo  :  Propitiu$  $it  mihi  Dominu$,  ne 
extendam  manum  meam  in  chri$tum  Domini  (I  Reg. 
XXIV,  7).  Nam  potehal  et  baec  dicens  optare,  ut  aut 
dies  mortis  ejus  veniret,  aut  in  prslium  descendens 
periret.  Sed  ecce  occulta  cordis  manifestus  justitiae 
actus  defendit,  dum  et  ipse  plangit,  et  per  poenam 
vel  morlem  ejus,  qui  nuntiaverat,  nemini  suorum 
exsultandum  esse  decernit.  Recte  igitur  canal,  se- 
Mire  canat  David  fortis  ct  dicat  :  Domine  Deu$ 
meu$^  $i  feci  istud,  $i  est  iniquita$  in  manibu$  mei$. 
Si  reddidi  retribuenlibu$  mihi  malaf  decidam  merito 
ab  inimici$  meis  inani$  (P$aL  vii,  4  et  5). 

Quid  autem  planxit?  lllud  videlicet,  quod  Saul, 
cum  esset  Cbrislus  Domini,  propter  superbiam 
suam  boc  commeruil,  ut  et  ipse  projicerelur  a  facie  D 
Domini,  et  cum  illo  cunctus  Israel  caderet  coram 
liostibus  suis,  inctytis  suis  interfectis.  Hoc  plane 
viro  sapienti  plangendum  erat,  qui  sciret  in  sum- 
ina  sibi  humilitate  cavendum  essc  exemplum  ejus, 
qui  cum  esset  Cbristus  Domini,  superbiendo  spiri- 
tui  maligno  inancipari  meruit,  et  eo  usque  devolu- 
lus  est,  ut  consulto  spiritu  pythonico  plena  praeva- 
ricationc  damuabilis  vitam  praesentem  miserabili 
fiiie  concluderet. 

Et  quare  planxit?  Ut  docerent,  inquit, /!/tos  Jnda 
arcumf$icui$criptum  e$t  in  Ubro  ju$torum  (II  Reg. 
I,  18).  Arcum,  id  est,  belli  fortitudinem,  qoi  profecto 
arcus.  vel  quae  fortitudo  belli  non  est  alia,  quam 
manus  vel  auxilium  Domini.  El  recte  hoc  loco  per 


—  PARS  11.  —  PSAL.  XXVI.  Il8i 

arcum  tota  forliiudo  belli  signincalur,  quia  vide 
licet  maxime  per  arcum  perieral  Saul,  sicut  supra 
scriptum  est,  quia  secuti  sunt  eum  viri  sagitiarii 
el  vulneratus  est  vebenienter  a  sagitlariis,  quod  uti- 
que  noii  evenisset,  si  suum  et  ipse  tcnere  arcuni 
vel  intendere  voluisset,  id  est  si  suam  iii  Deo  speni 
posuisset,  sine  quo  nunquam  vicit,  aul  fortiler  fecit 
Israel,  sicut  scriptum  est^  inquit,  in  libro  justorum, 
Liber  justorum  quamvis  quidam  libcr  possit  intel- 
ligi,  qui  bodie  nusquam  inveniri  possit,  constan- 
tius  tamen  liber  idem  hic  intelligitur,  de  quo  scri- 
ptum  est  in  Numeris  :  Vnde  dicitur  in  libro  bello' 
rum  Domini :  Sicut  fecit  in  mari  Rubro,  sie  faciei 
in  torrentibus  Arnon^  etc.  (^um,  xxi,  14.)  Liber 
aulem  bellorum  Domini,  quis  est  nisi  omnis  Scri- 
plura  sacra,  ex  qua  sine  dubio  docemur  beHare 
K*lla  DomiNi?  Nrr  lmiihi  aiite  M^^vscn,  qtil  illiid  di- 
xitt  scriptum  fueral  quidpiam  hujnsmudi.  Igiluf 
u\  docercnt^  ijiquit,  fiHo%  Jndti  orrwm,  i^icni  scri* 
plum  esi  in  tibro  juatmnm,  u\  vsl,  quia  malc  pu* 
gnavciant  lilii  Urael  ob  eulpam  suam,  di^ccrnit 
ialtcm  fllii  JuJa  coiiiriLukssui  finnerc  iJt^um  adju- 
lorcm  suum,  sieut  omncs  jusLi  rcecrunti  quornm 
omnes  vicioH^Doo  mirabilitcr  coo|KTajilc  suni  (ht' 
actr«,  sicul  lestaiitur  Scriptura^  quic,  etsi  plurihui* 
lihris  dislincld?,  uno  lameii  Spit itu  ront^cripl^  stinfr 
et  ideireo  rcele  in  unuiii  reptJiariiiir  librum,  jui^ta 
tfhid  :  Ei  vidi  in  dfxtem  icdatiJA  \upcr  thromtm  ti~ 
brum  iiripium  intust  et  foris  signatum  iigittix  ae^ 
plem  (Apoc,  v,  1). 

Quomodo  vero  per  bujusmodi  planctum  dicendo: 
Inctgti  Israel  super  montes  tuos  inlerfecti  sunt,  quo- 
modo  ceciderunt  fortes  in  bello  aquilis  velociores^ 
leonibus  fortiores,  Jonathas  in  excelsis  tuis  occisus 
est!  (11  Reg.  i,  25.)  Quomodo,  inquain,  per  hujus- 
eemodi  planctum  discunt  filii  Juda  arcum  prxdi- 
ctum  ?  videlicet,  ut  sit  subaudiendum  :  ab  hoc  ex- 
perimento  discant  quicunque  pugnant,  quod,  etsi 
forles  sint  et  inclyti  inultum,  etsi  vclocilatem  aqui- 
larum  atque  fortitudincm  babeanl  Icouum,  nullate- 
nus  tamen  victoriam,  adversante  Deo,  pcrficere  po- 
terunt;  ab  hoc,  inquam,  experiinento  islud  discanl. 
Nain  ecce  super  montcs  tuos,  o  Saul ;  supcr  mon- 
tes,  inquam,  tuos,  id  est  propler  superbiam  tuam 
inclyti  Israel  interfecti  sunl,  fortcs  ceciderunt  te- 
cuni.  Sed  et  Joiiathas  in  excelsis  tuis;  tuis,  in- 
quam,  nonsuis  ocdsusest.  Nam  non  propier  suam, 
sed  propter  patris  superbiam  litius  hic  mcliori  palre 
dignus  mortuus  est.  Repugnant  namque  quod  di- 
citur  :  Sagitta  Jonathte  nunquam  abiit  retrorsum 
(ibid.,  22).  Sagitla  Jonathae  lides  fuit  Jonathae,  qua 
cum  ipso  David  foedus  iniit :  et  nunquam  retror$um 
abiii^  nonqiiaro  enim  foedns  illud  irritum  fecit.  Di- 
cendo  autem  :  $agiita  Jonathce  pro  eo  ut  diceret : 
Fides  Jonathse,  pulchre  ad  rem  gestam  respexit. 
Siipra  namque  scriptum  est  :  Pepigit  ergo  Jonatha$ 
fcedu$  cum  David.  Ei  addidit  Jonatha$  dejerare  Da^ 
vid,  eo  quod  diligeret  iUum ;  sicut  enim  animam 
luam,  ita  diUgtbat  eum.  Dixilqnc  ad  cum  JomUhas: 


1185 


CERllOin  PR.ILP0S1T1  REICIIERSPERG. 


1184 


Cras  KalendcD  «m«/,  et  requireris  :  reqHtretur  enim  A  h»ju8  David  nequaquam  pcenitenlue  sua  pnevcAe- 


tessio  tua  usque  percndie,  Descendes  erya  fcstinus, 
et  venies  hi  locum,  ubi  celandus  e$  in  die,  quo  ope- 
rari  licet,  et  sedebis  juxta  lapidem,  cui  nvmen  est 
EzeL  Et  ego  tres  sagittas  mittam.  Si  dixero  puero : 
ccce  sagittai  intra  te  sunt,  tolie  eas  :  tu  veni  ad  me, 
quia  pax  tibi  est,  elc.  (/  Reg.  xx,  16  ct  seqq.)  Ergo 
sagilta  Joualhie  nuuquam  ahiit  relrorsum.  Id  est 
i'(Lnlus,  in  quo  sagiiiarum  siguo  usus  est  Junalbus, 
nunquam  fecit  irritum. 

Hxc  dicens,  et  ptanctum  hujusinodi  plangens 
coufcrtat  tamen,  et  suadet  Israei  opportunara  a  Deo 
sperare  consolalioncm.  Ail  enim  :  Nolite  nuntiare 
in  Ceth,  neque  annuntietis  in  compitis  Ascalonis,  ne 
forte  latentur  filii  Philisthiim,  ne  exsulteni  fHia:  in- 
circumcisorum  (//  Reg,  i,  'iO).  Qnud  vsi  tljiYrr : 
quamvis  inclyli  Israei  inteilLCH  ^iiiti  quamxis  eed- 
derint  forles,  etarnia  Leliicii  pijriitniJU  dli<ts  rem- 
inite  arcom  veslrumqnc  Ijona  spr;  rob^jiiite  iiru- 
chiuro,  ut  non  vacct  liositbusv  ^cs!itn»n^  qiKid  pk- 
lium  de  vobis  egcrunt  IhuntpiHinK  itl  ujiijiiiilicta  il* 
lis,  quamvis  fortes  cccidcLlni,  vos  adhue  Detiiu  u- 
men  babere  forlissimcm. 

Quare  autem  montes,  inquil,  Gelboe  nec  ros,  nec 
pluvia  veniat  super  vos,  nequc  sint  agri  primitiarum? 
{II  Reg.  1,  23.)  \idelicet,  ut  ipsa  moniis  aridilas 
perpetua  permanens  posteris  sit  necessaria;  rci  do- 
cumentum,  ut  semper  prae  ocuiis  haheant,  unde 
commoneantur   futuri  reges  cavere  superbia:  vi- 


runt  lauientis!  Plangendo  autem  et  hoc  prtecipit^ 
ut  docerent  filios  Juda  arcum,  ut  docerenl  filios  con- 
fessionis  suae,  scilicet  Christianum  de  genlilms  po- 
pulum  non  gloriari  quasi  de  suis  merilis,  se<t  subji- 
ciendo  se  gratias  Dei,  verum  et  constantem  tenere 
superna;  fortitudinis  arcum.  Quod  praeceptam  do- 
cendi  Apostolus  sagaciter  exscquens  :  Quod,  inquii, 
si  aU(fui  ex  ramis  fracti  sunt^  tu  autem,  cum  oleaster 
esses,  insirtus  es  in  Hiis,  el  socius  radicis  factus  es^ 
et  pinguedmis  olivm  :  noU  gtoriarl  adversus  ramos. 
Quod  si  gloriaris,  non  tu  radicem  portas,  sed  radix 
te,  iVo/t  aitum  sapere,  ted  time,  Si  enim  Deus  natU'-^ 
ratibus  ramis  non  pepercit,  ne  forte  nec  tibi  parcat, 
{Rom,  XI,  17  et  seqq.).  Hajc  et  ca»lera  cum  dicit^ 
^  profecto  docet  tilios  Juda  arcum,  ut  scilicet,  si  for- 
tiler  agere  velint,  non  gloricntur,  sed  huroiiiter 
slent  in  gratia  Dci. 

Nam  inclgliy  inquit,  Israel  super  montes  tuos  ta- 
terjecti  sunt,  et  ceciderunt  fortes,  Incl>ii  vidcrceV 
qui  sunt  secundum  carnem  Israeliia!,  quorum  ado- 
ptio  est  fiUorum^  et  gloria^  et  testamenium,  et  legi^ 
latio,  et  obsequium,  et  promissa,.  quorum  patres,  eL 
ex  quibus  Christus  secundum  carrtcm,  qui  est  super 
omnia  Deus  benedictus  in  scecnla,  Amen  (Rom.  ix^ 
4  et  5).  Ilaque  secundum  h£c  vere  quidem  inclyli 
sunt,  sed  de  his  superbiendo  falso  fortes  sunt.  IJ- 
circo  iuterCecti  suut»  idcirco  ceciderunt,  roaxinie  Oi» 
culpam  sacerdotum,  decepiam  plebem  deYonuiliuin. 


tium,  propter  quod  ibi  abjectus  sit  ctypeus  fortium^  r  ^^iopter  quod  dicit :  Montes  Gelboe,  nee  ros 


clypeus  Saui,  tam  ignobilitcr,  ac  si  non  essel  unclus 
oleo  {ibid.^  21),  ac  si  nunquam  cQjcax  rediisset  a 
sanguine  interfectorum,  ab  adipe  fortium.  FiUw^ 
inquit,  Israel  super  Saul  flete  :  flendus  est  enim  : 
quia  ^ttt  vestiebat  vos  coccino  tn  deUciiSf  qui  prcebe- 
bat  ornamenta  aureacultui  vestro  (ibid,^  24),  subau- 
ditur  :  de  pnedls  bostium,  quas  agebat,  nune  ipse 
nudus  jacet,  nunc  ipse  bostium  visibilium  atque  iu- 
visibilium  praida  factus  est. 

Quid  tandem  planctus  iste  mysticum  signat,  nisi 
lamentum  veri  David,  id  est  manufortis  Ch!i»ti,quo 
gentis  suae,  gcnlis  Judaica:  flevit  ruinas?  Ule  nam- 
que  per  semetipsum  videns  civitatem  flevit  super  il- 
lam  dicens  :  Quia  si  cognovisses  et  tu  (Luc,  xix,  41). 


pluvia  veniat  super  vos,  neque  sint  agri  primitiarum, 
Celboe  namque  devoratio,  sive  deeursus  interprela- 
lur,  quo  nomine  non  incongrue  Pharisaei,  sive  si- 
cerdotes  illi  deootantur,  quos  in  domo  Patris  htro- 
cinantes  et  praedam  de  populo  facientes  Salvator 
cum  flagelk)  ejecit,  devoratores  et  voraces«  juxta  ii- 
kd  propheticum  :  Peccata  poputi  mei  comedunt 
(Ose  IV,  8).  Igitur,  montes,  inquil,  Celboe^  nec  ros, 
nec  pluvia  veniat  super  vos,  nec  sint  agri  primilia* 
rum,  id  est»  uuiversa  valle  geutiura  humilium  su- 
pcrne  irrorata  el  compluta,  ul  abundet  frumento, 
ut  edant  pauperes,  et  saturentur  et  laudent  Doini- 
num,  vos  alti  el  superbi  neque  rorem,  id  esl  Spi- 
ritum  sanctum,  neque  pluviam  accipiatis,  id  est 


Et  per  Apostolum  suum  jam  peracUm  dcflet  rui-  ^  salutaris  doclrinae  verbum.  Nam  et  nubibus  iners 


nam  dicente  illo,  in  quo  sine  dubio  ipsc  ioquitur 
Clirislus  :  Veritatem  dico  in  Christo,  uon  mentior, 
testimonium  mihi  perhibente  conscientia  mea  in  Sni- 
ritu  sancto,  quoniam  tristitia  magna  est  mihi,  et  con- 
tinuus  dolor  cordi  meo;  optabam  enim  ipse  anatlie- 
^sna  esse  a  Christo  pro  fratribus  meis,  etc.  (Rom,  ix, 
1  el  seqq.).  Piangil  ergo  David  Saul,  eleos  qui  ceci- 
derant,  fortes  et  inclytos  Israel ;  plangil  maniifortis 
sive  desiderabilis  Cbristus  supcrbiam  carnalis 
Israel,  falsamque  Israelitarum  fortitudinem,  de  qua 
iuse  in  psalmo  :  Et  irruerunt,  iiiquit,  in  me  fortes 
(Psa/.LViii,  4),  suam  videHcet  juslitiam  statuere  vo- 
Kutes,  el  non  in  gratia  Dei,  sed  in  operibus  legis, 
';uas>i  inclyti  gloriaules.  El  vx  illis  qui    vlaiictum 


mandabo  ne  pluant  super  vos  imbre  (Isa.  v,  6).  Nu- 
bihus,  inquam,  meis,  id  est  apostolis  meis  nian- 
dabo  Ui  vestrae  superbiae  se  subti*ahant,  pluantque 
geiitibus  Evangelii  praedicationem.  Itaque  non  eri- 
tis  agri  prHnitiarum,  non  eritis  priroitiva  messis, 
quae  deportctur  hoc  teropore  de  vobis  tn  illud  cee- 
ieste  borreum,  donec  subintret  plenitudo  gentiuin. 
Tunc  enim  reliqui^  saivae  (ient  ex  vobis,  erit(]ue 
noii  jam  primiliva,  sed  serotina  messis.  Quarc? 
quia  ibi  abjectus  est  clypeus  fortium,  clypeus  Saul^ 
quasi  non  esset  unctus  oleo,  Ibi,  inquam,  id  est  in 
supcrhia  vestra  ego  abjectus  sum,  qui  solus  clypeus 
suin  fortium,  qui  esse  debueram  clypeus  Saul,  id 
estdcreusio  vel  protcctio  furiosi  vel^arrepliiii  po- 


1185  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

puli  liujus.  Vestro  namque  suasu  negavit  nie  ante  A 
facieni  Pilali,  negavit,  inquam,  dicens  :  Non  habe- 
tnus  regem  msi  Ctesarem  (Joatu  xix,  15).  Quid  Iiac 
negatione,  nisi  clypeum  suum,  clypeum  fortiuru 
abjecit,  quasi  non  esset  unctus  oleo,  quasi  non  es- 
sem  ego  Messias,  non  essem  Chrislus,  non  essem 
unctus  Spiritu  sancto  tcslimonium  liabens  a  san- 
guine  interfectorum,  ab  adipe  fortium,  scilicet  nia- 
lignorum  spirituum,  vei  inipiorum  hominum,  quasi 
nullam  omnino  praedara  toilere  possem  de  mani- 
bus  inimicorum  meorum. 

Igiiur  post  fuec  consuluit  David  Dominumf  dicens : 
Num  ascendam  in  unam  de  eivitatibus  Juda  ?  El  ait 
Dominus  ad  eum  :  Ascende.  Et  dixit  David  :  Quo 
ascendam  ?  Et  respondens,  ait,  in  Hebron  (II  Reg. 
11,  i).  Hactenus  profugus,  hactenus  exsul  ploravit  0 
«t  flevit  multa  amar.tuJine  inebriatus ;  nunc  autem 
repatriare  et  reguarc  obedienter  paratus  in  taber- 
Dacuio  Dei  siii  caulare  et  psailere  vult,  videlicet  in 
•exempluni  ojus,  ciijus  in  persona  ipse  loquitur  : 
Paratum  cor  meum^  Deus,  paratum  cor  meum^  can- 
iabo  et  psallam  in  gloria  mea  (Psai.  cvii,  2).  Ncmpe 
«t  huic  consulonti,  num  ascendam  iu  unam  de  ci- 
Yitatibus  Juda?  Ascende,  inquit,  in  Ilebron  :  et  illi 
in  sepulcro  vclut  responsum  palris  praBstoIanli, 
quipi^  qui  non  a  semelipso  venit,  sed  obe.lienter  oin- 
Jiia  fecit :  Exsurgey^knqmi, ghria  mea,  exsurge,  psalte- 
rium  et  cythara  (Psal.  i.vi,  9).  Ei  ille  protinus :  Exsur- 
gam,  inqait,  diiuculo;  etquasi  jussus  iii  Hcbron  as- 
cendere  libenler  hoc  accipiens:  Confitebor,inqu\i,in  ^ 
populis,  Domine,  et  psallam  tibi  in  nationibus  (Psal. 
dx,  2).  Hebron  namque  civitas  sepulcrum  erat 
Abraham,  Isaac  et  iacob,  et  maximi  Adce,  sicut  in 
libro  Je5u  Nave  scribitur.  Unde  et  Cariatharbe 
dicebatur.  Aom^n,  inquit,  Hebron  antea  vocabatur 
Cariatharbe,  qaod  interpretabatur  civitas  quatuor. 
Adam  maximusibi  inter  Enacim  situs  est  (Job  xiv, 
15).  Hebron  itaque  Davidici  regni  principiiim  pro- 
ptcr  Abraham  quidem,etlsaac  et  Jacob  ibi  sepulios 
populum  significat  Judaicum;  propter  Adain  autcm 
roaximum  ibidem  situm  universum  designat  genus 
humanum.  Proinde  David  recte  et  in  persona  sua 
in  Hebron  ascendere  jubetur,  ubi  secundo  erat  ua- 
gendus  in  regem  super  tribum  Juda,quod  interpre- 
tatur  confiiens,  et  in  persona  Christi  cantare  doce-  D 
tur :  Confitebor  tibi,  inquiens,  in  populis,  Domine, 
et  psallam  tibi  in  nationibus.  Attamen  consulens  in 
unam  tantum  quaerit  ascendere  de  civitatibus  Juda; 
quia  videlicei  non  nisi  in  una  unius  fidei  Ecclesia 
Christus  regnat.  Et  hic  in  psalmo  isto  :  Unam,  in- 
quit,  petii  a  Domino,  hanc  requiram,  ut  inliabitem  in 
domo  Domini  omnibus  diebus  vitte  mece.  Quasi  dicat : 
Recte  unam  petii  a  Domino,  qui  mihi  conscius  fui 
unts  charitalis  et  iinanimitatis,  ut  eliam  inimicos 
diligerem,  ac  de  ruina  illorum  plangerem  tani  una- 
nuni  compassione,  et  tanta  condolendi  affectione, 
quanta  expressa  est  in  planctu  meo  de  quo  jam 
dictum  est  et  adhuc  dicendum  est.  Non  enim  fru- 
sti-a  post  planctus  mei  completioncm  statim  unam 


—  PARS  II.  —  PSAL.  XXVI.  1 185 

petii  et  accepi,  unam  videticet  de  civitatibus  Juda, 
in  qua  secundam  et  tertiam  suscopi  linitionem, 
sive  unctionem  in  planctus  et  luctus  mei  consola- 
tionem.  Sed  ideo  ceria  ralione  cautaque  Dci  onli- 
natione  factum  est  hoc  in  mc  David,  vel  polius  iii 
Filio  et  Deo  ineo  vero  David  flente  super  civitalciii 
Jerusalem,  et  plangente  inimicos  suos  ante  exalta- 
tioncm  sui,  iit  tu,  quicunque  cupis  bene  psallerc 
hunc  psalnuim  David  ad  obtinendam  secundam  et 
tertiam  linitionem  in  meritis  virlutum  et  pr?emiis 
boatitudinum,  scias  tibi  prius  esse  plangendum  in 
charilativa  compa^sioni  pereuntiuminimicorum  tuO" 
rum,et  sic  ascendendum  in  unam  civitatum,  inqua 
divina  gratia  largicnte  accipias  regalem  unclionem. 

Noli  ergo  simiiis  esse  Sauli  superbo  el  invido, 
qui  arcum  suum,  divinum  scilicet  non  habens 
;iLiviUinUi  votieuuMaoi  vl  .s^glLiani^  vnlneratus,  tan- 
t\m\  super  glailium  in-uit  ac  porlfe.  Habeas  itaqiie 
tu  aiciim  tuunii  iLitecllnncm  viJdicet  veritatis  rigi^ 
i\\Mn  i[tiasl  ligiuim  \n  arcu,  et  charitiUem  fratcrniia- 
ti^  ijuasL  ehonjani  <te  c:ir(ieis  Tisccrilius  confectam, 
(iira  rigor  vt*rilwli(V  kniptiiettir  et  Qeclatiir  ad  com- 
|iussicneni.  Do  hoc  arcu  niittc  sagUlns  conlra  iniini- 
eus  uioa  oraiido  cl  prcces  aaiiiituas  fundendo  pro 
Lfiriim  iinlule.  Siui  mfihtai  tutc  anitm^  el  iunc  populi 
sub  te  cadeut  non  in  carnali  mortc,  scd  in  corde  ini- 
micorum  regis  (Psal.  xuv,  6),  ut  videlicct  lorde  bu-* 
uiiUato  ex  inimicis  rcgis  fiautamici  rcgis,  et  cuilibct 
panulo  in  regem  uncio  non  invideanl  regnum.quo* 
modo  Saul  invidit  mihi  parvulo  David  uiicto  in  re^ 
gcm.  Si  autem  te  pro  illis  orante  non  cadcnt  in 
corde  iiiimicorum  regis,  sed  catlent  in  monte  Gel' 
lioe,  tu  eos  ita  plange,  ut  tuo  planctu  doceas  fiiios 
Juda  arcum  s  cut  scriptum  est  iii  libro  Justoruni  : 
quia  omnis  Scriptura  divinilus  inspirata  hoc  docct, 
ut  et  amicos  in  Deo  et  inimicos  diliganius  proptcr 
Dcum.  Cum  tibi  hiijus  charitatis  conscius  fucris, 
cum  lu  non  ut  Saul  sagittis  inimicorum  vulneraris, 
quia  in  improperiis  et  conviciis  eoruin  non  ita  sau- 
ciaris,  ut  sanitatem  cbaritatis  perdas,  imo  cjusdem 
geminse  charitatis  arcu  preces  assiduas  velut  sagit- 
tas  acutas  emittis  pro  salvandis  inimicis,  cumqiie  in 
talis  charitatis  compassioiie  videns  inimicos  tuos 
cecidisse  dixeris  :  Qui  tribulant  me  inimici  mei  ipsi 
infirmati  sunt,et  ceciderunt;  tunc  ex  magna  fiducia 
poteris  psallere  in  finem  et  dicere  : 

Vers.  3  ET  4.  Si  consistant  adversum  me  castra^ 
non  ttmebit  cor  meum,  Si  exsurgat  adversum  mepraS' 
lium,  in  hoc  ego  sperabo.  Vnam  petii  a  Domino,  hanc 
requiram,  Igiturego  David  exsul,  et  profugusa  facie 
Saul  ego  semel  unctus  in  regem,  sed  expulsus  a 
regno  mihi  destinato,  et  habilans  in  Siccleg  parvula 
sub  rege  alienigena  ;  ego,  inquam,  David  conscius 
inihi  et  magnae  congratulationis  in  prosperis  inimi- 
corum,  et  magnx  compassionis  in  eorum  adversis, 
non  credo  me  coram  inimicis  ruiturum,  sicut  ruit 
Saul  :  Sed  credo  me  videre  bona  Domini  in  terra 
viventium  (infra  i5).  Ideo  si  consistant  adversum  me 
castra  PbHisthinorum,  id  est  moiimina  qaorumlibet' 


f  187  OERHOm  PRiEPOSm  REICHERSPERG.  {|8& 

seu  \islbilitim  sen  invisibilium  inimiconim,  non  it-  A  ^om^  Domini  cum  pace  bellis  undique  sedatis»  et 


mebit  cor  meum^  charitaUs  fraterns  sibi  conscium, 
quod  neque  sagittis  alienis  per  opprobria  maligno* 
rum  sauciatur,neque  proprio  g1adio«per  iram  suam 
confoditur  in  monte  Gelboe.;  quia  non  est  in  alti* 
tudine  Satanae.  Ei  si  non  tantum  molimina  conspi* 
rationum  adversum  me  consistant,  sed  etiam  exsur- 
gat  adversum  me  prcelium^  id  est  manifestus  confli- 
ctus  impugnaniiuni  aliophylorum  :  In  hoc  ego  spe^ 
rabo^  sciens,  quoniam  diligentibus  Deum  omnia  coo^ 
perantur  in  bonum  {Rom.  viii,  28). 

Sic  mihi  David  coiitigit  historialiter  ante  secun- 
dain  linitionero  plcrumque,  ut  exercilatus  assiduis 
prxliis  idoneus  itiveniret  ad  secundam  et  tertiam 
unctionem.  Novissime  autem  co.isurrexit  adversum 


membris  meis  perfecte  roihi  capiti  adunatis,  acdi- 
versis  lapidibus  super  me  angulare  fundameniunft 
coaedificatis ,  atque  Deo  Palri  conciliatis  per  me 
lapidero  angularem,  ac  mediatorem. 

Apostolus  dicit :  Mediator  unius  non  esl,  Deus  au-- 
tem  unus  est'(Gai.  iii,  20).  Duo  eiiim  eranl ,  Deus, 
et  homo,  diversi,  et  adversi.  Deus  erat  justus,  ho- 
mo  erat  injustus :  in  hoc  nota  adversos.  Homo  erat 
miser,  Deus  bonus  :  in  hoc  nota  diversos.  Sic  igi- 
tur  horoo  et  adversus  Deo  erat  per  injustitiam ,  et 
diversus  a  Deo  per  miseriam ,  propter  hoc  neces5^ 
habuit  homo  primuro  quidem  justificari  a  culpa,  ul 
reconciliaretur ;  postea  vero  liberari  a  miseria  ,  ut 
reformaretur.  In  hoc  ergo  mediatore  eguit  homo  ad 


me  pr^eiium,  quando  succensa  civitate  Siceleg  ho*  B  Deuni,  ut  reconciliaretur  illi ,  et  reduceretur  ad  il- 


stes  abduxcrant  uxores  meas  duas  et  omnem  prse» 
dam  captis  mulieribus  et  parvulis,  tunc  ego  consu- 
lui  Dominum,  dicens  :  Persequar  latrunculos  istos 
an  non  ?  Et  a%t :  Persequere,  Sine  dubio  enim  com- 
preliendes  eos,  et  excuties  prcedam  (1  Reg,  xxx,  8 
et  seqq.).  Tali  responso  Domini  coiifurlatus  dixi :  Si 
consistant  adversum  me  castra^  nun  timebit  cor 
meum;  siexsurgat  adversum  me  praslium^  in  hoc  ego 
sperabo,  Nec  frustratus  sum  in  liac  spe  mea ;  iiara 
et  hostes  victoriose  superavi,  et  multam  praedam 
turu  de  qua  dicebatur  :  Hasc  est  prmda  David.  Uac 
igitur  praeda  ditatus,  cum  subito  audissem  cecidisse 
Saul  regem  in  praelio  aemulum  meum,  multarum  ci- 
vitatum  domiuum,  ego  unam  peiii  a  Domino^  unam 
tantum  civitatem  petii,  dicens  :  Num  ascendam  in  ^ 
unam  de  civitatibus  Juda  ?  Et  hanc  unam  re^tftrani, 
ut  ulira  non  compellar  exsulare  inter  gentes  idola 
colentes  et  euntes  ad  simulacra  muta,  proui  du- 
ccntur ;  scd  inhabitem  in  domo  Domini  omnibus  die^ 
bus  vitte  mecB^  ut  videam  voluptatem  Domini,  et  riit- 
iem  templum  ejus. 

Aliter  :  Ego  Ghristus  verus  David,  persequente  me 
Saule  ,  id  est  morte  in  ea  iiocte ,  qua  tradendus 
erain  ad  mortem,  superalurus  ipsam  mortem,  unam 
pelii  a  Domino,  et  hanc  requiram,  scmper  inter- 
pellans  ego  Uiiitas  pro  meorum  perlicienda  unione 
usque  in  Onem  saeculi.  Nempe  vox  mea  haec  est  . 
Pater,  quos  dedisti  mihi^  volo,  ut  omnes  unum  sint, 


lum.  Sed  causam  dissidentium  agendam  convenien- 
ter  buscipere  non  posset,  qui  non  aliqua  societatis 
ac  pacis  amicitia  utrinque  familiaris,  atque  pi  opin  • 
quus  existeret.  Propter  hoc  ergo  Filius  Dei  factuft 
est  homo,  ut  inter  Deum  et  hominem  recoiidlia- 
tionis  etpacis  mediator  esse  possit.  Suscepit  huma- 
nitatem ,  per  quam  hominibus  appropinquarel ; 
rctinuit  diviuitatem  ,  per  quam  a  Deo  non  recede- 
ret.  Factus  homo  sustiuuit  pcenam ,  ut  deinonslra- 
ret  aflectum ;  servavit  justitiam,  ut  conferrel  remt^ 
dium.  Yerbum  quidem,  quod  cum  Deo  Palre  uuuui 
eral  per  ineflabilem  unilatem,  cum  bomine  assani^ 
pto  unam  factnm  esl  per  admirabilem  uuionew. 
Unilas  in  natuniy  unio  In  persona,  cura  Piire  Deo 
'  unum  in  nalura,  non  In  persona,  cum  bomine  as- 
sumpto  unum  in  persona»  non  in  natura.  Quid  ma* 
gis  uuum,  quam  unitasT  Quod  unitate  unum  esi, 
surome  unum  est.  Verbum  el  Pater  unitate  unum 
eranl ,  quia  natura  unum  eraut.  Et  voluit  ipsnm 
Yerbum  unum  nobiscum  fieri ,  ut  nos  in  se ,  et 
per  se  unum  faceret  eliam  cum  illo,  cum  quo  ipsum 
unum  erat.  Assumpsil  ergo  ex  nobis  iiostrtm  natu- 
ram,  ut  eam  sibi  sociaret  per  unionem  in  persona, 
quae  sociata  iion  erat  per  unitatein  in  natura,  ut  per 
id  quidem,  quod  de  nostro  unum  secum  facerel, 
nos  sibi  uniret,  ut  cum  ipso  unum  essemus  per  id, 
quod  uoslruin  sibi  unituin  erat|  et  per  ipsum  unum 
essemus  cum  Patre,  qui  cum  ipso  unum  erat.  Pattr^ 


sicutet  nos  unumsumus^egoin  eis,el  tuinme,ut  sint  j^  inquit,  sancte,  serva  eos  in  nomine  tuo,  quos  dednti 


consummati  in  unum  (Joun,  xvii,  21).  Sic  unam 
pelii  a  Domino  tunc  niorituriis  pro  gente ,  et  non 
tantum  pro  geute,  sed  iit  filios  Dei,  qui  eraut 
dispcrsi,  congregarem  in  unum,  ita  ut  fiat  unuiu 
ovile  et  uuus  paslor.  Hanc  unam,  hanc  videlicet 
uuioiiem  tunc  petii  semel  morieiido  :  et  hanc  re- 
quiram  quotidiaiio  mortis  meae  sacramento  sa- 
cerdotibus  meis  illud  celebrantibus  et  orantibus 
pro  Ecclcsia  sancta,  quam  pacificari ,  custodiri^ 
adunari  et  gubernari  optautes  uuam  pelunt  et  requi- 
runt.  Imo  ego,  qui  hanc  unam  in  mea  persoua  pe- 
tii,  ego  idem  ipse  per  ora  sacerdotum  hanc  requi" 
raifi,  dum  iu  sacramento  altaris  annuntiabitur  mors 
lea,  doiiec  veniam  in  fitie  sseculi ,  ut  inhabitem  tn 


mihij  ut  sint  unum,  sicut  et  nos»  Non  pro  eis  autem 
rogo  tantum,  sedpro  eis,quicredituri  sunt  per  verbum 
eorum  in  me,  ut  et  ipsi  innobis  sint  unum,  et  mun- 
dus  credat,  quia  tu  me  misisti,  Et  ego  claritatem^ 
quam  dedisti  mihi,  dedi  eis,  ut  sint  unum,  sicut  et 
nos  unum  sumus,  Ego  in  eis,  et  tu  in  me,  ut  sint 
consummati  in  untim,  et  cognosvat  mundus,  quia  f » 
me  misisti.  Kogat  unitas  pro  unione ,  Yerbum  cum 
Paire  unum  in  nalura,  homo  cum  Yerbo  unum  in 
persona,  membra  cum  capite  unum  primum  in  jusli- 
tia,  poslea  in  gloria.  Ut  euim  in  justitia  unum  sint, 
cognoscat  mundus,  quia  tu  me  misisli.  Ut  autem  io 
gloria  unum  sint ,  tolo ,  icl  ubi  ego  sum ,  et  iUi  sini 
mecum ,  itl  videant  claritatem  meam,  quam  dedisti 


4t89  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

mihi ,  quia  dilexisU  me  anle  eonsiitutionem  mHndi  A 
{Joan,  XVII,  20  ec  seqq.*). 

Hanc  nnam  petii  a  Dominoy  hanc  requiram^  banc 
pelii  semel  oblaius  ad  mullorum  exhaurienda  pec- 
oaU  per  crucem  et  sanguinem  cum  aqua  de  latere 
meo  exeunte  delens  cbirographum  ,  paci  ei  unitati 
contrarium.  Banc  requiram  quotidie  interpellans 
apud  Patrem  pro  meis  uniendis  minc  iu  una  ju- 
stitia ,  post  hoc  in  una  gloria ,  ut  vidtrlicet  in  viu 
temporali  sit  eis  unus  Dominus,  cui  ierviant  omnet 
kumero  uno  (Sophon.  iii,  9),  sicut  et  in  Isaia  legitur. 
Sit  quoque  illis  una  fides,  unum  baptisma,  sicut 
vocati  sunt  in  una  spe  vocationis,  ul  habentes  cor 
UDum  ei  animam  unam  in  bono,  unum  denarium 
UDanimiter  exspectent  nunc  in  vtoea  laborantes , 
postbac  vero  in  viti  aeterna  sint  consummati  in  " 
iinum  in  societate  sanctorum  angelorum,  quae  so- 
€ietas  quotidie  asoendentibus  illuc  vdificatur  ut  ci- 
vitas,  cujus  participatio  ejus  in  idipsum,  id  est  in 
junum.  Primo  sint  unum,  ut  se  dillgant  invicem,  et 
aiOD  sint  in  eis  scbismata ,  sed  id  ipsum  dlcant  et 
sapiant  omnes.  Deinde  mortalitatis  tunica  exuti  ad- 
liscrentes  Patri  spirituum,  sint  unus  Spiritus  :  qu*- 
Jiiam  qui  adhteret  Domino  unus  Spiritus  e$t  (/  Cor. 
VI,  i7).  Adbaerentes  Patri  luminum  sint  quoque 
ipsi  lux  una  in  Domino ;  skut  ex  diversis  lampadi- 
bus  in  una  doroo  lucenlibus  una  claritas  perficitur, 
ut  ipsi  dari  videant  claritatem  meam,  quam  dedisti 
mihi  Pater,  quia  dilexisli  me  ante  constitulio- 
uem  mundi ,  priusquam  linitus  essem  vel  in  re-  q 
gem,  vel  in  sacerdotem.  Etenim  totam  linitionem 
bujusmodi  ad  Daturam  assumptae  bumanititis  per- 
iinentem  prsecessit  aeternalis  claritas  divinitatis 
meae ,  in  qua  dilexisti  me  ante  constitutionem 
mundi. 

Ne  autem  in  me  uno  Dei  et  bominum  mediatore 
divinilas  et  bumanitas  baberet  daritatem  diver- 
sam ,  ego  unam  petH  daritatem  meae  bumanitati, 
quam  in  diviuitate  mea  semper  habui.  Dixi  ergo  : 
Clarifica  me^  tu  Pater^  apud  temetipium  claritate^ 
quam  habui,  priuiquam  munduifieret  {Joan,  xvii.i). 
Sic  unam  dariutem  mihi  homini  petii ,  quam  ego 
Deus  Dei  Yerbum  semper  habui  :  hanc  requiram 
iii  membris  meis  desiderio  desiderantibus ,  ut  vi- 
deaiii  ipsam  clariutem  meam,  eamque  videndo  sint  ^ 
una  clara  domus ,  de  qua  nunc  dico  :  ut  inhabilem 
in  domo  Domini ,  et  de  qoa  dieitur  alias  :  Ecce  ta- 
bemaeulum  Dei  cum  hominibui^  et  habitabit  cum  eis 
{Apoc.  XXI,  5). 

Aliter  :  Ego  David,  ego  fidelis  cum  fideli  David  , 
ego  poenitens  cum  poenitente  David,  ego  persecu- 
tjonem  ferens  cuin  David,  ego  deperditionem  ini- 
micorum  plangens  cum  David ,  ego  humilis  cum 
humili  David,  ego,  inquam,  Ulis  et  Ulis  existens 
inter  perfectos ,  aut  cerle  sallem  hiter  imperfeclos 
adhuc  positus  Ulis  esse  concu)>iscens,  babens  Ulem 
coiicupiscentiam,  quasi  linitionem  primain,  ut  ha- 
bcani  linitionem  secundam  et  tertiam  in  virtute 
mei  ilorum  et  beatitudine  praemiorum ,  Vnam  petii 


—  PARS  II.  -  PSAL.  XX  VL  4190 

a  Domino.  Qui  in  hac  viu  volunt  esse  felices ,  pe- 
tunl  mulu  et  n  ultiplicia.  Ego  vero  qui  post  hanc 
vium  beatus  esse  desidero,  unam  petii,  unam 
petitionem  fed,  uniiis  Untum  rd,  viddicet  ut 
inhabitem  in  domo  Domini  omnibui  dicbui  vita^ 
mete,  ut  videam  voluptatem  Domini ,  et  viiitem  lem* 
plum  ejui,  Qu»  una  res,.  quoniaro  indesincnter 
peteiida  est,  hanc  requiram  omnibus  diebus  vita: 
ine;e  :  omnibus  diebus  vitae  mortaHs  requiiam,  ut 
inhabitem  in  domo  Domini  oninibus  diebiis  vilas 
immorUlis,  in  qua  licet  sit  sola  diei  una  melior  su- 
per  miUia{Pial,  lxxxiii,  it),  lainen  pro  una  die  in- 
teriuinabiiis  »lerniutis,  piuraliter  dico  diebus ,  ut 
inexhaustam  aetcmitatem  quam  aliier  non  possum, 
saitem  humana  noroinum  pluralitate  desigiiem. 
Sive  dicatur  KNiim  neutraliler,  ut  in  Evangeiio, 
ubi  dicitur  :  Porro  unum  est  necessarium,  Et  in  Apor 
stolo  tcnnm  siiperitar  vocationis  postpositis  multis, 
quw  retro  sunt^  propouitur  6rarfum  {Philip,  iii,  i4): 
sive  dicatur  feminino  genere  :  unam  petii,  non  dil- 
fert  in  sensu,  quia  ego  David  fastidiens  mulu  quae 
retro  sunt,  quia  temporalia  suni,  in  quibus  turba- 
lus  erga  plurima  sollicitor,  unum  illud  peto,  quod 
est  necessariumt  unam  petitionem  petii,  quam  pras 
omnibus  petitionibos  meis  cupio  exaudiri ,  videli- 
cet,  utinhabitem  indomo  Domini  omnibus  diebns  v/- 
tcB  meas^  ut  videam  voiuptatem  Donuni,etvisttem  tem- 
plum  ejus,  Quandiu  luteam  domum  fragilem  ego 
fragilis  inbablto,  tonge  sum  ab  illo  uiio,  quod  pfi- 
sequor,  ab  illa  uiia,  quam  petii  :  quia  homo  natus 
de  mulieref  brevi  vivens  tempore^  repletur  multis  mt- 
seriii ;  qui  quaii  floi  egreditur^  et  eonteritur^  et  fugit 
veiut  umbra,  et  nunquam  in  eodem  itatu  permanct 
(Job  XIV,  2).  Ideo  contra  multitudines  miseriarum 
ttfuim  beatitudinem  ,  contra  insubiliutem  vilse 
umbraticae  unam  viu  permanentis  aetemahsni  ideii- 
tiutem  petH,  et  hanc  requiram,  ut,  a  multis  miseri  s 
liberatus,  et  una  beatitudine  sempiterna  diiatus,  ai- 
que  deposita  moruliutis  variabiliute  un.tati  sem- 
per  invariabili  contiguratus,  habiiem  in  domo  Do- 
mini  omnibui  diebui  vita  meai,  in  doino  non  nia- 
uufacta,  aeterna  in  coelis. 

Ut  videam  voluntatem  Domini  omnibus  diebus  viue 
mete,  illa  petitione  pleniter  exaudiu,  qua  tibi  Deiis 
Pater  dicimus  :  Fiat  voluntas  tiia  sicut  in  cxlo  et  in 
terra,  llic  enim,  dum  ab  uno  separati  peridiumur 
inter  mulu,  nos  multiplices  uiiaro  siroplicis  divlnae 
volunutis.identitatem  videre  non  possumus  ;  quia 
sicut  lionio  ,  qui  est  in  moiu,  turres  et  montes 
iininobiles  putal  moveri ,  sic  nos  variabiles  divi- 
nam  voluntatem  puUntes  rouuri  et  variari,  ut  iiunc 
hoc,  nunc  iilud  velit,  non  possumus  ckire  videre 
quid  Deus  velit,  quisve  mortalium  in  ejus  judicia- 
ria  seiitentia  odia  an  amore  dignus  sit.  Idco  illlus 
domus  inhabiutionem  peto,  in  qua  videam  volunta-' 
tem  Domini  plene ,  quam  nunc  ex  parte  cognosco. 
Scio  enim  quod  stm  vocatus,  nescio  Umen  utriim 
sim  eleclus  et  ad  beatitudinem  praedestinatus.  13 na 
ductione^  jam  unctus  sum»  quoniam  ad  fidem  voca* 


iI9l  CEIUIOIIl  PUiEPOSlTI  UEICIIERSPERG. 

tus  credo  videre  bona  Domini  in  terra  viventium  A     Polest  etiam  dici 

(tnfr.  V.  13)  :  sed  quoDiam  adhuc  ignoro  utrum 

oilio  an  amore  dignus  sim  ,  adliuc  unam  unctionem 

petii,  et  hanc  requiram  ,  ut  videlicet  per  charitatis 

unanimitatem  tidei  adjuuctam  sic  inhabitem  in  domo 

Domiiii,  ut  possim  cantare  :  Ecce  quam  bonum   et 

quam  jucundum  habitare  jratres  in  uiium  :  ticut  un- 

yucntum  in  capite ,  quod  descendit  in  barbam ,  bar^ 

bam  Aaron  {P$al.  cxxxii,  1  et2).  Uanc  unctionem 

de  laii  ungueuto  peragendam  petii ,  et  hanc  requi- 

ram ,  ut  ex  liac  de  beneplacito  Dei,  erga  me  cer- 

liJifiiltis  tJcitur^i  voluntatem  Dei^  et  visitem  temphim 

eju$*  Vfiiietn,  ulest  cuni  dcsiderio  et  jiigi  frequen- 

lialnspiiiam  tt  inplum  ejus,  id  est  coelestem  Jerusa^ 

Km,  vd  IfLiEuiiiam  ejus  naluram,  quas  est  templum 

IHviniiaib. 

Alla  traiii^laUo  habet  :  ut  contempler  deleclatio^ 
nem  Domini ,  et  protegar  a  templo  ejus,  Idem  seiisus 
cst,  quasl  tliciU  :  Inhabitem  in  domo  eo  utique  fi- 
ne,  ut  contemplcr  delectatioiiem  Dbmini,  id  est  fa- 
cie  ad  faciem  appareat  niihi  desiderabilis  spixiea 
Dei,  et  protegar,  id  est  absorpta  morte  induar  im- 
mortalitate  non  aliunde  data ,  sed  ab  ipso  protecto- 
re  templi  ejus,  in  quo  habilal.  Simulacra  genlium 
proteguntur  a  suis  tempiis;  sed  Deus  noster  in  ipso 
tcmplo  manens  proteget  tempium  suum.  Uaec  auiem 
hac  Gducia  pcto ; 

Yers.  5«  Quoniam  abscondit  me  in  tabemaculo 
$uo.  Ego  David  persequente  roe  Saule  ad  taberna^ 
culum  fugi,  atque  ibi  sacerdote  Abimelech  donan-  ^ 
te  panes  accepi ,  quos  non  licebat  edere,  nisi  solis 
sacerdotibus,  insiiper  ct  gladium  Goliath  Philisthxi 
recondilum  in  tabernaculo  accepi  ad  mei  defen- 
sionem  et  protcciionem  ( 1  Heg,  xxi ) :  Sic  pro- 
texit  me  Dominus  in  abscondito  tabernaculi  sui, 

Item  ego  verus  DaviJ,  persequente  me  morte, 
in  abscondito  tabernaculi  sum  protectus  per  Divini- 
tatem  latentem  in  abscondito  tabernaculif  id  esl  car- 
nis  meae. 

Similiter  ego  quicunque  vel  innocens  ciim  p;iero 
David,  vel  pocnitens  cum  peccatore  David,  conlideiis 
in  Deo  prolectus  sum  in  abscoudito  tabernaculi  sui. 
Tabernaculum  Deitatis  est  caro  Christi,  in  qua  per 
fidein  et  spem  me  occullat,  ne  videar  a  qusercnti- 


ut  inhabitem  tn  domo  Domii  i 
omnibus  diebus  vitos  mem ,  id  est,  quandiu  Tivut 
non  excludar  aliqua  adversitate  a|>  uniiate  fidelium, 
ad  hoc,  ut  videam  voluntatem  Domini,  id  est,  ut 
praccepta  iDtelligam,  et  si  non  oculis,  saltem  meiit« 
vtsitem  templum  ejus^  id  est  corpus  Ghristi,  tcI  nie 
faciam  templum  ejus,  quod  ulique  potero,  ^HOfiiam 
abscondit  me  in  tabernaculo  suo.  Inde  panis  mihi 
datur  sacerdotalis  per  sacramentum  Altaris.  Inde 
mihi  gladius,  quod  est  Verbum  Dei  absconditum  iii 
pants  et  vini  sacramento,  atque  tali  pane  satiatus, 
et  lali  gladio  munitus,  persequente  me  Saole,  id  est 
peccato,  fortiter  asceudam  ego  David  super  abmptis- 
simas  petras  quasi  caprea,  quasi  cervorum  hinnu- 
lus,  et  dicam  in  laudibus  Dei : 
B  Vers.  6.  in  petra  exaltavit  me,  et  nunc  exaliatU 
caput  meum  super  inimicos  meos,  Petra  enini  CM- 
stus,  (I  Cor.  X,  4),  in  quem  ego  David  propheu 
credidi  vcnturum,  et  ego  quicunqoe  David  innocens, 
vel  poBnitens  in  Ecclesia  credo  eum  Tcnisse  ia 
muudum,  ei  iterum  relicto  mundo  iTisse  ad  Patrem 
tracturum  post  se  et  ad  se  omiiia.  In  hac  petra,  in 
hujus  lidei  scliditate  nunc  exaltavit  me,  quia  super 
hanc,  inquit,  petram,  id  esl,  super  me  ipsum  eedifi^ 
caio  Ecclesiam  meam  (Matth.  xvi,  18),  el  huhc 
etiam  in  tenipore  peregriitationis  mex,  dum  fugio 
Saulem,  id  est,  pcccatum,  exaltavit  caput  meum 
super  inimicos  meos.  In  eo  eniin,  quod  ipso  donante 
corde  cre*lidi  adjustitiam,  a6scon£fir  mein  abscondito 
tubernaculi  sui :  in  eo  vero,  quod  ore  coofessus 
sum  ad  salutem,  nune  exaltavit  caput  meum  in  pe^ 
tra.^  Dixit  enim  ipsa  Petra  uni  Petro  conOdeiiti,  et 
in  ipso  cuilibet  confitenti :  Tu  es  Petrus,  et  super 
hanc  Petram  tedificabo  Ecclesiam  meam  (Mntth. 
XVI,  18).  Sic  in  petra  exallavit  me,  et  nunc  exaltavii 
caput  meum  super  inimicos  meos,  qui  sunt  portae 
inferi,  de  qulbus  promittitur  tirmissiinse  fidei,  qu  a 
porta  inferi  non  prasvalebunt  adversus  eam,  Neqiie 
enim  da^mones,  neque  maligui  homines,  nequeTi- 
tiosi  motus  cariialium  cupiditatum,  qui  omnes  ini- 
niici  et  portae  iiiferi  possunt  intelligi,  super  hanc 
Petram  fundatam  Ecclesiam,  vel  mentem  cujusque 
fideris  poleninl  inovere,  quia  etsi  illisum  fuerit 
numen  domui  tali,  non  poterit  eam  inovere;  /ttn- 


bus  me,  sicot  figuraliter  David ,  cum  fiigeret  Saul,  D  ^«<«  «'»«»«  ««'  ««P»**»  firmam  petram  (Matth.  vii,  45), 


absconditus  est  in  latibulis,  nc  vidcretur.  Abscondii^ 
dico,  in  die  malorum  meorum,  id  cst  teinpore  tcu- 
tationum,  quod  ost  dics  vilo;,  vel  in  die  malorum^ 
quo  soii  inali  florent.  Et  protexit  me  in  abscondtto 
taiernactdi  sui.  In  abscondito  dicit ,  quasi  aliae  par- 
tes  ejus  sint  forinsecae,  et  inlus  sit  pcnetrale,  qiiod 
utique  ita  est.  Nos  enim  forinseci  sumus,  in  quibus 
per  gratiam  habitat.  Ipse  vero  sacerdos  esl  in  abs  - 
condiio  tabernaculi  Dei,  quia  Divinitas  de  nostro 
tabernaculo  carnem  sibi  personaliter  univit,  in  qua 
latuit.  Qui  vero  in  eum  credit  corde  ad  juslitiain, 
admittitur  in  absconditum  tabernaculi.  (Jnde  Apo- 
slolus :  Vita  nostra  abscondita  est  cum  Christo  in  Deo 
(Col.  ui,  3). 


In  tali  petra  exaltavit  me  ponens  me  in  fidei  ac  vir- 
tiilum  firniiiate. 

Decrevcrat  eiiim  Saul  persequi  me  etiam  su|)er 
abruptissmas  petras,  quae  solis  ibicibus  pervi:e 
siint.  Et  ego  quidem  levavi  oculos  meos  in  montes 
mulios  et  pelras  multas,  unde  venit  auxilium  mibi 
a  facie  Saulis,  id  est,  consensu  peccati  criminalis 
fugienti,  cujus  inanus  incidissem,  si  peccato  mor- 
tali  consensissem.  Uiide  in  alio  loco  dixi :  Si  est 
iniquitas  in  manibus  meis  :  Si  reddidi  retribueutibus 
mihi  mala,  decidam  merito  ab  inimicis  tneis  inanis. 
Persequatur  inimictis  animam  meam,  et  compreheu'- 
dat  (Psat.  VII,  5  et  6).  Scd  inter  omnes  montes 
unus  est  mons  luontium,  unde  venit  auxilium  mihi. 


1195  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

Una  est  Petra  petrarum,  in  qua  refugium  esi  herina-  A 
cih  (Psat.  €111,  18),  in  qua  et  ego  David  quasi  par- 
vus  herinacius  refugium  habui,  et  liabeo,  qui  licet 
peccatorum  spinis  minulis,  el  quolidianis  totus  in> 
veniar  coopertus  ut  herinacius,  vel  ericius,  tamen 
in  foraminibus  petrae,  id  est  in  vulneribus  Christi, 
qui  est  agnus  toiiens  peccata  mundi,  'spe  firmis- 
sima  requiesco,  dum  sicut  ipse  in  cruce,  ita  ego 
quoque  pro  inimicis  oro,  atque  iilis  cadentibus 
in  miMte  Gelboe  coropassionis  planctum  pcr- 
solvo. 

Ideo  non  solum  futuram  spero  exaltationem  post 
ultimam  regalera  unctionem,  quae  beatis  reposita 
cst  in  finem,  quando  in  resurrectione  percipient 
sancti  Spiritus  pienam  dulcedinem,  ut  gaudium  eo- 
rum  fit  plenum,  sed  etiaro  nunc  exaltutit  caput 
meumf  nunc,  licet  corpos  mortuum,  id  est  absque 
dubio  moriturum  sit  propler  peccatum,  tamen  su- 
per  inimicos  meos  exaitavit  caput  meum,  id  est 
mentem,  quse  condelcctaiur,  et  servit  legi  Dei,  licet 
captiva  teneatur  in  carne  serviente  legi  peceati. 
Hanc  exallavit  super  omnes  inimicos  meos^  id  est 
super  viliosos  appetitus,  ut  non  caro  spiritui,  sed 
spiritus  dominetur  carni.  Vel  caput  meum,  id  est 
Gbristum,  qui  est  caput  viri,  sicut  vir  caput  est 
muiicris,  exaltavit  supcr  omnes  coelos,  quod  ego 
David  propheta  sine  dubio  futurum  sciens  enuntio 
quasi  pneteritum.  Ego  autem  quilibet  ccclesiasti- 
cus  cum  David  fideli  fidelis  jam  sciens  praeteritum 
confidenter  dico  :  et  nunc  exaltavit  caput  meum^  q 
id  est  christum  totius  Ecclesiae  caput,  super  om- 
tips  inimicos  meoSy  Jud^s,  haereticos,  paganos  et 
falsos  Christianos  vel  spiritus  malignos.  Pro  his 
omnibus  beneficiis. 

CircuihOy  et  tmmo/afro"  (59)  in  tabemaculo  eju$ 
hostiam  jubilationis  in  gratiarum  actione.  £t  quia 
ipse  se  mihi  ducem  prsebet,  ego  me  illi  exhibebo 
niilitem,  et  ipso  duce  qiiasi  miles  circuibo  in  castris 
ejuH  consociatus  illis  de  quibus  alias  dicitur  :  Con- 
vertentur  ad  vesperam^  famem  patientur  ut  canes,  et 
circuibunt  civitatem  (Psal,  lviii,  7). 

In  iiebraeo  sic  le^^itur  :  Unam  petivi  a  Domino, 
hoc  requiram^  ut  inhabitem  in  domo  Domini  omnibus 
diebus  vitee  mece^  ut  videam  pulchritudinem  Domini^ 
et  attendam  templum  ejus,  Abscondit  enim  me  in  D 
umbra  sua,  in  die  pessima  abscondit  me  in  secreto 
tabemaculi  sniy  in  petra  exallavit  me.  Nunc  quoque 
exaltabit  caput  meum  super  inimicos  meos^  qui  sunt 
in  circuitu  meo.  Sensus  hujus  Hebraicae  veritatis  in 
aste  dictis  explanatus  est,  excepto,  quod  nunc  di- 
citur  :  de  inimicis^  qui  sunt  in  circuitu  meo.  Quod 
nimirum  rectedicitur  :  De  inimicis :  quiz  in  circuitu 
impii  ambulant  {Psat.  xi,  9).  El  ideo  quania  diffe- 
rentia  est  inter  centnim  simplicissimuro  et  multi- 
tudinem  seu  amplitudinem  circulorum,  centrum 
quidein  circuradantium,  sed  ipsum  centrum  nus- 
qiiaro  contingentium  :  tanta  est   differentia  inter 

(59)  Yulgata  :  Circuivi^  et  immolavi. 
Patrol.  CXCIII. 


—  PARS  II.  —  PSAL.  XXVI.  fl94 

roeum  desideriuro  el  illoruro.  Nam  ego  unam  petii, 
illi  multa  petunt.  Laborant  illi  in  circuitu  quasi 
rota  nunc  elati  prospt*ris  nunc  depressi  adversis. 
Ego  vero  qtiasi  centro  unitatis  cohaerens  tam  pro- 
spera  hujus  mundi,  quam  advprsa  despiclens  in 
uno  semper  desiderio  fui,  et  semper  unam  petii^ 
hanc  requiram,  ut  inhabitem  in  domo  Domni  omnU 
bus  diebus  vitw  mece. 

Omnes  qni  illicita  appetunt,  vel  in  hoc  mun- 
do  vidcri  aliquid  volunt,  densis  cogitationum  tu* 
roultibus  in  corde  premuntur,  dumque  desideriorum 
turbas  intia  se  excitant,  prostralam  mentem  i^ede 
roiserae  frequentationis  calcant.  At  contra  saiicti 
viri,  quia  nihil  hiijus  mundi  appetunt,  nnllis  pro- 
cul  dubio  in  corde  tumultibus  premuntur.  Omnes 
quippe  inordinatos  desideriorun  rootus  a  cubili 
cordis  manu  sanctae  cfnisiderationis  ejiciunt.  Et 
quia  transKr^ria  cuncta  despiciunt,  ex  his  nasci  co- 
gitalionum  insolentias  non  patiuntur.  Solaro  naro- 
que  seternara  patriara  appetunt;  et  quia  nulla  roun- 
di  hujus  diligunt,  magna  meiitis  tranquillitate  per- 
fruuntur.  An  non  cunctos  a  se  cogitationuro  tii- 
mnltiis  expulerat,  qoi  dicebat  :  Unam  petii  a  Do^ 
mtno,  hanc  rcquiram,  utinhabitem  tn  domo  Dominif 
A  frequentia  quippe  lerrenoruro  desideriorum  fu- 
gerat  ad  magnam  solitudinero,  videlicet  intra  8d- 
metipsum,  ubi  eo  tutius  nihil  extraneum  conspice- 
rel,  quo  incompetens  nil  amaret.  A  tumultu  rerum 
temporalium  roagnum  quemdam  secessum  petierat 
quietam  mentero,  in  qua  lanto  purius  Deuro  cerne* 
ret,  quanto  hunc  solus  soluro  inveniret. 

Et  qiiidero  saeculares  hoc  volubile  sxculum  dili- 
gentes  cum  ipso  volvuntur,  et  in  ipso,  atque  cum 
ipso  circumeunt.  Ego  autem  David  semel  unctus 
unctione  divinae  misericordioe  por  Samuelem , 
Tcl  ego  quilibet  innocens,  aut  pocnitens  cum 
David  suscepta  unctione  priina,  quae  est  peccatnrum 
indulgentia,  et  secundam  exspecians,  quae  est  in 
virtute  meritorum,  ac  terliam,  quae  est  in  beatilu- 
dine  praemiorura,  Deo  gratias  agens  pro  nnciione 
jara  suscepta  etiara  preces  offerens  pro  unctione 
adhuc  suscipienda,  circuibo  in  tabernaculo  ejus.  Si 
eiiiro  in  lectulo  roeo  per  noctcro  quaerens  dilectum 
non  invenio,  surgam^  et  circuibo  civitatem,  quaerens 
quem  ditigit  anima  mea  (Cant.  iii,  2).  Nain  ipsa  ci- 
vitas  tabernaculum  ejus  est,  in  quo  circuibo  mente, 
et  inqnisitione  cunctos  ordines  beatoruin  perciur** 
rens,  vel  etiam  litanias  caiiens  incipiendo  a  san- 
ctuario,  ab  ipso  videlicet  Sancto  sancioium  Chri- 
sto,  totius  Trinitatis  oraculo.  Hunc  primo  invocans, 
dico  :  Salvalor  mundi,  adjuva  nos.  Deinde  pcr  om- 
nes  ordincs  electorum  factis  invocationibus,  ut  in 
idipsum  redeat  ineus  circuitus,  circa  finein  liia- 
niae  revertar  ad  ipsum  Christum,  qni  est  Aet  a, 
principium  et  finis,  atque  in  ipso  tali  sanctuario , 
scilicet  Incarnalionis  ejus  mysterio  circuilK),  di- 
cens  :  Per  nativitatem  tuam  iibera  nos^  Domine 


38 


•ll^  CERHOfll  PRi£POSITI  REIGUEaSPEftG.  IIM 

Per  kaptimum  tt  jejunium  tuum  Ubera  not^  Do-  A  tiaclavi  beiicflcia  divina  milii  tpecialiier,  ei  Eccie- 

6ix  universalitcr  exliibita,  et  propter  baec  omnia  m 
tabemaculo  ejns^  id  est  in  tou  mundi  fabrica  im- 
molavi  hostiam  vociferationis^  omnes  creaturas  invi* 


mine.  Per  crucem  et  passionem  tuam  libera  nos^ 
Domine.  Sic  per  obsecrationes,  orationes,  postula- 
liones,  gratiarum  aciiones,  pro  cunctis  ecclesiasti- 
cis  ordinibus  exhibitas  circuibo  el  immolabo  in  ta- 
bemaculo  Incarnalionis  Dominicae,  vel  totius  Eccle- 
siae  hostiam  jubilationis  in  laudibus  et  precibus, 
quibus  tandem  succedit  mentis  tanta  jubilatio,  quae 
verbis  non  potest  expriroi,  licet  non  possit  omnino 
sileri. 

Non  tircuibo  cuni  hoc  volubili  mundo,  ut  ejus  ad- 
versis  premar,  vel  presperis  extollar  in  modum  ro- 
t%  currentis  in  luto.  Magis  dreuibo  in  tabemaculo 
ejusy  id  est  in  tota  Ecclesia  gaudendo  cum  gauden- 
tibus,  et  flendo  cum  flentibus,  asceudens  per  alte- 
nae  ac  fratcrnae  felicitatis  congratulationem  ,  de-  ^ 
scendens  per  fratern^  miseriae  compassionem  ,  in 
motum  rotarum  currentium,  non  in  hujus  mundi 
coeno,  sed  in  tabemaculo ,  vel  polius  in  coelo  :  quia 
de  his  ita  scriptum  ett  :  cum  elevarentur  anima' 
lia^  elevabantur  pariter  el  retw^  cum  euntibus  ibant^ 
et  cum  stantibus  stabant,  et  cum  eievatis  a  terra  po" 
riier  elevabantur,  Spiritus  enim  vitm  erat  in  rotis 
{Etech.  1, 19).  Itaque  in  roodum  rotarum  spirilua- 
lium  circuibo  in  tabernaculo  ejus. 

Tel  sicut  Martha  satagebat  circa  frequens  mini- 
sterium,  et  sicut  Paulus  ab  Jerusalem  usque  ad  II- 
lyricum  in  circuitu  replevit  Evangelium  :  vel  certe 
in  conlemplatione  veritatis,  principio  et  fine  in  mo- 
dum  rotarum  coelestium  carentis,  et  omiiia  drcum-  ^ 
plecientis :  qnidquid  enim  vere  est,  in  veritate  est, 
et  hoc  solum  est.  Quidquid  autero  nec  vere ,  nec  in 
veritate  subsistit,  falsum  est,  imo  nihil  est.  Atque  ideo 
quaecunque  intra  veritatis  circulum  non  coroprehen- 
duntur,  quia  verae  non  sunt,  nihil  sunt.  Uude  qui  a 
veritate  fugiunt,  ad  nihilum  tendunt,  dum  menti- 
tur  iniquitas  sibi,  aut  etiam  roentitur  aliis  di« 
cendo  bonuro  roaluro,  vol  roaluro  bonum.  Ego  au- 
icm  intra  veritatis  circuituro  conslitutus  veritatis 
luce  roonstrante  bonum  bonum  et  malum  malum 
dico,  atque  in  tali  veritatis  judicio  eircuibo  in  taber- 
naculo  Dei  orone  bonuro  approbans,  et  omne  ma- 
lum  iroprobans  prlroitus  in  roea  propria  persona, 
deinde  in  aliis,  qui  sunt  in  tabemaculo  ejus.  Nam 


tans  ad  laudandum,  et  benedicendum  Creatorem 
suuro  sicul  fit  in  hyrono  triuro  puerorum  et  iii  ul- 
timis  tribus  psalmis. 

Item  in  tota  Ecclesia ,  qo.^e  tabernaculum  Dei  est, 
vel  consideralione  tabeniaculi,  id  est  IncamatioDls 
Ghristi,  qua  pro  nobis  iniroolatus  est,  imrooUvi 
hostiam  vociferationis  in  hyroiiis,  et  canticis  spiri* 
lalibus,  vel  hostiaro  jubilaiionis  in  sanctis  medita- 
lionibus,  ubi  deficiente,  vel  quiescente  sermoi*e 
sola  jubilatio  restat.  Nam  tali  hostia  jub  lationts 
pro  veris  Dei  beiieficiis  ipsa  aeterna  vcritas  delecta- 
tur,  quaenon  falso,  sed  vere  laudabilis  est  per  om- 
nia,  quae  in  tabemaculo  totius  roondanae  fabiicae 
vel  ipsiusbenignitate  agente  perficiunlur,  rel  Ipsius 
justitla  disponente  fieri  permittunlur,  cujus  et  ope- 
ratio  seroper  bona,  et  permissio  semper  justa  esu 
Unde  super  bujus  aeternae  veritatis  misericor- 
dia. 

CantabOf  et  psalmum  dicam  Domino;  misericW'' 
diam  scilicet  et  jtf(<tct«m  cantabo  (Psa/.  c,  I)  cre- 
deiis,  et  ore  confitens  Dominum  misericordem  ml- 
sericordibus,  et  judicem  sine  inisericordia  immise- 
ricordibus.  Iloc  non  solum  fide  ac  voce  cantabo. 
Eliam  in  hac  fide  psallam  Domino  per  operis  evl- 
dentiam  demonstrans  fidem  mearo.  Naro  quia  hoc 
veruro  credidi,  etiain  iniinicis  meis  per  misericor- 
diaro  compassus  ego  David  planxi  eos  planctu  ma- 
gno,  qui  planctus  magnus  quasi  hostia  vocifera- 
tionis  aeceptabilis  fuii  in  conspectu  veri  David  suol 
inimicos  plangentis  non  solum  in  lamcntaiionibus 
Jeremiae,  aliorumque  prophetarum,  sed  etiam  in  sua 
persoiia.  Videns  enim  civitatem  sibi  rebellem,  flevit 
super  t//am,  dicens :  Quia  si  cognovtsses  et  tu  {Luc. 
XIX,  41).  Tandem  post  hujusmodi  planclus  ego  Gbri- 
stus  veras  David  pendens  in  cruce,  ac  pro  iniroicis 
reconciliandis  rooriens  hostiam  vociferationis  et  ju- 
bilalionis  iromolavi,  sanguine  nieo  vociferante  vel 
clamante  melius  qoam  saiiguis  Abel.  Nam  san- 
guis  Abel  clamans  de  terra  postulavit  vindictam; 


dehis.quiforissunt.prohlbemuriodicare.dicentCDr'^"'*'*'";  ""*"'  '".?^  "''*"""'   '"""'  .'^""* 


Apostolo  :  Nonne  de  his^  qui  intus  sunt^  vos  judica* 
tis  ?  Quid  enim  mihi  de  hi$  judscare^  qm  foris  sunl  f 
Nam  de  his^  qui  foris  sunt^  Dommus  judicabit  (/ 
Cor.  IX,  12).  De  his  ergo,  qui  intus  sont,  licite  ju- 
dicamos.  Itaque  vemro  judicans,  circuibo  in  taber- 
naculo  ejus  et  immolabo  in  tabemaculo  eju$  hostiam 
vociferationis^  vel  jubilationis,  id  est  laudis,  consi- 
deralione  bonoruro,  qoae  vere  bona  sont. 

Aliter  :  Circuivi^  et  immoiavi  t»  tabemaeulo  ejus 
hostiam  vodferaiiome.  Atteiidi  exeropla  sanctorom, 
circorospexi  omnia  creata  per  diversas  polchritu- 
dinoro  species  qoasi  per  diversas  voces  Greatorero 
souro  laudantia.  Gonsideravi  fidero  orbis  terrarum, 
per  qoam  Ccclesia  com  capite  soo  exaltata  est.  Per- 


de  terra,  de  tota  videlicet  sancta  Ecclesia  po- 
stolans  non  vindictam,  sed  misericordiaro,  sed  in- 
dulgeniiaro,  sed  gratiaro,  sed  pacero.  Propterea 
dlco: 

Vers.  7.  Exaudi^  Domine^  vocem  meam,  qum  c/o- 
mavi  ad  te.  Sanguine  meo  clamante  ad  te  de  terra, 
id  est  de  tota  Ecclesia,  quae  per  fidei  confessiooem 
aperuil  os  soom,  et  soscepit,  atque  qootidie  sosci- 
pjt  sangoinem  meom  clamantem  et  orantem  pro 
illa  ona  iropetranda,  qoaro  peiii  scmel  oblatos  ad 
moltoriun  exhaorienda  peccata,  et  adhoc  petoeam- 
dem  ttnam,  ^tiam  peltt,  peto  in  sacramenlis  mysli- 
cis,  peto  in  membris  meis,  ideo  dico :  Exaudi^  jDo- 
«fitfie,  vocem  meamf  qua  damavi  ad  te.  Vocem  roeam 


I19T 


COMMENTAIMUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXVI. 


I19S 


plenain  gemUlbus  inenarrabilibus  pro  unaione  se-  j^  genw  lum  sicut  turtum  {Cant.  i,  10).  Pulasne  iofi- 


canda  e(  terlia  exaudiy  Domine. 

Et  est  quidem  inter  bas  duas  unctiones  una^ 
quae  in  virtule  meritorum  consistit,  antecedens, 
Iquam  praecedentem  altera,  quae  in  beatitudiue  pra^- 
^Diiorum  aBternorum  consislit,  ila  inevitabiliter  con- 
sequitiir,  ut  ex  una  praecedente  alterius  consequen- 
(is  indubitabilis  certitudo  teneatur.  Unde  quidam 
de  duabus  istis  unciionibus  unam  tcnens  de  altera 
se  certificatum  profitetur,  dicens :  Bonum  certamen 
certaviy  cursum  consummavi^  fidem  servavi.  De  reli" 
quo  reposita  est  mihi  corona  juslitim^  quam  reddet 
mihi  Domiims  in  iUa  diejustus  judex  (U  Tim.  iv,  7). 
Consummatio  boni  certaminis  una  unclio:  corona 
justitiae  aliera  intelligitur.  Sed  quia  de  una  pendet 


sibilis  et  incorporea  substantia  menlis,  nec  corpo- 
reis  distincta  membris,  nec  visibiiibus  fucata  co- 
loribus,  visibiles  babetgenas?  Hoc  deiirabat  baere- 
ticus  TertulluSt  qui  animae  formam  dogmaiizabat 
visibilem,  atque  in  modum  corporis  circum- 
scriptanu  Tu  vcro  sjpiritalem  essentiam  spiritali,  i>i 
poies,  attinge  intuitu,  et  ad  coapundum  propositae 
similitudinis  schema  cogiia  animae  faciem  mentis  in* 
tentionem,  ex  qua  nimirum  reciitudo  operis  sicut 
ex  facie  puichritudo  corporis  aestimatur.  Porro  in- 
verecundiam  intellige  tanquam  colorem  in  facie, 
quod  haec  potissimum  virtus  et  venustatem  ingerat, 
•et>ugeat  gratiam.  Pulchrwergo  sunt  genas  tuw  sicut 
turturis.  Poierat  usitaiius  faciere  ponere  et  descri- 


altera  quasi  de  antecedente  inevitabile  consequens,  g  bere  pukbram,  sicut  soiet,  cujus  pulchriiudo  lau- 


recte  non  duas  unctiones  ego  David,  sed  unam  pelii 
a  Domino^  quia  si  una,  quae  in  virtute  meritorum 
consistit,  quasi  datum  optimum  desursum  desun- 
dem  a  Patre  luminum  {Jac.  i,  17)  praedonau  fu- 
erit,  sioe  dubio  altera,  quae  in  beatitudine  prai- 
miorum  consistit,  quasi  donum  perfectum  subse- 
quetur.  Opera  enim  iUorum  sequuntur  iUos  inevila- 
bililer,  ut  requiescant  a  taboribus  suis^  qui  fide  ser- 
vala  et  cursu  consummato  in  Domino  moriuntur, 
Beati  enim  mortui,  qui  in  Domino  moriuntur  {Apoc. 
xnr,  45).  Ideo  ego  David  semel  unaus  in  perceptione 
sacramentorum  fidei,  et  adhuc  exspectans  geminam 
in  meritis  ct  praemiis  unctionem  regalem  recte  so- 
lummodo  unam  peliif  et  hanc  requiram^  quoniam 


datur,  pulchra  facie,  seudecora  facie  dici.  Seduescio 
quid  sibi  voluerit,  ut  magis  genas  pluraliter  dicen- 
dumputaverit,  nisi  quod  minime  id  putaverim  otio- 
sum.  Spiritus  namque  sapientiae  loquitur,  cui  noa 
est  fas,  vel  modicum  quid  omnino  ascribere 
otiosum»  aut  secus  dictum  quam  oportueriL  Esi 
itaqtte  sine  dubio  causa,  qoaecunque  illa  sit,  cur 
pluraliter  genas  maluerit,  quam  singulariter  faciem 
dicere.  Et  si  tu  melius  aon  habes,  ego,  quod  mihi 
videtur  aperio. 

Duo  quaedam  in  intentione,  quam  iaciem  animae 
esse  diximuS)  necessarie  requiruniur :  res  et  causa, 
id  est  quid  intendas,  et  propter  quid  ?  Ex  his  sane 
duobus  animae  vel  decor  vel  deformitas  judicaiur. 


per  unam  sine  dubio  spero  alteram.  Credo  enim  vt-  G  ut,  verbi  causa,  anima,  quae  ambo  ista  recta  atque 


dere  bona  Domini  in  terra  viventium^  s\  primitus 
fuero  de  hac  uiki  petitione  auditus  in  terra  morien- 
tium.  Ideo  dico:  Exaudi,  Domine,  vocem  meam^  quw 
clamavi  ad  te  pro  iila  una,  vocem  interiorem,  quae 
uon  in  strepitu  verborum,  sed  in  vehemeutia  desi- 
deriorum  clamat  ad  te,  qui  audis  intentionem  et  co- 
gitationem,  quoniam  cogitatio  hominis  confitebitur 
tibi :  et  reliquiw  cogitationis  diem  festum  agent  tibi 
{Psal,  Lxxv,  II),  etiam  lingua  tacenie,  sed  corde 
claniante  ac  diccnte  :  Miserere  met,  et  exaudi  me. 
Miserere  ntei,  qui  miser  sum,  quandiu  careo  illa 
una,  quam  petii,  et  ideo  tu  misericors  exaudi  me 
dando  illam  unani,  quam  petii.   Dico :  Exaudi,  mi- 


pudica  habuerit,  illi  meriio  veraciterque  dicatur: 
PulchrcB  sunt  gence  tuae  sicut  turturis.  Quae  vero 
altero  horum  caruerit,  non  poterit  dici  de  ea :  Pit(- 
chrce  sunt  genm  tuoe  sicut  turluris  propter  eam,  quae 
adhuc  ex  parte  erit,  deformitatem.  Multo  autem  mi- 
Dus  illi  hoc  poterit  convenire,  quae  oeutrum  horura 
habere  laudabile  invenitur. 

At  id  totum  fiet  planius  in  exemplis.  Si,  verbi 
causa,  intendat  quis  animum  inquirendae  veritati, 
atque  id  solo  veritaiis  amore ,  nonne  is  tibi  vide- 
tur,  et  rem  et  causam  habere  honestam,  meritoque 
sibi  vindicare  quod  dicitur  :  Pulchris  sunt  gence 
tuw  sicut  turturis  ?  Quippe  cui   in  neutra  genarum 


serere;  lierum  dico :  Exaudi.  Nec  suflicit  mihi  pe- j.  naevus  reprehensionis  appareat.  Quod  si  minime 


litio  uiiapro  illa  unctione,  quaropelii,  quoniamde 
sideria  dilata  crescunt  et  augescunt,  quae,  si  de- 
crescerent,desiderianon  esscnt.  Nunc  autem  quanto 
plus  oro,  tanto  plus  accendor  ad  orandum  intus  in 
corde,  ubi  tu  audis,  et  credo,  jam  audisti,  hoc  sci- 
licety  quod 

Vebs.  8.  Tt6t  dixit  cor  meum.  Quid  tibi  dixit  cor 
meum?  Hoc  scilicet :  Quassivit  (60)  facies  mea  faciem 
tuam.  Cor  humanum  sive  mens  rationalis,  quae  si- 
gnificalur  nomine  cordis,  habet  faciem^  et  haec  /a- 
ctes  habet  genas,  de  quibus  dicitur  ad  sponsam 
\erbi,  mcntem  scilicet  rationalero :  Pulchrw  sunt 


quidem  veritatis  desiderio,  sed  aut  inanis  gloriae, 
aut  alterius  qualiscunque  conimodi  tcmparalis 
obtentu  in  veritatem  intenderit,  jam  etsi  unam  ge- 
narum  videatur  habere  formosam ,  non  tamen,  ut 
arbitror,  dubitabis  judicare,  vei  ex  parte  defor- 
mem,  cujus  alleram  genam  causae  turpitudo  foeda- 
verit.  Si  autem  videris  hominem  nuliis  honcstis 
studiis  intendeiitem,  sed  carnis  irretitum  illecebris, 
ventri  et  luxuriae  deditum,  quales  sunt  illi,  quoriim 
Deus  venter  est,  et  gloria  in  confusione,  qui  terreiia 
sapiunt,  quid  istud  ?  Nonue  ex  utraque  parte  foedis- 
simum  judicabis,  in  cujus  utique  intentiooe  res  et 


(CO)  Yulgata  :  Exquisivit  tefaciesmea;  faciem  tuam^  ^/^^*^f  ^^^: 


4f99  CERHOin  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG.  1200 

causa  reprooa  invenitur  ?   Ergo  intendere  non  in  A  lii>»  omnipolenli  est  possibile  per  impressioneni  ui« 
Deum,  sed  in  saeculum  saecularis 


animse  est,  nec 
ullam  prorsus  genarum  speciosam  habentis.  Inten- 
dere  autem  quasi  in  Deum,  sed  non  propter  Deiim 
bypocrils  plane  animae  est,  cujus  etsi  facies  in  hoc 
decora  videtur,  quod  ad  Deum  qualicunque  inten- 
tione  respiciat,  ipsa  tamen  simulatio  oinne  decorum 
in  ea  exterminat,  et  magis  per  totum  ingerit  foedi- 
tatem.  Si  autem  vel  solum,  vel  maximeobvitx  prse- 
sentis  necessaria  ad  Deum  converterit  intentionem, 
non  quidem  faece  hypocrisis  putridam,  pusillani- 
milalis  tamen  vltio  dicimus  subobscuram  et  minus 
acceptam. 

Porro  e  contrario  intendere  in  aliud  quam  in 
Dcum,  tamen  propter  Deum,non  otiuro  Mariae,  sed 


formae  faciem  meam  faciei  tuaeconformare.Tel  sicut 
facies  pulchra  in  speculum  punim  Intenta  formai 
in  eo  pulchritudinis  siiae  conformitatem,  sic  te  vi- 
derous  nunc  per  speculum,  sic  mentis  nostrae  faciem 
bene  detersam  tibi  exhibebis  ut  speculum  purum, 
in  quo  appareat  vultus  tuus  formosus.  Tu  es  eoim 
Tcrus  Eiiseus,  et  ego  sum  puer  mortuus,  neque 
suscitari  poisum  a  morte,  nisi  tu,  qui  viu  es,  ve- 
nias  ad  me,  et  me  tibi  conformando  spiraculum  viis 
mihi  mortuo  conferas.  Fiet  hoc,  te  applicante  vul- 
tiim  tuum  vivum  vultui  meo  mortuo,  cum  tu  venis 
Eliseus  posueris  oculos  tuos  super  oculos  meos, 
et  os  tuum  super  os  meum,  et  manus  tuas  super 
manus  meas,  quod  ego  David  propheta  per  Incar- 


Marthae  negotium  est.  Absit  autem,  utde  illa,  quae  B  nationis  tua&  mysterium  crodens   futiirum.  in  hoe 


hujusmodi  cst,  quidquam  dixerim  deforme.  Nec  ta- 
men  ad  perfectum  affirmaverim  pervenisse  deco- 
ris:  quippeqiiae  adhuc  sollicita  est,  et  turbatur  erga 
pluriroa,  non  potest  terrenorum  actuum,  vel  tenui 
pulvere  non  respergi.  Quem  tamen  cito  facileque 
detergety  vel  in  hora  sanctae  obdormitionis  cassa  iii- 
tenlio,  et  bonae  consclentiae  interrogatio  ad  Deum. 
Ergo  solum  inquirere  Deum  propter  ipsum  solum, 
hoe  plane  est  utramque  bipartitae  intentionis  faciem 
habere  pulcherrimam,  atque  id  proprium,  ac  spe- 
siaie  sponsae  est,  cui  merito  singulari  praerogativa 
audire  conveniat :  PulchrcB  sunt  gence  lutB  sicut  tur^ 
turis,  Ut  ergo  facies  cordis  mei  tota  sit  pulchra, 
pulchras  utrasque  habens  genas,  tibi,  Deus  meus, 
qui  es  vera  et  aeterna  pulchritudo  supernorum  ci- 
vium,  angelorum  et  hominum,  cujus  gloria  et  pul- 
chritudine  pleni  sunt  coeli  et  terra,  id  est  angelica 
et  humana  in  electis  natura,  tibi^  inquam,  specioso 
forma  prae  filHs  hominum  dixit  cor  meumf  quwsivit 
facie$  mea  faciem  tuam^  et  in  hac  inquisitione  per- 
severabo.  Nam 

Faciem  tuam^  sive  vultum  tuum,  Domtne,  requi* 
ram,  ut  de  vuttu  tuo  judicium  meum  prodeat  {Psal. 
XVI,  2),  faciesque  mea  facici  tuae  conformetur  in 
co  quoJsicut  Lu  ikihll  hch^  msi  bonum  et  propter 
bonuni ,  tla  iiitentio  mea  coram  facie  tua  semper 
Uingatiir  ad  iH^num  proplcr  bouum,  fulgens  et  lu- 
CL>ns  gemiaa  pulchritudinc  gc;nurum,  de  quarum 
pulclLriuidiua  supra  jani  dictuin  est.  Yidisti  enim 
lu  cujkcta  quiE  fcccras  iu  pnncipio,  et  eranl  valde 
bona,  utpote  a  te  Crealore  boiio  propter  bonitatem 
tuam  creata,  quibus  bonis  tu  summe  bonus  es,  A  et 
n,  principium  et  finis.  Itaque  tibi  facienti  bonum 
propter  boiium,  scio  esse  vulium  bonum,  cui  con- 
formari  desidero  V4iltum  meum,  ut  et  ego  facie  tua 
faciem  meam  illuminante,  sibi  quoque  conformante 
omnimoda  cordis  intcntione  ad  faciendum  bonum 
propter  bonum  directus  et  intensus  obtmeam  pro 
modulo  roeo  similitudinem  vultus  tui,  Domine,  iia 
ut  dicere  possim  cum  omnibus  sanctis:  St(irna/iim 
est  super  nos  lumen  vultus  (ut,  Domine  {Psal,  iv,  7). 
Sicut  enim  regale  sigilium  plurobo  vel  auro  impres- 
sum  format  in  eo  vultum  seu   faciem  regis,  iu 


ipso  Psalmo  dico :  Credo  videre  bona  Domini  in  terrm 
Viventium, 

Ego  autem  David  poenitens  jam  in  Ecclesia  posl 
Incarnationis  accepta  sacrameiita,  post  vitalem  in 
baptismo  unctionem  iterum  peccando  mortuus,  jam 
secundam  quaereiis  unctionem,  vultum  tuum^  Do- 
mine^  id  est  Filium  tuum  prae  participibus  suis  un- 
ctum  requiroy  id  est  iterum  quaero,  ut  oculos  suos 
oculis  meis,  et  os  suum  ori  meo,  et  manus  suas 
nanibus  meis  imponendo  faciat  me  vivere  vera 
vita,  quae  est  ipse ,  ita  ut  possim  dicere  :  Yivo 
autem  jam  non  ego^  vivit  vero  in  me  Christus  {GaL 
II,  20).  Hactenus  dominante  mihi  morte  impuJi- 

P  cus,  malus  et  superbus  oculus  meus  impudici,  mall 
et  superbi  cordis  mei  fuit  nuntius.  Amodo  jam  di- 
cit  spiritus,  ut  requiescant  a  laboribus  suis  oculi 
nei  cum  sensibus  reliquis,  et  sit  pudicus,  beni- 
gnus  et  humilis  oculus  meus,  pudici,  benigni  et 
humilis  cordis  nuntius,  ut  ex  hoc  tali  aspectu  re- 
splendeat  in  vultu  meo  vultus  tuus,  Domine.  Simi- 
liter  quia  difiusa  est  gratia  in  labiis  tuis  ore  vultus 
tui  super  os  meum  posito  abundet  gratia  in  labiis 
meis,  ut  nunquam  inutiliter,  sed  semper  utiliter  ape- 
riantur  ad  te  laudandum  et  proximum  aedificandom. 
Tuae  quoque  manus  in  manibus  meis  opereutur,  at 
per  opera  bona  fiat  evidens  ac  manifestum  sanctae 
Matri  Ecclesiae,  quod  vultus  tuus  vultui  meo  su- 
perpositus  me  fecerit  vivere.  In  hac  fide  et  spe  curo 

D  signaculum  crucis  vultui  meo  imprimo,  vultum 
tuum  in  ipsa  cruce  cogito,  quem  vultui  meo  appli- 
cari  desidero,  ct  dico  :  Vultum  tuum^  Domine^  re^ 
quiram.  Tali  desiderio  aestuabo  crebro  in  orc  cre- 
brius,  in  corde  habens  hunc  versiculum  :  Deus  mise^ 
reatur  nostri^  et  benedicat  nobis^  illuminetvultumsuum 
super  nos^et  miterealur  nostri  {Psat,  lxvi,  I).  ilera  : 
lUustra  faciem  tuam  super  servum  tuum  {PsaL  xxx,  1 7)« 
Item  :  Faciem  tuam  illumina  super  servum  Itucm,  el 
doce  me  jusii/icationes  tuas  {PsaL  cxviii,  135).  Ve- 
rum  quantuinlibet  sit  clarum  speculum  de  facie 
formosa  informatum,  tamen  erit  informe  aversa 
Inde  formosa  facie.  Sic  rogo  tibi,  o  aeterua  saplen- 
tia  et  pulchritudo,  conformari,  et  vultui  boniutis 
tuae  assimilari,  ut  in  bac  faciei  luae  conformitste 


tSOt  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXVI.  «Oi 

penuaneam    in  seleriiuni ,  non  ad  horam  exsiil-  A  bent.  Fenestrae  aulem  domui  sic  inhaerent,  ut  eam 


tana   in  luce  tua,  sed   usque  in   (inem  fine  ca- 
rentem. 

Nunquid  vero  a  scmetipsa  mens  humana  po- 
tesl  hal)ere  hanc  interioris  faciei,  et  genarum  in- 
visibilium  pulchritudinem  ?  Contradicit  Aposlolus, 
et  dicit :  Quid  enim  habes^  quod  non  accepisti  (/  Cor, 
IV,  7) :  Et  Joannes  :  ^on  potest  homo^  inquit,  a  se^ 
metipso  accipere  quidquam^  nisi  fuerit  ei  datum  de* 
super  (Joan.  iii,  27).  Et  alius  testis  vcritatis  ait : 
Omne  datum  optimum^  et  omne  donum  perfectum 
desursum  est  descendens  a  Palre  luminunij  apud 
quem  non  est  transmutatio^  nec  vicissiludinis  obum" 
bratio  {Jac,  i,  17).  Ego  enim  creatus  ad  imagi- 
nem  et  simililudinem    tuam  secundum   creationis 


illuminent  lumine  solis  per  se  intromisso.  Con- 
grue  iiaque  per  cancellos  Yeteris  Testamenti  Pa- 
tres,  vel  etiam  sub  lege  naturali  palriarchas  et 
justos  accipimns,  et  per  fenestras  apostolos  alios- 
que  viros  apoitolicos,  quorum  doctrina  fulgct 
Ecclesia,  ut  sole  fulget  luna.  Cum  ergo  tam  den- 
sus  est  paries  peccatorum  nostrorum,  ut  exigea- 
tibus  culpis  omnino  simus  in  lenebris,  intercluso 
aspectu  nostro  a  facie  verae  lucis,  tunc  nobis  li- 
tanias  canentibus,  et  sanctos  anliquos  et  novos, 
ut  pro  nobis  rogent,  rogantibus  interdum  quasi 
per  cancellos  et  feuestras  facies  divlnae  clementi» 
datur  iospicienda,  ut  ex  ipsius  aspectu  remota  ira 
super  nos  rutilet  misericurdia.    Quam   roisericor- 


quidem  nobilem  conditionem  sum   speculum,  sed  B  diam  ego  David,  ego   innocens  aut  poenilens,  ut 


pcccato  et  miseria  nimis  obscurum  :  ideo  cootra 
peccati  seruginem  pelo  justificationes  tuas,  quibus 
clarificatum  cor  meum  sit  quasi  purum  speculum 
capax  tuae  pulchritudiuis  luaeque  dilcctionis  ,  qua 
nou  solum  pulchras,  verum  etiam  foedas  mentet 
adamas,  ut  pulchras  facias.  Ut  autem  possim  ob- 
tinere,  quod  p^^to, 

Vers.  9.  Ne  avertas  faciem  tuam  a  me,  El  si  aver- 
tis  aliquando  per  id,  quod  es  incomprehensibilis, 
et  dicis  niihi,  quod  dixisti  Moysi  :  Facies  mea  non 
videbitur  tibi :  non  enim  videbit  me  homoy  et  vivere 
potest  (Exod,  xxxiii,  25) :  Uoc  obnixe  rogo.  Se 
declines  in  ira  a  servo  tuo,  Sicut  enim,  qui  lM)iia 
temporalia  pettta  te  largitore  bonorum,  non  tesibi 
putat  iratum,  nisi  cum  negas»  vel  tollis  ea  :  sic  ego, 
qui  unam  pelii^  qui  vultum  tuum  quaisivi,  tunc  te 
mihi  pulo,  et  sentio  iratum,  cum  avertis  a  me  vul- 
tuin  tuum  desiderabilem,  in  quem  desiderant  angeli 
prospicere  (I  Petr,  i,  42).  Itaque  in  aliis  bonis  in- 
terdum  praeseiitari,  interdum  absentari  concedo, 
dum  ea  praestando  tuam  ostendis  praesenliam,  e^m- 
demque  tollendo,  vel  denegando  quamdam  tuae 
elementix  indicas  absentiam,  ut  probes  Job  servum 
tuum,  vel  Tobiam,  sive  alium  talem,  sed  in  absenta* 
tione  vullus  tui,  vel  faciei  tuae  iram  tuam  formido. 
Ideo  dico  :  iVe  declines  in  ira  a  servo  tuo. 

Dedinas  euim  non  in  ira^  cum  avertis  faciem 
tuam  a  peccatis  meis,  ut  deleas  ^,  sicut  ego  Da- 


David  semper  desiderans  dico  tibi,  Deus  mcus,  mi- 
sericordia  mea ,  illuminatio  mea  et  salus  mea  : 
Ne  declines  in  ira  a  servo  tuo.  Sed  poiius 

Adjutor  meus  eslOy  quia  licet  contuleris  mihi  li- 
berum  arbitrium ,)  tanien  ipsuro  arbilrium,  siciit 
est  ab  omnimoda  necessitaie  penitus  liberum,  ita 
ntneque  fatalis  disposilionis,  neque  constellatio- 
nis,  neque  ullius  alierius  rei  constringatur  neces- 
sitate  ad  inevitabilitatem  peccandi  ,  sic  est  omni- 
moda  miseria  miserum  et  infirmum,  ita  ut  ei  etiam 
ad  minimum  quodiibet  bonum  cogitandum,  volen- 
dum,  agendum,  tuum  adjutorium  sit  necessarium, 
cui  nunc  dico  :  Adjutor  meus  esto ;  et  quia  ces- 
sante  adjutorio  luo  siatim  totius  humanae  virtutis 
conatus  aut  niillus,  aul  cassus  invenilur,  sicut  pro 
pter  boni  operis  inchoationem  et  provectioncni  tibi 
dico  :  Adjutor  meus  esto^  sic  propler  ejusdem  per- 
severantiam  et  coiisummationem  dico  :  Ne  derelin- 
quas  me ,  id  est  non  intermittas,  vel  dimittas  in- 
ceptum. 

Neque  despkius  me,  U\  est  non  conicmnas, 
quod  ego  morUiU§  £3&tcrnum,  innmkus  roriis^iukUDi 
te  adjutorem  audeo  invocare,  qtiimiaui  ad  liauc  ii> 
duciam  non  prscsumptio,  sed  tides  aiiiina^  quta 
lirroissime  credo,  ac  iiulbtcnus  ilulnto  (^itia  Ih  es, 
Deus^  salvator  mm  {P&uL  i?:iv,  5).  Tu,  qui  e&  crea- 
tor  meus,  eliam  salvator  nicus  es.  Tu ,  Crealor,  fe- 
cisti  mihi  arbiinum  Liberiim  ab  omui  ueccssiiate 


vid  soleo  tibi  dicere  :  Averte  faciem  tuam  a  peccatis  D  ad  peccatum  cogOJite*    Scd  quiu  per  ahutiiancm  li- 


meis^et  omnes  iniquitates  meas  dele  (Psal.  l,  11); 
fiivc  cum  labi  permittis  hominem,  ut  cautior  fiat 
post  lapsum.  Sed  sicut  diclum  est,  in  ira  tunc 
declinas,  cum  vultum  tuum  sanctis  et  piis  desi- 
derabilem  retro  inimicitiarum  parietem  de  pecca- 
tis  constructum  sic  abscondis  ab  homine  vel  ab 
anima  ralionali,  sponsa  tua,  ut  noii  saltem  per 
cancelloSy  aut  fenestras  (Cant.  ii,  9)  prospiciendo 
tuam  faciem  elsi  non  deosculandam,  attamen  bre- 
viter  conluendam  et  in  confessiotiibus,  vel  oratio- 
nibus  de  voluiitate  tua  consulendam  exhibeas. 
Cancelli  ad  ornatum  domus  quasi  foriiisecus  do- 
mui  adhaerent,  et  de  domo,  vel  in  domum  pruspi- 
ciendi  arcuatis  interius  colunuiis  apt  tudinem  pnc- 


bertatis  incidi  bqueum  culpa>  ac  miscri^»  conli- 
gitque  mibi  per  peccatum  et  poenam  peccati  lan- 
guor  fortissimus,  tu  factus  es  mihi  salvator,  qui 
eras  creator,  ut  arbitrii  libertatem  sui  quidem  con- 
ditione  satis  nobilem,  sed  in  peccato  et  poena  km- 
guentem  salves  ab  utroque,  in  hac  viu  dando  re- 
missionem  peccatorum,  in  futuro  vero  beatiludi- 
nein  gaudiorum  aelernorum.  Gemina  est  haec  uii- 
ctio  :  sed  ego  unam  petii,  vel,  sicut  supra  dictum 
est,  unam  illam,  quae  antecedil  in  virtute  roerito- 
rum,  quorum  inchoaiio  el  consummalio  est  re- 
missio  peccatorum  primitus  originalium,  deindc 
actualium  :  vel  certe  alteram  unain  unctionem  pe- 
tii,  qna*  in   fiiie  subsequctur,  qua  peracta   fideiis 


1205  GERHOHI  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG.  1201 

tntma  quasi  David  perducciur  in  Jerusalem  civi-  A  suam  agnoscil,  el  conOtctur  miseriam,  pcr  Ipsius 


tatem  regalem,  et  sanciam  sempiterux  pacis  vi- 
•ionem  beatam. 

Sic  enim  sunt  contiguae  sibi  istae  duae  unctiones, 
ut  una  quaelibet  earum  impetrata  necessario  ha- 
beatur  allera.  Sane  infantibus,  quibus  nunquam 
fuit  operandi  tempos,  prior  unctio  est  originalis 
peccati  reniissio.  Nam  prsDveniente  morie  sine 
mediante  unclione  meritorum  tales  perveniunt  ad 
unctionem  sempiternorum  gaudiorum.  Hujus  un- 
clionem  adbuc  ignari  apostoli  audicrunt  veritatem 
sibi  dicentem  :  Vsque  modo  non  petistis  quidquam, 
Petite,  ut  gaudium  vestrum  plenum  $it  (Joan.  xvi, 
^).  Ac  si  diceret  :  Nisi  hanc  unam  petitionem  fa- 
ciatis,  qua  per  unctionem  sancti  Spiritus  ad  ple- 


miseriae    confessionem    promeretur   Dei    misera- 
tionem. 

Esl  autem  non  nova,  sed  antiqua  miseria,  quam 
susiineo  ego  David  :  Quoniam  pater  meus  et  mater 
mea  derelinquunt  me  ?  Pater  meus  Adam^  et  mater 
mea  Eva  fuerunt  benedicti  a  Deo  dicente  iUis  :  Crt- 
scite,etmuUiplicamini,et  reptete  terram,  et  subjieitg 
eam,  et  dominabimini  piscibus  maris^  et  volatilibut 
cflg/j,  et  universis  animantibus^  quas  moventur  super 
terram  (Gen.  i,  48).  Sic  benedicli  parentes  mei  si  per- 
roansissentinlideetobedientia,omnis  posterius  eo- 
rum  de  benedictionibus  divinae  gratiaeet  virtutemul- 
liplicataessetbenedicta,inqua  eiegoessem  benedi- 
ctus.  Peccalo  vero  emergcnte  diclum  est  patri  mca 


num  gaudium  perveniatis,  nihil  est  quod  petilis:  ^*  Adx:  Maledictaterrainoperetuo.Cumoperatusfueris 


et  ideo  usque  modo  non  pelistis  quidquam,  quia 
non  peiistis  hanc  unam  aclionem,  qua  gaudium 
▼;;strum  sit  pleiium.  0  quam  pulchrum  et  jucun- 
duro  est  in  omnibus  orationibus  hanc  unam  peti- 
tionero  subaudire,  vel  subintelligere,  ut  gaudiuro 
nostrum  Mt  plenum,  verbi  gratia,  cum  oramus : 
Paler  nostert  qui  es  in  caelis^  sanctificetur  nomen 
tuum.  Adveniat  regnum  tuum :  fiat  voluntas  tua 
sicut  in  ccelo^  et  in  terra,  etc.  Pulchre  subintelligi- 
rous  ad  slngulas  septem  petltiones,  ut  gaudium  no- 
strum  plenum  sit.  Quid  enim  prodest  uobis,  quod 
sine  dubio  sanctificatur  nomen  Dei,  et  adveniet 
regnum  Dei,  fietque  voluntas  Dei  sicut  in  coelo, 


terram^  non  dabit  fructus  suos ;  sed  spinas^  et  tribu- 
los  germinabit  tibi  (Gen.  iii,  i7,|  18).  Ad  roatrera 
quoque  raeam  Evam  dictum  est  a  Deo :  MuUipli- 
cabo  asrumnas  tuas,  et  concepttis  tuos  :  in  doiere 
paries  filios  tuos  (Gen.  iii,  16).  Ex  bujusmodi  ma- 
ledictione  sunt  spin»  peccatorum  ac  tribuli  poenft- 
rum,  in  humano  gencre,  in  quo  roultiplicalis  aeni- 
mnis  ct  conceplibus  mulieris  multiplicati  sunl  su- 
per  numerum  praedestinatorum  fiiii  hominum.  Tunc 
crgo  pater  meus  et  mater  mea  dereliquerunt  me, 
qiiando  primi  parenles  mei  exposuerunt  roe  pecca- 
tis  et  miseriis. 
Dominus  autem  assumpsit  me  assumendo   car- 


et  in  terra,  nisi  hanc  unaro   petitionem  accipia-  q  nem  pro  me  de  sancla  Virgine.   Quod  jam   tuiic 

erat  in  praedestinalione  divina  ordinatum,  quando 
dictum  est  ad  serpentem  :  Ponam  inimicitias  inter 
(e,  et  mulierem,  et  inUr  semen  tuum,  et  semen  iUius. 
Ipsa  conteret  caput  tuum,  et  tu  insidiaberis  calcaneo 
UUus  (Gen.  iii,  15). 

Etiam  ad  litteram  pater  meus  et  mater  mea  dere^ 
querunt  me  parvulum  David,  quia  minimus  fratmm 
meorum  vilis  et  abjectus  fui  coram  eis,  ita  ut  requi- 
renle  rae  Samuele  vix  admissus  fuerim  in  numero 
fratrum  meorum.  Dominus  autem  assumpsit  me, 
quoniam  septem  fratribus  raeis  rae  majoribus  con- 
tempiis,  per  Samuelem  unxit  me  unctione  prima, 
unctione  misericordiae  sua*  in  domo  paterna  viden- 
tibus  et  invidentibus  ipsis  fratribus  roeis.  Rlam 
D  primani  unctionero  ego  David  iion  petii,  quia  nec 
peteniem,  nec  opinantem  praevenit  me  Dominus  in 
benedictionibus  dulcedinis,  et  assumpsit  me  in 
regem  supcr  Israel.  Postea  vero  unam  petii,  roortuo 
Saule,  dicgns  :  Num  aseendam  in  unamde  ciwlali- 
busJuda(UR€g.  ii,  1).  Et  Dominus  assumpsit  me. 
Yocans  ut  ascenderem  in  Hebron,  ubi  denuo  un- 
ctus  in  regem  glorior  in  Deo,  et  dico  :  Domsnmt 
assumpsit  me. 

Aliier  -.  Pater  diabolus,  et  mater  Babylonia,  ex 
quibus  in  inftdelilaie  natus  sum,  dereUquerunt  me 
quaerenlem  te,  et  conlemnenlem  se.  Omnibus  quippe 
in  peccato  per  diabolum  invento  conceptis  et  nalis 
dicerc  potesi  Veriias  :  Vos  ex  patre  diabolo  e$Hs 
(Joan.  VIII,  4i).  Domiiius  autem  assumpsit  me  in 


rous,  ut  gaudium  nostrum  sit  plenuro,  plene  gau 
dentibus  nobis  in  adimpletlone  lalium  petitionum? 
Porro  daemones  et  maligni  homines,  adveniente  re- 
gno  Dei,  in  quo  sanctificatur  nomen  ejus,  et  fii  v«- 
luntas  ^us,  non  bal)ent  congratulationis  gaudium, 
sed  invidiae  tormentum.  Nos  ergo  ne  talibus  an- 
numeremur,  in  omnibus  petitionibns  nostris  banc 
unam  petitionem  subintelligamus,  ut  gaudium  no- 
strum  plenum  sit,  non  admittens  ullum  tormentum 
malitiae,  secundum  quod  scriptum  est  de  sanctis  : 
Et  non  tanget  iUos  tormentum  maUtias  (Sap.  iii,  i). 
Nequam  spiritus  angelici  et  humani  tanguntur,  et 
anguntur  niroio  torroento  roalitiae  et  invidiae,  roa- 
litiae  in  sua  nequitia,  invidiae  de  felicitate  aliena. 
Orones  iracundi  et  superbi  torquentur  niroio  tor- 
roento  impatientiae,  cum  fit  aliquid  contra  ipsorum 
velle.  Gharitas  autem,  qu;e  non  gaudet  super  tnt- 
quitatey  congaudet  autem  veritati  (1  Cor.  xiii,  6), 
a  multis  tormentis  lil)erat,  et  gaudium  plenum  se- 
renis  roentibus  confert.  Hanc  unaro  petamus,  ut 
gaudium  nostrum  sit  plenuro.  Hanc  unam  petii 
a  DominOf  hanc  requiramj  ut  gaudiuro  meuro  sit 
plenuro.  Quod  gaudium,  ut  nemo  tollat  a  me,  Ad^ 
jutor  meus  estOj  DominCj  ne  dereUnquas  me,  neque 
despicia$  me,  Deu$  $alutari$  meus.  Tu  ne  dere- 
Unqua$  me^ 

VcRS.  10.  Quoniam  Pater  meu$  et  mater  mea 
dereliqueruni  me.  Exaggeratio  miseriae  humanae 
affectum  provocat    miscricordise  divinae.  Nain  qui 


im  COMMeNTARlUM  IN  PSALMOS. 

sua  Ecdesia  :  cui  dicit :  Audi^  fiiia^  el  vide^  et  tit-  A 
dina  aurem  tuam^  et  obimseere  populum  tuum^  et 
domum  pattis  tui  (Psal.  xliv,  il).  Hac  vocatione 
facta  ex  ore  Dei  saiictam  Ecciesiam  flliam  appel- 
IgatiAr  et  M  Patrem  ipsius  fliiae  suae  recognoscentis 
ego  David  panruluSt  ego  qualiscunque  ipsius  Ec* 
desue  matris  fliius  audeo  dicere  :  Quomam  pater 
meus  diabolusy  pater  superborum,  imo  rex  eorum, 
dereiiquit  me  humilem  factum,  et  in  filiationem  Dei 
adoptarum,  et  mater  mea  Babylooia  civitas,  et  ge- 
nitrix  impiorum  dereliquit  me  derelijiquentem  se. 
Dominui  autem  assump$k  me  adoptando  in.  fllium 
per  unum  homiuem  assumptum  sibi  in  naturalem 
tilium.  Dominus^  inquam»  assumpsit  me,  factus  mihi 
pater  bonus  pro  maio  patre,  quia  tanquam  pater 
virga  disciplinae  castigat  me,  sicut  castigat  omnem  B 
filium  quem  recipil.  Idem  quoque  Dominus  mihi  est 
roater  fovendo,  et  nutriendo  maternis  consolationi- 
bus,  deflciam  fractus  paternis  correptionibus. 

Aliter :  EgoGhristus,  verus  David,  habens  patrem 
Judaicum  populum,  de  quo  carnaliter  propagatus 
suro,  et  matrem  Synagogam,  cujus  adhuc  puer  te- 
nui  observantiam  circumcisus  octava  die,  et  obiatus 
in  teroplo  cum  legali  sacriflcio,  cum  coepissem  jam 
adultus  legales  traditiones  contemnere,  in  Sabbato 
curans  inflrmos,  a  tali  patre  ac  matre  derelictus 
sum  dicentibus  contra  me  Scribis  et  Pharis»is  : 
Non  est  liic  homo  a  Deo^  qui  Sabbatum  non  custodit 
{Joan.  IX,  16).  Novissime  nimis  crudeliter  pater 
nuus  et  mater  mea  dereliquerunt  me^  quando  tra- 
dentes  me  ad  roortem  dixerunt  :  Non  itabemu^ 
ngem  nisi  Ccssarem  (Joan,  xix,  15).  Dominus.  au* 
iem^  Dei  Verbum  assumpsit  me,  quoniam  qui  in 
conceptione  assumpserat  in  unitatem  persona;  suae, 
ut  ego  David  verus  homo  essem  et  verus  Deus, 
ipse  me  in  Resurrectione  assumpsit  in  idenlitatem 
regalis  gloriae,  ita  ut  vicior  roortis  gloria  et  honore 
coronatus  tanquain  rexinclytus  possem  dieece  :Data 
est  milii  omnis  potestas  in  ccsio  et  in  terra  (Matt/t. 
XXVIII,  18).  Hoc  ante  mortero  roeam  nondixi,  quando 
adhuc  non  solum  Deo  Patre,  sed  ct  angelis  miuor 
cxstiti.  Atpostquam  triumphata  roorte  gloria  et  lio- 
nore  coronatus  conscendi  ad  dexteram  Palris,  regis 
cuncta  regentis,  et  ubique  dominantis,  recte  possum 
per  ora  meorum  psallere  ac  dicere  :  Quomam  pater  ^ 
meus  et  mater  mea  dereiiquerunt  me;  Dominus  autem 
assumpsit  me,  Dominus,  inquaro,  assumpsit  me,  ut 
ego  assumptus  homo  in  Dominum  sim  Dominus, 
Domino  Deo  mehominem  assumentejam  non  solum 
in  persona,  sed  ctiam  in  omni  domiuio  uiiitus; 
quia  data  est  mihi  non  particulariter  quaedaro  po- 
testas,  sed  universaliler  omnis  potestas^id  estio 
ccelo  et  in  terra.Poteslatem  hanc  in  divinitate  mea 
ego  verus  David  scmper  habui,  scd  in  bumanitate 
Tiiea  usque  ad  mortcm  crucis  Immiiiter  se  inciinante 
data  est  niihi  haec  omnis  poteslas,  quam  semper 
tina  cum  patre  mco  omnip::tenle  habuit  mea  divina 
majestas.  Ego  eniin  et  Pater  meiis  non  sumusduo 
Doroini,  sed  unus  Dominus.  Ucra  ego  vcrus  honio, 


—  PARS  n.  —  PSAL.  XXVI.  1206 

idemque  FiKus  bominis,  Ita  saro  unus  Dorolnus,  ut 
in  duabus  meis  naturis  nulla  sit  omnino  dualiias 
dominationis.  Recte  itaque  dico  :  Dominus  assum- 
psit  me.  Huic  Domino  roe  assuroenti  in  naturalem 
flliationem,  et  per  me  roeos  assumenti  in  flliorum 
adoptioiiem  ego  verus  psallens  dico  : 

Vers.  11.  Legem  pone  milii,  Domine^  in  via  fiicu 
Miliiy  id  est  meis  iegem  pone  in  via  tua^  id  est  in  me, 
qui  sum  vta,  et  veritas,  et  vita  (Joan.  iiv,  6).  Et  di^ 
rige  me,  id  est  roeos,  in  semrna  recta^  per  angu- 
stias  tribulationum  propter  inimicos  meosy  nomen 
meum  blasphemantes  in  meis,  ubi  a  via  et  seraita 
recta  exorbitaverunt.  Ideo  non  solura  propter  boni- 
tatem  tuam,  sed  etiam  propter  inimicos  meos  railii  ct 
roeis  insidianies  ne  tradideris  me,  id  est  roeos,  tn 
a)itma«  tribuiantium  me,  Si  tradideris  exteriorera 
substantiam,  vel  etiam  corpora  meorum  in  manus 
tribulantiuro,  tamen  ne  tradideris  rae,  id  est  meos, 
in  animas  tribuiantiumy  ita  ut  animae  meorum  con- 
formentur  animabus  inimicorum  tribuIantium,quod 
utique  fleret,  si  martyr  roe  Veritatem  negando  ad 
voluntatem  et  animam  persecutoris  tribulantis  trans- 
iret.  Scio  ego  verus  David,  quam  sint  proni  ad 
blasphemandum  parvulos  meos  inimici  mei.  Nam 
et  ego  talia  passus  suro  :  Quoniam  insurrexerunt  i» 
me  testes  iniqui^  et  mentita  est  iniquas  sibi  (Psal. 
XXVI,  12).  Sibi  quippe  saiis  conscii  fuerunt,  quod 
mendaciter  locuti  suntcontra  roe,  dicentes:  /n  Beei- 
zebub  principe  d(Bmoniorum  ejick  dwmonia,  (Luc, 
XI,  15).  Itero  :  D«monium  habet^  et  insanit^  quid 
eum  auditis?  (Joan.  x^  20.)  Novissiroe  autero  cum 
duo  falsi  testes  contra  me  stetissent,  dicentes  :  Uie 
dicit  :  Possum  destruere  templum  hoc  manufactumy^ 
etin  tribus  diebus  aliud  readificabo  (lfanA.xxvi,61). 
Tunc  plane  mentita  est  iniqnitas  sibiy  quia  non  erat 
conveniens  tesiimonium  eorum  (Marc,  xiv,  59).  Ego 
enim  uod  dixeram  de  templo  mauufacto,  quamvis 
hoc  destruere,  atque  in  momento  reaediflcare  mihi 
possibile  esset ;  sed  dicebam  de  templo  corporis 
roei  :  Soivite  tempium  hoc,  et  post  triduum  recedifi- 
cabo  Uiud.  Postremo  etiam  tunc  meniita  est  iniquitas 
sibi,  quando  a  militibus  mendacium  ementes  dixe- 
mnt :  Diciie,  quia  discipuli  ejus  nocte  vencrunt  el 
furatisunt  eumnobisdormientibus  (Malth,  xiviii,  15). 

Talia  orante  vero  David,  qui  pcccatum  non  fedt, 
nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus,  ego  peccator 
David  confldens  in  tali  talis  David  oratione  facta 
pro  roe  peccatore,  credo  videre  bona  Domini  in  terra 
viventium.  Credo  me  per  virtutem  orationis  ejus 
exaudiri  oranlem,  et  in  ipso,  atque  cum  ipso  dicen- 
tem  ;  Legem  pone  mtVit,  Domine,  in  via  tua.  Tu  legem 
posuisti  rebus,  quando  certa  lege  et  gyro  va1lal)as 
abyssos,  et  legero  ponebas  aquis  et  roari,  ne  trans* 
eant  flnes  suos.  Hac  lege  posita  intcr  medium  mon- 
tium  pertraiisibunt  aquae,  et  mare  sentit  sibi 
iegem  positam  te  dicente :  Huc  usque  venies,  et  non 
procedes  amptius,  et  hic  confringes  tumentes  fiuctus 
tuos  (Job  xxxviii,  11).  Tibi  ergo  est  possibiie  mihi 
qiioquc  Icgoni  poncrc  tn  via  lua,  id  cst  in  Ghristo, 


1207  GCRHOni  PRiOPOSlTl  RCIGHERSPERG.  fttS 

qni  est  yia^  ne  transeam  terminos  anibulanlibus  in  A  ierusalem,  non  descendere  ab  Jerusakm  in  Jericbo, 


vla  illa  constitulos.  Et  dirige  me  in  semila  recta^  ut 
stve  ambulem  in  latitudine  vitae  aclivae  tunquam  in 
vta,  «ive  gradiar  in  angusta  iemiia  vila;  contempla- 
tivae,  non  aberrem  a  justitia,  seu  veritate,  neque 
inveniar  aliquando  extra  viam  justse  actionis  et  se- 
mUam  verae  contemplalionis  erram  in  invio^  et  non 
in  via  {P$aL  cvi,  40). 

Sic  dirige  ad  anteriora  semper  extendendo  roe 
obliviscentem,  quae  retro  sunt,  propter  inimicos  meoi 
a  tergo  sequentes,  et  retro  in  iCgyplum  retrahere 
volentes.  Dirige  me  in  via  dicente  ipso,  qui  est  via, 
et  qui  est  columna  ignis  propter  fortitudinem,  et  re- 
ctitudinem  lucenliset  ardentisdivinilatis,et  columna 
nubis  propter  fortitudinem  et  rectitudinem  candidae 
ac  biandae  humanilatis  (Exod,  xiii,  2i).  Yel  est  ^ 
columna  ignis  propler  zelum  verilatis  et  juslitiae  : 
columna  nubis^  propter  mansuetudinem  gratise  ac 
misericordiae.  Sic  enim  vidimus  eum  plenum  gratia 
et  veritate  (Joan.  i,  14),  credamus  ejus  ducatum 
sufikere  nobis  per  diem  prosperilatis,  et  per  no- 
ctem  adversitatis.  Dirige  me,  ne  apprehenso  aratro 
aliquando  relro  resplciens  non  sim  aptus  regno  Dei. 
Dirige  me,  ne  de  Sodomis  egressus  retro  respiciam  si- 
cut  uxor  Lot.  Dirige  me,  ne  imitator  sim  eorum  qui 
dixerunt  in  Evangelio  :  Durus  est  hic  sermo^  et 
abierunt  retro  jam  noientes  ambulare  in  via  per  di* 
reclum  cum  tp«o,  qui  esl  via  {Joan,  vi,  61,  67). 
Dirige  me  in  semita  rectUy  ne  vadam  per  anfraptus, 


tu  dirige  me  in  semita  recta^  et  omniim  sarsQiB 
versus  Jerusalem  directa,  inter  eos,  quihus  dicil 
verus  David  :  Ecce  ascendimus  Jerosolgmam,  et  ron- 
summabuntur  omnia,  quw  scripta  sunt  perfrdph&Uu 
de  filio  hominis  (Luc.  xviii,  31).  Et  si  tradendus 
sum  gentibus  ad  illudendum ,  et  oonspuendum»  e( 
aageUandum,cum  sic  ascendoinJerusalem,tuncoro: 

Yers.  12,  15.  Ni  tradideris  me  in  anima9  iribm^ 
lantium  me  :  Ijt  quod  desiderat  malignitas  eomai, 
perficiant  in  me. 

Quoniam  insurrexerunt  in  me  testes  iniqui  Do^ 
Idumseus  et  alii  mendaces,  qui  mentiti  Hunt,  cuin 
dixerunt  Achimelech  sacerdotem  dedisse  mihi  con- 
silia  contra  Saulem,  et  sacerdotes  alios  conjurasse 
mecumcontra  ipsum. 

In  Hebrseo  iegitur  :  Ostende  mtVit,  Domine^  viam 
tuanifet  deduc  me  insemita  reeta  propter  insidiatores 
meos,  Ne  tradas  me^  Domine^  anima  tribulantium 
me,  ^ttOHtam  surrexerunt  contra  me  testes  fahi^  et 
apertum  mendacium,  Ego  auten^  credam^quod  videbo 
bona  Domiui  in  terra  viventium.  Ergo  per  apertum 
mendacium  mentita  est  iniquitas  sibi  contra  suam 
conscientiam  :  sibi  non  mihi,  quem  non  moviu 
Unde  major  mihi  spes  et  fldes,  qua  credo  me  visu- 
rum  vera  bona  Domini  in  terra  viventium  pro  roalis 
falsis  mihi  objeclis  et  improperatis  in  tcrra  mo- 
rientium.  Si  falsas  objectiones,  et  detractioues,  et 
iniquitatem  sibi  mentientem  impatienter  sustinuts- 


ut  serpens  tortuosus  et  iubricus,  neque  iucedam  q  sem,  nihil  inde  boni  sperarem.  Nunc  autem  quii 

patienter  suslinui,  ex  merito  patientiae  intcr  men- 
dacia  servatse  veraci  fide  credo  videre  bona  DomvH 
in  terra  viventium,  ubi  locum  non  habet  intquitas, 
aut  mendacium.  In  terra  autem*  morientium,  qoia 
locum  habet  mendacium,  et  iniquitas,  ipsa  iniquitas 
mentita  est  sibi^  quia  suo  mendacio  iniquus  dele- 
ctatur  et  cruciatur.  Delectatur,  cum  sui  simiiibus 
pro  vero  persuadet  mendacium ;  cruciatur,  dum  a 
bonis  deprehenditur  apertum  mendacium,  quod 
mentita  est  tniquitas  sibi;  quia  omne  peccaium  ia 
suum  auctorem  redit,  cumque  potius  quam  inno- 
centem  proximum  Isedit.  Sed  ego  David,  ego  poeni- 
tens  ut  David,  inter  tot  et  tanta  pericula  favente 
mihi  bona  conscientia  de  conservata  patieniia,  vel 


per  labyrintbeos  circuilus  curarum  saecularium. 

Legem  pone  mi/ri,  Dominey  in  via  tua^  quam  de- 
monstrant  praecepta  tua,  et  dirige  me  in  semitarectay 
quam  demonstrant  consilia  tua,  ne  a  rectitudine 
viae  vel  semitae  ullatenus  declinem,  sive  ad  dexte- 
ram,  sive  ad  sinisiram  :  ad  dexteram  per  malum 
specie  boni  opertum,  ad  sinistram  per  malum  nu- 
dum  et  apertum.  Dirige  me,  ut  per  cursum  directum 
feslinem  pervenire  ad  bravium,  sic  currens,  ut 
comprehcndam.  Dirige  me  semper  in  anteriora  pro^ 
pter  inimicos  meos  a  tergo  sequentes  et  persequentes, 
a  dextriset  a  sinistris  insidiantes,  et  juxiaiter  scaa- 
dalum  ponentes,  uude  si  vel  modicum  deviavero  a 
rectiludine  viw,  vel  semitce  incidam  in  latrones,  ut 


bomo  ille,  qui  descendebat  ab  Jerusalem  in  Jericho  D  etiam  sequente  poenitentia  de  non  servata  patientia 


{Luc.  x,  30).  Latrones  illi  parati  sunt  spoliare,  ac 
vulnerare,  vcl  necare  omnem  hominem  desccnden- 
tem  ab  Jerusalem.  Spoliant  auferendo  munera  gra- 
tiae,  ut  est  fides,  spes  et  cbaritas,  ac  ca^tera  dona 
perfecta  naturae  superaddita  :  plagis  vero  impositis 
Tulnerant,  qnae  auferre  non  possunt  optima  data 
naturalia,  ut  cst  memoria,  ratio,  voluntas.  Ct  hoc 
faciunt  homini  descendentiad  Jerusalem  in  Jericho. 
Sed  egoDavid  unctus  in  regem,sciensqueJerusaIem 
civitatem  esse  regalem,  quam  rex  Melchisedech  an- 
tea  inhabitavit,  quaero  a^cendere  in  Jerusalem,  ut 
illtcttt/ia^tlem  in  domo  Domini  omntbus  diebus  vitce 
mem,  qui  persequente  me  Saule  inter  gentes  idola 
colentesdiu  exsulavi:  Volentem  ergo  ascendere  in 


fretus  aut  bonae  conscienti»  aut  verae  poenitentiae 
testimonio,  credo  videre  bona  Domini  non  in  terra 
morientium,  in  qua  granorum  bonomm  paucitas 
latet  ^ub  multitiidine  malarum  palearum,  in  qoa 
dies  mali  sunt  multi,  et  paucitas  dieruro  bonomro 
finitur  brevi;  sed  in  terra  viventiumy  in  qua  melior 
est  dies  una  super  millia,  paleis  ac  xizaniis  de  arca 
Dominica  ventilatis,  et  bonis  granis  in  borreum 
domini  congregatis. 

Ego  David,  semel  quidem  unctus  Id  domo  Patris 
mei,  priusquam  linitus  essem  secundo  vel  tertio, 
cum  essem  'in  Siceleg  peregrinus,  et  ejectus  de 
terra  Israel  nullam  habens  civiutem  regni  roel, 
unam  velii  diccns  ad  Dominum  :  Num  ascendam  in 


i«U9  COMMCNTARIUM  IN  PSALMOS. 

%.nam  de  civUatibus  Juda?  Et  jussus  ascendere  in  A 
Hebron,  <]iu  sum  dilalns  ab  introitu  civitalis  Jeru- 
salem,  in  qua  solium  regni  eram  habiturus.  Fuit 
enim  longa  conceriatio  inter  domum  meam ,  et  in- 
ter  domuin  Saul,  neque  mihi  concessum  est  regnare 
in  Jerusalem  super  universum  Israel  tilio  Saulis 
lsl)oseth  regnante  super  Israel.  In  tanta  vero  dila- 
done,  qua  vivente  Sanle  aul  filios  ejus  proliibitus 
sani  regnare  in  regno  tolius  Israel  mibi  destinato, 
iion  sum  fractus  per  vilium  pusillanimitatis  a  lun- 
ganimi  exspectatioiie  divinae  promissionis,  qua  di- 
cluni  erat  de  mc  per  Samuelem,  quod  abjecto  Saule 
deberem  regnare.  IIoc  certissime  credens  futurum 
longanimiter,  et  patienler  exspectavi  Dominum  sua 
promissa  complelurum  sciens  in  suis  praedictioni- 
biis,  et  promissionibus  nullum  esse  mendacium,  " 
quia  quxcunque  promittit,  hsec  et  facit.  Ideo  diu 
militans  ego  David,  vel  in  servitio  militari  sub 
Saule  rege  me  miiteiite  ad  multa  peticula,  vel  eo- 
dem  me  ejicicnte  de  terra  Israel  non  defeci  per  dif- 
lidenliara,  sed  viriliter  egi  magnam  babens  tidei 
certitudinem  de  promisso  Dei.  Propterea,  ut  dictum 
est,  viriliter  egi,  et  confortalum  est  cor  ineum  :  co- 
gitavi  mihi  veracem  et  poientem  esse  promisso- 
rem,  et  sui  promissi  debitorem  Deum,  quem  susti- 
oui  louganimiter,  bumiliter  et  patienter ,  quoad* 
usque  adimplevit  niihi,  qux  proinisit  non  modice, 
sed  ita  magnitice,  ut  non  soliim  mihi  regnum  sla- 
biliret,  sed  eliam  in  futurum  genus  mihi  succes- 
surum  se  juraroento  conslriiigeret,  qnod  de  fruclu  q 
ventris  mei  super  solium  meum  talem  regem  susci- 
taret,  qui  sine  fine  regnaret,  cujus  throiius  esset 
perroansurus  in  sseculiim  saeculi,  et  virga  aequitalis 
virga  rcgni  ejus.  Exemplum  dedi  tibi,  quicunque  in 
Laptismo  es  linitus  in  regale  sacerdotium,  et  non 


—  PARS  U.  -  PSAL.  XXVn.  1«10 

statim  Iil)eraris  ab  omni  violentia  Sanlis,  id  est 
mortis.  Noli  denrere  a  disciplina  Doinini,  neque 
fatigeris,  cuni  eo  argueris,  et  castigaris  etiam  per 
ministros  impii  Saulis,  id  est  mortis,  quibus  te 
aflligentibus,  et  inlerdum  de  regno  tibi  debito  ex- 
pellentibus,  ita  ut  vix  locum  invenias,  ubi  tuta 
exspectatione  maneas,  tamen 

Vers.  44.  Exspecta  Dominumt  qui  non  fallit,  et 
!n  exspectatione  tua  non  segniter,  sed  viriliter  age; 
non  iii  f(»rtiludine  carnali,  quia  sunt  fortes ,  qui 
contra  te  dimicant,  sed  in  fortitudine  cordis  boni 
et  optimi.  Nam  qui  in  corde  bono  et  optirao  ver- 
bum  Dei  retinent,  quae  praecepit  amando,  qu.Tque 
promisit  exspectando,  illorum  laudabilis  esl  forlitudo 
spiritalis.  llanc  ut  habere  valeas,  et  si  caro  iasscs- 
cat,  tamen  magis  ac  magis  de  die  in  dicm  per  fi- 
dem  et  spein  confortetur  cor  tuum^  et  sustine  Do^ 
minum,  Non  pules  iiegatum,  quod  sentis  dilatuni. 
Non  deOcias  despcratione,  sed  kvganimitcr  ex- 
spccia  quod  credis,  et  paticnter  sustine  quod  pate- 
ris.  Esto  unus'  de  lurba  sustinente  Dominum  tri- 
duo,  ut  merearis  audire  Dominum,  aut  si  non  au- 
dis  cariiali  auditu,  persenlias  in  divinx  miseratio- 
nis  effectu  de  te  dicentem  :  Misereor  super  istum 
pauperem,  ^uta  jam  triduo  sustinet  me.  (Marc,  viii, 
2.)  Sustine  Dominnm  castigantem,  et  sine  dubio 
senties  quandoque  coiisolantem. 

Gloria  Patri,  qui  vcrum  David  plcniss!!D^  unxit, 
ut  regnet  super  univcrsum  Israel.  Sit  ipsi  gloria  in 
talis  regni  providenlia.  Gloria  Filio  vero  David  prae 
suis  consortibus  unclo.  Sit  ipse  g^oriosus  non  solum 
in  se,  sed  etiam  in  suis  consortihus  ac  participi- 
bus.  Gloria  Spiritui  sancto,  qui  esl  ngalis  ac  sa* 
cerdotalis  unclio,  sit  ipsi  gloria  in  Sancta  et  uncta 
Ecclesia,  nunc  et  in  saecula.  Ameu. 


PSALMUS  XXVII. 


Vers.  1.  Ad  te^  Domt/te,  ctamabo,  Deu»  meus^  ne 
sileas  a  me  :  nequando  taceas^  etc.  Ab  isto  psalmo  vi- 
cesimo  septimo  jam  quinta  periocha  sit,  cum  ad 
caput  reditur,  ad  summum  fidei  quam  de  Christi 
Passione  et  Resurrectione  constare  credimus,  et 
scimus.  Ad  te,  inquit,  Doyntne,  clamabo^  Deus 
meuSy  ne  nkui  a  mt\  ute.  Voci^s  quippr  capitis  no- 
stri  suni  urantis  pio  Resurrecifoui*  suh^  ut  non  sit 
similis  deuvndetttibuf  in  kciim^  si[iiuh|ue  interpo- 
nentis  daiunaltonein  iuiinicorum  sui»  concessione , 
qua  dicit  :  Bd  HUs  Hcut\ditm  opcra,  i^t  secundum 
adinventiotmm  ip&orumf  etc.  ^^arn  quoij  ait :  Domt- 
fttis  adjutor  meus  et  protector  meus^  et  in  ipso  spe- 
ravil  cor  mettm,  et  adjutus  sum^  et  refloruit  caro 
mea^  certissima  post  orationem.  Resurrectionis 
enuntiatio  est,  in  qua  videlicet  reQoruit  caro 
eju8|  quae  coro  de  radice  Jesse  floruisset,  sub  fla- 


0  gellis,  opprobriis  visa  fuerat  defloruisse.  Est  autem 
titulus  : 

PSALMDS  HCIC  DAVID. 

Certum  est  quod  per  David  intelligitur  Christus 
in  persona  capitis  aut  membrorum.  Scd  quando  ti- 
tulus  habet  :  huic  ^  vel  tpst,  tunc  attribuitur 
Christo,  sicut  hic,  ubi  per  totum  psalmum  loqui- 
tur  Christus.  Est  autem  hic  psalmus  tertius  eorum, 
qui  breviter  de  passione  et  lesurrectione  comroe- 
morant. 

Priroo  precatur  exaudiri  se  teropore  passionis  et 
persecutorum,  qnibus  pcenas,  quas  optare  videtur, 
potius  indicat,  non  studio  inalevolentias,  sed  con- 
testatione  vindicta:.  Secundo  de  sua  glorincatione 
gratias  agil  ibi  :  Benedictus  Dominus.  Et  salutem 
credenlium  asserit  ibi  :  Dominus  fortitudo.  Intea- 
tione  mouet  eos  advcrsa  tolcrare ,  qui  glorificari 


ISlt 


GERllOm  PRiEPOSITl  REICHERSPERG. 


I21it 


cmn  Cbrlsto  (lesideraot.  Se  autem  proponil  juslis  x  dentibus  in  lacum,  dicit  niihi  ex  yoce  tua  Pater  : 


exemplum  confldendo  in  Deo,  cum  ipse  a  Deo  di- 
gnus  totum  petit  a  Deo,  et  ait  : 

0  Domine  Deu$  meus,  ego  homo  clamabo  ad  te : 
tu  vero  ne  sileas,  ita  ut  a  me,  id  est  ab  eo,  quod 
bomo  sum,  verbum  tuum  separes.  Ne  quando  ta- 
ceas  a  me^  et  assimilabor  descendentibus  in  lacum, 
Passio  mea  clamor  est,  quia  clamans  exspiro,  et 
cum  damore  valido  preces  supplicationesquc  oCTe- 
ro  exaudiendus  pro  mca  revcrenlia.  Tu  igitur, 
Deus  Pater,  ne  siteas  a  me ;  sed  rcspondc  mibi  per 
evidentiam  tuae  pnitectionis  in  Passione,  custodiens 
me  a  crurifragio,  et  aliis,  quae  non  oportet  fieri  de 
me,  neque  scripta  sunt  de  me.  Ne  quando  taceas  a 
me;  sed  loquere  mibi  posilo  in  sepulcro  :  Exsurge^ 
gloria  mea,  exsurge^  psatterium  et  ctjthara.  {PsaL 
cvii,  3).  Nisi  enim  sic  loquaris  mibi  per  evidcntiam 
resusciiaiionis  de  sepulcro,  diim  ego  psalterium 
tuum  jacens  iirsepulcro,  nou  ero  sonorum  de  verbo 
tuo,  quod,  licet  non  separetur,  tameii  silebil  in  cor- 
pore  meo  mortuo  et  sepulio.  Ego  ex  nimium  longo 
tali  siientio  assimilabor  aliis  bominibus  descenden- 
tibus  in  lacum^  quorum  nullus  babet  corpus  verbo 
tuo  unitum,  licet  plurimi  eorum,  ut  patriarchae  et 
propbeta^,  ad  quos  factum  est  verbum  tunm,  dii 
vocati  sint.  Atiamen  quando  morlui  sunt,  ipsum 
Ycrbum,  quod  ea  eos  viventes  factum  cst,  ita  siluit 
in  eis,  ut  originali  culpa  obstricli  pcr  mortem  de- 


Ad  prasdam  ascendisti^  fUi  mi.  Et  revera  juxta  bujas 
benedictionis  vaticinium  ego  ipse,  qui  dcscendi  ad 
depraedandum  infernum  ,  cuin  ipsa  praeda  victor 
ascendi  de  inferno  in  paradisum,  de  quo  dixi  la- 
troni  :  Uodie  mecum  eris  in  paradiso  (Luc.  Xi^iii, 
45).  Sed  licet  ego  in  anima  mea  victor  de  inferuo 
iu  paradisum  ascenderim,  tamen  nisi  corpus  meum 
resurgat  in  die  tertia  secundum  Scripturas,  ego 
asiimilabor  descendentibus  in  lacum,  Ergo  tu,  Paler, 
ne  sileas  a  me,  sed  cito  de  sepulcro  voca  me,  el 
respondebo  tibi.  Yoca  tu  me»  dicens  :  Exsurge^  glo- 
ria  meOy  exsurge^  psalterium  et  cithara^  et  ego  re- 
spondcbo  tibi.  Exsurgam  diluculo. 
In  Hebraeo  legitur  :  Ad  te,  Domine^  clamabo,  for- 
B  tis  meus ,  ne  obsurdescas  mihi ,  ne  forte  tacente  tne 
comparer  his  qui  descendunt  in  lacum.  Proprie  for- 
tis  dicitur  leo  leonis  pater,  cui  dico  ego  leo  filius 
ejus  :  Ad  /e,  Domine\  clamabo^  fortis  metis,  ne  ob^ 
surdescas  mihi ,  quasi  non  audiens  me,  vcl  ne  ob- 
surdescas  propler  sordes  peccatorum,  quae  ego  in- 
nocens  agnus  tuli  super  me.  Surdus  cnim  dicitur, 
qui  propter  sordes  in  auriuin  foraminibus  coUectas 
non  babet  aurcs  patulas.  Et  ego  licet  peccalum  nou 
feccrim,  nec  inventus  sit  dolus  in  ore  meo,  tamen 
habeo  supcr  me  peccala  et  languores  eorum»  qui  de 
me  dicunt  :  Et  nos  putavimus  eum  quasi  ieprosum^ 
et  percussum  a  Deo^  et  humiliatum,  Ipse  autem  ee- 
nundatus  est  propter  iniquitates  nostras,  attritus  est 


scenderent  in  infernum,  tenerentquc  eorum  ora  in 

scpulcro  longum  silentium.  His  dixisti  :  Dii  estis^  ^  propter  scelera  nostrOf  et   Dominus  posuit  in  eo  ini- 

et  filii  ExceUi  omnes{Psal,  lxxxi,  G).  Si  ergo  di-      quitates    omnium    nustrum  {Isa,    Lili,  4,  6).    Ne 

xisti  eos  deos,  ad  quos  sermo  tuus  factus  est,  et 

ex  nomine  Deitalis  dedisti  cis  fldem,  et  spem  di- 

vinse  immortalitatis ,  quanto  magis  me,  quem  tu, 


Pater,  sanaiflcasti,  et  misisti  in  mundum,  sic  te 
decet  glorificare  veloci  et  festina  resurrectione,  ut 
ego  psalterium  tuum  valde  sonorum,  ego  Verbum 
tuum  incarnatum,  ego  psalterium  jucundum  cum 
citbara,  ego  verbum  tuum  cum  uatura  humana 
niibi  per  sancti  Spiritus  plectrum  et  operationero 
contemperata  non  diu  habeam  silentium  in  sepul- 
cro  sub  lapide,  militumque  custodia?  jubeutibus 
enim  hostibus  meis  custodiri  sepulcrum  usque  io 
diem  tertium,  nisi  die  tertia  manifesta  fiat  mea  re- 


autem  putetur  violentia  paternae  jussionis  potius, 
quam  benevolentia  mea  spontanea  boc  factum,  ve- 
rissime  item  dicitor  de  me  :  Oblatus  est,  quia  ipu 
votuit^  et  peccata  nostra  ipse  portavit  {Isa,  liii,  7). 
Igitur  ego  forlis  filius  ad  te  clamabo,  fortis  Pater 
meus,  ne  obsurdescas  mibi ,  ne  propter  sordes  pec- 
catorum  alienorum  tanquam  surdusroibi  sis  tardus 
exaudilor  :  imo  per  linteum  Passionis ,  qua  sum 
prsecinctiis,  qoo  et  tersi  pedes  discipulorum,  pur- 
gans  eos  a  sordibus,  volo  jam  sordcs  peccatorum, 
quibus  aures  tuae  ab  exauditione  impediebantur,  de 
roedio  esse  sublatas,  ne  me  clamante  sive  in  mea 
persona  sive  in'membris  meis  ulla  sit  mora  exaudi- 


surrectio,  ab  ipsis  inimicis,  et  fortassis  etiam  ab  d  tionis.  Esto  mibi,  et  roeis  amodo  exauditor  prom- 


amicis  assimitabor  aliis  hominibus  descendentibus  in 
lacum,  Itaque,  o  Pater,  ne  sileas  a  me. 

Tu  es  enim  leo  fortissimus,  et  ego  som  catulus 
leonis  filius  tuus.  Est  autem  natura  leonis,  ot  per 
vocem  rugitus  catulos  suos  mortuos  vivificet.  Cum 
ergo  sim  ego  leo  leonis  catulus,  tii  leo,  Pater  meus, 
ne  sileas  a  me  in  sepulcro  jacentCf,  sed  rugitu 
verbi  tui  suscita  me  hominero  ipsi  verbo  tuo  sic 
unitum,  ut  ego  ipse  sim  verbum  tuuin ,  sapieniia 
tua,  filius  tuus,  de  quo  dicitur  in  l)enedictionibus 
Judae  :  Catulus  leonis  Juda^  ad  prcsdam  ascendisti , 
/f/i  mi^  requiescens  accubuisti  ut  teo^  el  quasi  teosna. 
(Geft.  XLix,  9).  Quis  suscitabit  eum?  Ecce  ista  be- 
uedictio,  ut  me  distinguat  ab  aliis  inortuis  descen- 


ptus,  et  in  quacunque  die  invocavero  te,  velociter 
exaudi  me;  neque  sis  roemor  sordium,  quas  de  au- 
ribos  tois  ego  tollo,  qoi  tollo  peccata  mundi.  Neque 
obsurdescas  mihi.  Et  ego  quidem  sciebam  qocKl 
semper  me  audis.  Verum  propter  meos  dico :  iie 
obsurdescas  mihi,  quia  quandiu  obsurdescis  oni  de 
minimis  meis,  mibi  obsurdescis.  Ego  ne  obsurde- 
scas  mihiy  Pater,  ne  forte  me  jacente  in  sepulcro 
comparer  his  qoi  descendunt  in  lacum,  sicut  supra 
expositum  est. 

Aliter  :  Solete  venire,  ut  pusillanimes  oratores  nisi 
cilo  cxaudiantur,  conticescant  ab  oratione  in  quo- 
dam  velut  sepulcro  difiidentiae.  Nou  igitur  ego  Chn- 
sius  pro  meis  fortibus  rogo  tantom,  qoi,  ut  in  pne- 


Iil5  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  11.  —  PSAL.  XX VH.  I«!4 

ceilcnli  psalnio  suasum  esl,  suslinent   nie    triduo  A  meas.  Prius  dixi  :  Ne  obsurdescas  mihi,  nunc  dico  : 


Yeiulin  s<^pulcro  jacentem,  et  nou  eis  per  manifesta 
beneficia  apparentem,  quoadusque  stans  in  medio 
eorum  dicam  ehiPax  vobis  (Joa)i.  xx,  19);  sed 
etiam  pro  his  rogo,  qui  credituri  per  verbum  eorum 
nou  sunt  ita  fortes,  ul  ipsi  discipuli  niei,  quos  ore 
proprio  instruxi  ad  perseverantiam  orandi.  Nam 
etiamsi  cuiquam  talium  media  nocte  ostium  amici 
pulsanti  dicat  ipse  amicus  :  Noli  mihi  molestus  esse^ 
non  possum  surgere,  et  dare  tibi  (Luc,  xi,  7),  ille  ta- 
men  perseverabit  pulsans,  donec  accipiat  panes 
quotquot  habet  necessarios.  Pusiilanimes  autem 
quasi  cum  mulieribus  plangentes  ad  monumentum, 
quando  sibi  denegatis  beneticiis  per  me  mediatorem 
a  te  Patre  speratis  contristautur,  quasi  ego  sim  eis 


Exaudiy  Domine^  vocem  deprecationis  mew.  Haee 
nempe  fuit  deprecalio  gemina  :  Ne  sileas  a  me,  et 
ne  quando  taceas  a  me,  sive  ut  Hebraica  veritas  ha- 
bet :  nc  obsurdescas  mihi,  ne  fortc  tacente  me  mihl 
comparer  his  qui  desccndunt  in  lacuni.  Ne,  inquam, 
tacente  me  mihi.  Gontingil  enim  ut,  taccnte  me  non 
mihi  qui  aBternum  verbum  sum,  nullumque  apud 
me  admitto  silentium,  taceam  aliis,  pnecipue  inimi- 
cis,  ut  Herodi  et  Pilaio,  qui  mihi  dixit  :  Mihi  non 
loqueris?  {Joan.  xix,  10.)  Hoc  itaquc  silenlium  non 
abiiuo,  quo  Inimicis  taceo  usque  in  illum  dieni,  de 
quo  dicitur  :  Deus  manifesie  veniet^et  non  silefnt 
{Psai.  XLix,  3).  Hoc  silentium  concedp,  quo  huic 
mundo  taceo,  qui  me  mulum,  et  le  Palrem  surdum 


mortuus,  el  tu  surdus,  ipsi  tales  indigent  hac  ora-  "  putat,  sic  irreverenter  in  conspectu  meo  percans  et 


tione,  quia  in  hoc  psalmo  dico  :  Ad  te  clamabo^  for^ 
tis  meus^  ne  obsurdescas  mihi,  ne  forte  me  tacente 
comparer  his  qui  descendunt  in  lacum.  Ipsi  enim  pcr 
mc  suas  preces  ad  te  mittunt,  Pater,  cui  dicunt : 
Exaudi,  Pater,  per  Dominum  nostrum  Jesum  Chri- 
$tum  Filium  tuum  :  et  ideo,  nisi  tu  -eos  cito  audias 
et  exaudias,  me  mutuin  et  te  surdum  putabunt.  Me 
mutum,  qul  non  valcam  pro  eis  iuterpellare;  te 
vcro  surdum,  qui  non  audias  preces  tibi  oblalas  per 
me.  Tali  diffidentia  et  moDrore  confecti  de  me  dicunt 
in  cordihus  suis  :  Nos  autem  sperabamus  quod  ipse 
esset  redempturus  Israel.  0  stuUi,  et  tardi  corde  ad 
credendum  in   omnibus  qu<t  locuti  sunl  prophetce. 


in  auditu  tuo  blasphemans,  quasi  verum  sit,  qood 
dixil  in  corde  suo.  Quid  dixil  ?  Oblitus  est  Deus, 
avertil  faciem  suam,  ne  videat  in  finem  {Psal.  ix, 
H).  Sic  dicit  insipiens  hic  mundus.  Et  ego  non  pro 
mundo  rogo,  sed  pro  his  quos  dedisti  mihi  de  mundo 
(Joan.  XVII,  9),  ne  forte  tacente  me  mihi,  id  est  apud 
me  vel  meos  ab  oratione,  vel  interpellatione,  qua 
oro  et  interpello  pro  eis  apud  te,  tu,  dum  tarde 
audis,  compareris  gentium  simulacris  manufaclis, 
aures  habentibus,  et  non  audientibus,  et  ego  assi- 
militer  descendentibus  in  lacum  cultoribus  ipsorum 
simulacrorum,  quorum  oraiio  et  sacrilicitim  nullum 
habent  salulis  eflcctum.  Ne  hoc  malum  evcniat, 


Spcrabatis  in  prxlerito,  et  non  speratis  iii  praesenti?  q  Exaudi^  Domine^  vocem  deprecationis  mece.  Non  si 

Nonne  sxc  oportuil  pati  ChristumyCt  ita  intrarein 

gloriam  suam  (Luc.  xxiv,  21,  25,  26)  ad  tempus 

disparendo,  et  iterum  suis  apparendo  ?  Noiine  sic 

etiam  usque  in  finem  sseculi  oportet  probari  lldeles, 

an  sint  in  fide  ac  spe  longanimes  per  modicum  non 

Tidendo,  et  iterum  per  modicum  vidcndo  Christum  ? 

Modicum  enim  non  vident  eum,  ut  sit  fides  de  illo 

quod  non  vides.  Si  enim  vides,  jam  noii  est  fides. 

Et  iterum  modicum,  et  vident  eum  per  aliquod  ma- 

nifestum  graiiae  3uae  beneficium,  ut  fides  habeat  me- 

ritum,  cui  non  humana  ratio,  sed  divina  manifesta- 

tio  praebet  experimcntum.  0  stuiti  et  tardi  corde  ad 

credendum !  dicendo  :  sperabamus,  id  significatis  per 

verbum  praeteriti  imperfecti  temporis,  quia  nondum 


leas,  non  taceas,  non  obsurdescas,  sed  velociter 
exaudi,  Domine,  vocem  doprecationis  me»,  dum  oro 
ante  traditioneminmonteOiiveti,  dum  extolio  manut 
meas  in  cruce. 

Qii«  sit  diflerentia  deprecationis  et  orationiSf  jam 
ante  dictum  esl.  Christus  dum  orat,  levat  manus 
suas,  ut  significet  orantium  opera  non  debere  esse 
depressa,  sed  elevata  sursum  juxta  illud  :  Elevatio 
manuum  mearum  sacrificium  vespertinum  (Psai.  cxL, 
2).  Loqultur  autem  secundum  consuetudinem  Ju- 
daeorum,  qui  ubicunque  essent,  versus  templnm  Je- 
rosolymitanum  orabant;  sicut  Daniel  in  Babylone, 
cum  tamen  ipsius  tempore  vix  residu»  fuissent 
exiguse  civitatis  ruiuse,  ac  fundamentorum  templi 


ex  toto  defecerit  spes  vestra  ,  quae  si  omnibus  defe-  D  parv»!  reliquiae  :  hoc  significante  Spiritu  sancto , 


cisset,'  non  vos  dicerem  habere  cor  stuitum  et  tar- 
dum,  sed  incredulum  vel  perfidum.  Nunc  autem  am- 
buiate^  dum  iucem  habetis  aliquantulae  spei,  ut  non 
tenebrce  perfidiae  vos  comprehendant  (Joan.  xii,  35). 
Dicite  luci  vobiscum  sermocinanti  et  ambulanti : 
Mane  nobiscumf  quia  advesperascit  (Luc.  xxiv,  29). 
Plane  tunc  in  corde  vestro  advesperascit,  quando 
fidci  ac  spei  lumen  ad  defectum  vergit. 

Sicsic  increpatis  discipulis  dubitantibus  ac  pene 
desperanlibus,  ego  David  fungens  mediatoris  oflicio 
inter  discipulos  et  te  Patrem  post  illorum  illisque 
similiiim  increpaiiooem  denuo  pro  illis  oratlonem 
fun.lo,  et  dico  : 

Vers.  2.  Exaudi,   Domine,   vocem   deprecationis 


quia  licet  christianae  fidei  cultupene  penitiis  annihi- 
lato,  et  templo,  quod  est  Christus,  in  cordibus  mul  • 
torum  destructo,  regnanie,  imo  tyrannizante  rege 
Babylonico,  id  est  diabolo,  vel  Anticliristo,  adhuc 
tamen  ad  templum  sanctum  debet  fieri  oratio,  ut  di- 
cat  quisque  fidelis  cum  Daniele  :  Exaudi,  Domine, 
preces  servi  tuiyiiiumina  faciem  tuam  super  sanctua' 
rium  /utim,  quod  desertum  est  (Dan.  ix,  17). 

Amplius  autem  Christus  videns  templum  corporis 
sui  morte  dissolvendum,  et  clavis  in  cruce  suffos- 
sum,  quod  ipse  promiserat  in  triduo  reaedificatu- 
rum ;  recte  in  cruce  orans  dicit :  Exaudi,  Domine^ 
vvcem  deprecationis  meos^  dum  oro  ad  /e,  dum  in  bra* 
chiis  crucis  extolio  manus  mcas  ad  tempium  sanctum 


1ii5  GERHOm  PRi£POSlTI  REIGHERSPERG.  Iil6 

fKiim,  poscens  ego  adbuc  mortalis,  el  jam  cito  mo-  A  -^gypio  per  viam  trium  diertim,  ul  exspectes  reaedi- 


riturus  homo  a  te  Patrc,  a  tua  et  mea  Divinitale 
auxilium  ad  temptum  sanctum  tuum  cito  reaediUcan- 
dum,  templum  videlicet  corporis  mei,  quod  dissolu- 
tum,  nisi  post  triduum  reaediOcetur^  meus  scrmo, 
quod  absit  I  falsus  invenietur,  quo  Judseis  dixi :  Sol" 
vitetemplum  hocy  et  po$t  triduum  recedificabo  illud 
{Joan.  II,  19).  Hoc  enim  dicebam  de  templo  corporis 
mei. 

Similiter  si  quando  abundante  iniquitate  et  refri- 
gescenle  cliaritate  multorum,  vix  in  paucis  remanen- 
tibus  parvts  reliquiis  de  fundamento  fidei  abomina- 
tk)  desolationis  erit  in  loco  sancto  vastalo,  annihi- 
latOy  desolato,  bsec  sit  meis  pusillis  tunc  magna 


ficationem  tenipli  Dominici  post  triduum. 

Item  si  constderes  tolam  hujus  mundi  fabricain 
propter  hominem  conditam ,  liquido  apparet  quod 
homb  sic  debuit  servire  Greatori  suo  in  hoc  mundo 
tanquam  sacerdos  in  templo,  recte  utendo  creaturis 
ad  servitium  Creatoris.  Primus  quipp«  homo  est  ille 
sacerdos,  de  quo  dicitur  in  lege  :  Si  peccaverit  sa- 
cerdos  delinquere  facien$  populum^  offeret  vitulum 
pro  peccato  (Lev,  iv,  3).  Rcvera  iste  sacerdos  In  soo 
peccato  derelinquere  fecit  populum  :  quia  peccatam 
ipsius  actuale  factum  est  originale  omni  populo  de 
ipso  nato  et  nascituro,  excepto  solo  illo.  qui  tao- 
quam  vitulus  erat  offerendus  pro  eodem  peccato 
abolcndo,  cujus  est  haec  vox  :  Ad  fe,  Domine^  clamm- 


consolalio,  quod  nunc  orans  extollo  manus  meas  ad  ^  60,  Dem  meus^  ne  iileas  a  me,  ne  quando  taceas  a 


tempium  sanctum  tunm,  loti  videlicct  Ecclesiae  usque 
iii  finem  sseculi  in  toto  mundo  permansurae  hoc  op- 
tans,  hoc  obtinens  elevatione  nianuum  mearum,  ut 
sit  ipsa  templum  sanctum  tuum,  Sicul  enim  hoc 
tcmplum  corporis  mei  dissolvetur,  sed  cito  rea^ifi- 
cabitur,  cum  per  acceleratam  resurrectionem  non 
dabis  sanctum  luum  videre  corruptionem  in  carne 
moriente,  sed  minime  putrescente  :  sic  tota  Eccle- 
sia ,  et  ipsa  templum  existens,  aliqfloties  invale- 
scente  persccutione ,  vel  abundaiite  iniquitate  a  de- 
corc  sui  status  videbitur  imminuta,  et  quasi  parie- 
tum  compage  dissoluta  per  schismata  et  haeresps 
pulabitur  destructa  :  sed  quia  ego  nunc  in  cruce 


me,  et  assimilabor  descendentibus  in  lacum.  Exaudi, 
Domine,  tocem  deprecationis  mea^  dum  oro  ad  te^ 
dum  extoilo  manus  meas  ad  tempium  sanclum  tuum. 
Si  enim  prirous  homo  cum  tota  sua  posteritate  per- 
mansissiH  in  Dei  servitio,  totns  mundus  fuissei  ei 
pro  templo,  purumque  obsequlum  acceptabile  Deo 
fuisset  sacrificium  iu  hoc  templo  divina  potentia 
finniter  fundato,  divina  sapientia  per  varias  formas 
ornalo,  diviiia  bonitate  ad  multas  utilitates  apiato, 
ac  dcdicato  ad  longam  festivitatem  Sabbati  cele- 
brandi  sine  vespere,  sine  fine  in  hujus  mundi  aro- 
plissimo  templo.  Nunc  autem  quia  sacerdos  hujus 
templi  peccavit,  ac  delinquere  faciens  populum  vio- 


pro  meis  rogans  Icvo  manus  meas  ad  templnm  san-  q  'a^it  totum  templum,ut  rcgnet  peccatum  per  totum 

hoc  templum,  id  estper  totum  mundum,  ego  Chri- 
stusvitulus  immaculatus  pro  eodem  peccaloabo- 
lendo,  prope  ipso  templo  instaurando  et  purgando 
nunc  extoiio  manus  meas  ad  tempium  sanctum  tuum^ 
Deus  Pater ,  ut  qui  per  me  Verbum  creasti  muiidimiy 
nunc  per  me  hominem  crucifixum,  per  me  vitulum 
immolalum  restaures  muodum,  ita  ut  ipse  mundns 
fiat,  et  permaneat  tempium  sanctum  tuum. 

Nunc  pensemus  quam  late  patet  sensus  urationis 
hujus,  qua  dicit  Patri  aeterno  Filius  coaetcrnus  ho- 
mo  factus.  Ad  te,  Domine^  ciamabOy  Deus  meus  ne  si- 
ieas  a  me :  ne  quando  taceas  a  me,  et  assimiiabor  dt- 
scendentibus  in  iacum.  Exaudi  Domine  vocem  depre- 
cationis  mea,  dum  oro  ad   (e,  dum  extoiio  manus 


ctum  tuum^  ut  videlicet  ipsi  mei  siiit  una  domus, 
unum  ovile,  nnum  corpus,  unum  tempium  sanctum 
tuum,  super  me  Petram  solidam  fundatum,  portae 
inferi  non  prsevalebunt  ad  ejus  omnimodam  destru- 
ctionem,  quia  ego  illud  in  triduo  rcaedificabo,  dum 
fide,  spe  atque  cliarilate  meos,  ne  omnino  deficiant, 
confortabo.  Ego  enim  nuiic  orans  et  extollens  iu 
cruce  manus  meas  ad  tempium  sanctum  tuum^  rogo 
tioii  solum  pro  Petro,  ut  non  deficiat  fides  ejiis,  sed 
etiam  pro  tota  Ecclesia,  et  pro  unoquoque  fideli  in 
Ecclesia,  ut  fides  ejus  non  deficiat,  sed  proficiat,  ita 
ut  fundamento  fidei  addatur  allitudo  spei,  et  haec 
aliitudo  coiisummetur  in  latitudine  charitatis.  Haec 
enim  tria,  sciiicet  fides,  spes  et  charitas  est  illud 


triduum,  in  quo  reaedificatur  templum  sanctum,dum  D  ^^m  ad  tempium  sanctum  tuum.  Non  enim  solum- 


Deus  et  creditur  o^nnipotens  ad  faciendum  quod 
vult,  et  speratur  verax  ad  persolvendum  quod  pro- 
mittit,  et  amatur  pro  eo  quo<l  in  suis  electis  opera 
bona  facit  gratis,  quibus  aelerna  beatitudinis  pne- 
mia  gratis  promisit.  In  factis  suis  agnosce  Deum 
omnipotcntcm,  et  habeto  ad  euui  timorem,  contra 
cujus  iram  non  invenis  protectorem  ipso  potentio- 
rem.  Iii  promissis  suis  crede  illum  veracem,  et  tu 
respuens  vanas  mundi  promissiones,  imo  seductio- 
nes  tene  solam  divinae  promissionis  veritatem.  In  be- 
neficiis  suis  scias  ipsum  esse  gratuitum,  et  pro 
spontanea  gratia  dilige  illum.  Sic  timor,  veritas  et 
dileclio  quasi  lux  trium  dierum  illuminabit  cor 
tuum,  ut  triduo  sustineas  Dominom,  ut  cxeas  de 


modo  in  verbis  istis  intelligitur  vox  Filii  Patrem 
orantis,  verum  etiam  hominis  assumpti  suam  Divi- 
nitatem  inlerpellantis,  ut  sit  sensus :  Ego  assum- 
ptus  homo  ad  te  ciamabo,  Deus  meus,  ne  sileas  a  riU, 
id  est  tu  Deitas  mea,  in  qua  ego  Filius  David,  Fi- 
lius  Dei  sum  Deus  aeque  ut  Pater  Deus  et  Spiritus 
sanctus  Deus,  lu  Deitas  mea,  cum  sis  Verbam  Pa- 
tris,  ne  siieas  a  me  homine,  quem  tu  Verbum  tibi 
personaliter  univisti,  tu  Verbum  Deus,  ne  sileas  a 
m«  jam  a  duodecimo  anno  aetatis  meae,  secundora 
quod  homo  natus  sum  de  virgine,  tu  Deus  Verfouoi 
sonuisti  per  me :  tunc  enim  inventus  sum  in  tem- 
plo  in  luedio  doctorum,  audiens  et  interrogans  illot, 
aique  respondens  iia  sapienler,  ut  stuperent,  qui 


mi 


COMMENTAIUUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  U.  —  PSAL.  XXVlf. 


121S 


aadiebant  super  prudentia,  et  responsis  nieis.  Pos-  j^  et  operans  praedicabo  in  toto  mundo  poeniter.iiam. 


tea  coapi  facerc  et  docerc  usqne  in  lianc  liorara 
passionis  et  cruciflxionis,  in  qua  bora  tanta  est 
potestas  tenebrarum,  ut  non  solum  discipuhis  meus 
praecipuus  in  bac  nocte  sit  me  ter  negaturus,  verum 
ego  ipse  quoqtie  sicut  agnus  coram  tondente  obmu- 
tescens  non  aperiam  os  meum  coram  iniquis  judi- 
cibus,  qui  non  haberent  potestatem  in  me,  nisi  esset 
iiiis  datum  desuper.  Sed  licet  terra  data  sit  in  ma- 
iius  Impii,  cui  est  permissa  potestas  carnem  meam 
crucifigeudi :  tu  tamen  Verbum  Deus  mihi  homini 
pcrsonaliter  unitum  ne  $ilea$  a  me  :  ne  quando  tacea$ 
ame,  Tuncetiam  quando  putabunt  judices  iniqui 
tibi  Verbo  Deo  impositum  esse  silentium,  propterea 
quia  non  sonabis  per  os  meum,  illorum  pnedarana- 
tione,  vel  ipsa  mea  morte  obclusum,  ne  $Uec$  a  me : 
netpiando  tacea$  a  me,  sed  per  vocem  sanguinis  mei 
clamantis  de  lcrra  tu  Verbum  tunc  maxime  sona, 
Ita  ut  eliam  in  inrcrno  audiaris,  anima  mea  iliuc  de- 
gcendenle,  atque  talia  illic  dicente  ac  faciente,  qui- 
bus  manifestum  fiat  principibus  tenebrarum,  quod 
ego  fioit  a$$mUabor  de$cendentibu$  in  lacum,  quos 
illuc  trahit  pondus  peccatorum  vel  originalium,  vel 
actualium.  Ego  enim  carens  omni  peccato  sic  ero 
in  inferno  solus  inter  mortuc$  liber  {P$al,  lxxxvii, 
5;,  ut  alios  quoque  possim  inde  liberare,  atque  ipsi 
morti  insultare  dicens :  Ubi  e$t  mor$  victoria  tua, 
ubi  est  mor$  aculcu$  tuu$  ?  (/  Cor.  xv,  55.)  Ecce 
venit  princeps  et  praepositus  tuus  quaerens  in  me 
atiquid  tuum  vel  suum,  et  in  me  non  habet  quid- 
qiiam.  ^ 

Jure  igitur  ego  iujuriose  a  te,  o  mors  morsus,  et 
quasi  alter  Jonas  huc  in  ventrem  tuum  glutitusero 
iBors  tua.  Licet  enim  te  mordente  factum  sit,  ut  et 
corpus  meum  sepultum  jaceat  in  ventre  terrae  tribus 
diebus  et  iribus  noctibus,  atque  anima  mea  sit  in 
ventre  inferi  tanquam  in  ventre  ceti :  tamen,  o  mors 
ero  mors  tua,  quia  sic  ero  revomcndus  a  te,  ut 
sauciatis  et  mortificatis  tuis  vitalibus  per  meam 
doctrinam  convertatur  Ninive,  id  est  mundus  ad 
quem  convertendum  prius  ire  volui,  cum  dicerem 
discipulis  meis :  In  viam  gentium  ne  abieriti$.  Item : 
Non  $um  mi$$u$,  ni$i  ad  ove$,  qum  periemntf  domut 
J$rael  (Uatth.  xv,  24).  Talia  dicendo  velut  alter 
ionas  fugiebam  de  via  civitatis  Ninive :  sed  in  ipsa 
fuga  tempestaie  Judaicae  persecutionis  propter  me 
saeviente  gravi  sopore  mortis  obdormivi  secundum 
corpus,  et  secundum  animam  descendi  in  Infernum 
tanquam  in  ventrem  ceti.  Tertia  ergo  die  resusci- 
tatus  a  mortuis  juxta  quod  impossibile  est  teneri 
me  in  ventre  ceti  sive  iiiferi,  dicam  Apostolis  meis: 
Data  e$t  mihi  omni$  pote$ta$  in  calo  et  in  terra : 
gunte$  in  mundum  univer$um  prwdicate  Evangelium 
omni  creaturcB  (Mutth,  xxviii,  18,  19).  Illi  aulem 
profecti  praedicabunt  ubique  in  tota  Ninive  me 
cooperante,  et  sermonero  confirmante  scquentibus 
signis,  atque  ita  ego,  qul  in  propria  persona  mea 
recusavi  praedicare  in  Ninive,  imo  in  omnibus  civi- 
tatibos  gentium,  ego  ipse  in  Apostolis  meis  loquens, 


Si  humana  voce  mea  sileiite,  dum  ero  in  sepul- 
cro,  Verbum  quoque  humanitati  ineae  unitum  pa« 
riter  sileret,  non  tanta  utilitas  de  morte  inea  fieret. 
Idco  ego  moriens  homo  dico  tibi  imniortali  Deo 
Verbo  mihi  unito:  Ne  $ilea$  a  me,  ne  quando  taccas 
a  me.  Fac  ut  promisisti  dicens  in  propheta :  Propler 
Sion  non  taceboy  et  propter  Jerusalem  non  quiescum, 
donec  egrediatur  ut  spiendor  ju$tu$  eju$,  et  satvator 
ejns  ut  lampa$  accendatur  (Jsa.  lxii,  1-2).  Etce  cnra 
sim  homo  ju$tu$^  et  confitente  ac  diceiile  centu- 
rione :  vere  hic  homo  ju$tu$   erat  (Luc.  xxiii,  47):  el 
ipso  traditore  id  ipsum  fatentc  cum  dicit :  Peceavi 
traden$  $anguinem  ju$tum  {Matth.  xxvii,  4) ;  conso- 
nante  quoque  Pilato,  ac  dicente :  Jnnocen$  ego  $um  a 
B  $anguine  huju$  ju$ti  (Matth.   xxvii,  24)  ;  cui  uxor 
dixerat :  JVi7n7  tibi,  et  ju$to  iUi  (Matth.  \xvii,   19). 
Cum,  inquam,  sic  homo  ju$tu$  siin  ego,  ut  etiam  ab 
injustisjustitiamea  testimonium  habeat,  claudetidus 
tamen    sum    in    sepulcro    sub  sepulcrali   lapide 
magno  et  signato.  Item  cum  sim  ego  iampa$,  de  qua 
dicitur  in  Job  :  Lampa$  contempta  apud  cogitatio* 
ne$  divitum  parata  ad   tempu$  $tatutum  a  divitibus 
priiicipibus  sacerdotum  me  contemnentibus  (Job  xii, 
5),  ecce  jam  in  morte  mea  sic  ero  exstinguendus, 
ul  non  habeam  speciem,  neque  decorem,  et  aspe- 
ctus  meus  in  me  non  sit,  qui  quasi  lampas  alii&  js- 
pectum  dedi,  quando  caecos  illuminavi,  et  al.a  opcra 
spectabilia  feci.  Tu  autem  Vcrbum  Dei  Patris,  inihi 
homini  unitum,  priusquam  in  carnem  descendcres, 
praenoscens  tuae    carnis   passiones  dixisti ,    quod 
supra  est  positum  :  Propter  Sion  non  tacebo^  et  pro* 
pter  Jerusaiem   non  quiescam^  donec  egrediatur  ut 
$plendor  ju$tu$  eju$,  et  Saivator  eju$  ut  iampa$  ac^ 
cendatur  (J$a,  lxii,1-2).  Ut  ergo  justificerJs  in  ser- 
monibus  tuis,  ut  justus  et  verax  appareas,  tu  Deus 
Verbum  mihi  humanae  naturae  unitum  ne  $Uea$  a 
mCj  donec  ego  justus  egrediar  de  clausura  sepul- 
cri  :  ne  quando  tacea$  a  me,  donec  ego  lampas  per 
mortem  exstincta  iterum  accendar  in  resurrccliouis 
gloria,  et  per  ascensionero  meam  ponas  super  can* 
delabrum  totius  Ecclesiae  tam  in  coelo  regnantls» 
quaro  in  terra  peregrinantis,  super  thronos,  super 
cberubiD,  et  super  omues  prlncipatus  et  virtutes. 
D     Ne  $iiea$  a  me,  neque  tacea$  a  me,  sed  in  clamore 
sanguinis  mei  tu  Verbum  clama  de  terra,  et  in 
clamore  animae  meae  clama  de  ventre  infcri  quasi 
deventreceti,  neque  $iiea$,  vel  taceas  ab  hoc  ge- 
minoclamore,  doiiec  me  resuscites«  et  per  gloriam 
resurrectionis  evidentissiine   noturo  facias,  quod 
non  a*$imiiabor  de$cendeHtibu$  in  iacum^  sed  potius 
ascendam  in  coelum,  nullum  de  caeiero  silentium 
habiturus,  ut  cupit  hic  mundus  in  maligno  positus. 
Nam  de  hoc  mundo  ilii  sunt,  qui  discipulis  ineis  dl- 
cunl :  Prascipiendo  prmepimu$  vobi$,  ne  ioqueremini 
in  nomiM  itlo,  et  ecce  repie$ti$  Jeru$aiem  doctrina 
ve$tra  (Act.  v,  28).   Itane,  o  Judaei,  vesira  invidia 
vos  torquet,  quod  Verburo  incariiaturoi  cui  vus  pu- 
tastis  carneuro  os  roorte  clausuro,  per  apostolonitt 


im 


GERHOUI  PRiCPOSlTl  REIGHBBSPERG. 


mo 


ora  soiiat  m  Jerusalem  ?  Paululum  exspectate  cito  A  mea  trina  Triiiitatem  totam  naturae  homanae  reddai 


Yisuri,  undc  amplius  torqueaiiiini,  quando  in  omnem 
terram  exibit  ^onus  eorum,  et  in  fines  orbis  terriB 
verba  eorum  (Rom.  x,  48).  Sic  ad  aemulalionem  du- 
cendi,  et  in  terram  mittendi  estis,  ut  sanguis  ejus, 
quem  imprecati  estis  vobis  et  filiis  vestris  dicendo : 
Sanguis  ejus  super  nos^  et  super  filios  nostros  (Matlh, 
XXVII,  25),  usque  in  finem  saecuii  claroet  de  terra, 
id  est  de  sancta  Ecclesia  contra  vos  imitatores  Gain 
fratricid».  Neque  iste  clamor  aliquando  admittet 
silentium,  donec  de  vobis  vestrisque  similibus  om- 
nibus  impiis,  odio  fraterno  tabescentibus,  plenum 
fiat  judicium,  in  quo  judicio  apparebit,  quod  Ghri- 
stus  filius  David,  idemqoe  Fiiius  Dei  aeterno  Patri 
omnino  consimilis  falso  a  vobis  est  assimilatus  de- 
scendeniibus  in  lacum^  quando  cum  iniquis  repu- 
tastis  eum  tali  astutia,  ne  ipsius  magis,  quam  bo« 
minis  iniqui  doclrina  essct  authentica.  Sic  macbi- 
nati  eslis  intra  vos  dicendo :  quando  morietur^  et 
peribit  nomen  ejus  ?  {PsaL  xl,  6.)  Nam  ut  moreretur 
ipse  roanente  bona  fama  nominis  ejus,  parum  fuit 
vobis,  a  quibus  ideo  cum  iniquis  reputatus  est,  ut 
periret  nomen  et  fama  cjus. 

Habetis  in  hac  astutia  suppares  multos  vestrae  ne- 
quitiae  imilatores,  ora  justorum  voientes,  et  sto- 
deiites  obciudere  machinando,  et  diffamando  mulia 
opprobria,  et  vituperia  contra  veritatis  assertores, 
uude  vei  illi  obmutescajit,  vel  illis  loquentibus  nuUa 
sit  eis  auctoritas.  0  Judaei,  et  vos  et  sequaces  ve- 


placatam  et  propitialam  dico  ad  Spirituro  sanctuiD : 
Exaudiy  Domine^  sancle  Spiritus,  vocero  depruaiio- 
nis  mew,  dum  oro  ad  te,  duro  scilicet  oro  Patrem  ad 
obtinenduro  te,  non  roihi,  qui  semper  habeo  te,  quia 
tu  sempiierna  statione  requiescis  in  me,  com  ego 
sun  flos  egressusde  virga  Jesse,  superquero  senpi- 
tema  requiescis  requie  tu,  Spiritus  Doroini,  qui  hac- 
tenus  in  tota  sylva  generis  humani  tutaro  lequlein 
non  invenisti.  Non,  inquam,  oro  ad  te  mihi  obtineB- 
dum,  sed  meis,  quibus  tu  Paracletus  es  necessarios 
in  remissionem  peccatorum  et  acquisitioiiem  vir- 
tutum,  quorum  neutrum  roibi  est  necessarium,  com 
ego  peccatum  non  feceriro,  nec  inventus  sit  doios 
in  ore  roeo,  cui  necessaria  sit  reroissio.  Guroquesim 
ego  ipse  non  taro  horoo  virtuosus,  quaro  ipsa  Dei 
virtus  dicenda,  cui  virtuti  ad  sui  roajorationem  nuUa 
est  virtus  adjicienda.  Quarido  eniro  Spiritus  sanclns 
supcrvenit  in  viigiiiero  inatrem,  et  virtus  Altissimi 
obumbravit  ei,  tunc  ego  novus  honio  ita  sum  con- 
ceptus,  ut  de  Adam  naturam,  non  culpam  traherem, 
et  indutus  fortitudine,  ac  praecinctus  virtote  divini- 
tatis  possim  a  peccatis  liberare,  et  virtotibns  or- 
nare  credentes  in  me,  et  confitentes  roe  ChristuM 
Dei  virtuum  et  Dei  sapientiam  (/  Cor.  i,  24).  Pro- 
inde  non  propter  roe,  sed  proptcr  roeos  dico  tibi« 
sancte  Spiritus :  Exaudi,  Domine,  vocem  deprecmiuh- 
nis  mex  liberando  nieos  a  peccatis  et  poenis.  Dum 
oro  ad  te  pro  virtutibus,  et  aiiis  bonis   obtinendis 


stri  vano  furore   agiiamini  putantes  possibile,  ut  f,  "^"  mxhXy  sed  roeis,  Exaudi  me  pro  roeis  orantem 
accidat  silcntiuro  Yerbo  aeterno,  et  ut  perdat  noroen      ^^  deprecantem. 


is,  cui  datum  est  nomen^  quod  cst  super  omne  nomen 
{Phii,  II,  9).  Etsi  ad  horam  tacucrit  os  carnis  ejus 
iu  sepulcro,  tainen  ejus  in  passione  agonizantis 
exaudita  est  oratio,  qua  dixit  Iioroo  roortalis  de 
Verbo  sibi  insilo :  Deus  meus^  ne  sileas  a  me,  ne 
quando  taceas  a  me,  et  assimilabor  descendentibus  in 
lacum.  Et  ulique  tanta  est  virtus  hujus  orationis,  ut 
non  solum  in  se  ipso  aeternaliter,  sed  etiaro  iu  suis 
organis,  electis  sciiicet  hominibus,  perpetualiter  sit 
sonoruui  Dei  Verbum,  et  non  soluro  in  se  ipso 
Deus  Homo,  sed  eliam  in  suis  roerobris  dissimilis 
iiiveuiatur  descendentibus  in  lacum :  quoniam  pa- 
lain  est,  et  ipsum  ad  coelos,  imo  super  coelos  coelo- 


Atque  utvocem  deprecationis  vel  orationi&  e\aa- 
dibilero  faciat  virtus  operaiionis,  opus  roagnae  obe- 
dientiae,  magnae  humilitatis,  patientiae,  atque  cha- 
ritatiS',  operor,  dum  extollo  manus  metu  iii  crtiee. 
Sic  enim  expiabitur  peccatum  Adae  suas  manusex- 
tendentis  ad  pomuro  de  iigno  vetito  coinedendum, 
duro  ego  novus  Adam  fortis  horoo  pro  veiere  ho- 
roine  decrcpito  et  debili  salisfaciens  extoiio  manus 
meas.  Lex  naturalis  hoc  adroittit,  ut  pro  drcre|Mlo 
et  infirino  patre  filius  fortis  duelluro  faciat.  Et  ego 
secunduro  hujus  legis  justitiam  pro  inliriiiante.ge* 
ncre  huroano,  cujiis  ego  suro  filius,  qui  sura  liliics 
hominis,  viriliter  contra   mortis  priiicipem  pogno. 


rum  asceiidisse,  suaque  mcnibra  oninia  traherc  ad  ^  dum  extoiio  manus  meas  in  cruce.   Quo  extoilo  T 


se,  juxta  quod  ipse  dixit :  Ego  si  exaltatus  fuero  a 
terra^omnia  traham  ad  meipsum  {Joan,  xii,  52). 
Item :  Voio,  Pater,  ul  ubi  ego  sumy  ibi  sit  et  mini- 
ster  meus  {Joan,  xvii,  24). 

Redeamus  nunc  ad  ejus  orationem,  qua  post  in- 
vocationem  Patris,  et  Verbi  sibi  uniti  Spiritum  san- 
ctum  quoque  invocat  hi  Gliristo  huinana  natura, 
dicens :  Exaudi,  Domine,  vocem  deprecationis  meas, 
dum  oro  ad  te,  dum  extoiio  manus  meas  ad  tempium 
sanctum  tuum.  Ego  verus  David  Patrem  meum 
oraits,  dixi :  Ad  te,  Dominey  ciamabo.  Divinitatem 
quoque  insiti  et  uniti  mihi  Verbi  aeterni  orans  dixi : 
Deus  meusy  ne  siieas  a  me,  ne  quando  taceas  a  me,  et 
asstmiiabor  descendentibtu  in  iacum,  Nunc  ut  oratio 


Ad  tempium  sanctum  tuum,  0 !  tota  saiicta  Trini- 
tas. 

Principaliler  naroque  teropluro  corporis  meit»i- 
plum  totius  Trinitatis  est,  in  quo  habital  omnis 
pleuitudo  Divinitalis  corporaliter ,  quia  ego  in  J>«. 
tre^et  Pater  in  me  est  {Joan.  xiv,  10,  II),  e(  in 
ambobus  est  iinus  Spiritus,  una  charitas,  una  bo- 
nilas,  una  volunlas.  Ego  quippe  sum  aetema  Dei 
sapienti^,  cui  aelerna  et  paterna  inest  omnipoteotia 
cuin  bcniguitate,  quae  Spiritus  Dei  est.  Qiiocirca 
tenipluin  corporis  roei  templum  totius  Trinitatis 
est  in  quo  templo,  ^tit  videt  me,  videt  ei  Pmirem 
meum  {Joan,  xiv,  9),  pariterque  Spiritum  sanctum, 
Ei  licet  quodammodo  speciaUtcr  ego  sapieutia  aed»- 


\m  COMMEMARIUM  LN  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXVIL  \<>iJ 

ficaverim  mihi  domuni  sive  templum  lioc  non  ma-  A  vinitatem,  sicut  matri  virgini  consubstantialls  sura 


nuractum,  dum  solummodo  ego  Dei  sapientia  sim 
inrarnnta,  non  Paler  aut  Spirilus  sanctus  :  tamen 
flum  mihi  aeternx  sapientise  consubstantialis  crcditur 
acterna  potentia  et  aeterna  bonitas,  id  est  Pater  et 
Sptritus  sanctus,  tcmplum  corporis  mei,  quod  ego 
sapicntia,  ego  Verbum,  ego  Fiiius  inhabito  persus- 
ceptionem  Incarnationis ,  Pater  quoque  ac  Spiritus 
sanetus  inbabitant  per  plcniludinem  divinitatis 
suae,  ac  meae,  omnem  quidem  crealuram  comple- 
cteiitis,  continentis,  gubernantis  et  sustentantis,  at- 
tamen  templum  corporis  mei  corporaliter  iubabi- 
tantis,  non  quod  corporalis  sit  aeterna  Trinilas  et 
trina  Divinitas,  sed  quod  incorporata  vel  incarnata 
sim  ego  sapitntia  una  in  Trinitate  persona,  non  in 
carnem  mutata,  sod  carni  adunata. 

Proinde  dum  extollo  manu$  meas  ad  templum  san- 
etinn  tuum,  o  xteriia  Trinitas,  ego  unus  de  numero 
trium,  qui  tre$  unum  $unt  {Joan.  v,  7),  ego,  in- 
qjam,  unus,  et  templum  sum  et  sacerdos  templi  et 
oacriOciam»  et  Dcus  factor,  et  auctor  templi.  Tem- 
plum  sum,  exlra  quod  nullnm  est  acceptabile  sa- 
crificium ;  sacerdos  sum,  sacrificium  seinpiiernum 
sum,  per  quod  solum  lit  remissio  peccatorum.  Deus 
ego  sum,  cui  solo  una  cam  Deo  Patre  ac  Spirila 
sancto  debel  offerri  sacrificium  vespertinum,  ut 
Boivatur  templum,  in  quo  fit  sacriflcium.  Ideo  non 
solum  de  templo  jam  aediOcato  nunc  oro,  et  exiollo 
fttmiu$  mea$f  sed  etiam  ad  templum  denuo  reaedifl- 


proptermeam  humanilalem.  Sic  tuus,  ut  tu  srs  in 
me,  et  ego  in  te.  Nam  ego  et  (u  sumus  unus  Deus. 
Neque  tu  inveniris  extra  me  templum  tuum  Fiiium 
tuuin  $anctuarium  ttitim,  quod  firmaverunt  manu$ 
tuas  {Exod.  XV,  17) ;  neque  ego  invenior  extra  tePa- 
trem  meum.  Judaei  quaerunt  te  exlra  nie,  ideoquc 
non  inveniunt  te.  Ariani  secernunt  me  a  te,  ideo* 
quc  non  inveniunt  iieque  me,  neque  te. 

Vis  autem  tu,  lector  benevole,  admitterc  quantu- 
lamcuuque  digressionem,  qua  tibi  demon-trctur,  in 
templo,  quod  Ghristus  est,  habitare  totani  Trinita- 
tem,  id  est  aetemam  potenlinm,  aeternam  sapien- 
tiam,  aeternam  l)onitatem,  quibus  tribus  vocabulis 
jam  supra  notavimus  aeiernam  Trinitatem,  non 
^  qiiod  Pater  solus  sit  potentia,  vel  solus  Filius  sa- 
pientia,  vel  solus  Spirilus  sanctus  benignilas  aut 
bonitas;  sed  cum  quisque  trium  sabstantialiter  et 
xqualiter  sit  poteus,  sapiens  et  benignus,  tamen 
baec  differentia  notatur  iu  tribus,  ut  in  fide  catbo- 
lica  solum  Patrem  confltearaur  omnipotentem,  cum 
aeque  constet  Filium,  Spiritum  sanctum  omnipoten- 
tem,  nec  tres  omnipotentes,  sed  unum  omnipoten- 
tem  esse  sciamus  in  tribus  personis  Deum.  Ideo 
vero,  ut  arbitror,  fatemur  nos  credere  In  Deum  Pa- 
trem  omnipotentem,  nesubintret  humanacogitaiio, 
putans  aslernum  Patrem  jam  dcbilitatum  prae  nimio 
senio,  ex  quo  dicitur  Antiquu$  diertim  in  Daniele 
apparens  cum  cano  et  senili  capite  {Dan.  yii,  9). 


candum  intendit  haec  oratio  mesk.dum  extollo  manu$  r  ^i^ius  aulem  bominis,  qui  nanatur  ibidem  usque 


tneapadtemplum  $anctum  tuum^  id  estad  hoc  resu 
scitatum  de  morte  corpus  meum  sit  templum  vivum 
deinceps  nulla  mortedissolvendum.  Sit  $anctum  de- 
dicatione  illa  sanctiflcalum,  de  qua  dico  mentione 
meorum  praemissa  :  Et  pro  ei$  ego  $ancti/ico  me- 
ip$um,  ut  $int  et  ip$i  $anctificati  in  veritale  (Joan. 
XVII,  49).  Sit  etiam  tuum^  secundum  quod  dico 
tibi,  Pater  :  Et  mea  omnia  tua  stint,  et  tua  mea^ 
vel  potlus  eo  modo,  quo  tu  dicis  mihi  :  Filiu$  meu$ 
e$  (tf ,  ego  hodie  genui  u  {P$aL  ii,  7).  Item  in  Evan- 
gelio  dicis  de  me  :  Hie  e$t  Fitiu$  meu$  dilectu$^  in 
quQmihi  complacui  (Matth.  in,  M)  Sicenim  vocas  me 
Fiiium  luum,  et  ego  voco  te,  Pairem  roeum,  ut  hoc 
possessivum  pronomen  ab  omnibus  adoptatis  filiis 
omnino  sit  alienum,  quos  etiam  cgo  a  roe  tuo  uni- 
genito  dislinguo,  dicens  :  A$cendo  ad  Patrem  meum 
et  Patrem  mlmm,  Deum  meum  et  Deum  ve$trum 
{Joan.  XX,  17).  Non  dico  :  Ascendo  ad  Patrero  no- 
strum,  quia  singulariter  ego  sum  tuus  Filius  unige- 
nitus  consubstantialis,  quod  dici  uon  convenit  de' 
aliis  flliis.  Neque  dico  :  Deum  nostnim,  sed  caute 
distinguens,  dico :  Deum  meum  et  Deum  ve$trum.  Sic 
enim  es  Deus  meorum,  Deusvidelicet  Abraham,  Deus 
Icaac,  Deus  Jacob,  sive  Deus  Israel,  ut  eis  boc  sit 
magnum  et  plenum  gaudium,  quod  tu  post  labores 
eertaminum  boiioruro,  aaois  teipsum  eis  in  pne- 
mium  t>eatitudinis,  quibus  prius  dedisti  te  in  adju- 
torium  laboris.  Deu$  vero  meu$  es,  quia  homo  sum 
tuus  Filius,  tibi  consubstantialis  propter  mcam  di- 


ad  Antiquum  dierum  venisse,  ne  pro  juventute  sna 
putetur  minus  aliquid  sapere  suo  anliquo  Patre» 
recte  dicitur  sapientia,  cuin  tamen  et  Pater  atque 
Spiritus  sanctus  non  minus  sit  sapientia.  Spirilum 
vero  sanclum  poterat  hiimana  cogitatio  flugere 
quasi  nimis  austerum,  quia  solet  austeritas  timeri 
etiam  honiiuum  spiritualium.  Ne  Dei  Spirilus  pute- 
tur  ausleriis,  dicitur  benignus,  et  in  his  tribus,  vi- 
dclicet  aelerna  potentia,  aeterna  sapienlia ,  aeterna 
^)enignitate  intelligitur,  vel  si  non  potest  intelligl» 
sane  creditur  tota  sancla  Trinitas,  quae  sic  habitat 
iu  Christo  tanquam  in  templo  suo  non  manufacto, 
ut  nulla  sit  trium  confusio  vel  divisio.  Nam  Pater 
diligit  Filium  non  extra  se,  sed  in  se.  Quis  enim 
D  sapientiam  suam  non  diligit  in  se,  quaro  videt  el 
habet  in  sc  ?  siroiliter  Filius  diligi;  Patrem  in  se, 
quia  videt  se  potentem  et  sapientem  in  Patre  omiii 
potente.  Dilectio  vero,  qua  se  mutuo  diligunt  Pa* 
ter,  ei  Filius,  ipsa  recte  intelligitur  Spiritus  san 
ctus. 

Audi,  utrum  tox  Pairis  huic  quod  loquimnr 
concordet  :  tiic  esf,  inquit,  Filiu$  meu$  dilectu$^ 
inquo  mihi  complacui  {Matth.  iii,  17).  Non  separa- 
tim  dixit  :  ego  mihi  complacui,  neque  dixit  sepa- 
ratim  :  ille  mihi  complacuit,  ncc  vero  simiil  di- 
xit  :  ego  mihi  complacui,  et  ille  mihi  compla- 
cuit;  scd  dixit :  ego  mihi  complacui  in  ip$o.  Hoc 
est,quod  deme  mihi  placel,ifi  ipsoest,  extra  ipsum 
iion  est :  qui  quod  ego  sum,  ipse  est,  quia  eiiini 


im  GGRIIOHl  PRi£POSlTl  REIGHERSPERG. 

aliud,  quam  quod  ipse  cst,  non    sum,  exlra  ipsiini  A  ^<<  ^ro  Aliissimo  (Isa,  xiv,  14) 


mi 


mihi  placere  non  posst^m.  Hic  est  ergo  Filius  meus 
dilectus,  in  quo  mihi  complacui.  Quidquid  mihi  pla- 
cet,  in  ipso,  et  per  ipsum  placet.  Ipse  enim  cst 
sapientia,  per  quaiii  feci  omnia,  in  ipso  xternaliler 
disposui,  quidquid  tcmporaliter  feci.  Et  tanlo  am- 
plius  ununiquodque  opus  mcum  diligo,  quanto 
perfectius  illud  prim»  dispositioni  concordare  vi- 
deo.  Nolite  putare  quod  ipse  tantum  sit  mediator 
in  reconoiliatione  hominum,  quia  per  ipsum  et 
coinmendabiiis  et  placila  (it  aspectui  meo  conditio 
omnium  creaturarum.  In  ipso  amo  cuncta  opera 
roea,  qu»  facio,  et  non  amare  nequeo,  quod  in- 
tueor  simile  illi,  qiiem  amo.  Solus  ille  me  oflendit, 
qui  ab  ejus  similitudine  recedit. 


In  serpftnliua  pm-r 
dentia  cuUores  eritis  Fiiii,  qui  sicut  serpens  exaltt- 
lus  est  in  eremo,  ita  exaltatus  est  in  ligno,  ut  om- 
nis  qui  credit  in  eum,  non  pereat^  sed  habeat  vitam 
tetemam  (Joan.  iii,  16).  In  columbina  simplicilaie 
cultores  erilis  Spiritus  sancti  qui  apparoit  in  spe« 
cie  columbie,  ubi  vox  Patris  audita  est.  Hic  est 
Filitts  meus  dilectus,  in  quo  mihi  eomplacui ,  ipsum 
audite.  Qui  habet  aures  audiendi  audiat ,  quod  vox 
Patris  de  ccelo  snper  Christum  claraat :  Ipsum  au- 
dite,  Deum  nenio  eidit  unquam,  sed  Vnigenitus^  qui  est 
in  sinu  Patris,  ipse  enarravit  (Joan.  i,  18),  ipsum  aa- 
dite.  Ipsum  audite  vos  instruentem  per  inanifesta  open 
et  verba,qaae  axpit  facere^  etdocere  (Act,  i,  l)a  baptis- 
mo  Joannis  usque  in  diem  quo  praH*ipiens  apostoUs 


Si  ergo  vultis  roihi  placere ,  ei  similes  estote,  B  per  Spiritum  sancturo,  quos  elegit,  assumpius  esL 


ipsum  audite,  et  si  fortc  ab  ejus  similitudine  male 
agendo  recessistis,  ipsum  imitando,  redite  :  et  in 
ipso  dalur  pra:cepluiu,  ct  in  ipso  datur  consilium  : 
praeceptum,  ut  persislatis ;  consilium,  ut  redeatis. 
Ulinam  tenuissctis  praeceptum !  sed  quia  hoc  trans- 
gressi  estis,  saltem  audiie  consilium.  Ipsum  audite. 
Magni  consilii  Angelus  vobis  mitlitur,  ut  qiii  condi- 
tis  datus  fuit  ad  gloriam,  idem  veniat  perditis  ad 
medeiam.  Ipsum  audite,  Ipse  est  conditor,  ipse  est 
Redemptor,  ipse  Deus  vos  mecum  eondidit,  qui  vo- 
biscum  solus  homo  advenit.  Ipsum  audite,  ipse  est 
forma,  ipse  est  mediciiia,  ipse  est  exempium,  ipse 
est  remedium,  ipsum  audiie,  Felicius  fuisset  sem- 


Ipsum  audite  vos  docentem  per  sancti  Spiritos 
emissionem,  quo  inflammati  apostoli  loquebantor 
variis  linguis  magnalia  Dei.  Ipsum  audite  loquen- 
tem  vobrs  in  sanclo  Evangelio,  in  quolibet  suo 
apostolo.  An  experimentum  ejus  quceritiSf  qui  in  me 
loquitur  Christus,  ait  unus  apostolorum  (//  Cor, 
XIII,  3).  Loquitur  Veritas  omne  verbum  veritatis. 
Etiam  in  suis  inimicis  vera  loquentibus,  loquitur 
veritas  Christus,  ipsum  audite.  Per  omnia,  qum 
vere  sunt  veritas,  Christus  insinuat  seifisum  siciit 
artificiosum  ingenium  per  opus  mirificum  seipsom 
insiuuat.  Super  cathedram  Moysi  sederunt  Sm- 
bas  et  Phariscei ;    qum   dicunt  facite,   qum   autem 


per  teiiuisse  ejus  simiruudinem ;  sed  jam  non  roi-  ^  faeiunt  nolitefacere,  aitChristus  (Matth.  xxiii,  %>5}. 


nus  erit  gloriosum  ad  ejus  redire  iraitationem 
Ipsum  audite.  Recognosce,  homo,  in  illo  paternam 
omnipotentiam,  qua  de  nihilo  factus  es  ;  venerare 
in  illo  Verbi  sapientiam,  per  quod  factus  es,  et  de 
ciijusimaginerationalis  formatiis  es.  Cole  in  illo 
uiio  Salvatore  tuo  toiam  Trinitatem.  Cole  poten- 
tiam  filiali  et  casto  timore.  Cole  sapientiaro  verita- 
tis  casta  inquisitione,  ac  falsilatis  forti  abdicatione. 
Gole  benignitatem  volunlaria  et  prompta  imitatione. 
Sicut  enim  diviiia  benignitas  omnia  fecit,  et  facit 
ad  utilitateni ;  sic  etiam  unicuique  datur  spiritus  ad 
uttlitatem  (I  Cor.  xii,  7).  Noli  esse  protervus,  ac  su- 
pcrbus,  ne  ofTendas  Christi  potentiara  :  noli  esse 
fatuus,  ne  offendas  ejus  sapientiam.  Noli  esse  roa- 


Ipsum  audite.  Ipse  verilas,  ipse  veritatis  osiium. 
ipse  osliarius,  ipse  seipsum  aperit,  et  nemo  dau- 
dit,  ipsum  audite. 

0  homo,  quid  causaris  ignorantiam  taam?Ecoe 
ipsa  tua  natura  te  arguit,  ipsa  coovincit.  Nosti  qaa- 
lis  sis,  unde  venias,  quein  factorem  babeas,  qoo 
mediatore  egeas,  et  tu  adhuc  impudenter  te  defen- 
dendo  contra  Deuin  clamas?  Nosti,  quia  malus  es, 
et  quia  a  bono  opifice  malus  factus  non  es,  et  ces- 
sas,  et  non  clamas  ad  eum,  qui  fecit  tc,  ot  veniat 
et  reficiat,  qui  creavii,  ut  redimat?  Noli  dubiure 
de  poientia  ejus,  vide  opera  ejus,  quanta  smt?  Ndi 
dabitare  de  sapientia ;  vide  opcra  cjus,  qoam  pni- 
chra  sint.  NoFi  dubitare  de  benevolentia ;  vide  open 


lignus  vel   inutilis,  ne  offendas   ejus  bonitatem.  D^jus,  quomodo  ad  ulililatem  tibi  serviont.  Moii- 


Eslo  humilis,  prudens  et  benignus  cultor  ipsius  et 
sic  non  ad  judicium  tuum  vocaris  ab  ipso  Christo 
Christianus.  Ipsum  audite^  o  cbristiani,  Triniutis 
ciiltum  vos  docentem.  Naro  ut  silis  huniiles  Patri 
Altissimo  subditi,  et  uon  dicat  quis  vestrum  in 
eorde  suo  :  similis  ero  Altissimo,  ipsum  audile 
dicentem  :  Discite  a  mf ,  quia  mitis  sum  et  humilis 
eorde  (Matth,  xi,  29).  Ut  sitis  prudentes  ad  hono- 
rera  vos  illustrantis  divina)  sapientiae,  sitisque  be- 
nigni  per  iraiutionera  boniUlis  ipsius ;  ipsum  audite 
dicentera  :  Estote  prudentes  sicut  serpentes ,  et  sim- 
plices  siiut  columbce  (Matth,  x,  16).  In  hurailiute 
▼estra  cultores  eritis  Patris  AUissirai,  cui  superbus 
angelus  noiuit  submittiy  dicens  in  corde  suo  :  Stmt- 


strat  ergo  tibi  iii  suo  opere,  quantum  possit  in  toa 
Redemptione.  Monstrat  tibi  idem,  quam  formidan- 
dum  possis  exspectare  judicem,  si  nolueris  babere 
Redemptorera.  Nemo  ei  resistere  potest,  qui  omiii- 
))Otens  est.  Nemo  eum  fallere  potest,  quia  sapien- 
tissimus  est.  Nemo  eum  corrumpere  poiest,  quia 
oranibus  bonus  est.  Nemo  eum  declinare  potest, 
quia  ubique  est.  Nemo  eura  iratura  tolerare  potesl. 
quia  aeiernus  est.  Neroo  eum  flectere  potest,  quia 
immuUbilis  est. 

Si  ergo  nolumus  Ulem  sentire  judicem,  ipsom 
amemus  pro  nobis  orantem,  et  dicentero  : 

Ad  te  Domine  clamabo,  Deus  meus^  ne  sile&s  m 
me,  ne  quando  taceas  a  me^  et  assinUiabor  descm* 


\m  COMMENTARIUM  LN  PSALMOS.  —  PARS  U.  —  PSAL.  XXVIL  1226 

4entibu$  m  lucum.  Exaudi  vocem  deprecationit  mew^  A  quasi  per  speculum  et  in  SBnigmate  videbilur  ma- 
dum  oro  ad  te^  dum  extoUo  manut  meas  ad  templum 


sanetum  tuum.  Non  enim  proculpa  mea,  sed  pro  aliis 
extollo  manut  meas  in  cruce,  ad  hoc  scilicet,  utflant 
templum  tanctum  luum  mibi  coaedificari  et  concor- 
porari,  qui  sum  templum  sanctum  tuum  Ad  hocextoUo 
manut  meat  ad  templum  tanctumtuumt  ut  simul  tota 
Ecclesia  super  roepetram  firmiteraediUcata,  etbene 
fundata  sit  templum  sanctum  tuum.  Sit  eliam  quas- 
libct  specialis  Ecclesia,  verbi  gratia,  Romana,  vel 
Antiocbena,  seu  Jerosolymitana,  vel  altera  qualis- 
cunque  manens  in  catbolica  fide  templum  sancium 
tuum^  neque  fiat  spelunca  latronum,  sed  votctur 
domus  Dei  babens  titulum  bunc  superliminari  sno 
inscriplum  :  Terribilis  est  locus  iste,  hic  domus  Dei 


nifeste. 

Antequam  ara  crucis  esset  erecta  in  mundi  hujus 
templo,  dcnsissimae  tenebrae  fuerunt,  quoniam  per 
crealorem  creaturas  adoraverunt,  et  colufrunt, 
etiam  qui  sapienliores  in  boc  mundo  visi  sunt. 
Nam  gentiles  pbilosophi  pro  magna  coeli  fahrica 
laudaverunt  Jovem,  pro  lemporum  dispositione 
laudaverunt  Saturnum,  pro  maris  tempestate  pia- 
canda  supplicavcrunt  Neptuno,  pro  abundanta 
frugum  Cereri  obtulerunt  sacrificium.  Quando  vi- 
num  a  Deo  creatum  Ixtificahat  corda  hominum, 
ipsum  non  vini  Deum  creatorem,  sed  vinitorem 
quemdam  Bacchum  laudabant.  Rhetores  Mercu- 
rium,  hellalores  Martem,  pugiles  Herculem,  me- 


esty  et  porta  «b/i,  et  vocabitur  aula  Dei  {Cen.  xxvni,  ^  dici  Asclepium  [iEscuIapinm],  Venatores  Dianam, 


17).  Item  :  0  quam  metuendus  est  locus  u/e,  vere 
non  est  hic  atiud  nisi  domus  l>ef,  et  porta  cceii, 

Ad  boc  etiam  extoUo  manus  meas  in  cruce,  ut 
quilibet  unus  cathoLicus  cruce  mea  signatus,  et 
cum  omnihus  sanctis,  comprehendens ,  q\m  sit 
ipsius  crucis  latitudo,  longitudo,  sublimitas,  et 
profundum,  sit  templum  sanctum  (utim,  latum,  lon- 
gum,  sublime  ac  profundum  :  latum  per  charitatem, 
longum  per  fidei  longanimitatem,  aUum  per  spei 
celsiludincm,  profundum  per  judiciorum  divinorum 
profundum  timorem,  qui  hominem  reddit  justum 
et  timoralum. 

Postremo  etiam  ad  hoc  extoUo  manus  meas  non 


foruicatorcs  Venercm,  sive  Beelphcgor  alorayoi* 
runt,  et  coluerunl ,  quibus  idololatriae  sordiboi 
etiani  polluerunt  templum  sanctum  tuum^  Doroine, 
quod  erat  in  Jerusalem,  ut  non  esset  vel  unum 
templum  in  toto  mundo.  in  quo  pure  sacrificarctur 
tibi  Deo  vero.  Sed  ego  Cbristus  verus  pontifex  nunc 
in  cruce  extoUo  manus  meas  ad  templum  sanctum 
ftftfm,  id  est  ad  hoc,  ut  mundus  iste  ab  idolorum 
sordibus  purgatus  fiat  templum  sanctum  tuum ;  nunc 
ubique  crescente  vera  religione,  posthac  autem 
subsequente  per  ignem  tanta  mundi  purgatione,  ut 
in  novo  ccelo  et  nova  terra  fulgeat  claritas  divina, 
sitqne  sancta   et  munda  tota  mwidi  fabrica  quasi 


in  templo  manufacto,  Judaeorum  sceleribus  poliuta,  q  templum  sanctum  tuum^  in  quod  nibii  ulterius  in- 


sed  extra  portam  sub  dio,  ut  crux  mea  non  unius 
templi  Jerosolymitani,  sed  totius  mundi  sit  ara,  et 
ipse  mundus,  in  qoo  ildolatria  grassante  immola- 
batur  daemoniis  amodo  sit  templum^  non  Idolium. 
Sit  templum,  in  quo  ab  ortu  seiis  usque  ad  occa- 
sum  laudent  pueri  nomen  Domini.  Sit  templum,  in 
quo  abjectis  idolorum  sordibus  ol^atio  munda  olfe- 
ratur,  non  diis  multis,  de  quibus  dicitur :  Omnes 
dii  geniium  dcemoma  (Psal.  xcv ,  5) ,  sed  uni  Deo 
,  sit  templum,  diviiia  poteiitia  per  varias  rerum  fi- 
guras  quasi  per  multas  picturas  et  sculpturas  or- 
natum  divinae  benignitatis  gratia  per  omne  datum 
optimum^  et  omne  donum  perfectum  desursum  de- 
scendens  a  Patre  luminum  (Jac.  i,  46)],  sic  iliu- 
minatum,  ut  gaudeat  teUus  tantis  irradiata  fulgo- 
ribus^  et  mtemi  regis  splendore  iUustrata  totius  orbis 
se  sentiat  amisisse  caUginem.  Latetur  et  mater  Ec- 
clesia  tanti  lunUnis  adomata  fulgoribus  (61),  ubique 
in  toto  mundo  electis  fulgentibus,  quos  expave- 
scentes  principes  tenehrarum  fugiant  in  gbyssum, 
nunc  sigillatim  ac  particulariter,  sed  in  judicio 
universali  universaliter,  quando  coeperint;  fulgere 
justi  sicut  sol  in  regno  Patris  eorum,  quando  docti 
fulgebunt  quasi  splendor  firmamenti^  et  qui  adjusti- 
tiam  emdiunt  muUos,  quasi  steUce  in  perpetuas  <r- 
ternitates  (Dan.  xii,  3).  Quando  seterna  lux  beata 
Trinitas,  et  principalis  Unitas,  quae  nunc  vidctur 

(0*1)  Ecole.  in  benediclione  cerei  paschalis. 
Patbol.  CXCIII. 


quinatum  introibit;  sed  immundis  de  mundo  exter- 
minatis,  tunc  sola  munditia  in  mundo  regnabit,  et 
in  toto  roundo  lunc  innovato  tanquam  in  templo 
reaedificato,  Trina  Divinitas  ita  clarescet,  ut  regnanti 
Dei  potentiae  nulia  fiat  rebellio,  regnanti  sapientiae 
nulla  fiat  contradictio,  regnanti  bouitati  nihii  mali 
obsistens  appareat.  Nunc  vero  anie  hanc  universa- 
lein  temp/t,  id  est  totius  Ecclesix  purgaiiouem  tan- 
tum  proficiet,  qiiod  extoHo  manus  meas  ad  templum 
sanctum  tuum^  ut  sit  ipse  mundus  templum  sanctum 
tuum,  in  quo  etsi  potentia  tua  inveniat  rebellionem, 
sapientia  contradictionem,  bonitatem  offendat  im- 
pietas,  tamen  potens  et  benigna  sapientia  tua  vin- 
catmalitiam  attingens  a  fine  ad  finem  fortiter  et 
D  disponens  omnia  suaviter,  ita  ut  non  regnet  pecca- 
lum  idololatriae,  vel  alterius  nequitiae  in  eorum 
mortali  corpore,  qui  per  totum  mundum  fiunt  tem- 
plum  sanctum  tuum  per  boc  meum  sacrificium, 
quod  ego  nunc  offero,  quod  meis  offerendum  insti- 
tuo  dicens  lllis  :  Hoc  facite  in  meam  commemoratiO' 
nem  (Luc,  xxii,  19). 

Faciant  hoc  igitur  ilii,  quibus  ego  dixi :  Hoc  fa- 
cile.  Dixi  autem  hoc  discipulis  meis,  et  in  illis 
ipsorum  sequacibus  catholicis  fldelibus  :  Faciaut 
ilii,  et  non  alii.  Nam  si  alii  in  schismate,  vel  in 
haeresi  aliqua  manentes  prapsumunt  hoc  facere,  cum 
Nabab  et  Abiu  ignem  alienum  offerentibus,  sive 


39 


mi 


GERUOHI  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG. 


\m 


ctim  (kicentis  quinquaginu  viris  in  contradidione  A  odium  voluntarium  fuit  io  inlentionibus  eomm.  Si 


Core  contra  Moysen  et  Aaron  tliurificantibus  pe- 
rihunt,  nisi  pceniieutiam  egerint,  et  ritum  legitime 
sacrificandi  per  me  ac  meos  institutum  tenuerint* 
Quem  ritum  iideles  catliolici  observantes,  et  quanta 
valent  muoditia  mundum  corporis  ac  sanguinis  mei 
sacriUcium  litantes,  dum  hoc  faciunt,  non  in  lucri 
terreoi  acquisitionem,  sed  m  meam  eommemoratio^ 
nem  ego  in  ipsis  et  per  ipsos  me  ipsum  sacrifico, 
cgo  per  ipsos  et  in  ipsis  populum  benedico,  et  sau- 
Clifico,  ego  in  ipsis  et  per  ipsos  manus  extollo  ad 
templum  sanctum  tuum.  Etiamsi  tales  erunt,  qui 
me  in  altari  sancto  immolabunt,  quales  isti  lanistaD 
snnt,  qui  ex  oilicio  sibi  desuper  dato  me  in  ara 
erucis  mactant,  licet  ipsi  sibimet  judicium  mandu- 
cent  et  bibant,  non  desiuo  tameh  per  eorum  mini- 
steria  populum  meum  sanctificare  ea  sanctifica- 
Uone,  quam  confert  virtus  sacrificii,  non  merituro 
ministri. 

At  si  ex  aliquo  legitimo  interdicto  privati  sunt 
officio,  ut  manifesti  Simouiaci,  et  manifeste  ince- 
stuosi,  non  ego  per  eos  extollo  manus  ad  templum 
ionctttm  tuum^  quia  poilutum,  et  a  me  penitus  alie- 
inim  est  eorum  onine  sacrificium,  quod  offerunt 
ooRtra  inlerdictum,  praesertim  si  fuerit  ipsum  in- 
terdictum  sub  excommunicatione,  vel  anatheinate 
promulgatum,  sicut  supra  in  alio  osalmo  de  inter* 
dictione  Simoniacorum,  et  Nicolaitarum  plane  de- 
roonstratum  est.  Talitim  praeambulus  est  iudas  pes- 


non  venigsem^  et  locutu$  non  fuiaem  ets,  peecmimm 
non  haberent.  Nunc  autem  excusationem  non  habau 
de  peecatis  suis.  Si  opera  non  fecissem  in  eis,  qmtt 
nemo  alius  feeit^  peccatum  nou  haberent.  Nune  os- 
tem  et  viderunt  et  oderunt  me  veritatem,  et  Pairem 
meum  (Joan.  xv,  22,  24.)  veracero,  me  veriiatcm 
peccata  sua  redarguentero,  Patrem  vero  roe  gignen- 
tcro,  qui  suro  veritas,  veracis  Patris  filius,  qoi  si^ 
cut  audio,  veraciter  judico  bonuro  bonuro,  et  ma* 
luro  roaluro,  neque  ut  falsi  et  fallentes  doctores, 
vel  bonuro  malum,  vel  malum  bonuro  dico,  aut  jii- 
dico.  Yeritate  itaque  per  me  cognita  par  fuit,  at 
veritati  acquiescerent,  et  de  malis  per  me  redargutis 
poenitentlam  agereot. 
^  Et  hoc  revera  facerent,  si  mala  in  manibos,  vel 
in  operibus  tantum  hakerent,  et  non  in  cordibut^ 
id  est  in  intentionibus.  Mattbsus  et  Zachaeus  po- 
blicani,  Maria  Magdalena,  et  mulier  Chananaea  oon 
habentes  mala  in  cordibus  suis^  qua:  tameu  habue  - 
rant  in  operibus,  cito  audita  veritate  pcenituemnt, 
et  veritatem  se  redarguentem  dilexerunt,  exeropll 
gratia,  cum  audisset  mulier  Chanana"^  propter  gen- 
tiiitatis  errorem  se  cauibus  comparatam,  gratanter 
accepit  veritatem  auditam.  Unde  audire  meruit:  0  mu- 
lier^  magna  est  fides  tua.  Mala  autem  incordibus  eontm 
siiiit,  qui  de  suis  peccatis  veritatem  ioquentem  ma- 
gis  eligunt  odire,  quam  audlre,  sicut  isti,  qul  non 
per  ignorantiam  peccant,  sed  odio  boni  tabescentes 


simus  mercator,  qui  me  tradil  Scribis  ac  Pharisaeis  Q  diliguiit,  mala^  quse  sunt  in  cordibus  suis,  qula  eis 


et  priucipibus  sacerdolum.  Ipsi  quoque  cum  sint 
latrones,  qui  domum  meam  fecerant  speluncam  la- 
tronum,  palliantes  qiiodamroodo  suum  latrocinium 
dicunt  :  Nobis  non  licet  interficere  quemquam  tra- 
dentes  me  Pilato  prsesidi,  ut  illo  me  judicante  ipsi 
vldeantur  innoxii,  cum  sint  latrones  pessimi  (Joan. 
ifcviii,  51).  Ad  hoc  vero  me  tradunt  cum  Iniquis  re- 
putandum,  et  inter  latrones  crucifigendum,  ut  de-> 
leatur  nomen  meum.  Sed  tu  Domine  Deus  Pateri 
qui  mihi  proprio  Filio  tuo  non  parcis,  sed  pro  pec- 
catoribus  liberaiidis  tradis  me, 

¥ebs.  3.  iV«  simul  tradas  (62)  me  cum  pecatoribus. 

Ne  me  tradas  ea  Intentione,  qua  iili  me  tradunt. 
£t  quia  UII  tradentes  me  perdere  cogitant  me  :  Tu 
cum  operantibus  iniquitatem  ne  perdas  me.  Nonne  ^ 
isti  operantur  iniquitatem,  qui  loquuntur  pacem  cum 
f^roximo  s«o,  mala  autem  in  cordibus  eorum^  quando 
per  osculum,  quod  est  pacis  signum,  adimplent 
bomicidiuro,  etiam  cum  dicerent  mihi :  Magister, 
scimus,  quia  verax  es^  et  viam  Dfi  in  veritate  doces  ? 
sic  ioquentes  pacem  iii  ore,  mala  cogitabant  in  cor- 
dibus  suis  cotitra  me,  qui  eram  proximus  eorum, 
natus  de  genere  ipsorum,  et  qui  non  pertransivi 
sicut  sacerdos  et  levita,  sed  ut  vere  proximus  mi- 
sericordia  motus  appropiavi,  ut  in  eum,  qui  erat 
iatrouibus  vulneratus,  misericordiam  facerem  (Liic. 
3L,  51  ct  32).  Mala  autem  in  cordibus  eorum^  quia 


piacent  in  corde  mala  perpetrata,  vel  adhoc  per- 
petranda.  Tam  longe  sunt  a  vera  pcenitentia,  qoa 
planguntur  adroissa  mala;  nec  admittuntur  iterum 
plangenda ,  ut  ipsi  e  contrario  exsultent  in  rebus 
pessimis  jam  perpetratis,  et  gaudeant,  cum  niala 
fecerint.  !n  tali  gaudio  dicuntmihi:  Vah  qui  destruis 
templum  Dei  et  in  triduo  iUud  rewdificas  !  {Maitk. 
xxvii,  40.)  In  tali  gaodio  dicent  et  ipsl,  et  sequaees 
eorum  famuiis  meis  :  Vbi  est  Deus  eorum?  Qubi 
enim  gaudent,  me  tanquam  sepulchrom  non  com- 
parere,  cum  permitto  servos  meos  anxiari  prosp^ 
rantibus  servis  mammonae,  ipsi  servi  maromonae 
visibiliter  ostendeutes  dominum  suum  Mammon 
servis  meis  in  hoc  muiido  angustiatis  et  afllictis  In- 
sultant,  dicentes :  Vbi  est  Deus  eorum  ?  Quia  rrgo 
mali  sunt,  et  mala  sunt  in  cordibus  eorum^  ideo 
consentiens  tuae  justitise,  Deus  Pater,  dico  : 

Vers.  4.  Da  iltis  secundum  opera  eorum,  qus  fe- 
cerunt,  et  secundum  nequiliam  adinventionum  tpso- 
fum,  quam  in  cordibus  gerunt.  Ideo  dico:  Secttii- 
dum  opera^  et  secundum  nequitiam,  qula  ego  veritas 
etiam  In  ipsis  poenis  veraro  diligo  justitiaro.  Est 
autero  justitia  ut  eorum  mala  opera,  manifesta  ma- 
nifcstam  accipiant  vindictam,  ut  caeteri  timorem  ha- 
beant,  et  occulta  nequitia  puniator  oceulta  poena. 
Erit  autem  secundum  opera  ipsorum  congrua  poenj, 
ut  quia  me  quasi  propter  locum  et  gentem  cnicill- 


(C2)  Vulgata  :  Trahas. 


mo  COMMEMARIUM  IN  PSALMOS. 

giint  per  minislros  impii  Romani,  venianl  Romani,  A 
H  tollant  ipsonim  et  locum  et  gentem  non  relin- 
quentes  lapidem  super  lapidem,  qui  non  destrua- 
tur.  Tunc  propter  opera,  et  tecundum  opera  ipsorum 
forinseca  et  manifesta  foris  mamfeste  irastabit  eos 
gladins,  et  intus  pavor  cniciabit  conscieuliam  se- 
cundum  intrinsecam,  nequitiam  adinventionum  ipso- 
rum,  Neque  enim  vere  timuerunt,  sed  illic  Irepidan* 
tes,  imo  terpidalionem  simulantes,  ubi  non  erat  ti- 
mor,  dixerunt :  Si  dimUtimus  eum  sic,  omnes  rre- 
dent  in  eum^  et  venieni  Romani,  et  toUent  nostrum 
locum  et  gentem  {Joan.  xi,  48).  Hunc  timorem  si- 
bi  adinvenerunt  callide  machinantes,  ut  simplcx  po- 
pulus  iioc  timore  audito  consentiret  eorum  nequitiae 
contra  me.  Ergo,  Pater  jusle»  da  illis  secundumopc 
ra  ipsorum^  et  secundum  nequitiam  adinventionum  ^ 
ipsorum. 

Et  quidem  licet  sit  mala  intentio  eorum,  tamen 
multis  bona  est  et  erit  actio  ipsorum.  Ideo  tu  non 
sccundum  bonum  proventum,  sed  secundum  opera 
manuum  eorum  tribue  illis,  iii  ipsa  retributione  ope- 
rum  non  pensans,  quse  inde  bona  provenerunt,  sed 
qua;  ipsi  mala  intcnderunt.  Quamvis  aliis  ex  faclo 
illorum  salus  provenerit,  tu  tamen  secundum  ma- 
Mum  eorum  tribue  illis.  Nam  iu  passioiiibus  meis 
armd  est  opus  eorum,  aliud  est  opus  divinum.  Opus 
eorum  hoc  reputatur,  quod  ab  eis  male  intenditur, 
cum  dicunt  in  corde  suo  de  me  :  Quando  morietur^ 
ei  peribit  nomenejusf  {Psai.  xl,  6.)  Opus  vero  divi- 
num  est,  quod  inde  crcscct  nomen  meum,  unde  ipsi  q 
pulabant  esse  delendum  :  opus  eorum  est,  quod  ego 
granum  frumenti  per  bomicidales  manus  eorum  de- 
gustata  morte  in  terram  cado ;  sed  opus  diviniim 
esl,  quod  resurgens  a  mortuis  multum  fructum  af- 
fcro.  Tu  ergo,  qiii  judicas  juste,  et  discernis  opus 
eorum  pessimum,  et  opus  meum  sive  tuum  boniim, 
redde  retributionem  eorum  ipsis.  Ego  pro  malis  rclri  • 
buo  eis  booa :  sed  illi  retribuebant  mihi  mala  pro 
bonis  (Psal.  xxxiv,  13).  Ergo  lu,  qui  judicas  jusle, 
redde  retributionem  eorum  ipsis,,  ul  sua  fallacia,  qua 
putaut  faliere,  ipsi  fallantur  et  in  astutia  sua  com- 
prebendantur  secundum  opera  manuum  eorum,  Opera 
mala  in  mc  commissa  voco  propter  hoc  opera  ma- 
nuum  eorum^  quia  studiose,  quod  coeperant  fecc- 
runt,  vei  ne  per  genliles  milites  excusent  se,  qui-  ^ 
bus  me  criicifigeniibus  ipsi  abhomicidio  in  me  com- 
misso  vohint  videri  tanquam  innocentes,  cum  sint 
ipsi  auctores  criminis,  quod  (it  per  milites,  in  quo 
facto  retribuunt  mala  pro  bonis  mihi  auctori  totius 
human»  salutis.  Itaque  tu  judex  juste  redde  retri^ 
butioHein  eorum  ipsis. 

Vers.  5.  Quoniam  non  intellexerunt  opera  Domini, 
Esto,  ut  ipsis  mala  facientibus  de  malis  operibus 
eorum  proveniat,  operante  Domino,  utile  opus  hu^ 
manae  salutis,  quod,  licet  non  intenderint  facien^ 
dum  poterant  saltem  intelligere  ac  diligere  jam  fa« 
ctum,  et  Apostolis  praedicantibus  contestatum.  Ait 
«nim  Petrus :  Jesum^  quem  vos  interemistis  suspen- 
denles  in  Hgno^  hunc  princioem  et  Sahatorem  Deus 


~  PARS  II.   -  PSAL.  XXYII.  1233 

exaltaiitdextera  sua  ad  dandam  pcenitentiQm  IsraeU^ 
et  remissionem  peceatorum  {Act.  v,  50,  51).  Et  nunc 
fratres  scio  quia  per  ignorantiam  fecistis,  sictU  et 
principes  ves*ri,  Deus  autem\  qu(t  prcenuntiavit  per 
os  omnium  prophelarum,  patiChristum  «ttttm,  sic  tm- 
plevit,  Pcenitemini  igitur^  et  convertimini^  ut  deiean^ 
turpeccata  vestra  {Act.  iii,  17  ct  seq.)  Haic  diccnie 
Petro  et  annuntihntc  opera  Domini  bona  provenissc 
de  Judaeorum  operibus  malis,  quidam  eorum  opera 
Domini  bona  intetlexerunt^  et  de  suis  malis  operiLus 
pcenitcntiam  egerunt,  atque  per  opera  Domini  bona 
de  suis  operibus  malis  liberati  sunt.  Illi  vero,  qui 
opera  sua  mala  dilexerunl,  opera  Domini  bona  non 
inullexemnt  magis  diligentes  tenebras  quam  lucem. 
Uude  apparet  quod  in  operibus  malis,  quae  pertina- 
citer  dilexerunt  pertinaciter  quoque  permanserunt, 
ideoque  lucem  oderunt.  Omnis  ^ntm,  ^tct  male  agit^ 
odit  lucem^  et  non  venit  ad  lucem,  ut  non  arguantur 
opera  ejus  (Joan.  iii,  20).  Nam  omne,  quod  arguitur 
a  luminCf  manifestatur  (Ephes.  v,  15).  Non  dico : 
Omnis,  qui  mala  egit,  odit  lucem,  quia  multi  tam 
de  numero  Judaeorum  Christi  sanguine  pollutorum, 
quam  de  numerosa  multitudine  gentium  idola  co- 
lentium,  seu  voluptates  carnis  facientium  mala  ege- 
nint,  et  de  malis  suis  redarguti  a  lumine  veritatis 
ipsam  lucem,  quae  veritas  est,  dilexerunt,  suaque 
mala  per  lucem  redarguta  recognoverunt  et  oderunt. 
Nec  rursum  dico  :  Omnis,  qni  mala  agit,  odit  lucem ; 
sed  dico,  quod  omnis,  qui  maie  agit^  odit  iucem,  et 
non  venit  ad  lucem.  Non  enim  vnlt  argui  a  luce.  No 
tanda  estenim  caute  verborum  distinctio.  NamOm- 
nis  quidem,  qui  male  facit,  mala  facit,  sed  non  e 
converso  :  Omnis  qiii  maia  facit,  maie  facit.  Etenim 
Dominus  ipse,  qui  nibil  male  facit,  multa,  quas  miil- 
tis  mala  sunt,  facit.  Unde  legitur :  Ego  Dominus 
faciens  bona,  et  creans  maia^  fadens  iucemf  et  creans 
tenebras^  faciens  pacem^  et  creans  beiium  (Isai.  xlv» 
7).  Similiter  etiam  boni  homines  faciunt  multa,  quae 
malis  mala  sunt,  nec  tamen  ipsi  male  faciunt,  cum 
bona  intentione  faciunt,  quod  faciunt,  eilamsi  al!« 
cui  malum  est,  quod  faciunl.  Nam  si  ocuius  inten- 
tiouis  fuerit  simpiex^  totum  corpus  actionis  iucidum 
erit  (Matth.  vi,  22).  Maria  Magdalena  bonum  oput 
bene  operata  est  ungendo  Christum  bona  intentione 
ac  sancta  devotione.  Sed  illud  bonum  opus  illi  fuit 
malum,  qoi  dixit :  Ut  quid  perditio  hxc  ?  (Matth, 
XXVI,  8*) 

Simiiiter  Judaei  malum  opns  male  operati  ^nt 
crucifigendo  Christum  maligna  inteutione.  Sed  il- 
ludopus  malum  credentibus  est  bouum,  et  ipsisquo- 
que  bonum  fieret,  si  malignitas,  qua  male  operatl 
sunt,  linem  baberet.  Nam  propter  malignitatem  per* 
roanentem  in  malefactoribus  Impoenitentibus  non 
dicitur  :  Omnis,  ^i  maia  agit,  sed  omnis^  qui  maie 
agit^  odil  iucem.  Tanla  est  virtus  intentionis,  ut  ipsa 
mutata  de  malo  in  bonum  faciat  illud  opus  tibi  bo- 
num,  quod  tibi  prius  erat  malum.  Similitersi  dedi- 
sti  eleemosynam,  jejunasti,  orasti  bac  ialentione. 
ut  acquiras  vitam  seternam,  si  routata  et  variata 


1231  GERHOHI  PUi£POSlTl  REICHfcRSPEUG.  125« 

antentione  caplnbis  inde  humanam  gloriam,  bonum  A  Oominus  et  Crcator  eorum  imperavlt,  et  obedieruni 


.  opus  tibi  fit  nialum.  Si  ergo  Jumen  bonl  operis  per 
malam  intentiouem  tenebrescit,  ec  tenebrs  suiit, 
ipsae  tenebrse  quantae  erunt,  quando  mali  mala  in- 
tentione  malum  opus  faciunt  ?  Non  dico  :  fecerunt 
secundum  pra^teritum  tempus,  sed  dico :  faciunt 
secuudum  praesens  tempus,  quia  propier  malam  in- 
tentionem  in  sua  malitia  pcrmanentem  ipsum  opus 
tnalum,  quod  actu  est  praeteritum,  reatu  pra^sens  est. 
Tale  fuit  peecatum  Judaeorum,  qui  maiigna  in- 
tentione  Christum  occiderunt,  ejusque  doctrinam 
rcprobaverunt,  qui  tanquam  mali  coloni  haeredem 
interfceerunt,ut  haberentipsi  cjus  haereditatem  vin- 
dicando  sibi  doc«ndi  et  judicandi  auctoritatem.  De 
qua  niroirum  auctoritate  secundum  legem  illisa  Deo 


ei  sieut  suo  factori.  Nemo  alius  ulia  opera  fecit  im- 
perando,  sed  sicut  Moyses  et  Elias,  in  elemetiiis 
mundi  operati  sunt  mir^bilia  orando,  non  imperan* 
do.  Sic  aLi  multi  fecerunt.  Iste  autem  tanquam  Do- 
roinus  impcravit  ventis,  et  mari»  et  obedierunt  ei 
tanquam  Domino  suo,  et  ideo  ejus  opera  fuerunt 
opera  Domini  talia,  et  taliier  facta,  qualia  et  quali- 
ter  non  possunt  operari  servi  ejus  quantumliliei 
sancli.  Nullus  enim  iliorum  sua  propria  virtuieope- 
ralur  roiracula,  sed  oratione  invocatus  ille  opera- 
tur  ea  per  eos,  qui  facit  mirabilia  magna  solus. 

Nonne,  inquis,  et  ipse  Jesus  oravit,  quando  Li- 
zarum  suscitavit?  Verum  est ;  sed  cum  hoc  animad- 
vertisti,  hoc  pariter  debueras  attendcre,  quod  intcr 


promissa  debuerant  facere  hunc  frucium,  quasibo-  B  orandum  dicit :  Pater  gratias  ago  tibi,  quoniam  i 


ni  agricolae,  utpraedicante  veritatejudicarent  bonum 
bonum,  et  malum  malum.  At  illi  tam  pertinaciter 
judicaverunt  malum  bonum,  et  bonum  malum,  ut 
Barabbam  latronem  quasi  bonum  dimitti  peterent; 
Jesum  vero  quasi  malum  occiderent.  De  hoc  scelere 
post  adventum  sancti  Spiritus  mundum  de  peccato 
et  de  justitia  arguentis  per  sanctos  Apostolos,  qui- 
dnm  Judaei  poenitentiam  egerunt,  quidam  vero  in 
sua  malitia  perstiterunt,  suumque  opus  mahim  di- 
lexerunt,  sed  opus  Dei  bonnm,  quod  inde  provenit, 
nec  iutelli^ere,  nec  diligere  voluerunt. 

De  his  eorumque  sequacibus  nunc  dicitur  in  psal- 
mo :  Secundum  opera  manuum  eorum  Iribue  illis^  red  - 
de  retributionem  eorum  ipsis,  quoniam  non  intellexe- 
runt  opeta  Domini.  Etiam  cum  inter  eos,  et  in  eis 
mirabilia  opera  fiereut  suscitatis  mortuis,  leprosis 
muudatis,  claudis  curatis,  caecis  illuminatis,  et  aliis 
multis  miraculis  perpetratis,  ipsi  non  inlellexerunt 
opera  Domini  testimonium  Christo  pcrhibentia,  si* 
Cttt  ipse  dixil :  Pater  in  me  manens^  ipse  facit  opera 
(Joan.  xiVy  10).  Item :  Opera^  quas  ego  facio  in  no- 
mine  Patris  mei^  illa  testimonium  perhibent  de  me. 
(Joan.  X,  25).  Item  :  Si  opera  non  fecissem  in  eis^ 
qum  nemo  altus  /ectl,  peccatum  non  haberent  (Joan, 
XV,  2i).  Iteni  :  Pater  meus  usque  modo  operatur^  et 
ego  operor  (Joan.  v,  17).^  Item  :  Si  mihi  non  vultis 
crederCf  operibus  credite^  ut  cognoscatis^  et  credatis^ 
quiaego  in  Patre  meosum^  et  Pater  in  me  est  (Joan. 
X,  58).  At  illi  non  inteltexerunt  opera  Dei ;  non^  in- 
quam,  intellexerunt,  quae  tamen  per  rationem  sibi 
datam  intelligere  debuerunt,  et  potuerunt.  si  opera 
Dei  quasi  litteras  vere  significativas  legere  et  ani- 
madvertere  voluissent.  Invisibilia  enim  ipsius  a  crea^ 
tura  mundi  per  ea,  quos  facta  sunt^  intellecta  conspi' 
ciuntur^  sempiterna  quoque  virtus  ejus,  et  Divinitas, 
ita  ut  sint  inexcusabiles  (Rom.  i,  iO),  quicunque 
per  opera  visibilia  noluerunt  intelligere  illa  in- 
visibilia  Dei,  quae  per  ipsa  visibiiia  facta  sunt 
inielligibilia.  Coeli  eum  Dominum  suum  indicave- 
runt,  quando  gloriam  ejus  enarraverunt  per  stellam 
m  oiiente  Magis  lucidam  visam  et  intellectam.  Ter- 
ra  se  opus  ejus  esse  indicavii,  quando  ipso  roorieiite 
ifei  resurgente  contremuit.  Ventis  et  mari  Uiiquam 


per  me  audis:  ego  autem  sciebam  quvniam  semper  me 
audis ;  sed  propter  populum,  qui  circumstat^  diM,  ui 
credat,  quia  tu  me  misisti  (Joan.  xi,  41,  42).  I^ 
gratias  agebat,  vel  orabat  propter  populuro  circomi- 
stantem,  non  hoc  fecit  propter  se  ipsuro.  Nod  ne- 
cessitate  sui,  sed  charitate  nostri  oravit,  et  gf  atias 
egit,  11 1  nos  iiistrueret,  aliam  personam  esse  patris, 
aliam  sui :  atque  ut  nos  magna  facere  cogitantes 
praemittamus  pcr  ipsum  ad  Patrem  orationes,  quan- 
do  etiam  ipsum  cognoscirous  orasse,  qut  potuit  Ca- 
cere  magna,  si  voluisset,  absque  oratione,  solo  suae 
virtutis  imperio,  sicut  mare,  ventosque  solo  sedaYit 
iroperio.  Solo  imperio  lepram  mundavit  di.*eiiS4 
volo  mundare  (Matih.  viii,  5).  Et  sicut  eumdem  La- 
zarum  de  sepulcro  exire  imperavit  dicens  :  Lazttre^ 
veni  foras  (Joan.  xi,  43),  et  sicut  discipulis  pis- 
cantibus  diiit :  Mittite  in  dextram  navigii  rett^  ei 
invenielis  (Joan.  xxi,  6).  Quid  dicam  de  imperiol 
Etiam  solo  tacito  nutu  fecit  mirabilia  iste  Domicns, 
qui  dicilur  Jesus.  Nam  cum  in  nuptiis  praecepissei 
aquam  hauriri  pro  vino,  tacituro  ejiis  nulum  seu* 
tiens  natura  exhibuit  aquam  in  vinuro  facum.  Ta- 
lia  sunt  opera  Domini,  qualia  nemo  alius  fedt,  ei 
qualiter  ueroo  alius  fecit,  aut  facere  potuit.  Ex  qui- 
bus  operibus  poterat  ipse  cognosci  ereatttranim 
Dominus.  At  illi  non  intellexerunt  opera  Domini^ 
qui  erant  servi  pessimi,  quia  Ulis  servus  nescit^  qmid 
faciat  Dominus  ejus  (Joan^  xv,  15). 
D  Et  in  opera  manuum  ejus.  Aliud  est  inlelligere 
opera^  et  aliud  intelligere  in  opera.  Opera  Domini 
tntelligit,  qui  haec  Dominum  operari  intelligit,  ei 
qui  ex  ipsis  operibus  operantem  Dominum  inteUi- 
git,  et  diligit.  Sed  in  opera  manuum  ejus  inteiligii^ 
qui  internas  ac  mysticas  operum  causas  inteliig;ii, 
ut  verbi  gratia ;  per  lutum  de  sputo  Dominici  (kh 
et  pulvere  terrae  factum  intelligitur  Dominicae  in* 
carnationis  mysteriuro,  quo  sapientia  ex  ore  Altis- 
simi  prodiens  pulveream  generis  bumani  naturuB 
sibi  uuivit  ad  medicandam  humani  generis  csciu» 
tem  per  incarnationis  Dominicae  Adem  et  dilectio- 
nem.  Ex  hoc  luto  suavissime  liniuntur  interiores 
eatechumenorum  oculi,  et  sic  roittuntur  ad  nauio- 
riaro  Siloe,  id  est,  ad  baptisronm.  Similiier  perta- 


it33  COxMMENTARlUM  IN  PSALMOS. 

cluin  iimbri»  mulier  sanatam  de  proOuvio  sangui-  A 
nis  Ecclesiam  ex  gemibus  signiOcat  a  sordibus  ido- 
lolatrix  Sanatam  per  incarnationis  Dominicae  prae- 
tlicatorem  apostolum  Paulum,  qui  se  quasi  fim- 
briam  fatelur  minimum  Apostolorum,  cum  sint  ipsi 
Apostoli  quasi  Domini  vestimentum ,  cui  vesti- 
mento  apostolus  Paulus  xstimat  se  quasi  appenden- 
lcm  fimbriam  parvaro  dicens  :  Ego  enim  sum  mini- 
fittts  Apostolorum^  qui  non  $um  dignus  vocari  apo- 
stolus  (/  Cor.  xvy  9).  Qui  sic  myslice  inteliigit,  ipse 
non  solum  inieUigit  opera  Domini,  sed  etiam  in- 
telligit  in  opera  Domini,  id  cst,  in  operibus  eiterio- 
ribus  interiora  opera  Domini,  quse  sunt  opera  ma- 
nuum  eju$y  quia  his  perficiendis  impendit  se  diili- 
geniius  quasi  propriis  suis  manibus.  Nam  ista  vi- 
sibilia  et  exteriora  miracula,  quibus  Ecclesiae  bor-  ^ 
tus  planlaiur  et  rigatur,  etiam  per  manns  mini- 
strorum  et  servorum  facit  Dominus ;  scd  illa  inle- 
riora  miracula,  quibus  incrementum  datur,  non 
nisi  per  se  ipsum  suis  manibus  operatur.  Unde 
Apostolus  :  EgOf  inquit,  plantavi,  Apollo  rigavitf 
Deu$  autem  incrementum  dedit  (/  Cor,  iii,  6).  Per 
illa  exteriora  sanclitas  interdum  manifestatur  :  per 
ista  cxleriora  sanctitas  inchoaiur,  increroentalur  et 
consummatur.  Haec  sunt  interiora  opera  manuum 
Dominiy  quae  longe  superexcedunt  non  solum  bu- 
manam,  sed  etiam  angelicam  possibililatem,  et  non 
pertinent  nisi  ad  Agricolam  Trinitatem.  |n  hwc 
opera  mauuum  Domini  per  visil)ilia  opera  non  suos 
intellectus  intenderunt,  qui  me  Ghristum  Jesuro  q 
opcratorem  lalium  operum  occiderunt,  et  me  oc- 
ciso,  ac  de  morte  resuscitato  discipulos  talium  ope- 
rum  meorum  testificatores  et  praedicalores  perse- 
cuti  sunt. 

Habent  usquc  in  finem  saeculi  utrique  suos  suc- 
ccssores,  videlicct  tam  Judsei  operum  divinorum 
negatorcs,  quam  Apostoli  eorumdem  operum  prae- 
dicaiores  et  laudalores,  et  illi  istos  persequuntur, 
quia  sibi  invicem  adversantur.  IUis  inimicis  et  con- 
tradicloribus  operum  Domini,  primitivis  primitivae 
Ecclesiae  pcrsecutoribus,  non  solum  daemones  et 
maligiii  homincs,  verum  etiam  carnales  motus 
connumerantur;  quia  hi  paritcr  operibus  Doroini 
adversanlur.  Tu  ergo  Deus  judex  jusle,  de$tme$  U- 
lo$,  et  non  <edificabi$  eo$,  Si  dicerem  de$true  i//os,  0 
el  non  wdifica  iUo$^  poteram  videri  haec  dicere  oplan- 
tis  voto,  et  orantis  desiderio.  Nunc  autem  non  tam 
oro,  vel  oplo,  quam  praedico  enuntians  poenaro,  qua 
digni  snnt,  et  di^o  :  De$true$iUo$^  et  non  (edificabi$ 
eo$,  IIoc  dignum  et  justum  est  ex  vero  veritatis  ju- 
dicio,  ut  quia  ipsi  templum  corporis  mei  per  inor- 
tem  solveiites  destruxerunt,  et  illud  in  Iriduo,  sicut 
praidixeram,  reaedificari  posse  non  crediderunt,  imo 
quantum  in  ipsis  fuit,  ejus  reaedificationem  jaro  fa- 
ctam  credi  dissuaserunt  ementes  a  militibus  men- 
dacium,  ut  dicerent,  me  a  discipulis  furtim  abla- 
tum,  ne  quis  crederet  templum  corporis  mei  reae- 
dificatum  :  ct  ipsi  sic  destruantur  per  Romanos  et 
ilacmoncs  corpora  et  animas  eorum  vastantes,  ut 


—  PARS  II.  —  PSAL.  XXVII.  4254 

ulterius  non  reaedificentur,  sicut  quondam  pcr  B»r 
bylonios  destructi  post  septuaginta  annos  iterum  suni: 
reaedificati.  Non  ita  nune  fiet  illis  post  fiiiem  belii.. 
Romani,  statuta  desolatio  non  sinet  ^os  reaedificari 
ad  cultum  Judaismi,  ne  forte  illis  in  loco  sancto  in  - 
Jerusalem  judaizantibus  impediatur  Chnstianitatis 
religio  munda  et  imroaculata,  ad  quam  reliquiae  il- 
lorum  sunt  convertenda;  juxta  vaticinium  Isaiae :  ~ 
ipsi  vero,  qui  permanentes  indurali  non  converten- 
tur,  in  destructione  ac  desolatione  permanebunt ; 
quia  et  in  hac  vita  tradpntur  manu$  in  gladii  {P$ai. 
LTii,  ii)  Roroani,  et  post  hanc  vitam  parte$  vulpium^  ^ 
id  est,  malignorum  spiiituum  erun/.  Yel  tradentur 
in  manu$  gladii  de  corpore  videlicet  patriarcharum 
decisi,  et  erunt  parte$  vulpium,  id  est,  roalignorum  ^ 
principum,  qualium    unus  fuit  Ilerodes,  de  quo 
dixi  :  Ite^  dicite  vulpi  iUi :  quia  non  capit  prophetam 
perire  extra  Jeru$alem  {Luc.  xiii,  32  et  33).  Per  ta- 
les  vulpes  de$true$  iUo$^  quia  per  Romanos  princi- 
pes  captivi  ducentur  in  omnes  gentes,  neque  un- 
quam  rehabebuot  civitatem,  et  templum  ad  exer- 
cendum  judaismum,  vel  consuetum  latrocinium, 
quo  domum  meam  fecerunt  speluncam  latronum. 

Vrrs«  6.  Benedictus  Domtnui,  quoniam  exaudivit 
vocem  deprecationt$  mea,  Post  orationes  recte  se- 
quitur  gratiarum  actio,  maxime  ubi  certa  est  exau- 
diiio.  Et  ego  Filius  Dei  unigenitus  bene  scio  quod 
Pater  meus  me  semper  audit,  et  exaudit,  ideo  exau- 
ditus  in  mea  oratione,  quam  non  ex  difiidentia,  sed 
ex  certa  futurorum  praescientia  fudi  secundum  hu- 
manitatem,  et  cum  Patre  audivi,  et  exaudivi  secuii- 
dum  Divinitati^m.  Nunc  ergo  vcrus  homo  vero  Deo 
Patri  gratias  aj^o  ci  dico  :  BenedkUis  Dominu$^  quo* 
niam  exaudivit  vocem  dcprccationis  mece.  Quae  sit 
differenlia  bcjicdiciiotiis,  qua  liomo  Deum  laudans 
benedicit,  et  Deus  bomineni  s^ilvans  benedicit,  in 
alio  psalmo  dictum  est.  Sed  quia  hic  homo  Deus 
Dei  FiliusPatrembenedicit.  Specialis  cst  ista  bene- 
dictio  specialiter  conveniens  buic  David ,  cujus 
mentio  fuit  in  titulo  psalmi.  Est  ergo  bic  sensus  in 
hoc  psalmo,  qui  et  in  Evangelio,  ubi  dicit  hic  Da- 
vid  :  Pater^  clarifica  FiUum  tuum,  ut  FiUu$  tuu$ 
clarificet  te  {Joan.  xvii,  i).  Sed  ego  Filius  me  scio 
exauditum  atque,  ut  oravi,  per  resurrectionis  glo- 
riam  tanta  gloria  Divinitatis  clarificandum,  ut  non 
a$$imiler  descendentibu$  in  lacum,  sed  potius  viden- 
tibus  discipulis  in  magna  claritate  ascendam  in  coe- 
lum  rcgnaiurus  in  xternum,  et  regnum  meum  crit 
benedictum,  secundum  quod  ex  ore  infantium,  et 
lactenlium  perfecte  me  laudanlium  dictum  esl :  De- 
nedictu$  qui  venit  in  nomine  Domini,  ^t  benedictum, 
quod  venit  reghum  Patdis  no$tri  David  (Marc.  xi,  0 
ct  iO).  Sic  ego  clarificatus  et  benediclus  versa  vice 
clarifico,  et  bcncdlro  Deum  Patrem  meiim,  sicut 
alias  dixi :  Pater  clarifica  FUium  tuum,  ut  FiUus 
tuu$  clarificet  te  {Joan.  xvii,  i).  Eccc  jain  exaudi- 
tus,  e\  de  mea  clarificatione  certissimus  Patrein 
clarifico,  et  benedico,  magnifico  et  laudo  dicens  : 
Bcuedicius  DominuSf  quoniam  exandiiit  vocem dc- 


4235  GkiaKOHl  PRi£POSlTl  REIClIEnSPIiUG.  i256 

preeationit  mea.  Per  boc  me  scio  cxauditum  a  Deo  A  lis  dicilur  :  Uosreditas  autem  mea  israel  {Isa.  xix. 


Patre  nco,  qaopiam  ipse. 

Vers.  7.  Domlnu$  adjutor  meu$,  et  protector  meus^ 
Adjutor  iii  bonis  faciendis  et  cousummandis,  ita  ut 
possim  vere  dicere  ad  ipsum ;  Ego  te  claripcavi 
super  terram^  opu$  consummavi,  quod  dedi$ti  mihi. 
ut  faciam  (Joan.  xvii,  4).  Ad  lioc  est  ipse  Adjutor 
meu$^  etlpse  idem  e$t  protector  meu$  a  malis  om- 
nibas  :  et  ideo  In  ip$o  speravit  eor  m«tf m,  et  adjutu$ 
$um,  et  $ic  refloruit  earo  mea  immunis  a  peccato» 
quae  defloruit  in  .Adam  ex  peccato.  Vel  quae  prius 
iloruit  peccali  immunitate,  refloruit,  id  est,  iterum 
itoruil  in  Resurrectione.  Propter  quod  metu  mortis 
consnmpto  confitebuntur  ei  iiii,  in  quibus  ego  sum, 
ct  ideo  Confitebor  et,  et  boc  ex  voluntate  mea^  non 
cx  timore  sub  lege,  sed  libere  cum  iege. 

\ers,  8.  DomtniM,  de  quo  dictum  est,  quod  adju- 
tor  et  protector  meu$  est,  idem  est  contra  diabolum 
Fortitudo  ptebi$  $u(b,  quaeconfidens  in  eo  non  o«:en- 
dit«  veljactai  suam  justitiam;  et  postpugnam  ejus 
protector  salvationum  Chrfsti  sui  est,  id  est«  quas 
faclt  Christus,  hoc  est,  post  pugnam  salvos  factos 
per  Chrislum  iu  immortaiitaXe  proleget. 

Vees.  9.  Salvum  fac^  Domine,  populum  a  malis 
8:eculi  Populum  tuum  dico ;  quia  omnia  mea  tua 
mui :  Et  benedic  hcereditati  luas,  id  est,  numero  ct 
virtutibus  auge  :  Et  rege  eos  in  temporali  vita,  ne 
dediiicnt  iad  prava  :  Et  extoUe  eos  super  totum  sae- 
€ulum,t»^M^  tn  cBUrnnm  \n  intellectu  Scripturaruni, 
ct  in  opere,  yel  a  desiderio  terrenorum.  ExtoUe  il-  q 
tos  fnsque  m  aternum^  jd  est,  ad  appetenda  e(  por- 
^picuda  aetern^. 

AlSter.  Salvum  fac  populum  tuum,  Domine,  et  be^ 
fiedic  hcsreditati  tuce,  quamvis  ipse  populus  tuus  sit 
liaeredius  tua  et  mea,  juxta  quod  aiibi  dicis  mihi  : 
Postula  a  me^  et  dabo  tibi  gentes  hmreditatem  tuam 
(Psal.  ii^  8),  tamen  recte  potest  intelligi  populus 
Huustolusgre^eorum,  qui  dicum  :  No$  autem  po- 
puiu$  eju$,  et  om  pa$cum  eju$  (Psal^  i.xxviii,  43). 
Illi  vero  proprie,  ac  speciali  quadam  gratia  sunt 
liaeredius  lua,  quibqs  et  ta  eris  haereditas  dicens 
Ad  Ifoysen  :  Ft7tt«  Levi  noif,  dabis  hmreditatem,  ego 
miim  ero  hmredilas  CQrum  (Deut.  xviii,  2).  Horuro 
sectatores  apostoli  et  aposiolici  viri  iioiuerunt  ha- 
Jiiere  in  teri^  haeredi|atem,  ut  et  ipsi  tua,  et  tu  eo- 
rum  sis  haerediUs.  Secundum  hanc  dislinctiopem 
populi  tui,  et  baeredilatis  tiiae  in  primordio  Eccle- 
6ix  duae  conspicii^ntur  vitae,  una,  qua  infirmorum 
debilitas  retLnetur;  aitcra,  quae  fortiorum  yirtus 
beata  perficitur.  Uiia  reinanens  in  Segor  parvula ; 
altera  ad  montis  altiora  conscendens.  Una  lacry- 
mis  et  eleemosynis  peccata  quotidiana  redimens  : 
a|tcr9  quotidiana  ins^anfia  spiritualis  cxercitii  me- 
rita  aetema  couquirens.  Una  inferior,  altera  supe- 
rior.  InferiQrem  (enentes  rebus  terrenis  utiint|ir ; 
•nperioreqi  ^ectantes  terrena  despiciunt.  IHi  sunt 
populus  Domini,  isti  h^reditas.  De  illis  dicitur : 
LaudabUi$  popuiu$^  quem  Dominus  exercituum  be- 
ff^dixif  dicen$  :  opus  manuum  mearum  tu  es  :  De  il- 


25).  Tu  ergo,Deus,  Paler  exaudi  Filium  tuum  iu  eo, 
quod  salvum  facias  populum  tuum. 

Et  benedic  hmreditati  tum.  Populum  tuum  salv^ 
salute  plena  et  sempiterna  :  Hmreditatem  bene^ 
dic,  et  sanctificai  ut  illi,  qui  propier  te  non  ha* 
bentes  in  terra  hxreditatem,  sunt  liaercditas  tua, 
sint  benedicti  et  sanctificati  tali  benedictione,  quae 
oinne  excludat  malcdictionem,  et  lali  sanctifiGa- 
tioiie,  quae  omnem  fugans  pollutionem,  s^nctam  et 
benedictam  tibi  exhibeat  ipsam  tuam  hasreditatem. 
De  hoc  populo,  et  de  hac  haereditatc  tu  inihi  olim 
dixisti :  Jn  Jacob  inhabita,  et  in  Israel  hmreditart 
{Eccli.  XXIV,  15).  Igitur  Jacob  luclans  in  actione  ipse 
est  populus  tuus,  quem  rogo  salvari.  Isracl  quiev- 

D  cens  in  Dei  visione  ipse  est  liaereditas  tua,  quani 
rogo  benedici :  Et  ego  radicavi  in  populo  honorificato 
{ibid.,  16),  de  quo  dico  :  Salvum  fac  populum  Imim, 
Et  in  parte  Dei  mei  hwreditas  iUius  {ibid.)^  de  qiu| 
dico  :  Benedic  hcereditali  tum.  Tu  quondam  bene-^ 
dixisti  filios  Noe  dicens  :  Crescite  et  muUiplicanuni^ 
et  replete  terram,  sitque  terror  vester^  ac  tremor 
super  cuncta  onimantia  terrw,  et  super  omne$  voiu- 
cres  casii  cum  univer$i$  qux  moventur  in  terra  {Gen. 
IX,  et  seq.)  Ita  ergo,  quoniam  ego  verus  Noe  per 
lignumcrucis  diluvium  inundantium  peccatorum  sa- 
peravi,  et  de  latere  meo,  quasi  de  latere  arcae  ostio 
aperto  per  aquam  et  sanguinem  regeneratos  exbibui 
alios  pusillos,  alios  magnos  :  pasillos  tu  salva  qusi-p 
si  munda  jumenta  dearca  egressa,  magnos  benedic, 
ut  crescanl  merito,  multiplicentar  numero ,  sitqae 
terror  auctoritatis  eorum  super  cancta  animantia, 
cl  bestias  terrae,  id  est,  super  omnes  homlnes  ter- 
renos,  vel  brutos,  et  insensatos  more  animantium 
tcrrae,  ve)  furiosos,  et  rabidos  more  bestiarum  ler 
r»,  iit  eorum  terrore  vel  comprimantur,  ne  possint 
nialum,  quod  volunt,  vel  regantur,  ut  declinent  a 
malo  et  faciant  bonum.  Super  omnes  quoque  vo- 
liicres  coeii  sic  terror  ac  tremor  eoruro  sit,  ut  spiri- 
tales  iiequitiae  in  coelestibus  geroentes,  ac  tremcn* 
tes  fugiant  vulneratae  a  sagittis  orationum,  territs 
vexilio  crucis,  quo  Insigniti  sunt  isti  filii  mei  bene- 
dkli  et  exaltati  super  universa,  quae  moventur  in 
terra,  ut  eis  auctoritate  regiminis  praesideant. 

0  Quia  vero  per  eos  etiam  haec  sunt  regenda,  tu, 
Uex  omnium  saeculorum,  rege  eo$^  et  extoUe  iUot 
usque  in  ceternum.  Rege  in  sanctis  aclionibus.  et 
extoUe  in  sancta  contemplatione.  Rege^  ut  declineni 
a  nialo,  et  extolle,  ut  laciant  boiium.  Rege  in  prae  - 
seiili  vita,  et  extoile  post  hanc  vitam  usque  in  CBter- 
num.  Rege^  ut  eant,  extolle^  ut  fructum  afleraiit,  et 
fructus  eorum  maneat  in  aeternuin.  Sic  rege  eos^  ei 
cxtoUe  iUo$  usque  in  wternum,  de  praesenti  vita  us- 
que  in  vitam  aeternam.  Ecce  qualiter  inlerpellat 
resuscitatus ! 

Gioria  Patri,  quem  in  hoc  psalmo  Filius  oraL 
Gloria  Fiiio^  qui  orat  diceiis  :  Ad  te,  Jhmine^  «/•- 
mabo.  Gioria  Spiritui  sancto^  qut  est  illa  salus  et 
benedictio,  quae  operatur  Dei  |>opulo,  ubr  dicitnr « 


It37  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

Saltmm  fac  populum  tuumf  Domine^  et  benedic  hw-  A 
reditati  tute.  ^ 

Hoc  damore  cjus  audito  PropheU  repenle  psal^ 
mo  subsequenteviceftiiDO  octavo  conclamat :  A/ferte 
Domino^  fiHi  Det^  afferte  Domino  fiUoe  arietum,  etc. 
liaec  enim  dkendo  communiter  omnes  lideles  ad- 
hortattir,  ut  imitando  ilium  semelipsos  Deo  offb- 
raiit,  admonens  perfectos  velul  arietes,  u(  perscvc- 
reiit  et  augmententur,  alios  vero,  ut  vcl  filii  arie- 
tum  bene  operando  ad  oblationem  ejusdem  sacrifi- 


—  PARS  II.  —  PSAL.  XX Vm.  1258 

cii  cito  pronioveantur.  Inscribitur  autcm  sic  :  Psal- 
mus  David  in  consummatione  tabemaculi.  Mittitque 
nos  ad  historiam,  quia  sicul  David  post  receptio-i 
nem  arca  subiatae  a  Philisthaeis  tabernaculum  Do- 
mino  ad  orandum  et  sacrificandum  instituit,  sic 
quique  fideies  post  fidei  cathoiic»  perceptionem  se- 
metipsos  prajparare  debent  tabernacuium  sanciifica- 
tionis,  in  quo  Deo  offeranl  sacrificium  laudis,  vide- 
iicet  fidem,  spem  et  diicclionem. 


PSALMUS  XXVIII. 


VcRS.  I.  Afferte  Pomtno,  etc.  Tituius  est : 

PSALMUS  DAVID  IN  CONSrilMATIONE  TABERNACULI. 

Legitur  in  iibris  Rcgum,  quod  tempore  Heii  sa- 
cerdotis,  Phliisthaei  tuierunt  arcam  Domlni  a  loco, 
Hm  dicitur  bpis  adjutorii,  in  Azotum,  et  posuerunt 
eam  juxta  idoium,  quod  dicitur  Dagon  (/  Reg.  v). 
lii  crastino  vero  invenerunt  Dagon  ante  arcam  Do- 
iiiini  prostratum,  et  erexerunt;  et  simiiiter  in  cra- 
stino  invenerunt  prostratum,  quem  et  iterum  erexe- 
runt ;  et  tertio  invenerunt  quoque  ante  arcam  pro- 
slratum  abscisso  capite,  et  paimis  manunm.  Fuit 
autcm  in  rcgionibus  Phiiisthinorum  arca  scptem 
luensibus,  et  percussi  sunt  plaga  vehcmenti :  cbui- 
lierunt  enim  mures  in  terra,  et  demoiiebantur  eos, 
ci  computruerunt  promlnentes  extales,  id  est,  podi- 
ces  eorum.  Hac  igitur  piaga  percussi  tandem  retu« 
lerunt  arcam  in  Gatiaa  anno  vicesimo  :  et  pro  pec- 
cato  miserunt  cum  arca  juxta  numerum  provin- 
ciarum  quinque  anos  aureos,  et  totidem  mures  au- 
leos.  Cum  autem  David,  mortuo  Sauie  et  fiiio  ejus 
Isboseth,  prospere  regnaret,  tulit  anaro  de  Gabaa 
iii  Domum  Obededom  Gethaei,  ubi  cum  fuisset  tri- 
bu8  mensibus,  adduxit  eam  David  in  Jerusaiem,  et 
introduxit  eam  in  iocum  suum  in  medium  tabema- 
cuii,  quod  tetenderat  ei  David,  et  obtuiit  hoiocausta 
{lIBeg.  vi). 

Huic  igitur  Historias  Propheta  aiiodens  de  signi- 
ficato  potius  tabemaculo  agit,  quod  Dominus  sep- 
tiformi  gratia  consummavit,  Ecdesia  videlicet  re- 
ducta  a  jure  diai)oii.  Etenim  iste  psaimos  convenit 
David  propbeta;,  qui  ioquitur  de  consummatione  ta* 
bcrnaculi,  id  est,  in  consideratione  Ecclesiae  con- 
summatae,  in  qua  in  hoc  saecuie  contra  diabolum 
inilitatur. 

Primo  mouet  de  sacrifidis  oflbrentis.  Secundo 
agit  de  constilutione  tabernacuii,  ubi  virtutes  Spi- 
ritus  sancti  enumerat  ibi  :  Vox  Domini  super 
aquas.  Tertio  ostendit,  qui()  faciat  Ecciesiae  con- 
siitutae,  secundum  quod  confirmat,  promovct,  post 
rcmunerabit,  ibi  :  Dominus  diluvium  inhabitare 
facit. 

In  primis  autcm  versibus  aperit,  quod  intendit, 
«Li  iideies  admonet,  ut  tali  consummatori  sc  offe- 


B  raiit,  dicens  :  Afferte  Domtno,  filii  Dei^  afferte  Do- 
mino  filios  arietum.  Sed  antequam  ingrediamur  tex- 
tum  psaimi  de  consummalione  tabernaculi,  prius 
videtur  aiiquid  agendum  et  inquirendum  de  causa 
aedificandi  et  consummandi  tabernacuii. 

Bis  namque  iegimus  Domino  aedificatum  taberaa- 
cuium,  semei  per  Moysen  in  dcserto,  secundo,  per 
David  In  monte  Sion.  Sed  IHud  antiquius  taberna- 
culum  positum  in  Silo  Dominus  repuiit  in  figura 
Synagogae  abjiciendae  ac  repeliendae.  Posterius  vero 
tabernaculum  per  David  fabricatum  de  peilibus  non 
legitur  a  Deo  repulsum,  licet  eidem  successerit  ma- 
gnum  templum,  quod  Saiomon  filius  David  aidifica- 
vit,  quodque  dedicavit,  quando  arca  Domini,  pro- 
pterquam  fueratutrumque  tabernacuium  factum,  in 
Hlud  iutroduxit.  Causa  namque  fuit  utriusque  ta- 
bernaculi  et  templi  aedificandi  arca  Domini,  arca 
foederis,  in  qua  erat  uma  aurea  habens  manna,  et 
virga  Aaron,  quae  frondueral,  et  duae  tabuiae  testa*« 
menti. 

Arca  haec  significabat  Chnstum,  vei  Christi  cor- 
pus  de  virgine  assumptum,  in  qua  erat  uma  aurea, 
id  est,  anima  rationaiis  purissima  et  divinissima, 
hal)ens  manna,  id  est,  iiiam  duicedinem  Divinitatis, 
quam  insatiabiiiter  gustando  vivunt  angeii,  de  qua 
etiam  vivit  homo,  quando  panem  angeiorum  man- 
ducat  in  sacrosancto  aluris  mysterio.  Haec  arca 
fuit  posita  in  priori  tabernacuio  per  Moysen  aedifi- 
cato,  quando  secundum  legem  Moysi  fides  Domini- 

^  eae  ineamationis  observabatur  in  populo  Judaeomm 
sub  vdamento  litterae.  Sed  hoc  tabemaculum  Do- 
minus  repulit,  quando  Synagoga  Dominum  repd  • 
Icns,  et  ipsa  repelii  meruit.  Quia  enim  Dominum 
repclientes  ^udad  dixemnt  :  iVoit  habemus  regem^ 
nisi  Caiarem  {Joan.  xix,  15),  juste  repeliente  iilos 
Domino,  tradiU  sunt  in  manum  Caesaris,  in  poiesta- 
tem  sciiicet  Romanorum,  quibus  quasl  piacere  vo- 
lenles  cracifixerunt  Cbristum  unquam  lagibus  Ro- 
inanis  contrarium,  et  tanquam  prohibentem  tribuU 
dari  Caesari.  Tunc  Romanis  populum  Judasoram 
vastautibus  et  captivantibus ,  ipse  Dominus  in  ma- 
nus  miiitum  Romanorum  ab  eis  traditus;  tradidii 
versa  vicc  tii  captivitatem  virtutem  corum^  ct  pul^ 


^-^^  GERHOni  PR^POSITI  REICIIERSPERG.  ^au. 

chritudinemeorum  in  manu,  inimicu  et  concUmt  in  A  I.no  melius  prophelaj  simul  el  reiris   lose  n^n. 
gladto  populumsuum  (Psal.  lxxvil  fil.  m)  ^t  nrr»     0»:  :„  iii„mLJ..,o-^.  o     •     ^      ^  nwDqoe, 

qui  in  iiium  direclusesi,  Spinius  Domioi,  prios  illuai 


gladio  populumsuum  (Psal.  lxxvu.  61,62),e/  arca 
Dei  capta  e$t  a  Philisthaeis,  id  est,  a6  ipsis  Roma- 
nis  (IReg.  iv,  II,  17).  Nam  Romani,  qui  Synago- 
gam  quasi  tabernaculura  Silo  dissipaverunt,  et  io 
hoc  ministri  Dei  fuerunt,  ipsi  quoque  arcam  Dei 
captivaverunt  Christum  persequendo,  atque  suis 
ediclis  prohibendo  praedicari  fldem  Christi.  Plurimi 
lamen  Romanorum  et  aliorum  gentilium  sic  acquie- 
scebant  ad  suscipiendum  Christi  cultum,  ut  pariter, 
cum  eo  slaret  in  hoc  mundo  cuUus  idolorum,  quod 
erat  slatuisse  arcam  Domini  juxta  Dagon  in  templo. 
Sed  coram  arca  Domini  Dagon  cecidit,  quia  Christi 
fide  in  toto  terrarum  orbe  recepia  Dagon  excidit, 
cultus  idolorum  periit.  Ecce  anie  arcam  Domlni 


manuum.  ouia  florentP  nili.i  cu^u»;  «^.::*  :j^i.i-       _..   V      .  *  ^  ^'    "™  "*^  irusura. 


propheum  quam  regem  eflecil,  priusque  ilU  mysus 
ria  futuri  Domini  et  Filii  sui,  magni  regis,  Cbristj 
ostendit,  quam  thronum  ascendere  concederet  pr»- 
sentis  regni  Israelitici.  Qua:  ergo  fuil  illa  solemnius 
tanta  prophetar  et  regis  in  deduclione  arca  Domlui  t 
Iverunt,  ut  in  Paralipomenon  locuplelius  seriptnm 
est,  ad  portandam  arcam  fcederis  Domiui  de  domo 
Obededom  cum  lcetitia.  Cumque  adjuvisset  Dominut 
Levitas,  quiporiabant  arcam  faderis  Domini,  immo- 
labantur  septem  tauri  et  seplem  arietes.  Datid  autem 
indutus  erat  Ephod  iineo,  uniwersusque  Jsrael  dedu- 
cebat  arcam  fxderis  Domini  in  jubilo  et  sottitu  buc- 
cinoi  et  tubis  et  cymbatis  et  cytharis  eoncrepantet. 


manuum,  quia  florente  cultu  Christi  periit  idolola- 
tria  non  habens  caput,  id  est,  principem  aliquem 
stii  defensorem,  non  habcns  palmas  manuum,  quia 
omnis  paima  victoriae  Christo,  non  idolis  militat,  et 
ipse  Christus  non  solum  per  lideles,  sed  etiam  per 
infideles  principes  ubique  triumphat. 

Fuit  autem  arca  in  regione  Phillstinorum  cspta, 
qiiandiu  Romanis  et  paganis  principibus  Ecclesiam 
Dei  persequentibus  non  fuit  pax,  ct  liberUs  chri- 
siianae  fidei  cultoribus  et  praedicaloribus.  Sed  capU- 
vatores  arcae  percussi  sunt  plaga  vehementi,  cum 
eos  vaslarent  mures.  id  est,  maligni  et  immundi 
spirilus,  atque  computrescerent  prominentes  extales 
corum,  palam  appareute  turpitudine  ipsorum,  quos 
Deus  iradidit  in  reprobum  sensuin,  ui  facerent  pec-  ' 
cata  ignominiosa,  et  naturali  honesUsti  conlraria 
(/  Reg.  V).  Hac  plaga  percussi  Undem  dimiserunt 
arcam  liberam  trahenlibus  eam  vaccis,  id  esl,  pr»- 
dicaioribus  in  plaustro  novo  de  quaiuor  rotis  Evan- 
gelioium  composito.  Quod  autem  ipsi  Philistbiei 
anos  aureos,  et  mures  aureos  (/  Beg,  v)  pro  peccalo 
fiuo  dederunt,  significai,  mulios  impiorum  post  foe- 
dilalcs  et  nequitias  perpetraus.  per  cundignos  et 
praeclaros  fructus  poenitenliae  suas  turpitudines  coo- 
peruiise,  vel  quoiidie  operire,  de  quibus  dicitur : 
Beatt,  quorum  remUsce  sunt  iniquitates,  et  quorum 
tecta  sunt  peccata  (PsaL  xxxi,  i).  Ex  tunc  non  est 
arca  Dei  invenU  in  Silo,  cujus  ubernaculum  dissi- 


vel  absente  sancio  propheUae  Spiritu  facu  sunt?  Si 
ad  cantum  unius  Psaltas  saiictum  propbeUae  Spiri- 
tum  Eliseus  in  pectore  suo  susciuvit,  sicul  scri- 
ptum  est  :  Nunc  auiem  addudte  mihi  Psalten. 
Cumque  caneret  Psailes,  facta  est  super  $um  manus 
Domini,  et  ait :  Hcec  dicit  Dominus  :  Facite  in 
atveo  torrentis  /lujus  fossas  (IV  Beg.  111,  15  ei 
seq.) :  quantomagis  in  illo  Unto  jubilo,  Uiitoque 
buccinae  sonitu,  tubarum  quoque  et  cymbaloruni 
alque  cythararum  crepitu  evigilasse  credendus  est 
idera,  qui  et  in  isto  erat ,  Spiritus,  praeserUm  cum 
ipse  rex  quasi  regalis  oblitus  fasUgii  ludcret,  ac 
toUs  viribus  salUretantearcam  Domini  in  tantum, 
ttt  uxori  suae  Michol  videretur  despicabilis.  Num 
lascivieute  juvenili  sangnino,  et  non  poUus  coo- 
ff ingente  cor  bumile  magna  Spiritus  Del  forUiudine 
siclusit,  et  sic  salUvit  rex  magnus,  rex  raanu- 
forUs,  Unto  magnus  et  forUs,  quaiito  parvus  ei 
vilis  in  oculis  suis. 

Igilur  qiiod  confirmato  regno  David  super  popu- 
lum  Israel  tanto  toUus  regni  tripudio  dediicitur 
arca  foederis  Domini,  ejus  rei  typos  est,  pro  qua 
hodie  totus  tripudiat  orbis,  quia  Tidelicet  resiisci- 
Uto  a  mortuift  i«ge  mau^forU  et  desiderabili, 
Cbristo,postquarogIoriaethoiMure  coroDatas  con- 
sUtutus  est  super  opera  manuum  Patris,  conUnao 
per  munduffl  universum  resurrectio  praedicau  esl 
eJHsJcm  regis  victoriosi.  Ei^nim,  sicut  alibi  plenius 


Datum  esi    Nnn  AnJm  nA  T  A  •  ^----"o.-     trjtibueiii  regisvicionosi.i?.ifimin,sicutalibipleDii 


suscepu  est  redeundum,  sed  eidem  arca  per  vcrum 
David  novum  tabernaculum  fabricalur,  in  quo  arca 
ipsa  collocatur  cum  lanu  solemniute  ac  laeUUa 
quanura  siguificari  decel  per  verba  psalrai,  queni 
versamus,  etper  facu  David  mysUca  eamdem  so- 
lemniiatera  praefiguranUa. 

Consumraato  enira  taI)ernaculo  congregavit  rex 
Davtd  omnes  electos  ex  Israel  tniginta  miUia,  sur^ 
rexitque,  et  abiit,  et  universus  populus,  qnierat  cum 
eo,  de  viris  Juda,  ut  adducerenl  arcam  Dei,  super 
quam  invocatum  est  nomen  Dei  exerciluum  sedentis 
vi  Cherubim  super  eam.  Et  imposuerunt  arcam  Dei 
wperplaustrum  novum^  eic.  (//  Beg.  vi,  1,2).  Qu» 
wta  fesUvitas  fuit,  prophelae  dicamus,  an  rcgis? 


neiis  thesauros  universae  Divinitatis  fabrica  esi 
humani  corporis,  quod  Dei  Filio  Spiritus  saactus 
de  virginali  ulero  coropegit,  et  faajus  arca  ilU 
typus  exstkit.  Nam  revera  sui^er  hanc  arcam  invo- 
calum  est  nomenDomini  exercituum  sedenUs  sapcr 
Cherubim  super  eam.  Imo  ipsa  vocatur  Domiuos 
exercituum  propter  plenitudinem  scienUae  totiusqne 
DivinilaUs  corporaliter  inhabiUntis  in  ea.  Decan- 
Ubat  iuquepopulus  in  Israel,  et  universa  muIU- 
tudine  Israel  canUcum  laudis  ;  David  quoque  cum 
cantoribus  citharam  pcrcutieiite,  sonus  canUutinm 
in  toto  mundo  auditus  esl.  Nam  non  sunt^  inquit^ 
loquela,  neque  sermones,  quorum  non  audiautur  vo^ 
ces  evrum.  Jn  omnem  terrum  exitit  sonus  eorumf  es 


m\  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

in  finei  orbit  lerrm  verba  eorum  ,  subaoditur  dU  A 
centium  :  /»  tole  potuii  tabemaculum  tuum^  ctc. 
Cop/i,  qui  enarrant  gloriam  Dei  (Pt,  iviii  ,  4), 
scilicet  Apostoli,  ipsi  sunt  jnxta  prxsentis  loci 
mysterium  Asaph,  Idithun,  Heroan  et  Ethan,  id 
est,  cougregantes,  et  trantilientes,  robusti  et  fortet 
(/  Paral.^  xv).  Congregantes  spiritalia,  transilien- 
tes  carnalia,  robusti  ad  mala  toleranda,  fortes  ad 
bona  peragenda,  eC  omni  studio  in  cithara  canen- 
tes  pro  octava,  id  est,  in  omnimoda  mortiiicalione 
carnis  resorrectionem  testificantes ,  quae  dicitur 
octava. 

iuxta  litteram  pro  octava  canebant,  quia  a 
sexto  psalmo,  qui  hoc  habet  in  tilulo,  incipiebant. 
Pro  octava  Judxi  putabant  pro  circumcisione,  nos 
autem  pro  illa,  qua  innovandi  sumns,  meliori  cir-  ^ 
cumcisione,  id  est,  carnis  resorrectione.  In  medio 
eorum  subat  David  tenens  et  ipse  Psalterium, 
citharamque  percutiens ,  ac  lotis  viribus  subsi- 
liens.  Ipse  namque  qui  dixit :  tine  me  nihil  potestit 
facere  (Joan.  xv,  5) ;  Et :  ecce  ego  vobiscum  sum 
nsque  ad  contummationem  saculi  (Matth.  xx,  98), 
pulchris  digitis  suis,  id  est,  Spirilus  sancli  donis 
pectora  concutiebat  apostolorum,  ut  non  tacerent, 
aut  delicerent,  quodammodo  subsiliens,  id  est,  mira 
quibus  adjuvarentur,  et  sermo  illorum  confirroare- 
tur,  opera  per  ipsos  faciens. 

Et  imposuerunt  arcam  Dei;  inquic,  super  plaut- 
trum  novum^  tuleruntque  eam  de  domo  Aminadab 
il  Paral.  xiii,  7),  Plaustrum  novuro,  quo  porta 
batur  arca  hxc.  foederis  Domini,  novum  est  Christi 
Evangelium,  quo  resurrectio  ejus,  ut  praedicturo 
est,  iU'  toto  roundo  annuntiatnr.  Nam  quatuor 
plausiri  rot^e  sunt  Evangelist^.  Domus  autcro 
Aroinadab,  quod  interpretatur  populi  mei  sponta- 
neus^  Domus,  inquam,  Aminadab,  id  est,  Chrisli, 
qui  pro  populo  suo  sponte  semetipsum  dedit, 
quoodam  Synagoga  fuit.  Nunc  autem  dorous  ejus 
dero  Ecclesia  est,  qu«  illa  invideote  fidero  susce- 
pit  resurrectionis  Chrisli.  Et  nunc  quidero  luden- 
tem,  atqne  subsilientem  illa  irridet  nostrum  David 
blasphemo  non  parcens  ori,  quemadmodum  hic 
Michol,  filia  Saul,  prospiciens  per  fenestram  subsi- 
lientem  atque  saltantem  coram  Domino  despexii 
in  corde  sao  David,  futurum  autem ,  ut  dicat :  d 
Nescivi^  anima  mea  conturbavit  me  propter  quadrigat 
Aminadab  (Cffiil.  vi,  II);  nescivi,  in]uam,  naro 
anima  mea  inopinata  rerum  roolaiione  conturbata 
est,  et  non  intellexi  quadrigas  Evangelii  portanles 
arcam  Dei  Aminadab.  Cum  enim  introierit  pleni- 
tudo  gentium ,  tunc  ista  Michol  non  jam  prospi- 
ciendo  per  fenestram  despiciet  gloriosum  regem 
David,  sed  ipsa  sequetur,  imo  et  suscipiet  arcam 
Domini,  id  est  fidem  resurreclionis  Cbristi.  Nunc 
interiroquasi  per  fenestraro  prospicit,  quia  tantis 
Interesse  nolens  gaudiis ,  velut  in  abscondito  in- 
sidians  niachinatur,  quid  vel  unde  blasphemare 
possit.  Sed  nos  contra  iosidias  ejus  divinum  baben^ 
les  adjutoriuin,  et  munimen  regein  David  fnvente 


mi^»:  C 


-  PAUS  II.  —  PSAL.  XXVIII.  im 

gratia  subsequarour,  pariterque  curo  illo  canarous. 

Afferte  Domino^  fHti  Dei^  afferte  Domino  filios 
arietum,  0  Filii  Deiy  non  lilii  iras,  non  filii  gehen- 
na»,  non  filii  perditionis,  sed  filii  gratix,  filii  ho- 
roiiium  praevaricantiuro  per  naturam,  quos  in  ini- 
quitatibus  concepit  mater  carnalis  et  genuil  in  pcc- 
cato;  sed  Filii  Dei  Palris  per  adoptionem,  per 
gratiam  regenerantem  :  Vos,  filii  Dei ,  afferte  Do^ 
minOf  afferte  Domino  filios  arietum. 

Alia  ablatio  exigebatur,  quando  tal)ernaculi  aedi- 
ficatio  incepta  est  iu  primordio  nasceniis  EccIesi.T, 
et  alia  nunc  exigitur  in  consuroroalione  tabcrnaculi 
circa  finem  saH^uli.  Tunc  enim  non  filii  arietum 
parvuli,  tenelli,  sed  arietes  forles  utroque  Testa- 
mento  comoti  fundaverunt  Ecclesiam  sanguine  suo, 
per  comua  fortitudinis  eorum  dirutis  idolis,  ven- 
tilalis  haeresibus,  dejectis  Judaicis  et  Pharisaicis 
traditionibus  et  superstitionibus.  Nunc  autem  fun- 
data  firmiter  Ecclesia  supra  tirmaro  pelram,  oe- 
qoe  ullalenus  nuUnte  fundamento  tabernaculi  ad 
consuromationem  ipsius  tabemaculi,  in  quo  lo 
canda  est  arca  Dei,  id  est,  corpus  Christi,  non  jam 
quserontur  arietes,  qui  videlieet  sint  Apostolis  coae- 
quales,  ad  roartyria  loleranda  fortes,  ad  deslrueii- 
dam  idololalriam  robusti,  sed  fiiii  lantum  arietum 
suhparos  Aposilolonaii ,  ipos  per  E\;*ugelium  ge- 
iiuLTimt  Aposloii  tiuces  ercsum,  ul  sinl  agni  no- 

vdli, 

Ta ! cs  qu mu niu r  1«  coi iso m  m a ti o ne  la bernaculi , 
ul  in  ipso  iiibernaculo  coiivenianl  m  unum,  etsiteis 
uims  Spintus  et  una  Me^,  mium  corpus,cor  unum 
H  :uiinia  nnji  in  Deo,  Do  bis  n  Christo  dictuin  est 
P:islfvri  prnrcqHio  :  Pasce  agno$  meos,  El  quia  bis 
diduni  est  ei  r  Pasce  agnos  moos,  ei  terlio,  Pasce 
ote&  mcai.  [loan.  xxi,  1^5,  17),  nos  quoque  cantores 
vrri  Daviil  bis  dkimus  :  Q(feTU\  filii  Dei^  afferte 
Domitto  ftioi  arktum  prnpler  leneiios  et  parvos 
agndioF,  el  lertio  Lllcimus  :  Aff&rie  Datniiio  gloriam 
ei  honorem  propter  ovcs  magiias,  propter  gregem 
lonsarum  ovtnm  ,  quK  velleribus  rerutn  suaruro 
deposjtis  asccndunt  de  Isivacro  pariiilenijae  vel  in- 
nucenlisei  omnei  fei(e  gemeUis  fetibm^  et  steritis  non 
eil  inter  tos  {€am*  iv,  2):  geinellis  lctibus,  inquam, 
tjuia  non  sunl  contt^nia^  oves  ist^u  serviisse  praecep- 
lum,  sed  iiisuper  adniiscrunt  perreciionis  consilium 
dicente  fabricatore  hujus  tabernaculi  vero  David  : 
Si  vis  ad  vitam  ingredi^  serva  mandata  (Matth.  xix, 
i7).  Hoc  est  pneceptum.  Item  :  si  vit  perfectut  ette^ 
vade,  et  vendCy  quas  habet,  et  da  pauperibut,  et  veni 
tequere  me  (ibid.,  21).  Hoc  est  consilium,  0  filii 
Dei,  si  tales  oves  offertis,  imo,  si  vosmetipsos  u- 
les  oves  exhibetis,  vere  gloriam  et  honorero  ofier- 
lis.  Propter  quod  dico  : 

Vers  2.  Afferte  Domino  gioriam  et  honorem.  Et 
ne  in  ista  gloria  quidquaro  vobis  adscribatis,  iteruro 
dico  :  Afferte  gloriam  nomini  ejut,  in  consuroroa- 
tione  tabernaculi,  in  consuromatione  cujuscunqoe 
operis  boni  et  pcrfecti,  unde  gloria  et  honor  potest 
haberi.  Didte  illi  :  Non  nobis,  Domine  non  ncbis , 


1243  GERIIOni  PK^POSITI 

$ed  nomini  tuoda  gloriam{P$.  cxiii,  4).  Sic  afferte  A 
Domino  gloriam  et  honorem  :  Sic  afferte  gloriam  no- 
$nini  ejus,  ut  sive  lilios  arieluni  parvos,  et  imperrec- 
los  in  observatione  praeceptorum  tos,  vel  alios  Deo 
afferatis,  sive  oves  feias  iii  gloriam  et  honorem  Dei 
per  observantiam  consilii  vos ,  vel  alios  exhibeatis, 
omnia  io  gloriam  Dei,  et  non  vestrani  faciatis.  In 
fine  cujusque  psalmi,  et  magis  in  iine,  vel  consum- 
matione  tabernacull  militantes  Deo  in  hoc  ipso  u- 
bernaculo,  quod  est  Ecclesia,  vel  munda  caro  cu- 
jusque  veslrum  dicite  frequenter,  didte  Hbenter 
et  ex  corde  :  Gloria  Patri ,  et  Filio ,  et  Spiritui 
sancto,  Sic  alffrte  ijhriatn  nomini  ejus.  Non 
dico,  nojiiiiiibufi,  quasimutiis,  sedquasi  uni,  imo 
vcre  uni  TnniiaUs  iiomiiii»  sicut  baptizati  eslis  non 
in  nominibus,  scd  in  uomine  PatriSj  et  Fi/fi,  et  Spi'  ^ 
ritus  sancti.  Afferle  tjftirm fmini  ejus. 

Aliter.  0  (ilii  Dei  per  Spiritum  sanctum  regcne- 
rati,  atque  in  adoptionem  Filiorum  vocati,  eidem 
Domino  scilicet  Spiritui  sancto,  pcr  ciijus  opera- 
tiortem  factum  est,  ul  sitis  Filii  Dei,  A/ferte  fiVtos 
arietum  sicut  supra  est  expositum ,  et  a/ferte  illi 
gtoriam  et  honorem,  Cloriamf  ut  credatis,  et  dicatis 
eum  non  esse  creaturam  sicut  Arius  et  Macedouius 
blasphcmabant.  Scd  una  cum  Patre,  ac  Filio  Crcato- 
rem  increatuni  immensum,  aeternum  et  omnipo- 
tentem.  Honorem  quoque  in  hoc  illi  affbratis,  ut 
corde  crcde n t e s  aJ  j  u  sl i tia iii ,  c l  o re  co n i\ imtcsntl 
salutem  pra^dicelis  cuiii  ^t\u^]\  tmirore  wua  eum 
Patre  ac  FiUo  ab  oniiiibus  crc-aiuns  Uonoramlum,  ^ 
ab  angelis  ct  bominibus  ador^ndnm,  Aique  ut  ope- 
ribuscoinprobetiSf  vcrum  e^se,  quod  docetis,  vds 
qui  eum  ailorandurn  priedicatis, 

Adorate  Donmum  in  atrto  i&ncio  ejas  vel  ;  in 
aula  sa^icta  cjus^  id  cst,  jn  cordc  pcr  djaritateni 
diiatato  ei  sanclilleato,  quod  est  re^alis  uuia  ejns 
iu  qua  Vf^ri  adormom  adorahuni  Patrvm  in  Spt- 
ritu  et  veritate  [Joan.  iv,  25);  in  splritu  cmlentlo 
corde  ad  jusiitiam,  in  vcriiatc  ore  coiitlicndo  ipsatn 
veritatem  ad  satuiem  audientmui.  Et  U  quidcm 
volumus  disiingucrc  opera  Triuiiaiis,  quae,  litet 
siut  inseparabilia,  tamen  proprietates  personarum 
iiidicaut ;  alia  est  prxparatio  ad  aedificandum  ta- 
bernaculum,  alia  ipsius  tabernaculi  aedificatio, 
atque  alia  consummatio.  Sicut  enim  pater  David  d 
filio  suo  Salomoni  in  auro,  argeiito,  xre,  atque 
lapidibus  preticsis  prxparavit  impensas  roultas  ad 
aedificandum  templum,  sed  ipse  filius  Salomon  de 
talibus  impeosis  aedificavit  ipsuro  templum :  sic 
Deus  Pater,  creando  ratioiialero  creaturam  per 
Verbum  suum  propter  bonitatem  suam,  graiides 
praeparaverat  iropensas,  nobilemque  fecit  materiam, 
de  qua  Filius  suus  Ghristus  rex  pacificus  unam 
fecit,  et  facit  ficdesiam  factus  ipse  angularis  Uipis 
quo  paries  angelorum  parieti  hominum  copulatur, 
quique  non  solum  in  caput  anguli  est  elevatus,  sed 
eliaro  in  fuudamentum  positus.  Unde  ipse  de  se 
petra  dii  it :  super  hanc  petram  CBdificabo  Ecclesiam 
me(m  {Matth.  xvi,  18).  Ergo  Patcr,  qu!  ralionalem 


RLICHERSPEIRG.  12^44 

creituram  creavit ,  qutque  Filimn  soam  misii 
iu  hunc  mundum  ,  ipse  tabemaculi ,  sive  templi 
impensas  et  materiam  praeparavit ,  atque  im  - 
mobile  fundamentum  posuit.  Fundamentwn  emm 
aliud  nemo  potest  ponere  prister  id^  quod  ab  ipso 
Patre  antiquo  dierum  positum  est ;  quod  est  Chri- 
stus  Jesus  (I  Corinth.  iii,  11),  qui  est  Petra  solida. 
Super  b^nc  Petram,  id  est  super  semeiipsum  aedi- 
ficat  ipse  Christus  Ecdeslam  suam,  qsse  tabema- 
culum  est  in  Sion  et  temploro  in  Jerosalein.  T^- 
bernaculum  in  tempore  militiae,  templura  In  die- 
bus  pacis.  Hujus  tabernaculi  consummatio,  qnod 
Pater  fundavit  Filius  aedificavit,  recte  assignator 
Spiriiui  sancto,  sine  cujus  munere  imperfecta  est 
Patris  et  Filii  operatio  :  verbi  gratia,  Judam  apo- 
btolum  Pater  creavit,  Filius  in  Aposlolum  elegit, 
sed  quia  gratiam  Spiritus  sancti  non  accepit,  de 
apostolo  factiis  estdiabolus.  Ipsi  etiam  apostoH  supra 
Petram,  quae  Christus  est,  per  fideiu  asdificati,  nisL 
post  Besurrectionem  et  Ascensione  Christi  Spiritum 
sanctum  accepissent,  imperfecti  et  inconsuromati 
rcmansissent.  Caro  et  sanguis  non  revelavit  Petro 
petram,  sed  Pater,  qui  Petram  posuit,  ipse  hanc 
Petro  revelavit,  atque  hunc  ipsum  Petrum  ipsa  pe- 
tra  in  fundamento  posita  sibi  sociavit .  et  taroen 
quia  Spiritus  sanctus  nondum  erat  datus,  neque 
Jesus  fuerat  glorificatus,  Petrus  adbuc  erat  iocon- 
summatum  tal)ernaculum,  quando  ab  unius  anciilae 
ore  flantem  ventum  sustinere  non  potuit,  sed  qoasi 
ruptis  fidei  funiculis,  et  spei  paxillis  evulsis  corroit 
in  terram ,  penitusque  corruisset  in  rofemuro ,  si 
per  donum  Splritus  sancti,  ad  quero  spedaliler  per- 
tiiiet  remissio  peccalorum,  non  fuisset  ilii  subren- 
lum.  Nonne  quoque  in  illls  discipulis  nuiabat  fidei 
fundamentum,  et  spei  aedificium,  qui  pene  dcspe- 
rantes  dixerunt :  Nos  autem  sperabamus,  quod  ipse 
redempturus  esset  Israelf  (Luc.  xxiv,  21.)  Dectls 
eiiam  Apostolis  prima  t^stimonia  resurrectionis 
quasi  deliramenta  sunt  visa.  Adhuc  autem,  com 
staret  Jesus  in  roedio  eorum,  illis  non  credentibos, 
et  mirantibus  pne  gaudio  dixit :  Habetis  hic  aliqmid^ 
quod  manducetur  f  At  iili  obtulerunt  ei  partem  pisds 
assij  et  fajaum  mellis  {ibid.^  41,  42),  de  qoibos 
coro  dedisset  eis  reliquias,  insuOlavit,  et  dixit  eis : 
Accipite  Spiritum  sanctum^  quorum  remiseriiis  pec- 
cata^  remittentur  ett  (Joan,  x\,  23).  £t  tunc  Spiri- 
tus  sancti  priroitiis  acceptis  coeperunt  convalescere 
in  fide,  sed  ubi  ejusdero  Spiritus  sancli  igne  illumi- 
nati  et  inflaromati  datum  optimum  et  donom  per- 
fectum  desursum  acceperunt,  jam  in  eis,  etpereos 
quasi  taberaaoulo  consumroato,  et  io  oronem  ter- 
raro  exeonte  sono  ipsoruro  vox  illa  septiformis  esi 
audita,  de  qua  in  ^c  psalmo  dicliur. 

1 .  Vox  Domini  super  aquas ;  2.  Yox  Domim  in  tir' 
lift€;3.  Yox  Domini  in  magnifeentia;  L  Vox  Do- 
mini  confringentis  cedros ;  5.  Vox  Domim  interci' 
dentis  flammam  igfUs ;  6.  Vox  Domini  concuiteutis 
desertum ;  7.  Vox  Domini  prteparantis  cervot. 

Tuuc  locuta  sunt  sepiem  tonitrua  toces  suas  {Kpot. 


1245  COMMENTAUIUM  W  PSALMOS. 

X,  5),  quoniaun  prophetarura  scripta  terribiiem  qui-  A 
dem,  sed  minime  iDtelligilalem  eatenus  bal)entia 
sonum  tunc  locuta  sunt  voces  suas,  et  manifestas 
ifedcront  significalioncs  intellectuum  rationabilium. 
Noune  Petrus  apostolusdesono  tonitrui  vocem  intel- 
ligibilem  expressit,  cum  diceret :  Viri  Judcsu  qui 
habiiatis  Jeru$alem  universi,  hoc  vobis  nolum  sit^  et 
auribus  percipite  verba  mea.  Non  enim^  ait,  ticut  vos 
icstimatis  hi  ebrii  sunt^  cum  sit  hora  diei  tertia,  sed 
hoc  esty  quod  dictum  est  per  Joel  propheiam  (Act. 
II,  14).  Et  erit  in  novissimis  diebus  dicit  Dominus  : 
effiindam  de  Spiritu  meo  super  omnem  carneni,  et 
propheiabunt  filii  vestri,  et  filix  vestrae,  el  juvenes 
\estri  visiones  videbunt,  et  scniores  vestri  somnia 
8omniabunt.  Et  quidem  super  servos  meos,  et  super 
ancillas  meas  in  diebus  illis  effundam  dc  Spiritu  ^ 
meo,  et  propheiabunt,  et  dabo  prodigia  in  coelo  sur- 
sum,  et  sigivi  in  terra  deorsum  :  sanguinem,  ignem 
et  vaporeni  fumi.  Sol  convertetur  in  tenebms,  ct 
luna  iu  sanguinem  antcquam  veniat  dics  Domini 
magnus  et  manirestus.  Et  erit  omnis,  quicunque  in- 
vocaverit  nomen  Domini  salvus  erit.  His  et  aliis  bu- 
jusmodi  vocibus  intelligibilibus  auditis  coropuncti 
sunt  corde,  et  dixerunt  ad  Petrum,  et  ad  reliquos 
apostolos  :  Quid  faciemusy  viri  fraires  ?  Petrus  au- 
lem  ait  ad  illos :  Pmilentiam  agite,  et  baptizelur 
tinusquisquevestrumiH  remissionem  peccatorum  (Act. 
II,  57-58). 

Non  solum  autem  per  apostolos,  veruiu  etiam  pcr 
successores  eorum  viros  apostoUcos  et  caibolicos  q 
ad  consummationem  ta))ernaculi  veri,  quod  fixit 
Deus,  et  iion  bomo,  ejusdem  tabernaculi  consum- 
inator  Spirilus  ubi  vult  spirat^  et  vocem  ejus  audis 
perhominera,  qualemcunque  verbi  ministrum,  sed 
nescisy  unde  veniat,  uut  quo  vadal  (Joan.  iii,  8).  Ne~ 
scis  pnedestinatiopem,  unde  venlt,  nescis  finem 
consummationis,  quo  vadat.  Yerumtamen  boc  verc 
sciens  quod  vocem  ejqs  audis,  quoliescunque  per 
quemcunque  verbum  veritatis  audis,  noli  negligen- 
ter  audire  vocem,  per  quam  tabernaculum  Dei  cod- 
summatur,  sive  toU  Ecclesia,  sive  quxlibet  eccle- 
siastica  persona.  Audi  principaliter  ipsum  Verbum 
incarnatum  Spiritus  sancti  voces  in  Evangeliode- 
pt  omens.  Audi  post  ipsum  Apostolos  ejus,  audl  post 
Apostolos  viros  apostolicos,  et  si  quis  tibi  alind  D 
cvangelizat  quam  illi,  anathema  tibi  sit.  Quicunque 
autem  idipsum  praedicat,  quod  illi,  per  ipsum  illos 
audi,  quia  vox  verilatis,  noii  vox  hominis,  sed  vox 
Domini  est,  sive  illa  vox  insinuet  limorem  Domini 
super  aquas,  fluctivagas  mentes  terreutem,  sive  pie- 
tatis  virtutcm  mitibus  blandientem,  sive  scientiae 
magnificentiam ,  quae  beatis  lugentibus  praeparat 
consolationem  magnificam,  sive  donum  fortitudinis, 
cedrosy  id  esl  homines  prsesumptuosos  et  altos  con- 
Irlngentis,  sive  donum  consilii,  quo  interciditur 
flamma  peccati,  ne  dum  seiititur,  eidem  consentia" 
tur,  sive  donuin  intellectus,  quo  deserium  Cades 
concutiiury  ut  quasi  aralro  inielligentiae  lerra  prius 
(leserta  conculiatur,  ct  fi^t  ager  fccundus,^  et  sit  Ca- 


—  PARS  11.  —  PSAL.  XXVIII.  m6 

desy  quod  interpretatur  sanciumf  sive  postrenio  do- 
nuin  sapientix  condensa  Scripturarum  revelantis^  et 
cervos  prceparantis. 

Quodcunque  horum  spiritalium  donorum  tibi  voi 
Domini  annuntiet,  audi  cam  iibenter,  ut  sis  beni- 
volus  auditor  :  audi  intelligenter,  ut  sis  docilis  : 
audi  obedieiiter,  ut  sis  attentus,  et  caute  observes 
quid  tibi  vox  divina  iusinuet,  quae  juxta  vaticinium 
Isaiae  ab  acutis  incipiens  primo  Spiritum  sapientiae 
posuit,  deinde  intellectus,  ct  sic  descendendo  usque 
ad  timorem  gravissime  soiiantem  l)ene  repi^aesenta- 
vit  Christum  de  suinmis  ad  ima  dcscendentem.  Tibi 
vero  ascendendum  est  ab  imis  ad  summa,  id  est  a 
timorc  ad  sapientiam :  ideo  tibi  a  gravibus  chordis 
initiauda  sunt  septem  discrimina  vocis.  liaque 
primo  audi  vocem  terrificam  super  aquas  tonan- 
teni  et  graviter  sonanteni :  postremo  mediis  chordis 
in  hoc  Psaiterio  sive  cithara  ista  transcensis  audics 
vocem  acute  sonantem,  et  condensa  Scripturarum 
revelantem,  in  praesenli  quidem  vita  cx  parte,  quia 
nunc  ex  parte  cognoscimus^  et  ex  parte  prophetamus 
(1  Corinth.  xiii,  9) :  In  consummatione  autem  ta- 
bernaculi,  quando  Spiritus  noster  erit  in  coiisortio 
spirituum  angeiicorum,  jam  non  erit  ultra  conden- 
sum,  aliquid  imperspicuum.  Interim  vero,  ut  dictum 
est,  obedienter,  Vibenter,  intelligenter  audiatur 
quid  Spiritus  dicat  Ecclesiis  per  septera  voces,  dona 
st'pliformls  pr:iii;e  mm  caiuinejutanles.  Nam 

Vers.  5,  Fojj  Domini  a«pi*r  aquai,  rrimo  de  ora- 
culo  carnis  Domiii&ca^  v\^x  Dvmhii  ^niiit  super 
aqittjst  id  est  supcr  Jifd:t;os,  qui  eruiit  Hti^i  et  dis« 
soluii.  Deinde  per  Ajk>siu]os  Deus  majcsiads,  id  cst 
Spiriius  saoctus  inimuit  mper  atfuas  liuUias,  id 
^Al  j^uper  gentes.  ^am  tufntv  runiHB^  poputi  mulii. 
Vel  ipsc  GUnsliJS  aiue  AsccTjslnneiM  repulatus  est 
pjjrvuUis,  pustea  iii  corlum  levttlus  Iteus  majestatis^ 
magnus  et  iiTimcnsns  iiide  inionuiii  non  super  aquas 
puucasiii  Jud:ea  tantuiu,  ned  in  lol o  inuudo  «tiper 
aquas  muitas.  ideo  dico,  intonuit\  quia  tatilms  aquis 
limorem  incussii,  sive  Jud^is  touaudo  de  iiube  car- 
tiis  Chri&ti,  slve  gentibus  tonitrua  corumovendo 
per"  Apnstolos,  qui  ut  nubcs  vobbani iu  tolo  mundo. 
Sic  iiitouaudo  iinmi&it  limorcnit  r]ui  est  inilium  et 
prinia  ^rMlsi,  Postquam  vcro  pcrtcrruit  cos,  aliis 
ad  se  conversis  fuit  habitans  super  aquas  multas. 
Non  autem  destitit  intonare,  donec  illa 

Vers.  4.  Vox  tonitrui  Domini  facta  est  in  virtute. 
Quod  tunc  faaum  est,  cum  adjuncta  pietate  timori 
Domini,  quem  timet,  coluit  creatura  Creatorem, 
quod  est  virtus,  scilicet  cultus  erga  Deum.  Uuic  ad- 
ditur  Vox  Domini  in  magnificentia  operum,  vel  etiam 
miraculorum,  in  quibus  Spiritus  scientiae  datur,  ut 
scilicet,  qui  in  cultu  Dei  est,  sciat  gualiter  se  agat 
in  praesenti ;  et  addit  etiam  Deus  magnifieeniiam^ 
quas  magnificos  facit.  Haec  est  etiam 

Vers.  5.  Vox  Domini  confringentis  cedroSy  id  est 
in  contritione  cordis  humilians  superbos  de  genti- 
bus  :  et  ccdros  Libani,  id  est  magis  proceros,  id  est 
superbos  Judxos  in  uUimis  temporibus,  Quando  re** 


mi  GERIIOni  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG.  Iil8 

liqiiiae  liuntsalvae,  confringet,  per  pQenitentiam  ad  A  sine  Dco,  sine  propbctis  erant.  Desertum  Cadaxn' 
palienda  eliam  qiixcunque  adversa  humiliabit,  ut 
in  his,  quse  Spirilu  scientiae  cognoscunt,  fortes  sint 


(lato  Spiritu  forlitudinis.  Ccdrus  est  allissima  ar- 
l)Or,  quae  non  est  utilis,  nisi  succisa,  quia  nianens 
in  sua  radice  non  facit  utiles  fruclus.  Simililer 
succisa  superbia,  quae  amaros  fructus  peccati  facit, 
humililas  facit  dulces.  Sequitur  enim  :  et  deposila 
akiludine. 

Yers*  6.  Comminuet  eos  tanquam  vitulos  Libani. 
In  Libano  solent  impinguari  Tituli  ad  sacriGcia,  quia 
mons  pascualis  est  irriguus  fontibus.  Huic  compa- 
rantur  humiliali  superbi,  qui  tanquam  vitului  parati 
suntpati  pro  Christo.  Yel  ita  comminuet  eos^  ut  vt- 
tulus  Libani,  ramos  eorum  et  virgqUa  confringens, 


cat  Judaeos.  Cades,  sicut  in  Exodo  legitur,  esl  locus 
in  deserto,  ubi  fluxit  aqua  de  pctra  (iVttfTi.  xx,  1  et 
seqq.).  Interprelatur  autero  Cades  sanctum  legis,  in 
quo  erant  Judaei,  qui  legem  quidem  sanclam  ei  bo- 
nam  spiritualiter  non  inielligebant,  sed  eam  lamen 
in  littera  per  caeremonias  observabanl.  Hos  ergo 
omnes  tam  gentes  quam  Judseos  dato  Spiritu  iutel- 
ligentiae  concutit  sicut  agricola  sterilem  terram,  nt 
fruclificet,  et  secundum  anagogen,  i4  est  spirita- 
lem  intelligentiam  intelligentes  in  Scripturis  Domi- 
num  credant.  Hic  autem  intellectus  convenit  eis, 
quibus  est  mens  bene  placata  consilio.  Sequitur : 

Vers  9.  Vox  Domini  per  fauuc  intellectum  prir- 
parantis  cervos  ad  montem  sapientiae ,  quae  est  de 


caicibus  verberans,  id  est  excisa  superbia  ac  petu-     divina  essentia.  Non  solum  autem  gentibus  nooc. 


lantia  adducet  eos  ad  humililalis  suae  imitaiionem, 
qui  tanquam  vitulus  immolalus  est.  Et  iste  est  vtftt- 
lus  saginatus  occisus  pro  salute  mundi,  qui  etiam 
caudidatus  dicitur,  quia  Libanus  interpretatur  can- 
didatio,  £t  quia  dixit  *  confringet  et  (omminKet  Do* 
minus,  et  non  deterniinaverat,  quis  Dominus,  ad- 
dit :  Et  Dilectus^  de  quo  Paler  :  Hic  est  Fitius  meus 
dilectus  (Luc.  |x,  35).  Et  comminuet  eos,  id  est 
bumiliabit  exemplo  sui  qui,  cum  in  forma  Dei  esset 
alUor  onmibus,  exinanivit  se,  ut  esset  Quemadmo- 
dum  filius  unicornium,  id  est  ut  esset  homo,  filius 
Judaeorum  secqndum  carnem,  in  qua  sicut  vitulus 
passus  est,  quoniam  Judaei  dicuntur  unicornes^  qui 


sed  etiam  Judaeis  in  fine  revelabit  ea,  quae  sunt  de 
divinitate  condensa,  scilicet  umbracnla  mysterio- 
rum,  ut  libere  pascantur,  aperiet. 

In  Hebraica  veritate  legitur  :  Vox  Domini  diri' 
dens  flamman  igni^.  Vox  Domini  parturire  faciins 
desertum  :  parturire  faeiet  Dominus  desertum  Cades. 
Vox  Domini  obstetricans  cervis^  et  revelans  galtus^  in 
templo  ejus  omnis  loquetur  gloriam.  Dominus  ditu" 
vium  inhabttat,  etudebit  Dominus  rex  in  mtemum. 
Haec  est  armilla ,  qua  perforatur  maxilla  Levia- 
thaii,  quo  circulus  per  naresejus  transiens  circiun- 
flectitur  iu  se  ipsum,  dum  vox  Doniini  super  aquas 
primo  intonans  ad  hoc  tonitrua  sua  deduxit,  ut  so- 


unum  erigunt  cornu,  dum  vel  in  una  lege  super-  q  per  aquas  inbabitet,  vel  inhabitare  faciat  Dominos. 

In  prima  namque  saeculi  aetate  vox  Domini  super 
aquas  intonuit^  quando  famulo  suo  Noe  timoraio  et 
justo  venturas  diluvii  aquas  praedixit.  In  secunda 
aetate  Voj^  Domini  in  virtute  sonuit  ad  Abraham 
praecipiens  illi  exire  de  terra«  et  de  cognatione  sua, 
quae  vox  virtutis  vocavit  illum  ad  cultum  verae  pie- 
tatis,  educens  eum  de  medio  impiorum  idola  colen- 
tium.  In  tertia  aetatc  vox  Domini  in  magmficentia, 
sive,  ut  in  Hebraeo  legitur»  m  decore  audita  est  io 
monte  Syna,  ubi  per  Iegis>  scientiam  dataest  cogni- 
tio  peccati,  manifestala  ibidem  gloria  Dei  pnagnifica 
super  verticem  roonlisSyna.  In  quarta  a^Ute  r^ 
Domini  confringentis  cedros  insonuit,  quando  fac- 
tum  est  verbum  Domini  ad  Samuelem  prophecam 


biunt,  vel  suam  singularem  juslitiam  jactant.  Yel 
ita :  non  mirum,  si  ita  confringuntur  etcomminuun- 
tur  sicut  vitulus.  Nam  et  dilectus  etiam  comminuetur 
ipse  quoque  facius  vitulus  Libani^  id  est  ductus  in 
victimam  per  principes  saeculi,  quos  Libanus,  qui 
candidatio  interpretatur ,  siguificat.  Unde  alibi  : 
As(t/erttn(  reges  terra^  et  principes  convenerunt  in 
unum  adversus  Christum  Domini  (PsaL  n,  2).  Ipse 
igilur  passus  non  quidem  quemadmodum  Deus,  se- 
cundum  quod  videri  non  posset,  sed  quemadmodum 
filius  unicornium^  id  est  secupdum  quod  homo,  £Iius 
Judaeorum. 

Yers.  7.  Vox  Domini  intercidentis  fiammam  ignis. 
Jgnis  est  fomes  peccati.  Flamma  eonsensus,  actus, 


consuetudo.  Hanc  flammam  Dominus  non  ex  toto  D  primum  deconfringenda  elatione  filiornm  Heli  in 


aufert,  sed  dato  Spiritu  consilii  intercidit^  ut  con- 
sensus  non  veniat  usque  ad  actum,  vel  actus  non 
consuescat.  Hos  etiam  quoslibet  lapsus  poenitentia 
interrumpit,  cum  justus  cadit  et  resurgit.  Intercidi" 
tur  etiam  flamma,  cum  fortes  ex  Spiritu  consilii 
agunt,  ne  per  otium  t^nis  fomitis  erumpat  in  flam- 
mam.  Potest  etiam  hoc  praeter  sericm  lectionis  de 
Domino  accipi  ila  :  Vox  Domini  i^tercideniis  ftam- 
mam  ignis,  id  est  sine  laesjone  ardorem  persequen- 
lium  transeuntis.  Yel  intercidentis  flammam^  id  est 
dividentis  iram  illorum,  ut  illos  converteret  ad  se, 
aUos  in  malitia  sua  relinqucrct. 

Vera.  8.  Vox  Domini  concuiientis  desertum^  etc. 
Dnertum  simpliciter  vocat  gentes,  qune  sine  lege, 


praefiguratione  veterissacerdotii  reprobandi,  ei  novi 
sub^ituendi  ;  secundo  de  confringenda  superbia 
Saulis  per  humilem  David,  qui  tanquam  viiuius 
Libani  de  locis  pascualibus  est  assumptusin  regem  ; 
vere  filius  unicornium  ,  td  est,  patriardiarum  for- 
tium,  et  unum  Deum  colentium.  Quinta  aetale  vax 
Domini  intercidentis  flammam  ignis  in  camino  tribos 
puerispersonuit,  quando  angelus  Domini  dividess 
flammam  ignis  fecit  medium  fomacis  quasi  vemtmM 
roris  flantem  {Dan.  iii,  50) ;  illos  autem  non  teU- 
git  oninino  ignis,  quibus  adfueratdivinum  coualUom 
ne  adorarent  statuam  auream.  In  sexta  tandem 
aetate  vox  Domini  concutientis  desertumt  vel  sicot  ia 
Haebreo  legitur :  par(ttrtre  faciens  desertum  ,  facil , 


m9  COMMENTARIUH  IN  PSALMOS.  • 

iil  sint  multi  fiUi  magis  deurtiB  qnam  ejn$  quce  habet  A 
virum  {I$a.  tnr,  1).  Nam  el  virgiiialis  lerra  nul- 
lo  conjugalis  copuls  aratro  culta  ,  sed  spiritu  in- 
t€llcctus  perfidem  iilustrata  dedit  rructumplurimum 
pariendo  Christuro,  et  gentilitas  eatenus  inculia  et 
dcserla  riuctificavit  faciendo  dignos  fructus  posni- 
tenliae.  illiistrata  pcr  donuro  divinae  intelligcntise. 
Ad  ullimiim  vox  Domini  pneparantis  certo$ ,  vcl  si- 
cut  in  Hsebrco  legilur  :  ob$tetricau$  cervis^  illa  cst 
vox  divinae  sapieiitiae  ,  qua  monics  excclsi  cenis 
pnvparantur  in  pascua  ,  dum  sanctis,  qui  serpentcs 
consumunt ,  qui  cornua  elationis  dcponunt  ,  qui 
pilos  vetores  projiciunt,  et  aquas  vivas  vehementer 
bitiunt,  revelantur  conden$a  Scripturarum,  de  qui- 
bus  obsteiricanle  manu  Domini  ejicitur  coluber  tor- 
tuosus,  ab  ipsis  voratus,  dum  peccati  venenum  de  ^ 
serpente  antiquo  conceptum  a  se  projiciunt  per 
confessionem,  et  postea  pariunt  prolem  saiictara 
perltonam  operatiunem.  ct  quidem  in  hac  sexia  oeia- 
te  isti  cervi  ingrediunlur  in  tabcrnaculiim  ,  sive 
templum  Doinini ,  sed  egrcdientur  in  septima  xtaie 
corporum  mortalitatem  exuentes,  et  pascuainve- 
nient  inodo  et  tuiic,  Nam  et  modo  Dominus  dilu- 
vium  inhabitatf  qui  animalia  sua  pascit  in  arca  p«r 
donum  intelligentiae  quasi  alter  et  vcrus  Noe,  arcai 
gubernator,  et  diluvii  inhabitator,  et  post  hanc  mor- 
talem  vitam  suos  cervos  perducet  ad  pascua  sa- 
pieutiae,  ubi  $edet  ip$e  rex  in  (Pternum.  Yidc  ut  cha- 
ritatcm  enumeratis  septem  donis  sociam  intelligas  ; 
ipsa  cstenim  totius  tabernaculi  ruudamentum. 

Et  in  templo  eju$  omne$  dicent  gloriam.  Hic  vocat 
tcmplum  ;  quod  in  titulo  tabemaculum.  In  hoc  igi- 
tiir  tabernaculo  ita  consummato  dicel  gloriam  Deo^ 
iion  soluiu  perfectus,  sed  omnis  ,  id  est,  unusquis- 
que  secundum  donum  suum.  Vis  nosse,  fidelis  au- 
dilor,  quid  suo  tabernaculo^  suo  templo  ila  coiisum* 
iuato  faciat  Dominus  ?  Audi  quod  sequitur : 

Vers.  10.  Dominusdiluvittminhabitarefacit.ycre 
ita  est,  Nam  sicut  quondam  per  Noe  arcam  fabri- 
catam  et  consummatam  fecit  hal)ilare  ,  id  est,  ma- 
nere  super  dilnvium,  ne,  vel  unum  periret  anima- 
lium,  qtiae  intra  earo  fuerunt :  ita  nunc  ecclesiam 
sieptefn  sancti  Spiritus  donis  consumroatam  facit 
inhubitare  diluvium ,  ne  procella^  tentationum  vel 
persecutionum  valeant  perdere  quemquam,  qui  roo-  p 
do  fidcliter  permanserit  in  ecclesiasiicae  pacis  uni- 
tate.  Tu  autemcavene  autforis  maneas  ut  ethnicus, 
aut  foras  exeas  ut  haereticus ,  et  quasi  corvus  ad 
arcam  non  reversurus.  Etiam  iliud  caveto  ne  cor- 
pore  intus  manendo  bpiritu  sis  extrancus  abEccIe- 
sia»  ut  illi,  de  quibus  dicitur  :  Animale$^  $e  ip$o$ 
ugregantes ,  Spiritum  non  habente$  (Judce  i,  19). 
De  his  erant ,  quibus  veritas  dixit  :  Quid  autem 
vocati$  me,  Domine^  Domine,  et  non  faciti$fqua:  dico? 
{Luc.  VI,  46.)  Intus  in  arca  in  tabernaculo,  sive  iu 
templo  illi  csse  dicendi  sunl,  qui  exteriores,  mun- 
danasque  delicias  contemnendo  interna  et  aeterna 
gaudia  quaerunt.  De  talibus  quasi  de  lignis  levigatis 
arcam  fabricatam  et  consummatam  Dominu$  di- 


-  PARS  II.  —  PSAL.  Kxvni.  im 

luvium  inhabitare  facit,  ut  shie  laesione  sint  inter  pe- 
ricula  inundaotis  diluvii ,  si\e  tentationum  ,  si?e 
persccutionum. 

Facit  etiam  suam  arcam,  suam  videlicet  sanc* 
tam  Ecclesiam  inhabitare  diluvium  baptismi  ,  ut 
sicut  octo  animae  salvatae  sunt  in  diluvio,  sic  sal 
ventur  in  baptismo,  illi,  ad  quosperlinet  octo  bea* 
titudinum  promissio  ,  nbi  dicitur  iu  Evangelio  : 
Beati  paupere$  $pirittt.  Beati  qui  lugent,  etc.  {Matth. 
V,  5). 

Et  sedebit  Dominu$  rex  in  a^ternttm.  Cessante  nam- 
que  diluvio,  cum  niiila  erit  ulterius  teniatiovel  per- 
secutio,  neqtie  ulterius  cgebit  aliquis  baptismo,  ex 
tunc  $edebit  Dominu$  rex  in  wternum.  Scssioiiis  hu- 
jus  magnifica  erit  manifestatio,  quando  in  finesae- 
culi  videnlibus  bonis  ct  malis  hominibus,  el  angelis 
Bex  gloriae  $edebit  in  $ede  majestatis  sua  {MaUh. 
XIX,  S8).  Tunc. 

Vers.  i  I .  Dabit  virtutem  pcpulo  «iio,  Tuiic  benedicet 
populo  $uo  in  pace.  Et  erit  tunc  distinctio  inter  po- 
pulum  el  populum,  tam  in  eleclis,  quam  inrepro- 
bis.  Nam  inler  ipsos  reprobos  erit  popuks  miiiimc 
in  judicio  argueiulus,  quia  pro  maiiifesta  infideli- 
tate,  qui  non  cndit,  jam  judicatus  est  {Joan.  iii,  18; 
Matth.  XXV,  ii):  Et  erit  populus  taliter  jndicandus, 
ut  ei  dicat  Dominus  :  Ite,  maledicti^  in  ignem  aster 
num^  non  quia  fidem  non  habuistis,  sed  quia  fidei 
opera  facere  noluistis.  Esurivi  enim,  et  non  dedistis 
mihi  manducare  :  sitivi^  et  non  dedi$ti$  mihi  bibere 
{ibid.f  42).  Similiter  inter  electos  eril  pnpuhis  mi- 
nime  judicandiis,  eorum  videlicet,  qui  sedcbunt  su- 
per  scdes  duodecim  judicantes  duodecim  tribus  Is- 
rael  :  et  cril  populus  taliter  judicandus,  ut  ei  di- 
cat  Dominus  :  Venite^  benedicti  Patri$  mei,  percipile 
regnum,  quod  vobi$  paratum  e$t  ante  constitutionem 
mundi.  Esurivi  enimy  et  dedi$ti$  mihi  manducare. 
Sitivi^  et  dedisti$  mihi  bibere.  Quandiu  enim  feci$ti$ 
uni  de  hi$  minimi$  fratribusmeis^  mihi  feci$ti$  {Matth. 
XXV,  34).  0  quantam  virtutem  dabit  tunc  Dominus 
popuio  minimorum  suorum,  in  quibus  esurientibus, 
silientibus,  nudis,  hospitibus,  infirmis,  incarceratis 
ipsese  ipsumconfitebituresuriisse,sitivisse,  nudum, 
hospitem,  infirmum  et  incarceratnm  fuisse!  Qui 
vero  tales,  imo  in  talibus  Dominum  ipsum  pave- 
runt,  polaverunt,  vestierunt,  cdlegerunt ,  visitave- 
runt,  magnifica  benedictione  pacis  donabuntur  di- 
centc  illis  Domlno :  Venite,  benedicti  Patri$  mei. 
Cum  ergo  et  populus  perfectorum,  et  populus  im- 
perfectorum  sit  populus  Domini,  Dominu$  dabit  vtr- 
tutem  populo  %uo  perfecto,  in  quo  ipse  honoratur, 
vel  injuriatur,  et  benedicet  popuio  $uo  imperfecto, 
qui  et  hic  $eminat  in  benedictionibu^  eleeniosynas 
roundas,  et  in  judicio  de  benedictionibu$  metejt  vitam 
{II  Cor.  IX,  6)  aiternam  dicente  illis  ipso  Domiiio: 
Venite,  benedictij  cic. 

Aliter  ;  Dominu$  dabit  virtutem  papulo  $uo,  nunc 
in  praelio,  et  posthac  cessante  praelio  benedicet  po- 
pulo  $uo  in  pace,  quando  ab$terget  omnem  lachrymam 
ab  oculi.$  eorum^  et  mor$  uitra  non  erit,  neque  luc" 


1^51  GERHOiil  PRi£POSlTl 

tui^  nequc  clamor ,  ttec  ullus  dolor  erit  fi/(m,    quia  \ 
prima  abierunt  {Apoc.  xxi,  4),  quando  multiplicabi' 
tur  ejus  imperium^  et  paci$  non  eriifinis  (I$a.  ix,  7). 

Gloria  Patrif  et  Filio^  et  Sphrilui  $ancto,  Uni  Do- 
mino,  cujus  est  lioc  nomen,  de  quo  dicitur  in  Psa/- 
mo  :  Afferte  Domino  gloriam  nomini  eju$.  Hoc  no- 
men,  quod  est  Pater^  et  Filius  et  Spiritu$  sanctus^ 
per  cujus  invocationem  in  baptismo  aediflcatur  et 
consummntur  tabernaculuro,  nuHt  unquam  fuit  at- 
tribulum  iiiler  deos  velfalsos  vel  adoptivos.  Et  qui- 
dem  vario  errore  delusa  gentilitas  quxiibet  falso- 
rum  deorum  dicebat  omnipotenlcm  ut  Jovcm,  scu 
terribilem  utPlutonem,  et  aliud  quodcunque  veri 
Dei  nomen  transtulit  ad  suos  falsos  Dcos,  islud 
vero  solum  nomen  trini,  et  unius  Oei ,  qiiod  est 
Pateret  Filius  et  Spiritu$  $anctu$,  nulli  unquam  0 
Deorum  fuilattributum,  nequc  unquam  fuitin  hoc 
mundo  auditum,antequam  Vox  Domini  $uperaqua$ 
intonuit  dicens  discipulis  :  /fe,  docete  omnes  gentes^ 
baptizante$  eo$  in  nomine  Palris^  et  Filii,  et  Spiri- 
tu$  sancti  {Matth.  iwm,  id),  Quia  ergo  dictum 
est  in  psalmo:  A^erf 6  Domino  gtoriam  nominiejus, 
nos  huic  potissimum  nomini^  cujus  notitia  intonuit 
super  aquas  multa$,  per  septem  voces  in  hoc  psal- 
mo  depromptas  gloriam  affcrimus  dicendo  in  fine 
psalini:  Cloria  Patri  et  Filio  et  Spiritui  $anclo. 

Aliler  :  Cloria  Patri^  qui  $uper  Qqua$  intonuit  ; 
Cloria  Verbo,  per  quod  intonuit,  quodque  nubem 
carnis  assumpsit,utde  ipsa  nube  toiiitrua  sonarciit. 
Gloria  Spiritui  $ancto  septiformi  seplies  voces  suas 
enuiitianti  ad  consummationem  tabernaculi,  sive  C 
templl,  cujus  mox  in  sequenli  psalmo  sequitur  de- 
dicatio.  Hal)et  enim  in  titulo  sic  :  P$almu$  cantici 
indedicatione  domu$  David,  llic  tituius  mittit  nos 


RElCneRSPEKG.  Ii52 

ad  historiain,  quia  sicut  David  impcnsa  et  ap|>ara- 
tu  suo  templum  Doroino  aedificavil,  et  postea  cam 
jucunditate  et  soleronibus  vcrbis  ad  laudero  Doroiiii 
dedicavit :  sic  corpus  Christi  sccundum  singularem 
nativitatem  sinepeccato  aediflcatum  et  per  ResurrvC- 
lionem  in  xtema  impassibilitatis  et  immortaiiUitls 
gloria  est  dedicatum.  Dedicatae  Domus,  immutati, 
et  ultra  jam  non  morituri  hominis  Deind  votes  ist:e 
sunt :  Domine  Deu$  m€u$  clamavi  ad  te,  et  ianacti 
me.  item  :  Domine  in  voluntate  tua  prmtitisti  de- 
cori  meo  virtutem,  ac  deinceps  :  Consciditti  saccum 
meum,  et  circumdedi$li  me  latUia  {P$aL  xxix, 
3,  8,  12). 

Et  iiotaiidum  qiiod  septena  vox  Prophetx  inviian- 
tis  ad  dedicationem  recte  interposita  cst  media  in- 
ter  duos  psalmos,  ijuorum  prior  de  Passioiie»  se- 
quens  agit  de  Resurrectioiie,  quoniam  ipsa  Dominici 
passio  tempii  quidem  solutio  visa  est  Judaus  lapi- 
dem  angularem  reprobanlibus.  Attameu  per  ipsam 
passionein  domus  Dei,  quae  est  Ecclcsia,  firmiter  esi 
aedificata,  de  latere  Christi  profluente  malcria  in 
sanguine  et  aqua,  de  qua  materia  fabricata  est  £c- 
clesia,  ut  de  costa  viri  facia  est  feroina.  Sic  nimi- 
ruro  per  Passioaero  Christi  xdificato  taberculo  sive 
templo  sive  domo  (una  eniro  res  et  tabemacuium 
dicitur,  in  quo  militatur,  et  templum^  in  quo  sacri- 
ficatur,  et  domu$,  quse  iiihabitatur),  aediflcato,  io'^ 
qiiam,  taliter  tabemaculo,  lemplo,  domo  antequaro 
ponatur  ei  dedicatio,  clamor  insonuit  Psalmislae  di 
ceutis  :  Afferte  Domino^  filii  Dei^  afferte  Domino 
fUios  arietum,  Tali  clamore  vocem  intermpit  Chrisii 
clamantis  in  prxcedenti  psalmo  pro  sui  corporis 
templo  reaedificando,  et  ejusdem  damantis  iii  se- 
quenti  psaimo  pro  eodem  templo  dedicando,  cum  dicU: 


PSALMUS  XXIX. 


Exaltabo  te,  Domine^  quoniam  $uscepi$ti  me.  Agit 
eiiim  bic  ipsuro  caput  Ecciesiae  Christus  de  sua  ope- 
ratione  et  aelerna  remuneratione.  Hortatur  etiam 
suos  fideles,  ut  suo  exemplo  psailentes  Domino,  et 
confitentes  ad  eamdem  ixtitiam  pervcnirc  merean- 
tur.  Licet  autem  in  titulo  hatieatur  (Ycbs.  1) : 

PSALMUS  CAMTICI  IN  DEDICATIONE  DOIIUS  DAVID. 

Tamen  David  nun  legitur  fecisse,  vei  dedicasse 
domum  Domino,  uisi  forte  inteiligas  de  tabernaculo 
iu  Paralipomenon,  cui  diversorum  officiorum  con- 
stituisse  ministros  invenitur.  Dc  significato  igitur 
potius  intclligendum  est.  Totus  Christus  una  domus 
Dei  est,  quia  et  in  capite,  quod  est  Christus  pleni- 
tudo  Divinitatis  habitat,  et  per  aliquas  gratias,  quas 
de  plenitudine  accipit,  est  Ecclcsia  teropluro  ejus. 
Hacc  autero  domus,  quanturo  ad  Christum,  fabricata 
est  in  ejus  conceptione ;  quantum  vero  ad  Ecclesiam, 
scmper  fabricalur,  dum  in  hac  vila  laborat.  Dedica- 


D  tio  vero  ejus  jam  in  capite  tanquam  in  fandamefito 
facta  est,  quia  Christus  resurgens  in  iromoruliuie 
confirroatus  est :  Quaiitum  ad  Ecclesiam,  ftet  in 
futuro,  quando  justi  suo  capiti  sociati  stabunt  im 
magna  comtantia  {Sap,  v,  1).  Cum  autero  in  superiore 
psalroo  ageretur  de  consuroroationetabemaculiteiiH 
pore  belli,  recte  sequitur  hic  p$almu$  Cantici/id  est 
exultationis  habitae  pro  dedicatione,  id  est  confirma- 
tione  dorous  David  in  aelerna  pace  corpore  iniMH 
vato* 

Loquitur  autcm  totus  Christus,  et  primo«  ponit 
canticum  pro  dedicatione  sua,  quae  in  capite  facta 
est,  et  aperit  quod  intendit,  ciim  in  eadero  parte 
sanctos  psallere  jubet.  SecundOi  ostendit  quonMKio 
dedicari  merait,  ibi  :  Ego  autem,  Tertio,  qaomodo 
accepit  dedicationis  gloriam  ibi :  Auditrit  Dominmt, 
Est  autero  brevis  psalrous  de  Resurrectione  coroaie- 
roorans  et  de  Passione,  ut  non  terreat  Passio,  qoos 


im  COMMEMARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  11.  —  PSAL.  XXIX.  iiSI 

spes  Resurrfclionis  kelilical.  PnemitUl  eigo  canli-  A     Vis  nosse,  fidelis  anima  Clirislo  desponsata,  qui- 


cum  pro  dedicalione,  et  aii : 

Yers.  2.  0  Domine  exaltabo  te,  id  est  altitudinem 
tnam  laudabo,  Quoniam  stucepitti  me  dedicaudo  in 
gloria  impassibiliiatis.  Hanc  dedicationem  inteliigi- 
mus  etiam  domus  futurae.  Quod  enim  nunc  ex  per- 
sona  fundamenti  dicitur.  Su$cepiiti  me^  ex  persoiia 
uiiiversse  domus  dicetur.  Sequitur : 

Nec  delectasti,  id  est  non  delectari  permisisti  in 
dedicalione,  quamvis  ante  permiseris,  super  me  tiit- 
micos  meo$  Jud<iH)s,  qui  me  resurgente  confusi  sunt, 
diabolum  etiam  et  angelos  ejus,  a  quibus  apud  in- 
feros  teneri  non  potui,  et  quoscunque,  qui  variis 
persoculionibusper  orbemme  conati  sunt  opprimere. 

YcRs.  3.  DomineDeui  fneiw(exponit  susceptionem) 


bus  ulnis  le  amplectatur  in  vera  snnciitale  ornatam, 
non  solum  in  tbalanium  fuiurae  beatiludinis,  sed 
etiammodo  commendatam  paranymphis  angelis,  ac 
praelatisbonis?  Certe  utomittam,  quod  Iwva  eju$ 
$ub  capite  luo  cst,  et  dextera  iUiu$  te  amplexabitur 
(Cant,  II,  6),  duro  tibi  et  in  pncscnti  vita  per  maniim 
kevam  auxiliantcm  cumulat  mcrita  bona,  et  in  fu- 
tura  per  manum  dcxtcram  tc  beatiGcaniem  conser- 
vai  praemia  bona  bonis  mcritis  non  solum  condigha, 
sedeliam  supcrexcellcniia;  ut,  inquam,  talia  nunc 
traclare  omittam^  ipse  Christus,  ipsc  sponsus  tuus 
est  veritas,  et  quasi  duabus  ulnis  te  viili  amplccti 
demonstrando  tibi  se  ac  te.  Seipsum  ac  te  ipsam 
tibi  Yeritas,  Christus  demonslrat,  cum  te  in  veritate 


clamavi  ad  (e,  el  $ana$ti  me  tollendo  infirmitatem  ^  illuminat,  cum  se  verltatem  tibi  sic  manifesiat,  ut 

primo  te  veraciter  cognoscas,  quale  tu  tc  focisti, 
cum  in  mendaciis  a  verilatc  defecisli,  ac  deinde  pcr 
miseriam  tuam  recognitam  cognoscere  incipias  ip- 
sius  veram  misericordiam,  ci  misericordem  verita- 
tem  sanclis  ejus  amabilem.  Dc  inspectione  tui  con* 
cipe  timorem,  de  inspcctione  Dei  concipe  spem.  Si 
te  terret  tua  miseria,  consolelur  illius  misericordia. 
Sed  ut  sis  capax  misericordiae,  dilige  veriuiem  de- 
monstratricem  tuae  miseriae,  Undecunque  libi  sonet 
veritas  arguens  te,  tu  habeto  charitatem  ad  ipsam 
veritatem,  atque  inde  tibi  sit  gloria  testimonium 
conscientiae,  quod  tu  ipse  tibi  sis  conscius  vcritatis, 
etiam  te  argnentis  amicum  te  semper  inveniri.  Gloria 
haec  est  omnibus  sanctis  ejus,  quibus  nunc  dicitur : 
P$allite  Domino  $ancti  eju$. 

Quam  mulli  aliterl  Nam  plus  gloriantur,  cum 
falso  putantur  et  dicuiitur  «anc/i,  quam  cum  vere 
creduntur  et  dicuntur,  quod  sint,  videlicet  injusU, 
indigni.  Nonnunquam  tamen  iidem  ipsi  non  amore 
veritatis,  sed  quasi  fuco-  fictae  humilitatis  ctiam  ipsi 
de  se  confitentur  quid  sint,  non  negando  se  indiguoj 
•mni  dignitate  vel  saeculari  vel  ecclesiastica.  Sed  si 
veritas  ista  sonuerit  ab  ore  alieno,  videres  conti- 
nuo  supercilia  corrugari,  aspectum  obliquari,  siis- 
piria  irahi,  anhelitus  frequentari.  Quod  si  tibi  pa- 
terent  interiora  pectoris,  videres  in  eo  tanquam  in 
idolio  quoddam  grande  simulacrum  diaboli,  vel  po- 
lius  ipsum  diabolum  dicentem  in  corde  suo,  id  est 


oassibililatis.  Et 

Yers.  4.  0  Domine  eduxi$ti  virtute  tua  ab  inferno 
animam  meam.  Hoc  expositione  non  indigcL 

Salva$ti  me  a  de$cendentibu$  in  lacum.  Lacu$  est 
profunda  conditio  corruplibilis  carnis  :  de$cend&ite$ 
in  lacum  sunt,  qui  terrenis  libidinibus  se  immer- 
gunt.  Tales  persecuti  sunl  Christuin,  a  quibus  sal- 
vatus  est  et  remotus.  Immunis  etiam  a  peccato  sal- 
valus  est  a  conditione  profundae  ca^citatis  carnis. 

Yidetur  contrarium  vel  Deum  orare,  vel  super 
hominem  inimicos  non  posse  delectari.  Ad  quod 
dicendum,  quod  Christus  Deus  hoino  non  secundum 
quod  Deus,  sed  secundum  quod  homo  ct  infirmus 
est,  orat,  et  est  roediator  non  inter  Patrem  et  ho-  r* 
mines,  sed  inter  Deum  Trinitatem  et  homines  pcc- 
calores.  In  eo  enim,  quod  infirmus  est,  appropin- 
quat  nobis;  in  eo  vero,  qiiod  non  est  iuiquus,  jun- 
gttur  Deo.  Non  Untum  vero  secundum  Divinitatem, 
sed  in  eo  etiam,  quod  homo  est,  praeest  nobis  sicut 
caput  quod,  quamvis  cum  caeteris  membris  unuro 
corpus  fial,  tameu  quia  in  eo  sunt  omnes  sensus, 
dignius  est  caeteris  roembris,  in  quibus  est  solus 
uctus*  Sic  ergo  caput  Ecclesiae  Christus  secundum 
Siominero  roediator  plenus  gratia  roajor  est  roerobris, 
quae  de  pleniludine  ejus  accipiunl.  Super  hoc  in 
Passione  jucundati  sunt  inimici,  sed  in  dedicatione 
salvatus  est  ab  eid. 

Yers.  5.  P$aUite  Domino^  $ancti  eju$,  Yos  qui 


psalmi  htijus  titulum  noUstis;  qui  estpsa/mtM  can-  d  in  corde  humano,  quod  jaro  suuro  est  facturo  :  Quid 


tid  in  dedicatione  domu$  David^  quique  ipsaro  dedi- 
catit)nero  jam  scitis  in  fundaroento,  quod  Christus 
est,  iropleuro,  et  earodem  speratis  ii^plendam  in 
vobis,  P$allite  Domino  bene  operando,  Et  confite' 
mini  illi  in  canticis  per  exercitia  contemplationis, 
ut  expleatis  p$idmum  cantici^  quo  p$almo^  vel  can- 
tico  et  laudetur  Dominus  pro  dedicatione  jam  facU 
iii  fundamento,  et  exoretur  pro  dedicatione  adhuc 
facienda  in  vobis,  qui  estis  in  fide  lanctt  eju$j  non 
iii  falsiute  $ancti  eju$y  ut  quinque  fatuae  virgines, 
iiuae  habentur  sanctae  propter  virginiutcm  et  arden- 
tcs  lampades  (Matth,  xxv,  et  seqq.).  Attainen,  quia 
veziiente  sponso  inveniunlur  oleum  non  habcre  iii 
vasis,  non  erunt  inter  sanctos  ejus. 


dicit?  Super  a$tra  Dei  $edebo^  et  ero  $imiU$  Alti$$imo 
{I$a.  XIV,  45,  14).  Super  astra  enim  Dei  sedem 
coliocat,  qui  bominibus  lM)nis  praeesse  affecUf,  a 
qua  sede  cum  repellitur,  quasi  flamroa  infernalis 
invidiae  zelus  illuro  torquebit,  cum  se  digniorem 
exalUri  videbit.  Ctiaro  bonus  horoo  iroperfectus 
uritur  iuterdum  hoc  zelo,  cum  diguiute  fuerit  judi- 
catus  indignus,  et  alter  quasi  dignior  illo  fueri*. 
electus.  Co:itiiigit  vcro  nonnuuquam,  ul  sibi  ulis 
homo  talem  aflectet  rcpulsam,  quae  nonnullam  rc- 
dolet  superbiam,  videlicet,  ut  quasi  digniori  digni- 
Uti  servandus  minore  non  sit  occupandus,  quain  ( t 
ipse  dedignatur  accipere  arbitrans  ipsa  digniute  se 
digniorem.  Nonne  iste  habet  simulacrum  Dianae  in 


1255  GERUOHI KLCPOSITI  REICHERSPKRG.  i25a 

corde  suo  venando  ei  aucupando  alliora  se?  Dianam  A  mus  jam  per  liJem  a^Jiilcata  inveniatur  minus  qaam 


quippe  quasi  deam  venationis  colehnnt  gentiles ;  et 
istc  ipsius  Dianae  colit  simulacrum  fovendo  apud  se 
t^Iis  ambitionis  affecturo.  Non  est  ergo  tale  pectus 
memoria  sanctilalis^  imo  est  memoria  vanitatis. 
Solet  vocari  memoria  cujusque  martyris  domus  vel 
Ecclesia,  in  qua  requiescit  corpus  ejus,  vel  reli- 
quix.  Similiter  vocatur  memoria  sanctitatis  domus,' 
in  qua  requiescit  sanctitas,  aut  ejus  reliquisR.  In 
domo  autem,  seu  templo  corporis  Dominici  tota 
sanciitas  requicvit,  in  oeteris  vero  electis  nonnisi 
quaedam  sunt  reliquiae  sanctitatis  ejus.  Inde  est 
quod,  cum  comcdissel  coram  discipulis  favum  mei- 
lis,  reliquias  dedit  illis  (Luc,  xxiv,  i^,  45)  :  quia 
nimirum  bene  agitur  cum  Clirislianis,  qui  saltcm 
reliquias  accipiunt  sanctitatis  et  dulcedinis,  et  flunt 
memoria  sanctitatis  ejus  digna  dedicatione,  quam 
hic  psalmus  insinuat  dicens  : 

Psatlite  Domino  sancti  ejus^  et  confilemini  memO' 
rim  sanctitatis  ejus,  0  sancti  ejus  et  humiles  corde, 
qui  vere  soli  estis  in  numero  sanctorum  ejus,  vos 
Confitemini  memorim  sanctitatis  ejus,  Confitemini  vos 
injustos  et  indignos  ante  memoriam  sanctitatis  ejus. 
Dicite  memoria:  sanctitatis  ejus,  corpori  ejus,  quod 
cst  memoria  sanctitatis  ejus,  in  quo  habitat  omnis 
plenitudo  sanctitatis  ejus :  dicite,  inquam  illi  me- 
moriw  sanctitatis  :  Domine,  non  sum  dignus,  ut  in' 
tres  sub  tectum  meum  (Matlh,  vni,  8).  Dignatio  tua 
est,  non  dignatio  mea  hoc  requirit,  quod  tu  dignaris 
intrare  sub  tecfum  meum,  vel  potius  me  suscipere  q  baptizati,  et  mox  ante  anaos  discretiouis  defoiicti 


decet  ornala,  psatlite  Domino^  sancti  ejus^  bene 
operando  :  et  cum  feceritis  omnia^  qucs  prtecepta 
sunt  vobis,  confitemini,  quod  servi  inutUes  sitis  (Luc, 
XVII,  10).  Etsi  rex  temporis  hujus  nou  vobis  exhi- 
bet  sanctos,  praeclaros  virtutibus,  in  quonim  com- 
paratione  vosmetipsos  valeatis  inutiles  existimare, 
redite  ad  memoriam  sanctitatis  ejus^  et  in  ejus  com- 
paratione  vos  humilitate,  quoniam  ipse,  cum  Sao- 
ctus  sanctorum,  propria  virlute  fecit  et  facit  roin- 
bilia  solus,  quorum  non  est  numerus.  Yos  autem 
pauca  fecistis  et  facitis,  neque  de  vestra  virtule, 
sed  de  ipsius  gralia  bene  operamini,  seu  loquimini. 
Non  enim  vos  estis,  qui  loquimim,  sed  Spiritus  Patris 
vestri  (Mattlu  t,  20).  Propterea  quando  psallitis, 
'  psallite  Domino  ad  ipsius  gloriam  bonum  opus  refe- 
rcndo,  et  beneloquentes  confitemini  memorine  san^ 
ctitatis  ejus,  quoniam,  ut  jam  dictum  est,  doo  vot 
estis,  qui  loquimini,  sed  Spiritus  sanctus. 

Auamen  per  talia  opera,  et  per  tales  confessiones 
oruatur  in  vobis  domus  Dei,  ut  sit  digna  dedicatione 
in  communi  omnium  resurrectione,  quando  morttii 
resurgent  incorrupli.  Ei  omnes  quidem  resurgemuSf 
scd  non  omnes  immutabimur  (I  Cor.  xv,  51),  id  est, 
non  omnes  dedicabimur.  Nam  ilii  solummodo  tunc 
immutabuntur  ei  dedicabuntur,  in  quibus  fidei  liin- 
dameiitum,  et  spei  a^dificium  per  opera  cbaritatis, 
et  confessionem  veritatis  invenietur  adornatom,  si 
tamen  habuere  tempus  operandi  et  confitendi.  Nan 


sub  tectum  tuum.  0  memoria  sanctitatis,  o  teinplum 
Faiictum  celeberfime  sanctifiotum  et  dedicatum  pcr 
gloriam  Resurrectionis  et  Ascensionis. 

Aliter  dedicatio  doniHs  jam  facta  est  in  Cbristo,  qui 
superins  dicitPatri  :/)omtii«/)ftcs  meus  clamavi  ad  ie, 
etsanasti  me^tduxisti  ab  inferisanimammeam.  Satvasti 
me  a  descendentibus  in  /(fciim,quibus  verbis  dedicatio 
«Tplicatur.  Igitur,  o  sancliejus,quidedicationishu- 
JMS  fidem,  et  spem  tenetis,  psattiie  Domino,  et  con- 
fitemini  memorite  sanctitatis  ejus,  ut  bona  operando 
et  mala  veslra  confitendo  fiatis  apti  ad  dedicationis 
celebritalem.  Sicut  enim  in  templo  manufacto,  quod 
fccit  Salomon  primitus  processit  sedificatio,  deinde 
secuta  est  exornatio  domus,  ac  postremo  dedicatio  : 


pueri  ab  hac  sententia  sunt  excepti,  qui,  licet  ne- 
que  psallendo,  neque  confitendo  siiit  omati,  soia 
baptismi  gratia  iu  sunt  candidati,  ut  ad  solemniu- 
tem  dedicatiouis  apti  inveniantur.  His  ergo  excepiis 
vobis  dico  saiictis,  qui  tempus  operandi  et  confi- 
tendi  habetis,  ut,  si  digne  vultis  pertinere  ad  dedi- 
cationem,  beiie  operaudo  et  veritatem  confitendo 
studcatis  ornari,  dum  tempus  est  operandi  et  con- 
fitendi,  quia  descendentibus  in  lacum  post  monem 
tempus  non  erit  operandi  dicente  Scriptura  :  Quud- 
cunque  facere  poiesl  manus  iua  instanUr  operare  : 
quia  nec  opus,  nec  ratio,  nec  sapientia,  nec  scientia 
erunt  apud  inferos,  quo  iu  properas  (Eccti.  ix,  10). 
Et  tu  Deus  in  hac  vita  suscipis  confessionem ;  iu  in^ 


sic  et  in  templo  non  manufacto  corporis  Dorainici  d  ferno  autem  quis  confitebitur  libi?(Psat,  vi,6.)  Ecoe 


factum  est,  quod  primo  in  virginis  utero  sapieiitia 
sibi  aedificando  septem  columnas  excidit,  quia  sep- 
tiformi  Spiritus  omnimoda  virtute  illud  firmavit. 
Postea  prxclaris  operibus  miraculorum,  et  gratia 
sermonum,  quando  ctBpit  Jesus  faeere  et  docere, 
domus  ipsa  ornata ;  postremo  in  resurrectione,  de- 
dicata  est.  Ita  et  in  vobis  haec  tria  requiruntur,  o 
sancti  ejus,  quoniam  per  fidem  estis  jam  aedificati, 
qui  in  nomine  sanclae  Trinilelis  ex  aqua  et  Spiritu 
sancto  reiiati  estis ;  dedicaiionem  vero  in  resurre- 
clionc  communi  poteritis  certa  spe  exspeclare, 
si  tamen  inter  dedicationem  et  aedificationem  spa- 
tio  vitae  intercurrenie  satagetis  ipsam  domum  piis 
operibus  et  bona  wonfessione  ornare.  Ideo  ne  do- 


ntcnc  lempus  acceptabite^  ecce  nunc  dies  satutis  (U 
Cor,  VI,  i) :  quia  nunc  psallendi,  et  confitendi  tem- 
pus  est.  Igitur  psattite  Domino,  sancti  ejus^  et  ctm^ 
fitemini  memorim  sanctitaiis  ejus. 

Si  habetis  Psalterium  jucundum  cum  citlian« 
psallite  Domino;  si  nondum  habetis,  Ofnfitemim 
saltem  peccata  vestra,  et  orate  pro  invicero,  ut  sa^ 
vemini.  Confitemini  autem  uon  Scribis  et  Phari- 
sxis,  non  haereticis,  vel  schismaticis,  non  blaspbe- 
matoribus  Chrisli  sicut  impius  et  desperatus  Jodas 
fecit,  qui  coram  talibus  dixit :  Peccavi  tradens  sm- 
guinemjustum  (Mattti,  xjlvh,  4).  Si  confcssioiieBi 
istam  corde  contrito  fecisset  memorite  saiicrtf«fis 
ejus^  quem  ipse  tradiderat,  sine  dubio  salubris  i&i 


m;i 


COMMENTARIUM  1N  PSALMOS.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIX. 


iTcJ^ 


fiftisset  bujiismodi  confessio.  Sed  ipse  non  iviuad  A  tiH^  cum  voiuerU  posse  {Sap.  xn,  18).  Altainen  ejos 


memoriam  ionclUatis^  non  ivit  ad  Clirislun  tune  in 
croce  saspeiisum,  non  confessus  est  illi.  Latro  au- 
lem,  qoi  simul  pendel>al  vere  confessus  est  fnemo- 
ri4e  sanctiiatis  eJNs,  dum  se  nocentenx,  Chrtstttm 
vero  confessos  est  niliil  mali  fecissc,  coi  et  dixit : 
Memento  mei^  Domine,  dum  veneris  in  re^uvH  tuum 
(Luc,  Jixiu,  42)*  Non  mirum,  si  multum  valet  de- 
precatio  jusli  Abel,  cofm  tantum  valuii  d^reeatitf 
contttentis  peceatoris  dob  assidua,  sed  utia,  ut  sla- 
tim  audiret  :  Hodii  meeum  eris  in  paradiso  (Luc» 
XXI,  43).  Ad  iUiiis  ergo  exemplum  latronis  confUe- 
ntini  memorim  sanciilMis  epu^  qoi  et  tunc  appro- 
pinquante  sose  domos  dedieatione,  imminente  vide- 
lieet  jam  proxima  Oominica  Resurrectione  lalro- 


josta  oltio,  licct  fiat  cum  tranquillitate  judicantiSt 
taraen  his,  qui  ponluntur,  videtor  ira  et  indignatio^ 
raaxime  iracundis  et  indignanlibtts,  quia,  sicut  san- 
cto  sanctus,  et  electo  electus  videtof  Deos,  ila  per« 
v«rso  perversus,  iracundo  iracondus,  et  ibdignanti 
vtdetur  Deus  indignans,  com  ipse  (ut  dictura  est) 
in  tranqoillitate  judicet,  sine  ira,  sine  indtgnatione, 
sine  omni  suse^  m^itis  perl^plMitione. 

Vis  aoCcin  to,  homo,  nOn  sentire  Deom  iratum 
tlhi  vel  indignantem?  Si  hoc  vis,  cave  tu  ttbi  ab 
ira,  quae  te  reum  facit  judiclo.  Nani,  si  non  exstin 
xeris  irara,  de  ira  loojga  eboliit  Raca  (Malth.  v, 
22),  qiiod  te  facit  reom  conctlio.  Post  Raca  seqoi- 
tor  indigBat:o,|qoa  indignaris  fratri  tuo  quasi  fatoo. 


nero,  licet  sero  posniientera,  poriicavH  suaeqae^  de-  ^  unde  caecatos  odio  etiam  in  his,  qu£  forte  simpli- 


dicatiOAiB  festlvitati  associavit,  et  nunc  usque  hedie 
facit  idem  peccata  sua  conOtentibos  ib  veritate  anie 
Dienioriam  sanctitatis  ejus,  qoae  memoria,  ot  jam 
dictum  est,  corpos  ipskis  intelKgitur,  de  qoo  ipse 
dixil :  IIoc  facite  in  meam  cvmmemorationem^  Qtio- 
iieuunque  igUur  manducabilis  panem  hunc^  aut  caH" 
eem  sangminis  ejas  bibetis,  confitemini  memorim  san- 
ctitatis  eJH8  (/  Ci^r.  xi,  26).  Et  iion  solum  Christo 
summo  saeerdott,  in  quo  est  omnis  plenitudo  san- 
ctitatis^  confitemini^  sed  etiam  coilibet  sacerdoti 
csithoiico,  in  qua  sont  reliquiae  sanctilatis  ejos,  con- 
ptennni  peccata  vestra^  ConfHemini  vcritalen^,  cou" 
fitemim  quod  et  latro  confessus  est,  eonfitemini 


citer  agit,  vel  dleil,  judii^as,  et  dicts  illttm  fatuom, 
per  qood  dictura  reus  eris  gehennee  ignis  (ibid.),  In 
igiie  gehennal»  senties  iram,  et  indignationem  Dei 
polHis  de  tua  quain  de  ipsios  pertorbatione  proce- 
dentem.  Sicol iratusCafncontra fratrem soom Abcl 
ira  vebementi,  ita  oi  concideret  atqoe  lahesceret 
voltus  ejos,  audtvn  sibi  Deum  in  ira  loqoentem  el 
dicentem  :  Quare  iraius  es,  et  cur  concidit  facies 
tua?  peccastif  tfuie$ce  (Gen.  iv,  6).  Opportune  di- 
ctum  est  homini  veh^Menley  irato  :  quieue^  quo- 
niam  longe  fuitaqoiete  bab^ns  rixas  in  corde. 
Verum,  quia  noloit  qoieseere,  vel  Deo  increpatiti 
acquiescere,  per  iram  venit  usqoe  ad  fratrlcidiom. 


quod  vos  quidem  digiia  factis  recipiatis,  quantalibet  q  Quo  exemplo  nos  roonemur,  ot  iram  vd  non  habea- 

mus,  vel  qoain  eelcrrime  (iniamos,  ne  ira  crescat 
in  odiom,  et  trabem  faciat  de  festoca,  eC  animam 
nostran^  faciat  liomieidam  :  Quoniutn  qui  odit  fra- 
trem  suum^  homicida  ^st  (i  Joan.  iii,  i^). 

Hic  fortasse  ad  exousandas  excusaiioues  in  pec- 
calis  lu  mihi  objicifr,  qoi  facile  irasceris  :  Ego  uon 
irascor  fratri  oi  Cain,  sed  titio  fVatris  :  B6ne  dicis, 
si  ita  est,  ot  dicis.  Deberaos  enim  in  fratrom  vitiis 
invenieiidis,  jodicandis,  vindicandis  diligenter  sata- 
gere  cum  dilectione  hominum,  et  odio  vitigrom;  Sed 
in  hoc  hobes  lestiroonium  eonscientix  tos,  otrom 
vere  raovearis  ex  cbaritate,  si  fi'atd  peccanti  nulla- 
tenus  indignaris,  sed  ex  affiectu  compateris.  Vera 
cnim  justitia  compassioncm,  falsa  dedignationem 


mala'  et  molesla  sustineatis,  bic  autem  nihil  maii 
fecit,  sed  iiostra  ferens  crimina  crudelem  mortem 
pertulit.  Confitemini  memorioe  sanctitatis  ejus^  ante- 
qaam  veniat  dies  irae^  dies  calamitatis  et  miserise, 
dies  mogna  et  amara  valde. 

Vbrs.  6.  Quomam  ita  in  indignatione  ejus,  et  vita 
in  voluntate  ejus.  Antequam  veniat  ira  indignationis 
ejus,  confitemini  memorim  sanciitaiis  ejus^  id  est, 
propter  hoc  ipsitm  coufitemini  memorim  saiKtitatis 
ejus^  quia  memor  fuit  saiictjlicare  vos,  qui  non  era- 
Us  memores  ejas»  Nisi  niemor  foisset  vestri,  o 
soncti  ejus,  non  dixisset  im  ora^nnc  sna  :  Et  pro  eis 
utnetifico  me  ipsunty  ut  sint  et  ipsi  sancti  in  veritale 
{Joan.  XV 11,  i^).  Item  :  Pater^  sanctifita  eos  inveri» 


tate;  sermo  tuus  veritas  est  (ibid.^  17).  Quia  ergo  IXhabet.  Si  ergo  tu  ex  dedignatione  nioveris,  falso 


niemor  foit  vestri,  "ut  sanctifica^eminl,  vo&  sancti 
ejus  illi  attribuendo  quod  saiicii  estis,  confittmini 
memorias  sanctiiatis  e/«i,  qoia  sicut  palmes  not^  po- 
test  ferre  fruetum  a  semetipsOf  msi  manserit  in  vite 
{Joan.  XV,  4),  sic  nec  vos  poleritis  a  vobisroetipsis 
habcpe  saiiciilatem,  nec  ttllo  modo  vere  samti  eri- 
ti«,  nisi  de  illo  accipiatis,  et  in  illo  habeatis,  ot  san- 
di  silis.  Praioccopemus  ergo  faciem  ejos  in  confes- 
stone,  anteqoaro  veniat  dies  ine.  Qwmiamira  tn  jn- 
dignatione  ejus. 

Ira,  et  indignatio  com  sit  motus  aitimi  pei'l«i4)aCi> 

nullatenus  Deo  creditor  convenire,  cui  vene  dicifirir : 

Tu  autem^  Domine^  cum  tranquHiUate  judieas^  et 

cum  magna  reverentia  disponis  omnia  :  subest  enini 

Patboi..  CXCIll. 


tibi  arrogas  quasi  zelum  justitiscr,  cuin  agaris  zelo 
neqiiitfae.  Unde  autem  probabis  te  habere  conipas- 
sionem  potius  quani  indignationem  erga  fVatrem? 
In  eo  seilicet,  si  tc  inagis  di^lectat  pro  illo  njmlere 
ad  Christum  propitiatorem  verba  orationis,  quam 
ad  hominem  coufabulatorem  verba  detractiohis. 
Porro,  si  tc  libel  vituperare,  temere  judicare,  noii 
orare,  scias  te  plenum  indignatione,  alienum  vero 
a-compassione.  Ideoque,  quoniain  tu  in  ira  et  m  iit- 
dignatione  adversus  frairciii  tabescis,  iiiSI'  poeniten- 
tia  corrigaris,  et  tu  iratuin  alque  indignantem  tibi 
judicem  senties.  Quonidm  ira  in  indignatione  ejus* 
Vcrum,  si  lu  compassione  afiiceris  erga  fratrem 
^ieccauiem,  ita  ut  sit  in  voluntate  tua  erga  illum 


Jin9  GERHOHl  PRiEPOSITI  KEICHERSPEaG.  i^ 

bonae  vilae  dcsiderium,  quia  desideras  et  cupis  iUum  A  state  eris^  et  ipse  dominabitur  tui  ?  (Gen.  ui,  16.) 
beate,  jucunde  ac  prospere  vivere,  tu  quoque  sen-  Quia  enim  de  latere  viri  eral  sumpia,  recle  iiitelli- 
ties  idera  a  Deo,  quoniam  viia  in  voluntale  ejus.  gitur  ei  socia  creata.  Si  eiiim  de  capite  viri  SQropu 
£cce  qualis  recomuensatio.  Beata  et  honesta  viu     Tuisset  quasi  domina ;  si  de  pede,  quasi  anciila  viri 


fratris  jam  est  in  voluntate  tua,  neque  tamen  con- 
tinuo,  ut  voiueris,  illi  taiem  vitam  confcrre,  vel  a 
Deo  poteris  obtinere,  qualem  vis.  Deus  autem,  quia 
est  omnipoiens,  et  subest  ei,  cum  voluerit  posse, 
te  tali  mercede  remunerat,  ut  vita  tua  sil  in  vo/tin- 
tate  ejus^  atque  ut  vivas  non  aliter  quam  ipse  vult, 
et  tibi  expedit,  quoniam  sola  vita  in  ejus  voiuntate 
disposiia  est  beata. 

Caveamus  ergo  adversus  fratres  iram,  et  indigna- 
tioiiciii,  si  timemus  iram  et  indignationem  Dei, 
quoniam  ira  in  indignatione  ejus  irati,  et  indignan- 


poterat  videri.  Nunc  aulem  licet  socia  creala,per 
eulpam  facta  est  ancilla,  ita  ut  ei  dicalur :  Sub  viri 
potestateeriSf  et  ipse  dominabilur  tui. 

Yerum  tamen  est,  ulii  ista  subjectio  per  tiumili- 
tatem  ornatur,  ita  ut  talis  bumiliatio  feiDinsin  hu- 
miiitatera  convertatur ;  sicul  in  beata  virgine  Ma- 
ria,  quae,  iicet  nescia  viri,tamen  viroJosepb  despou- 
sata  comparuit  inter  bomines  tanquam  virosubdila, 
et  erga  eum  fuit  ita  ofliciosa,  ut  ipse  puiarelar  pa- 
ter  Jesu,  quod  putantibus  usque  adeo  non  esl  in- 
dignata  illa  femina  beata,  ut  et  ipsa  vocarei  illQtu 


tibus.  In  fratricida  Cain  dedimus  exemplum  irae  B  patrem  ejus  dicens  ad  ipsuin  (ilium  suum  :  Fm(, 

primitivse,  de  qua  ira  mxiiix  derivatae  vexant  quem- 

libct  malum  adversus  quemlibet  bonum,  dum  quasi 

Cain  adhuc  tabescit  adversus  Al>el.  Et  quia  de  ira 

primitiva  manifestura  dedimus  exemplum  interho- 

mines  (nam  diabolus  piis  fuerat  iratus  pro  eo, 

quod  de  coelo  erat  projectus),  demus  quoque  dc 

primitiva  indignatione  manifestum  exemplum,  ex 

<]ua  dcrivationes  agnoscantur  multarum  iiidignatio- 

iium  corda  humana  vexantium.  Prima  inter  homi- 

nes  invenitur  Eva  indignata  pro  eo,  quod  erat  pro- 

bibita  comedere  de  iigno  scientiae:  Nisi  enim  talis 

indignatio   praecessisset  in  ejus  pectore,  serpens 

caliidus  non  habuisset  materiam  tentandi  eam  bis 

verbis  :  Cur  praicepit  vobis  Deus,  ne  comederetis  ex 

omni  ligno  paradisi  ?  (Gen.  iii,  i.)  Verum,  quia  ex- 

|)lorator  astutus  praesenserat  illius  indignationem 

propter  unius  iigni  probibitionem,  tentando  eam 

seduxitad  ejusdem  iigni  vetiti  praesumptuosam  de- 

.gustaiionem  in  hac  falsa  promissione,  quod  ipsa  ex 

tunc  habeus  scientiam  boni,  et  mali  aeque  ut  Deus, 

non  haberet  nccessitatem  quidquam  a  Doo  discere 

vel  ei  subjacere.  De  hac  igitur  primitiva  indigna- 

tione  mu\isB  indignationes  derivatae  ac  multipiicat^ 

suut  in  niiis  et  flliabus  Adae  et  Evae. 

De  i|uibus  indignationibus  propter  cautelam  sug- 
^erendam  libet  agere  prolixius  incipicndo  a  tenta- 
lioiiibus ,  quibus  humanum  pectus  ad  indignalio- 
nem  provocatur,  nisi  et  caput  serpentis  a  femina, 
id  est  a  sensualitate  conteratur,  et  ipse  postea  in- 
sidians  calcaneo  feminae  subiilissime  caveatur.  Quid 
est  autem  caput  serpentis,  nisi  initium  pravae  ac  se- 
ductoriae  suggestionis?  Verbi  gratia,  primis  bomini- 
bus  primo  suggessit  vetiti  edulii  cupidinosum^ 
divinae  scicjitiae  curiosum ,  divinae  similitudinis 
praesumptuosum  appetitum^  qua  suggestione  iau- 
qiiam  capite  serpentis  femina,  id  est  humana  sen- 
sualitas  illecta  in  primis  bominibus,  ventre  quoque 
serpentis  ^usdem  obJectata ,  et  cauda  est  ligata. 
Victam  ergo  feminam  per  hujusmodi  suggestionls 
oblccMtionem  et  consensionem  quasi  catenatam 
traxit  ad  indignationeni.  Qiianta  enim  putas  indi- 
gnatione  movebalur,  quando  illa,  quae  Deo  subjecta 
4ledij;nata  iuit,  dictum  sibi  audivil  :  Sub  viri  poie- 


pater  tuus  et  ego  dolentes  quwrebamus  te  (Lkc.  ii, 
48).  Notandum  sane,  quod  viruin  sub  iiouiine  jm* 
tris  anteposuit,  seque  cum  esset  angelorum  dotia- 
na,  humiliter  postposuit,  usque  adeo  fuit  pciiiuis 
aliena  ab  omni  indignatiouis  vitio,  ut  ipsa  licct  im- 
polluta  noii  dedignaretur  servare  disciplinam  pollu- 
tis  statutam  matribus,  quoadusque  apostoUs  prae- 
dicantibus  comparuit,  quam  excelsa  non  solum  su- 
pra  homines,  verum  etiam  super  choros  angeloruu 
existit,  quod  ipsum  et  nos  praedicamus,  dum  mi- 
mus  :  Exaltata  es,  sancta  Dei  genitrix,  super  ckorn 
angelorum  ad  coslestia  regna  :  hxc  igitur  femiua  iu- 
ter  feminas  benedjcta,  neque  capite  serpeniis  allecta 
est  per  suggestionem,  neque  ventre  obleclala  per 
delectationem,  neque  cauda  est  aliigata  per  coii- 
sensionem.  Unde  nec  timuit  ilium  suo  calaneo  in- 
sidiantem. 

Verum,  quia  in  filio  feminae  hujus  apparet  evH 
dentius,  quomodo  serpens  iste  sit  in  capite  conte- 
rendus,  et  in  cauda  cavendus,  per  quam  insidialur 
calcaneo,  id  est  fini  hominis,  a  quo  victus  et  at- 
catus  in  capile  fuerit,  illum  aspiciamus  io  quo  ser- 
pens  iste  nihil  suum  inveniens,  tamen  praesufflpsit 
capite  suo  iili  per  suggestionem  appropinquare, 
quando  illum  tentavit,  primo,  per  iilecebram  guls, 
postjejuniumquadr^gintadierum  et  noctium,s^ 
cundo,  per  curiositatis  vitium,  diccns  iili :  Mitte  ti 
deorsum  (Matth.  iv,  6);  terlio,  per  amlilioncffl 
D  ostendeifs  illi  omnia  regna  mundi  et  gloriameoroiD. 
Quia  vero  per  bas  tenUtiones  capiules  in  Christo 
nihil  suum  invenit  princeps  mundi  hujus,  ad  cor- 
traria  se  convertit  argumenta  et  tentamenta,  ligare 
volens  illum  cauda  sua.  Nam  cui  per  seipsum  si^ 
gessit  appetitum  panisbene  sapidi,  huic  postea  per 
implos  homines  obtulit  fel  et  acetum  nimis  anu- 
rum,  ui  super  hoc  indignari  faceret  illum  :  quem 
prius  posiium  super  pinnaculum  templi  suasit  nit- 
raculo  superfluo  spccuculum  lieri  curiosis  Juda»- 
rum  oculis,  hunc  postea  velata  facie  atque  tectts 
oculis  privavit  spectaculis  provocans  ad  motom  iu' 
dignationis  :  cui  prius  obtuiit  omnia  regna  muBdif 
et  gloriam  eorum  alliciens  eum  ad  dignitatem* 
huuc  postea  fecii  rcprobari  a  Judaeis  eligcntibui 


mi 


COMMENTARIUM  LN  PSALMOS.  -  PAUS  IL-^-  PSAL.  XXiX. 


im 


inagis  regem  Cxsareni  \el  eiiaiu  Barrabbam   latro-  A  vida  pfrseqiiiiTilur  increpniuUi,  At  eontra  Phariii;t^o- 


iiem,  quam  illum,  volens  lioc   modo  irritare  illum 
ad  indii^nationem. 

Sicut  fccit  in  capite  serpens  malignus,  ita  facit 
etiam  in  membris.  Quos  iion  polest  vincere  per  ille- 
cebrosa,  ut  luxurienlur,  tentat  per  amara,  ut  ipsi 
aroaricentur,  et  aliis  indigiienlur.  Qiios  non  potest 
viooere  per  curiosa,  iit  cos  delectct  spectaculum, 
tollit  eis  aliquotics  omne  spectaculum,  ut,  dum 
nec  ipsi  curiose  spcctant,  nec  ab  aliis  curiose  spe- 
ctantur,  taedio  vit»  obscurae  afiecti  curas  habeant 
mordaces  et  indignejitur  pro  eo  quod  non  sunt  in 
hoc  mundo  spectabiles.  Quos  non  potest  vincere  per 
ambitionem  ostendendo  iilis  omnia  regna  roundi,  et 
gloriam  eorum,  hos  irritat  ad   indigiiationem  fa- 


rum  fiirniles  absque  djleciinnis  coiiipassiono  ira  et 
indigri.^iiQiic  cummoli  despidurit  peccatorcs,  ccrte 
ipsis  despicienlibus  lauto  meUorcs,  quanto  fueriiit 
in  eorum  dcsjmctii  man^ueiiares^. 

Tall  yif^rpuut  hidtgriQiione  miiUi  nobiles  eligente 
Deo  ignobilia  mundi  ct  contemptibilia,  ut  confuiidr.t 
fortia,  et  ea,  quse  non  sunt,  ut  ea,  qu»  sunt,  de- 
struat.  Etiam  soror  contra  sororem,  videlicet  Mar- 
tba  contra  Mariam  cosperat  indignari,  eo  quod  verbo 
Dei  vacans  reliquerat  eam  solam  ministrare  (Lue,  x, 
40).  Sed  ubi  divino  judicio  laudata  est  pars  Mariae, 
quievit  indignatio  Martbie.  Agnoscamus  igitur  ei  nos 
laudabilem  esse  partem  Mariai,  nec  tamen  vitupera- 
bilem  esse  partem  sororis  Martbae.  Mutuo  nos  in- 


xriendo  illos  reprobari,  et  alios  exaltari  vel  ipsis  me-  ^  vicem  exbortemur,  ne  inflemur,  aut  indignemur  ad- 


liores,  vel  etiam  pejores.  Et  quidem,  quando  bonis 
reprobatis  meliores  eliguntur,  non  magis  est  iilis 
indignandum,  qiiam  indignatus  est  Joseph,  qui  co- 
guoroinatus  est  justus,  quando  Barnaba  electo  ipse 
reprobatus  luit  {Act.  i,  23).  Nisi  talis  iodignatio  in 
taHbus  caveatur,  salus  animae  periclilatur  Deo  indi- 
gnante  et  irascente,  quoniam  ira  in  indignatione  eju$. 
Nam  tali  indignatione  pcrierunt  Dathan  et  Abiron, 
electo  Aaron.  Tali  indignatione  periit  Saul  repro- 
batus,  electo  David,  quem  non  rectis  oculis  aspexit 
iDdignatus,  quod  ipsi  Sauli  mille,  et  David  decem 
roillia  data  sunt  in  laude  mulierum  (/  Reg.  xviii,  7). 
Tali  indignatione  perierunt  Scribse  et  Pharisaei  au- 


versus  alterutrum  pro  divcrsa  dignitate  ofBciorum 
sive  ad  actionem,  sive  ad  contemplationem  perti- 
nentium.  Si  qui$  hquitur  quasi  »ermone$  Dei^  dum 
non  est  ipse,  qui  loquitur,  sed  Spiritus  sanctus : 
Si  quis  ministrat  tanquam  ex  virtute^  quam  admi^ 
nistrat  Deus  (1  Pelr,  iv,  11),  ut  in  omnibus  Deus 
honoriflcetur,  et  non  alter  adversus  alterum  iiifle<- 
tur,  vel  iudignetur.  Quibus  in  una  eongrcgalione 
datuin  est  operari  opus  bonum,  non  indignentur 
quieli  bene  vacantium.  Quibus  datum  est  vacarc  et 
videre,  quoniam  suavis  est  Domiuus,  non  indignen- 
tur  bene  operantibus  fratribus  aut  sororibus ;  magis 
autein  studeant  non  de  sui  spiriulis  otii  dignitate. 


dientes,  qiiod  publicani  et  meretrices  praecedereiit  p  sed  de  operantium   fratrum  et  sororum  societata 


ilios  in  regnum  Dei.  Taii  indignatione  perierunt 
Judaei  pridem  electi,  sed  postea  reprobati,  quando 
repleti  sunt  zeio  indignalionis  gentibus  electis.  Ipsi 
quoque  apostoli  tali  indignatione  tacti  sunt,  quando 
adversus  bonam  mulierem  de  opere  bono  indignati 
sunt,  diccntes :  Vt  quid  perditio  hwc  ?  (Matth,  xxvi, 
8.)  Sed,  quia,  Domiiio  arguente,  bonuni  opus  opera- 
tam  esse  mulierem  recognoverunt,  non  perieruni. 
Pro  tali  indignatione  arguitur  oculus  nequam  illo- 
rum,  qui  portaverunt  pondus  diei  et  aestus,  et  indi- 
gnati  sunt,  novissimos  paruro  fatigalos  ipsis  roultum 
fatigatis  pares  fieri  in  praemio,  qui  non  eraut  pares 
in  labore  (Matth.  xx,  12).  Tali  periit  indignatioiie 
Pbarisaeus  contra  publicanum  inflatus,  et  arguitur 
alter  Pharisaeus  mulieri  peccatrici  pedcs  Domini  tan- 
genli  et  ungenti  indignatus,  qui  licet  sibimetipsi 
Yisus  fuisset  commotus  quasi  zelo  justitiai,  Domino 
judieante  motus  fuerat  zelo  verae  malitiae  ac  falsae 
justiliae,  quia  vera  juslitia  compassionem,  falsa  de- 
dignationem  habet,  quamvis  et  justi  recte  soleani 
peccatoribus  indigiiari  (Luc.  xviii,  11).  Sed  aliud 
est  quod  agitur  zeIoju$tili;e,  aliud,  quod  agilur  typo 
superbiae.  Indignantiir  etenim  justi,  sed  iion  dedi- 
giiantes,  desperant,  sed  non  desperantes,  quia,  dum 
foris  per  increpationem  saeviunt,  intus  per  compas- 
sionem  diligunt,  atque  ita  versantur  inter  dilectio- 
nero  hominum  et  odium  vitiorum,  ut  et  bominibus 
charitatem,  et  vitiis  exhibeant  severitatero,  videlicet 
prD  ipsorum  salvatioue  iibenter  orando,  quorum 


gloriari:  Et  si  non  possunt  facere  opera  fortia 
exemplo  foriis  mulieris,  quae  manuin  suam  misitad 
fortia,  sit  in  eis  dilectio,  quae  si  in  corpore  niortali 
ac  fragili  fortis  est  ut  mors,  nunquam  erit  odiosa, 
ctiamsi  per  debiiitatem  vei  infirmitatem  dissolvantur 
omnra  membra. 

Sic  in  homiliis  beati  Gregorii  papae  legitur  de 
qtiodam  servulo,  et  de  quadam  Romula  inflrinatis 
gravissime  tota  membrorum  dissolutioue,  sed,  sicut 
sancti  per  fidem  vicerunt  regna,  operali  sunt  justi- 
tiam,  adepti  sunt  repromissiones,  ita  et  in  Lstis  per 
fidem  ex  dilectione  operantem  non  per  opus  roa- 
nuum,  sed  pe^  opus  patientiae,  victum  est  regnum 
peecati,  et  consummatum  est  regnum  justitiae,  quod 
D  aperte  claruit  in  eorum  de  hac  vita  gloriosa  migra- 
tione.  Ubi  crgo  cum  fide  ac  spe  fuerit  charitas,  ibi 
procul  erit  otiositas,  quoniam  amor  nunquam  erit 
otiosus.  Operatur  euim  magna  si  est :  Si  vero  ope- 
rari  renuit,  amor  non  est.  Operatur  sine  cessatione 
interdum,  cum  valet,  opus  manuum,  sed  jugiter 
opus  fidei,  de  quo  Dominus  in  Evangelio  Judseis 
sciscitautibus  quid  eis  esset  operandum,  hoc  est^  ait, 
opus  Deif  ut  credatis  in  eum^  quem  misit  ille  (Joan, 
VI,  29).  Item :  Operamini  non  cibum  qui  perit,  sed 
eum  qui  permanei  (ibid,^  27).  Huiic  cibum  toties 
operamur,  quoties  in  lege  Domini  meditamur  verba 
divina  quasi  grana  electa  conferendo,  ventilando, 
molendo  per  aquas  lacrymarum  spargendo,  et  per 
igncm  divini  araoris  in  clibano  mentis  coqucndo. 


\m 


GEnilOin  PRiEPOSiTI  RKICIIEUSPERG. 


iiG4 


Operaminif  tnquit,  cibum  qui  permauet,  quia  chari-  A  in  liujus  muinli  fornacc  adaugeat,  SB«f.  sicul  illi  ires 


tas  veritalis  in  seternnm  pennanet,  sicut  ipsa  \eri- 
tas  in  seternum  permanet.  Quam  charitatem  opera- 
mur,  cum  divinis  verbis  velut  quibusdam  facibus 
nos  et  aiios  accendendo  in  amore  justitise  inflam- 
niati  proncimas.  i(a  vt  ardeamus  et  luceamus  illias 
exemplo,  de  quo  dictum  est :  Ille  erat  tucerna  ar- 
d9H$  et  lucens  (Joan.  iii,  5).  Ardens  videlicet  cha- 
ritaie,  lucens  humilitate,  in  qua  dixit  uon  se  di- 
giium,  ut  solverct  corrigiam  calccamentorum  divi- 
iiorum,  Sic  semper,  ubi  fuerit  ardens  charitas,  ihi 
erit  socia  luceiis  humilitas,  quoniam  a  fumo  su* 
|)erbiae  oronino  aliena  flamroa  chariiatis  purissimos 
de  semittit  radios  humilitatis,  quam  familiariter 
quasi  de  vicino  respicit  Dominus,  qui  alta  a  ionge 


quasi  ex  uno  ore  laudabant  et  gloriflcabant  DeuBi, 
ita  nos  quoque  regnante  in  nobis  concordia  qoasi 
exuno  ore  iaudemus  et  gloriflcemus  Deuro  Tiri  cam 
femini8,litterati  cuni  illitteratis,  bene  operantes  duii 
bene  vacantibus,  unusquisque  autem  in  soo  ordine 
canendo  hymnum  triumpuerorum,  quero  CMtabant 
iu  camino  ignis  benedicentes  Doroinum.  Haec  de  vi- 
tio  irae  et  indignationis  cavendo  inserta  nunc  soffi- 
ciant,  ne  irascendo,  vel  indignando  iraoi  el  iiidi* 
gnationem  Dei  incurramus  actualiter,  quam  de 
Adam  contraxirous  originaliter.  Quoniam  ira^  «a 
afflictio,  seu  poena,  qua  priroum  peccatun  Deos 
vindicavit,  fuit  in  indignatione  ^u$,  Quasi  enim  in- 
dignatus  est,quoniam  eomroinationem  neglexenini. 


cogiwscit  (PsaL  cxxxvii,  6).  Donet  Dominus,  ut  ob-  ^  qua  dixerat  :  In  qua  die^  comederitis  de  lipto^mcrte 
servemus  huroilitatem  et  charitatem,  sive  paruni,     moriemini  (Gen.  ii,  17). 


sive  multum  operemur:  quia  et  per  humilitatem 
alien£  digniiates  fiunt  nostrae,  et  per  charitatem 
aticna  opera  fiunt  nostra. 

Dum  vero  ab  industriose  operantibus  et  laboran- 
tibus  nos  litterati  metimus  temporalia  commoda, 
dignum  et  justum  est  ut  et  ipsi  metant  iiostra  spiri- 
ialia,  et  Mariae  otium  reputctur  Marthae  ad  meriiuni, 
quia  illa  non  posset  otiari,  et  in  verbo  Dei  deiiciari 
sine  adjumeuto  sororis  loborantis  et  erga  muita 
sollicitae  ac  turbatae  ad  hoc,  ut  altera  soror  vacarc 
posset  absque  turbatione.  Vacate  [alias,  Gustate]^ 
inqiiit  Psalmi&ta,  et  videte  quoniam  snavis  est  Do- 


Et  vita  in  voluntatCt  id  est  in  impletione  volun- 
tatis  Dei  est,  quam  solus  iile  perfecte  implevil,  qui 
pro  nobis  aeterno  patri  Ad«  debitum  sotvit,  et  pia- 
culi  veteris  cautionem  pio  cruore  detersit.  Ira  vero 
Dei  est  non  sine  spe  gratiae,  quoniam  scquitor,  et 
vita  aeterna  vobis  impotentibus  redire  ad  illan,  quae 
datur,  in  voluntate  ejus^  id  est  non  secundum  vircs 
veslras,  vei  merita. 

Non  tamen  inox  dabitur  illa  vita,  sed  Hihu  de- 
morabitur^  et  cxtera.  Conferuntur  singula  singulis. 
Quoniam  in  indignatione  ipsius  est  ira  :  ideo  ad  ve^ 
sperum  demorabilur  fletus.  Et  quoniam  riia  in  vo* 


minus  {PsaL  xxxiii,  9>.  Vacate  non  inquietis  dis-  ^  luntate  ejus  est  :  ideo  ad  matutinum  UtiUu 


cursionibus,  non  vanis  confabulattoiiibus,  aut  ne- 
quissimis  detractionibus,  in  quibus  iion  gustatur 
quoniam  sit  suavis  Domiaus,  sed  lectionibus,  ora- 
tiouibus,{et  studiosis,  sanclisque  meditatlouibus,  ac 
aliis  spiritalibos  exercilationibus,  roaxime  devoiis 
jnissarum  celebrationibus,  et  sludiosis  ad  eas  cele- 
brandas  praeparationibus.  Yerbi  gratia  In  scribendis 
irbris,  concinnandis  luniinaribus,  coaptandis  sacris 
vestibus,  et  aliis  utensilibus  ad  dccorem  domus  Dei, 
sive  ad  necessitatem  faroulantium  in  ea  pcrtiiien- 
t  bus,  vel  mysticas  in  ea  significationes  exprimen- 
libus,  formaque  visibili  grntiam  invisibilem  symbo- 
lizaiitibus,  in  quibus  omnibus  gustalur,  quoiiiam 
«Uiivis  est  Douiinus.  Vere  suavis  est  Domiuus,  et 


\esperum  esr,  quando  sol  per  meridiem  dediwil 
ad  ocoasum.  Tunc  sapientise  lux  ab  honniie  pec- 
cante  recessit,  el  inorte  dainnatus  est.  Lx  liinc  dii- 
rat  fletus,  quam  diu  populus,  qui  natus  esi  ex 
Adam,  laborans  expectat  usque  ad  matutikvm  ro- 
turae  resurrcctionis  :  ct  tuuc  erit  lcetiiia^  quia  lunc 
Dominus  absterget  omnem  lacrymam  ab  ocolis  san^ 
ctorum.  In  signum  illius  matutins  Isetitiae  Clirislits 
mane  surrexit. 

Significatur  etiam  prima  rcsurrectio  aiiimae  in 
eodem.  Sicut  enim  Christus  non  calpa,  sed  p«eQa 
in  vespere  sepultus,  maiie  tertia  die  resurrexit ;  stc 
Iiomo,  qui  vespere  peccans  in  paradiso  quasi  sepol- 
tus  est,  quia   morte  damnar.us  est,  post  tompos. 


dulcis,  qui  per  dulce  ac  suave  cliarilatis  viiiculum  D  quod  fuit  ante  iegem,  et  quod  sub  lege,  tcrtia  di«-. 


•facit,  ut  omnia  niembra  sibi  concordent  in  unum, 
ita  ut  uno  membro  glorificaio  congaudeant  omnia 
n.cnibra,  et  si  patitur  unum  merabrum,  compaii- 
autiir  omnia  membra. 

Jn  saucta  ergo  charitate  confirmet  nos  divina  mi- 
gericordia.  In  sancta  humilitate  uobis  puerilem  sim» 
plicitatcm  hafbentibus  adsit  ille  angelus,  qui  tribus 
pueris  in  foriiace  adfuit,  flainmnmque  ignis  excus- 
sit,  et  fecit  medium  fomacis  quasi  ventum  roris 
flantem.  (Dan.  iii,  49).  IIlos  autein  non  letigit  om- 
nino  ignis,  neque  contristavit,  aut  quidqtiam  mo- 
lestiae  uitiilit.  Stc  noii  laiigat  nos  iguis  irae,  amari- 
tudinis,  indignationis,  aut  quidquam  molestia;  in- 
fcrai  qtiautialibei  nutrinieniis  illum  rez  Babylonis 


id  est  tempore  gratiac  fidei  lucem  suscepit,  ei  boc 
roanc  a  morte  peccati  in  anima  resurgit.  Iiaqit«* 
i^esurrectio  mane  facta,  qua  in  Chiisto  oniiics  vi- 
vificantur,  est  causa  la^titiae,  qu%  deroorabitnr  in 
matutino,  sicul  mors  et  sepultura  secunduni  veie- 
reiu  Adam  facta,  inquoomnes  mormutur,est  caosa 
fletus,  qui  demorabitur  ad  vesperum. 

Demorabitur  enim  et  fletus  et  /(rftlta,  quia  neqve 
fletust  neque  lcetilia  fiiiitur  in  brcvi,  sed  longiori 
mora  durabit  utrunu]uc.  Nam  ab  ilia  trisiisstnn  ve- 
spera,  qua  ejectus  Adam  de  paradiso  incidit  causain 
ploiationis,  eantes  ibant  et  flebant  omnes  Itlii  ej«s 
primam  vocem  fletus  emittendo,  cum  nascerenmr 
in  hunc  mundum,  et  sic  flcntes  exicrunt  de   lM>e 


m.ti  COMMENTAKIUM  IN  PSALMOS.  —  V\m  IL  -  PSAL.  XMX,  H66 

iiiiiiido  in  infcrnum.  In  bujus  autem  \il:K  spalio  si  A  fMr /7(.mj(  M;ui;f>  naiilis  ;ii1  nninumontum,  aliaroin** 


aiiquando  riserunt,  risus  eorum  dolore  miscebaiur, 
ei  extrema  gaudii  luctus  occupavit.  Inde  et  illa  tox 
iii  alio  Psalmo  :  Fuerunt  mihi  lacryma  mem  pane$ 
die  ac  nocte  (PsaL  XLi,4).Ubi  dies  etuocles  in  fletu 
coiitinuantur,  uonne  ibi  fletus  demorabitur  a  ve- 
si^era  in  vesperam?  Nonne  fletus  demoratur  ubi 
itulla  iiiterpolatio  ridenti  conceditur?  Nam,  ei»\  ali- 
quando  rident  hoinines  in  hac  vita  aerumnis  pleua, 
hoc  ipsum  quod  rident,  vel  ridere  possunt,  flendum 
cst.  Ad  remediandutn  bunc  fletum  demorantem  di- 
gitus  Dei  scripsit  iegem  decem  praecepta  continen- 
teni,  quse,  quia  peccatorum  vulnera  monstravit,  non 
sanavit,  neque  aliquid  ad  perfectum  duiit,  fletum 
demorantem  non  solum  non  abstulit,  sed  auiit. 


que  IV-iJimaiuin  nm  ca  Hi^fUinnt,  et  ipsuruin  apd- 
8to1r>niiu  lii^mitini  vi  (leMttuitL  Diluculo  vero  im- 
minciiU:  ad  mi^itiiiiuim  ca-^pil  Hs  lux  iieri  laeti(i;e, 
cum  uiihHf  u*u€hT(f  CHtnt  aliqiuiritul;B  tristrtise.  Ap- 
panMiiiltLiii  qiiipp^.'  angdts^  ct  viso  Doinino  devotis 
mulierititiR,  civbn^s(:ente  qiioqiie  fama  resurrectio- 
nis  conlc^Uinubus  angclis,  cil  luncdepulsa  tristitise 
caligirir  iid  ynQiwiiuiAm  denior:iiur  laititia,  quia  re- 
surrectio  in  matutino  ab  angelis  conteslata  nobis 
in  finem  mundi  est  reservala,  quando  omnes,  qui 
Christo  commoriuntur,  ipsi  quoque  conresurgentes 
in  ipso  vivirtcabuntur,  et  tunc  post  vesperam  sae- 
culi  hujus  caiiginosi  in  sereno  matutiuo  futuri  sae- 
culi  perficietur  magna  illa  totius  domus  David  de- 


Nam,  sicut  in  quinque  porticibns  apud  pisciuam  '^  dieatio,  quae  jam  facta  est  in  fundamento,  Christi 


probalicam  languidi  prodebantur,  non  sanabantur, 
ita  pcr  quinque  libros  Moysi  peccatores  argueban- 
tur,  iion  curabantur.  Demoratus  est  ergo  fletus  us- 
quead  Christum,qui  in  seipso  demonstran8,quan- 
ta  sii  causa  flendi  in  hoc  mundo  propter  mortera 
et  murtalitatem»  quam  post  meridiem  circa  vespe- 
rain  incidit  Adam,  et  ipse  mortuum  Lazarum  plo- 
ravit  humano  affectu,  quem  fuerat  resusciiaturus 
\'irtute  divina.  Extendebatur  enim  fletus  ac  tristitia 
usque  ad  illam  vesperam,  qua  propter  peccata  no- 
st  a  mortuus  ac  sepuUus  est  Christus,  qui  descea- 
dens  ad  inferiia,  ubi  sanctorum  populus  detinebalur 
in  iitorte  captivus,  voce  lacrymabili  saiutatus  est  a 


corpore  a  mortuis  resuscitato.  Tunc  ad  vesperum 
demorabitur  fletus  eorum,  qui  tunc  dolebunt  muii- 
dum,  quem  amaverunt  habere  vesperum,  id  est  fi- 
nem.  Tunc  ad  matutinum  demorabitur  loBtitiaeo- 
rum,  qui  futurum  saecuium,  quod  mundo  sprelo 
amaverunt,  gaudentes  videbunt  liabere  initium. 
Utrumque  demorabitur,  et  fletus,  et  laetitia,  quia  et 
ilii  semper  flebunt,  quibus  in  vespero  illo  dicetur  : 
/fe,  maiedicti,  inignem  ostemum  (Matth,  xxv,  41)  : 
et  ilii  seroper  gaiidcbunt,  quibus  in  illo  mane  dice- 
tur  :  \enite^  benedicli  Patris  mei^  percipite  regnum, 
quod  vobis  paratum  est  ab  origine  mundi  {ibid.^  54). 
Unum  quippe  idemque  judicium  aliis  erit  vespe- 


ciicentibus :  Advenisti  desiderabilis  quem  exspeciabB-  q  ruro,  aliis  matutinum.  Muili  enim  tunc  de  his,  qui 


mus  in  tenebris^  ut  educeres  hae  nocte  vinculatos  de 
elaustris  :  te  nostra  vocant  suspiria^  te  larga  require- 
bant  tamenta :  tu  factus  ss  spes  desperatis  m.  c.  in 
iormentis. 

Jam  tunc  una  inferi  porta,  qiiae  est  mors  aniroae, 
destruebatur,  quando  sanctorum  animabus  in  in- 
fcrno  eatenus  lugentibus  laetitiae  aurora  illuxit.  Ha' 
bitantibusenim  in  regione  umbras  mortis  lux  orla  est 
eib  (Isa.  iXy  2),  quaiido  Christus  per  animaui  suam 
descendit  ad  infernum  vita  et  lux  animaruni.  Scd 
Tiondum  plena  fuit  laetitia,  quia  stabat  altera  inferni 
porta,  scilicet  mors  corporum,  quoniam  adhuc  nul* 
lus  resurrexit  non  moriturus  ulterius.  Ergo  m  miilM- 
tino,  quo  Christus  primogenitus  mortuorum  sarre- 


dormiunt  in  terra:  pulvere,  evigilabunt,  alii  in  vilam 
wternam,  et  aiii  in  opprobrium,  ut  videant  semper 
(Dan.  XII,  2).  Qui  evigilabunt  in  vitam  ceternam,  \U 
lis  erit  resurrectio  et  judicium  quasi  matutinum  ct 
quoddam  initium  illius  diei,  de  qua  dicitur  :  quia 
melior  est  dies  una  in  atriis  tuis  super  millia  (Psal. 
Lxxxiii,  ii).  Qui  autem  evigilabunt  m  opprobrium, 
ut  videoiU  semper,  iliis  erit  resurrectio,  et  judicium 
quasi  vesperum  uimis  obscurum,  initium  videlicet 
sempitemae  noctis,  et  illarum  tenebrarum,  de  qui- 
bus  dicitur  :  Et  impii  in  tenebris  conticescent  (I  Rea, 
11.9). 

Haec  differentia  futurae  resurrectionis  trahitur  de 
difiereutia  dissimilis  conversationis.  Nam  alii  sic 


xit  a  mortuis  non  moriturus  amplius,  multis  san-  D  in  hoc  mundo  conversantur,  ut  in  htijus  muiidi 


ctorum  corporibus  cum  eo  resurgentibus,  et  via 
resuircclionis  patefacta  est  in  Christo  cunctis,  qui 
nioriuntur  in  Adain,  tunc  altera  mortis  porta  de- 
structa  dies  laeiitiae  plene  illuxit,  de  qua  dicitur 
alias:  Ua;c  est  dieSfquam  feeit  Dominus^  exsulumus^ 
ei  Iwtemur  in  ea  (Psal.  cxvii,  i4).  Exullemus  cor- 
poris  gestu  propter  resurrectionem  corporum,  lae- 
lemur  mentis  affectu  propter  resurreclionem  ani- 
maium. 

Sane  qiiidem  credi  potest  quod  media  nocte  sur  • 
rexil  verus  Sanison,  mcdiaque  nocte  percusserit 
^gyptum,  id  cst  infernum,  dum  mediuni  s>lentium 
teiiereiit  omnia,  et  nox  in  suo  cursu  medium  itcr 
baberet.  Scd  taiuen  usque  ad  matutinum  demoraba- 


concupiscentia  statuant  sibi  diem  suam.  Talis  erat 
ierusalem  ierrena,  cujus  inieritum  videns  Dominus 
flevit  super  illaro,  dicens  :  Quia  si  cognovisses  et  tu^ 
et  quidem  in  hac  die  tua,  qua  ad  pacem  tibi  (Luc. 
XIX,  42).  Diem  suam  hic  habet  anima  infidelis,  cui 
dulcis  est  roundana  concupisceutia.  Sed,  quando 
niundus  transibit,  et  concupiscentia  ejus,  tunc  erit 
illi  vesperum,  qua  mittetor  in  tenebras  exteriores, 
ubi  erit  fletus  et  stridor  dentium,  et  limc  demora- 
bitur  fletus,  quando  mora  longa  erit  in  aeternis  poe- 
nis  pro  concupiscenliis  brevissimis.  Quo  contr:i^ 
diem  suam  in  hoc  mundo  non  habentes,  qui  per 
noctem  temporalitatis  anxiae  desiderant  venire  in 
diem  acterniiatis,  quaodo  nmndus  transibit^  et  con- 


MQl  GEnnOIli  PftifePOSlTI  RErCHERSPERG. 

ciipiscenlia  cjuSf  audiiinl  sihi  Boiniuum  dieenteni :  A  didici,  quod   quando  averlisti    faciem 
Vo$  autem,  cum  viderilis  hac  peri^  respicite,  et  le-     peccante,  privalus  lumine  notitiz 


m% 


vate  capita  vestra^  quoitiam  appropinquat  redemptio 
vestra  (Ltic.  xxi,  i8).  Noiine  cum  dicilur  eis  :  Re- 
spicite^  quasi  matuiinum  lunien  eis  demonstratur, 
quo  eoram  cor  exhilarabitur ,  quibus  pereuote 
miindo  appropinquabit  redemptio?  Tunc  eis  mon- 
strabitur  kelitia  sempiierna  pro  temporali  et  brevi 
tristiVia,  quam  in  lioc  mundo  habuerunt,  quem  noa 
lilexerunt,  iliucesceiiie  die  aBternitatis,  quam  su- 
spiraverunt. 

Vers.  7.  Ego  autem  dixi  in  abundantia  mea^ 
Non  movebor  in  wternum.  IUis  demorabitur  fielus^ 
quorum  domus  non  dedicabitur,  quia  corpus  eorum 
resuscitatum  ad  semper  vivendum  non  immutabitur 


tuae  ejectittde 
paradiso,  factus  sum  conturbaiuSf  et  qui  Iraent 
bonis  iu  paradiso  laudabaro  te,  nunc,  o  Doiiijne, 
expositus  gemeiis  clamabo  ad  (e,  et  in  me,  et  in  ca- 
pite  meo,  qui  pro  me  moriturus  jam  dlcit : 

Vers.  9.  Ad  te^  Domine^  ciamabo,  Qaod  Tero  se- 
quitur  :  Et  ad  Deum  meum  deprecabor^  idein  esL 

Vers.  10.  Qu(B  utititas  in  sanguine  meo^  boeest, 
in  effusione  sanguinis  mei,  qui  sine  culpa  fusas  est, 
dum  descendo  in  corruptionem  ?  Id  est,  si  stailoi 
non  resurgo,  si  pntredinc  corpus  corrompitur,  si 
templnm  corporis  mei  roorte  soluturo  per  glorinm 
resiirrectionis  non  fuerit  dedicaturo  ,  nulla  eric 
utilitas,  quia  neroinero  potero  lucrari,  et  iu  per- 


pcr  gloriaro  ad  scroper  gaudenduro.  Ego  autem  ve-  °  Ibit  confcssio  tui.  Ideo  peto  ut  non  desceiidaro  in 


rus  David  per  hoc  mihi,  et  meis  merui  dedicatio- 
nem  solemnem,  id  est  corporum  resuscitatorum 
glorilicationem,  quod  ego  dixi  in  abundantia  mea  : 
non  movebor  in  wtertmm.  In  aliis,  qui  a  Deo  moti 
bUiit  per  pedem  superbix,  vel  per  manuro  pecca- 
loris  tnoventem,  demorabiiur  fietus;  sed  in  me  non 
deniorabilur  fletus,  quoniam  ego  Christus  in  abun- 
dantia  mea,  id  est  in  coniidentia  divinitaiis,  mihi 
abundantis,  cujus  pienitudo  abundat  in  me,  dixi 
hoc  :  Non  movebor  a  Deo,  a  quo  motus  est  Adam, 
non  moveborf  dico,  in  mternum^  id  est  nunquaro.  £t 
hoc  poierani  confideiiter  dicere.  Nam  tu,  Doroine, 
prmtitisti  decori  meo  virtutem.  Priroo  praestitisti 


corruptionem,  quia  nunquid  confitebitur  iibi  pmhis  f 
Si  remansero  pulvis,  peribit  confessio.  Perit  etiam 
annuntiatio.  Nunquid  enim  pulvis  anntmtiabit  ad 
salutem  caeterorum  veritatem  tuam^  quaro  repan- 
tioni  huroani  generis  proroisisti  ?  Vel  pulvis^  id  est 
impiorum,  qui  justificandi  sunt  mea  Resurrectione» 
mortua  congeries,  nunquid  confttebitur  tibi  maaeiis 
pulviSf  etc. 

Confessio  gemina  est,  sine  qua  nunquim  esse 
debemus,  sciiicet  peccatorum,  vel  laudis.  In  trilw- 
latione  confitearour  peccata,  in  exaltatione  mlserl- 
cordiae  Dei  laudero.  Utraqtie  autero  perit  confessio 
in  illis,  ad  quos  non  pertinet  dedicatio  domus,  id 


mibi  decus  immunitatis  a  peccato,   quando  conce-  q  est  immutatio  illa,  de  qua  dicit  Apostolus  :  Omtus 


pius  sum  de  Spiritu  sancto.  lili  etiaro  deeori  meo 
prtestitisti  virtutem  ad  facienda  miracuhi.  Quod  au- 
tero  virtus  carnis  meai  fuerit  ex  voluntate  <»a,  id  est 
de  Spiritu  sancto,  qui  est  voluntas  tua  et  mea,  cu- 
jiis  operatione  sum  conceptus,  inde  probatur,  quod 
caro  mea  in  semetipsa  fuit  perturbata,  quando,  li- 
cet  spiritu  pronipto  ad  Passionem,  ipsa  tamen  fuit 
infirma.  Uiide  dixi :  Spiritus  quidem  prompttu  est^ 
caro  autem  in/irma  (Marc,  xiv,  38).  Tuiic  factus 
sum  conturbatus,  non  ad  peccatum,  sed  ad  poenani 
cariiis  iiifirmitas  tuibata  fuit,  quando  coepi  pavere 
ct  txdere.  Noii  babet  homo,  unde  praesumere  de-* 
beat;  etiam  Christus  virtutero,  et  decorero  a  Do- 
mino  dari  confitetur.  Ad  te,  Domine^  clamabo^  te 


quidem  resurgemust  sed  non  omnes  immutakimmr 
(i  Cor.  XV,  51).  Itero  :  J/or(iii,  inquit,  resurgemi 
incorruptif  et  nos  immulabimur  (ibid.^  5i).  Omnes 
quidero  roortui  resurgent  incorrupti,  id  est  inte- 
gri,  corpus  habeutes  incorrupluro,  nulhi  viddioec 
naturalis  integritatis  parte  .imroinutnro.  Sed  mm 
omnes  immutabimur  in  angeiice  beatitudinis  gio- 
riaro,  qua  sicut  prlvatus  est  diaboIuSy  etangeli  ejus, 
cum  sit  naiura  eorum  integra,  sic  et  horoines  ilUs 
consociandi  curo  resurgant  incorrupti,  id  esl  in- 
tegri,  eadero  erunt  privandi.  Propterea  dicit  Apo- 
stolus  :  Omnes  quidem  resurgent^  sed  non  omnes  f»- 
mutabuntur.  Quia  autero  immutabuntur,  Ipsi  de- 
dicabuntur,  ut  sint  aula  regalis  tanta;  pulchritiidi- 


averso  conturbor,  et  ideo,  o  Domine,  ctamabo  ad  te  ^  nis,  ut  ipse  Deus,  qui  est  vera  pulchritudo,  habi- 

tet  in  eis  :  tantae  amplitudinis,  nt  ipse,  quem  toU» 
non  capit  orbis,  ambulet  in  eis.  Uiide  el  dicit :  Quo- 
niam  iniiabilabo  in  iiiiSf  et  inambulabOf  et  ero  iUo^- 
Tum  Deus^  et  ipsi  erunt  mtAt  populus  (i/  Cor.  vi, 
16).  Tunc  abslerget  Devs  omnem  laergmam  ab  oculis 
eoricm,  et  mors  ultra  mn  erit^  neque  iuctus  (Apoe. 
xxt,  4). 

Nunc  autem  antc  tempus  dedicationis  hujus, 
cum  donius  ista  fabricatur,  quae  tuiic  dedicanda 
erit,  crebr»  suiit  lacrymae,  assiduique  luctos,  dum 
scmper  ad  vesperum  demoratur  fletus  et  ad  mat»- 
tinum  laetitia.  Nani  salvo  altiore  sensu  de  hoc 
vespero  et  niatutino  superius  tractalo,  etiam  in 
vicissitudine  morum  qiiotidianorum,  toties  anima 


de  gioria  carnis,  et  ad  te  i>fttm  mettm  deprecabor 
de  immortalitate  dicens  :  Quae  utiiitas  in  sanguine 
meOf  etc. 

Possiint  haec  etiam  accipi  in  persona  merobroruro, 
et  est  causa,  quarc  derooreturfletus,  scilicet  ideo : 
Ego  populus,  qui  loquebar  in  Adani  tn  abundantia 
deliciarum  posilus  in  paradiso,  cum  Dominus  di- 
ccret  :  Qica  die  comederis,  morieris,  et  diabolus 
econtra  :  Non  morte  morieris  (Gen.  ii,  17),  credidi 
potiua  diabolo,  et  dixi :  non  movebor  ab  hoc  bono 
tit  eeternum^  sed  ero  tanquam  Deus.  Tamen  o  Do- 
mine,  quod  eraui,  non  eram  cx  me,  sed  tu 

Vers.  8.  /n  voluntate  tua  pra;stitisti  decori  meo 
tirtutem,  Kx  te  eram  pulcher  et  forlis.  Quod  cx  co 


m9  COMMENTARICM  IN  PSALMOS.  —  PARS  II.  -  PSAL.  XXIX,  \m 

seiitit  vesperum,  quolics  in  ciiaritate  patitur  dere-  A  fuissem  in  charitate  consuramatus,  non  negassem 

ctuni,  vjrtusque  ipsa  charitas  nrgctur  ad  occasum      ullatenus. 

Snnt  enim  tres  gradus  charitatis,  quorum  si  \el 
unus  defuerit,  facile  a  cbaritate  resiliunt,  qui  se 
invicem  diligere  coeperunt.  Exemplura  istorum  gra-^ 
duum  captamus  ab  ipso  Dei  Filio,  qui  ad  nos  venit 
in  vera  et  consummata  charitate.  Fuit  enim  cha- 
ritas  ipsius  primo  dulcis,  dein  cauta,  postremo 
fortis :  adeo  dulcis,  ut  assumeret  causa  hominum, 
quos  diiexit,  non  solum  naturam  humanam,  sed  et 
miseriam.  Adeo  cauta,  ut  communicans  buman.^e 
naturae  ac  miseriae  nullatenus  comraunicaret  hu- 
manse  culpa; ;  quia  homo  quidem  fuit,  sed  pecca- 
tum  non  fecit,  nec  invenlus  e$t  dolus  in  ore  ejus 
(II  Petr,  II,  2i),  imo,  cum  totus  arderet  in  diie- 


conlra  consilium  Apostoli  dicenUs  :  Sol  non  occt- 
4at  super  iracundiam  vestram  (Ephes.  iv,  26).  Sed 
respirante  anima  per  poenitentiam  soi  justitiae,  cu- 
jus  totus  fulgor,  et  splendor  est  in  cbaritate,  quasi 
vespere  depuiso  facit  matutinum,  quandoque  ita 
splendidum,  ut  dicat  bomo  in  abundantta  sua  :  non 
movebor  in  mUmum.  Sic  ego  Petrus  apostolus  dixi 
in  abundantia  mea:  Non  movebor  in  (Btemum,  Cum 
enim  viderer  mibi  abundans  in  cbaritate  Christi, 
in  bac  ipsa  abundantia  mea  di)Li :  Etiainsi  opor- 
iuerit  me  mori  lecum^  non  le  negabo  (Matth,  xxvi, 
55). 

Itein  :  Et  $i  omnes  scandalizati   fuerint  in    te^ 
ego  non  $candalizabor  (ibid,^Z!5)A\/Na  :  Paratussum,  R  ctione  bominum,  tamen  zelus  domus  Dei  comedit 


et  in  carcerem^  et  in  mortcm  ire  (Luc.  vxii,  33).  Si 
loquens  in  abundantia  mea,  id  est,  de  me  prxsum- 
pta  dixi :  non  movebor  in  asternum.  Yenieute  vero 
untatione  per  ancillam  iilisum  est  flumen  domui 
inex,  et  potuit  eam  movere,  quia  nondum  fundata 
erat  supra  firmam  pctram  per  cbarilatem,  qux  for- 
tis  est  ut  mors  (Cant.  viii,  6).  Ilanc  si  tunc  habuis- 
Kcm,  non  tam  facile  motus  fuissem  timore  moriis, 
quoniam  hunc  mortis  timorem  foras  misisset  cha- 
riias  fortis  ut  mors.  Quia  vero  motus  fui  in  alrio 
Caipbae  Inter  roinistros  sceleruro  illudentium  ct 
Gonspuentium  Dominum  roeuro,  ipso  roe  respi- 
eiente  foras  egressus  flevi  aroare,  atque  tunc  ad 
vesperum  demorabatur  niibi  IJetus,  et  erat  roibi  plo- 
ratus  et  ululatus  magnus  gravissime  invalcscens  ad 
vesperum^  quando  Dominum  meuro  cognovi  mor- 
tuum  ac  sepultum,  et  me  in  anima  cognovi  mor- 
tuum.  De  hac  geniina  mea  iristitia  consolans  me 
quantulacunque  lastitia  in  illo  matutino  eluxit , 
quando  angdus  ad  sepulcrum  Domini  commorans 
discipulos,  me  specialiter,  et  nominatim  expressit, 
sic  dicens  :  Ite,  dicite  discipulis  ejus  et  Petro  (Marc. 
XVI,  7),  quia  surrexit  Dominus  (Matth,  xxviii,  7). 
Ubi  vero  specialiter  mihi  apparuit,  atque  hoc  ver- 
bum  inter  discipulos  celebre  fuit,  ita  ut  dicerent : 
quia  surrexit  Dominus  vere^  et  appamit  Petro^  re- 
vera  tunc  roihi  fuit  Istitia  plusquam  matutina  orto 
jara  sole  non  solum  per  Cbristi  manifestatam  mibi 


eum  propter  vitia  bominum.  Porro,  cuin  sic  dulcis 
et  cauta  fuerit  cbaritas  ipsius,  ut  totus  flagrarct  in 
dilectione  bominum  et  odio  vitiorum,  poterat  ab 
hac  dulci  et  caula  dilectione  averti  earum  iiijunis 
et  contumeliis  irritatus,  quorum  imiuni^  Mmlcus  et 
vitiis  inimicus  erat,  nisi  fortis  U\h^vi,  uf  nwrM 
ipsius (/f7ec(to  (Cmil.  VIII,  6).  Quia  vero  foills  erat, 
ut  mors  dilectio,  quomodo  mors  i  st  l.mgiior  im- 
medicabilis,  ila  dileciio  ipsius  futi  insiiperabilis, 
et  sicut  medicinae  mullae  non  superuni  moiicin  . 
sic  aquae  multae,  quae  intraverunt  usque  ad  aaimam 
ejus,  non  potuerunt  in  eo  exstinguere  diariutom. 
Hinc  est,  quod  in  cruce  oravit  pro  interfectoribus 
suis  dicens  :  Pater,  dimitte  illiSf  nesciunt  enim  quid 
faciunt  (Luc.  xxiii,  54).  Quorum  naturam  per  dul- 
cem  cbaritatem  assumpsit,  quorumque  stultitiam 
per  cautam  et  sapientem  charitatem  inslruere  cu- 
ravit,  pro  ipsis  moriens,  et  ab  ipsis  mortem  sibi 
iliatam  sciens  per  fortem  charitatem  oravit.  Nonne 
ista  charitas  fortis  erat  ut  mors  ?  Imo  dici  posset 
fortior,  quam  mors,  quam  non  superavit  mors, 
sed  ipsa  roortem  superavit,  nisi  quod  et  ipsa,  quae 
fortior  est  morte  corporum  charitas,  mors  est  vi- 
tiorum.  Est  ergo  fortis  ut  mors,  quia  ipsa  est  for- 
tissima  mors  vitiorum  diligcns  amicum  in  Deo  et 
inimicuro  propter  Deum.  Nisi  Cbristus  patiens  pro- 
amicis  tormenu,  ipsos  in  Deo  dilexisset,  nequa- 
quam  pro  illis  orasset  dicens  :  Patett  serva  eos  in 


resurrectionem,  sed  etiam  per  roearo  de  me  instru-  j^  nomine  tuo,  quos  dedisti  mihi  (Joan.  xvii,  H).  Quia 


ciionem. 

Ex  lunc  enim  eruditior  factus  non  prsesumpsi  de 
abundantia  mea  ulterius  dicens :  Non  movebor  in 
(pternum,  sed  praesumptione  jaro  transacu  dixi : 
Domine,  in  voluntate  tua  prcestitisti  decori  meo  tir- 
tutem,  faciens  roe,  nonpro  merito  meo,  sed  pro  vo- 
luntate  tua,  de  piscatore  praedicatorem,  et  miracu- 
lorum  operatorem.  Sed,  quia  de  abundantia  mea 
praesumpsi  putans  roihi  abundare  virtutem  cbari- 
latis  prae  caeteris  apostolis,  averiisti  faciem  tuam  a 
me^  €t  factus  sum  conturbatus  ter  negando  verita- 
tem,  quia  nondum  perfectam  habui  ipsius  veritatis 
charitatem.  Uabui  quidem  aliquantulam  tuiic  vcri- 
latiscliaritalem,  sed  nccdum  abuudantcm.  Sienini 


enim  eos  novit  esse  in  Deo,  recte  rogavit  conser- 
vari  eos  in  eo  dicens  :  Pater,  cum  e$$em  eum  eis^ 
ego  servabam  eos^  quos  dedisti  mihi,  Nunc  autem  ad 
te  venio,  Non  rogo^  ut  tollas  eos  de  mundo^  sed  ut 
serves  eos  a  maio  (Joan.  xvii,  13,  15).  Rursum  nisi 
dilexissero  inimicos  propter  Dcum,  non  dixissem 
in  cruce :  Pater^  dimitte  itlis,  quia  nesciunt  quod 
faciunt,  Isti  inimici  nondum  erant  in  Deo,  ideiv 
diligi  non  poterant  in  eo,  sed  diligebantur  propter 
Deum,  quando  sic  oratum  est  pro  illis,  ut  venirent 
in  Deum  per  indulgentiam  peccatorum  ;  et  quia. 
forlis  charilas  hoc  oravit,  quod  voluit,  impetra- 
vit.  Nam  plurinii  conim,  qui  sanguinem  Christi 
fuderunt)  cumdcm  sanguincm  postea  fideliter  bibe- 


Ji7l  GERnOHl  PRiCPOSlTI  REIGHERSPERG.  If» 

runt,  et  qui  poUati  eraot  k^anguine,  piirgaii  sunt  A  troneus  et  prsesumptuosas  :  nnde  mortnn  Cliristi» 


sangume. 

Contemplati  sumus  dulcem,  cautam  et  fortem 
Christi  charKtatem  in  ipso  tanquam  in  fonte.  Vi- 
deamus  nunc  eamdem  quasi  derivatam  in  discipu- 
los,  quos  nimirum  volens  ipse  sihi  in  cbaritate  as- 
similariy  cqm  dixisset  eis  :  Uoeeit  prtecepiummeumt 
vt  dili^tis  f  Jtotcem,  adjecit  dicens :  tici$t  dilexi  vot 
(Joan.  XV,  12).  <Ac  si  diceret :  Sicut  ego  dulciter, 
caute  ac  foi  tiier  dilexi  tos  :  ita  et  vos  diligatis  iii- 
vicem.  kem  :  Mandalum  nomm  do  vobi^,  ut  di/t- 
gati$  invicemt  sicut  dilexi  vos  {Joan.  xiii,  5i).  Et 
quidem  in  Christo  tanquam  in  fonte  bujus  dile* 
ctionis  tota  pleniiudo  simul  et  semel  de  vena  pa- 
termepietatis  infusa  nuUam  uoquam  habuit  immi* 


quam  prius  dissuasit,  noa  scilum  seqvi,  etitm  te 
praure  posse  potavit  dicens  :  Ammem  meam  p^ 
nampro  u  (t^d.,  57).  Voraro,  ^ittia  ^us  dUectioal 
adhuc  fortitado  defuily  quod  in  dNiftdantia  sua  lo* 
cutus  fuerat,  in  suo  defeciu  negavit :  Ego^  Biqeic, 
disi  in  ttbHndantia  mea  :  non  mitvebor  in  mtemmm. 
£go  dixi  :  Eitamst  eportuerit  me  meri  tecmm,  non 
te  negako{Matth,  xtvi,  55).  Propier  hane  Ipsamprae- 
sumptionero  tu,  Deus,  overftslt  faeiem  tuam  a  me^ 
et  factue  tum  conturbatu$y  dum  mfiri  timoi,  el  viiaB 
negavi.  Ergo  talia  dicens  Petrus  adhue  minime  ha* 
buit  charitaiis  fortitodinem,  cvjus  jam  habuit  dolre- 
dinem.  Poslmodum  vero  contirmatus  in  ipsius  eha- 
ritalis  pariler  dulcedine,  cautela  et  fortitodiBe,  Do- 


nutiooe^),  simul  manens  in  Verbo,  simitl  manans  in  B  mino  requirenti  tertio  amorem  smim  eonfoesus^-esl. 


hominem  Verbo  uultam.  Sed  in  discipulis  erat 
variabiUs,  quibus  inlerdum  adfuit  dalcedo  chari- 
tatis,  et  defuit  cautela.  Interdam  vero  salva  dulce» 
dine  chariiatis,  qua  lonum  dilexerunt,  et  cautela, 
qua  maium  oderunt,  ipsa  eis  forliiudo  defuit,  qua 
destituta  cbariias  titubavit :  verbi  gratia,  pro  ma- 
gna  duicedine  charitatis,  ait  Petrus  apostolus  : 
Ecce  not  reiiguimus  omniOf  et  tecuti  stcmns  te{Matth. 
XIX,  27).  Sed  adhqc  minus  caatus,  et  nesciens  per- 
tjnere  ad  Ghristi  diieclionem  ipsius  per  omnia  se- 
qui  voluntatem,  vokntem  mori  pro  nohis  Dominum 
eonatus  est  avertere  dicens  :  Abtit  hoc  a  te^  cum 
(Mxisset  Christus,  quod  esset  flagellandus  ei  eroci* 
llgendus !  {Mauh.  xvi«  82«)  Jtem  :  cum  iavatums 
pedos  dkclpuloniro  Christiis  venisset  ad  Petriim, 
dixit  ei :  Non  lavabit  miM  pedet  in  aternum  {Joan. 
XIII,  8).  Dixerat  hociudilectionjejucaQdus,attamen 
Ucautos,  quia  et  Christus  secuodum  sui»  sapientl» 
Gon^liiim  erat  moriturus,  et  suo  sanguine  cum 
aqua  de  latere  suo  fluente  noii  solos  Petrl  pedes, 
verum  cunctos  electos  erat  lavalurus.  De  qaa  nimi- 
rum  lavatioue,  ait  ipse  Peiro  :  Si  non  lavero  te^  non 
habebit  partem  mecum  {ibid.).  Poterat  similiter  di- 
xisse  Abrahae,  Isaac,  et  Jacob»  eiiam  omni  bomini 
aAlvando  :  Si  ro»  lavero  i«,  nan  habebit  parUm  me- 
caim»  quia  non  est  introitus  in  regnum  coelorum  uill 
hominum»  nisi  per  lavacrum  sapguiais  et  aquae  de 
latere  Chrisli  manamia.  Iloc  etiam  lavacrum  exspe* 


tanquam  ei  Dominus  dlceret :  Petre^amat  tne  dtilci- 
ter,  ama$  me  caute  vel  sapienter ,  amatme  foriiler? 
et  ille  responderet :  omo  te  amore  dul  i,  amo  te 
amorc  cauto,  amo  te  amore  forti  {Jean,  xxi,  47).  Ei 
IKmiinus,  approbanscharilaiisejus  foriituiliiiem,  qua 
superaiurus  erat  mortem  :  Cttm  etset,  inqitil,  jumor 
cingebat  te^  et  ambulabat  ubi  volebat  :  cum  auiem 
tenueritj  aliut  U  cinget,  et  ducet  quo  tu  mon  vit 
{ibid.,  18). 

Quod  in  solo  Petro  est  ostensum,  in  eaetefis  quo- 
que  apostolis  est  manifeslum,  quio  videlieel  prius 
charltatis  dulcedinem,  deinde  sapleutiam  slve  cno- 
telam,  posiremo  fortitudkiem  acceperunt.  Nam  iU 
vente  adhuc  in  carne  morUli  Dei  ilio  audiailes  ^us 
praedlcationem  el  vldentes  mirabtlia  opem  saxe- 
mnt  md  de  petra,  ipsam  videlioet  dulcedioen  4i- 
lectionis  ejos  :  et  postquam  surrexit  a  morlois  jam 
faclus  immonalis  iterum  soxerunt  oieum  4e  tmxo 
durittimo  {Deut,  xxxii,  15),  quaodo  insuflaitt  dedil 
iUis  Spiritum  sanctam  in  die  resurreetiomt,  el 
aperuit  iUis  sensum,  ut  inteUigerent  Scriptaras. 
Adhuc  eoim  caruit  eorum  diledlo  sapientia,  quamdo 
de  Scripturis  non  inteUexerunt,  quia  sic  oporieiial 
Chrislum  pati,  et  iU  intrare  In  gloriam  sttams,  ei 
praedicare  in  nomlneejus  pcenitenliam  in  reaaissio- 
nem  peccatorum.  Sed  ubi,  sicut  dictum  esl :  ape- 
ruit  illis  sensum  ut  inteUigerenl  Scripturas,  et  tn- 
cipient  a  Moyte^  et  omnibut  prophetit  interpretabatmr 


cubant  apud  inferos  electi  eodem  lavaodit  et  mun-  d  iUis  Scripturas  (Liu;.   xxiv,    27),  qui  prius  eraut 


daudi,  ac  iiberandi.  Unde  ad  ipsom  Christum  Za- 
charias  propheu  loquens  dicit :  Tu  guot^  in  san^ 
guine  tettamenti  tui  emisisti  tincto^  tuos  de  lacu^  in 
guo  non  erat  aqua  {Zach.  vi,  li).  Uoc  mysterium 
iguoraas  Petrus  miuus  caute  dixit :  Non  iavabit 
mihi  pedet  in  ettemum  {Joan,  xiii,  8).  Et  Domious  : 
Quod  ego^  inqui:,  facio  tu  netcit  nuHio^  teiet  oti- 
Um  potUa  {ibid.^  7).  Iiem :  Si  non  tavero  le,  non 
kabebit  partem  nteciim,  quibus  verbis  cautior  ef- 
fectus  Petros  adhibuit  cooseusum  ad  iUum  ma- 
gislri  actum,  quem  primo  puuverat  quasi  absur- 
diim. 

iam  Petrus  in   dilectione  dulci  ct  cauu  positos, 
auamcii  suse  inth-miutis  ncscius  ^mium  fuit  ul- 


stulli  et  Urdi  corde  ad  credendum,  ndicu  siultitia, 
et  aecepu  sapienlia  persenserunt  se  suxisse  oienm 
de  saxo  durissimo,  sive  de  petra  finna,  quae  prius 
iiilirma  in  carnis  moruUute  sola  eos  lacUvmt 
mellea  su»  dileclionis  dulcedine.  Quod  enim  per 
oleum  recte  sapientia  inieUigatur,  inde  satis  oppt- 
ret,  quia  Ulae  virgines  dicuutur  sapientes,  quihas 
oleum  in  vasis  abundat,  fatuae  autem,  quibus  oleom 
deest  in  vasis,  id  est  in  suis  conscieutiis  {MmUk, 
XXV,  i), 

Vide  nunc  in  sic  diuUs  apostolis  per  mel  d 
oleum,  id  est  chariutis  dulcediuem,  el  sapiemiam. 
quam  parva  sit  consUntia.  Certe  jam  imic  remirre- 
ctionis  veriuiem  visu  ct  tactu  expioravcraal,  Christo 


1275  COMMENTARIUM  IN  PSALMO^. 

niis  dicenle  :  Videte  manus  mea$,  et  pedes  meo$.  A 
hem  :  Palpate,  et  videte^  quim  $pirUu$  eamem  a 
eMsa  non  kabet^  $icut  me  mdeti$  habere  {Lue.  xxit, 
39>.  iam,  sictit  dioium  est,  mel  et  oleam  oecepe- 
niiit,  neqne  tamen  ausi  fuerant  publioe  conflteri, 
•ut  praedicare  quod  noverunl.  Hanc  autem  eorum 
iiifinnitatem  ipse  Dominus  cognosoens  dixil  eis  : 
Vo$  aulem  $edete  in  civitate  quoadueque  induamini 
tirtute  ex  aita  {ibid.,  49).  Virtus  ex  alto  sandi  Spi- 
ritus  erat  fortitudo,  quam  Christus  ascendens  in 
altum  misit  in  Ulud  doenacukim,  ubi  erani  apostoli 
eatenus  inflrmi.  Ex  tunc  accepto  spirita  foi  titadinis 
per  charitatem  dulcem,  et  cautam,  et  for:eai  fueruiil 
Idonei  ad  conslestandam  Tcritatem  per  lotum  mun- 
dara  in  omnibus  linguis,  qai  prius  nec  in  sola  Ju- 
dsea,  nec  in  una  lingua  Hebraica  fuerant  avsi  Chri-  ^ 
stum  confiteri. 

Fideils  Domtnas  in  omnibas  Terbis  suis,  et  sanctus 
in  omnibus  operibus  suis.  Nam,  slcat  fideliter  diclum, 
ita  lldeliter  factumest.  Dictaroest  de  apostdis,  ut  $u» 
gerent  meide  petra^  oteumque  de  saxo  duri$imo^  et^an- 
guinem  uvee  biberent  meraci$$imum  {Deut.  xxxii,  13). 
Juxta  hujus  prophetit^  Teritatemy  sieut  expositum 
est,  melte  et  olco  natricatis  et  aliiis  apostolis, 
cum  Bola  defuissel  fortiludo,  in  die  Pentecostes 
ipse,  qai  petra  fuderatriTos  mellls  el  olei  blbenlibus 
opostotis  deepirituaii  con$equenteeo$  petra  (/  Cor.  x, 
4),  factas  est  illis  ava,  cujas  meracissimo  san* 
gaine  in^riati  putabantur,  et  dicebantur  masto 
pleni.  Tunc  Petrus  rcddens  rationem  bufas  mira-  q 
Cttliy  quo  Tariis  linguis  loqaentes  palabantur  ebrii  : 
Non,  inquiCt  $icut  vo$  lasltnuilif ,  ki  ebrH  sknI,  miii 
sfl  hora  diei  tertia^  $ed  koc  e$t  verkum  quod  dietum 
att  per  Joel  {Act.  ii,  i5) :  Effandam  de  Spiritu 
meo  super  omnem  carnem,  ei  prophetabunt  fllii 
^cslri  el  mias  Yestrae.  Quibus  dictisnon  eos  ne- 
gaTil  omnino  ebrios,  sed  ita,  sicul  illi  aestimaTe- 
ram,  qui  terreno  eos  maslo  plenos  putabant.  Eranl 
enim  revera  spiritati  muslo  sancti  Splriliis  in  san- 
gdine  UTX  meraclssimo  sic  Inebriaii,  ui  obliriscen- 
tes,  et  prae  nimia  ebrieute  iromemores  curam  sse- 
culariam,  el  qiiod  magis  erat,  injuriarum,  Tel  con- 
lameliarum  suaruro;  irent  gaudente$  a  con$pectu 
conciliif  quoniam  digni  habiti  $unt  pro  nomine 
Dei  contumeliam  pati  {Act.v^  41).  Ex  tunc  fra- ^ 
mento  et  Tino  stabiliti  fortes  et  insuperabiles  per- 
roanserunt,  atque  similes  ebrils  in  suis  adTcrsita- 
tibus  gaudere  potuerunt. 

Post  apostolos  quicunqiie  ad  perfectionero  con- 
lenduut,  tali  necesse  est  ordine  procedant,  ut  et 
ipsi  pninttus  mel  de  petra  sugaiil,  deinde  oleuin, 
postremo  fiiiroento,  tiiio  et  oleo  stabiliti  accipianl 
panem  soliduro  el  Tinum  dignuffl  dilecto  ad  po- 
landom,  labiisque  et  dcntibus  illis  ad  ruminanduin, 
Deo  illis  inspiraiite  primuni  suae  dileclionis  dulee- 
dinero  qua  spemant  inundanam  concupiscentiam, 
deinde  ejusdem  charitatis  cautelam  siTe  sapientiam, 
qiia  spernant  prudcnliam  cariiis,  quae  inimica  est 
Dco,  neque  amenl  regi  sensu  proprio,  scd  alieno, 


.  —  PARS  II.  —  PSAL.  XXIX.  4574 

qai  tamen  sitsecundum  Deuni.  Sic  abnogando  niiMi- 
duro  et  sensuni  suuro,  seqiientes  alieiiuin  arbitriuin 
etiam  in  tali  praecepto,  quod  sensui  biiroano  videtiir 
absardum,  digni  efflciuntur  pane  soHdo  et  vino  foi^H, 
per  quem  conforientur  in  Domino  et  in  polentia 
Tirtutis  cjus,  ita  ut  et  ipsi  cum  Petro  jam  diccre 
possint  Chrisio  :  amo  te  dolclter,  caute,  fortiter. 

Sed,  antequaro  perTenialiir  ad  istam  chariiatls 
dulcem,  sapientem  et  fortem  plenitudinem,  sa^pe 
homo  imperfectus  arbitrans  abundare  se  in  cbariiate 
dicit  in  abundantia  sua  :  non  movebor  in  ceternum, 
ATcnente  autem  Dco  faciem  suam  contiirbatur,  et 
suae  cbaritati,  aut  dulceJinem,  aut  cautelam,  aul 
certe  fortitudinem  non  abuiidare  certissiinis  reruro 
experiroentis  perdocetur.  Nonne  bulc  homini  con- 
gruit  dicere  In  pceniientia  sua  illud  quod  in  prae- 
senti  psalmo  Tcrsamus,  ut  \idelicet  apud  se  aliquid 
tale  cogitel,  et  dicat  :  Ecce  in  dilectione  mea  non 
invenio  tantaro  dele^tationem,  vel  sapientiam,  tcI 
fortitudinem,  Sfu  constantiam,  qoaleni  me  habere 
putari.  Nam  putans  me  aliquid  esse,  cum  nihil 
sim,  ipse  me  seduxi  dicens  apud  me  :  In  abundan" 
tia  mea  non  movebor  in  aitemum.  Sed  tu,  Domine^ 
in  voluntate  tua,  cum  Toluisti,  quandiu  Toliiisti,  ad 
quod  Tolaisti,  propter  quod  voluisti  pr<c$tiH$ti^  de- 
cori  meo  virtutem^  et  erat  Tirtus  decoris  mei  non  In 
roea  potestate,  sed  in  tua  voluntate  :  Ego  autem 
dixi  in  abundantia  mea  :  non  movebor  in  oftemum^ 
quasi  Telstare,  tcI  cadere  meoroessetsecnndum  pro- 
priaroroeum  dispositum,  et  non  secunduiu  tuum 
propositum.  Dixi  hoc  in  mea  abundanliat  in  mea  sa- 
plentia.  Sed  hsec  sapientia  inTCiita  est  stuliitia,  qua 
stullHia  praesomptuosa  tu  offensus  avertisti  faciem 
tuam  a  me,  el  factue  $um  conturbatu$. 

Ego  rex  David  antepeccatum  commissum  in  uxo- 
rem  Urise  dixi  in  abundantia  mea  :  non  movebor  in 
tetemum ;  qoia  nunquam  putavi  tam  fosdo  lapsu 
me  casurum,  neque  domum  meam,  licet  nccdum 
dedieataro  puuri  patere  ad  iUius  peregrini  iiitroi- 
lum,  qui  sibi  esset  expostulaturus  apud  roe  tale 
conTlTiiiro,  ut  parcens  ovibus  meis  alienani  oTcm 
raperem  et  Dominoro  otIs  occiderem.  Scd  tu» 
DominCf  qui  non  in  mea,  sed  in  tua  votuntate  pres'- 
iltiifit  decori  meo  virtutem^  Tidens  in  me  tam  sn- 
perbam  praesumptioneni,  avertieti  faciem  tuam  a 
me,  et  factue  $um  conturbatu$  per  exsecrabilem 
culpam  duplicis  reatus,  adukerii  scilicet  ei  homi- 
eidii.  Simililer  quando  praeeepi  numerarc  popolum, 
de  multitudine  populi  gaudens  dixi  in  abundantia 
mea :  non  moTd)or  in  aelermim.  Sed  lu  Deus,  bumiles, 
ac  lirooratosdillgens  et  superlus  rosistens  a  roesuper- 
bo  averti$ti  faeiem  tuemt^  et  faciue  $um  conturbatu$. 
Dixiqae,curo  Tidissem  angelumctedenum  popuium: 
Ego  ««m,  qui  peeeam^  ego  inique  egi^  isti^  qui  oves 
ittnl,  quid  fecemnt  ?  {11  Reg,  xxit,  17.)  Propcmo- 
dam  tale  est,  quod  liic  dicitur  :  Ad  le,  Domine ,  Wa- 
mabo,  et  ad  Deum  meum  deprecabor.  Qt/^ce  utiULa$ 
in  sanguine  meo^  dum  descendo  in  cormptionem  f 
NvHquid  conliiebitur   iibi    pulm^   qut  annuntiatit 


I«75 


GERIIOHI  PRi£POSlTI  R£1€HCRSPERG. 


1276 


veritalem  tuam  f  {Psat.  xu,  9  et  iO.)  Sic  me  iii  po^  A  debilis,  alque  tunc  super  me  primogcniluin  pbnge- 


nilentia  mea  claroantem. 

Vers.  11,  12  et  15.  Audivit  DommtM,  etmUer- 
tu$  e^t  met,  Dominus  factus  est  adjutor  meus,  Cou' 
verlisti  planctum  meum  in  gaudium  mt/it,  conscidisti 
saccum  meum^  et  circumdedisti  me  latitia,  Vt  can- 
tet  tibi  gloria  mea^  etc.  Tibi,  inquam,  confltebor, 
quia  tibi,  non  mibi  unquam  assij^nabo  abundan- 
tiam  meam,  si  videor  abundare  in  aliqua  virtute. 
Ubi  autem  nou  abundo,  et  hoc  tibi  confitebor, 
quasi  niedico  infirmitatem  meam. 

Aiitcr  :  Cgo  Cbristus  verus  David  pro  dedieatione 
donius  ine^  jam  superius  Palrem  laudavi,  et  aiios 
ad  laudandum,  ac  psallendum  in  laude  ipsius  invi- 
tavi,  diceiis  :  Psalliie  Domino^  sancti  ejus,  et  confi' 


tis,  quando  aliam  frustra  vos  eispectasse  cogno- 
scetis.  Tuiic,  ut  in  Zacharia  legitur  :  Plangent  (a- 
miliw  et  familiw  seorsum,  et  mulieres  eornm  uonum 
{Zack,  xir,  li).  Discipuli  veromei,  eteorum  similes, 
qaorum  tristitia  coiivertetur  in  gaudium,  sic  Isu- 
buntur,  et  gaudebunt  gaudio  consummalo,  sicut 
nunc  sunt  gavisi  viso  me  Domino  in  die  dedicatio- 
nis  et  resurrectionis,  in  qua  illislaetificatis  tu,  Paier, 
contertisti  planctum  meum  in  gaudium  mihi,  et  rtr- 
eumdedisti  me  latitia,  cum  surem  in  medio  eonim, 
et  dicerem  eis  :  Pax  vobis  {Luc.  xxiv,  56).  Sicui 
cnim  illis  flentibiis  ct  plangentibus  dreunKtatiis 
eram  sacco  tristitiae,  iu  illis  consobais  ct  laslilica- 
tis  per  manifestaiionem  resurrectionis  raeae  circm- 


temini  memoriw  sanctitatis  ejus,  Nunc  circa  finem  B  dedisti  me  iwtitia  illis  circa  nie  stantibus,  et  gan- 


psalini  causas  explicabo,  quare  sit  laudandus  ipse 
Paler  meus.  Inde  scilicet,  quoniam  deprecatus 
sum  Dominum.  Dominus  autem  audivit^  et  misertus 
est  mihi,  Vere  tu,  Dominc,  factus  es  adjutor  meuSy 
i;l  est,  iion  dcdisti  Sanctum  tuum  videre  putredinem ; 
quoniam  convertisti  planctum  meum  in  gaudium,  id 
est  dolentes  pro  me  apostolos  gaudcre  fecisti,  per 
lioc  scilicet,  quia  conscidisii  saccum  meum,  Yiderant 
illi  me  niagistrum  et  Doroinum  suum  in  sacco  mor- 
tartialis  quasi  frumeniiim  electum,  et  propter  fru- 
nit^.nium  sibi  dilectum  voluisseiit  integrum  per- 
mans  sse  saccum,  ut  videlicet  non  morerer  cgo, 
srd  viverem  in  corpore  nunquam  morituro.  Cgo 
aulein  dixi  eis  :  Ni&i  granum  frumenti  cadens  in 


dentibus  Uli  gaudio,  quale  de  illis  expressum  esl 
in  Evangelio,  ubi  didtur  :  Gavisi  sunt  disdpuli  tits 
Domino  {Joan,  xx,  20). 

Aliter :  Planctum  meum,  qiio  dixi  :  Trittis  est  m- 
ma  mea  usque  ad  mortem  {Matth»  xxvi,  38),  coo- 
vei-tisti  commutans  plancium  mortis  iii  gaudiuin 
resurrectionis.  Vere  nam  conscidisii  saccum  meum. 
Saccus  est  vestis  aspera  in  usum  laborum,  vel  in 
sigiium  tristitiae.  Uiide  Niniviue  saccis  induti  poeni- 
tentiam  egerunt.  Fit  autem  de  pilis  capraruro,  et 
significat  moruliutem,  quam  de  peccatoribus  Chfi- 
stus  accepit.  Hoc  sacco  Divinius  tanquam  fnmien- 
tum  occulubatur.  Unde  in  alio  psalmo  :  Ego  indu- 
bar  citicio  {Psal,  xxxiv,  13),   ut  occulu  latcret  in 


terram    mortuum    fuerit,  ipsum  solum  manet^   st  ^  carne  DiviniUs.  Scissus  est  autem  saccus  moriendo. 


autcm  mortuum  fuerit^  multum  fructum  affert  {ioan, 
xti,  ti),  Crgo  contra  eorum  carnalem  volunutem, 
fticut  ego  voiui,  saccus  carnis  in  passione  scissus 
est,  ct  frumcntum  cadens  in  lerram  mortuum  est. 
liide  f  lit  ptanctus  apostolis,  et  mulieriebas,  et  iste 
planctus  liiit  meus^  id  est  propter  me  habitus.  Sed 
tu  Pater  converitsti  ptanctum  meum  in  gaudium 
mihi.  Nam,  cuni  inde  fuisset  planctus,  quia  tu  sac- 
cum  meum  conscidistif  per  boc  planctum  istum  con» 
veitisti  in  gaudium,  quod  resusciUns  carneni 
roeain  a  moruiis  circumdedisti  me  twtitia,  iu  ut  non 
compungar,  Ulterius,  quemadniodutn  lanceaet  davis 
in  cruce  fui  punctus  pungeiitibus  me  militibus,  qui 


etquae  priuscelabatur,manifesuta  est  resurrectione 
Diviuius,  sicut  saccus  inleger  cclat,  scissus  aperit 
frumeutum.  Quod  autem  pro  tristitia  roortaliUilis 
accipiendum  sit ,  quod  dico  :  Conuidisti  sacam 
meum^  significo  in  contrario  dicens  :  Et  circMmde- 
disti  me,  vel  prjecinxisti  me,  ttetitia  imroortalitatis : 
ut  <|f/ortii  mea  cantet  tibi^  id  est,  Resurrectio  mea  sit 
causa,  quare  lauderis.  Ct  hoc  ideo  :  quia  semel 
passus  non  compungar^  id  est,  non  ulterius  mo- 
riar. 

Aliter  :  Cum  dixerit  Christus  :  Dominus  est  adjth 
tor  meus  susciundo  me,  Ccclesia  priroogenitum  ex 
mortuis  consecuU  est ,  et  dicit :  0  Domine ,  jani 


uiidem  me  judicaturuin  in  gloria  videbunt,  in  quem  d  nunc    in  resurrectione    tua    converfisli  planclnm 


transfixerunt  (Joan,  xix,  57}.  Ct  tunc  plangent  super 
nie  omnes  tribus  terrae,  et  qui  me  pupugerunt, 
sive  in  membris  meis,  vel  etiam  in  sacramentis, 
quae  male  tracUverunt,  ipsi  tunc  amplius  plangent. 
Piangent  juxu  vatidnium  Zacbariae,  sicut  doleri  so- 
Ict  i.*i  morte  primogeniti  {Zach,  xii,  ID).  0  iudasi 
tunc  et  V4:s  plangetis,  quia  me  primogenitum  Dei 
pcrdidistis.  Unum  filium  primogenitum  simol  et 
uiiigenitum  Dcus  Pater  aetomaliter  habuit  me  in  si- 
nii  suo.  Sed  pro  salute  bominum  exivi  a  Patre  nieo, 
et  vcni  in  munduin.  Vos  autcm  reprobastis  me  Dei 
aiiigenitum,  et  exspecUstis  alium.  Scd  Pater  meus 
pr»u>r  ine  alium  non  babet.  Primogcnitus  ego  si- 
UAul,  ct  uiiicub  illi  suin,  ct  boc  vus  iu  dic  judicii  vi- 


m^icm  fit  ^atu^ttim  fdeo,  quia  jam  conscidisti  taccum 
meum  in  velamentum  peccatorum  meoruin,  et  iri- 
stitiam  morUliUtis  me9e,e(  circumdedistimelietitia, 
id  est,  cinxisti  me  stola  prima,  ut  aniiiia  anie  ju- 
dicium  frueretur  beatitudine  sua,  ut  jam  non  pian- 
gat  humilitas,  sed  cantet  tibi  gtoria  mea.  Jameiiiio 
ex  humiliute  mca  cxalUsti  me,  et  non  compunsar 
conscientia  peccati,  neque  timore  mortis,  aut  jutii- 
cii,  sciens  corpus  resurrecturum  ad  gloriam.  E"^ 
o  Domine  Deus  meua,  in  anernum  confitebor  tibi,  id 
est,  laudabo  te.  Haec  est  eiiim  gloria  mea,  ui  cnnfl- 
tear  nihil  esse  mihi  cx  me,  sed  tibi  confitcndum  est, 
quod  omnia  cx  le,  qui  cs  Deus  oninia  in  on\n\r 
bus. 


1277  COMMENTARIUM  IN  PSAI.MOS. 

Haec  dc  illa  dedicalionc  domus  David  dicta  safH-  A 
ciaut,  1»  qua  fttndameiauiB,  quod  est  Christus  de- 
dicatumy  et  gloria  resurrectionis  illustratum  cst, 
atque  planctus  ipsius  in  gaudium  conversus  est  gau- 
dente  ipso,  pariterque  congaudentibus  apostolis  in 
dic  resurrectionis,  in  die  soiemnitatis  et  htailio!.  Ve- 
rom,  quia  universalis  dedicalio  totius  domus  David, 
totius  sciiicet  Ecclesiae  lutura  exspcctalur,  in  qua 
totus  planctus  clectorum  convcrtetur  in  gaudium, 
quando  absterget  Dcus  omncm  lacrymam  ab  oculis 
eorum  :  non  ab  re  videtur  htius  explicai*e  capituluni 
Zacliari»  prophcta:  dc  pianctu  iliius  dici  pardm 
convcrtcndo  in  gaudium,  partim  pcrseveraturo  In 
aBternum. 

Et  erit^  inquit,  in  die  iUa,  quwram  conterere  om" 
nes  genteSy  qum  venmnl  contra  Jerusalem.  Et  elfun-  ^ 
dam  suptr  domum  David^  et  $uper  liabilalores  Jeru- 
$alem  Spirilum  gratia^  et  precum  :  et  aspicient  ad 
tfie,  quem  conpxerunt :  et  plangeni  eum  planctu  quasi 
tuper  unigenituni^  et  doiebunt  super  eum,  ut  doleri 
solet  in  morte  primogeniti,  In  die  illa  magnus  erit 
planctus  in  Jerusalem^  slcut  planctus  Adadremmon 
in  campo  Mageddon,  Et  planget  lerra,  (amHias,  et  fa- 
milia:  seorsum  :  familim  domus  David  seorsum,  et 
wulieres  eorum  seorsum  :  familia:  domus  Natlian 
seorsum,  et  muUeres  eorum  seorsum  :  famiUos  domus 
Levi  seorsum,  et  muUeres  eorum  seorsum  :  familiai 
domus  Semei  seorsum,  et  muUeres  eorum  seorsum, 
Omnes  famiUa:  reiiqua:,  famiUo!,  et  famiiite  seorsum, 
et  muiieres  eorum  seorsum  {Zacii.  xii,  9  et  seq.)  ^ 
Jn  die  iiia^  dicit  Dominus  exercitnum,  disperdam 
nomina  idoiorum  de  terra,  et  non  nominabuntur  »/- 
Ira,  et  proplietas,  et  spiritum  immundum  auferam  de 
terra  (Zacli,  xiii,  2). 

Manifcstum  est,  hxc  dicta  esse  de  ultima  dic,  in 
f|ua  Dominus  conteret  omnes  gentes,  quteveniunt  con- 
ira  Jerusaiem^  id  cst,  conlra  Ecclesiam,  sive  sint 
pagani,  sive  Jiidxi,  sive  sint  hasrctici,  vel  schisma- 
lici,  sive  falsi  christiaiii,  dc  quibus,  quia  dubitari 
potcrat  propter  nomen  christianum,quo  signati  suiit, 
quod  ipsi  pcrtincant  ad  pianctum  illius  diei  tremen- 
ilac,  signantcr  cxprimit  excellentiores  familias,  vide- 
licet  familiam  domus  David,  quse  rcgalis  fuit ,  fa- 
miiiam  domus  Nathan ,  quae  prophelalis  exstilit : 
famiUam  domus  Levi,  quse  sacerdotalis  fuit  :  fami-  ^ 
liam  domus  Semei,  quae  scribis  et  doctoribus  insigiiis 
exstiiit.  Reliquas  aulem  famiiias  nullis  dignitatibus 
lioiabiles  nominaliin  non  ponit,  sed  iilas  digniorcs 
iioininavit,  eisque  planctum  magnum  assignavit, 
qualis  fuit  ad  Adadremmon  in  campo  Mageddon  oc- 
Ciso  ibidem  rege  Josia,  in  cujus  occisioiie,  occinio- 
nem  Christi  praefigurante,  planctus  magnus  fuit  iii 
Jerusalem.  Nam  et  Jeremias  prophela  lamentatioiiis 
quadruplicis,  alpliabeti  propter  eamdem  occisioncm 
edidit,  in  quibus  de  morte  Cbristi  palenter  prasdixit : 
Spirilus  oris  nostri  Cliristus  Dominus  captus  est  in 
peccatis  nostris,  cui  diximus  :  Jn  umbra  tua  vivemus 
IK  gentibus  {Thren  iv,  30).  »  Sicut  crgo  tuiic  plaii- 
ciu!>  magnus  fuit  etiam  tribubusexcclteutioiibus,  co 


—  PARS.  II.  —  PSAL.  XXIX,  iVS 

quod  peccaiis  coriim  exigeiitihus  captus  ct  occisus 
esset  Christus  Domiiii  rex  Josias,  rex  Inclytus,  ia 
quo  tunc  pendebat  Jiidasoriim  temporalis  victorta 
et  salus,  cum  tamcn  longe  superexccllat  ejus  perso- 
nam,  quod  In  lamentationibus  dicitur  :  Spiritus  oris 
uostri  Cltristus  Dominus^  cui  diximus  :  Sub  umbra 
tua  vivemus  in  gentibus ;  neque  enim  spiritus  oris 
iiostri  fuit  ipsc,  aiit  unquam  regnuvit  in  gcntibus ; 
siciit,  inquam,  tunc,  ita  et  nunc  planctus  magnus 
esi  in  Jerusalcm  clTundcnte  Domino  super  domum 
David,  etsuper  habilatorcsJcrusalem  Spiritum  gra-- 
tite  et  precum,  ct  plangcnt  in  suis  precibus  cxcellen- 
liores  familia:  seorsum^  et  muiieres  eorum  seorsum 
aspicientes  in  euni,  quein  confixcrunt  Jesum  Chri- 
stum  qui  caplus  cst  atquc  mortuus  in  peccalis 
nostris,  non  suis.  Atquc  ideo  nos  cum  confiximus, 
qui  causa  cxstilinius,  qiiarc  sit  cructfixus.  Ista  con- 
sideraiio  totics  conipiiiigere  dcbet  corda  fidelitim, 
quoties  vcl  corporali  iiituitu  per  oculos,  vcl  spiri- 
lali  per  cogitationes  aspiciunt  lignum  sanctae  crucis 
exaltatum  quasi  ligniim  procerum,  frondosum  el 
fructuosnm,  suh  ciijiis  umbra  vivimus  in  gcntibus 
nos,  qui  credimus  in  Crucifixum.  Tanto  autem  bea- 
tius  in  illo  vivimus,  quanto  attentius  pcccala  no* 
stra  ,  propter  quic  ille  cruciQxus  est ,  piangi- 
mus. 

Plangendum  vero  esl  famiiiist  et  famiiiis  seorsum^ 
et  muiieribus  eorum  ssorsum,  ita  ut  juxta  prophe- 
tam  alium  egrediatur  sponsus  de  cubiii  suo,  et  sp(m- 
sa  de  tliaiamo  suo  (Joei,  ii,  16),  vivantque  in  taK 
continentia,  qualis  est  iii  primitiva  Ecclesia  prxos- 
lensa,  ubi  muititudims  credentium  erat  cor  unum  et 
anima  una  {Act,  iv,  3i)  in  Domino,  quibus  poeni- 
lentiam  de  suis  peccaiis  agentibus  plangebant  fami- 
liae,  et  Camiliaeseorsum,  et  mulieres  eorum  seorsum. 
Nam,  sicut  in  Actibus  apostolorum  Lucas  comme- 
morat,  etiam  viventium  viroriim  femin»  tuiic  vixe- 
runt  in  sancta  vidiiitate  seorsum  a  suis,  et  aliis  viris 
separatae.  Philo  quoque  historiographus  refert  Ale- 
xandriam  sub  Marco  discipulo  Petri  apostoli  seor- 
sum  viros,  et  seorsum  feminas  caelibem  duxisse 
vitam  in  sancta  conversatione.  Et  mundus  quidem 
gaudebat,  quoniam  abscondita  erant  ab  oculis  ^us 
peccata  sua  et  peccatorum  supplicia.  Familiae  autem 
domus  David  planxerunt  planctu  magno.  Sicui  enim 
David  planxerat  planctu  roagno  super  Saul  chri- 
sium  Domini  occisum,  sic  multi  ex  principibus,  qui 
convenerant  in  unum  adversus  Dominum,  et  ad- 
versus  Christum  ejus,  postea  poenitenlia  compuncti 
planxerunt  planctu  magno.  Et  muiieres  eomm  plan- 
xerunt  seorsum,  qiiia  vel  omnimodam  continenliam 
scrvaverunl,  vel  juxta  doctrinam  Apostoli  liabentes 
uxores  tanquam  non  habentes  fuerunt  (/  Cor,  vii,  40). 
Ex  kis  fuil  princeps  Constantinus,  qui  quasi  rex 
David  ciim  esset  rex  inclytus,  post  iieces  martyniro, 
iii  qiiibus  utique  Christum  spiritum  oris  noslii 
persecutus  cst ,  pcr  planctum  poeniientise  salvalus 
cst.  Hic  pio  ct  religioso  aspectu  aspexerat  in  eum, 
quem    coufixerat  ,  x^^itia  crucero  Dominicam  suo 


1279 


GERHOHl  PRiEPOSITI  REICHERSPEUG. 


12^ 


teinporfe  inventam  per  matrem  suam  Helenam  sic  A  minini   in  hoc  regali  sacerdoiio  comprebemlitiir 


lionoravit  omni  cultu  veneralionis,  ut  pcr  illaiu  vi- 
ctor  mererelur  cxistere  contra  Maxentium  tyran- 
num,  et  alios  hostes,  quandoque  magis  erat  glorio- 
suxB,  contra  ipsum  diabolum. 

Similiter  famUiai  domus  Levi  planxerunl  Monumy 
qui  in  ciero  c^mmunem  vitam  ducentes,  et  in  tcrra 
hEBmliiuLeJti  noii  tuibentes  loage  seorsum  a  roulie- 
rlbus  habiiavcrunL,  quorum  Pater  Augustinus  in- 
ritniiiiior  exiiiuuh^  licet  canones  permittaut  dericis 
cdhabUare  femiiMs  propter  vicinam  coosanguinita- 
tj',ni  a  butfpiclonc  nlienas ,  lamcn.  ipse  ueque  cum 
gorore  siia  consou^it  sibi  cobabitandum  dicens  : 
Qu(e  cum  sorore  mea  sunt,  sorores  meas  non  sunt. 
Habitavit  autem   soror  eadein  seonum  regens  con- 


etiam  ordo  monacborum,  qui  per  sacras  ordinatio- 
nes  asciti  sunt  in  clerum  per  injunctum  sibi  altaris 
ministerium  et  praedicationis  oflicium. 

Posi  Nathaii  et  Levi  seqiiitur  :  Famitim  dcmu$ 
Semei  seorsum^  et  mulieres  eorum  seorsum^  siibau* 
ditur,  plangent,  Iste  Semei  de  tribu  Benjamin  exi- 
stens  in  sua  persona  nulia  dignitate  insignis  extli- 
tit,  sed  Ideo  in  bonum  hie  assumitur  ejus  memo- 
ria,  quia  Tuit  de  tribu  electa,  et  quia  rcx  sascepit 
ejus  pfcnitenliam  post  maiediclioiiem  sibi  ab  eo  il- 
iatam.  Potest  ergo  per  hune  Semei  apte  significari 
ordo  poinitentium,  et  peccata  sua  plangentiuro,  ila 
ul  mutieres  eorum  plangant  scorsum,  Potesi  etiam 
per  familiani  dorous  David  significari  ordo  poeni- 


gregatioiiem  feminarum  sub  r«guUi  communis  vit»  ^  tentium.  Neque  vero  illud  est  in  divinis  disposiii^ 


ad  exemplum  illorum  institutae,  quibus  iegitur  in 
Actibus  apostolorum  cor  unum  et  anima  una  in  Deo 
luisse,  quibusqiie  septem  diaconi  leguntur  in  unum 
niinisterium  constituli  ab  apostolis,  ut  ministrarent 
laeiisis  earum.  Similiter  enim  beatus  Augusliiius 
praedicue  sorori  suae  in  sui  regimiuis  adjutorium 
deputaverat  presbyterum,  cujus  esset  major  aucto- 
ritas  ai  rcgendas  uua  ciim  sorore  sua  ipsas  Deo  de- 
votas  feminas.  Si  ergo  binc  aspicias  beatum  Augu- 
stinum  cum  suis  clericis  communi,  et  reiigiosa  vita 
?iventcm  :  istinc  vero  sororera  ipsius  eum  Deo  de- 
votis  feninis  nibilominus  religiose  oonversantem, 
nonne  tibi  videtur  impleri  prophetia,  qua  dicitur  : 


nibus  incoiisuetum,  quod  familia  domus  David  po- 
sita  est  hic  ante  csteras  triiNis,  non  solum  propter 
dignitatis  regiae  excellentiam,  sed  ctiam  propter  in- 
signem,  quam  egit  poenitentiam.  Sic  enim  et  in 
Evangelio  adolescentior  filius  p<pnilens  ilii  est  aiHe- 
positus,  qui  dixit  patri  :  Ecee  tot  annis  sertio  liH^ 
et  nunquam  mandatum  tuum  preeterivi  {Luc.  xv,  29). 
Et  publicani  et  mcretrices  pcenitenliam  agenies 
pra^cedunt  Pharisaeos  de  sua  jusiitia  praesumentes, 
atque  inter  ipsos  aposiolos  omnes  electos,  oinmrs 
pios  et  sanctos  illos  videmus  in  apice  coliocalos 
anle  caeteros  apostolos,  Peirum  videlicet  ei  Paulmn, 
quos  constat  eese  de  numero  poenitentium.  Meque 


Familice  domus  Levi  plangent  seorsum  et  mulieres  Q  vero  indignaliir  inde  Joannes  apostolus,  cujus  Deo 


torum  seorsum  ?  Longum  esset  enumerare  familias 
donius  Levi  in  clero  communis  vitae  plangentes  se- 
orsum,  et  muiieres  eorum  seorsum.  Gum  autem 
kaec  forma  disciplinae  a  sanciis  apostolis  ad  nostra 
usque  tempora  derivata  sit,  ui  clericorum,  et  Deo 
devotarum  feminarum  ab  invicem  disliDCtae  sint 
mansiones,  quanto  magis  ab  eis  ionge  ddiient  esse 
fcminae  sa^culares  ? 

Item  familiw  domus  Nathan  platixerunt  seorsum^ 
et  mulieres  eorum  seorsMm.  Nathaniste  propheta  fuii, 
qiii  i-egem  David  de  incestu  increpavii  quique  una 
«um  Sadoch  sacerdote  Saiomonem  unxii  in  regem. 
Per  huiic  ergo  sicui  per  Levi  polest  ordo  clericalls 
iiilelligi,  cujus  nimiruro  esl  officiuro  non  soluro  ple- 


placuit  innooenlia  el  mundiiia,  quod  ei  anldalus 
esi  Peirus  ei  Pauius,  in  quibus  Deo  piacuil  non  Um 
innocentia  quam  poeniieniia.  Sic  eiiam  adbuc  emiil 
novissimi  primi^  et  primi  novissimi  {Matth.  xix,  30), 
quando  majus  gaudium  erit  in  cctlo  super  ume  pec- 
catore  paoiitentiam  agente^  quam  super  nonagimU 
novem  justis^  qui  non  indigent  panitentia  {Luc.  xv, 
7).  Esiergo  magnae  digniutis  ordo  pceniteniiam  qui, 
dum  plangunl  seorsum,  el  miilieres  eliam  seorsun, 
siio  planctu  adaugent  gaudium  angdoniro.  Ex  bis 
quidaro  junguntur  ccenobiis,  quidam  vero  exlra 
coenobia  poenitent  sub  regulis  ecclesiasiicis,  quilnis 
casiitas  indicta  est  poeniientibus  de  criroinibus  mor- 
ialibus,  ita  ut  aut  conjugio  peniius  careant,  aul  si 


beios,  sed  etiaro  reges  increpare,  atque  regibus  aliis  ^  eis  jaro  conjugatis  datur  poeuiientia,  simul  quo- 


ilescendeniibus  alios  ordiuare.  Si  plaoei  bic  sensus, 
iioii  alia  est  lex  plangendi  familiae  domus  Naihan 
seorsum,  ei  muiieribus  eorum,  quam  illa  de  Camilia 
domusLevi  exposita,quae  non  esi  itenim  exponenda, 
cum  aeque  per  Nathan  sicut  per  Levi  clericalis  con  - 
lincniia  sit  expressa  in  planctu  eorum  familiae  plan- 
gentis  seorsum,  eiroulierum  eorum  seorsum.  Neqiie 
vero  est  absurdum  in  unius  ordinis  designatione 
dnas  personas  cum  suis  faroiliis  bic  poni,  unam 
regalem,  alteram  sacerdotaiem,  videlicet  Nathan  de 
ttibu  regali,  el  L<evi  de  tribu  sacerdotali,  cum  apo- 
stolus  eamdem  conjunciionem  regi:e  ac  sacerdota- 
lis  digniiatis  commendet  dicens  fidelibus  :  Yos  estis 
gnus  electHm^  regale  sacerdotium  (/  Petr,  ii,  9).  Ni- 


que  novcrini  injunciam  sibi  continentiaro,  quan- 
iain  poieruni  servare,  servata  pariier  nxorum  fra- 
gilitate,  quas  nisi  ex  consensu  non  del)eul  frau- 
dare. 

Eoruro  vero  paenilentium,  qui  adjuncli  fiierinl 
socieiaii  communiter  et  claustrallter  viventiom 
quanta  sii  habenda  cura  de  observanda  coniineniia, 
ui  videlicet  ipsi  plangani  seorsum,  cl  mulieres  ee- 
rum  seorsum,  doceni  instituta  coenobioni»,  qine 
cum  longum  siiinserere,  tamen,  quiadeillo  i^iietu 
agitur,  qui  adveiiiente  Domiiio  converfeBdiis  esl  tn 
gaudium,  ut  tunc  quisque  nostram  possil  dioere  : 
Convertisii  planctum  mcum  in  gaudium^  conscktisti 
saccum  meum,  et  circumdedisti  me  latitia  :  non  pi- 


im 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  — PAR8  H.  —  PSAL.  XXIX. 


\m 


geat  qiiemquain  de  sahite  saa  soiricitnni  suimnatiin  A  tes,  oraiione,  vel  gemitu^  vel  fietn  significantes  per 


audire  legem  claustralis  et  coenobialis  disciplinae,  in 
qiia  pene  sola  nunc  senratur  distinctio  fructuosae 
pcenitenlia;.  Nam  qui  adhnc  in  saeculo  manentes, 
Tel  odium  in  corde  retiiient,  vel  injustas  acqnisi- 
tiones  liabeiit,  vel  sic  de  uno  crtmiiie  mortali  poe- 
nitent,  ut  in  alio  maneant,  vel  si  habent  uxores, 
non  eas  habent  tanquam  non  habentes,  isti  non 
dicendi  sunt  agere,  sed  fingere  poeuitentiam,  ne- 
que  talis  est  eoruni  planctus,  ut  in  gaudium  sit 
convertendus,  iieque  lalis  est  eorum  saccus,  ut  lllo 
conscisso  exspectandum  $it  eis  indumentum  la!ii  • 
U:e. 

Qii»  vero  sit  institutio  ccenobiorum,  breviter 
comprcliendil  Isidorus  episcopus  in  libro  De  officiis 


eorpus.  Deinde  cum  siientio  magno  reficiunt  tantum 
quantnm  saluti  necesse  est,  coercente  unoquoque  per 
parcimoniam  concupiscentia:  gutam^  ne  gravctur  cor 
eorum,  vel  m  ea  ipsa,  quce  prmto  sunt,  parce  et  vi  • 
lissime.  Itaque  non  sotum  a  camibus  et  vino  absti- 
nenl  pro  suffieientia  domandarum  tihidinum^  sed 
etiam  ab  omnibus,  qute  ventris  et  gutturis  provocant 
appetitum,  Sane  quidquid  necessario  victui  superest 
ex  operibus  manuum  et  epularum  restrictione,  tanta 
cura  egentibus  distribuitur,  ut  iiihil  remaneat^  quod 
superabundaverit.  Ad  cujus  sanctw  mililia!  proposi' 
tum  veniunt  non  sotum  liberi,  sed  etiam  plerumque 
ex  conditione  serviti,  vet  propter  hoc  potius  liberandi. 
\eniunt  quoque  ex  vita  rusticay  et  opificum  exercita" 


Ita  diceiis  .  Inter  coenobium  autem^  et  monasterium  "  tione,  et  ex  ptebeio   iabore  tanto  utique  feiicius^ 


lioc  interest,  quod  monasterium  possit  unius  mona" 
ciii  habitatio  nuncupari;  ccenobium  nonnisi  piurimo- 
rum.  Quorum  quidem  conversationem  ^  ut  Patrum 
docet  institutio,  breviter  intimabo,  Bi  quippe  comem' 
ptis  primum  atque  disertis  hujus  mundi  iilecebris  in 
communem  vitam  saKctissimam  congregati  simut 
agunt  viventes  in  orationibus,  in  iectionibusy  in  dis^ 
putationibuSf  in  vigiiiis ,  in  jeiumis.  Nuiia  superbia 
tumdi,  nulta  invidia  iividif  sed  modesti,  verecundi^ 
ptacati  concorditsimam  vitam  sectantury  cogitationes 
SMos  aiterutrum  reveiamtes  invicem  discutiunty  corri- 
tfunt,  Nemo  terrenum  sorle  pecuiium  possidet,  Prt» 
tiosis  ac  coloratis  vestibus  non  induuntury  sed  vHiS" 


quanto  fortius  educati.  Qui  si  non  admittantur,  grave 
delictum  est.  Multi  enim  ex  eo  numero  viri  magni, 
imilandique  exstiterunt»  Nam^  propterea^  et  infirma 
mundi  eiegii  Deus,  ut  confunderet  fortia,  el  ignobiiia 
elegii^  ut  confunderet  sapienies  et  ignobitia  mundi^ 
et  ea  quo!  non  sunt^  ut  ea  quce  sunt  evacuaret ;  ui 
non  glorietur  omnis  caro  coram  Deo.  Simiii  quoque 
modo  exstant  et  ccenobia  feminarum  Deo  soiiiciie  et 
casie  urvientium,  qum  habitacuiit  sui»  segregatas,  ac 
remotce  a  viris  quam  iongissime  pia  iantum  sanctita" 
tis  charitate  junguntur,  et  imitatione  virtutis  :  ad 
quas  nullus  juvenum  accessus  esi^  neque  ipsorum 
quamvis  gravissimorum  ei  probatissimorum  virorum^ 


simis  atque  sinceris.  Lavacro  nunquam  utunlur  deie-  ^  nisi  usque  ad  vestibuium  necessaria  prtebendiy  quibus 


ttatione  corporis,  sed  raro  propter  necessitatem  /an- 
guoris.  Sine  consuttu  abbatis  nunquam  progrediun^ 
mr,  nec  uliquid  ab  eis  sine  nutu  paterna  jussionis 
assumitur.  Operantur  autem  manibus  ea,  quibus  cor- 
jms  pasci  poscit,  et  mens  impediri  non  possit.  Canunt 
autem  manibus  operantes^  et  ipsum  iaborcm  tanquam 
divino  ceieusmate  consoianlur.  Opus  autem  suum 
tradunt  eiSf  quos  decanos  vocant^  eo  quod  sini  denis 
prcBposiliy  ut  neminem  illorum  cura  sui  corporis  im^ 
pediai  a  proposito  nuntis  neque  in  cibo^  neque  in  ve- 
stimentOy  neque  si  quid  aliud  opus  est  vel  quotidiana! 
necessitati,  vei  mutuiBy  ut  assoiet,  vaieindini.  Ipsi 
autetn  decani  tradunt  ea  prceposito,  prwpositus  autem 
eum  magna  soiiicitudine  omnia   disponens  prceslo 


indigent,  gratia.  Hti,  qua  prcesunt^  singul(e  grnris» 
simag  ac  probatissim<e  non  tantum  instiiuendis  meH< 
tibus,  componendisque  moribus,  sed  etiam  instruen^ 
dis  peritm  atque  paratm.  Lanificio  etiam  cerpus 
exercent,  atque  sustentant,  vestes  ipsas  monachit 
tradunt,  ab  his  invicem,  quod  victui  opus  esi  sumen- 
tes.  IIos  mores,  ac  vitamy  et  hanc  instittitionem 
tenere  videniur  ccenobia  virginum^  sicui  monacho" 
rum. 

U»c  de  dictis  Isidori  excerpta  interposuimus,  ut 
evidens  esse  monstraremus,  quam  vere  prsediclum 
est  in  prophetia,  quod  plangant  familiae  virorum 
seorsum,  et  muiieres  eorum  worsum.  Omnes,  inquit, 
famiiice  reiiqum  :  famiiim,  et  famiiite  seorsum,  et 


fadly  qmdquid  iiiorum  viia  propier  imbeciiiitatem  D  muiieres  eorum  seorsum  (Zdch.  xh,  12).  Niminim 


corporis  posiuiat  :  rationem  lanien  reddet  ipse  et, 
quem  Patrem  vocant.  lii  vero  Paires  inieliectUy  io- 
ierantia  atque  discretione  insignes  omnibus  rebus  esr- 
ceisi  nulla  superbia  consutunt  his,quo$  fiiiotappeL' 
itmt,  magna  sua  in  jubendo  auctoritate,  iliorum  in 
obediendo  voiuntate.  Convemunt  autem  omnes  fre- 
quenUr  nocte  dieque  dato  signo  festina  cmn  propera- 
tiome  ad  orationem  sotemnium  horarum,  celebrantes 
fixa  intentione  cordis,  et  usque  ad  consummaiionem 
Psalmorum  sine  fastidio  persistentes.  Ilem  conve- 
niunt  diebus  singuiis  interpositis,  dum  adliuc  jejuni 
sunt,  in  coiiatione  ad  audiendum  Patrem.  Audiunt 
autem  ineredibiii  siudio,  summo  siientio  a/feciusque 
antK.orum  suorumf  prout  eos  provocaverint  disseren" 


istud  propheticum  praeconium  consonat  Apostolo  di- 
centi  :  Reiiquum  est  ui  et  qui  habent  uxores,  lan- 
quam  non  habentes  sint,  et  qui  utuntur  hoe  mundo, 
tanquam  non  tKantttr,  ei  qui  gaudent,  tanquam  non 
gaudentes  (/  Cor.  vii,  3l),etc.  Ad  hujusraodi  plan- 
ctum  nos  invilans  ipse  primogenilus,  qiii  plangitur 
nonc  occisus,  dicit  in  Evangelio  :  Beati,  qui  nunc 
fletis,  quia  ridebitis  {Luc.  vi,  21).  Item  :  Beati  qui 
iugent^  quoniam  ipsi  consoiabuniur  (Matth,  v,  5), 
liem  :  Ym  vobis,  qui  ridetis  nunc,  quia  iugebitis  et 
fiebitis  (Luc.  vi,  25).  Est  crgo  neccssarium  super 
istum  primogenitum,  peccalis  nostris  exigeniibus 
occisum,  plangere  nunc,  ne  ploremus  in  apternum. 
Qui  enim  rident  modo,  cum  tempiis  est  flendi,  fle- 


1^83  GERllOlll  PRi£POSm  REICUERSPEIIG.  m 

biint  sine  spe  consohtionis,  curn  vcncrit  ti*mpus  ri-  A  adoramluni,  ct  colendum  pnndicarous,  ddcstaniei 


dcndi.  Flebunt  scorsum,  scparati  viddicct  a  socie- 
lalc  sanctorum  angclorum  ct  liomiiium  :  et  muiieret 
eorum  aeorsttm,  quia  iion  eis  tunc  vacabit  in  cubili- 
bus  ct  impudicillis  pollui  et  polluere,  corrumpi  ct 
corrum^erc,  sed  procul  ab  cis  erunt  mulicres,  id 
csi  omucs  illcccbrx,  omncs  porop^e  mundanarum 
doUciarum,  quando  plangciit  in  lencbris,  ubi  crit 
flutus  iM  !iLi  jd4)r  ilcntiuin.  Quo  contra  sancli,  qui 
cuiik  mniimbiis  tion  sunt  coiiiquinati,  ab  illcccbris 
vkitlket  csrnalU>HS,  noniinc  mulicrum  signilicatis, 
puri  H  sliie  inaeula  iuvcnli,  lunc  in  aclcrnis  cl  coi- 
iei^ttibu^  dcUcjb  jucundabunlur  in  tbalamo  ccele- 
stiuiii  luipituruiir,  ubi  tota  Ecclesia  cril  sponsa,  ct 
Chrislus  cril  sponsus  procul  indc  pulsis  non  soluin 


omneserrores  paganoruro,  judaeorum»  basrciiconiiu, 
falsorum  clirisiiaiiorum,  buic  primogeniio  coiiua- 
diccntiuro,  vel  non  obcdicntium.  0  vos  omncs,  qui 
hunc  primogcniium  Raclielis,  cum  sitis  vos  filii  Lia 
vcl  ancillarum,  non  amatis,  qui  domiiiaiioni  ejus 
invidctis,  quiquc  illum,  quantum  in  vobis  cst,  impe- 
ditis,  ne  rcgnct  in  mundo,  cum  aiHiuc  tcmpus  est 
fructuosa:  pccnitcutix,  ad  ipsum  priniogcnituni  re- 
dite  jain  dominantcm  iii  loia  tcrra  iEgypti,  imo  in 
ca'lo  ct  in  tcrra  juxta  illud  ipsius  diaum :  Data 
eU  mlhi  omm$  pote$ta$  in  ctelo  ei  in  terra  (JHatlh. 
xxviii,  18).  Plangite  corain  illo,  qiiod  in  illum  pec- 
caslis,  ct  iilc  miscrtus  veslri  rcplebit  saccos  vestros 
friuiicnto,  iie  ninie  pcrcatis  priusquam  ad  ipsum 


coiTuptoribus,  ct  corruptricibus  in  sua  lurpiliidiiie  B  pcrvcniatis.  £t  quidcm  juxta  moduin  cul|Ne  vcsirse 


iiiventis,  vcrum  cliam  faluis  virginibus  olci  defo- 
ctuni  niinium  tunc  scro  plangcnlibus.  Flcbunt  aii- 
teni,  et  plangent  $icut  doleri  $olet  in  morte  primoge^ 
»i(t,  qui  vcl  nunc  bene  plafigunl,  vcl  in  fuluro  poe- 
nalilerplangent.  Nam,  siciit  priinogcnilus  plus  oin- 
nibus  liliis  diligitur  :  sic  ab  cis,  qui  nunc  bcnc  plan- 
gunt,  Cbrislus  primogcnilus  mortuorum  supcr  oin- 
nia  diligilur  :  et  idco  planctus  eorum  in  dic  rcsur- 
reclionis  el  dedicalionis  uiiivcrsaris  converletur  in 
gaudium^  et  tunc  $acco  morlalitatis  corum  $ci$$o 
circumdabuntur  lojtiiia  imniortalitalis  ct  glori», 
quand^  ccrpus  coruin  seminatum  iii  contiimelia 
surgct  in  gloria.  Quisque  talium  tunc  in  illa  dedica- 
lione  poteril  caiiere,  quod  hic  in  psalino  de  dcdica- 
tione  dicitur  :  Converli$ti  planctu  n  meum  in  gau- 
dium  mihi :  con$cidi$ti  $accum  mettin,  et  circumdedi- 
$ti  me  liBtitia. 

Ut  cantet  tibi  gloria  mea^  in  qiia  surrexit  corpus 
meum  seminatum  in  conlumclia  :  ut  non  compun- 
^at^  quia  mor$  ultra  non  erit  neque  luctu$,  neque 
ctamor  {Apoc,  xxi,  4). 

Domine^  Deu$  meus,  qui  corpus  mcum  sic  dcdi- 
casti,  cgo  in  eodem  corpore  lanquain  iii  lcinplo  lil?i 
dcdicalo  in  oiternum  confitebor  tibi  sociatus  aiigeli« 
cis  chorib  te  laudaiilibus,  et  separaius  a  spiritibus 
inalignis,  el  hominibiiS  plangeiitibus  nuiic  nimium 
scro,  quaudo  cis  ablato  primogeuito  non  erit  spes 
dc  alteru. 


siiict  vos  aliquandiu  plangcrc,  donec  dicaiis  :  l/e- 
ritohasc  patimur^quia  peccavimu$  in  fratrem  no$trum 
primogeiiituin  {(ien,  xlii,21).  Scd  taiidcm  conscindct 
saccos  vestros,  adeo  vos  ditando,  ut  nullus  vcstruni 
indigeat  sacco,  ct  circumdabit  vos  Ixiitia  dando 
siiigulis  vcslrum  siolas  dccoras,  quibus  induU  ct 
ornati,  aique  jam  a  saccorum  onere  liberati  pos- 
sitis  cxsultare,  ita  ul  quisque  vcstrum  dical  cidcm 
primogcnito  :  Converti$ti  planctum  meum  ingaudium 
mihi :  conscidi$ti  $accum  meum^  et  circumdedisli  me 
lcctitia;ut  cantet  tibi  gloria  mea.  ei  non  compungar. 
Quandoquidcm  ct  illud  vcrsum  est  in  bonuin,  quod 
cogilalum  fuit  in  malum,  sicut  lu  bone  Joscpb, 
dixisti  fratribus  :  Vos  cogita$ti$  de  me  malum,  H 
'  Dev$  vertit  illud  in  bonum  (Gen,  l,  SO). 

Domine^  Deu$  meu$^  in  cetemum  confitebor  tibi. 
Hoc  dicamus  omiies  el  singuli,  quia  non  nobis,  Do- 
niine,  non  nobis,  sed  nomini  tuo  danda  esl  gloria, 
quod  fame  non  perimus,  quod  saccos  vacuos  ad 
te  portantes  eosdem  friiuiciilo  plenos  reporumus, 
quando  te  grauum  frumcnti  myslerialiter  maiiduca- 
niiis,  quoadusque  saccus  mortalitatis  nostrs  coii- 
scindatur  et  jam  non  per  mystcrium  in  sacco  lia- 
bcaris,  sed  sacco  conscisso  tu  adcps  frumcnli  saiics 
iii  bonis  de*»iderium  noslrum. 

Gloria  Patri  domum  David  festive  dcdicaiiti. 
primitus  in  fundamento  resuscitato  et  glori- 
flcalo  primogenito  mortuorum ,  deinde  univcrsali- 


0  Ariaui,  qui  Christum  Filium  Dei  primogenitum  D  ^Cf  ^n  generali  mortuorum  resurrectionc  ac  boiio- 


ncgastis,  cuiu  iii  illa  dedicalionis  fcstivitatc  illum 
primogchitum  cognoscelis,  inconsolabiliter  supcr 
ipsiini  primogenitum  plangeiis,  quia  illo  reprobato 
altcrum  non  invenictis  :  neque  enim  est  alius  exlra 
illum  primogcnitum  Dei  Filius,  in  quo  filiis  ado- 
piatis  ulla  sil  salus.  Deus  Pater  cum  iulroducit 
huiic  priinogeniliim  in  orbcm  lcrrae  dicit  :  Et  ado- 
rent  eum  omne$  angeli  Dei  (Hebr,  i,  6).  Vos  au- 
tem  prxdicastis  illum  esse  creaturam,  ncque  aii- 
gelis,  ncqiie  homiuibus  adorandum  sicut  Paler 
adoraiur.  Vos  enim  dixislis  eum  Palre  minorem, 
iieque  ab  illo  genlium,  scd  facluin.  Nos  autem 
geuitum,  non  faclum,  coiisubstantialem  Patri  bunc 
prifflogeniium  adoramu» ,   alque  una  cuni  Patre 


rum  glorificalione.  Gloria  Filio,  qui  in  boc  psalmo 
laudat  Patrem  pro  suae  domus  dedicatione,  in  se 
jaui  dedicalo,  cl  in  suis  adhuc  dedicandis.  Gloria 
Spiritui  $ancto,  cujus  opus  est  luec  ipsa  dedicatio. 
Nam,  sicut  Paler  David  in  aiiro,  argento,  acrc  ae 
lapidibus  pretiosis  impensas  aedificandae  doiitus  lilio 
suo  Salomoni  dedit,  ac  proinde  ipsa  domus,  quam 
aedilicavit  Salouion  Ihius,  in  hoc  psalmo  intitulata 
est  domus  David  propter  materiam  ei  expensas 
ejus,  quas  pra^paravit  David  :  sic  Deus  Pater  de 
nibilo  creans  omnia,  mau^riani  et  iinpensas  praepa- 
ravit,  unde  Filius  ejus,  astcrna  vidcUcel  Sapieniia« 
aedificavil  sibi  demuin,  cujus  domus  dedicalio  recte 
aitribuitur  Spiriiui  sancto,  qui  banc  domum  sepCem 


1285 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.- PARS  11.  —  PSAL.  XXX. 


128G 


columnis  fulcil,  septeni  lampadibus  ante  tbronum  A  letur,  et  opns  esse  Patris  et  Spiritus  sancti,  nec 


Dei  lucentibusornatet  illuminat,  ipsumque  hominem 
Deo  Verbo  unitum  quasi  aureum  candelabrum 
septem  lucernis  exhibet  coruscum  ad  dedicandam 
et  illuslrandam  t«)tam  domum  David,  sanctam  vide- 
licet  Ecdesiam,  in  qua  sit  Gloria  Patri,  qui  mate- 
riam  ejus  per  Verbum  de  nihilo  creavit;  et  Filio, 
qui  eam  una  cum  Patre  de  praeordinata  materia 
aedificavit ;  et  Spiritui  saiiclo,  qui  eam  nunc  jam  in 
fundamento  dedicavit,  et  adhuc  in  fine  totam  de- 
dicjibit,  sic  scilicel,  ut  opus  creationis,  quod  Palri 
est  assignatum,  non  inlelligatur  a  Filio  et  Spirilu 
sancto  alieiium,  neque  opus  aedilicantis  Filii  dubi- 


opus  Spiritus  sancti  domum  dedlcantis  alienum 
putetur  a  Patre  ac  Filio,  quia,  sicut  Palris,  et  Filii» 
ei  Spiritus  sancti  subslantia  est  inseparabilis  ,  it2 
et  opus  eorum  est  inseparabilc,  licet  in  opere  ipso 
discreto,  ut  praeostensum  est,  notetur  personarum 
discretio,  ut  in  hac  domus  praeparatione ,  aedifica* 
tione,  dedicatione,  vel  sanctificatioiie.  In  cujuscdih 
sideratione  dicimus  :  Gloria  Pairi^et  FiUo^  et  Spi- 
rilui  $ancto  :  licut  erat  in  prindpw,  quantlo  doiuu£ 
haec  praeordinabatur,  et  nunc  <'st,  ctim  icdincntiirf 
et  erit  in  saecula  saeculorum  per  a^teniuin  dcdiiuliii' 
nis  ejus  festum.  Amen* 


PSALMUS  XXX. 


In  le,  Domine^  speravi 
(Vcrs.  4): 

IN  FINEM,   PSAlLMUS  DWID   PRO  EXSTASI. 

Pro  exstasi,  inquit,  id  esl  pro  consideratione 
prorundissimi  intellcctus  David,  id  esl  Cbristi  de 
reparalione  humani  generis,  quam  per  mortem  el 
resurrectionem  suam  disposuit,  qui  intelleclus  om- 
nium  creaturarum  intelleclum  excedit,  ila  ut  ex- 
stasls  recte.dici  possit.  Exstasis  Grsece,  Latine  dici- 
tar  excessus,  Fit  autem  excessus  mentis  duobus 
modis  :  vel  quando  mens  pavel  terrena,  vel  quando 
ccelestibus  intenta  caetera  obIiviscilur,quaecommu- 
nium  negoliorum  cura  pertractat.  In  hoc  autem 
psalmo  exslasis  maxime  accipitur  pavor  populi 
Dei  de  gentium  pcrsecutione,  et  de  fidei  defectu 
turbati. 

Prirao,contra  pavorem  praemittitur  spes  et  oratio, 
cerlitudo  liberationis  et  gaudii.  Secundo,  enume- 
rantur,  quae  et  quanta  perlurbant;  ibi :  Miserere, 
Contra  quae  scquitur  oralio  ibi  :  Eripe.  Tertia  est, 
in  qua  quid  intendit,  aperit,  exemplo  sui  nos  ad- 
monens  bene  operari  cum  spe  et  dilectione ;  ibi  : 
Viiigite,  Loquilur  autem  tolus  Christus.  Et  prima 
quidem  conveniunt  Redemptori.  Deinde  populus 
redemptus  gratias  agit;  ibi  :  Redemisti  me.  Post- 
ea  idein  populus  diu  suam  perturbationem  enar- 
rat  in  secunda  parte.  Circa  finem  vero,  et  in  fine 
inlerponilur  vox  Prophetae;  ibi  :  Quam  magna,  Et 
ibi :  Diligite. 

Et  attendcndum  quod  propter  tantam  varietatem 
pt^rsonam  non  mutat,  sed  quacunque  capitis,  aut 
niembrorum  mulatione  dicit  :  Ego^  mef,  tite,  mihi, 
Et  maxiine  mirum  videtur ,  si  unitas  .,  Cbristi  et 
Ecclesiae,  qnam  fccit  charitas,  attendatur.  Sicut 
cnim  lingua,  quamvis  incorpore  sitalia  pars,  quam 
pcs,  tamen  pedis  suscipit  vocem,  quando  pes  dolct, 
iion  dicens  :  Calcas  pedeni,  sed  calcas  me :  sic 
Christus  verba  membroruro  dignatur  transfigurare 


TiiuTus  hujus  psalini  est  B  in  se,  ut  et  nos  verbis  ejus  lOquamur.  Inde  est, 
quod  niorituro  cx  nostro,  scilicet  ex  carne,  quain 
habebat,  nostram  exslasimin  se  transformans ,  non 
in  se,  sed  in  nobis  coepit  pavere.  Fit  igitur  una 
personacaput  et  membra,Chri$tus  et  Ecclesia.  Sunt 
sponsus  et  sponsa  duo  in  carne  una.  Ergo  et  in 
voceuna.  Secundum  hancunitatem  dixit  Christus: 
Saule,  Saule  quid  me  persequeris  (Act,  ix,  4).  Non 
dixit :  meoSf  sed  me,  cum  tamen  iion  illum ,  qui 
crat  in  coelo,  sed  suos  persequeretur  in  terra.  Hanc 
qiioque  Isaias  commendat,  in  quo  loquitur  Christus 
et  ait  :  Sicut  sponso  alligavit  mihi  mitram,  et  sicut 
sponsam  ornavit  me  (Isa,  lxi,  10).  Se  unum  in  carne 
una  dicit  sponsum  et  sponsam  voce  una,  quae  est  : 
mUii  et  me. 

Iste  psalmus  quartus  est  eorum,  qui  breviter  de 
Passione  et  Resurrectione  commemorant,  in  quo 
et  martyrum  humiliatio  describitur  et  exaltatio,  ut 
videns  se  nemo  superbiat,  videns  misericordiam 
non  paveat;  incipit  ergo  in  persona  capitis,et 
ait  : 

Vers.  2.  In  /e,  Domine^  speravi^  non  confundar 
in  aternum,  Nam  quod  hsec  illius  verba  sint,  ipse 
orbi  universo  auditum  et  notum  fecit  clamando 
voce  magna  :  Pater^  in  manus  tuas  commendo  spi^ 
ritum  meum  {Luc.  xxiii,  46).  Ipse  igitur  est,  qui 
secundum  formam  servi  speravit  in  Dominuin,  ut 
non  confunderetur  in  xlernum,  queraadmodum  il- 
lum  inimici  confundere  voluerunt,  juxla  quorum 
|.  aestimationem  factus  sum ,  ait,  tanquam  vas  perdi^ 


tum^  quonium  audivi  vituperationem  multorum^  verbi 
gratia  dicentium  {Psal,  xxx,  15) :  Vah,  qui  destruis 
templum  Dei^  salvum  fac  temetipsum  {Marc.  xv,  50). 
Igitur  contra  hujusmodi  vituperationes  iniinicorum 
volcntium  illum  conrundere  orat,et  dicit :  In  te. 
Domine^  speravi,  non  confundar  in  (tternum  :  nun- 
qiiam  confundar^  dum  insultabitur  mihi  haLcMt; 
similitudinem  carnis  peccati. 


I2S7  GCailOIU  PRifiPOSlTl  REICUCRSPERG.  m 

InjustUia  tualiberameAe  tnorte.  Inclina  ad  me  K  derunt  milii.  Hie  aflSrinat  liberalionem.  LofiAm 

vocal  duas  portas,  per  quas  dlabolus  lenlat,  qiKe 


aurem  luam^  id  esl  me  humilem  exaudi  prniimuB 
milii  per  verbum  quod  unilum  est  carni.  Accelera^ 
ut  eruas  me,  id  est  non  difieras  usque  in  fiuem 
ssecuii  me  a  peceatoribus  segregare,  et  animas  ab 
inferno  eripere.  Quod  ut  sit ,  este  mifn  im  Deum 
p}Qtcctmf.m^  i^uouiain  tu  e^  fortitudif  mea  ad  foleran- 
dos  perseciitorvs  :  ei  rtftigittm  meum  ad  derelin-» 
qumdos  tn  riinrle?  Cf  propUr  nomtn  itttim,  per  ma 
iiinaleseendum  in  ^i^niil^tu »  educes  m«,  vel  dux 
rtiilii  eriitt  hl  est  per  QniTiLasequarvoiuntatemluam  : 
et  tnutrm  me^  paulattni  aggregando  mihi  sanctos 
adimplebis  torptis  incum.  Educes  me  de  laqueo^ 
vA  dn  mu^€i()t]la,  f}»ain  absconderunt  mtVii,  id  estab 
insidiis,  quas  occultaverunl  mihi ,  educes  suscitan- 


sunt  cupiditas  el  timor.  Per  cupiditatis  porUin 
prius  teatavii  Doroinum  tribus  modls,  scilieet  gula, 
avaritia,  vana  glorta.  Qva  porta  chuisa  teniavit  per 
timorem  Paisioiiis.  Per  easdem  portas  lenlat  eoines 
bomines,  ideo  totaim  corpus  didl  :  Educes  m$  de 
laqueo  koc,  quem  ahuonderunt  miAt ,  Cbristo  dicen- 
tes  ;  Magister^  scimms^  quia  verast  m,  et  viam  Dei  m 
veritate  doc€s  (Mearc.  xii,  14).  Talia  quippe  dieendo 
mihi  laqueum  abseonderunt^  ul  si  negarem  Iribuii 
Cassari  danda,  inde  me  accnsarenl  quasi  Casaris 
adversarium,el  inimicum  Romanl  imperii.  Si  aoiem 
danda  concederem,  quasi  contra  libertatem  et  nobi- 
liiatcm  peculiaris  Dei  popuii  docens  offensam  mear- 


,  ^ -,  -  —  r  —  i—r 

do,  et  ad  superiia  elevando  frusiratis  Judaeorum  "  rerem.  At  ego  eductus  sum  de  boc  laqueodicens : 


coiisiliis.  Uiide  jam  ante  Passioiiem  commendo  spi" 
ritum  meum  in  manus  tuas^  id  est  tuae  potestali 
eommendo  cito  recepturus  eum.  Ha^c  sunt  verba,  quae 
In  cruce  dixit*  unde  docet  se  in  hoc  Psalmo  locu- 
lum  esse : 

Redemisti  me,  etc.  Ilaec  verba  popuio  Passione 
redcmpto  coiiveniunt.  Non  enim  Redemptori , 
sed  populo  redempto  diceie  congruil  :  Redemisti 
iiie. 

Possunl  etiam  praecedentia  de  eodem  populo  ac- 
c\pK  qui  in  exstasi  pavens,  a  spe  tamen  incipit  ita : 
0  ^nuii^,  speravi  in  (e,  non  in  me.  Non  est  pavor 
sine  misericordia,  quia  sperat  humana  natura  : 
Non  confundar  in  cetemum.  Non  ait  simpllciter  : 
Non  confundar^  quia  de  peccatis  ad  horain  confundi 
ulile  est ;  sed  ait :  Non  confundar  in  eeternum.  Et, 
quia  non  statuo  meam  justiliam,  in  qua  damnares, 
in  tua  justia^  quae  est  mea,  a  te  data,  iibera  me. 
Eece  oro, 

Vers.  3.  Inclina  ad  me  aurem  tuam^  id  est  mise- 
ricordiam  :  in  miltendo  Filium  accelera.  Significat 
ae  exauditum,  sed  moram  timens  in  ipsius  exaudi- 
lionis  effeclu  dicit :  Accelera  ut  eruas  me  a  pecca- 
lis.  Esto  mihi  in  Deum  protectorem^  id  est  protege, 
et  esto  in  domum  refugii.  Servus  ab  irato  domino 
fitgit,  ubi  iion  est  dominus  suus;  sed  a  Deo  fu- 
giens,  quocunque  divertat,  Deum  iratum  invenit. 
Placatum  vero  invenit  quicunque  volens  evadere 
Deum  fugit  ad  ipsum.  Ipsc  enim  est  refugium  in 
domo,  quae  est  Ccclcsia,  in  qua  salvantur  homines, 
sicut  iii  arca  Noe.  Unde  sequitur  :  Ut  salvum  me 
fncias.  IJeo  aiilcm  te,  non  alium  quaero  : 

Vers.  4.  Quoniam  tu  es,  non  alius  est  fortitudo 
mea^  et  refugium  meum,  Et  quidem  non  sum  dignus 
ego,  sed  propter  nomen  tuumt  ut  scilicet  glorificeris, 
deduces  me,  ne  aberrem  a  te,  et  enutries  me.  Unus 
est  cibus,  quem  eC  pater  e(  mater  trajicit  in  carnem, 
et  faclum  lac  parvulus  accipit,  qui  esl  accepturus 
in  mensa.  Sic  Dominus  ut  suam  sapientiam  nobis 
faceret  lac,  indutus  est  carne  et  hoc  lacte  nutrit 
nos,  ut  landem  escam  validi^qua  pascuntur  angeli, 
manducemus. 
Vers.  5.  Educes  me  de  laqueo  hoe,  quem  abscon^ 


Reddite  quce  sunt  Ccesaris  Ccesari^  et  qurn  sunt  Dd 
Deo.  Item,  cum  ad  me  duxissenl  mulierem  io  adol- 
lerio  deprehensam  9  laqueum  lalem  abscondenMt 
mihi,  ut  si  eam  lapidandam  dlcerem  secundum  le- 
gis  austeritatem,  diyulgatam  de  me  misericordix 
famam  perderem.  Si  autem  eam  defenderem,  quasi 
legis  Iransgressor  famam  justitiae  perderem.  Sed  tu, 
Deus  Pater,  eduxisti  me  de  hoc  laqueo,  qHemsb$' 
conderunt  mihi.  Dixi  enim :  Qui  sine  peccato  est  ve- 
strum,  primus  in  ilfum  lapidem  mittat.  Et  ad  ipsam 
mulierem  dixi  :  Nemo  te  condemnavit,  mulier?  El 
illa  :  NemOf  Domine.  Nec  ego  te,  inquani,  condem- 
nabo  :  vade^  et  amplius  jam  noli  peccare  (Joan,  tiii, 

Q  7etseq.).  Sic  loquendo,  et  sic  faciendo  edoctus  suni 
de  laqueo  eorum,  neque  in  Caesarem,  neque  in 
Deum  peccando,  pariterqiie  justitiam,  et  misenoor- 
diam  servando.  Namquod  dixi :  Reddiu,  questnit 
CwsariSf  Cassari,  a  Cxsaris  offensa  me  cnstodiTit, 
quod  dixit  :  quof  Deisunt,  Deo  (Marc.  xii,  17),  a  Dei 
offensa  liberum  exhibuil.  Item  quod  dixi  ad  mulie' 
rein  :  Nemo  te  condemnavit^  muiierf  neeego  tecos- 
demnabOf  misericordiae  praeconium  fuit,  qoae  inter 
Aie  misericordem  et  illam  miseram  mediatrix  ei 
conciliatrix  erat :  quod  autem  dixi  Judaeis :  Quim 
peccato  est  vestrum,  primus  in  eam  iapidem  mittai, 
itemque  quod  mulieri  dixi  :  Amplius  noiipeccare, 
justitiae  Aiit  enuntialio,  quae  non  aliter  indutget 
peccata  praeterita,  nisi  de  ipsis  doleatur,  et  de  futtn 

^  ris  cantela  teneatur.  Sic  iaqueus  insidiantium  mibi 
contritus  est,  et  ego  justus  comparui  um  erga  Cx- 
sarem  quam  erga  Deom,  pariterque  invenlus  sum 
jusms  et  inisericors.  Nec  mirum  quod  ego  iaqscos 
eorum  evasi.  Si  enim  frustra  jacitur  reteanuocu- 
ios  pennatorum  (Prov.  i,  17),  quanlo  magis  ante 
oculos  aquilae  acutius  videntis?  Ego  aolem  swn 
aquira,  et  electi  inei  anie  ac  retro  suiit  oculati  ei 
undique  pennali.  Unde,  tu  Pater,  qui  educet  m 
ipsum  de  iaqueo,  eliam  eos,  qui  mei  sunl,  vel  cruni, 
educes  de  laqueo. 

\\\  Hebneo  legitur  :  Et  eduees  me  de  ren,  ^«^'^- 
absconderunt  mihi.  Iiaquc  sive  rete,  sive  laquintR  ill* 
abscondcrunl.  Sed  tu,  qui  vides  oniiiia,  et  omui^t 
qnae  v?s,  potes,  educes  me,  ac  mcos  de  laquco  si^^f^ 


1289 


COMMENTARIUM  LN  PSALMOS.  —  PARS  IL  -  PSAL.  XXX. 


^m 


reti  abscondilo  coram  octiUs  liumanis  non  coram  ^  raciler  locutus  es  ad  palres  nosiros»  quibus  absque 


oculis  divinis,  quibus  meos  ita  oculabis,  ut  scientes 
reddere  Gaesari»  quae  Caesaris  sunt,  et  quae  sunt  Dei 
Deo,  non  admittant  contra  se  juslae  accusationis 
occasionem  in  praetoriis,  ?cl  conciliis  :  itemque 
tfcientes  conservare  justitiam  cum  misericordia  pru- 
dentes  ut  serpentes,  simplices  ut  columbae  inve- 
iiiantur,  quatenus  et  justam  severitatem,  ne  crude- 
lis  dat,  misericordia  condiat,  el  piam  misericor- 
diam,  ne  remissa  liat,  justitiae  zelus  accendat,  atque 
ita  sint  liberi  tam,  e  laqueo  nimiae  crudelitatis  ho- 
miiies  odientis,  quam  a  laqueo  nimias  pielatis  vitia 
bominuin  foventis.  Iii  illis  eniin  sicut  semper  parata 
est  justa  severitas  ad  ulciscendum  quod  perperam 
geriiur,  sic  pia  charitas  oput  non  inveuiri  qiioJ 
juste  debeat  puniri. 

Eiiam  in  fovendis  tel  cflstigandis  propriis  corpo- 
ribus  iliis  interdum  laqueus»  vel  rete  ponilur,  iit  aut 
pcr  nimiam  austeritatem  castigando  carnis  pelulan- 
liain  debllitent  ipsam  carnis  naturam,  aut  per  iii- 
miam  condescensionem  fovendo  carnis  uaturain 
foveant  quoque  pariter  ipsius  petulantiam.  Sed  tu 
educei  me^  ac  meosi  de  ancipiti  hoc  iaqueo^  quem 
ab$couderunt  »u/a' diabolus  et  homines.  Nam  diabo- 
lus  blandiliis  in  deserto  me  provocavit  ad  nimiam 
carnis  coiidescensioncmi  tentans  de  gula  :  postmo^ 
dum  per  homines  tentatus  sum  de  austeritate  nimia, 
porrccto  mihi  vino  acido  cum  felle  misto.  Sed  ego 
et  diaboli  panem  suggerentis  detestatus  blandimeii- 
tum,  et  bominum  fel  porrigentium  exsecratus  ma 


mendacio  promisisti,  quod  milii  Ecclesise  absque 
doio  exhibuisti.  Promisisti  veraciter,  exhibuisti  ef- 
iicaciler«  propterea  in  ista-  graiiarum  actione  voco 
te  Deum  veritatis,  quia  nisi  constans  in  veritate 
fujssea,  redemptionem  promissam  non  misisses, 
qui  tot  peccatis  fuisti  irritatus  hominum,  servorum 
tuorum,  ut  pro  ipsis  redimendis  minime  Filius  dile- 
ctissiinus  daretur,  nisi  veritas  promittentis  ad  hoc 
suffragaretur. 

Notandum  tamen  quod  sic  servatur  ista  promis- 
sionis  veritas,  ut  ab  ea  destrualur  contraria:  pro- 
missionis  vanitas.  Sicut  enim  verum  csl  quod  verat 
Deus  promisit  homini  obedientii  diccns  ad  Abraham 
post  exhibitam  obedientiam  :  /n  semine  tuo  benedi- 
B  centur  omnes  tribus  terrw  (Gen,  xxii,  48) :  sic  falsum 
est,  et  omnfno  vanum,  quod  diabolus  ab  initio  men- 
dax,  et  pater  mendacii  promiait  inobedientibus, 
dicens  :  Eritis  sicut  dii  (Genk  iii,  5).  Hujus  falsae 
promissionis  vaiiitateni  usqiie  adeo  quidam  obser  • 
vant,ut  in  sua  licet  inobedientia  permanentes,  tamen 
arbitrentur  esse  se  aequales  diis,  id  est  homiiiibus 
piia  et  sauctis.  Multo  rectius  isti  facercnt,  si  cum 
filio  prodigo  a  vanitate  ad  veritatem  redirent,  et  ve* 
raci  coofessione  dicerent  :  Pater^  peccavi  in  aelumt 
etcoram  te;  jam  non  sum  dignus  vvcari  filius  tuus 
(Luc,  XV,  18, 19)^  jam  non  dignus  assoclari  saoctis 
tuis,  quibus  dicis :  Eyo  dixi :  Dii  estis^  et  filH  Emeisi 
omnes  (PsaL  lxxxii  6).  Si  sic  veraci  confessione  dice- 
rent,  et  ullerius  obedirc  parati  essen  t,  veritas  liberaret 


cbinamentum  docui  ab  utroque  laqueo  meis  caveii-  ^  eos.  Nunc  autem  niihis  exosam  habentes  verae  coii 


duni,  et  per  medium  blandimentorum  et  aus:erita- 
tum  sic  incedendum ,  ut  neque  prosperis  demulcen- 
libus  fiat  homo  remissus,  neque  amans  irritantibu» 
fiat  acediosus.  Taliter  per  victoriam  tentationis  meae 
tu,  Pat^r,  placatus  et  propitiatus,  quoniam  tu  es  in 
cisdem  tcntationibus  protector  meus^  educes  meos  de 
laqueo  tentationum,  quarum  victor  ego  pro  eis  of- 
fero  tibi  spirilum  meumf  dicens  : 

Vbks.  6«  In  manus  luas  commendo  spiritum  menmi 
id  est  animani  meam,  de  qua  dictum  est  in  prophe^ 
tls :  Si  posuerit  pro  peccato  anlmam  suam^  videbit 
semen  longaivumi  et  voluntas  Domini  in  manu  ejus 
dirigetur  (Isa.  Liii,  10).  Igitur  propler  semen  longae* 


fessiunis  et  in  futurum  bonae  sponsionis  Ycritatem, 
diligunt  vaaitatemi  et  falsitatem  vana  spe  Divinitatis 
ilios  decipientem,  dlcente  illis  diabolo  :  Facite  quod 
suadeOi  comedite  vetitumy  id  est  committite  peccA- 
turo  vobis  interdictum,  et  per  multam  Dei  miseri« 
cordiam  vos  tandcm  circa  iiiiem  vitae  conversi  eritis 
sicut  dii :  vel«  Deo  dissimulante  vestram  iniquitatem 
propter  insitam  vobis  fragilitatem ,  eritis  sicut  dii^ 
sanctis  videlicet  et  castis,  ac  reiigiosis  homiuibiis 
assimilandi.  Non  enim  tam  crudelis  cst  Deus,  ut 
perdat  multitudinem  hominum  in  peccatia  jacen- 
tium,  et  in  ipsis  morientium.  Talia  serpentis  vani- 
tatem  insibilantis  fallentia  susurria  libenier  inter- 


vum  de  me  grano  in  terram  projecto  proventuruin,  ^  dum  accipit  et  observat  fragilitas  humana»  quasi 


et  propter  voluntatem  tuam,  Domine,  in  manu  mca 
dirigeudam,  ego  nunc  pro  peccalo  meoruni  abo- 
lendo  in  cruce  pono  animam  meam,  ct  in  manus 
tnaSf  Pater,  commendo  spiritum  meum.  id  est  ipsam 
animam  roeam,  sciens  quod  cum  lucro  longievi  sc- 
minis  cito  ad  corpus  roeum  remittes  eam,  spoliatis 
priroo  per  eam  inferis,  multisque  animabus  inde 
liberaiis.  Imo  ego  pono  eam,  et  iterum  sumo  eam  : 
pono  eam  nunc  in  luae  commcndationis  sinum,  el 
iiide  iterum  suroo  earo  peracta  Redempiione  toiius 
Ecclesiae  roeae,  quse  libi  accepla  Redemptionis  gra- 
tia  dicit  iu  gratiaruro  aciione  :  Uedemisti  me,  Do- 
mine^  Deus  veritatis.  Ecce  enim  veritatem  dilexisti 
(Psal.  L,  8),  iii  eo  ipso  quml  me  redcini£ti,  sicut  ve- 

Patrol.  cxcin. 


decepta  femiiia.  Sed  novus  Adam  non  audit  cam, 
quia  ipse  est  ipsa  Veriias,  cui  exosa  est  vanilas  ct 
falsitas.  Et  tu  Deus  verax,  Pater  veritalis  in  ipso 
Filio  luo^  ct  in  omnibus  merobris  ipsius  eamdem 
vanitaleni  respuis,  earoque  (Hligentes  tu  oon  dillgis, 
quod  proUiur  a  contrario,  quoniam,  curo  siiil  con- 
traria  odium  et  dilectio,  usque  adeo  dilectores  va^ 
nitalis  non  diligis,  ut  etiain  oiio  babeas  eos.  Tibi 
enim  vere  diciiur  : 

Vers.  7.  Odisti  observantes  vanitates  supervacui. 
Poterai  utcunque  tolerari,  si  horoo  vanitati  simf- 
lis  in  se  habens  vaniiaiem  non  observaret,  vel  dc- 
feuderet  earo.  Ideo  non  dico  tibi,  Deus  veritatis^ 
quod  odio  habeas  illos,  qui  habent  vanitates.  Quis 

41 


120! 


CERHOI!!  PR.i:POSlTl  REICIIERSPERG. 


m 


esi  eiiiin  bomo  filius  hominum,  de  quibus  diciiur  :  A  promittat,  ei  cui  promiiiat,  perspiclamas  quid  pn»- 


.  Uhiversa  vanitas  omni$  homo  tiven$  {Psai,  xxxviii, 
6),  qui  QOn  ex  aliqua  parte  careai  veritate,  illusus  a 
vaniiate?  Yerumtamen  ubi  vanitati  creatura  subjecta 
M  non  volens  (Rom.  viii,  20),  ibi  vaniias  non  obser- 
vaiur  vel  amaiur,  quoniam  ialis  creatura  sub  vani- 
catis  gravamine  ingemiscit,  et  parluril  frucium  re- 
ritatis  etiam  per  usum  ipsius  vanilatis,  qua  uiun- 
tur  in  bonum  omnes,  qui  ei  iion  conseniiunt  ad 
malum.  Unde  adliuc  illud  sane  concedi  potest,  ul 
vaniiaiem  quis  observci,  quam  eisi  malam  rson 
ignorei,  usus  tamen  ipsius  uiilis  vcl  necessarius 
sfbi  constei  :  sicut  siimulus  carnis,  cum  sii  magna 
pats  muiidanse  vanitalis,  tamen  quoniam  Paulo 
aposiolo  fuit  utilis,  ipse  tandem  edocius  est  illum 
ohseivare,  ac  poriare  quoadusque  quasi  cauterio  ^ 
quodam  illius  vanitatis  vitium  sanaretur  habiliiaiis 
ad  extoilentiam  propter  revelaiionem  veriiatis.  Nisi 
datis  primiiiis  veritatis  remansisseni  m  Apostolo 
adhuc  adolescenle  qusedam  reliquiae  vaniiaiis  ad 
custodiam  humilitalis,  non  uiique  dixissei :  Ne  ma-' 
ghitudo  revelalionum  extollat  me,  datus  e$t  mihi  sti- 
mulus  carnis  mfios  angeius  Satanw^  etc.  (//  Cor.  xit« 
7.)  Vanitatl  ergo  subjectus  erat  Apostolus  certe 
non  volens,  ncque  supervactie^  sed  exigente  ncces* 
sitaie  pro  conservanda  humilitate.  Credendum  vero 
est  absque  dubio  consummatum  postea  in  humili- 
tate  Aposioliiro  non  eguisse  hoc  stimulo,  sed  in 
magna  liberiatc  dixisse  :  Vivo  autem,  jam  non  ego, 
vivil  vero  in  me  Christus  (Cal.  ii,  20).  Verissime  Igi 


iniiiai,  et  quid  praecipiai,  atquetuncdemumftrmit- 
sime  speremus  promissum,  cum  diligamus  prxce- 
pium.  Solis  cnim  praecepii  sui  amatoribus  ipse 
Deus  in  pnemium  csi  promissus.  Si  enim  prscepta 
ejus  negligimus,  et  promissa  speramus,  frusin 
vatiitatem  observamus.  Vanitaiem,  inquam,  non  ve- 
riiaiem»  quia  spem  teneinus  inanem,  non  de  veri- 
tate  Verbi  manentis  in  aeternum  conceptam,  sed 
aliunde  menti  vaniiaiis  amariii  afilatam.  Proptereji 
tu,  Domine,  odisti  omnes  observantes  vanitates  <«• 
pervacue,  quia  non  solum  vacue,  sed  et  supemetu 
viia  speratur,  ubi  veritas  oon  solum  non  pro- 
mittit  viiam,  sed  insuper  minaiur  moriem  sler- 
nam. 

Ego  autem  in  Domino  speravi.  Ego  redempius  po- 
pulus,  qui  nuper  dixi  :  Bedemisti  me^  Domine  Dm 
veritatis^  veriiaiero  diligendo,  et  vanitateni  iUi 
oppositaro  respuendo  in  Domino  speravi^  quem  scio 
non  posse  mentiri.  Namquc  ut  caetera  ejus  dicia  la- 
ceam,  in  quibus  omnibus  gaudeo  esse  veriiaiem  so- 
lidam,  unum  ejus  dictum  penso,  in  cujus  veriuie 
spem  multam  habeo.  Dictum  hoc  tale  esi :  Dimiuite, 
et  dimittetur  vobis  :  dale^  et  dabitur  vobis  (Lnc,  vi, 
57)«  Dimiitam  ergo  vindiciam,  et  dabo  veuiam  cun- 
ctis  me  offendentibus,  et  in  Domini  veritate  sperans 
ero  securus,  quod  et  mihi  dimiitaiur,  sicui  dimiuo, 
et  detur,  sicut  do.  De  hac  fortasse  aliqui  dubiiant : 
Ego  autem  in  Domino  speravi^  qui  non  potest  mei!- 
tirl.  Sed  quia  sine  mlsericordla  veritas  mibi  esiri 


" •"" "  ^ ^^ " '      ''  «    r  ---  -,  .„ 

tiir  atque  cautissime  dictum  esi  tibi  Deus  veritatis :      severiias,  ego  magis  exsultabo  ei  lastabor  in  miieri 


Odisti  observantes  vanitates  supervacue^  quoniam  illi 
supervacue  observant  vanitatem,  qui  non  diliguni  ve- 
riiatem. 

Esi  autcm  veritas  in  rebus,  qux  mancnt,  ut  est 
Paier  ei  Filius  et  Spiriius  sanctus,  unus  Deus,  ci 
viriutes,  quae  in  illo  tanquam  in  fonie  siant  ei  ma- 
nent,  aique  inde  in  eleciam  rationabilem  creaiu- 
rain  quasi  livos  ei  radios  exiendunt,  sicut  ipsi  fa- 
tenlur,  qui  vera  et  humili  confessione  dicunt  :  Do- 
mine,  apud  te  est  fons  w/(P,  et  in  lumine  tuo  videbi- 
mus  lumen  (Psal,  xxxv,  10).  Vanitas  vero  esi  in 
rcbus,  quae  non  maneni,  sed  inler  manus  volen- 
iium  ionere  penitus  evanescunt,  et  deficiuni,  ui 


cordia  Itca,  qiiae  veriiali  comes  est  individua.  Ex- 
sultare  est  curo  magna  animi  alacriiate  corporis 
gesiu  gaudium  mentis  prodere.  Lwtari  ett  tem- 
perata  mentis  affeciionc  mulceri.  Est  ergo,  milii 
causa  magna  exsuliandl,  et  laetandi  suoer  miserico^ 
diam  iuam. 

Quoniam  respexisti  humilitatem  meam.  Magmini 
fuii  quod  videns  vidisii  afiliciionem  populi  iui,  qoi 
eral  in  iEgypto,  el  descendisiiliberareeum.  SedoniUo 
majusest,  quod  iiunc  respexistihumiiitatemmeami^li 
respeciione,  ut  per  illam  expieiur  superbia  veicris 
homiiNS,  quem  cum  sua  posieriiaie  jure  despexisii 
iu,  qui  superbis  resisiis.  In  eo  enim»  quod  dico  : 


omiies  illcccbrae  roundaii%,  quia  mundus  transibit^  ^  reapexisti^  non  :  aspexisii,  noto,  faciem  tuam  fuisse 


et  concupiscentia  ejus  (I  Joan.  ii,  17).  Cum  enim  sii 
omnis  caro  fenum,  et  omnis  gloria  camis  quasi  flos 
feni  (Isa.  xl,  6).  absque  dubio  in  brevi  arescet  fe- 
num,  ei  flos  ejus  cadei :  Verbum  autem  Domini  ma- 
net  in  csternum,  hoc  est  Verbum,  de  quo  ait  Joan- 
nes  aposiolus  :  Quod  vidimus^  et  auditimus,  quod 
perspeximus^  et  manus  nostroe  contrectaverunt  de 
Verbo  vitce^  et  vita  manifestata  est,  (I  Joan,  i,  1.) 
Conireciemus,  adjuvante  gralia  ipsius,  et  nos  illud 
verbum  quasi  mai-gariiam  solidam,  conireciemus 
meditanfio,  legendo,  discendo,  docendo,  et  maxime 
orando,  innitamvr  illi  tanquam  fundaniento  solidis- 
simo,  et  nnnquam  cnsuro,  quia  verbum  Doiuiiii 
maiiei  in  aflirnum.    ViJcamus  quid  hoc  verbuin 


aversam  propier  odiosam  tibi  superbiam.  Sed  ego 
Chrisius  humiliavi  me  ipsum  facius  obcdiens  tibi 
Patri  usque  ad  moriem,  mortem  autein  crucis,  in 
qua  pendens  dixi  :  In  manus  tuas  commendo  spiri' 
tum  meum.  Provocavi  eliam  alios  ad  discendum  a 
me,  quia  miiis  sum  el  humilis  corde,  atque  expiata 
hominum  superbia  per  meam  humilitatem  tu  n- 
spexisti  humilitatem  meam;  et  salvasti  de  necessitS' 
tibits  animam  meam.  Non  dico  :  de  necessitalihut 
me?s,  quia  necessitaies  buiuanas  dormlendi,  Gowe* 
dendi,  bibendi,  el  alia  hujusmodi  nulla  mea  neOBs- 
siiate,  sed  spontanea  voluiilaie  ac  po^siate  susti- 
nuit  aninia  mea,  id  osi,  vila  mea  usque  ad  lioram 
iliani,  qua  dixi  :  Pater,  in  manus  (uas  commend^ 


1293  COMMENTAHIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  11.  —  PSAL.  XXX.  mi^ 

$piritum  meum;  et  tu  slatiro  exaudiendo  suscepisti  A  {Poter)  {Rom,  u,  15).  Iti  ipso  ergo  spiriiu  Orarior.ii 


£piritum  meum,  id  est,  animam  meam^  ita  ul  ex- 
tunc  omnino  careat  mortalis  vitae  necessitatibus , 
quas  propterea  prxtcr  peccatum  tulit  anima  mea 
fn  corpore  moriali,  iit  eas  destruerct,  ne  ullatenus 
essent  in  corpore  immortali  omnium  milii  commo* 
rientium,  et  conresurgentium.  Nam  caeteri  homi- 
ttcs,  qui  non  sunt  cnmplantati  similitudini  mortis 
el  resurrectionis  mese,  passiones  hu^anarum  ne^ 
cessiludinum  babebunt  etiam  post  mortem,  sive  in 
poenis  nondum  receptis  corporibus,  ut  anima  divitis 
guttam  aquae  sitiens,  licet  extra  corpus  ardens ,  ct 
illi,  quorum  juxta  vaticinium  Scripturarum  in  in- 
ferno  post  judkium  vox  illa  est :  quando  rursum 
vina  reperiam  ?  et  quibus  dicitur  in  Evangelio  :  Vm 


quisque  uosirum  vel  appropinquans  ad  exitum,  vel 
ctiam  cum  se  ponitdormituni,  dicat :  Pater,  tn  ma- 
nn$  tua$  commendo  spiritum  metm;  redemisti  iHe^ 
Domine  Deus  veritaiis  i  qui  ut  servum  redimeres^ 
Filium  tradidisli,  sicut  veraciler  ia  Scripturis  pro- 
misisti  :  per  ipsum  quoque  $aivn$ti  de  nece$$itatibu$ 
legalium  observationum  animam  meam,  facien^ 
eam  liberam,  semperque  in  promptu  habenlur  sa- 
ci  iiicia,  qiiae  offerat,  quse  cum  prius  non  posset  ha- 
bere,  culpis  gravabatur  interdum,  vellei,  nollei.  Si 
enim  pro  peccaio  suo  quis  debuit  oflerre  lunc  hir- 
cum,  et  non  potuit  habere  iilum,  seu  vituium,  seu 
agnum,  seu  turlures,  vel  puUos  columbarum,  sive 
de  siinila  coctum  sacriflcium,  vel  olei  sextarium, 


vobi$^  qui  $aturati  estis  nunc^  quia  e$urieti$.  {Lue.  ^  tandiu   reus  tenebatur,  quandiu  habere  non  po 


VI,  25.)  Omnis  auiem  aitfma  mea^  qu»  animae  meae 
conformata  in  cdrne  mortali  eiliciiur  mea,  post 
roortem  efficitur  a  necessitatibus  humanse  possibili- 
taiis  omnino  libera,  per  hoc  scilicet,  quod  anima  mea 
his  aecessitatibuseratsubdita  volens,  cum  qu^rreret 
ereaturam,  quae  necessitatum  talium  vanitati  sub- 
jecta  eral  non  volens.  Ergo  non  tantum  pro  anima, 
et  spinlu  roeo,  quero  in  manue  tua$  comroendavi, 
sed  etiaro  pro  qualibel  aiiima  eidem  spiritui  per  11- 
deni,  per  huroilitatero,  per  charitatem  et  per  man- 
suetudinero  conforroata  in  gratiaruro  actione  dico  : 
Uuoniam  re$pexi$ti  humilitatem  meapf^  $aiva$ti  de 
nece$$itatibu$  animam  meam. 


tuit,  quod  pro  peccato  tali,  vel  tali  ofrereudum  fuiL 
Nunc  autem  cessantibus  hujusmodi  necessitallbus, 
post  peccaium  si  poenitet,  in  omni  loco,  in  oinni 
tempore,  sacriflcium  acceptabile  per&olvere  p(;tC9 , 
tantummodo  cures  habere  spiritum  tuum  talem,  de 
quo  dicere  valeas  :  In  manu$  tua$f  Domine,  com^' 
mendo  $pirilum  meum,  flic  spiritus  tuus,  si  fuerit 
innocens*  et  pius,  acceptabilior  est  agno  legali;  si 
fuerit  absque  feUe  amaritudinis  in  dulcedine  fra- 
ternx  dilectionis,  acceptior  esi  pullis  colurobaruin : 
si  fuerit  amator  castiiatis,  vel  de  castitate  amissa 
tuctuosus,  acceptior  est  castis  et  luctuosis  turUiri- 
bus  :  vitulum  quoque  in  se  roactavit,  si  fastum  ccr- 


Aliter  :  Ego  populus  redemptus,  qui  supeiius  ^  vicosae  superbiae  superavit ;  hircum  iromolavit  in  se 

raortificata  oroni  libidine  prava.  Taliuro  sacriflcio- 
ruro  si  horoo  babet  copiaro,  poterit  per  singula  di« 
cere  :  /n  manu$  tua$,  Domine^  commendo  tpiritum 
metim,  quero  tu  digneris  habere  sacriflciuro  acccp* 
tabile,  pro  innoceutia  quasi  agnuro,  pro  siroplicl- 
Ute  quasi  colurobaro,  pro  caslitate  vcl  pcenitentia 
quasi  turturero,  pro  puriute  quasi  siroihro,  pio 
misericordia  quasi  olei  sexUriuro  sex  operibus  roi- 
sericordise  refertum  et  coagiutum  et  supereflluen- 
tem,  quando  inajor  est  roiserendi  volunlas  quaro 
faculus.  In  manu$  tua$^  Domine,  commendo  spiri- 
tum  meum^  quoniam  de  necessitatibus  persolvendi 
carnalc^hobtias  tu  $aiva$ti  animam  meam^  qui  pio 
multis  hosiiis  accepisti  unam  in  crucis  ai-a  tibi,  Fa- 
D  ter,  immolaum,  quaeque  adhuc  imroolatur  quofidie 
in  sancto  aliari,  cujus  assistcns  ego  redemptus,  et 
a  nccessitaiibus  legis  liberatus  tantummodo  spiri- 
tum  meum  oflero,  et  dico  :  In  manu$  tua$^  Domb' 
«e,  commendo  $piritum  meum,  quia  in  m«,  non 
cxtra  me,  $untj  Deu$,  vota  tua,  quce  reddam  tibi 
{Psai.  cxv,  44.)  ego  Ecclesia,  cgo  popufus  redem- 
ptus  et  salvatus  a  legis  necessiutibus,  roancipatus 
vero  sacriflciis  melioribus  et  facilioribus.  Unde 
quidam  taro  scolaslico,  quam  ecclesiastico  seiisu 
de  his  ioquens  roetrice  iuter  cxtera  dixit : 

Quidquid  enim  fit  in  Eccie$iaj  tantunrmodo  protit 
iloribuSj  aut  fiaei^  victima  gratq  Deo  ett, 

Offerimut  vilulo$  linguas,  mactamut  et  hircum, 
Soivimut  in  cineret  thut,  ovittmque  virum. 


dixi  :  Bedemitti  me,  Domine,  Dcut  veritatit,  ctiaro 
nonc  ago  gratias,  quia  sentio  me  salvatum  partim 
in  spe,  partim  in  re,  de  multis  necessiutihus,  qui- 
bus  fragilius  humana  subjacens  claroat  in  alio 
psalroo  :  De  necettitatibut  meit  eripe  me,  Domine, 
Sunt  autem  iiecessiutes  roultse,  quas  in  hac  vita 
omnino  caveri  est  inevilabile,  sicut  esl  cor  alterius 
suspicari  nonbene  de  bono,  vel  benede  non  bono, 
nescire,  qualis  erit  cras  vita  tua  vel  aliena,  mori 
contra  volunutem,  velle.bonum  quod  non  possis, 
urgeri  ad  inalum  quod  nolis,  difliculler  ascenderc 
ad  bonae  vitae  noviiatem,  facile  descendere,  ac  sc- 
qui  veterem  peccandi  consuctudinem,  ad  quam  si 
quis  trahitur  lege  mcmbrorum  captivante,  qua;  legi 
mentis  rcpugiiat,  ciamet  huniiliier  ac  suppliciter  : 
Infeiix  ego '  homo^  quis  me  iiberabit  de  corpore  mor- 
tit  hujut  ?  {Rom,  vii,  24.)  Et  sic  hiimilis  liberabitur, 
et  salvabitur,  poterilque  tibi,  Deus,  dicere  in  gralia- 
rum  actione  :  Gratias  tibi  ago,  Dominc  :  Quoniam 
retpexitti  humiiilatem  meam,  taivatti  de  necestita' 
4ibut  animam  meam, 

NccessiUs  etiaro  tirooris  cogebat  animam  servire 
sub  lege,  ac  sustinere  grave  jugum  cxremoniaruro, 
quod  neque  fios,  ait  Petrus,  neque  patret  nottri  por- 
iare  potuimut,  {Act,  xv,  jlO.)  Nunc  autero  ab  hujus- 
roodi  necessiUlibus  liSehiti  audjmus  apostolum 
Pauium  nobis  dicentem  :  Non  emm  accepittit  spt- 
ritum  servitutis  iterum  in  timore,  ted  accepistitt  tpi- 
ritum  adoptionit  filiorumy  in  quo  ciamamut  :  Ahba 


n05  GERllOIH  PRiEPOSlTI  REICIIERSPERG.  im 

Dum  canimu$,  vel  dum  leyimm^  quod  prava  refrtneif  A  Deum  cbarilatis  cursu  tendat«  atque  illi  dicat :  E$to 

mihi  in  Deum  protectorem  et  in  tocum  munitum^  et 


Quod  populumf  quod  no$  ad  meliora  vocet 
Tunc  etiam  vituluSf  tunc  iacrificatur  et  hircuSf 

Cum  fastum  cdcas^  luxuriamque  premis. 
Agnus  ab  innocuis,  a  simpticibusque  columba^ 

Turtur  ab  /tis,  qui  flent^  prmmia  svmma  procul, 
In  clibano  coctos  panes  altaribus  offers^ 

St  Tobur  mentis  nuiia  fiagfilla  movent. 
Klonspersos  olep  si  vis^  pietas  moderelur, 

Inque  reos  infra,  quam  liceatf  libeat, 
-N^n  fermentatoSf  si  mens  tibi  purior  adsit^ 

Exeoquat  et  camis  fiuxa  supernus  amor, 
^Offers  et  stmt/am,  si  quos  diviserat  error^ 

CotligiSf  inque  fidem  JungiSj  idemque  facis. 
Hos  catechizans  molis  tn  baptismate  tnergis, 

Vnis  informans  aspera  ferre  coquis, 
Sic  eadem^  moresqug  docent^  Christumque  figurant. 

Sic  gendms  usus  caUera  legis  habent. 

Cum  ergo  veienim  sacriOciorum  sll  abiata  necessi- 
(as,et  sit  novae  gratiae  libertas,  dicant  nuuc  qui  re- 
4lempti  sunt  a  Domiuo,  quos  redemit  de  roanu  ini- 
mid,  dicant  omnes,  et  dicant  siuguli  suo  Redcm- 
,|Uori  :  Salvasti  de  necessitatibus  animam  meam. 

Vers.  9.  Nec  conclusisti  me  in  manibus  inimici^ 
4n  potestale  vel  copiditate  viiae  iilaqueanti^y  vel  ti- 
fttore  mortis  me  constringenle;  sed  ab  angusiiis 
mortis  iiberando  statuisti  in  l9co  spatioso  pedes 
meos^  id  est  gressns  jvstidie  me».  Non  enim  accepi 
«pifitam  serviluiis  iterura  in  limore  angustianie, 
Bed  nblato  jugo  timorifl  gressum  fecisti  mibi  facilem 
In  lata  via  eharitatis,  qoi  quandoque  fuit  diffictlis 
in  angustia  servilis  timoris,  in  quo  erat  etiam  lerror 


saivum  me  facias  f  Ad  qaem  cum  pervenerit  veraci- 
ter  et  efficaciter,  cautar^  poterit :  Statuisti  in  ioco 
spatioso  pedes  meos,  Nunc  autem  antequam  ad  bnnc 
locum  perveniatur,  dum  et  mundus,  a  quo  cnrrens 
fugio,  quasi  alter  Pharao  post  tergum  sequitor  et 
persequitur,  et  proiimus,  cum  quo  socialiter  cnr- 
rere  volo,  interdum  est  mihi  adversarius  in  via  ira- 
diturus  me  judici,  nisi  concordcm  illi,  praesertim 
bene  currenti ;  et  locus  aeternse  statiouis  ad  qurm 
fugio  dum  interdum  creditur  fieri  prope,  fit  longe. 

Vees.  10.  Miserere  imW,  Domine^  quoniam  tribu- 
lor,  Ego  Ecdesia  in  capite  quidem  jam  gloriBcato, 
D  et  quibusdam  membris  una  secum  glorificatis  jam 
sto  in  loco  spatioso  sed  in  infirmis  membris  meis 
divcrsis  angustiis  tribulor^  timens  ne  mundus  ant 
blandiens  me  vel  meos  alliciat,  aut  persequeos  com- 
prehendat,  limens  etiaro  ne  socius  via^  meae  disc«ir- 
dans  a  me  tradat  me  judici,  nisi  concordavero  illi 
aut  aroando  aut  imttando  illum,  si  bonos  est,  aut 
miserando  et  oralionibus  adjuvando,  si  necdum  bo- 
nus  est.  Insuper  etiam  illum  timeo,  ad  quem  vado, 
ne  fortc  in  ejus  judicio  reprobos  inveniar ;  a  t^r^o 
timor,  ex  latere  timor,  ante  faciem  timor.  Timor 
mundi  persequentis,  timor  proximi  coroitantift,  li- 
mor  Dei  ad  se  vocantis.  Timor  isle  tam  multif^s 
adeo  tribulat  et  anxiat  me,  ut  compellar  dlcere  : 
Miserere  mei^  Dominef  quoniam  tribulor^  maxime  in 


mortis,  nondum  cognita  gloria  Resmreciionis.  Nunc  C  infirmis  mcis  necdum  in  charitatis  pace  firroads. 


autem  ex  quo  Gbristi  spiritus  in  manus  Palris  coro* 
mendatos  ab  eodem  Patre  ad  corpus  reductus  ma- 
nifestavil  gloriam  Resorrectionis  iransacUe  in  Cbri- 
sto,  futur»  aotem  in  toto  corpore  suo,  liinor  mortis 
iion  angustiaC,  sed  spes  magls  dilatat  viam  Juslitia;, 
qua  etiam  per  mille  pericula  mortium  eunduro  est 
in  locum  epatiosum^  id  est  in  paradtsum,  sive  in 
patriam  virtutum,  in  charilatis  latitudinero,  quae  cst 
regio  btetorum,  et  liber  locos  a  poteslate  diaboli, 
in  quo  loco  spatioso  statuisti  pedes  meos.  Ilii  euim 
in  lerra  solida  fixa  est  anchora  spei  mese,  illuc  at- 
lingit  funis  navis  mes.  Unde  propter  certifudinem 
rei  futune  dico  quod  jam  statuisti  tit  ioco  spatioso^ 
id  est  in  ocolesli  paradiso  pedes  meos. 

Ipsa  quoque  sancta  caibolica  Ecclcsia  per  orbem 
terraruro  dilatata  est  mihi  loeus  spatiosus  ad  ma- 
uenduro  in  ea,  sive  currendum  in  ea  usque  ad  bra- 
vium  supernse  vocaiionis.  Cunitur  autem  in  ea  non 
gressibufi  pedum,  sed  gressibus  morum  ad  tibid 
bravium.  Et  in  ilio  cursu  scienduro  est  a  quo,  cuin 
quo,  ad  qnein  curralur.  Omnes  enim  currmti,  sed 
unus  ille  accipit  bravium  (/  Cor.  ix,  24),  qui  ab  hoc 
roundo  currii  fesiinanter  avertens  aroorem  snum  ab 
eo,  et  cum  proxiroo  currit  sociaiiter  copulans  aroo- 
rem  svum  curo  eo,  quero  panter  secum  recognoscit 
fugere  de.roundo.  Sic  aiitero  a  mundo  cum  proxiroo 
ftigientero  et  currcntcin  f7t  loco  spatioso^  in  hujus 
vittt  ^tadio,  quis  locus  tulus  accipiat  nisi  ad  soluin 


Pacein  enini  habeutibus  in  aniroo  suo  spatiosus  est 
locus,  sed  rixaruin  angustias  habenlibus  arcta  e>l 
via,  qiise  amaniibus  est  lata.  Est  ergo  nunc  tempus 
miserendi,  quoiiiam  tribulor  proptcr  mukas  causas 
quas  enumerans  dico  :  quoniam  tribulo^^  non  quo- 
niaro  morior,  quia  non  jam  de  inorte  quse  in  causa 
justitiae  optabilis  esset,  sed  negaia  mihi  tnopte  de 
cruciatibus  terreor  :  adeo  conturbatus  esi  in  ira  loa, 
vel  inea  octUus  meus. 

Oculus  esl  oratio  quse  in  Deum  intendil.  Ilic  i» 
ira  Dei,  qua  permittit  sanctos  aflHgi^  turbalor.  ilitf- 
ma  mea  etiam,  quae  quasi  in  ventre  escas,  iu  in 
memoria  rerum  tenel  notitias,  lenet  etiam  quanu 
l^  pro  nobis  passus  est  Christus,  ei  quae  fidelibus  sois 
promiserit^  ipsa  iit  ira  turbatur,  Vel  anima  sensoa- 
litas  est,  venUr  caro,  qnx  iii  Iribulatione  turbaulur. 
Vel  oculuSf  scilicet  hi  per  quos  alii  vident :  anima, 
quorum  exeroplo  alii  vivunl  ;veiil«r  iufirmi  in  Ec- 
clesia,  in  ira  persecutorum  lurbantur.  Vel  tii  tra 
tua,  qu»  per  zelum  de  peccatis  palearum  esl  niin 
exstinctus,  sed  conturbatus  est  ovulus  meus.  Vd  \at^ 
vis  tra  mente  concussa  el  lurbata  dissipat  conlan- 
plationem,  quae  non  est  nisi  in  mente  quiela;  qu« 
vero  longa  est,  et  crescit  iMdium,  uon  zduin,  sed 
judidum  damnatiunis  babel,  quo  roenlis  ocolos  ex<> 
caecator.  Per  animam  et  ventrem  interiora  possunl 
acdpi,  quae  turbanlur  quaudo  videutes  impios  non 
posse  corripi  intus  irascimur,  palam  vero  daniare 


1207  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  11.  —  PSAL.  XXX.  1298 

non  licel.  Ipse  etiam  Christus  turbatos  eat»  ne  tan-  A  niam  audivi  viittperatiouem  multorum  in  circuUu^  id. 
cti  in  iribulationibtts  turbati  desperent. 


YcRS.  11.  Quoniam  defecit  in  dolore  vita  mea,  et 
anni  mei  in  gemitibus,  Yita  justorum,  qui  dissolvl 
cupiunt  et  esse  cum  Christo,  nisi  propter  alios  ma- 
nere  in  canie  necessarium  esset ,  vita^  inquam,  illo- 
rum  est  profectus  aliorum.  Unde  Apostolus  :  Nunc 
wivimus,  si  vo$  $tatis  in  Domino  (1  The$$.  iir,  8).  flis 
ergo  non  proflcientibus,  propler  quos  vivrtur  vita 
justorum,  deficit  in  dolore,  et  recte  dicit  qulsque  il- 
lorum,  Quoniam  defecit  in  dolore  vita  mea,  Vel  vita 
est  Dominum  conflteri,  et  confessio  Domini  defecit 
in  dolore.  Vel  ad  litteram  :  vita  deflcit  in  dolore^  id 
est  virtus  animi  infirmatur  tormentis,  iU|  ut  taedeat 
etiam  vivere ;  quia  humana  fragilius  nihil  boni  ba- 
bet  in  se.  Et  anni  mW,  tempora  vitae  hujus,  non 
morte  tolluntur,  sed  sunt  in  genutibus  pro  conti- 
nuis  cruciatibuSrVd  abundante  iniquitate,  cum  cla- 
mare  non  licet,  amti  mei  sunt  tn  occultis  gemitibu$. 
Infirmata  e$t  in  paupertate  virtu$  mea,  vel  in  ege- 
state  vigor  meus.  Eget  sanitate  corpus,  nec  parci- 
tur  cniciatibus ;  eget  resolutione,  et  parcitur  morti, 
et  de  hoc  dico  :  'Infirmata  e$t  virlu$  mea^  id  est  fl- 
ducia  roea.  Vel  in  paupertate  aliorum ;  quia  refri- 
gescet  charitas  multorum,  infirmata  e$t  virtu$  mea^ 
et  o$$a  inea^  id  est  fortes,  qui  persecutionibus  non 
turbantur,  conturbata  sunt  tantum  in  iniquitatibus 
fk^truro. 


est  in  appetitu  tempuralium. 

Aliter  :  Oblivioni  dalu$  $um  tanquam  morluus  a- 
c&rde.  Ego  quidem   factu$  $um  opprobrium  vicinis 
mei$  valde^  et  timor  notis  mei$;  atque  inde  pulsabat 
cor  meum  quaedam  ad  teropus  recordatio  de  me- 
ipsOy  quasi  non  essem  dignus  tanlis  opprobriis  co^ 
ram  vicinis  ei  noti$  mei$,  Cum  sic  in  me  ipso  tabe- 
scerero,  subito  visitante  gratia  Dei  roeroor  fui  Dei,. 
et  delectatus  sum,  atque  mei  oblitus  prae  dulcedine 
memoriae  Dei  oblivioni  datu$  $um  tanquam  mortuus, 
a  corde^  id  est  proprla  voluntate,  qua  mortiflcata  in 
me  factu$  $um  tanquam  va$  perditum  nihil  esse  ar- 
bitrans  me  ipsum,  praecipue  fugiens  ambitiones  di- 
gnitatum,  proplerea, 

Vcas.  14.  Quoniam  audivi  vituperationem  muito- 
rum  commorantium  in  circuiiu^  id  est  in  Scripturis 
audivi  eos  vituperari,qui  ambiuntin  terrcnis  ditari 
et  honestari,  atque  tali  arobitione  commorantur  in 
circuitu  ad  modum  rotae  volubilis  in  anterioribus 
cadentes,  in  posterioribus  vero  ascendentes,  vel  po- 
tius  ascendcre  se  soroniantes.  Propter  talcs  quos- 
dam  vituperantur  oror.es  Christiani,  quoruni  vitu- 
peratoras  circumeunt  Ecelesiam,  et  non  intrant, 
quia  et  ipsi  rotam  temporaliuro  amant,  ei  dum  in 
eo  vituperio  convenerunt  $imul  adver$um  me^  conci- 
liati  sunt  accipere  animam  meam,  ad  vitam  scilicet, 
ut  non  sinerent  mori,  quoJ  tamen  magts  vellero. 


Vel  conciliati  sunt  abjicere  me  ab  Ecdesia,  et  aeci* 
Vers.  42.  Stiper  omnes  inimicos  meos,  id  est  plus-  r  pere  in  eo^  id  esl  in  suo  circuitUi  animam  meamt  id 
qaam  iniqui,  qui  Juste  pro  sceleribus  usque  ad  con-     est  meum  consensum. 


fessionem  torquentur^  factu$  $mn  opprobrium^  vel 
factus  sum  opprobrium  valde  pro  inimicis,  qui  sunt 
super  omnes  iniroicos  roeos,  id  est  pro  falsis  Chri- 
slianis  et  hypocrilis,  qui  sunt  deteriores  paganis 
et  Judaeis  atque  publicanis,  quos  hypocritas  Eze- 
chiel  coroparat  sarroentis  de  vlte  praecisis,  quae  de- 
teriora  sunt  silvestriBus  lignis  (Ezech.  xv,  2).  Et 
quidero  roeliora  sunt  sarmenta  in  vite  manenlia  et 
facientia  fructuro,  sed  prxdsa  sohis  ignis  exspectat. 
Silvestria  vero  etiam  praeclsa  sunt  utilia,  quia  pos- 
sunt  venire  in  fabricam.  Quibus  autem  propter  fal- 
808  Christianos  Ecclesia  fiat  opprobrium  determinat 
dicens :  Vicini$  mei$^  id  est  Tolentibus  credere,  et 


Aliter.  Qui  videbani  mif  Cbrlstumy  fori$^  id  est 
panim  bominero,  fugerunt  a  me  non  intelligenteft  in 
bomine  latentem  Divinitatem.  Ipsi  foras  fugerunt  a 
me,  ei  excidi  ab  eis  tanquam  mortuus  excitlil  a 
corde  bominum,  qui  cum  corpore  memoriam  qno* 
que  sepeliunt.  Factu$  $um  lanquam  vai  perdiium; 
quia  mortuus  abjiciendus  exislimor ;  quonlam  au- 
divi  vituperalionem  muitorum  Judaeorum  eommoran- 
tium  in  circuitu^  Ul  est  errantium  extra  in  lege  circa 
carnalia,  et  spiritualiter  non  Intelligentium  punctum 
veritatis.  Si  enim  cognom$$entf  nunquam  Dominum 
glorim  crucilixi$$eni  (1  Cor.  ii,  8).  Occiderunt  au- 
tem  ex  consilio,  quod  est  :  Jn  eo,  dum  cmiHnirmu 


jam  proximis  fidei,  sed  deterriti  sunt  mala  vita  gra-  D  $imul  advenum  me,  etc.  Ita  illl  coH$iiiati  $mt. 


vanlium  navero.  Vel  tfctnt<,  parenlibus.  Et  factu$ 
$um  etiaro  timor  noti$  meti,  quibus  exemplo  horri- 
bili  tribulationibus  tiroorem  incussi,  vel  illis  de  qui- 
bus  bene  sperabatur,  cadentibus  in  scelera.  7tmor 
faetu$  $um  noti$  meti,  id  est  iq  dubium  vani  faroi- 
Ilaribus  meis,  qui  tiroent,  ne  oranes  mei  tales  sint. 
Qui  vident  m^,  id  est  qui  novemnt  quid  sit  Ecclcsia, 
el  qnae  spes  mea  invisibilis,  fugerunt  a  me  foras  ad 
▼Isibilia,  vel  ad  facienda  schismata  et  haereses. 

Veks.  15.  Oblivioni  datu$  $um  ab  illis,  tanquaro 
slm  morttms  a  eortfe  eorum ;  vivensautem  ego  usi- 
b08  Domini  factu$  $um  hinquam  va$  perditum^  id  est 
visus  sum  mihi  periisse  nullum  lucrifacicns,  vel 
tequisitos  non  rcUnens.  Hoc  autem  ideo  dico  :  Qtio- 


Vbrs.  15.  Ego  autem  Christus  scieiis  quia  po- 
testas  talium  nulla  est,  itt  ie  speratri,  Pater,  etc. 
Vel  ego  Ecdesia  iiitclligens  non  esse  sperandum 
in  homine,  $peravi  in  /e,  Z>omiiie,  ei  dixi^  quia  tu, 
qui  es  imroutabilis,  e$  Deug  tttetci,  qui  salvuro  Ca- 
cies,  quero  emendas,  el 

Vers.  16.  In  manibus  tui$  $orte$  me^,  id  est,  in 
potestate  tua,  noii  bominuro  roeritis  sunt  $orte$, 
mecs.  Quaerenduro  est  cur  in  legibas  ecclesiasticis 
sortibus  uti  prohibcarour,  curo  sortibus  legatur 
usus  Josue  in  distributione  lerrae.  Ad  quod  respon- 
detur  :  Horoicidiuro  lege  probibitum  est,  el  tamea 
cum  sinento  Deo  quis  occiditur,  contra  legero  non 
peccatur,  quia  Deus  non  sob  Icgc,  sed  supra  Icgeiu 


im  (iEimOHl  PRiF.POSlTI  REICIIEASPERG.  130C 

'«gt.  Similiter  cum ,  Domino  permiuente«  sortibus  A  quae  hic  non  timent  judiciom,  manilestatisw  (ais  ia 


utcbatur  Josue,  per  sinentis  auctoritatem  defendi- 
tur.  Apostoli  «]uoque  Spiriiu  sancto  latenter  sug- 
(^erente  per  sortes  elegerunt  Mathiam  ante  Pente* 
costen  (Act,  i.  S6).  Sed  tunc  plenius  illuminati  in 
electione  Stephani,  et  aliorum  dtaconoru|n  non 
quscsierunt  indicia  sortium,  quod  eis  antea  qtiasi 
minus  perrectis  fuerat  concessum.  Similiter  au- 
dieiitcs  qiiia  Saniaria  recepisset  verbum  Dei,  mise- 
nint  Pctrum  et  Joannem  non  per  sortium  electio- 
ncni,  sed  per  divinam  auctoritatem  cqnsentiente 
Scriptura,  quod  gcntilitas  esset  convertenda.  Quia 
ergo  legis  umbra  transivit,  et  lumen  verum  jam 
lucpt,  non  surtium  sed  Scripturarum  testimoniis 
et  iudiciis  dii  igenJa  est  qualitas  humanae  conver- 
sationis  in  rebus  dubiis. 

Hic  objicitur,  quoJ  sanctus  Augustinus  dicit: 
Sors  non  esl  aliquid  ntalit  ud  est  gratia^  qum  $ine 
meritis^  quos  rti//,  eligit^  et  in  humana  dubilalione 
divinam  indicat  votuntatem  (65).  Ad  quod  responde- 
mus  :  Nec  arboris  in  paradiso  inlerdicta  fuit  mala; 
sed  malum  fuit  homini  interdictum  transgredi.  Si- 
militer  de  sortibus  dicendum  est.  In  hoc  autem 
loco  dicente  Psalmista  :  In  manibut  tuis  sortes  meaf^ 
sensiM  hic  est :  Quamvis  Jusius  et  uccultus  electio- 
nis  ordo  apud  te  est,  tamen  ego,  quem  hoc  latet, 
a  1  innfcam  Domini,  id  est  ad  charitatem  sorte  per- 
vcni.  Ve!  scrtes  mete^  id  est.  tempora  vitas  meae 
sunt  t»  rranihus  tuis,  quia  quando  vis,  vivimus  et 


me  sacramentis  muta  /iani  in  poenis»  ut  potius  dl- 
cant :  Nos  insensati  vitam  illorum  eBstimabamus  1»- 
saniam^  etc.  {Sap,  v,  4.)  Labia  dico,  qum  loquumtur 
iniquitatem  adversusjustum,  id  estChristum,  c^paft 
et  roembra ;  in  superbia^  quia  crealura  contraCrea- 
torem ;  et  in  abusione  vel  contemptu,  quia  contra 
usum,  quo  de  bcneficiis  solent  homines  esse  grati, 
fecerunt,  cum  eum,  qui  proptcr  salutem  eorum 
vencrat,  crucifixum  et  hominem  contempseninty 
contra  quos  Propheta  admirans  exclamat 

Yers.  20.  Quam  magna  multitudo  dulcedinis  tuee^ 
Domine^  qua  diligis  quos  emenJas !  Ut  autem  dul- 
cedo  ipsa  plus  desideretur,  et  ne  securi  negUgentius 
agant,  abscondisti  dulcedinem  tui  amoris.  Sed  in 
B  futuro  patebit  solis  timentibus  re,  non  communis 
impiis.  Hanc  autem  duUedinem  perfecisti  eis^  qui 
viventes  secundum  Filium  Dei  non  timent  serviK 
timore,  sed  sperant  in  te  usque  in  Onem.  Sperani 
dico,  in  conspectu  filiorum  hominum  conQtentes. 
Unde  in  EvangeKo  :  Qui  tne  confessus  fuerit  coram 
hominibus^  cohfitebcr  et  egc  eum  coram  Patre  meo 
(Matth,  X,  42).  Exponlt  nutem  perfectionera  dulce- 
dinis,  et  ait : 

Vers.  21.  Abscondes  eos  a  conturbatione  horoi- 
nuro,  ne  scilicct  turbationero  patiantur  huroanam. 
Vel  dum  mali  turbabuntur,  ipsi  erunt  iit  abscondito 
faciei  tuw^  id  est  notitiae,  videntes  te.  Nam  electus 
quisque  in  judicio  per  internum  visum  in  vulto 


morimur.  Hunc  sensum  vult  Hebraica  veritas,  in  .^  Divinitatis  absconditur,  dum  reproborum  foris 


qiia  legitur  :./n  manu  tua  tempora  ttfn.  Et  aKa  quo- 
qite  translatio  habet :  Jn  manibus  tnis  tempcra  mea, 
Ideo  eripe  me  de  manu  inimicorum  et  a  persequenti- 
bus  me.  Persequentes  diabolum  vocat  et  ejus  roi- 
nistros. 

Vers.  1 7y  1 8, 19.  lllustra  faciem  tuam  super  servum 
tuum.  Modo  eniro  est  confusio  mistis  malis  cum 
bonis;  sed  appareat  qui  pertinent  ad  te,  id  esi  no- 
tnm  fac  illis  qui  putant  me  negligi,  quod  facies  tua 
supcr  me  intendat,  et  quod  servio  tibi.  Unde  in 
nHo  psalmo  :  Discerne  causam  meam  de  gcnte  non 
tancta  (Psai.  xlii,  1).  Tu  quia  vera  salus  es,  ut  de 
tua  medicinali  efficacia  sit  faeies  mea  illustrata, 
Salvum  me  fac  non  in  mea  justitia,  sed  tn  miseri- 
fiordia  Hta,  ita  ui  non  eonfundar,  id  esi  non  com-  D  nem  mortuos,  et  quasi  in  sccreto  Divinitatis  abs- 


cae- 

cilas  distrtcta  aniroadversione  jusiitiae  repulsa  tor- 
batur.  Sancti  ilaque  viri  ab  importunitate  deside- 
riorum  tempuraliuro,  a  torouUi;  inutiliuro  curaruro» 
a  claroore  perstrepentiuro  perturbatjonum  semet* 
jpsos  sacri  verbi  gladio  mortificare  non  desinunt, 
atque  intus  ante  laciem  Dei  in  secreto  roentis  abs- 
condunt.  Unde  recte  per  Psalroistam  dicitur  :  Abs* 
eondes  eos  in  abscondito  vultus  tui  a  contHrbatioHe 
homiuum.  Quod  quamvis  perfecte  post  judicium 
iiat,  et  nunc  ex  parte  magiia  agilur,  com  a  tempo- 
ralium  desideriorum  tumultibos  delectatione  in 
interiora  rapiuntur,  ut  roens  eorum,  dum  In  aroo- 
rcm  Dei  tota  tenditur,  nulla  inani  perturbatione 
laceretur.  Hinc  est,  quod  Paulus  per  contemplatio- 


iniscear  impiis.  Non  confundar^  non  erubeseam  in- 
fiultantibus  mihi  ex  eo,  quohiam  invocavt  te^  te,  in- 
quam,  non  alioJ.  Vel  hxc  est  causa,  quare  non  con- 
fundar^  quoniam  invocavi  te.  Vel  Christus  dicit  ad 
Patrem  :  lUustra  faciem  tuam^  etc.,  Id  est  roani- 
festa  benevolentiaro  tuaro  super  roe,  ut  sicut  de 
mori«iite  dwcipuli  desperant,  ita  de  resurgente  con- 
fidant. 

Impii  vero  potius,  q4ii  iapides  invocani,  eruber 
tcant,  contra  quod  dixi ;  iVoai  confundar.  Et  dedu- 
ctintur  in  infernnm,  id  est  umbris  socientur,  contra 
qiiod  dixi  :  lllustra.  Et  labia  dolasa^  garrula  e.t  falsa« 


conditos  discipulos  viderat,  quibus  dicebat :  ifor- 
iui  enim  estis^.et  vita  vestra  abscondiia  est  cum 
Christo  in  Dec  {Coi.  iii,  3).  Qui  enim  mortiGcare  se 
appetit,  valde  ad  inventam  requiem  contemplatlo* 
nis  hilarescit,  ut  exstinctus  mundo  lateat,  et  a  eun- 
ctis  exierioriun  rerora  perturbationibus  intra  sinum 
se  intimi  amoris  abscondat.  Dicente  namque  Veri- 
iate  4^  Vbi  est  thesaurus  iuus^  ibi  $st  et  cor  tuum 
{Mauh.  VI,  22.),  sicnt  cor  avari  pecuniam  soara 
diligentis  est  reconditum  juxta  thesannim  suuro, 
vel  in  arca  reclusum,  tel  etiam  terrae  suffossom  t 
sic  nimirum  cor  hominis  vcraro  vitam  veramipit 


iOr>>  August.  in  Ps.  xxx,  v,.16.  Enarrat.  iv. 


1501  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PaRS  R.  —  PSAL.  XXX.  4502 

ttpienliam  perfecte  diligentis  ibi  est  abscondituni,  A  in  gaudium  {Matih,  xxv,  21),  qnod  est  faciei  tu(e 

Proteget  eos  hic  in  taBemaculo  tuo. 


iil>i  sapientis  ac  vitae  verum  tbesaurum,  quem  di- 
iigit,  nevit  reconditum.  Hic  aotem  thesaurus  in  abs' 
condite  divinx  faciei  est  occultatus.  Attamen  sicut 
sapieniia  hominis  lucet  in  vultu  ejus,  el  habittis 
enuntiat  de  illo  id  quod  latet  in  illo,  sic  in  Scriptura 
sacra,  Yeteri  ac  Novo  Testamento  quasi  duabus 
genis  vultuata  Dei  elucet  sapientia,  et  actus  ejus, 
vd  babitus  utroque  Testamento  notificaios  homi« 
nibus  denuntiat  de  illo.  £st  ergo  sacra  Seriptura 
secundum  historialem  sensum  intellecta  quasi  fa- 
des  Dei  superficietenus  considerata.  Mysticus  vero 
ac  moralis  intelleclus  absconditum  est  bujos  faciti. 
Intrabunt  vero  in  illnd  absconditum,  qui  diligunt 
intemum  Scripturae  sensum,  vitamque  suam  diri 


absconditum 

id  est  in  Ecclesia  prsesenti,  vel  in  umbraculo  sst- 
eramentorum  et  fide  a  conlradiclione  linguarum 
kaereticarum,  et  schismaticarum,  dolosarum,  inr- 
quarum,  quibus  interdum  clamantibus,  interdum 
susurrantibus  audivi  viluperationem  multorum  com" 
morantium  in  circuilu.  Commorantium  videlicet  cum 
morosa  deliberaiione  sibi  concordaniium  in  eo,  dum 
convenirent  simul  advenum  me,  Licet  enim  in  atiis 
causis  essent  inter  se  discordes,  laroen  convenien- 
tes  in  unum  adversus  Dominum,  et  adversus  Gliri- 
stum  ejus-  in  eo  consilio  commorati  et  concordati 
sunt,  quod  versabant,  dum  convenirent  simul  ad^ 
ver$um  me.  In  his  scilicet  sibi  muluo  consentientes. 


gunt  secundum  illum,  semper  fitum  babendo  cor     <ius  fuerunt  adversum  me,  maxime,  ubi  accipere^ 


suum  juxta  hunc  thesaurum  suum.  Cumque  de  sua 
vita  sic  disposita,  sic  de  hoc  thesauro  inaurala  et 
gemmaita,  sic  murenuHs  aureis  argento  vermicula- 
tis  ornata  conturbantur  homines  ab  humo  nomen 
Irahentes,  et  sola  terrena  diligentes :  ipsi  ab  hac 
bominuro  conturbatione  absconduntur  m  abscondito 
faciei  sua  pro  maximo  halientes  muniroine,  quod 
se  sciunt  secundum  tuam  voluntatem  dispositos 
etiam  in  his,  quae  boroinibus  fiunt  interdum  causa 
conturbationis. 

Absconduntor  vero  nunc  ex  partc ;  in  futuro  ao- 
tem  perfecle,  quando  nuUum  in  se  sentient  motum 
extra  tuae,  Deus,  voluntatis  beoeplacitum.  De  Caiii 


id  est  rapere  animam  meam  consiliati  sunt  cum  illo, 
qui  sedet  in  occoltis,  ut  interficiat  innocentem. 
Oculi  ejus  in  pauperem  respiciunt^  insidiatur  in  abs' 
condito  quasi  teo  in  spelunea  itt«,  insidiatur  ut  ra- 
piat^  sciens  se  rapert  pauperem^  dum  attrahit  eum 
{Psak  IX,  9|  iO)  ad  suae  perversitatis  consensum. 
Hujos  isti  satellites  accipere  animam  meam^onsi- 
Hati  suntiid  est  rapere,  unde  aves  rapaces  dicun- 
tur  accipitres ;  et  Apostelus  dicendo  :  Sy  quis  acei- 
pit  {11  Cor,  XI,  20.),  vult  intelligt  ;  si  quis  rapit, 
quoniara  accipere  interdum  pre^  rapere  pouitur,  ot 
eliam  in  hoc  loco,  ubi  ego  de  persecutoribus,  vel 
insidiatoribus  meis  conqueror,  qui  dum  convem- 


yero  legitur,  quod  egressus  est  a  facie  Domini  {Gen.  q  rent  simul  adversum  me^  \accipere  animmn  meam 
IV,  16),  quia  secundum  ejus  beneplacilum  noluit     consiliaH  sunt. 


dlsponi,  sed  contabuit  in  sua  malitia,  et  ad  illius 
malilise  soiaiium  sola  trahebatur  delectatione  ter- 
renorum.  Ideo  sibi  civitatem  primus  in  terra  con- 
didit,  quia  in  solis  terrenis  munimen  sibi,  atque 
solatiom  posuit.  Imitantur  autem  illum,  qui  prava 
qo»  faciunt,  exemplis  terrcnorum  sibi  consimilium 
dcfendunt  et  muniunt,  in  quorum  consuetudine  ac 
rooltitudine  confidentes  lanquam  in  civitate  munita 
securi  existunt.  0  Deus,  quis  deducet  me  in  bai\p 
civitatem  munitam^  quis  dabit  mihi  expugnare  il- 
hml  nonne  tu^  Deus  {Psal.  lix,  11,  12),  expu- 
gnabis  illam»  qui  reputisti  nos  ab  illius  expugna- 
lione,  docens  nos  tantom  exire  de  medio  ejus  di- 


Aliter  :  Ego  Christus  perfectus  Deus  et  homo  ex 
divinitate  atque  anima  rationali  et  humana  carne 
subsislcns,  vere  homanam  habui  et  habeo  animam. 
Hanc  Apollinaristae  roihi  velueront  accipere^  id  esl 
aoferre,  dicentes  roe  noR  habere  aniroam  raiiona- 
lem,  sed  carnero  meam  vivere  sohimroodo  per  di- 
vinitatero.  Isti  et  eoruro  sequaces  haerettci,  dumcon- 
venirent  simut  adversum  me,  accipere  aniiuam  meam 
consiliati  sunt.  At  ego,  Pater,  m  manus  tuas  com- 
mendavi  spiritum  metim,  id  est  hanc  animam  mearo, 
sicut  in  hoc  ipso  psalroo  praemissum  est.  Et  tu 
bene  servans  commissum  veritatis  catliolica'  as- 
sertores  excitasli  ad  defensionem  animae  meae  dain- 


oens:  Exite  de  ilta^  poputus  meus?  {Isa.  lii,  il.)  D  natis  hxrelicis  asserentibus,  quod  solam  carncin 


Doccs  etiam  nos  orare  pro  pace  hujus  civitafis,  ut 
in  ejus  pace  sil  pax  nostra.  Propterca  tui  fidelcs 
fit  abscondito  faciei  tuw  requiescere  cupientes,  et 
non  babentcs  bic  manentem  civitatem,  scicntes 
quod  in  tabernacolis  babitare  feceris  filios  Isracl, 
el  qood  in  casolis  habiubant  sancli  patriarchie, 
lllorom  exemplo  copiont  in  tabemaculo  tuo  habi- 
lare  potios,  quam  in  illa  civits^te  munita  materia- 
Uter,  sequi  exempla  paucorom  bonorum,  de  qui- 
bos  habeanl  contextum  sibi  tabemaculum,  quam 
exempla  roultomro  ad  faciendum  malum  talium 
auctoritate  ac  multitudine  munitum.  Igitur  quo- 
adusque  in  absconditum  faciei  tuos  admittautor,  te 
dicente  singolis :  Euge  scrve  boncy  et  pdetis^  intra 


bomanaro,  non  animam  assumpseriro. 

Etiam  illi ,  qui  roe  crucifixerunt  accipere  animam 
meam  consitiati  sunt.  Ego  autem  in  te  speravi^  Do» 
mine;  dixi:  Deus  meus  es  tu ;  in  manibus  tuis  tem- 
pora  mea,  quae  sic  erant  praeordinata,  ut  nemo  tol- 
leret,  vel  acciperet,  sive  raperetame  animam  meam: 
sed  ego  finitis  teroporibus  meis  in  manu  tua  dispo- 
sitis  posui,  etdeposuieam  tn  mantis  tuas  quasi  pre- 
liosum  depositum  commendando  eam,  et  iterum  de 
manu  toa  somens  earo,  et  babens  caro  non  timeo 
illos  qui,  dum  convenirent  simut  adversum  me^  acci- 
pere  animam  meam  consitiati  sunt.  Mors  enim,  quae 
solet  separare  aniroaro  a  corpore ,  mihi  ultra  non 
doroinabitur,  etbaeresis  ApoUinaristarum  volcns  ao- 


1505 


GERHOHl  PRi£POSlTl  RCICUERSPERG. 


1364 


cipere*  id  est,  rapere  vel  auferre  milii  animam,  per  A  Olium  (ilix  Pliaraonis,  digens  magis  affligi  cum  p»- 


catbolicos  Patres  auctoriiate  Spiritiis  sancti  dam 
iiata  ulterius  non  resuscitabitur,  gaudentibus  Ca 
Ibolicis,  quod  ego  auctor  salutis  bumanse,  ut  totum 
bominem  sanum  facerem,  totum  in  unitatem  per- 
son»  assumpsi  bominem,  id  est,  animam  rationa- 
lem  et  camem  de  virgine  acceptam  de  ftpiritu  san- 
cto  conceptam. 

Nequius  autem  caeteris  Pbarisa'!  ac  Scribae  vobie- 
runt  accipere  animam  misam,  couantes  eam  facere 
consentaneam  suis  malis  tradiliouibus,  l^i  Dei  re- 
pugnantibus.  Ego  aulem  nolensaccommodaretalibus 
consensum  animaemeae,  diii  eis :  Quarevostransgre' 
dimini  mandatum  Dei  propter  tradilionem  vestram  f 
Nam  DeuM  dixit :  Uonoru  patrem  tuum^  et  matrem 


pulo  Dei,  quaro  temporalis  peccatl  babere  jucundi* 
tatem  inter  ifigyptios.  Deinde  percusso  JEgyptio  Ib 
defeiisione  fratris  sui,  bominisHebrsei,  limens  Pha- 
raonem,  illo  fugit,  ubi  effectus  pastor  ovtum  Sepbo* 
ram  unam  de  septem  liliabus  sacerdolis  Madian  ac^ 
cepit  uxorem,  de  qua  duos  (ilios  genuit.  In  bac  pa- 
storalicurapositus  in  flamma  rubi  vislonem  magnara 
vidit,  et  magna  praecepta  Dei  de  ilamma  loqaeBtia 
audivit ,  Jussus  agere  legationem  pd  ipsum  suam 
^rsecutorem  Pbaraonem,  ad  quem  veuiens  non  ve> 
ritus  animositatem  ejus,  denuo  eum  persequcDla 
ipse  cum  toto  populo  Israel  transivit  mare  Rubnim, 
et  venit  ad  montem  Sinai,  ubi  apparente  et  loquente 
sibi  Domino  resplenduit  facies  ejus  in  magna  da- 


tuam.  Vo8  autem  dicitis :  Donum  quodcunque  est  ex^  ritatis  gloria,  quse  gloria  el  daritas  fuit  alterius  cla- 


me,  tibi  proderit ,  et  irritum  feciiti*  mMndalum  Dei 
propter  tradition^m  vcstram,  Hypocrilw !  Bene  pro^ 
phetavit  de  vQbis  J$aia8  propheta  dicens :  Populue  hip 
tabiis  me  honorat ,  cor  autem  eorum  longe  eit  a  me. 
Sine  cauea  autem  colunt  me  doeente$  doctrinat  et 
mandata  hominum  (Hatth.  f  v ,  5  el  seqq.)  Contra 
bujusmodi  animarum  raptores,  qui  babet  aures  au- 
tlial  quid  Spiritus  dical  Ecclesiis  :  Audiief  et  inleh 
iigite  traditiones  quae  Dew  dedit  vobk. 

Eripe  me  de  manu  immicorum  meorunif  et  a  peree- 
quentibus  me.  Quia  in  manibu$  tui$  torte*  mem^  vel 
tempora  mea  sunl  posita  et  disposita.  Manibus  au- 
lem  tuis  manus  inimicorum  meorum  est  conlraria. 


ritatis  praeparatoria  et  prsecursoria,  quam  in  Evan- 
gelio  recognoscimus,  ubi  praesente  ipso  Moyse  cuoi 
Elia  transflguratus  est  Jesus. 

Nonne  si  ordinem  istum  consideramus,  manife^ 
stenoscimus  quod  adperficiendam  et  consummaa- 
dam  daritatem  vultus  Moysi  pariter  sibi  coopert- 
bantur  drca  iliuro  el  iuimicoruni  iOgypliorum  peiv 
seculiones,  elinteradversa  ipsadivinae  appariiiones, 
acpost  adversa  plenae  Dei  consolayones,  qnanmi 
illa  fuit  praecipua,  quod  facies  ejus  tam  in  auslers 
legis  acceptione,  quam  in  evangelicae  gratiae  inchoa- 
lione  fuit  illustrata  in  tanta  dariute ,  qualem  nee 


sub  (ege  filii  Israel,  nec  in  Evangelio  apostoli  pole- 
Hoc  a  pietate  Int  exigo  ul,  quia  ego  in  manus  tuai  r  '^"^  intueri  aspeclu  immediato?  Hinc  esl,  quod  in 
commcndavi  spiritum  meum  ,  et  in  manibus  tuis  1^^  velamen  positum  est  ad  splendorem  vultus  ejus 
sunt  tempora  mea ,  nibil  in  me  babeal  potestatis     temperaudum,  et  in  Evangelio  nubes  lucida  obum- 


manus  contraria,  ipanus  inimicorum  raeorum.  In- 
lerdum  secnndum  quod  scriptum  esl :  Terra  data  est 
in  manus  impii  (Job  ix,  24),  ppssunt  allquid  in  cor- 
pus  nostrum  vel  etiam  in  lerrenam  snb^tantiam  nor 
stram  polestas  et  manus  impiorum.  Sed  iUud  magno 
voto  cordis  quaero,  u|  ego  ipse  omnino  ereptus  el 
liber  de  inany  impiorumy  et  a  perscquentibus  me, 
sicut  liberalus  est  quondam  famulus  tuqs  Hoyses  a 
persequenie  se  Pbaraone,  iil  neque  illum«  ne<}ue  por 
pulum  sibi  commissum  possel  nocere,  ImQ  perser 
quendo  inventusest  profuj^se  illucfugando  Moyseip, 
pi  imo,  ubi  in  flamma  jrubi  apparuisti  ei ;  secundq. 


bravii  aposlolos  adbuc  minus  idoneos  ad  videndam, 
vel  etiam  referendam  lalem  visionem.  Propterea  di- 
ctum  est  eis :  Nemini  dixeritis  visionem^  donec  Filius 
hominis  a  mprtuis  resurgat  (Matth.  xvii,  9). 

Itaque  principaliter  ego  Cbristus,  qui  iton  reitt  U- 
gem  solvere^  sed  implere  (Matth.  v,  17),  omnia,  quas 
praefigurata  suni  a  Moyse,  recte  in  boc  psalmo  im> 
me  ipso  tibi,  Deus,  in  cujus  manus  spiritum  meum 
commendo,  sic  loquor,  ul  optem  de  manu  inimico* 
rum,  eta  persequentibusme  liberari  exemplo  quon- 
dam  liberati  Moysi ,  atque  ipsis  persecutionibus , 
tuisque  consoiationibus  cooperantibus  ita  illustrarl. 


ubi  super  verticem  moutis  ^inai  apparuisti  ei  lo-  D  sicut  illustrata  fuit  fades  Moysi,  et  tanto  dilferen- 


quens  ad  eum  qoasi  aroicus  ad  ^micum,  el  ex  con? 
sortlo  scrmoiiis  tui|  dum  respiceres  in  eum,  sic  il- 
lustrasti  iaciem  ejus,  ut  daritatem  vuUus  ejus  non 
possct  ferre  mortafis  oeulus,  imQ  quasi  in  exlasi  ad- 
mirantes  et  stupentes  timqerunl  valde  senipres  Is- 
raei,  curo  nou  pos^nl  intendere  in  faciem  eius  pro- 
pter  gloriaro  vmUus  ejus:  quae  gloria  viiltus  comp^- 
xata  ilU  gloriae,  quam  idero  Moyses  ^  el  Eiias  iii 
monte  cum  Domino  babuit,  sjc  cvacuatur  sicut  lu- 
men  lampadis  in  comparatione  solaris  Iiiminis  eva^ 
cnatur.  Attamen  illa  prior  Moysi  gloria  sequentis  el 
majoris  fuU  praeparatoria ,  quae  boc  ordine  fuit  in 
Ulo  completa.  A  filia  Pharaonis  puer  ipse  nutrieba- 
^ur  in  deliciis.  At  ipse  grandis  effectus  negavit  se 


tius  prae  illo,  quanto  differentius  prae  iUo  nomen  ha- 
beo,  et  quanto  major  est  Dominus  servo,  Deus  na* 
turalis  Deo  adoptato.  Nam  illi  quidem  dicturo  fuii 
a  Deo :  Ecce  cpnstitui  te  Deum  Pharaonis  (Exod. 
VII,  1) :  roibi  autero  didt  Pater  :  Fi7ttis  meus  es  to, 
egp  hodie  genui  U  (Psat.  ii,  7).  Ergo  ille  Deus  enil 
pcr  gratiam  super  unum  regero  constitutus  :  ego 
Dci^s  suro  naturaliter  a  Dco  genitus,  et  super  oronia 
opera  inanuum  ejus  constitutus.  Attamen  pro  scttis 
liberandis  in  forma  servi  bumiliatus,  ita  ul  aspeetiu 
meus  pioni^it  in  me,  sed  videant  me  amld  el  ini- 
mipi  non  babentem  speciem,  neque  decorem,  sie 
pro  f^d  tc,  Pater  :  Eripe  me  de  manu  iuhnicorum  meor 
rum  et  a  persequentibus  me ,  qui  non  haberenl  po- 


1305  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

testaton  ullam  adTersum  me,  nisi  iliis  esset  dalum  A 
desuper,  et  nisi  ego  eiinanita  in  me  clarilate  Do- 
roini  roei  humiliatus  essem  forma  servi  non  habens 
in  mea  facie  speciem  neque  decorcm*  Tu  ergo,  in 
cujiis  roandato  sic  despeclus  appareo,  ego  spccio* 
sus  forina  prx  Aliis  hominum,  post  mortis  et  crucis 
igaomiuiam  iiiuitra  faciem  tuam  super  $ervum  tuum, 
racies  tua  darissima  etdivinissima  cjtt  illa  lux  Tcra, 
qu»  illuminat  oronem  hominem  venientem  in  hunc 
munduro.  Sed  baec  facies  per  hoc  fuit  exinanila, 
quod  forro»  servi  est  uniia.  Volens  igitur  ego  Chri- 
6tus  formam  et  naturam  servilem ,  in  qua  despe- 
etus  apparui,clarita(e,  quam  habui  priusquam  mun- 
dus  fieret,  illustrari,  et  nunc  dico  tibi,  Pater,  in  hoc 
psalroo  :  Jtlustra  faeiem  tuam  super  servum  tunm^ 
et  iterurodico  in-Evangclio  :  Clarifica  me  tu^  Pater^  B 
apud  temetipsum  claritate^  quam  habui,  prius  quam 
mundui  enel  apud  te  {Joan,  xvii,  5).  Hoc  est  ,  su- 
per  servuro  tuuro  hominem  mihi  Verbo  luo  unitum, 
ftic  iitustra  faeiem  tuam,  ut  sit  eadem  claritas  homi- 
nis  assuropli,  qu»  est  apud  te  ipsius  aeterni  Vcrbi, 
qnod  ego  sum  Filins  tuus,  ad  hanc  servilem  formam 
propterea  inclinatus,  ut  regnet  in  excelso  throno  ad 
dextcram  tuam  sedens  homo  glorificatus.  In  hoc 
enim  erit  salus  et  spes  homini  reo,  quoJ  in  me  Fi- 
lio  tuo  conregnare  et  consedere  tibi  Deo  Patri  cre- 
ditur  humana  natura  divins  claritatis  lumine  splen- 
dida,  plns  qnam  facies  Moysi  fuerit  splendida.  Si 
enim  vultus  illius  digne  resplenduit,  ad  quem  factus 
cst  sermo  Dei,  quem  ipse  sermo  Dei,  ipsum  scilicet 
fietemum  Verbum ,  sibi  univit  in  unam  personam  ^ 
clarissim»  Trinitatis,  quomodo  lux  summa  beata  Tri- 
nitas,  quse  non  adroittens  quatemitatem,  hominem 
sic  adroisit  ad  unaro  in  Trinitale  personaro,  ut  gc- 
roinando  in  ea  naturaro  non  geroinaret  personaro, 
credenda  est  quidquaro  subtrahere  de  sua  summa 
daritate  hnmanae  naturae  sic  exaltabe? 

At  ego  Christus  adhuc  iu  forma  servi  despectus, 
postquam  dixi,  quod  praemissum  est :  Pater,  iu  ma- 
ms  tua$  commendo  spiritum  meum ,  rccte  pro  cla* 
rificando  etiam  corpore  servili  consequens  fuit  ut 
dicerero  :  Eripe  me  d^  nianu  inimicorum  meorum  cu- 
atodientiuro  sepulcruro  roeum,  et  a  persequentibu$ 
me  in  me  ipso,  et  in  roeis  pef  roendacium  a  milili- 
bus  comparatnro,  quo  affirroare  nituntur  roeum  ser-  d 
Tlle  corpus  furto  ablatum,  et  nulla  resurrectionis 
gloria  illustratum.  Tu  autem,  Pater,  iiiu$tra  faciem 
tuam  super  servum  tuum,  virtute  magna  reddentibus 
apostolis  testirooniuro  resurrectionis  roeie,  illoruro 
aliquo  dicente ;  Ecce  video  cahs  apertos,  et  Fiiium 
hominis  stantem  a  dextris  virtutis  Dei.  Deinde  gloria 
illustrattt  faciei  roeae  praedicetur  ubiquc ,  ac  mani- 
festetur  tc,  Domine,  cooperante,  et  serroonero  con- 
firmante  sequentibus  signis. 

Aliter :  Ego  qualiscunquc  Christlanus  redemptus, 
cujus  illa  vox  est  superius  :  Bedemisti  me,  Domine 
Deui  veritatiSf  adhuc  in  roedio  inimicorum  positus, 
et  eomm  potestate  iniqua  tanquam  Pharaonis  ty- 
ranuide  gravatus  dico  tibi ,  Dominc  Deas  veritatis, 


—  PARS  n.—  PSAL.  XXX.  \m 

qui  per  imroolationem  paschalis  agni  redemhti  me 
de  iEgyptiaca  servitute,  ul  soli  libi  debeam  servire  : 
tu  respice  super  castra  iEgypiiorum  in  hac  vigilia 
matutina,  qua  propinquat  lux  in  aeternuro  perman- 
sura.  Bespice  quoque  me  servum  tuum  adhoc  dis- 
positum,  et  tale  habentem  propositum,  ut  et  legem 
in  claritate  vultus  Moysi,  et  gratiam  in  clarilate  vul- 
tus  Christi  coruscantem  sine  interpositione  vela- 
roinis  videam.  Sed  hoc  mihiest  impossibile,tantum- 
que  legis  et  graiiae  lumen  est  mihi  penitus  inacces- 
sibile,  nisi  tu ,  qui  redemisti  me,  audias,  et  exau- 
dias  me  dicentcm  :  Eripe  me  de  manu  inimicorum 
meomm^  et  a  persequentibus  me,  illos  in  mari  Ru- 
bro  submergendo,  ct  me  scrvum  tuum  in  roonte  le- 
gis  et  gratiae  statucudo.  Non  rogo  ut  in  hoc  niari, 
quod  sanguis  Testamenli  Novi  rubricavit,  submer- 
gas,  vel  exstinguas  homlnes  inimicos  meos  me  per- 
scqucntes,  quia  noncupioaliud  ineis  exstingui,  nisi 
quod  sunt  persequentes  inimici.  Salva  in  eis  natu- 
ram,  sed  exstingue  culpam.  Cura  et  sana  in  eis, 
quod  ipse  fecisti :  dele,  atque  sanguine  Testamenti 
Novi  ablue,  quod  ipsi  faciunt :  nesciunt  enim  quid 
faciunt  arbilrantes  obsequium  se  prsestare  me  per- 
sequendo,  qucni  non  judicant  esse  servum  tuum. 
Tu  aulem,  Domine ,  ut  evidens  facias  me  servum 
tuum  esse,  primilus  me  confirma  in  servitute  tua, 
ne  ab  hac  unquam  possim  deviare,  atque  hoc  roani^ 
festuro  fac  persequentibus  roe ,  ne  scandalizentur 
in  roe  arbilrando  se  tibi  obsequium  praestare  per- 
sequendo  me,  qucm  non  putant  servuro  tuuro,  vel 
si  putant,  se  putare  dissimulant,  habentes  inde  oc« 
casionem  dissimulandi,  quod  tu  nondum  illumina- 
sti  fadem  tuam  super  servum  tuum.  Hinc  est»  quod 
etiam  ego  ipse  interdum  flucf uo  in  servitio  tuo,  ne- 
sciens  utrum  odio  an  amore  tuo  dignus  siro.  Tu  igi- 
tur,  Domine,  qui  non  dabis  in  osternum  fluctuationem 
jtisto  [Psai.  Liv,  43),  iiiustra  faciem  tuam  super  «er- 
vtim  (ttum,  sic  approbando  servitium  roeuro,  ut  non 
possit  magis  esse  dubium  placere  roe  tibi  in  nuroero 
servorum  bonorum,  quam  inde  fuit  uila  dubitatio, 
quin  Moyses  fuerit  servus  tuus,  postquam  illustrata 
fuit  facies  ejus. 

Jiiustra  similitcr  faciem  tuam  snper  quemlibet 
servum  tuum,  ne  aliquis  ignarus  peccet  in  ilium  pur 
Uns  obsequiuro  se  praesiare  tibi.  liiustra  faciem 
tuam  super  quemlibet  servum^  ut  sit  discretio  et  ma-; 
nifesta  dislinctio  inler  servientem  tibi  et  non  scr- 
vientem,  inter  Hebraeos  et  iEgypttos,  inter  circum- 
cisionem  et  occisionem,  inter  pneros  Trinitatis  no- 
mine  insignitos,  quos  non  urit  flamroa  fornads  Ba- 
bylonicaeet  ministros.regis,  qui  earo  incendunt, 
quique  incendiuro,  quod  augent,  poenaliter  scntiunl. 
Filius  tuus,  0  Deus  Pater,  est  facies  tua.  Hanc  fd- 
ciem  tuam  iiiuslra  super  me  servum  tuum  ,  ct  supcr 
alium  quemlibet  servura  tuum.  Tu  cs  quasi  aurea 
substantia,  et  Filius  tuus  cum  sit  bplcndor  glorias 
et  figura  substantiae  tuae,  tanquam  regalis  aut  pon- 
tificalis  imago  iu  auro  purissimo  exhibet  sc  ipsum 
pro  incorruptibili  sigillo  cuilibct  scrvo  suo  sibi  conr 


1507 


GERUOHI  PRiEPOSlTI  UEICHEtiSPERG. 


1308 


reripaiido  sc  imprimeus.  Tuque,  Pater,  boc  ipsum  A  rem,  consolalorero»  salvatorcm  et  conftervatorein. 


sigillationis  opus  per  ipsum,  et  cum  ipso,  et  in 
ipso  perQcis  in  servis  luis  eidem  lilio  configurandis. 

Ut  autero  hoc  ipsuro,  quod  facis,  facias  valde 
velociter  non  iii  ira,  sed  iii  misericordia  tua,  ideo 
dico  :  Illuitra  faciem  luam  iuper  servum  tuum,  tai* 
vum  me  fac  in  misericordia  tua.  Per  faciem  tuam 
Inteliigo  Fillum  tuum  :  per  misericordiam  tuam  iii- 
telligo  Spiritum  sanctum.  lUuslra  ergo /anem  luam, 
id  est,  Filium  tuum  super  me,  ut  complantatus  si- 
militudini  mortis  et  resurrectionis  ejus  per  veteris 
hominis  mortiiicationcro,  et  novitatem  jusUe  vilae 
inveniar  in  unaqualibet  illius  formosa  facie.  Uzhet 
namque  formosam  faciem  hominis,  bovis,  leonis  et 
aquilse  volanlis.  Conforma  me  homini»  bovi»  ieoni 
et  aquilae  voianti  per  ipsius  Dominicae  incamatio- 
nis,  passionis,  resurrectionis  et  ascensionis  fidem 
ex  dilectione  operantem.  Per  mysterium  sanctae 
incarnationis  mihl  sit  facies  hominis  habenti  pni- 
dentlaiii,  quae  faciat  ratioDabile  obsequiuro  meum. 
Per  mysterium  Dominic»  passionis  mihi  sit  facies 
vitoliy  sive  bovis,  hostiae  sciiicet  victimalis,  habenli 
temperantiam,  qua  carnem  meam  cum  vitiis  et  con- 
cupiscentiis  cruciOgam.  Per  mysteriuro  Dominicae 
resurrectionis  mihi  sit  facies  ieonis  habenti  fortitu- 
dinem,  in  qua  viveuti  mihi  mors  peccati  ultra  non 
dominetur.«Per  mysterium  Dominicte  asoensionis 
roihi  sit  facics  aquiix  volantis,  habenti  non  roearo 
joslitiaro,  quae  deorsuro  trahit,  sed  justiliaro  Dei, 
qnae  sursum  vehit.  r 

Ita/Domine,  illustra  faciem  tuam  super  me,  atque 
ut  omnino  sim  tutus  a  qiiatuor  contrariis  faciebus, 
quae  sunt,  aspis,  basiliscus,  leo  et  draco,  in  abscon- 
dito  faciei  tuw  conserva  me,  et  salvum  me  fac  in 
misericordia  lua^  id  esl  in  Spiritu  sancto  Paracleto, 
taie  opus,  quod  operatus  es  in  me,  confirmando, 
ne  semel  distinclus  a  consortio  perfidorum  ei  im- 
piorum  iteruro  confundar,  id  est,  cororoiscear  illis : 
non  sim  confusus  ac  simul  fusus  curo  impiis  in 
unuro  vas  perdituro,  quale  iili  me  autumant,  in 
quoruro  oculis  ego  factus  sum  tanquam  vas  perdi^ 
tum,  Non  sim  cum  illis  in  una  Babylonica  confusio- 
ne.  Yel  non  confundar^  id  est,  non  erubescam,  7110- 
niam  invocavi  te.  Non  tua,  sed  te  invocavi^  qula  le 


Sed  tu  interdum  subtrahis  consolationis  et  saluiis 
auxilium  speratum  et  rogatum,atque  per  hoc  absen- 
tas  quodaroroodo  le  invocaluro.  Nonne  tunc  nece»- 
sario  coufundor,  curo  sic  te  invocans  non  exa«* 
dior  ? 

Sed  esto  sit  concessum,  ut  non  exaudiar  Imar- 
dum,  quoniam  lego  Pauluro  apostoluro  tertlo  rogan- 
tem  non  exauditum,  poteratque  inde  ad  tempus 
confuiidi,  nesciens  non  ad  insipienliaro  se  noo 
exaudilum.  Nondum  quippe  sdvit  psallere  :  Deus 
meus,  clamabo  per  diem^  et  non  exaudies^  et  nocte^  ei 
non  ad  insipientiam  mihi  {Psat.  xxi,  3).  Reven 
hincad  teinpus  Aposlolus  confundebatur,  qnod  dob 
exaudiebatur :  sed  non  est  confusus  in  wtemmm^ 
^  quia  cito  accepit  responsum  divinuro,  quo  instnie- 
batur,  non  esse  tunc  utile,  quod  pelebatur.  In  allis 
vero  Aposloii  precibus  et  orationibus,  quibus  pete- 
batur  setema  salos,  ipse  in  nomine  Salvatoris  pe- 
lens  ita  foit  exaudilus,  ut  nunquam  legatur  inde 
confusus,  quasl  aelernus  adjutor  incassum  fueril 
Invoeatus.  Ita  et  egO  claroans  per  diero  et  nodeni, 
si  non  exaudiar  aequaniroiler,  fero  lalem  confusio- 
nero,  duroroodo  sit  tum  ad  insipientiam  miki^  sed 
ad  eradilioiiem,  quod  virtus  in  infirmitate  perficta- 
tur,  virtus  scilicei  firmae  hurailitatis  in  infirroiiate 
infirro»  orationis,  roaxime  ubi  tale  quid  rogalar, 
per  quod^  si  datum  fueril,  salus  aeteraa  impedlatnr. 
Ubi  aulem  tale  aliquod  peto  beneficium,  quod  pro- 
desse  possit  ad  solatium  aeteroum,  quaeso,  non  con- 
fundar  in  agternum^  non  mlhi  denegetur,  quod  ne- 
gatum  esse  noceat  in  aetemum,  Non  confundar^ 
quoniam  invocavi  te  bonoram  cordium  habitatoreiB 
aeternuro,  qui  si  invocatus  non  veneris,  el  me  va- 
cuuro  dimiseris,  ero  coufosus  in  aeleraum.  Sed, 
quaeso,  non  confundar  in  mtemum^  quoniam  imvocoM 
te^  imo  liberatus  a  tali  confusione  gaudearo,  el  ex- 
sultcro  non  ad  horam  in  luce  nocivae  mibi  exaudi- 
tionis,  sed  in  teternum  de  bonis  mibi  profutoris  ex 
hoc,  nunc,  et  usque  in  saeculum,  in  aeleraum. 

Aliter  :  Tu  es  Sacerdos  in  aeternum,  lu  es  Ponli- 
fex  futurorum  bonorum,  Domine  Jesu  Ghrisle.  lu- 
que  secundum  ofiicium  tuum  et  ponlificium  futu- 
roram  bonoram,  quae  roauenl  in  aeternum,  qoacso 


potius  quam  tua  in  me  venirc  desideravi.  Super  d  noii  confundar  in  mernum  denegatis  mihi  boois 


bac  invocatione  confundor,  quoties  noii  valens  de* 
roonstrare  le  babitare  in  me,  audio  mihi  dici :  Vbi 
est  Deus  tuus  (PsaL  xli,  4)?  Etiaro  in  principio  psalroi 
dixi  In  extasi,  vel  in  pavore  meo  :  In  le,  Dominet 
speravif  non  confundar  in  aternum  :  et  nunc  iteFum 
in  pavore  meo  dico  :  non  confundar^  quoniam  invo  • 
eavi  te,  Repetitio  alfirmaiio  est.  In  hacoratione,  qua 
peto  lutus  fieri  a  confusione,  ita  scilicet,  ut  neque 
confundar  in  ostemumj  neque  confundar^  quoniam 
inoocavi  te.  Non  rogo  simpllciter  ul  non  confundar, 
quoniam  esl  confpsio  adduceus  gloriam,  cum  quis 
confunditur  ad  poenitentiam,  sed  boc  rogo  ul  non 
eonfundar  in  aeiernum,  et  non  confundar^  id  est,  in 
eo,  quoniam  invocavi  te.  Invocavi  enim  te  auxiliato- 


mansuris  in  aeternum.  Quod  enim  Scriptura  Tocai 
confusionem  cujusque  petitionis  denegalionem,  lo- 
cus  ille  pro  lestimonio  est,  obi  Belbsabee,  mater 
Salomonis,  ad  regem  ingressa  dixil  :  Peiitiomem 
unam  ego  peto  a  te :  qumsOf  ne  eonfundas  fmcum 
meam  (III  Reg,  11, 16),  ac  si  dical :  Faciem  me&m 
confundis,  nisi  quod  peto  feceris.  Rex  aulem  Salo- 
mon  faciem  tunc  roatris  confudit,  quia  non  sapieo- 
ler  peiivit  petens  Abisag  Sunamilidem  dari  uxortn 
Adoniae,  quod  rex  prudens  regno  suo  iiitelligeos  wm 
expedire,  noluit  facere.  Sic  el  modo  Ecclesia,  vel 
unaquaeque  fidelis  anima  iolerdum  confunditur^ 
curo  non  exauditur,  in  bis  maxime,  quae  veras  So- 
lomon  scit  non  expedire,  sl  flant  juxu  vota  peiiiio- 


1309  COMMEiNtARlUM  IN  P8ALM0S.—  PARS  1!.  ^  PSAL.  XXX.  1310 

nis  alicujtts  ad  bsec  temporalia  booa  pertinentis.  A  admirari  valeat  qnam  tnagna  muttUudo  dvdcedinh 


Ne  autero  et  in  his  confundatur,  quibus  setema  bea- 
titudo  conferenda  non  dubitatur,  dicit :  In  u  tpe^ 
ravi^  non  ccnfundar  in  cBternum.  hem  :  Non  confun- 
dar^  quoniam  invocavi  te,  Quod  idem  est  ac  si  di- 
calur :  Non  denegetur  mihi  eflectus  petittonum  bona 
aeierna  quaerentium,  teque  potius  quam  lua  invo- 
cantium. 

<}uo  contra  erubescant  imptt,  et  deducantur  m  in^ 
femum^  muta  fiant  labia  doiosa,  qum  loquunlur  ad^ 
venus  justum  iniquitalem  in  superbia  et  in  abusione, 
In  hoc  sciiicet  embescant^  ue  desiderium  suum  obti- 
ncant  cassalis  cornm  petitionitus  et  obmutescenti- 
bus  eorum  labiis  dolosis,  quce  ioquuntur  advenus 
justum  iniquitatemy  petentcs  bona  temporalia,  quae 


tute^  Domine,  quam  abscondisti  timentibus  te  servili 
ac^on  Oliali  timore.  Perfecisti  autem  eis^  qui  spe- 
rant  in  te^  in  conspectu  fHiomm  hominum,  Timidis 
abscondisti,  quod  speraniibus,  et  in  conspectu  fitio' 
rum  liominum  confitentibus  perfecisti.  Quasi  enim 
quaedam  est  absconsio  dulcedinis  tuae,  quod  dicis  : 
Qiit  me  embuerit  coram  hominibus ,  et  ego  embescam 
eum  coram  Patre  meo  {Luc,  ix,  26).  Perfeclio  vero 
dulcedinis  est  in  eo,  quod  dicis  :  Qui  me  confessut 
fuerit  coram  hominibus,  confitebor  et  ego  eum  coram 
Patre  meo  (Luc.  xii,  8),  qui  est  in  coelis. 

Versiculus  Psalmi  hujus,  qui  est  :  In  manus 
tuas^  DominCy  commendo  spiritum  meum,  fuit  in 
cruce  auditus  :  ideo  in  toto  sensu  psalmi  hujus  li« 


vane  consumant  in  superbia  et  in  abusione,  quibus  ^  benter  circa  crucem  versamur,  dum  magnam  mul 


alias  dicitur :  Concupiscitis^  et  non  habetis ;  petitis, 
£t  non  accipitis^  eo  quod  maie  petatis,  ut  in  concu» 
piscentiis  vestris  insumatis  (Jac,  iv,  3).  Concupi* 
scenliae  autem  pravas  regnant  perroaxime  in  superbia 
tt  in  abusionCj  curo  pro  tibidine  excellendi  superbit 
terra  et  cinis,  atquc  in  corruptelam  corporis  et 
inentis  audet  creaturis  abuti,  quibus  in  iaudcm 
Crcatoris  debuit  uli.  Per  bujusmodi  superbiam  et 
abusionem  glorianlur  quasi  exaltaii  super  coelum  si- 
iniles  facti  sint  Allissimo,  dum  nuliius  regiintur 
ol>edientiae  jugo.  Quo  contra,  qui  reguntur  sub  san- 
cta  oi)edientia,  non  t»  superbiam  et  in  abusionem 
vertunlur  sibi  vel  temporalia  vel  spiritualia  dona 


titudinem  dulcedinis  In  eadem  criice  latroni  confi- 
tenti  exhibitam,  itidem  In  hoc  psalmo  comroenda- 
tam  asserimus,  ubi  dictum  est :  Qtiattt  magna  mti(- 
litudo  dulcedinis  tumt  Domine,  Solus  iste  latro  sit 
cunctis  pro  magno  documento,  quod  magna  sit  mut- 
titudo  dutcedinis  liiie,  Domine^  quam  abscondisli  ti- 
mentibus  te :  perfecisH  autem  eos,  qui  sperant  in  te^ 
in  conspectu  fitiomm  hominum*  Nempe  iste  latro  fuit 
coiifessus  Dominuro  in  conspectn  fitiomm  hominum^ 
quos  timentes  apostoli  omnes,  relicio  eo,  fugerunt. 
Sed  et  ipsi  postca  per  Spiritum  sanctum  confortati 
veritatem  confessi  sunt  tn  conspectu  fitiomm  homi^ 
num  parvipendentes  terrorem  humanse  formidinis 


concessa.  In  talium  cujusque  persona   supradixi :  (j  pra  roagna  roullitudine  duteedinis  tum,  Domine, 


Non  confundar  in  ostemumj  id  est,  non  degenetur 
niihi  qoodcunque  donum  prodesse  valcns  perhumili- 
iatem,  et  usuro  l>onum  ad  obtinendum  gaudium  aeter- 
num.  Sed  impii  embescant  sibi  denegatis  donis  (uis, 
quibus  comimpi  afiTectant  in  superbia  et  in  abusione. 

Ne  autem  per  obstinataro  iropcenitentiam  hi  tales 
pereaut,  embescant  etiam  per  veram  poenitentinm 
confusi,  et  deducantur  in  infemum  per  judicium 
proprium.  Si  eniro  nosmetipsos  judicaremus^  alt 
Apostolus,  non  utique  judicaremur  (/  Cor.  xi,  31). 
Illi  ergo  deducantur  in  infernum  per  judiciuro  pro- 
priuro,  ne  priventur  coelo  per  judiciuro  divinum. 
S:c  latro  dignum  poenaii  judicio  semetipsuro  judi- 
cans  dignus  factus  est  paradiso. 

Quam  magna  muttitudo  dutcedinis  lu<9,  Domine.  D 
Ouicedo  fuit,  quod  latro  confitens  audivit  :  Eris  in 
paradiso  (Luc,  xxiii,  43) :  etiamsi  hoc  illi  esset  fu- 
tnruro  post  roulta  roillia  annorum ;  sed  muttitudo 
dutcedinis  fuit,  quod  additum  est :  Uodie.  Hodie, 
,  inquity  mecum  eris  in  paradiso,  Multa  revera  in  his 
verbis  dutcedo^  sed  non  esset  magna  sine  ipsius 
commanentia,  qui  est  fons  aetem»  dulcedinis.  Unde 
cum  addidit :  Mecum^  pien»  dulcedinis  est  enun- 
tiatio  in  hoc  dicto  :  Amen  dico  tibi :  Uodie  mecum 
eris  in  paradiso.  Amen^  id  est,  ego  veritas  vere  dico 
tibi :  non  ultra  magnum  tempus,  sed  hodie :  non 
c«m  quallcunquc  angclo  meo,  sed  mectim  :  eris  in 
paradisoj  id  est,  in  vero  deliciarum  horto,  ubi  ma- 
gna  muttitudo  dutcedinis.  Qiiis  pensare,  vei  satis 


quaro  abscondisti  eisdem  apostolis  adhuc  fim^yili- 
busj  et  timidis  :  perfecisti  autem  eis  jam  conforta- 
tis,  et  sperantibus  In  te,  atque  confitentibus  tibi  tn 
conspeclu  fitiomm  hominum. 

Similiter  Christianis  adhuc  timidis  dulcedinem 
tuam  abscondis  :  eisdero  vero  sperantibus  in  te, 
atqiie  confitentibus  te  in  conspectu  fitiomm  hominum 
(lerUcis  banc  dulcedinero,  imo  jam  in  tua  praedesti- 
iialione  perfecisti.  Sed  ut  ad  eam  perveniant,  neque 
in  conturbatione  horoinum  pereant,  abscondes  eos  in 
abscondito  faciei  tucs  a  conturbatione  hominum.  Pro 
teges  eos  in  tabemacuto  tuo  a  eontradictione  tingua» 
rum.  Sensum  versiculi  hujus,  prout  potuimus,  Deo 
doiiante  jam  superius  exposuimus.  Sequitur  : 

Vers.  ^.  Benedictus  Dominus^  quoniammirificavit 
mtsericordiam  suam  mihi  in  civitate  munita.  Ego 
David  propheta  praenoscens,  et  quasi  facta,  et  jam 
praeterita  videns  tanta  Dei  beneficia,  vel  etiam  ego 
qullibet  Psalmista  considerans  ea  Jam  coinpleta,  ni- 
hii  inde  assigno  humanae  virtutis  roerito,  sed  in  his 
oronibus  gratuitam  gratiam  Dei  magnificans  dico  : 
Benedictus  Dominus^  quoniam  non  pensavit  roerila 
humana  secundum  justitiam,  sed  datoSpiritu  sancto 
mirificavitj  id  est,  roirabiiem  fecit  miuricordiam 
suam.  Quis  enim  ego  suro,  aut  quae  dorous  Palris 
mei,  ut  mihi  hominl  praedamnato  in  culpa  originali, 
nec  justificato  virtute  actuali,  mihi,  inquam,  cineri 
et  pulveri  dignarelur  roisereri  ?  sed  in  hoc  ipso  est 
roirificata,  et  mirabilis  facta  circa  mc  Dei  roiseri- 


1511  CLUHOHl  PRiCPOSlTI  REICIIEKSPERG.  1512 

cordia,  quod  cam  nulla  prxcesscrunt  bona  merita  A  sciens  et  confitens  non  esse  mihi  ullum  mertttim 


gratiam  provocanlia,  scd  mntta  maia  merita  iram 
exigcnlia. 

Mirificavil  autcm  lianc  misericordiam  primo  in 
civitate  munila,  id  cst  in  Jerusalcm,  quas  civitas 
erat  angelorum  pnesidio  communita,  cui  nimirum 
juxta  vaticinium  IsaiiS  sepe  Dominus  circumdedH^ 
eamque  circumfodit  {ha,  xxxiv,  15).  Sepis  in  al- 
tum  porrecta  fuit  angelica  proteciio,  qu.^e  custo- 
dit  ex  alto.  Circumfossio  in  imo  fult  humililas 
patriarcharum,  et  prophetarum,  aliorumque  justo- 
rum»  sanctorum  et  humilium,  quibus  dicitur  in 
hymno  trium  puerornm  :  Benedicilef  sancti  et  humi' 
les  corde^  Domino  (Dan,  iii,  87).  Sic  civitas  et  gens 
Judasoium  fuit  munita,  de  qua  per  roirificatam  et 
mirahiicm  Del  misericordiam  primitiva  Ecclesia  est  ' 
electa,  cujus  est  istavox  laudiset  gratiarum  actio- 
nis.  Benedictus  DominuSf  quoniam  mirificavit  miseri- 
fiordiam  suam  mihi  in  civitate  munita. 

Similiter  Ecclesia  de  gentihus  collecta  civilas  est 
munita,quam  In  altocircumsepiuntangeli  fortissimo 
prxsidio  contra  potcstaies  aereas,  conlra  principa- 
tus  mundi,  rectores  tenebrarum  harum,  contra  spi- 
ritalia  nequitiae  in  eoelestibus,  et  in  terra  pax  homi- 
nibus  bonse  volnntatis  per  martyrum  praRlia,  imo 
per  vexillum  crucis  in  terra  defixum  provcniens 
quaedam  clrcumfossio  munit  hanc  civitatem  in  imo. 
Et  quoniam  boc  est  mirabile  in  oculis  nostris,  jure 
in  laude  gratiae  dtclt  quis«iuc  nostrum :  Benediclus 


tuae  faciei  respectione  dignum. 

Ideo  ejcaudistivocem  orationis  mem^  dum  damarm 
ad  te,  Ideo^  quia  sic  humiliatus  ad  le  claoiavi,  tm 
exaudisti  vocem  orationis  mem  dum  clamarem  ad  u, 
Dum  clamarem  non  ad  obtinenda  ista  temporalia, 
sed  ad  /e,  qui  es  aetcrnus  adjutor  ad  te  clamanllbmy 
et  te  ante  omnia  diligentibus.  Propierea  exemplo 
meo  instructi  Diligite  Dominum^  omnei  sancti 
ejus. 

Uebraica  veritas  habet :  Kgo  autem  dixi  in  stU" 
pore  meo :  Projectus  sum  de  compectu  ocutorum 
tuorum.  Vox  ista  potest  convenire  Petro,  quando  in 
repeiitina  captura  piscium  stupor  circumdederat 
cum,  et  dixit :  Exi  a  me,  Domine^  quia  homo  peeoh 
tor  sum  {Luc.  v.  8).  Igitur  ego  Petrus  apostolus  t 
Dominoeleclus  in  civitate  munt(a,  super  fundamen- 
talem  petram  proximo  loco  posltus,  et  inde  Petnts 
nominalus,  revera  electorem  meum  benediceos  di- 
co  :  Benedictus  Dominus,  quoniam  mirificami  misc' 
ricordiam  sttam  mihi  piscatorl  in  civitate  munita^ 
dicens  ad  me :  Tu  es  Petrus,  et  super  hane  petram 
cedificabo  Ecclesiam  meam^  et  portm  inferi  nan  prm- 
valebunt  adtersus  eam,  et  tibi  dabo  claves  regni  cm- 
iorum  (Matth.  xvi,  18).  Nonne  inlrabiliter  iniriQcata 
est  misericordia  mihi  in  civitale  munita^  dum  in  ea 
ego  sum  Petiiis  a  princlpali  petra  dcnominatus,  et 
tanla  potestate  ligaiidi  ac  solvendl  muneratus»  ut 
quodcunque  ligavero  super  terram»  sit  ligatum  ei  tn 


Dominus^  qui  mirificavii  misericordiam  suam  mihi  C  coelo,  et  quodcunque  solvero,  sit  solulum,  ei  hoc  tit 


in  civitau  mumta,  sive  ut  alia  translatlo  habet :  in 
civitate  eircumstantiw,  Id  est  quam  circumsUnt,  ut 
jam  dictum  est,  angelorum  et  sanctorum  pr^sidla, 
ut  sit  civitas  munita.  Tel  quia  per  clrculum  orbis 
Ecclesia  dilatata  circumstat  unumquemque  fidelium 
quasi  fortlssimum  praesidium,  ne  possit  fleri  praeda 
daemonum,  quem  circumstat  communio  sanclorum, 
quam  in  fldecatliolicaprotiietur  unusquisque,dicant 
singull  Ecclcsiaefllii  apud  %e :  Benedictus  DommuSf 
quoniam  mirificavit  misericordiam  suam  mihi  in  civi" 
tatemunita, 

Vers.  25.  Ego  autem  dixi  in  excessu  mentis  mem : 
Projectus  sum  a  facie  oeulorum  tuorum,  In  civitate 
quidem  bene  mtditf a,  mlrlflcata  me  custodit  mise- 
ricordia  diviua.  Ego  autem  David^  cum  persequc- 
retur  me  Saul,  dixi  in  excessu  mentis  mem^  sive  in 
pavore  meo:  Projectus  sum  a  facie  ocutorum  tuorum. 
De  mentis  excessu  in  titulo  psalmi  dlctum  est,  qula 
duobus  modls  flt,  videlicet,  cum  mcns  vel  in  altum 
excedit  super  ista  tcmporalia  per  contemplatloncm, 
vel  inferiusexcedit  per  nimium  pavorem.  Quia  vero 
In  una  Iranslatione  habetur :  Ego  dixi  in  excessu 
*nentis  mem;  In  altera  ^cro  lEgodixi  in  pavore  meo^ 
lecte  hlc  accipitur  exeessusille,  qui  fltex  niroio  pa- 
\ore.  Nam  valde  pavescentls  est,  quod  se  iste  David 
dixisse  fatetur :  Projectus  sum  a  facie  oculorum 
tuorum,  Videlieet  cum  persequeute  uie  Saule  inter* 
dum  desperarem  posse  me  evadere.  Tunc  dixi  in 
f^avore  meo :  Projcctus  sum  a  facie  oculorum  tmorum, 


civitate  munita  contra  portas  inferi,  quas  n<m  prx- 
valebunt  adversus  eam  sic  munitam,  ut  fuDdameii- 
tum  ei  aliud  nemo  posslt  ponere  praeter  id,  qaod 
posltum  est,  quod  est  Christus  Jesus,  ei  claves  illi 
datas  nulla  potestas  valeat  fi^angere,  vel  de  mana 
ejus  extorquere.  Sed  cum  tantns  essem  ego  Petms, 
tamcn  videns  venlum  valldum,  iimui  (Matth,  xiv, 
50),  et  cum  coeplssem  mergl,  dixi  in  pavore  tcI 
stupore  meo:  Projectus  sum  a  fade  oculorum  (itd- 
rum,  Ideo  exaudisti  vocem  orationis  mem^  dum  uc 
humilialus  clamarem  ad  te^  dicens:  Domiue^  sal- 
vum  me  fac,  Continuo  enim  extendens  manom  ap- 
prehendisti  me,  sciens  quod  diligerem  te,  sicut  post- 
ca  explorasti  me,  dicens:  Petre,  amas  mef  {Jaam. 
D  XXI,  17.)  Dlxlstl  hoc  tertlo  quia  ei  ego  in  pavore  vel 
stupore  meo  negaveram  ierilo,  ui  negalioneir  iri- 
nam,  qua  projectus  sum  a  facie  oculorum  fnMmi, 
purgaret  in  conspectu  oculorum  tuorum  triiia  di- 
lectionis  confessio.  Oculi  iui  vident  omuia,  sacsi 
ego  dixi  tibl :  Domine^  tu  scis  omnia^  tu  $ei$  qma 
amo  te  (ibid,),  Sed  a  facie  oculorum  tuorum  omnia^ 
deniium  projectusfai  meo  arbitratu,  cum  tu  sdenset 
vldens,  ac  pra^Ilcens  me  ie  negatunmi,  ego  e  eon- 
irario  dicerem:  Eui  oportuerit  me  niori  tecm^  mm 
te  negabo  (Matth,  xxvi,  55).  Sic  praesumens  de  mea 
constanlia  projectus  sum  a  facie  oculomm  tuarwm, 
Et  ideo  postquam  ter  negavi  inter  impios,  egres- 
sus  postea  foras  flevl  ainare,  dicens  inira  nne  in  pa- 
vore  meo :  Dominc,  projectus  sum  a  facie  ocuiQmm 


4515  COMMENTAUIUM  LN  PSALMOS.  —  PARS  II.  -•  PSAL.  XXX.  4314 

iuorum.  Ideo  exaudisti  vocem  orationii  mete,   dum  A  nostraex  Deoest  (U  Cor,  iii,5).Quiacrgo  Dominus 


clamarem  ad  te  flcns  aniare.  Indc  aulem  scio  quod 
exaudisli  roe,  quia  post  ncgaiioncm  trinam  pro- 
basli  me  in  (riua  dilectionis  confessione.  Nihil  di- 
lectione  vel  amore  jucundius ;  quia  quod  irerc  ac 
perfecte  diligilur,  nunquam  iii  fastidium  vcrtilur. 
Elegcram  vero  ego  milii  in  pavore  meo  flcre  amare 
10  luclu  et  planclu  poDuitentis  mes.  Tu  autem,  Do- 
miue,  sicut  iu  prsecedenti  psalmo  (v.  12)  cantaium 
est :  Convertisti  planctum  vieum  in  gaudium  mt7<f , 
conscidisti  saccum  meumf  et  circumdedisti  me  iwtitia 
post  fletus  amaros  dando  mihi  dulcissime  jucundari 
iu  tua  dilcctione,  ut  jam  ccssanto  Aetu  aroaro  in 
magna  jucundiute ;  Canlet  tibi  gloria  mea,  et  non 
comjmngar  (Psal.  xxix,  13)  stimulo  roordentis  con- 
scientiae  de  trina  ncgatione,  cum  tu  roihi  sis  con- 
9ciu8  de  trina  in  tc  dilectione,  qua  te  diligo  toto 
corde,  tota  anima,  tota  mente,  seu  tota  virtute.  Ad 
quam  dileciionem  cupiens  exemplo  meo  et  agnos  et 
oves,  quibus  constiluius  sum  pastor,  provocari, 
dico :  Diiigile  Dominum^  omnes  sancti  ejus, 

Aliter:  Ego  autem  dixi  in  extessu  mentis  mew, 
Projectus  sum  a  facie  ocuiorum  tuorum.  lu  illo  supe- 
riore  meutisexcessu,  ubi  conversatio  sanclorum  in 
coelis  est,  ubi  audiiMitHr  arcana  verba,  quse  non  li- 
cct  homini  loqui,  ubi  scntitur  sibilus  aurs  lenis 
et  tenuis,  io  quo  est  Dominus ;  in  illo,  inquam', 
cxcessu  supra  me  ipsum  levatus,  me  ipsum  de  alto 
rcspexi,  ct  despexi,  atque  miscriam,  et  cxsilium 


es(,  qui  operatur  in  nubis  et  vclle,  etperiicere  p:o 
bona  voluntate,  ideo  non  alta  sapiente s,  quasi  de 
vera  virtute  aliquid  valentcsy  sed  humilibus  con- 
scntientes  Diiigile  Dominum^  omnes  sancli  ejuf^  qu'a 
sanctitas  vcstra  est  opus  ejus.  Diiigite  Doniinum 
veritatem  loqucndo,  id  est  mala  vestra  voba,  bona 
veroilli  tribuendo:  vos  accusando  de  malis,  iUum 
laudando  de  bonis.  Loquimini  vcritatem,  quo- 
niam 

Veritatem  requiret  Dominus^  et  retribuet  abundan' 
ter  facientibus  superbiam,  Veritatem  rcquisivit  ab 
Adam  dicens:  Adam,  ubi  es  7  (Gen.  iii,  9).  Ai  ille  non 
est  locutus  verilatcm,  ita  ut  dlccfct:  In  peccato 
sum,  Domine.  Sed  peccato  praevaricationis  addidit 
^  peccatum  superbse  defeusiouis,  et  retrib^it  illi  (unc 
Dominus  abundanter  facienti  superbiam,  quoniara 
ejecit  eum  de  paradiso  voluptatis  in  exsilium  morta- 
lilatis  et  muUarum  miseriarum.  Filiis  quoquc  ii4u9 
et  filiabus  adliuc  patrcm  suuro  iroitantibus,  et  fa- 
cientibus  superbiam  retribuet  abundanter,  Esset  pec- 
catum  utcunque  tolerabile  in  bona,  et  bones(a  ope- 
radone  pati  superbiam,  etmque  pulsantem  sentire, 
scd  ei  mininie  consentirc.  Nam  Deus,  qui  neniincm 
vult  perire,  dissimulat  peccala  bominum  propler 
poenitentiam,  quae  pceniteiitia  excludit  ab  ipsis  p.  c- 
catis  supcrbiam.  Scd  illi,  qyi  faciunt  supcrbiam, 
per  impoenitcntiam  scnliunt  quam  vere  diclum  sit 
de  Domino,  quod  retribuet  abundanter  facientibus 


mcum  recognoscens,  libi,  Deus  mcu»,  dlxl :  Projettus      superbiam.  Deus  enim,  qui  superbis  resistit,  liumiii" 


sum  a  fucie  ocuiorum  tuorum^  quia,  dum  sumus  in 
corpore^  feregrinamur  a  Domino  (11  Cor,  v,  6) :  Ideo 
exaudisti  vocem  orationis  mece.  Idco  seilicet,  quia  in 
allo  contemplationis  meroor  fui  bumiliationis,  qua 
in  protoplasto  projectus  sum  a  facie  ocuiorum  tuo^ 
rum.  Jdeo  exaudisti  vocem  orationis  mete^  dum  clor 
marem  ad  u.  Non  exspectasti  ut  roe  exaudires 
post  claroorem,  sed  dum  clamarem^  in  ipso  clamore 
ineo  exaudisti  me  clamantem  ad  <«,  id  est  amaiitem 
le,  quoniam  qui  te  amat,  ipse  ad  te  clamat.  Ip -e 
iiainque  amor  cst  eordis,  noa  orls  damor,  quem  ta 
libenter  audis,  uti  Uoysen  famulum  tuum  te  ainau- 
toiu  exaudisli,  cui  te  atnanti  et  tacenti  dixisti: 
Quid  clamas  ad  me  t  (Exod.  xiv,  45.)  Ideo  quicuii- 
qiie  vuliis  a  Domino  exaudiri, 

Vers.  4i.  DiiigiteDominumf  qub  ipsa  dikclioes^ 
eflicacisbima  oratio.  Diiigite  Dominum,  omnet  sancti 
ejus.  Qui  servi  sunt  mali,  et  serviunt  ad  oculum, 
ipsi  noii  diligont,  sed  timent  domroum.  Vos  autein 
diligile  Domiuum,  omnos  Mncti  ejus,  iU  ut  dulce  ac 
dilectum  habeatis  cjus  dominium  super  vos,  nec 
c\  timorc,  se»!  irx  awore  vestrum  illi  cxhibeatis 
obsequium.  /«m  non  dieam  t oi  servot,  sed  sanctos, 
et  amicos  ejus,  qula  servu$  neseit  guid  faoiat  4omi- 
nus  ejus  (Joan.  xv,  15),  Vos  auiem  oroncs  sancti 
ejusbene  scltis^id  in  vobis  facial  Di^roinus.  Veslra 
eniro  vox  est :  Fiduciam  taiem  habemus  per  C^ri- 
sium  ad  Dominum,  non  quod  simus  suH^ientes  cogi- 
tmre  aiiquid  a  nobis  quasi  ex  nobis,  sed  sugicitntia 


bus  autem  dat  gratiam  (Jac.  iv,  6),  non  soluni  dc 
peccato,  sed  ctiam  de  virfiile  sua  gloriantcs  et  su- 
perbientes  bumiiiat :  et  e  converso  noii  solum  dc 
virtuie,  scd  etiam  de  peccato  suo  se  bumiiiantcs 
exaltat 

Est,  qui  babet  in  se  superbiam,  sed  ipse  non  fa- 
cit  eam,  quando  eam  vexantem  senlit,  sed  cl  iion 
consentil,  nec  in  se  illam  diligit.  Iterum  est,  qui  fa- 
cit  superbiam  nutriendo  iliam  iu  se,  peccata  sua 
non  accusando,  sed  defcndendo .  Atumeu  abundan^ 
ter  non  facit  superbiam  si  cito  derelinquit  suorum 
pcccatoruro  defensionero  superbam  oonfugicns  ad 
humilem  poenitcnli»  roedicinaro.  Pessiroum  vero 
gcnuscstpeccantiuro  in  peccatis  suis  perseveranter 
^  et  obstinate  superbicntium.  Isti  abundanter  faciunt 
superbiam,  ideoque  lilis  relribuetur  abundanter  in 
supplicio  futuro  nunquam  finem  habituro.  Relribuit 
cliam  hic  Deus  qiiandoque,  cum  aliquos  punicndo 
bumiliat,  quod  Ideo  facit,  quia,  si  nullum  nunc 
humiliaret,  non  videretur  vigilare  divina  provi- 
deniia:  Si  vero  omnes,  nou  servaretur  dixina  pa- 
tientia. 

Vbes.  «5.  VirUiUr  agiu  et  confortetur  eor  r«- 
strum^  omnes  qui  sperutis  in  Domino.  Audistis  quia 
dictum  est:  DUigiu  Dombium,  omnes  sancti  rjus. 
Vcrum,  ne  sit  otiosa  dilcclio,  viriiiter  agite.  Neqiia 
pulctis  illam  esse  vcram  dilectionem,  quae  rcDuit 
operari  ad  fratcrna  salutis  «difiealionem.    Undo 


1515  GERHOni  ro^EPOSlTl  REICIIEaSPLRG.  t316 

cum  dixissel  Petrus  Domino:  Amo  le,  audlvit  con-  A  nunc  jnultis  dicit :  Viriiiter  agite^  et  canfortetur  cor 


Bequenter :  Patee  agnos  meos  {Joan.  xxi,  15).  Sicut 
ergo  Petrus  Dominum  (ideliter  dllexit,  et  in  pascen- 
dis  ovibusviriliter  egit,  sicct  vos  gemina  cbaritate 
ferrentes,  Dei  videlicet  et  proximi,  ipsum  Domi- 
nura  ex  toto  corde,  et  ex  tota  animu,  et  ex  tota 
virtute  diligite,  atque  proximum  sicut  vosmetipsos 
diligcndo  ad  ejus  aedificationem,  viriliter  agite,  ar* 
guendo,  obsecrando,  increpando  eumque  in  suis  ne- 
cessitatibus  adjuvando  pro  viribus,  ct  ultra  vires 
adjuvare  cupiendo,  atque  pro  salute  ejus  orando. 
In  bis  omnibus  ac  caeteris  officiosis  negotiis,  proat 
locuSftempusetopportunitas  admittit,  viriliter  ayite^ 
cl  inter  agendum  si  occurrunt  adversa  superius 
memorata,  iia  ut  audiatis  vituperationem  muhorum 


vestrttniy  omnes  qui  speralis  in  Ihmino^  aiqoe  in  ea 
specantatis:  In  le,  Domine;  speravi,  non  confundar 
tn  (Bternumt  etc.  Sic  finis  psalmi  connectitur  pria- 
cipio,  ut  isto  quasi  circulo  in  naribus  regis  Atsur 
posito  fatuus  trabatur,  et  rctro  captus  ducatur  ab 
eorum  infestatione,  qui  sperant  In  Domino,  ^  psal- 
Idnt  cum  Cbristo,  et  in  Cbristo,  dicenies  :  In  fe, 
Domine,  speravi.  Item  :  In  manus  tuas,  Dpmine,  ccm-' 
nundo  spiritum  metim.  Item  :  Illustra  faciem  tuam 
super  servum  Ittiim,  etc. 

Glorii  Patrif  cujus.Filius  dicit  in  hoc  psalmo:iii 
manus  tuas^  Domine,  conmendo  spiritum  meum. 

Gloriu  Filio,  qui  hoc  dlcit  :,qnique  Redempiio- 
nem  illam  perfecit,  de  qua  dlcit  Ecclesia  :  RedemUti 


cominoraiUiMm  in  circuitu,  in  eo^  dum  convenirent  &  me,  Dofhine  Deus  veritatis. 


simul  adversum  vos,  in  Domino  confidite,  et  confor- 
tetur  cor  vestrum,  ut  bonum  operantcs  sine  defectu 
tempore  suo  metatis  omnes  qui  speratis  in  Domino^ 
ea  spe,  quam  in  principio  psalmi  audistis,  ubi  di- 
ctum  est :  In  le,  Domine^  speravi.  Singulariler  di- 
clum  est :  In  te,  Domine^  speravi :  pluraliter  nunc 
dicitur :  Omnes  qui  speratis  in  Domino^  quia  granum 
frumenti,  quod  in  spe  messis  mullae  seminatumest, 
ubi  dicebat :  In  manus  tuaSf  Domine^  commendo  spi- 
ritum  meum,  nunc  fructum  multum  attulit,  ct  ideo 


Cloria  Spiritui  sanclo,  qui  est  iiia  dilectio,  et  san- 
ctitas,  de  qua  dileclis  et  sanctis  dicitur  :  DUigite 
Dominum,  omnes  sanrtiejus  :  ctetiam  illa  fortitiido, 
de  qua  dicitur  :  Confortetur  cor  vestrum,  omne*  qui 
speratis  in  Domino.  Sit  67orta  Palrt  glorificante  il- 
lum  spiritu  Cliristi  in  manus  ejus  commendato.  Sit 
Gioria  Fiiio  glorificante  illum  populo  redempto,  qui 
dicit :  Redemisti  me,  Domiue  Deus  veritatis.  Sit  Clo- 
ria  Spiritui  sancto^  glorificantibus  illum  dileciis,  et 
sanctis,  ac  confortatis  in  ipso.  Amcn. 


PARS  TERTIA.  . 

Ex  Honorti  Augustodunensis  Commentario  nondum  ediio  suppleta. 


PSALMUS  XXXI. 


Yers.  i .  —  ^eali,  quorum  remisse  sunt  iniquita- 
tes,  etc.  Uic  psalmus  est  secundus  de  scptcm  Poeni- 
teuiialibus,  et  reprxsentat  spiritum  pietatis,  qui 
cst  secundus  gradus  de  septem  spiriiibus.  Primus 
namque  psalmus  septem  Poenitentialium  est  de  ti- 
more,  et  spiritum  timoris  insinuat,  per  quem  pec- 
cator  a  malo  de^linat.  Hic  autem  sccundus,  qui  est 
de  confessione,  spiritum  pietatis  innuit,  per  quem 
poenitens  bonum  facit. 

Psalmus  hic  in  ordine  tricesimus  primus  compu- 
tatur,  qui  per  senarium  et  quinarium  muhiplicajur, 
sive  enim  sexies  quini,  seu  quinquies  seni,  triginta 
faciunt.  Per  senarium  nova  les  propter  sex  opera 
Evangelii ;  per  quinarium  accipitur  vetus  lex  pro- 
pter  Pentateuchum  Moysi.  Cui  monas  additur,  quia 
toium  per  cultum  uiiius  Dei  completur. 

Materia  psalmi  est  populus  poenitens  et  peccata 
confltens.  Intentio  est  nos  bortari  ad  coiifessio- 
nem,  ut  per  remissiouem  pertingamus  ad  beatiiu- 
dinem. 


C  Verba  sunipta  videntur  de  pcenitentia  David,  cni 
Dominus  peccalum  pro  uxore  Urix  nou  imputavii, 
quia  adversum  se  injustitiam  suam  Domino  protiuo- 
tiavit.  Dominum  refugium  posuit,  quando  tribulatio 
de  Absalon  circumdedit.  Mulia  flagclla  pcccins  su- 
stintiit;  poenilentem.  autem  misericordia  Donuni 
circumdedit.  Signiflcat  autem  poenitentem  p<ipn- 
lum,  cui  Dominus  peccatum  cum  carne  commissum 
non  impuut,  si  ipse  per  confessionem  injiisiitiaro 
suam  adversum  se  pronuntiat,  et  si  flageUa  6u«ti- 
net,  misericordiam  a  Domino  inveniet.  Titulud  Psml- 
mi  est  : 

INTELLECTUS  HVIC  DAVID. 

Hoc  est :  huic  populo  est  inuiiectus,  qui  est  pec- 
cau  confitens,  sicut  David,  qui  hic  foquitur,  et  esl 
D  intelligens,  id  est  sapiens.  Superior  psalnius  dlxit 
redempiionem  Ecclesiae  factam  ex  gratia  Del.  El 
qui.i  multl  ex  operlbus  legis  et  liiiero  arbitrio  ae 
justos  repulabant,  non  ex  gratia  divina ;  conveoieo- 
ter  sMpponUur  iste  psalmus,  qui  dicit  uuUum  jutii- 


mi  COMMtNTAmUM  LN  PSALMOS.  —  PARS  III,  EX  nONORIO.  -  PSAL.  XXXI.  1518 

licari  iiisi  pcr  reiBissionem  peccalorum,  quae  noii  A      Seceu  inspiritUf  vei  inore  ejus  dolus,  ut  in  He- 


fit  nisi  a  Deo.  Unde  rcpraesentalur  bic  persona  Pu- 
blicani  in  templo  peccata  coniilentis,  qui  a  Domino 
justificatur,  dum  jactans  de  meritis  Pbarisseus  re- 
futatur,  qui  exprimit  vocem  populi  poenitenlis,  et 
reatum  suum  in  templo  eidem  confltentis»  qui  per 
Cbristum  justilicatur,  dum  arrogans  per  faisam  ju- 
stitiam  rcprobatur. 

Psalmus  hic  qualuor  modis  per  tria  Diapsalmaia 
distinguitur,  quia  corpus  ex  quatuor  eicmcntis  con- 
Btans,  et  anima  ex  tribus  viribus  per  poenitentiam 
alDigitur.  In  prima  parte  est  reroissionis  beatiCudo« 
iu  secunda  poenitentis  confessio,  iii  tertia  beatitu- 
dinis  comroendatio,  in  quarta  indultoris  consolatio. 
Est  itaque  sensus  :  dum  populus  ad  regiam  urbem 


braso.  In  bujus  spiritu  estdolus,  qui,  curo  sit  corain 
Deo  nequam»  coram  hominibus  se  justiticat.  Deum 
aocusat,  vel  qui  de  justitia  sua  se,  ut  Pharisa^us, 
Jactat :  vci  qui  se  peccatorem  confitetur,  ut  ab  bo- 
minibus  laudetur.  iit  hujus  vero  spiritu  dolus  non 
esf,  qui  corde  et  ore  se  peccatorem  couflletur,  hic 
gratiam  Dei,  ut  Pubiicanus,  promeretur.  Sequitur 
confessio. 

Diapsalma.  —  VebS.  3.  —  Quoniam  facut  confes- 
siouem,  inveteraverunt  ossa  mea^  \d  est  virtutes  in 
peccatis.  Quod  inveteratur,  boc  vetustate  consumi- 
tiir.  Qui  peccala  confiteri  difierunt,  inveterascunt» 
et  hi  a  nova  vita  deficiunt.  Dum  clamarem  tota  di$ 
praevaricando  Icgero  omni   tempore.  Prius  dixit : 


properaret,  quidam  a  recta  via  deviarant,  qui  de-  ^  Tacui^  nunc  dicit :  Clamavi :  quia  tacuit  a  coiifes- 


iiuo  ad  viam  reversi  adhuc  errantes  ad  viam  invi- 
lant.  Ad  urbem  properant,  qui  per  fidem  Christi  ad 
coelestera  Jerusalem  ambulant.  A  recto  itinere  de- 
viant,  qui  criminalia  peccata  perpetrant.  Ad  viain 
redeunt,  qui  peccata  deserunt,  et  se  nisi  per  Chri- 
stum  salvari  diffidunt.  Hi  per  gratiam  justificati 
aiios  errantes  ad  justitiam  invitant,  quibus  et  cia- 
mant :  t 

Beati^  quorum  remissw  sunt  iniquitates.  Beatitudo 
csi  immortalitas.  Sunt  ergo  beati^  qui  ad  immorta- 
litatem  sunt  vdcati.  Qui  sunt  hi  ?  Quorum  remissw  - 
smxt  iniquitaUs.  Per  quid  ?  per  baplismum,  ut  scri- 
bitur  :  Baplizateeos  inremissionempeccatorum  {Act. 
n»  38).  El  quorum  tecta  sunl  peccata.  Per  quid?  per 
charilatis  opera.  Charitas  enuoa  operit  multitudiuem 
peccatorum  (/  Pelr.  iv,  8). 

Vers.  2.  —  Beatus  vtr,  cui  non  tmputabit  Domi- 
nus  peccatum.  Per  quid?  per  martyrium.  Qui  enim 
sanguinis  effusione  pro  Christo  immolatur,  huic 
peccatum  noii  imputatur.  Trinius  hic  notatur.  Per 
Spiritum  sanctum  iniquitates  remittuntur ;  per  Fi- 
lium  peccaU  teguntur ;  a  Patre  nou  impuUntur. 
Iniquitates  sunt,  quae  ante  baptismum  geruntur; 
peccata^  quae  post  baptismum  committuntur.  Per 
confessioiiem  et  pceniteiitiam  remittuntur  peccata. 
Neino  autem  facit  confessionem,  nisi  qui  se  cogno- 
scit  peccatorem.  Ille  autem  se  peccatorem  agno- 
scii,  qui  non  ex  propriis  meritis,  sed  per  gratiam 
Chrisli  se  salvandum  inteliigit.  Est  ergo  prima  in-  j) 
teiligentia  se  peccatorem  agnoscere.  Pura  confessio 
cst  absque  humana  verecundia  confiteri  quae  abs- 
que  divina  verecundia  commisisti.  Vera  poenitentia 
est  et  commissa  deflere,  et  fleuda  non  committere. 
Remittuntur  etiam  peccau  per  roisericordiam,  si 
remitiimus  in  nobis  peccantibus.  Peccata  sunt  foe- 
ditates  animae,  qu;e  teguntur  bona  actione.  Quod 
euim  videri  erubescimus,  hoc  superducta  veste  te- 
gimus.  PeccaU  ergo  eleemosyQis  veleutur,  ne  in 
judicio  revelentur.  PeccaUiro  non  impuUtur,  si  bo- 
mo  gratise  Dei  confitens  ex  corde  coufitetur,  etiamsi 
desit  tempus  poenitentiae  roorte  spatiuro  ei  praeoc- 
cupante,  sicut  scriptum  est :  /»  quacunque  liora  fii- 
gemueris,  saivus  eris. 


sione,  Ucuit  a  bona  praedicatione,  Ucuit  a  bona 
operaiione.  Ciamavit  vero  bona  sua  jacUndo,  cla- 
roavit  roala  verbis  et  exemplis  prsedicando.  Et  hoc 
tota  die^  hoc  est,  tota  viu  sua.  Cum  enim  homo 
vivit,  quasi  dies  est,  quia  potest  bouum  operari  : 
venit  nox,  id  est  mors,  cum  nemo  potest  operari. 
Muiti  tacent  ore,  et  tota  die  corde  clamant,  duni 
malum  vel  bonum  cogiunt.  Unde  dicit  Moysi  : 
Quid  clamas  {Exod,  xiv,  15)?  cum  nihil  ore  dicerct. 

Vers.  4.  —  Quoniam  die  ac  nocte  gravata  est  su- 
per  me  manus  tua,  Hoc  est^  potestas  vindicia^  tuae  ut 
grave  pondus  incubuit  mihi  in  prosperis  et  in  ad- 
versis,  et  compressit  me  ad  confessidnein.  Ideo 
conversus  sum  ad  te  ab  errore,  in  wrumua  mea,  Id 
est  in  miseria  poenarum,  dum  configilur  spinat  id 
est  dum  pungit  me  conscientia  peccatorum. 

In  alia  translatione  habetur :  Dum  confringitur 
spina.  Spina  dorsi,  quae  totum  corpus  eiigil,  su- 
perbiam  sigiiificat,  quse  hominem  in  vanitatem  ele- 
vat.  Haec  spina  confringitur,  dum  superba  mens  per 
terrorem  judicii  dejicitur.  Tunc  aeruronosuro  sc  in* 
telligens  coiivertitur  ad  confes&ionero,  et  roerctur 
peccali  remissionero.  Unde  sequitur : 

Vers.  5.  —  Delictum  meum  cognitum  tibi  feci,  et 
injustitiam  meam  non  abscondi.  Delictum  est  roaitda- 
tuni  negligere,  et  injustitia  est  vetituro  facere.  De- 
lictum  Dcocogiiitum  facit,  qui  injunctum  sibi  a  Deo 
maiidaium  dereliquisse  se  confitendo  ingemiscit.  /n- 
justitiam  iion  abscondit,  qui  commissa  crimina  poe- 
iiitendo  punit. 

Dixi,  id  est  in  corde  deliberavi  :  Confitebor  ad- 
versum  me  injustitiam  meam  Domino.  Hoc  est,  iio.i 
Deum,  non  fatum,  non  steiias;  sed  me  ipsumde 
injustitia  roea  accusabo,  et  ipse  judex  me  in  malis 
puniens  condemnabo.  Et  lu  remisisti  impietatem 
peccati  mei.  Cum  homo  leatum  punit,  Deus  rcroit- 
tit.  Cum  homo  erubescendo  celat,  Deus  punieiido 
revelat.  Magna  gratial  Cum  homo  confiuri  adhuc 
deliberat,  Deus  peccaU  relaxat.  Impietas  peccati  est 
defcnsio  peccati.  Peccatum  fuit,  quod  Adam  vctitum 
praesumpsit.  Impietas  fuit,  quod  commissum  su- 
pcrbe  defendit. 

In  alia  iraiiblalionc   liabciur  :  Cordis  mel,  quoJ 


1519  GERHOm  PRiEPOSlTl  REICHfiilSPEaG.  13« 

csl  velle  abscondcre,  cl  non  cuufiieri.  Scquiiur  A  velil  diedire»  an  diabolo  pei*$uadenti  cooseulirc, 


cominendatio  poenitudlnis. 

Diaptalma.  — .  Vers.  6.  •—  Pro  hac  orabU  ad  te 
omnh  sanetus.  Hoc  esl :  Pro  Aoc  rcmisaione,  vel  pro 
hac  impietate  orabit  ad  ie,  qui  solus  peccata  re- 
mlttis,  omiiist  qui  volucrit  esse  sanctus.  Et  hoc  Ta- 
cit  in  lempore  opportuno^  hoc  est,  in  ista  vita,  ubi 
est  opportunum  orare,  et  tempus  acceptabile  :  nam 
in  inferno  nemo  confitcbitur  Domino. 

Verumtamen  in  dilutio  aquarum  multarum  ad  eum 
non  approximabunt.  Diluvium  aquarum  multarum 
est  inundj.tio  doctrinarum  philosophorum,  vel  hae- 
reticorum  in  quibus  homines  Deo  non  approxima' 
buntf  nec  sancti  esse  poterunt.  Diluvium  quoque 
aquarum  muUarum  sunt  variae    purificationes  Ju- 


jure  dicitur  ei :  no/i.  Sed  ct  Deus  nihil  impossibile 
jubet :  81  enim  homo  ita  crcatus  esset,  ut  non  nisl 
male  viveret,  impossibilesibi  essct  malum  devitare, 
imo  necesse  esset  eum  peccare,  et  sequeretur  quod 
DomiBus  injustus  esset»  si  ei  peccatum  imputaret. 
Sed  et  nullus  prohibetur  ab  impossibUi.  Nemini  di- 
citur  :  Nolite  ab  Italia  in  Africam  volare ;  scd  om- 
nibus  dicitur :  noUte  peccare.  lllud  enim  est  komi- 
ni  non  impossibile,  istod  possibile. 

Per  e^ttKtn  et  mulum  inteUiguntur  luxuriosl.  D!ct« 
tur  ergo  fidelibus  :  Nolite  fiert  sicut  equus  et  mulus^ 
bocesi,  sicut  iUI,  qoi  non  Dei  voluntate»  sed  propria 
ad  irrationabiles  motusmore  belluino  feruntur*  Per 
e^uiim  quoque  gentiles,  per  muium  Jndaei  in  lege 


d£orum,  in  quibus  Deo  non  appropinquabant,  a  B  pjgri  denotantur.  Vos,  Christiani,  nolite  esse  sicut 


quo  longe  per  supcrstitioncm  recedebunt.  Diiu' 
vium  etiam  dicitur  jodicium,  qoia  subito  veniet,  sic- 
uti  diluvium  insperate  venit.  £t  sicut  iUud  dUu- 
vium  aquarom  muttarum  super  omnes  montes  quin- 
decim  cubttis  ascendit,  ita  diluvium  Igneorum  flu- 
viorom  eodem  modo  excrescet.  Et  slcut  lunc  omnes 
perierunt  prseter  IUos,  qui  erant  in  arca,  ita  in  dle 
illa  omnes  peribont  praeter  eos,  qui  erunt  in  Eccle- 
sia.  Et  qui  hic  per  remissionem  sancti  fuerint,  tunc 
summa  faciUtate  sine  laestone  Ulud  igneum  dllo- 
viom  pertransibunt,  et  ad  Deum  se  saiict-ficantem 
pervenient;  impU  vero  pondere  peccatorum  gravati 
in  igne  rcmanebunt,  non  approximabunt. 


Vrrs.  7.  —  Tu  es  refugium  meum  a  tribuiutione^  ^  ad  Deum  : 


Judaei  et  gentites  lusurianteS)  et  a  vero  Deo  fonu- 
cantes. 

Gom  canis  dominnm  suom  recognoscat,  eieqous 
vel  bos  praesepe  repetat,  qosritur  quomodo  dlca- 
tur  :  Quibus  non  est  intellectus?  Sed  sciaidinii  est 
quod  bestiae  sensum,  in  imagiuatione  meraoriam 
babent,  inteUectu  penitus  carent.  Per  sensom  cor- 
poris,  quo  magis  quaedam  quam  bomo  vigent,  bo- 
mines  recognoscnni,  absentes  catolos  imagiuantor, 
per  memoriam  aves  nidos,  boves  praesepia  repetunt. 
Porro  sola  rationalis  creatura  bonum  et  mahtm  per 
rationem  dlsceralt,  virtulcs  et  vitia  per  Intdlectiin 
conspiclt,  quod  noUabestla  facit.Vox  conversorun 


quo!  circumdedit  me  Sive  in  diluvio  haefesum,  sive 
it:  dUuvio  tentaUonum  :  vel  In  diluvio  anxieiatum, 
vel  in  diluvio  tormentorum  Impios  in  judicio  inv.  l- 
ventium  :  Exsuitatio  mea^  quia  uon  gaudeoin  mun- 
do,  sed  in  te«  Erue  me  a  circumdantibus  me  iniml- 
cis  vel  pcccatis  vel  adversis.  Uactenus  poenitens  se 
accusando,  etjudicem  justificando  pcroravit ;  dein- 
ceps  jodicis  clemenUa  respondit : 

Diapsaima.  —  Vers.  8.  —  Inteiiectum  tibi  dabo^ 
ot  quae  mala  erga  me  vcl  erga  teipsum  feceris,  in- 
teUigas,  et  quae  bona  neglexerisi  quae  aniodo  facias, 
inlelligas.  De  boc  inteltectu  psalmus  Intitulaiur, 
quia  per  intellectnm  anima  iUuminatur.  Ei  instruam 
te  invia  hac,  qua  gradieris^  boc  est :  in  via  coiifes- 
sionis,  quam  nuuc  Ingressus  es,  docebo  te  bene  vi- 
vere,  ut  possis  mea  arcana  intelUgere.  Firmabo  su- 
per  te  ocuios  meos.  Hoc  est,  firmuni  te  faciam  in 
lumine  intelligenliae  mese.  Ocuii  Domtni  sunt  mise- 
ricordia  et  pietas.  Hos  siiper  eonversum  boniinem 
lii  mablt,  quando  eum  de  malis  exemptum  in  con- 
spcctu  suae  visionis  locabit.  Scquilttr  admoniUo  dl- 
vina  ad  eos,  qui  adhuc  per  devia  erroris  vagantur^ 
ut  quaotucius  corrigantur. 

Vers.  9.  —  Noiite  fieri  sicut  equus  et  muius^-qui' 
bus  non  est  inteiiectus.  Hic  exprimitur  liberum  ar- 
bitrium.  Si  enim  fato  vel  necessitate  liomO  coactus 
quidquam  faceret,  nequaquam  Dominus,  Noiite^ 
diceret.  Sed  cum  arbitrium  sit  in  hominis  voluntate 
Uberum  ob  omni  necessitate,  utrum  Deo  jubeiiti 


In  camo  et  freno  maxiilas  eorum  constringe^  qui 
non  approximant  ad  te.Camns,  qul  est  ponderosior, 
ad  mulos,  frenum  perUnel  ad  equos.  Per  mulos  im- 
mundi,  per  equos  significantur  soperbi^  Per  cimom 
interior  exspiratlo,  per  frenum  accipitur  cxterior 
discipiina.  Vel  per  camum  contritio,  per  frenum  in- 
telligitur  praedicatio.  Vel  per  camum  vehemens  iu- 
vectlo,  per  frenum  moderata  innuitur  correctio.  Pcr 
maxiiiaSf  quibns  mandituri  victuaUs  copia  inli^IUgi- 
tur.  Superbl  Deo  non  approximant,  qui  iuxiiriaect 
cbrietati  vacant.  In  camo  et  freno^  Deos^  maxUlmseo' 
rum  constringe^  qui  non  approximant  ad  te^  dum  su- 
perbis,  luxuriosls,  ebriosis  copiam  rerum  subtribtt, 
adversitaUbuspreroit,  praedicationibus  corripit.  AV 
D  iiie  ergo  fieri  sicut  equus  et  muius^  ne  fone  in  ca- 
ino  tribuIaUonis  et  freno  correplionis  coiistriugat 
vus  Deus,  quia 

Vers.  10.  —  Muita  fiagtiia  peccatoris.  Verba  isu 
tracta  sunt  ab  indomitis  anlmalibus,  qniecamom, 
frenum  et  flagelia  tandiu  patluntor,  donec  redo  tra- 
niiie  viam  carpere  eoiisuescant.  Sic  vitiis  indoouli, 
recalcitrantes  Ghrtsto  insessori,  tandio  adversitali- 
bus  flageltantur,  c^tmee  raundi  incoramodo  victi  rc- 
ctoris  imperio  subdantur.  Sperantem  mtem  iss  Dtt- 
mino  misericordia  eircumdabit^  Qol  ideiB  eC  spen 
in  Deo  habent,  et  de  meritis  sois  non  praesumoiit, 
hi  misericordiam  remlssionis  a  Deo  babebuBL  In 
die  jodicil  eosmjs^'cor</jarirciiini/a6i(,  acdiloviiifli 
ignis  cis  nocere  non  sinet.  Post  corrcptionem  ei^ 


Ifil         COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PAUS  III,  EX  HONORIO.  —  PSAL.  XXXIL  1321 

rantiiiin  seqQitur  admoDitio  in  justitia  conversan-  x  liciantur  :  in  corpore  exsultant,  cum  ut  sol  fulgidi 

angelis  aequales  dulcl  conceniu  de  bonis  Domini 


tium. 

Vbbs.  If.  Lwtamim  in  fiomino^  non  in  terre- 
nis,  ef  eMsuitate  juiti^  non  cx  iperitis  vestris,  seJ 
per  (n*atiam  jusliAcati.  Et  gloriamini  n»n  in  vestris 
Tirtutibus,  seJ  in  Doraino  emne$  reeti  corde^  hoc 
est :  Justi,  Uecti  corde  dieuntur,  quibus  omnia  ju- 
dicia  Dei  placent,  de  peccatis  sc  accusant,  Deum  in 
prosperis  et  in  adversis  laudaot.  Laetitia  ad  aniraam, 
exsullatio  pertinet  ad  corpus,  gloria  ad  utrumque. 
Justi  in  anima  Isetautur,  cum  iu  gaudio  Domini  de- 


Jubilant.  In  utpoque  glorianlur,  curo  in  oronimoda 
gloria  visione  Dei  satiantur.  Ideo  hic  psalmus  de 
sanctis  canutur,  quia  cis  laetitia,  exsultatio  ot  gloria 
seropit/enia  pneparatur. 

Notandum  qnod  decem  vertiibus,  ut  quibiisdani 
placet,  poBnitens  se  accusans  loquitur,  et  quinque 
versibuseia  jttdicerespondetur,  quia  videlicet  trans- 
gressionem  decalogi  delet  quinquepaptita  passio 
Gbristi. 


PSALMUS  xxxil. 


Veas.  I.  Exsuttatet  JMii,  in  Domino,  reclot  de- 
cet  collaudatio^  etc.  Magnilicae  deliciae  de  promptua- 
rio  bujus  libri  proferuntur,  pcr  qu^  esurientes  et 
sitientes  justiliam  abunde  reliciunlur.  Prior  psal- 
mus  justiflcatos  (reflcit)  :  bic  psalmus  in  trigesima 
secunda  ordinis  statione  locatur,  qui  numeras  per 
quater  multipiicatur.  Sunt  enim  quatuor  octoni, 
seu.octies  quatemi  summam  hujus  iMimen  perG- 
ciunt,  quia  omnes  justi  de  quatuor  partifous  orbis 
collecti  in  octo  bcatitudines  conveniunt.  Titulus 
psalmi  est : 

PSALmJS  DAVID.. 

Hoc  est  :  Iste  hymnus  cauitur  Christo  desidera- 
bili  a  populo  fldeli,  contra  vitia  manu  (orti.  Materia 
psalmi  est  lous  justorum  a  peccatis  )ustiiflcaiorum. 
Intentio  est  nos  invitare  ad  iaudem  Chr isti  pro  col* 
laiis  beneflcUs.  Verba  videiitur  sumpta  de  Josue, 
qui  et  Jesus,qui  populum  Dei  dc  deserto  e;iemptum 
terr«  repromissionis  induxit,  huiicque  in  Domioo 
exsultare  monuii,  in  cujus  vociferaAioae  Ja*icho  cor- 
ruit.  £t  Dominus  consilia  gentium  dissipavii,  qute 
Balac  rex  et  Balaam  sacerdos  conlra  eos  exco^ia- 
vii;  cogitationes  populorum^  consilia  priocipum 
contra  eos  bellaniium  reprohavit ;  beaiiun  gentom 
Israeliticam  in  hiereditatem  sibi  idegit,  syper  q^m 
de  ctielo  signis  et  prpdigiis  re^xit,  quando  reiX 
Seon  pejr  miiUam  virtuiem  non  est  salvatus,  e^  Og 
gigas,  rex  Basao,  in  multa  rortitudine  non  estab 
eis  liberatvs,  quando  aluit  eos  in  Tame  per  quadira- 
ginu  annos  cceleati  pane.  Signiflcat  autem  verum 
Jesum,  qoi  populum  de  errore  e^Ecmptupi  Ccclesiae 
induxit,  quem  exsultare  mouuit,  quia  roundi  con- 
cupiscentia  in  ejos  jubilatione  corjruit,  consUi^  gen- 
tiuro  contra  Ecclesiaro  dissipavit,  consilia  princi- 
pum  pcrseculorum  eam  impugnantluro  reprob|ivit, 
beatam  gentcm  Chrisiianorum  sibi  in  h»reditatem 
elegit,  super  quam  dc  ccelo  per  Filiuro  suum  respe- 
xit,  quando  rex  superbia),  et  gigas  diabolus  esl  su- 
peratus,  fidelis  populus  pane  angeloruro  cibatus.  Ne- 
mo  roiretur  quod  de  tam  diversis  et  prscposteris  hi- 
storns  vcrba  trahuntur  Psalmorum,  quia  hic  non 

Patbol.  cxcin. 


B  quaerilur  ordo  gestorum,  sed  mysteriorum  Pi^al- 
mus  habet  duas  secliones  :  una  est  exsuliaie^  ju^ti^ 
in  Domino,  in  qua  est  justorum  collaudatio  :  altera 
est  beata  gensy  in  qu^  est  Ecclesiae  de  omuihus  geo- 
tibus  coadunatio.  \ox  est  Spiritus  sa^cti  ad  judtifi- 
catos. 

ExsuftaU,  justi ,  t«  Pondno.  If ;c  psaM^  pr^- 
oeilenti  continuatur,  quia  populus  a^  errore 
conversus  in  sanctos  per  Cl^rist^m  i^oromut^tur. 
In  fine  ilijus  scribitur  :  Lcetamini  i^  DoMtno^  ef 
exsultate,  justi ;  io  c^pite  istius  idero  repetitur : 
Exsullate^  justj^  in  Don^mo.  Ibiden  :  Ctoriamini^ 
omnes  recti  corde,  fiic  ^miUter  :  Rectos  def^el  cql- 
taudatio.  Prior  versv3  est  in  sequentero  routatus, 
quia  poemiten^  popuM  in  justiflcatium  est  trapsla- 

C  tus.  Vnie  et  PuMicajiUjB,  qoi  in  teioplo  poenituit ,  a 
templo  iuslificatus  4^cendit.  Jusli  dicuntur,  qui 
non  suam,  sed  Dei  voluntatem  in  onmibus  sequun- 
tur.  Tales  justi,  exsultate  vel  g^udete  in  Domino^ 
non  in  rebus  terreoi^*  Nam  pravorum  exsultatio 
curo  caducis  finitur  :  justpruro  exsult^tio  nunquam 
flnitur.  Jt^t  sunt,  qui  cpr  in  regulam  verilatis  di- 
riguiU.  Ho^  recUfs  decet  c^ilaufiatio,  Cotlaudati/o  est 
multorum  in  Christo  cpn^rdium  laus.  Npn  est 
autem  spenosa  lnu$  in  pre  peccato  peccatorifi  (Eccli. 
XV,  9). 

Vers.  2.  Confitemini  Domino  in  cithara,  in  p^alte- 
rio  decem  chordarum  psaUite  illi,  Cithara  est  mufii- 
cum  inslrumenturo  inferius  cavaluro,  sex  chordis 
distenlum,  quae  percussse  infcrius  dulcissimum  so- 
num  reddunt  superius.  Et  quaedam  chordae  bcne 
cantant,  qusedam  murmurant.  Citharae  Dei  sunt 
sancti,  qui  quasi,  inferius  percussi  sjuperius  reso- 
nant,  dum  jn  terrenis  laborantes  supcrna  de$ide- 
rant.  Sex  cjior^ae  suni  sex  qp^a  misericordjx, 
esurienlem  p^scere,  silieutem  potare,  nudura  ves- 
tire,  hospitem  colligere,  infirmum  visiidie,  captum 
redimere.  Uoec  in  terris  fiunt,  sonum  in  c(e)is  red- 
dunt.  Qiuedam  chordae  bene  caniantes  €unt  spiri- 
lualcs  hxc  hihriter  operantes,  quoedam  murmuran- 
ics  sunl  sjoculares  hxc  eadem  cum  aliqiio  scru- 

42 


im 


GERHOHI  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG. 


yyu 


pulo  sccunles.  Dicilur  ergo  :  Confitemini  Domino  li  na  e$l   terra  ^  liocesl,   lotus  niundus,  quia    itt 


in  ciihara,  hoc  esl,  laudale  Deum,  per  hujusccniodi 
opcra.  Deo  cilharizamus,  cum  carnem  noslram  cum 
viliis  el  concupiscentiis  cruciCgimus,  et  Deo  in 
prosperis  el  in  adversis  gratias  agimus. 

Psalterium  esi  musicum  instrumentum  superius 
cavaium,  decem  chordis  distentum  inrerius  reddens 
sonum.  Psaiterium  sunt  sancti  de  superuis  edocti, 
qui  quasi  supcrius  tacli  inferius  resonanl,  dum  su- 
pernam  doctrinam  in  lerris  praedicant.  Decem 
chordce  sunl  decem  lcgis  pracepla.  Ex  bis  tria  per 
linentad  dilectioncm  Dei,  sepiem  ad  dilcclionem 
proximi.  Tria  sunt  haec,  Deusunus  esl  :  Non  ado- 
rabis  Deum  alienum.  Non  perjurabis  nomen  Dei. 
Observa  dicm  Sabbati.  In  his  Triniias  veneratur. 
Septem  hunc  haec  :  Ilonora  patrem  et  matrem.  Non 
occides.  Non  moechabevis.  Non  furlum  facies.  Non 
falsum  testimonium  dices.  Non  concupisccs  rcm 
proximi.  Non  uxorem  et  omnia,  quae  iliius  sunt.  In 
his  proximus  amatur.  Hacc  iu  duabus  labulis  eranl 
sc  ipta,  quia  in  duobus  praeceptis  dilectionis  uni- 
versa  lex  pendet  etprophetae.  In  hoc  psalterio  de- 
cachordo  sancti  Domino  psallunt,  dum  decem  pr«- 
ccpia  in  dileclione  Dei  et  proximi  perOciunl.  Deo 
in  psalierio  decem  chordarum  psallimus,  duni  in 
quinque  sensibus  carnalibus  el  quinque  spiritua- 
libus  probabililer  vivimus. 

Vers.  5.  Cantate  ei  canticum  nomm.  Novum  can- 
ticum  esl  nova  lex,  scilicet  Evangelium.  Novum 
canticum  est  :  Gloria  in  excelsis  Deo,  quod  angeli  ^ 
novo  homine  nato  Chrislo,  nato  cantaverunt.  AV 
vum  cflnftctim  cantat ;  qui  inimicum  diligit;  qui 
omnia  quae  habei  rclinquit.  Bene  psallite  ei  in  »o- 
eiferatione,  hoc  cst,  in  cantu  laudate.  In  Hebri«o 
scribitur  :  Psallite  in  jubilo.  Jubilum  est  gaudium 
animi,  quod  non  potest  voce  cxprimi.  Bene  psallii, 
qui  implel,  quod  canlat.  In  jubilatione  psalUt,  qui 
iueflabilem  Deum  laudans  credit. 

Vers.  4.  Quia  rectum  est  verbum  Domini^  hoc 
esl,  justum  est  praeceptum  Domini^  Et  omnia  opera 
ejusinfide,  hocest,  operaejus  recla  sunt,  quod 
hi  inleUigunl,  qui  in  fide  sunl.  Vel  illa  opera  Dci 
sunt,quae  in  Ode  fiunt,  quia  justus  ex  fidevivit 
(Cfl/.  III,  li),  ei  tides  per  dilectionem  operatur. 
Quae  sunl  opcra  Dei  ? 

Vehs.  5.  Diligit  misericordiam  et  judiciunu  Deus 
est  dilectio,  ideo  omnia  ex  diiectione  facit.  Mise- 
ricordiam  diligity  cum  miseris  misericordiam  im- 
pendit.  Judicium  diligit  cum  justos  ab  impiis  se^ 
questrabit.  Hic  exhibet  misericordiam  :  ibi  judi- 
cium.  Diiigit  misericordes,  diligit  justos  judices. 
Misericors  est,  qui  in  se  peccantibus  ut  David  par- 
cit :  juslus,  qui  in  Deum  peccantes  ut  Phinees  pu- 
nit.  Misericordes  audiant :  Beati  misericordes ,  quo- 
niam  ipsi  misericordiam  consequentur  (Matth.  v, 
7).  Judices  audiant  :  In  quo  judicio  judicaveritis, 
judicabtmini  (Matth.  vii,  2).  Et  iterum  :  Judicium 
stne  misericordia  ei  qui  non  fecit  misericordiam 
(Jac,  II,  13).  Sequitur  :  Misericordia  Domini  ple- 


universa  Ecciesia  praedicatur  Evaugeiium,  el  r&- 
mittuntur  peccata.  Et  qualiter  Ecclcsia  quasl  uova 
crealura  cffulserit  per  iiovam  mundi  creationem  , 
mystice  describit. 

Vers.  6.  Yerbo  Domtnt  cosli  firmati  sunt.  Haec 
verba  tracu  sunt  de  historia,  quando  Deus  dixit  : 
Fiat  testamentum  in  medioaquarum  [Genes.  i,  6),  et  * 
vocavil  firmamcntum  coelum.  Et  spiritu  oris  ejtu 
omnis  virtus  eorum^  quanJo  dixit ;  Fiant  lumtna- 
ria  in  firmamento  coeli  (ibid.,  i4)f  et  fecit  Deuft 
solem,  el  lunam,  et  slellas,  et  posuit  eas  in 
firmamento  coeli,   ul    lucerent  super  terram. 

Vers.  7.  Congregans  sicut  in  utre  aquas  maris^ 
^  quando  dixil :  Congregentur  aquae  in  locum  unuin 
et  congregationes  aquae  appellavit  maria.  De  hi» 
involucris  evolvitur  Ecclesia.  Inprimis  Trinius 
apertissime  scribitur  cum  in  Domino  Pater,  in 
Yerbo  Filius,  in  spiritu  oris  Spiritus  sanctus  expri- 
mitur.  Coeli  sunt  apostoii,  in  quibus  ceiantur  se  • 
creta  Dei.  Hi  Verbo  Domini  firmati  sunt^  quia  per 
Fiiium  Dei  in  fide  solidati  sunt. 

Et  spiritu  oris  ejus  omnis  virtus  eontm,  hoc  est, 
omnis  virlus  apostolorum  per  Spiritum  sauctum 
firmata  est.  Quod  enim  lotum  muudum  pracdica- 
tione  converlerant,  quod  sigua  ct  miracula  fece- 
rant,  totum  a  Spiritu  sancto  acccperaut.  Os  Palris 
est  Filius  :  per  ipsum  enim  dixit  quaecunque  ficri 
voiuit.  Ideo  dicilur  spiritus  oris^  quia  Spirilussan- 
ctus  est  Patris  et  tiiii  communis  virtus. 

Dico  :  congregans  sicut  in  utre  aquas  tnaris^  hoe 
est,  litloribus  circumdans  mare.  Vter^  qui  fil  es 
corio  mortui  animaiis,  cst  Ecclesia,  quae  mortifictt 
carnem  in  vitiis.  Aqute  maris  sunt  populi  in  vitiis 
fluidi,  in  peccatis  amari.  Hae  aquae  in  utre  oon- 
gregatae  sunt,  duin  populi  iu  infideiilate  aroari  per 
virtutem  apostolorum  in  unitatem  Ecciesiae  con- 
fluxerunt.  Non  solum  est  aquas  in  utre  congregans  ; 
sed  etiam  ponens  in  thesauris  abyssos.  Abyssus  est 
profunditas  aquarum,  thesauri  in  abysso  suiil 
margaritae,  quae  tolluntur  de  conchis  maris.  M  js- 
tice  fl6t^sstis  esl  profuuditas  Scriplurarum.  Thesau" 
rus  autem  Dei  sapientia  et  scientia.  Virfits  ergo 
D  apostolorum  in  thesauris  abyssos  posuit,  dum  pro- 
funditatem  Scripturarum  per  sapientiam  et  scien- 
tiam  a  Spiritu  sancto  acceptam  exposuit.  Et  quia 
mf<ert/:()rdta  Domini  plena  est  terra. 

Vers  8.  Timeat  Dominum  omni*  terra.  Hoc  esl, 
omnes  inhabitantes  terram  Domtiitim  ut  servi  it- 
meaitl  recedenies  a  malo,  ut  filii  patrem  diliganl 
adhaerentes  bono.  Ab  eo  autem  commoveantur  omne$ 
inhabitanus  orbem  de  infidelitate  ad  fidem,  de  inl- 
quitate  ad  justitiam.  Vel  omnes  creaturae  a  Deo 
eommorenitir,  dum  vel  prospera  vei  adversa  ejus 
nutu  fiant.  Vel  ab  eo  commoventur  omnes  iiiAfl6tiflii- 
tes  orbem,  dum  in  perfectioiie  positi  per  eum  de 
virtute  in  virtutem  ibunt.  Orbis  est  etiam  Ecdesia, 
quae  in  circulo  mundi  est  posita.  Qui  hunc  orben: 


1325  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  III,  EX  IIONORIO.  -  PSAL.  IXXII.  1526 

Inhabilaiit,  a  Deo  commoveDtur,  dum  Christiani  A  cicm  avcrlil,  Vidii  omm$  filios  hominum  miseraniio 
instinctu  Dei  ad  poenitentiam  convertuntur.  Ideo  ti- 


meant  Oeum  cuneta. 

Yers.  9.  Quoniam  ipse  dixit,  et  facta  sunt  om- 
nia  :  ipse  mandavit,  et  creata  sunt  universa.  Dixit 
per  Filium  :  mandavit  per  imperium.  Voluntate 
sua  de  nibilo  fecit  materiam  informem,  materiam 
formavit  in  variam  speciem.  Vei  Christus  dixit^ 
qux  a  Palre  audivit,  et  facta  sunt  in  Ecclesia,  quae 
dixit.  Ipse  mandavit^  per  proplietas  icgem,  per 
apostolos  Evangclium ,  et  creata  sunt  scilicet  eccte- 
siastica  instituta  et  tideles  vasa  regno  Dei  apta. 
Ideo  etiam  tcrra  ,  id  est ,  terreni  Deun^  timent , 
quia 


eorum. 

In  Ilebrseo  habetur  :  Super  filios  Adam  et  Eva:, 
hoc  est,  super  Judaeos  et  gentiles.  Per  Christuni 
enim  utrosque  visitavit,  utrosque  ad  graliam  per 
poenitentiam  vocavit. 

Vers.  14.  De  pr(Bparato  habitaculo  suo  respexit 
super  omnesy  qui  hcbitant  Urram,  Corpus  Domiui- 
curo  est  tabernaculum  Divinitati  ab  aeterno  prcspa  - 
ratum.  De  boc  in  cruce  extenso  Dominus  respexit, 
quia  omnibus  terram  inhabitantibus  per  Chrisii 
passionem  gratiam  suam  tribuit.  Vel  tabernaculum 
estpriroitiva  Ecclesia,.per  Christuro  prceparatum. 
De  quo  Deus  super  omnes  qui   habitant  terram^ 


.  respexit,  quando  per  apostolos   omncs  ad   fidem 

Vers.  10  et  11.   Domtnus  dtsstpat  consitta  fl^^"*  R  convcriit 


ffttm.  Haecverba  tracta  sunt  de  turri,  quando  Do- 
minus  sediflcantes  dissipavii,  cum  in  diversas  lin  < 
guas  eos  divisit.  Reprobat  cogitaliones  populorum, 
scilicet  Pbarisaeorum  et  Sadducxorum,  qui  cogiia- 
verunt  Christum  interficere.  Et  reprobat  consilia 
principum  Annae  et  Caiphse,  qui  consiliati  sunt  ut 
Christus  crucifigeretur  et  in  sepulcro  custodire- 
tur.  Haec  omnia  destruxit,  dum  de  morte  surrexitp 
Consilia  etiam  genlium  coutra  Ecclesiam  dissipavit, 
dum  idololatriam  dcstruens  Cbristianae  religioni  eos 
subjugavit.  Cogitationes  populorum  Ecclesiae  adver- 
santium  reprobavit,  dum  per  doctores  eos  fideiibus 
sociavit.  Consilia  principum  tyrannorum  Ecclesiam 


Vers.  15.  Qui  finxit  sigiUaiim  corda  eorum.  IIoc 
est,  singulis  dat  proprias  voiunlates.  Similitudo 
est  a  figulo,  qui  facile  de  molli  terra  fingit  for- 
mam  quam  vult.  Sic  racile  est  Deo  fingere  bonas 
voluntates  in  singulis  fidelibus.  Vel  qui  fidelibus 
singula  dona  tribuit  alii  sermonem  sapientiae,  aiii 
sermonem  scientiae,  alii  gratiam  saniiatum,  alii 
operationem  virtuturo.Vel9UJ/ina;tUt^t7/aftm  corda 
eorum,  boc  est :  in  slngulis  creat  proprias  aiiimas. 
Qui  inteUigit  omma  opera  eorum,  qua  intentione 
quisque  bonum  faciat,  an  pro  Deo,  an  pro  humana 
laude.  Homo  videt  in  facie^  Deus  autem  in  corde. 
Et  quia  omnes  peccaverunt,  el  egent  gloria  Dei,  et 


impugnanlium  reprobavi..  cum  ipsos  perseculores     omnes  per  gratiam  salvantor 
jugo  fidei,  ut  Constanlinum  colligavit.  Etquia  itoii  L      „ ^a  %r...  ._« 


est  consHium  contra  Dominum  (Prov,  ixi,  20),  con^ 
silittm  autem  Domini  manet  in  ceternum.  Consilium 
Domini  erat,  ut  ptT  hominem  Chrislum  archangelus 
diaboius  damnareiur,  et  homo  a  paradiso  seduclus 
angeiioB  dignitati  ada^quaretur.  Hoc  consitium 
tnanet  in  aternum  :  quia  et  bomo  redemptus  gau- 
diom,  et  angelus  malignus  habet  exitium.  Cogita^ 
tiones  cordis  ejus  in  generatiotiem  et  generationem. 
Cor  Dei  est  ejus  sapientia  ;  cogitationes  ejus  aeterna 
praedestinatio,  in  qua  omnia  reposiia  sunt,  quae  vel 
fuerunt  vel  adhuc  futura  sunt.  Hae  cogitationes  ejus 
manent  in  generationem  et  generationem,  quia  omnia 
quaede  generatione  rectorum  vel  de  generatione 


Vers.  16.  Non  saivatur  rex  per  multam  virtutem, 
el  gigas  non  salvabitur  in  multitudine  virtutis  suce 
Tria  bic  ponuntur.  Rex^  gigas^  eqttus,  Pcr  regem 
sseculi  potentes;  per  gigaiitem  Tortes;  per  equum 
intelliguntur  veloces.  Rex  pcr  magnam  potentiain, 
et  gigas  non  salvatur  per  multam  fortitudinem,  ec 
miles  non  salvatur,  per  equi  velocitatem,  sed  om- 
nes  per  Deum  salvantur,  de  quo  scribitur  :  Domini 
est  salus  {Psal,  iii,  9).  Rex  vocatur,  qui  carnciii 
suam  ab  illicitis  motibus  regit.  Hic  si  virtute  sua 
pra;sumpserit,  nonsalvatur;  si  gratia;  Dei  confidii, 
salvabitur.  Et  gigas  non  salvabitur.  Hoc  videlur 
tractum  de  Golia  gigante ,  qui  in  fortiiudine  sua 


.     ^  .  r.        .       ^^^  cs^  salvatus,  sed  a  David  est  prostratus.  Ciaas 

^!!'r"^'!!!"=  T'!V...""_-""l^^^^^^      :!' Jl"l*  »  diciturille.  qui  estcontra  diabolum  el  Tltia  fortis. 

Hic  salvatus  non  erit,  si  suae  fortitudini  multum  se 


consilium  Domini  de  salvatione  hiimana  in  aetcr 
num  manet. 

Vers.  12.  Beata  gens^  cujus  est  Dominus  Deus 
€ju8,  Gens  Christiana  ex  omnibus  gentibus  ad  coe- 
lestem  Jerusalem  collecta  est,  beata  quae  ad  aeter- 
nam  beatitudinem  vocata,  a  qua  Deus  verus  coli- 
tnr».  Dominus  omnium  adoratur.  Populus  fidelium 
beatus,  qttem  Dominus  elegit  de  Judaeis  et  gentibus 
repulsis  infideiibus  in  hareditatem  st6t,  ut  et  ipse 
sit  haereditas  ejus.  H»c  hsereditas  erat  amissa,  sed 
per  Christum  recepta.  Unde  sequitur  : 

Vers.  15.  De  ccelo  respexit  Dominus,  Hoc  est, 
Pater  de  coelo,  id  est,  de  Christo  bumanuro  genu« 
clementer  respexit,  a  quo  indignanter  offensus  fa 


commiserit. 

Vers.  17.  Fallax  equus  ad  salulem,  Qui  corpus 
jejuniis  rcfrenat,  vigHiis  casligat,  equtis  est  dictus, 
quod  possit  alios  vehere  in  virtutibus.  Hic  per  se 
fallax  est  ad  salutem^  quia  vana  salus  hominis 
{Psal,  Lix,  15).  In  abundantia  autem  virtutis  sucs 
non  salvabitur,  Multi  eremitae  erant  plerisqne  virtu- 
tibus  praeclari ;  sed  quia  de  se  praesumebant,  non 
sunt  salvati.  Quare?  in  abundantia  virtutis  su(b 
nemo  salvabitur.  Unde  ergo  erit  salus,  si  nec  rex 
se  ipsum  rcgens,  nec  gigas  fortis  contra  vitia  mili- 
taiis,  nec  cquus  alios  in  virtutibus  portans  per  sc 
salvabitur?  a  Domino.  Scquitur  enim  : 


I3i7 


GERlIOfll  PRiEPOSlTI  REICliERSteRG. 


152S 


Vers.  18.  Ecce  oculi  Domini  super  fnetuenles  eum.  ^  Tescalor.  Quoniam  adjutor  noiler  ad  bcnc  oper«ii- 


Octt/f  Oomtnl  sunl  niisericordia  el  pielas.  Hi  oculi 
sunl  super  timentes  Dominum  et  recedentes  a  malo. 
Et  in  ««,  qui  sperant  non  in  merilis  suis,  sed  super 
misericordiam  ejus.  Ad  quid? 

"Vers.  iO.  Vt  eruat  a  morte  aeterna  animas  eorum, 
et  alat  eos  in  fame  :  verbi  Dei,  pane  vilae.  Vel  esu- 
rienles  et  silientes  josliliam  pascit  intellectu  spiri - 
tali,  ne  deficiant  in  via.  llaec  est  salus  justorura. 
In  Oeura  speranles  et  justitiam  esurientes  subjun- 
gubt  : 

Vers.  20.  Anima  nostra  sustinet  Dominum  exspe- 
clans  miscricordiam  ejus,   ut  cibo  incorruplibili 


dum,  et  protector  noster  est  ab  impedietilibiia  ad 
Deum  perveniendum. 

Vers.  21.  Quia  in  eo  latabitur  cor  nostrum.  Boc 
esl,  anima  nostra  babiUns  in  eo  aetema  bElitia  per- 
fruetur.  Et  in  nomine  sancto  ejus ,  hoc  esl  in  Chri- 
sto,  qui  est  nomen  Patris,  speravimus.  Sequitur  ora- 
tio  justorum  : 

Vers.  22.  Fiat  misericordia  tua^  Domine^  super 
nos,  quemadmodum  speravimus  in  te,  hoc  est,  se- 
cundum  quod  spes  nostra  fuit  in  tua  miscricordia, 
sil  in  die  judicii  corporis  el  aniwa  nostrae  salvalio, 
et  cum  angelis  in  tua  visione  glorificalio. 


PSALMUS  XXXIII. 


Benedicam  Dominum  in  omni  tempore,  etc.  Ciave 
janua  aperitur,  clausa  cernunlur :  tilulo  psalmus 
reduditur ,  mysteria  panduntur.  Titulus  hujus 
psalmi  est(VERS.  1) : 

PSALMDS  DAVID,   COM    IMMUTAVIT    VULTUM    6UUM    CO- 
RAM  ABIMELECH,  ET   DIMISIT  EUM,   ET  ABIIT. 

Historia  talis  est.  Saul  persecutus  est  David,  qui 
ad  Achis  regem  Philistinorum  fugit.  Quem  Phi- 
listei  cognoscentes  dixerunt  regi,  quod  ipse  esset, 
qui  Goliam  signiferum  el  principem  illorum  occi- 
disset  {/  Reg.  xxi).  Quem  rex  jussit  adduci  el  inter- 
fici.  Quod  David  cognoscens  ad  artem  confngit, 
epilepticum  se  simulavil,  lympanizavil  ad  porlam 
civitatis,  ferebatur  manibus,  saliv»  de  ore  in  bar- 
bam  cadebant.  Quem  Abimelech  aestimans  arre.pli- 
tium,  dimisit  euniyet  abiit ;  el  homo  [forte  iegendum, 
b'>c  modol  psalmum  Domino  pro  ereptione  ceci- 
nit.  Saul  diaboluro,  David  signi6cal  Christum, 
Achis  dicitur  quomodo  est.  Abimeiech  regnum  Pa" 
tris  met,  el  erat  commune  nomen  regum  Philisthiim, 
sicut  Pharao  iEgypliorum,  ei  Cassar  Romanorum. 
Propter  signiricationem  ponitur  in  titulo  Abimetech 
commune  nomen,  el  non  proprium  Achis.  David 
▼enit  ad  Abimetech,  quando  Chrislus  venit  in  re- 
gnum  Israel,  quod  eral  regnum  patris  sui.  Vultum 
«tttim  coram  Abimetech  mutavit,  quia  cum  iii  fornia 
Dei  esset,  formam  servi  a  Judaeis  accepit.  Vultum 
suum  mutavit,  quando  vetus  sacrificium  Aaron  sa- 
crificio  novo  Melchisedech,  scilicel  corpore  et  san- 
guine  suo  permuUvit.  £rgo  immutalio  vultus,  est 
immutatio  prioris  sacriticii  in  novum  sacriticium 
corporiB  et  sanguiiiis  Christi.  Agnus  namque  et 
hircus  vel  rufa  vitula  signilicativa  erant  nostri  sa- 
crificii.  Kl  cum  Chrislus  haec  se  significasse  ape- 
riret,  etcoram  Judaeis  diceiet :  Nisi  manducaveritis 
carnem  Filii  hominis,  et  biberitis  ejus  sanguhiem, 
non  habebitis  vitam  in  vobis  {Joan.  vi,  54),  septua- 
ginta  discipuli  cum  multa  turba  Judxorum,  qui 
prius  crediderant,  dimiserunt  eum,  dicentes  :  Du- 


B  rus  est  hie  sermo  (Joan.  vi,  61;.  Ct  alii  :  Nonne 
diximus  vobis^  qnia  insantt^  el  dcemonium  habet? 
{ibid.,  20.)  Achis  erant  qui  dicebant  :  Quomodo 
polest  hic  nobts  camem  suam  dare  ad  manducau' 
dum?  (76td.,  72.)  EtChristus  dimisit  eos  et  abiit  a 
cordibns  eorom  ad  gentes,  hoc  est,  gratiam  suam 
subtraxit  et  contnlit  gentibus.  David  tympanizavit. 
Tympanum  est  corium  in  ligno  extentum.  Signifi- 
cat  autem  Christum  in  cruce  extensum.  Christus 
tympanizavit,  cura  mortem  suam  apostolis  praenun- 
tiavit.  Et  hoe  ad  portaro  civitatis  fecit,  qnia  apo- 
stoli  erant  porta  Ecclesi»  civitatls  Dei.  Porta  etiara 
sunt  corda  nostra,  quae  Christus  tympano  cmcis 
aperuit,  et  per  lidem  ad  nos  intravit.  Quasi  ad  por- 
tam  civitatis  catechumenis  tympanizamus,  dnm 

C  eis  ante  baptismum,  quod  est  Introitus  Ccclesix, 
sacramenta  passionis  Christi  praennntiamus.  Per 
salivam  infirmitas  camis  :  per  barbam  inteUigitur 
fortitttdo  divinitatis.  Saliva  etiam  de  oi*e  erant  verba 
ejus,  quae  visa  sunt  infantilia,  qtiando  dtxit :  Qui 
manducut  carnem  me^,  et  bibit  sanguinem  meum 
(Joan.  VI,  57).  Sed  saliva  in  barbam  cadebat,  quia 
apostoli,  qui  erant  robusti,  verba  vltse  esse  dice- 
bant.  Quod  aatem  David  manibus  ferebatur,  stgni- 
ftcat  quod  Christus  in  coena  manibus  suis  inefla- 
biliter  se  ipsum  ferebat.  David  Inter  mamis  se  com- 
prehendentium  concidit,  et  Christus  ioier  manus 
crucifigentium  pro  nobis  occubuit.  Pro  lioc  mjste- 
rio  caiiitur  psalmus  D«)mtno.  Unde  in  iricesim« 
terlio  loco  computatur,  quota  aunortfn  aetate  Ghri- 

^  stus  novuro  et  verom  sacrificium  a  Patre  in  ara 
crucis  immolatur.  Hic  numertts  a  temario  aurgeiis 
in  denarimn  ascendit,  et  verum  in  ternario  fiuit, 
significans  qiiod  opera  decalogi  per  Trinitatem  ^Dt 
incboanda,  et  per  Trinttatem  consummanda.  Id- 
circo  Christus  hoc  annorum  nume.ro  coiiiplel« 
mori  voluit,  quia  et  pro  Judaeis,  qui  sub  decal«igo 
legiserant,  et  progentibus,  qui  gratiam-TriDiutis 
exspectabant  occubuit. 


1529 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -   PAHS  III,  EX  HONORIO.  —  PSAL.  XXXHI. 


1330 


Materia  psalmi  esl  laus  Eedesiae  pro  susceplloDe  A  vl<Jenles  salutem  anim»   in  hoc  sacrificio  dignc 


novi  sacrificii.  InlenUo  esl  ut  Cbrislum  iaudemus, 
quem  in  sacrificium  suscepimus.  Yerba  sumpta 
sunt  de  laude  David ,  quando  roanus  iniroicorum 
evasit,  et  siguificat  laudem  fidelis  populi,  quod  ma- 
nus  persecutorum  evasit.  Nota  quod  titnluse^tde 
sacrificii  immutatione,  et  psalmus  de  laude  Eccie- 
siic  pro  Clirisii  susceplione.  Chrislus  enim  Judsaos 
dimisU^  ad  Ecclcsiam  abiit,  Unde  ipsa  jubilans  ca- 
nit  :  Benedicam  Domino  in  omni  iempore,  Similiter 
in  aliis  psalrois  observa,  ubi  psalmus  e$t  de  Kesur- 
rfctione,  titujus  est  de  Passione,  ut  in  Domine^ 
quid  multiplicgti  sunt  :  ubi  vero  psalmus  cst  de 
Passione,  ibi  titulus  est  de  Rcsurreclione ;  ut  in 
Meu$  meus.  Quae  Dgura  dicilur  synodoche,  cum 
perid,  quod  sequitur,  qyod  praecedit,  inielligitur; 
ut  cum  dicimus  mane ,  inteliigirous  noctem  prae- 
cessisse. 

Ilic  ps^ilmus  secundu9i  ordincm  litterarum  aU 
phabeti  9pud  Hebr^eos  scrjbitur,  et  roaiima  doclrina 
divinx  instilutionis  innuUur.  Sexta  littera,  id  est 
Vau  deest,  qui  luimerus  perfectus  esi,  quia  quibus- 
daro  in  Ecciesia  pcrfectio  non  adest.  In  ler  aut  qua- 
luor  species  distinguitu.r.  Prj^a  cst :  Benedicam 
Domino  in  omni  tempore^  in  qua  est  Ecclesis  lau- 
datio,  quae  quatuor  litlerjs  contexituj*.  Secunda  : 
Accedile  ad  fieum^  in  qua  est  fidelium  admonitio, 
qux  sex  lilteras  complectitur.  Tcrtia  :  Yenite^  filii, 
in  qua  est  adhuc  errantiuro  voca^tio,  quae  quatuor 


acceplo  constare.  Et  postquam  sacramenla  Eccle- 
six  intellexeritis.  ^ 

GIMEL. 

Yers.  4.  Magnificate  Dominum  meeum.  Hoc  est, 
celebrate  mecum  divinum  sacrificium  :  vel  nolite 
me  solum  in  Domino  laudare,  sed  et  ipsum  Domi' 
num  mecum  magnum  praedicate.  Et  exaltemus  no" 
men  ejus  in  idipsum,  id  est  in  unum  vel  in  invicem. 
Nomen  Dei  in  unum  exaltatur,  cum  choris  invicem 
alternantibus  Chrislus  laudalur. 

DELETH. 

Vers.  5.  Exquisici  Dominum,  non  aurum,  et  ex- 
audivit  me.  Si  vos  euro  exquirite,  uon  spalio  lerra- 
ruro,  nec  angustia  locorum ;  sed  in  corde  fida  dile- 
fi  ctione  :  et  non  pccuniam,  nec  terrenam  substan- 
tiam,  sed  ipsum  Dominum,  ct  exaudiet  vos  sicut 
me.  In  quo  ?  ex  omnibus  tribulationibus  meis  eripuit 
me,  scilicet  de  faroe,  siti,  mortalitale.  Trinitas  bic 
notatur?in  Magnificate  Dominum  Paler,  in  Exalle- 
mus  nomen  Fillus,  in  Exquisivi  Dominum  Spiritas 
sanctus  intclligiiur.  Postquam  Ecclesia  laudes  pra&- 
misit,  choros  ordinavit,  nunc  ad  ipsam  cororouni- 
calionem  populum  accedere  hortalur. 

HE. 

Vers.  6.  Aecedite  ad  eum  fide  et  illuminamini  in- 
telligentia,  quid  significet  ipsum  sacramenturo. 
Ebriosi,  adulteri,  superbi  non  accedanl;  sed  sobrii, 
casti,  huroilcs,  qui  conscicntiaro  poenitenlia  roun- 


litleris  conneclilur.  Quarta  :  Oculi  Domini,  in  qua  c  ^^"^*  ^'  '^"?^'  ^^^'^^^  !*^"  confundentur;  sicut  illo 


est  bonorum  et  malorum  retrihulio,  quae  septem 
lilieris  comprehendilur.  Nota  diiigenter  siugula.  k 
psalmo  Beati  quorum  erat  laus  ab  ei;rure  converso- 
rum ;  in  psalmos  ExsuUate^  justi^  laus  a  peccato 
jubtincatorum ;  |n  i^to  est  iaus  justoruro  pro  susce- 
ptione  sacrlficii,  quo  peccatores  emundantur,  et 
jusiitise  praemia  donantur.  Vox  est  Ecclesiae  Deuui 
laudantis.  ' 

ALEPH. 

Vers.  2.  Benedicam  Domino  in  omni  tempore.  Hoc 
est,  iu  prospcris  ct  in  advcrsis  :  vcl  acccpta  Chri- 
sti  sacramenla  laudibus  instituam.  Semper  laus  ejus 
In  ore  meo.  Laus  dicitur  a  lauroy  qua  victores  so- 
lebanl  coronari.  Semper  laudabo  Deuro  victorero 
ore  interiore  et  exteriore  :  ore  cordis,  fide  el  devo- 
tione  :  ore  corporis  et  confessione  et  jubilatione. 
Ilxc  laus  in  sacrificio  mutalo  cclebralur,  insuper 
Deo  sacrificium  laudis  ab  Ecclesia  sacriUcatur. 
Semper  Deum  laudat,  qui  jugiter  eum  ore  ct  mente 
gestat. 

BETH. 

Vers.  3.  In  Domino  laudabilur  anima  mea.  Hoc 
est,  laudabiUs  eril  vila  mea,  et  ab  his,  qui  Domini 
sunt,  collaudatur.  Et  quod  ego  in  Domino  facio  vei 
dico  :  Audiant  mansueti^  et  laitentur.  Qui  in  Do- 
niino  nolunliaudari,  non  sunt  mansueti,  sed  truces, 
asppri,  elati,  supcrbi.  Mansueti  autem,  in  quibus 
Dominus.quasi  in  domito  jumento  sedet,  audiant, 
iJ  cst  addiscant  sacramenla  Eccicsix,  et  lastentur 


rum  confusi  sunt,  qui  non  intelligentes  abierunt 
rctrorsum.  Vel  accedite  ad  eum  non  loco,  sed  ap- 
propinquate  Deo  per  vitse  munditiam,  ct  appropiu- 
quabit  vobis  per  gratiam  :  et  illuminamini  ab  ejus 
luce  per  sapientiam,  el  facies  vestrce  non  erui>c- 
scent  de  pcccalis  jam  rcmissis  in  die  judicii.  Di- 
xisli  quod  te  Dominus  exaudierit.  Unde  hoc  appa- 
ret?  Quia 

SAI. 

Vers.  7.  Iste  pauper^  hoc  est  Christianus  popu- 
lus,  pauper  spiritu  clamavit  credendo,  inteiligendo, 
magnificando.  Et  Dominus  exaudivit  eum,  \n  quo? 
et  ex  omnibus  tribulationibus  ejus  salvavit  eum.  Hoc 
pcrfectc  faciet,  quando  animas  ex  omnibus  angu- 
D  stiis  mundi  redimet,  et  de  confusa  sseculi  clade  ad 
perennem  securitatem  transferet.  Vel  iste  pauper^ 
Christus  pro  nobis  pauper  factus,  in  cruce  ciama- 
vitf  et  Dominus  exaudivil  eum  resuscitans  cum  a 
moriuis  :  et  de  omnibus  tribulationibus  ejus  salvavit 
eum  instituens  in  dextris  suae  majestaiis. 
betu. 
Vers.  8.  Immittet  angelus  Domini  in  circuitu  ti* 
mentium  eum  ei  eripiet  eos.  In  Hebraeo  habetur  . 
Circumdal  angeius  Domini  in  gyro  timentes  enm  et 
eruet  eos.  Christus  magni  consilii  angeius  immitiet 
se  in  circuitu  timentium  se,  et  eripiet  eos  ab  angu- 
slia.  Sed  et  singulis  fidelibus  dicuntur  angeliesse 
custodes,  ne  maligni  angeli  noceant  eis,  sicut  scH- 
ptum  csl :  Angeii  eorum  semper  vident  faciem  PatrUf 


1.-31 


GEUIIOHI  PRi^POSlTl  II£1CHERSP£RG. 


1552 


qui  in  coslis  esl  (Malth,  xviii,  10).  Hi  in  gyro  justos  A  licet  corporis  Ghristi,   vel   verbo  Deo  reAciutitur. 


circumdant,  eirca  Dcum  diligeiites  se  immittur.t,  ct 
a  daemonibus,  vel  malis  hominibuseruenl  eos.  Iterum 
ad  communicationem  invitat,  In  qua  tota  salus  ani- 
mx  consiat. 

DETH. 

Vers.  9.  Cuiiatey  id  est,  sumite  ipsum  sacra- 
meiitum,  et  videte,  id  est  experimento  probate,  quo- 
niam  suavis  est  Dominus,  Hoc  est  jucundus  cibus  et 
salubris.  Gustate  cordis  palato,  et  videte  iiitcUi- 
gentia,  quoniam  suavis  est  Dominus  angclis  et  aiii  • 
mabus,  qui  amarus  visus  est  Juda^is  et  gentiii 
bus. 

Sciendum  quod  solis  Christi  dilectoribus  suavis 
est  Dominus^  el  soli  crucilixi  vescuntur  carnibus 


In  futura  vita  nihil  eis  deerit,  ubl  Deus  omniam  bo- 
norum  abundantia  praemium  erit. 

CAPH. 

Vers.  11.  Divites  eguerunt  et  esurierunt,  Sum- 
mum  bonum  esurierunt,  et  tamen  egebunt,  id  est 
carcbunt,  quia  non  recta  via  incedunt.  Quinqae 
sunt  in  quibus  iilii  hujus  saecuii  gloriantur  :  Divi- 
ti:e,  gloria,  dignitas,  potestas,  voluptas.  Divitiae,  ut 
al  undaniia  rerum,  flrma  munitio  sdiQciorum,  co- 
pia  pecuniae,  rrequeiitia  familiae,  muUitudo  eife- 
cunditas  animalium,  ubertas  agrorum,  fertilitas  Ti- 
nearum.  Gioria,  ut  est  claritas  famae,  pulchntudi- 
nis,  fortitudinis,  velocitalis,  sapientia;,  eloqucntic. 
Dignitas,  ut  sunt  magistratus,  praesidatus,  comita- 


crucitixi.    Qui   enini  Christi  sunt,    caniem  suam  U  ius,  ducatus.  Potcslas,  ut  est  regnum,  impenum^ 


cum  vitiis  et  concupisceutiis  crucifixerunt  (CaL  v, 
2i).  Haec  cruciQxio  non  ad  exteriorem,  sed  ad 
interiorem  portinet  homincm.  Porro  illa  crux  est 
charitas.  Sicut  crux  duobus  lignis  compaginatur, 
slc  charitas  genuina  diicctione  copulatur.  Tria 
cornua  crucis  erecta  est  Qdes  Trinilatis,  quarium 
reliqua  sustinens  est  vencratio  unitaiis.  In  hanc 
crucem  interior  Iiomo  extenditur,  dum  per  omnia 
mandatis  Ghristi  obedienter  subditur.  In  altum 
crucis  se  extendit,  dum  Qde  et  spe  semper  Dcuro 
intendit  tota  anima,  tota  virtute,  tota  mente  eum 
diligit,  nihil  divinx  voluutati  praepoiiit.  In  latum 
crucis  se  extendit,  dum  amicos   in  Deo,  iiiimicos 


VuUiptas,  ut  sunt  speciosae  mulieres,  nati  elegan* 
tes,  praeclarx  vestes,  deliciae  cibi  et  potus.  Qui  baec 
habere  sittunt,  et  corpus  Christi,  vel  verbum  vitae 
non  esuriunt,  semper  egeui  erunt.  Nam  divitis  po* 
terunt  igne,  pestilentia  furibus  auferri ;  gloria  in- 
famia  obscurari,  senectute  dilabi,  dignitas  imml- 
nui,  potestas  adimi,  voluptas  amaritudine  inQciari. 
Inquirentes  autem  Dominum  non  minuentur  omm 
bono.  Nullo  bono  carebunt,  quando  Deum,  qui  est 
oinne  bonum ,  habebunt ,  quem  solum  quaerunt. 
Nunc  autcm  vita  iilorum  abscondita  est  curo  Cbri- 
sto  in  Deo,  curo  Ghristus  gloria  eorum  apparuerit, 
similes  ei  in  corporis  claritate  erunt,  quouiam  eum. 


propter  Deum  diligit;  proximum  suum,  quod  est  ^  sicuti  est,  in  Deitate,  faciead  faciem  videbunt.  Ar- 

homo,  homo  ut  se  ipsum  diligit,  dum  niilli,  quod 

non  vult,  facit  pati,  etomnibus,  quod  sibi  cupit 

exhiberi,  impendit,  In  lougum  crucis  se  extendit, 

qui  in  his  usque  in  flnem  pro  Christo  perseverave- 

rit.  Clavi  pedibus  affectionum  inflxi  sunt  duo  ser- 

viles  timores  :  unus,  quo  timct  divinum  jndicium, 

qnia  i^juncta  mandata  neglexii ;  altcr,  quo  metuit 

incidere  aetcrnum  supplicium,  quia  contra  prxcepla 

Domini  mala  gessit.  Clavi   per   manus  actionum 

transflxi,  sunt  duo  sancti  timores  :  unus,  quo  ti- 

met,   nc   per  negligentiam   seu  per  ignoiaotiam 

quidquam  committat»  unde  Deus  offendatur;  alter, 

quo  meluit,  ue  diu  a  visione  Dei  differatur.  Qui  sic 

vitiis  et  concupiscentiis  cruciflxerit  se,  Christi  cibo 

reflcltnr  et  cruciQxo,  cohaeres  Christi  regno  Patris  D 


inducitur.  Sequitur  :  Beatus  vir  qui  sperat  in  eo,  et 
non  in  incerto  divitiarum,  quia  bic  aeterna  beatitu- 
iine  perfruatur. 

40D. 

Vers.  10.  Tvnete  Dominum,  omnes  sancti  ejus, 
Hoc  est»  onmes  sanctificati  per  eum,  timete  Domi- 
num^  a  malo  recedenles,  diligitc  eum  b<mo  adhae- 
rcntes.  Quoniam  non  est  inopia  timentibus  eum, 
Sarpe  Deo  servientes  magnam  inopiam  rerum  pa- 
tiunturt  substantia  exterior  deest,  salute  corporis 
carent,  bonis  suis  a  tyraunis  proscribuutur,  ipsi  in 
exsilium  roittuutur.  £l  quomodo  veruni  est  :  nihil 
deest  timeniibtis  eum?  In  inleriori  utiquc  hominc 
nuUam  inop)am  patiuntur,  cum  cii)0  spiiituali,  sci- 


gumentum  ex  contrario  sumitur.  Gontrarium  est 
enini  divitiae  et  pauperes.  Arguroenturo  dicitor  ar- 
gutae  roentis  ju^iciuro.  Est  autero  arguroentum  ra- 
tio  dubiae  rei  faciens  fldero.  Duobus  modis  attrahii 
ad  dilectionem  :  per  praemiuro  et  per  pcenaro.  Pan- 
peres  Deuro  tiroentes  oronibus  l>oni8  abundabunt; 
divites  Deuro  conteronentes  omnibus  l)oniscare- 
bunt.  Postquam  dixit,  quod  pauperes  esn  corporis 
Cliristi  reQciantur,divites  ab  hoc  edulio  repellantar, 
convertit  se  Spiritus  sanctos  vel  Ecclesia  ad  flli<M 
regni  adhiic  deviaiites,  et  ad  salutaria  sacramenta 
eos  invitat  dicens  :  Ego  dixi :  Timete  Dominum.  Et 
ut  ostendam  vobis,  quid  sit  timor  Domini, 

LAHETH. 

Vers.  12.  Venite,  filii^  quos  in  flde  genui,  per 
studiuni  discendi  venite,  obedicnter  audile  me,  it- 
morem  Domini  docebo  vos,  per  quem  ad  sapientiam 
possitis  pervenire,  de  servitute  ad  libertatcmy  de 
exsilio  ad  regnum  conscendere.  Postquam  omnes 
congregati  sunt,  omnibus  intente  auscultantilnis 
dicit : 

MEM. 

Vers.  15.  Qnis  est  homo,  qui  vult  rtlam,  <ft7f^fi 
dies  videre  bonos  ?  Hoc  est,  quis  vestrum  vult  stcr- 
nam  viiam  conscqiii,  et  omnibus  bonis  perfrui! 
Omnibus  respondentibus  :  Ego,  ego,  ait : 

NUN. 

Vers.  14.  Prohibe  linguam  tugm  a  malo,  Cohibe 
te,  ne  dicas  aliquod  malum,  et  labia  tua  ne  lofUMH' 


1:^53  COMNENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  HI,  EX  HONORIO.  ^  PSAL.  XIXIY. 

tur  doium.  Qnod  dicis  ore,  hoc  babe  cordc.  Mors  A  bolatioiiem  non  patilur,  justus  non  est< 


/534 

Omnei 
enim,  ^tit  pie  volunt  vivere  in  Christo  Je$u,  persecu- 
tionem  patiuntur  {II  Tim,  in,  12).  MuUas  molestias 
sostinent  justi  in  hac  Tita,  plnres  etiam  quam  mali. 
Et  de  omnibus  his  liberabit  eos  Dominus  in  futuro, 
de  fame,  de  persecutionibus  et  caeteris  omnibus. 
Tunc  judicabunt  nationes,  et  dominabuntnr  popu- 
lis.  Juxta  est  eis  Ooroinns,  quia 

Vers.  21.  Custodit  Dominus  omnia  ossa  eorum, 
unum  ex  his  non  conteretur,  Yidendum  quomodo 
hoc  sit  verum.  Multorum  namque  martyrum  ossa 
sunt  confracta,  et  conflagrante  incendio  in  cinerem 
redacta,  quaedam  in  undam  sparsa  injecta,  quaedam 
minutatim  per  campos  disjecta.  Ilic  liber  spiritua- 
lis  est,  et  per  similitudines  interiori  honiini  loqui- 
tur,  et  nostro  more  non  loquitur.  Ossa  sanctorum 
sunt  finnitates  animsB ,  hoc  est  patientia,  mansue- 
tudo  el  cscterae  virtutes.  Haec  ossa  Dominus  in  san- 
ctis  ita  custodit,  quod  ncc  unum,  id  est  miuima 
virtus  in  eis  dencrit.  Justos  omnes  Domiuus  in  fiue 
salvaLit.  Sed 

MEM. 

YuRS.  22.  Mors  peccatorum  pesslma,  quamvis  vi- 
deatur  stultis  bona,  cum  videriut  funera  divitum 
purpura  et  serico  vestiri,  marmorea  sepulcra  auro 
gemmisque  iosigniri ;  sed  animas  tartareo  carceri 
inciuduntur,  ct  sulpbureo  profundo  immerguntur. 
Et  qui  oderunt  justum^  delinquunt.  (?tii  Cbrisluro  ;tt- 
stum  oderunt^  delinquunl^  id  e&t  peccant,  et  qui  ju- 
^  stos  propter  jusliliam  odio  habentes  persequun- 
tur,  propter  hoc  delictum  pessima  morte,  sciiicet 
aeterna  puniuntur.  In  IJebrxo  habetur  :  Inlerficiet 
impium  malitia,  Et  quid  erit  de  bonis  ? 

THAC. 

Vers.  23.  Redimet  Dominus  animas  servorum  suo^ 

rum.  Quos  pretio  sanguinis  sui  de  potestate  diaboU 

redemit,hos  sibi  ser^ientes  de  potestale  secundx  mor- 

tis  liberabit.  Et  non  deiinquent  omnes^  qui  sperant  in 

eo.  Qui  juslum  oderunt,  delinquunt ;  qui  sperant  in 

Deo,  non  delinquunt,  ideo  illi  suppltcia,  isti  ha1)e- 

bunt  sempiterna  gaudia.  In  alia  translatione  habe- 

tur  :  Non  derelinquet  omnes,  qui  sperant  in  eum^ 

scilicet  bonus  pastor  oves,  quas  rederoit,  non  relin- 

in  iribulatione,  sicut  fuit  cum  Joseph.  Et  humiles  ^  qu»l,  sed  sedula  pietate  custodit,  corpore  suo  pascil, 

spiiitu  salvabit  in  coelesti  regno.   Nam  qui  se  hic     ad   promissuro  gloriac  praemiuin  perduccu    Hunc 

humiliant  a  Deo  exaltantur.  psalmum  idco  vindicat  sibi  festum  apostolicum,  quia 

nEg.  ipsi  importaverunt  Ecclesiae  novum  Christi  sacrifi- 

Vers.  20.  Multo!  tribulationes  juslorum,  Qui  tri-      cium 


enim  et  vita  in  manibus  Ungute  (Prov,  xviii ,  21).  Et 
qui  putat  se  religiosum  esse  non  refrenans  linguam 
suam^  hujui  vana  est  religio  (Jac,  i,  62).  Custos 
autem  justitiae  silentium. 

LAMETB. 

Vers.  15.  Diverte  a  malo,  hoc  est,  sis  innocens, 
et  fae  bonum^  hoc  est,  sis  justus.  Destrue  vitia, 
spdifica  virtutes.  Relinquas  omnia,  quae  diabolus 
instigat,  fac  quse  Christus  mandat.  Jnquire  pacem^ 
et  persequere,  hoc  est  vaide  sequere  eam,  Cum  om- 
nibns  hominibus  habe  pacem  et  concordiam,  imi- 
lare  Christum,  qui  est  pax  vera,  et  habebis  pacem 
in  xterna  vita.  Talia  facere  esl  Deum  timere.  Et 
quid,  aiunt,  consequuntur  haec  agentes?  Istud. 

SIN. 

Vers.  16.  Oculi  Domini  super  jusloSf  et  aures 
ejus  in  preces  eorum.  Hoc  est,  misericordia  etpietas 
super  hsec  facientes  redundabunt,  benignitas  et  lar- 
gitas  Dei  super  preces  abundabunl.  Quod  est  dicere  : 
Deus  semper  justos  aspicit  quid  velint,  et  quidquid 
petierint,  praeslabit.  Quid  autem  fiet  his,  qui  haec 
non  faciunt?  Hoc  quod  seqiiitur; 

THB. 

Vers.  17.  Vullus  autem  Domini  super  facientes 
malaf  hoc  est,  vindlcta  cuncta  cernentis  veniet  su- 
per  peccalores.  Ad  quid?  Ut  perdat  deterra  viven- 
tiuro  memoriam  eorum,  ut  nulla  mentio,  nullae  pre- 
ces  fiant  pro  eis  a  sanctis,  qui  erunt  ibi.  Justi  au- 
tem  semper  a  Deo  exaudiuntur. 

SA15. 

Vers.  18.  Clamaverunt  jttsft  Abraham,  Moyses, 
Joseph  et  alii  in  i£gypto,  et  Dominus  exaudivit  eos 
et  ex  omnibus  tribulationibus  eorum  liberavit  eos, 

SADE. 

Porro  septem  Machabaei  et  alii  martyres  quam 
plurimi  ctamaverunty  et  lemporaliter  non  sunt  ex- 
auditi,  sed  pcenis  momentaneis  consumpti ;  et  ta- 
men  in  occulto  exaudivit  eos  Dominus  ab  aeternae 
mortis  cruciatu  liberando,  et  optata  gloria  coro- 
nando. 

COPH. 

Vers.  19.  Juxta  est  Dominus  his^  qui  tribulato 
sunt  corde,  Hoc  est,  prope  est  his,  qui  pro  ipso  suut 


PSALMUS  XXXIV. 


Vers.  1.  Judica^  Domine^  nocentes  me,  etc,  etc. 
In  hoc  oprre  aliquando  lilia  all)escunt,  aliquando 
rosac  a  spiiiis  surgcntes  rubescunt :  quia  nunc  laeta 
animum  diffiindunt,  nunc  tristia  mcntero  pungunt. 


Superior  psalmus  tractavit  de  muiati  sacrificii  insti- 
tutione,  hic  tractat  de  Ecclesiae  ejusdem  saerificii 
imitatione.  Hujiis  autem  sacrificii  imitatio  est  obe- 
dicntiaeet  PassionisChristi  imitatio.  Qui  obedien- 


1535  CERilOHl  PRiCPOSlTl  UEICflERSPCRG.  1336 

(iam  Chrisli  patienier  iniitauir»  hic  de  9acramefili&  k     Judicn,  DominB,  ndcetHft,  \0  DcmlHB^  Verbuni  vel 
Ghristi  vere  partieipat.  Idcinco  aulem  iiot  pdalmi  d« 
pflssione  GbHali  ad  formam  paiieniiffi  fideli^s  pro°- 


ptmuntur,  quia  per  patientiam  gaudia  adipiseun- 
Uir.  iSi  eittm  compatimur^  el  conre§nabimu§  {Rom. 
VHI,  17). 

Hic  paalmus  in  ordine  trieesimus  quarlus  locatur, 
et  huic  rei  convenienter  aptatur.  Tricenarius  surgit 
a  ternario.  Per  temarium  lldes  Trinilatis ;  per  qua- 
lernarium  Ecclesia  de  quatuor  plagisfnundi  coUeGta  ( 
per  denarium  expriroitur  seternse  t^lributionis  prse- 
mium.  Si  ergo  ficciesia  sub  qnatuer  Evangeliis  con^ 
stitula  in  fide  Trinitatis  Ghrisll  obedienliam  pa^ 
licndo  imitatur,  vitaedenario  remuncratur.  Per  ter* 
narium  quoque  fldeles  in  activa  vita,  per  qualerna-^ 
rium  designantur  quaiuor  virtutibus  prudentio^  ju- 
slitia,  forliiudiBe,  lemperantia  fundati  in  eontem- 
plativa  viia,  qqibus  in  vinea  Ecdesiae  laborauiibus 
(labilur  in  pnemio  a  Ghrislo  vilje  denarius.  TituHis 
fsl: 

rSALMIJS  IPS1  DAVID. 

Ul)i  ipsi  apponitnr,  Ghristi  proprie  persona  intel- 
ligitur  :  ul)i  vero  psalmu^  bavid  tanlum  scribitur, 
populus  iidelis  accipitut.  David  interpretatur  ma^ 
nHfortis  Vel  detiderabitis,  Eirgo  bfc  psaYn^tis,  id  est 
bjTihnus,  canilAr  GhHsto  miinulbrti  ei  desidorabili, 
qni  nostram  morlem  vicit,  qui  nobid  vitam  a^ternnm 
re^iromisii.  In  boc  manufortis^  qnia  morlem  vicil ; 
in  hoc  desiderabili^^  ^uia  vitan^  promisit.  Quid  for* 


0  Tr}nitas,;ii<<fcaper  jttdidum,  damKanofettUs  dae- 
mones  roe  hominem  tentationibus,  txpugna^  id  esl 
repugnando  subjice  poeois  impugnanUs  mcPhariMot 
ct  prindpcs  sacerdotum  persecutionibtt$. 

Vebs.  2.  Apprehende  arma  tt  scutum.  Arma  snnl 
cceleslia  adjutoria ;  scutum  divina  proieaio.  Appr^ 
hemde  ^rma^  id  est  milte  mihi  bomini  angelfca  mii- 
mmenlay  et  scutum,  hoc  est,  defende  me  lua  pro- 
teotione.  Hseo  cnim  eranti»  el  prae  angusUa  sangui- 
nem  sudanta  apparull  ei  angelus  de  ceelo  coufprUos 
eum.  Scutum  ei  Pater  perbibuH)  dum  quisque  eum 
comprehendere  volentium  quasi  umboae  repuisua 
retrorsum  corruit.  Vel  apprehende  per  me  eos,  qui 
enint  arnrn  contra  d»mones  et  vilia  terribilia)  at 
apostoli  :  et  scutum  alios  prolegens,  ut  Paulus.  El 
qui  Judaeis  in  mea  Passione  dorniire  [itipp^  vidcDr], 
expergiscere,  et  exsurge  in  adjutorium  miki.  Patrr 
tn  adjutorium  Ghristi  surrcxit,  cum  Uomo  per 
Deum  diabolum  vicil,  hominem  pcrditum  re- 
duxil. 

Vers.  3.  Effunde  frameam,  id  esl  evagina  0a- 
dium,  et  conctude  adversus  eoSy  qui  persequuntmr  me^ 
hoc  est,  interflce  eos.  Framea  Dei  est  aiiima  Ghn- 
sti  :  hujiis  vagina  fuit  caro  humana.  HaK:  framea 
est  effusa,  dum  Gbristi  anima  a  carne  cst  soluta. 
Hac  perseculores  Ghristi  sunl  conclusi,  dum  dsnio- 
nes  vicli,  Jud^i  suiit  confusi.  Hanc  frameam  Pater 
extraxil,  el  caput  malorum  diaboliim  ab  Ecdesia 


tius  hac  manu,  quas  mundum  vicil  non  ferro  ar^-  q  ampuiavit,  et  idoiolatriam  Ghristianse  religionis  ad- 


roata,  $ed  ligno  transfixa?  Quid  desiderabithis  eo, 
qnem  n^n  videntes  martyres  mori  voluemiit,  ui  ad 
ianih  verjre  et  videre  possenl  t 

Nateria  psalmi  esl  oratio  Domtnici  tiominis  pro 
Passione,  pro  Resurrectione,  pro  inimicorum  cpnver- 
sioiie,  pro  obstinaloriim  damnalione.  hHeiitio  -est 
nos  exemplo  Ghristi  ad  obedienliam  et  pattentiam 
informare.  Quotquot  psalmi  sunt  de  Ghrisli  passio- 
ne,  horum  verba  tracta  suni  de  illa,  quam  David  a 
Saul,  vel  aliis  pertulit  perseculionem.  David  in  pro- 
pria  terra  passus  est  persecutionem  a  comprovin- 
cialibus ;  iii  terra  aiiena  inpugnatus  eet  a  {;entili- 
bus.  Gonira  ulrosque  cecinit  boc  carmen  Domino. 
Glirislus  pertulii  perseculionem  a  Judaeis  et  genti- 


versatricem  Irucidavit.  Dic  anima  me<r,  poslquam 
per  eam  pugnaveris,  et  hostes  slpaveris,  reconde 
eam  iii  vaginam  corporis  resusdlans  illud  :  Salm 
tua  ego  sum. 

Vers.  A.  Confundantur  da^mones,  et  revereantur 
Judaei  et  genliles  quasrentes  animam  meam,  id  esl 
consilianies  perdere  viiam  meani.  Tunc  euim  sunt 
daemones  confusi,  quando  pcr  unam  animam  Chrisli 
inultas  animas  amiserunl :  Jud«i  et  gentiles  reve- 
riti,  quando  hominem  a  se  ocdsum,  ei  in  tamnk> 
cusloditumvivere,  el  multa  signa  per  eum  fieri  ae- 
dierunt.  Avertantur  non  in  ante,  ut  profldant,  sed 
retrorsum,  tit  cadant,  et  pereanl,  et  cot^undantur 
in  futuro  judicio  cogitantes  mUd  mala,  sicut  Pbart- 


btts,  contra  quos  Patri  hanc  oraiionem  fudit.  Ec-  ^  saei  et  alii  Judaei.  Vel  confundantur  in  poenitentia, 


desta  a  persecuioribus  et  baereiicis  impngnatury 
oontra  quos  hoc  carmine  armatur.  Quisque  fldelis  a 
proximis  et  fralribus  falsis  adversa  patitur,  contra 
quos  hac  oratione  ulitur. 

Psalmus  babei  tres  sectiones  :  Prima  est,  Judica, 
Domini^  nocentes  mef  in  qna  est  inimicis  Gbristi 
imprecaiio;  secunda,  Antma  autem  mea^  in  qua  est 
Resurreciionis  gralulatio  et  Passionis  enarralio ; 
tertia,  Confitebor  tibi  in  ecclesia  magna^  in  qua  esl 
liberali  confcssio,  el  perseculorum  confusiOy  et  ju- 
slorom  exsullatio.  Voxest  Chrisliin  Passione  desu- 
dantis,  et  vox  BcdesiaB  in  passione  laboranlis,  et 
vox  cujuslibcl  fldelis  in  tribulatione  ad  Deum  cla- 
mantis. 


el  revereantur  de  peccatis,  avertantur  ab  Iddolalria 
retrorsum,  id  est  non  pnecedant  iu  superbia,  sed 
relro  sequaniur  Ghristum  iu  bumilitate,  et  eoit- 
fundantur  pcenilendo  de  priori  conversatione.  Se- 
quitur  : 

Vers.  5.  Fiant  tanquam  pulvis  ante  faciem  ventL 
Hoc  est,  sicut  pulvis  a  venlo  spargitur,  sic  bostet 
Ctirisii  a  ^entationibus  daemonum  vagi  in  eoiiai- 
piscentiis  circumferantur  Et  angelus  Domtm^  id  esc 
diabolus,  coarctans  eos^  hoc  est,  magis  instigel  eos. 
Vel  ila  augelo  persequente  dispcrdantuis  ut  nihO 
prorsus  ex  bis  vcl  exiguum  relinqualur.  Et  cum  sim 
ut  pulvis  aridi,  et  pondere  bonitatis  vacui,  ia  dte 
judicii  a  veuto  tcmpeslalis  irx  Dci  lollanlur,  el  ful- 


4S57         COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  ^  PARS  III,  EI  HONOIUO.  —  PSAL.  XXXIV.         I53S 
phuiw  lurbifii  iiiTolvaiiMirt  ct  lunc  an§ilu$  Do-  A  ncxiifi  Teritetis ,  qitem   iporat,  illum  astringat : 

et  capHo,  quam  abscondU^  id  eat   mors  Cbristi  oc- 
cultis  insidiis  roachiuata  appreheudat  eum  a  Deo  fu* 


mtttl,  Bcilioet  dialKilu«,  ad  ?indictam  Dei  consti- 
tutos,  sit  eoMrctam  «oi|  id  est  creciani  io  «temis 
suppliciis. 

In  Hcbrseo  babeiur :  Et  angeUu  Dondm  impeiHt 
eoi^  qui  ejutmodi  $unt*  Vd  atUer :  Fiont  tanquam 
pulvis  ante  faciem  venti^  hoc  est,  ad  fidem  con?ersi 
vento  Spirims  sancti  a  larrenis  desideriis  subieven- 
t4ir»  et  a  ponderc  criminum  letes  in  a^thereas  \ir- 
tutes  perducanlur.  Et  augelu$  Domini  bonus  coor- 
ctans  eoty  ad  poeniicntiam  constiingens  eos  adTersi- 
latibus  ad  sanctimoniam»  Sequitur  : 

Vers.  6%  Fiat  ma  illorum  tenebrof  ei  tubricum^  id 
cst  ignorantia  et  luxuria  vei  inconstantia.  Lumea 
veriiatis  non  cognoscanti  nec  firma  stalione  consi- 


gieotem;  et  in  laqueum  cadat  in  ip$o^  id  est,  in  Chri- 
sto,  scilicet  a  priori  vita  cadat  in  vinculum  dilec* 
tionis  absoiutus  alaqueodaemoniacaecaptionis.  Quia 
hoc  est  judicium  discemere  inter  bonos  et  malos, 
ideo  istud  lotum  iu  bono  et  in  malo  inleiligitnr,  et 
Cbrisius  verus  judex  pro  suis  dilectoribus  ante  Pas- 
sionem,  et  in  Passione  pro  suis  cmdiixoribus  ora^  it, 
et  in  crtice  qoasi  in  Iribnnali  residens  «nnm  de  la- 
tronibus  sicutfn  judicio  sinistros  damnavil,  Blteruro 
8ic«l  adhttc  dexftros  vitae  a4judicavit.  Sequiiup  gra- 
tulatio  Kesurrectionis.  Promorte  mea  illis  sic  eveniet: 
Vebs.  0.  Animaautem  meaextuUabitinDomino^ 


,_„  ,  -_  „^^.«„. 

•tam;  sed  de  vitio  ia  vilium  cxci  lubrico  gressu  la-  *  hec^,   ego  resurgam,  et  anima  mea  Istabitor 


Lantur«  qui  in  mea  passione  grassantiir,  aique  ab 
«ngelo  cUritaUs  DMinicfe  aflligantur.  Qui  eaim  in 
isu  vita  graditur,  htinc  diaboiiis  perseqnittir.  Undo 
subditnr :  Et  angelut  Domini  per$equen$  eo$  olemis 
lormeAils.  Si  angeiu$  DomiiU^  cur  inalQs  ?  si  jna- 
lus,  cur  Demini  ?  Angetut  per  naturam,  Domini  per 
creatkmeiii,  malus  per  propriain  volunlatem.  In  hoc 
eliftm  Domini,  quia  Domine  «ervity  dura  malos  pu- 
nit,  justos  in  camiM  trUHdatieius,  ttt  Oaber  aurum 
a  «orde  excequit. 

Aliler  :  Fiat  conversis  «t«  peocalorum  tenebr^je^ 
scilioet  per  lucem  veritaUs  teuebrosam  videntes  ex- 
liorreant,  et  iubricoy  nl  diutius  in  eadem  stare  ne- 
quoant»  Et  ungelm  Domini  Christus,  uagni  consi-  q 
iii  ^mgelus,  id  cst  Patds  mintius,  jper$equen$  eo$  ca- 
stigando  et  corripiendo  a  malis,  ne  baereant  in  ter- 
rcnis  desideriis,  sed  festinent  ad  viam  salutis.  Uoc 
iLodo,  ut  dixi,  persecutores  mei  perJantur. 

Vers.  7.  Qttoniam  graii$^  id  est  sine  mea  culpa 
abuondertint  nrihi  interitum  laquei  <ul,  hoc  est, 
absconse  paraverunt  mibi  mortem,  qua  il!aquoarcr. 
taquei,  dico,  xttt,  quo  ipsi  illaqueabunlur.  Vcl  mea 
uiors  erat  interitus  laquei  $ui,  quod  sunt  peccsna, 
qu2e  per  morteni  meam  sont  destmcta.  Supervacue 
exprobravemnt  antmam  meum,  Supervacue,  id  est  in 
vanum  dicentes  me  blaBphemum,  cum  dlii  :  Filius 
Dtn  sum ;  vei  talso  accusantes,  quod  lemplum  Dei 


Aesurrectione  /acta  perDominwn:  et  delectaHtnr 
$uper  4al9iari  sno,  id  est,  deiecUAio  eril  illi  de  3ai- 
vatioae^  qux  per  illam  fiot  aliis;  hee  est  ttio  talu- 
tari.  6siXtK  onim  mundi  erat  ansBa  Chrisii,  vel  sa- 
lutare  anittttCiirisii  eratmi|jestas  verbi,  uiide  salus 
egreditur  ,  et  vita  prxsutur ,  fons  misorioordiae, 
supplicantium  remediiHB,  remiasio  peccatonMn. 

Vehs.  10.  Omnia  o$$a  meaditent ,  hoc  estfortl- 
tudo  roea  et  robur  et  oanes  Aiumae  virtutes  Julii- 
lando  clamant :  Domine,  qui$  slmtVts  tui  ?  Vel  o$$a 
Chrisli  «unt  apostoli,  infirma-caniis,  &eilieet  iik^cie- 
siam  adhuc  in  &d6  teneram  portantes,  videnteseom 
de  morte  revixisse  clamaverum  prae  nimia  admira- 
tione :  Domine^  qui$  $imili$  tui?  Nullus.  Eripien$  tno- 
pem  de  maumfortiorum  eju$,  boc  est,  Inimanum  ge- 
iius4e  poiestate  diabolorura  :  Egenum  et  pauperem 
a  diripientibue  «nm,  boc  csi,  a  daeraoiiibus  in  diversa 
vitia  eum  dietrabeotibus,  dainde  in  diversa  stippH- 
cia  eum  r^pientibiis. 

lioca  tria  :  Inop$t  egenne,  jmuper.  Afia  translatione 
babelur  :  MemUcue  pro  patfper,  Humamtm  genus 
erat  innps,  quw  roortale  efiectum  aliunde  non  ha- 
behtt  jrnEiliwn;iioqiie  a  lege  neque  a  propheta  ne- 
qut^^o.Egenum  er«i,  quia  in  labore  et  sudore 
panem^niietivlt.  Fuuper  orat,qiftoniam  de  illa  sa- 
pientia  etfartiite  •dejeftwm  oolam  tenuem  et  um« 
bnrtBem  ratlmcQlaMi  poeeidcfbat.  Mendicum  etiam 


possem  destruere,  et  aliud  non  roanufactum  readi-     erirt,  ifuia  ai^torMira  implorabat.  D^mones  ei  for- 

tiM-lk^         lAt*t%  D      ,J .         .  J ij . 1^U__.  ». 


ficare.  Ideo 

Vers»  8.  Veiridl  Hti  laqueu$f  quem  ignoratf  scili- 
cet  nii  populo  eveniat  illa  mors,  quam  ignorat  per 
meam  mortero  evenlre.  Quod  ita  contigiu  Naro 
subito  venit  Romanorum  exercitus»  et  circumdedit 
eos  congregalos  ad  solemnitalem.  Venire  dicitur 
4aqueu$^  cum  aliquis  se  praecipiiat  in  laqueum.  Et 
qnia  non  omncs  imerfecli  Aieruiit,  dicil  quid  aliis 
eonlingat :  Et  captio^  quam  ab$eoHditf  apprehendat 
fidiiyiioc  est,  eaptiOf  qnaro  absconseparavit  mihi, 
ait  causa  suae  captionis,  et  hiyusmodi  caplio  appre^ 
tiendat  eum,  Et  in  iaqueum  cadat  in  ip$o  [al.,  iii 
ip$um]^  id  est  iu  Christo,  repentiuam,  quam  mibi 
paravit,  et  incidat  in  foveam,  quam  fecit. 

Aliter.  Yeniat  iUi  iaqueu$,  quem  ignorat,  hoc  est, 


liores  emnt,  quia  >in  oniiibvs  ei  pnevalebant.  El 
qnia  eum  m  potestate  babebant,  ad  qusqoe  Deo 
contraria  rapiebant.  Vox  est  ettam  Cbristl  Patrl 
gratias  agenHs:  Eripien$  me  iMOpem  demanu  for^ 
Itonim,  scilicet  fadaionmi.  Cbristus  pro  nobis  fac* 
His  ost  imipi,  ut  efiuB  inopia  nos  divitea  oasemus» 
AnnaSf  Caipbas,  Piiatus  et  Pbarissei  fortiorcsei 
erant,  qui  ei  mortem  carnis  inferebant.  Ipse  egenue^ 
qnia  niilhis  in  Paasione  eum  juvit;  tpse  pauper,  quia 
ab  omnitmssoisderelictiis:  liimcdiripuenint,  quan-^ 
do  cmn  iiistibus  et  gladiis  tanquam  latronem  com- 
pwhenderant.  Quid  dcinde  fecerlnt,  ipse  eftaequitur. 
ViR8.il.  filiiryenlei  te$te$  iniqui^  qurn  ignoraiMim, 
iiUerrogabant  me,  Te$te$  iniquiy  id  esl  faisi,  eurgen- 
te$f  hoc  esl,  violenter  insurgentes ,  qu(e  ignorabam 


1559  GEKIQOHI  PR.€P0S1X1  RElGIffiRSPEaG.  lUO 

per  conscientiam»  id  est,  qnx  non  feceram,  inter-  A  dlit,  Deus  majeslatis  claruit.  Sinus  Ghristi  est  se 
rogabant  me   accusantes  :   No$  audivimus,  quia  hic 


dixit :  Possum  desiruere  templum  Dei^  et  in  triduo 
aliud  recedificare  (Matth.  xxvi,  61).  Sed  Phansaei  de 
multis  falso  accusabant  eum  ad  Pilatum  et  ad  He- 
rodem.  Etilli  inlerrogabant  eum  :  Nihil  respondes 
ad ea\  quce  tibi  objiciuntur  ab  his?  {Marc,  xiv»  60.) 
At  iile  quasi  nescius  tacuit,  quia  per  conscientiam 
ignorabant,  si  fiiius  Dei  esset.  Quod  cum  diceret : 
Ego  stimt  scideruot  vestimenia  dicentes  eum  blas- 
phemasse.  Et  cur  hoc  ?  quia  iguorabant  qu»  eum 
interrogabant.  Gredunt  enim  Judaei  Deum ,  sed  fi- 
lium  Dei  non  credunt.  Ergo  quod  non  credunt,  hoc 
ignorant. 

Yers.  13.  Retribuebant  mihi  mala  pro  bonis,  Pro 
miracuHs  opprobria  'et  flagclla,  pro  yita  mortem. 
Steriliiatem  animte  me(e,  Ego  bonum  semen  verbi 
Dei  in  eis  seminavi,  bonis  operibus  eos  fccundavi, 
ipsi  sterilitatem  reddiderunt,  dum  spinas  malitiae 
protulerunt.  Velanimam  meam  virtutibus  fecundam 
nitebantur  facere  sterilem  ,  dum  mortuus  uulium 
opus  facerem. 

Vers.  13.  Egoautem^cum  mihi  molesiiessent^ 
induebar  cilieio*  Humiliabam  in  jejunio  animam 
meam,  Dominus  non  legitur  in  Passione  cilicium 
induisse  vel  jejunassc  ;  sed  quia  hic  liber  spiritalis 
est,  spiritaliter  loquilur.  Gilicium,  quod  solet  mo- 
rituris  substerni,  significat  mortalitatem.  Mors  est 
poena  peccati.  Sed  quia  Ghrislus  absque  peccato 


cretum  Verbi,  in  quosinu  est  Paler,  et  ipse  iu  e^ 
Deusenim  erat  in  Christo  reconcilians  mundum  stfr. 
{II  Cor.  V,  19).  Oratio  ergo  ejus  in  sinum  suum  esl 
coAversa,  dum  oratio  humanitatis  intravit  in  secre- 
tum  paternae  Deitatis  pro  interpeilatione  humani: 
Uberationis. 

Vers.  14.  Quasi  proximum,  et  quasi  fratrem  no- 
strum  sic  complacebam^  hoc  est,  quasi  proximo  et 
quasi  fratri  sic  complacui.  Aiia  translatio  habei  • 
Quasi  erga  'proximum^  quasi  erga  fratrem  nostrumt 
sic  ambulabam  apud  eos^  hoc  est,  ita  eos  dilige- 
bam,  sicuti  aliquis  amicum  et  fralrem  suum.  Vel 
Judam  tali  afibctu  habebam  quasi  proximum^  id  esl« 
cognatum  Joannem  vel  Jacobum  ,  quasi  fratrem 
nostrum,  scilicet  Petrumvel  alium  apitstolum.  Uai- 
tatem  Deitatis  ostendit ,  cum  dicit  nostrum  ;  vel 
unitatem  Ecciesiae  propter  communicationem  b«- 
manitatis.  Elenim  secundum  divinitatem  esl  com 
Dco  Deus  ,  secundum  humanitatem  cum  Ecdeiua 
homo.  Quasi  lugens  et  contristatus  sic  huinUiabar^ 
hoc  est,  sic  dolebam  de  perditione  eorum,  sicut  do- 
let  paier  de  morte  filii.  In  Hebraeo  scribitur  :  Qmnu 
lugens  mater  et  incurvata^  scilicet  quando  ad  cer* 
pus  unici  filiilugeuset  tristisincurvatur.  Uabc  aukdM 
pertinent  ad  ereptionem  in  opus,  qux  sequuntur  ad 
maia,  quae  retribuebant  sibi. 

Vers.  15.  Et  advcrsum  me  Itetati  suntt  et  contene-- 
runt,  Convenerunt  quippe  Judaei,  ut  eum  caperenL 


conceplus  sine  peccato  vixit,  naturaliter  immortalis  G  Gapto  eo  lcetati  sunt,  quasi  crudelem  latronem. 


fuit.  Qui  quasi  ciiicium  induit,  dum  Ynortalis  esse 
voiuit.  Si  euim  non  moreretur,  non  resurgeret,  et 
iic  exemplum  aeternae  viiae  non  pra:beret.  Cilicium 
contexitur  de  pilis  caprarum,  et  est  aptum  in  poeni- 
tentia  et  luctu  positis.  Sicut  per  oves  justi,  ita  per 
capris  designanturpeccatores.Unde  oves  a  dextriSi 
h»di  sutuentur  in  judicio  a  sinistris.  Ghristusergo 
cilicium  iuduit,  quando  a  peccatoribus  natus  mor- 
talem  carnemsumpsit,  etdepeccato  damnavitpec- 
catum.  Dum  mihi  molesti  essent  sputis,  coiaphis, 
flageliis,  induebant  me  ciliciot  id  est  mortalitate, 
sub  qua  non  agnitus  latebam.  Et  humiliabam  in  je- 
junio  animam  meam.  Gibus  Ghristi  est  bona  opera- 
tio.  Salutem  illorum  esuriebat.  Sed  cum  iUi  nefan- 


vum  hostem  cepissent.  Congregata  suni  super  me 
flageila,  hoc  est,  simul  coacervata  sputa»  colaphi, 
veri>era,  spinae  :  et  ignoravi  per  conscienliam  c«I- 
pam,  propter  quam  talia  solent  fieri. 

Vers.  16.  Dissipati  sunt^  nec  compuncti^  hoc  est, 
in  malitia  excaecati,  a  luce  veritatis  separati ;  ideo 
ad  parcendum  non  sunt  flexi.*  Vel  per  invidiam  ei 
avaritiam  sunt  dissipati^  et  a  vinculo  charitatis  re- 
laxati ;  ideo  ad  misericordiam  non  sunt  compuncti. 
Vel  etiam  nunc  de  terra  sua  per  omnes  gentes  sunt 
dissipati,  et  tamen  ad  poenitentiam  non  compuncti. 
Tentaverunt  me  dicentes  :  Prophetiza,  qtUs  est,  qm 
tepercussit?{Luc.  xxn,64.)  Subsannaverunt  mesub- 


,    .  .  u  .    r      ,.  n  sannatione,  hoc  est,  imserunt  me  magna  irrisione, 

da  scelera  patrarent,  jejunus    permanebat.  /ii  tali  ^  .    ^    .  i  .     i        j  ^       . 

.  .    .        *^       -1       1.  u  .    A  .11        j      quando  faciem  meam  rclevaverunt,  alapas  dederunt, 

fe;umo  suam  antmam  humiliabat,  dum  se  liluc  ad     ^  >      r-  -« 


satiandam  insaniam  ipsorum  tradebat. 

Et  oratio  mea  in  sinum  meum  convertetur.  Hoc 
tractum  est  de  historia.  Manus  Moysi  de  sinu  pro- 
lata  apparuit  leprosa,  in  sinum  reposita  inventa 
est  sana  (Exod.  iv,  6,  7).  Manus  Moysi  est  prophe- 
tia  legis  de  Ghristo.  Sinus  est  secretum  Patris.  Ma- 
nu8  de  sinu  extracta  leprosa  apparuit,  dum  Ghri* 
stus  de  sinu  Patris  descendens  infirmam  camem 
induit.  UndeJudseidixerunt:  Vidimus  eumtionha- 
bentem  speciem,  neque  deccrem,  sed  tanquam  a  Deo 
percussum  et  leprosum.  Vnde  nee  reputavimns  eum 
{Isa.  L1II,  %  eiseqq.).  Sed  roanus  in  sinum  recepta 
^ana  est  inventa,  quia,  dum  Ghristus  ad  Patrem  re- 


quando 1 

insuper  utimroundum  conspuerunt  (Matth,  xxvi, 
66).  Frenduerunt  super  me  denlibut  suis  dicentes : 
Reus  est  mortis. 

Vers.  17.  Domine ,  quando  respicies  ?  bocest, 
ipsi  me  taliter  tracubant ;  sed  tu,  Domine^  quamde 
respicies  me  ita  patientem  ?  quandiu  toleras  bac 
super  unigenitum  tuum  tibi  unice  placentem  ?  qutiH 
dio  non  vindicas  in  gentem  sic  crudeiiler  saevieB- 
tem  ?  Restitue  aninutm  meam  a  malignitate  «ontm, 
id  est  a  ssevitia  JudaM>rum ,  et  ereptam  redde  cor- 
pori,  ut  resurgam.  A  leonibus ,  id  est,  a  daefflonUMis 
rugientibus  restittte  unicam  meam.  Auima  Gbristi 
erat  unica,  id  est,  singularis  ab  omni  labe  peccaii 


m\  GOMMENTiUUUM  IN  PSALMOS.  —  PAES  ni,  EX  HONORIO.  —  PSAL.  XXXIY.        i542 

iminunis,  et  ideo  receplaculum  Divinitatis.  Si  me  A     Ters.  24.  Judica  me  secundum  jmtUiam  tuam^ 


resuscilavens» 

Vers.  i8.  Confitebor  tibi^  id  est,  laudabo  te  in  ec- 
clesia  magna,  in  toto  mundo  diffusa,  non  parva  pau- 
corum  Synagoga.  Jn  populo  gravi^  scilicet  in  populo 
Cbristiano  virtutibus  gravi  laudabo  te^  non  in  popu- 
lo  Judxorum  levi  in  vanitatibus.  His  interpositis 
redit  ad  Passionem. 

Vers.  19.  Non  supergaudeant  mihi^  qui  adversan* 
iur  mihi  inique,  hoc  est,  non  inde  gaudium  habeant, 
quod  occidunt  mc  injuste.  In  alia  translationeest : 
iVofi  insultent  mihi,  Si  non  resurrexero,  adversa- 
rii  mei  gaudebunt^  et  meis  mortem  meam  insulta- 
bunt.  Qtti  oderunt  me  gratis,  boc  est,  absque  cuipa, 
sed  pro  benefactis,  le  annuunt  oculis.  Iloc  est,  dolis 


Domine  Deus  meuSt  hoc  est,  Judica  me  secunduro 
hoc  quod  justitia  mea  exigit  a  tua  justitia.  Fac  mihi 
quod  mereor,  et  illis,  quod  merenlur,  Et  non  super- 
gaudeant  mihi  in  hoc,  quod  ipsi  bona,  ego  habeam 
mala. 

Vers.  25.  Non  dicant  in  cordibus  suis  :  Ecce 
eugeanimw  nostras,  hoc  est,  bene  animw  nostrfg^ 
impletae  sunt  voluntates  nostrae  in  ilio.  Nec  dicant  : 
Devoravimus  eum.  Hoc  est,  postquam  ei  fecimus 
omnia,  quae  voluimus,  occidimus  eum.  Hoc  tunc 
dicere  possent ,  si  non  resurrexisset,  lunc  bene 
animce  eorum  esset,  si  satisfactum  esset  auimae  eo- 
rum,  tunc  gauderent  super  eum. 

Vers.  26.  Erubescant  de  mea  Resurreclione,  qui 


in  mc  usi  sunt.  Mecum  amabililer  agebant,  interim  R  gaudent  de  mea  occisione  ;  sed  et  omnes  consen- 

tientes  revereantur  simul^  id  est,  valde  limeant,  ^{(t 
gratulantur  malis  meis* 

Jnduantur  confusione  et  revercntiat  id  est,  eru- 
bescentia  et  timore  circumdentur ,  qui  maligna 
[Vulg.  magna]  loquuntur  super  me,  Matigna  ioque- 
bantur,  dum  eo  occiso  et  sepulio  dixerunt :  Sedu- 
clor  iUe,  dum  adhuc  viverei,  se  resurgere  promisit. 
Sed  quia  magica  arte  apud  vulgus  magnus  appa- 
ruit,  haec  ars  ei  ultra  prodesse  non  poierit.  Custo- 
dite  sepulcrum,  ne  discipuli  ejus  furentur  eum. 
Post  talia  verba  multum  coram  miiitibus  erubue- 
runt,  quando  eum  de  sepulcro  potenler  exiisse  au- 
dierunt.  Valde  reverili  sunt,  quando  eis  pecuniam 
obtulerunt,  quia  mox  se  perituros  timuerunt.  Conr 
tradidissemus  eum  ^  fusione  induti  sunt,  quaodo  apostolis  idiotis  homi- 
Alios  salvos  fecit,  «ibus  respondere  non  potucrunt,  insuper  et  sign» 
per  nomen  Christi  fieri  viderunl.  Reverentia,  id  est, 
timoreperfusi  sunt,  qui  Romanos  in  suum  interitum 
moverunt. 

Aliter.  Erubescant  de  hoc,  quod  in  me  fecerunt ; 
et  revereantur  simul^  id  est  ad  poenitenliam  limen- 
tei  convertantur,  ^mi  gratulantur  malis  meisy  hoc 
est,  qui  l«tati  sunt  de  mea  morte,  contrislentur  poe- 
nitendo  se  consensisse,  in  pudore  et  reverentia,  sci- 
licet  cilicio  poenitentiae  quasi  lugubri  veste.  Pudor 
est  contra  audaciam  crudelitatis  :  reverentia  contra 
impudentiam  falsitatis.  Revereniia  cst  timor  Domini 
cum  amore  permistus.  Duabus  curent  virlutibus, 
D  quod  duobus  commisere  criminibus,  qui  maligna 
loquuntur  adversum  me,  hoc  est,  qui  superbe  dixe- 
runt  contra  me; 

Vers.  27.  Exsultent  in  corpore,  et  imtentur  in 
animo  apostoli  et  alii  fidcles  in  Resurrectione  mea, 
qui  volunt  justittam  meam,  id  est,  qui  volunt  imitari 
in  justitia,  vel  qui  volunt  mihi  juslitiam  tieri  dc  Ju- 
daeis.  Et  dicant  ore  et  corde  :  Semper  magnificetur 
DominuSf  hoc  est  in  aetemum  subdatur  sibi  omnis 
mundus,  qui  votunt  pacem  servi  ejus^  id  est,  qui 
appetunt  illam  pacem,  quam  ego  servus  tuus  ha- 
biturus  sum  pro  mercede,  quod  tibi  in  Passione 
carnis  pro  humaui  generis  rcdemptionc  scrvi- 
vi,  ut  nullos  motus  sustineant  in  carue  neque  in 
aiiima. 


oculorum  nutibus  alterutrum  innuebant  quas»  di- 
centes  :   Seductor  est,  magus  est.  Unde  sequitur  : 

Vers.  20.  Quoniam  mihi  quidem  pacifice  loque- 
hantur  dicentes  :  Magister^  scimus^  quia  verax  es,  et 
viam  Dei  in  veritate  doces  {Matth,  xxii,  16  ).  Et  in 
iracundia  terrce  loquentes  dolos  cogitabant^  hoc  est, 
mihi  irati  propter  terrena  retinenda  haec  pacifice  lo- 
quentes  exterius,  dolos  interius  cogitabant^  quomo- 
do  me  in  sermone  caperent,  ligarent,  occiderent. 
£t  postquam  me  ceperunt  et  ligaverunt 

Vers.  21.  DHataverunt  super  meos  suum,  hoccst, 
valde  iate  aperuerunt  quasi  me  devorare  vellent 
clamanles  :  Crucifige,  crucipge  eum,  Si  hunc  dimit- 
tis,  non  es  amicus  Crnaris  (Joan,  xix,  6  et  12).  Si  hic 
nonesset  malefactor.^  non  tibi 
\Joan,  xviii,  30).  Et  in  cruce  : 
seipsum  non  potest  salvum  facere,  Si  filius  Dei  esl, 
descendat  de  cruce  {Matth.  xxvii,  42).  Insuper  dixe^ 
runt :  Euge,  euge^  viderunt  oculi  nostri,  hoc  est, 
bene,  bene  videmus  oculis  nostris,  quod  videre 
desideravimus ,  ut  seductor  plebis  inter  latrones 
penderet,  Nunc  vident  oculi  nostri ,  quod  prius 
diximus,  quia  signa  tua  magica  erant.  In  Hebraeo 
scribitnr  :  Va/k,  vah  qua  voce  insultantes  ei  in  cru- 
ce  usi  sunt. 

Vers.  22.  Vt(fM(t,  Domine,  Pater,  illusiones  eo- 
rum  et  meam  obedientiam  :  ne  sileas  a  vindicta  ii- 
lorum,et  ne  difibras  dare  senlentiam  in  eOs  pu* 
niendos.  Cum  judex  silet,  reis  parcitur  ;  cum  sen- 
tentiam  profert,  puniuntur.  Pater  quasi  tacuit,  dum 
Filium  in  Passione  de  homicidio  non  vindicavil ; 
quasijudex  senteniiam  protulit,  dum  omnes  pcr 
Romanos  perdidit.  Domine,  ne  discedas  a  me,  id 
est,  da  mihi  constantiam,  ne  deficiam,  et  tuae  dex- 
terae  adhaeream,  donec  digna  ultione  punientur. 

Vers.  25.  Exsurge  mihi  in  adjutorinm,  et  intende 
judicio  meo^  hoc  est,  diligenter  considera,  quam 
injusto  judicio  me  inter  latrones  damnaverunt.  Deus 
meuSf  qui  me  creasti,  et  Dominus  meus^  quia  for- 
inam  servi  indui,  intende  in  causam  meanif  non  in 
pcenam,  quia  par  pceiia,  sed  dispar  culpa.  Nam  mea 
causa,  propter  quam  judicor,  est  reparatio  humani 
gcneris. 


1545  GERilOHl  PRiEPOWH  HEKiaERSPEiU;.  I5U 

Vbm.  W.  Et  lingua  mea  mediiabitur  jmHtiam  a     Vees.  5.  Fiant  tanquam  pulvis  anfe  faciem  vend. 


iMum,  ftcillcel  praedicatores  mei  cum  studio  pro- 
ferent  9lii9  veriutem  promissionis  tuse;  tota  die^  id 
cst  jugiter  proferent  laudem  tuam  per  i)onam  vitam. 
Hoc  modo  de  capite,  nunc  Tidearous  de  corporc  et 
membris. 

Ecclesiae  non  est  colluctatio  adversus  camem  et 
sanguinem  tantura,  id  est  adversus  liomines  quos 
videmus,  scd  adversus  principes  el  ppteslatcs  et  re- 
eiores  muftdi*  id  e^  dial>oIuw  ct  angelps  ejus  quos 
uon  videmus.  I>e  his  clamat : 

Vbrs.  1.  Judica,  Domine,  nocentes  me.  Hocest : 
0  Cliriste,  judiea  per  luum  judlcium  d^amoDes  no- 
cenies  me  noxiis  suggesUouibus ;  expugtw  tua  gra- 
tia  impugnanUM  me  CenUtionibus,  Vel  judica  «o- 


Non  dicit  maledicendo,  sed  pnedicendp  ;  daemooes, 
Judaei,  persecutores,  bseretici  erunt  in  die  judicii 
tanquam  pulvis  ante  faciem  venti,  quando  a  veoto 
irae  Dei  ut  palea  a  frumento  Dei,  id  est,  a  ciBto  jo- 
storum  tollentur,  et  camino  aDstuantis  incendii  in- 
volventur.  Tuuc  angelu$  Domini,  scilicct  Christiis, 
magni  consilii  angelus  erit  eos  persequens,  dum 
dicet :  Discedile  a  me,  maligni,  in  ignem  (ptemum^ 
qui  prteparatus  est  diabolo  et  angelis  eju$  (Matth. 
XXV,  41) ;  vel  angeli  Dei  eos  tunc  persequentor, 
quia  per  eos  in  stagnum  ignis  et  suJphuris  pnedpi- 
tabunlur. 

Vers.  6.  Fiat  via  illorum  tenebrm  et  iubricum^ 
quia  in  tenebras  cxteriores  projicientur,  et  labili 


,  id  est,  discertte  «e  ab  iufldelibus  qui  B  flammarum  veriigiue  roiabuniur  ;  vel  pro  varietate 


cente$  me, 

me  nocere  cupiujrt ;  expugna  per  signa  et  virlutes 

ad  te  convertendo  impugnante$  me  persecutores  et 

haereticos. 

Vers.  2.  Apprekende  arma  et  $cutum.  Arma  di- 
cufitur  eo  quod  armos  tegant,  ei  sigmiilcant  virtu- 
tcs,  ^juibus  animaa  armantur,  ne  ejs  insidiaB  dacmo- 
mim  praevakant.  Scutum  dicilur  quasi  ficuHrtum, 
eo4»od  (ortium  virorum  gesta  oiim  indypeis  scul- 
plerentur,  et  signciiicat  iidem  per  quam  igoea  tela 
nequissimi,  id  eat  igoiiae  concupiscenliae  repellun- 
tur.  Oicitoir  ergo  :  Appreliende  arma  et  $cutum, 
hec  est,  fac  me  apprebendere  iWem,  H  virtutibus 
contra  daMnones  armari,  ut  possim  in  die  malo, 
idest  indie  :tentAl4onis  vel  trilulationis  resistere. 


criminum  nunc  ignis  ardore,  nunc  frigoris  algore 
cruciabuntur,  ui  scribflur  :  Transibunt  ab  aguis  ni- 
vium  ad  calorem  nimium  (Job  xxiv,  19).  Ibi  erit 
Angelus  Domini  coarctans  eos^  id  est  districUim 
judicium  Ghrisli  premens  eos. 

Vers.  7.  Quoniam  gratis  abscoaderunt  mfAltn- 
ierftum  laquei  sui :  sine  justa  cansa  Juda:i,  pagaui 
et  hxretici  occultis  con$iIiis  cl  insidiis  interiium 
Ghristianis  paraverunt,  quod  fuit  laqueus  iiloruin, 
quia  ipsi  a^terna  morte  illaqueati  suiit.  In  Hebraeo 
]ial)etur  :  Absconderunt  insidias  reiis  sui,  in  qiio  a 
daemonibus  ut  pisces  sunt  capii  in  sulphureo  tor- 
rente  diabolo  ad  pastum  coquendi.  Supervacue  «x- 

_       _  probraverunt  animam  meam,  diccnles :  Vos  magum, 

et  vilia  iteviacere.   Ei   quia  per  me  non  possom  ^  etpro  suis  magicis  inter  latrones  damnaium  aJo- 
hoc  facere,  exsurge  iper  gratiam  in  adjulorium  miki.     ratis,  el  ab  hoc  bona  speratis  ? 


Vers.  5.  Efuttde  frameamt  et  conciwie  adversus 
foi,  ^Mt  persequuntur  me,  boc  est,  gladius  irae  tuai 
decidat  super  eos,  atque  concludat,  ne  ad  noceadum 
evagari  valeant.  Vel  framea  est  verbum  Dei.  Hoc 
effunditur,  dum  per  scriptoram  malis  resistitur. 
Framea  est  etlam  anima  justi.  Uaec  a  Dco  effundi- 
tur,  et  iniHHcus  coadodiiur,  dum  per  animam  ju- 
»ti  peccator  pleailur,  sicut  per  animara  Pelri  Ana- 
nias  et  Saphyra  sunl  occlusi,  et  per  animam  Eliai 
quinquagenarii  consumpti.  Dic  animas  mem,  ut  te 
Intelligat :  SaUu  ttta  ego  $um,  a  me  eris  post  mor- 
tcin  vivificauda.   Framea  quoque  elTundilur,  cum 


Vers.  8.  Yeniat  t7/l,  id  est  tali  populo,  laqueus^ 
quem  ignorat^  hoc  est  repentina  perditio,  quam 
non  sperat  :  et  captio  quam  abscondit  npprehendal 
eum ,  id  est ,  fraude ,  qua  decipere  voluit,  decipia- 
tur  :  ei  in  laqueum  cadat  in  ipsum,  hoc  est,  in 
foveam  mortis,  quam  fodit,  incidat,  et  funiculis 
peccatorum  manibus  et  pedibus  constringator , 
ct  de  consortio  sanctorum  in  ignem  aeiernum  mit- 
tatur. 

Vers.  9  et  10.  Anima  autem  mea  exsultabit  ia 
Domino^  cum  emn  facie  ad  faciem  sicoti  cst,  vi- 
derit :  et  delectabitur  super  $aiutari  sko,  id  est  siq^^er 


sancta  conver^tio  aoimae  undique  per  bonam  fa-  «v  Ghristum  delectationem  hal)ebit,  cum  ei  conformis 


mam  vibratur.  Tunc  adversiirii  concluduntur  , 
cum  de  bonis  operibus  eis  silentium  imponitur, 
ut  nthil  habeant  de  l^onis  male  ioqiii,  framea  san- 
ctiutis  iUonim  transfossi.  Horum  saius  erit  utique 
Dominus. 

Vers.  4.  ConfMndanriir  ei  revereantur  daemones 
quiBrente$  animam  meam  ad  perdendum  eam.  Dae- 
mones  coufunduntor,  cum  a  sanclis  vincuntur. 
Tunc  reverentur,  cum  pro  sanctis  judicio  Dci 
torquentur.  Avertantur  retror$um  Juda:i,  qui  per- 
verso  cursu  in  praecipitium  eunt ;  et  confundauiur 
genliles  in  idololatria,  et  haeretici  in  sua  versutia, 
€ogitanie$  mihi  malut  id  est  machinantes  consiliis 
niilii  pcrsocutioncs  et  tribulalioncs.* 


in  claritate  fueril,  et  eum  in  gloria  aequalem  Patri 
conspexerit.  Tunc  otnnta  o$$a  meat  id  est  omnes 
justi  ilrini  corde,  fortes  in  persecutionibus,  uon  ce- 
dentes  tentationibus  dicunt  gratulantes :  Domine^ 
qui$  $imHi$  tui  ?  Hic  inefTabile  gaudium  sandorom 
cxprimilur.  Domine^  quem  semper  desideravimus, 
quem  semper  sitivimus,  qui$  $imiti$  tibi  Int&r  cho- 
ros  angeiorum,  inter  coetus  sanctorum  ?  EripieH$ 
inopem^  scilicet  Ghristianum  populum  de  manu  for- 
iiorum  ejus,  id  est  iyrannorum,  egenumet  pauperem 
a  diripientibu$  eum,  hoc  est,  a  tortoribus  ad  diversa 
supplicia  distrahentibus  eum.  Populus  fideliom  eral 
inops  humana  ope,  id  esl,  auxilio  destitutus,  egens 
iii  rcbus  nccessai  iis,  cl  pauper  spiritu  pro  Ghristo. 


1345  COMMENTARiUM  IN  PSALMOS.  —  PARS III,  EX  IIONOIIIO.  —  PSAL.  XXXIV.  1545 

Ideo  de  manibus  se  opprimentlum  et  de  potestatibus  A  jecti,  alii  be^liis  objecti,  alH  In  rothi  coiifreeti,  aUi 

indomitis  eqnis  distracti,  alii  serris  dimi,  alii  gladlo 
sunt  occisi.  Et  ignornvi  jid  est  non  feci  crimina. 


tenebrarum  eripietur,  et  ^uper  omnia  bona  Domlni 
constituetur. 

Yers.  14.  Snrgentet  tesies  imqni  ,  qua  ignora- 
fram,  iAterrogabant  me,  Sicut  falsi  testes  in  Su- 
sanna,  sic  multi  iniqni  tesies  in  Ecclesiam  insur- 
gentes  de  multis  falsis  criminibus  Christianos  ac- 
cusab.int,quas  ipsi  per  conscienliam  ignorabant. 

Vers.  12.  Retribuebant  mihi  fnala  pro  botns,  Ec- 
clesia  tribuit  bona  (emporalia,  persecutores  retrl- 
buebant  ei  supplicio.  Ipsa  tribuit  orationes,  illi 
retribuebantpersecutiones.  Slerilitatem  anima  me(t. 
Ecclesia  fertiliiatem  fidei  et  bon»  operaiionis  ut 
Ckliva  fructifcra  protulit  :  ipsi  ut  stcrilis  ficus  sine 
fruclu  justitise  aiterno  igni  habiles  aiiierunt,  insu- 
per  et  justos  a  fecunditale  pietatis  ad  sterititalem 
snam  tormentis  ti  ahere  studuerunt. 

Ters.  13.  Ego  autem^  cum  mihi  molesti  eisenl 
minis,  prsemiis,  tormenlis,  consiliis,  fndvebam  me 
ciiicio  ^  et  hamiiiabam  in  jejnnio  animam  meam^ 
lioc  esi,  omaium  sxculi  abjeci,  divitlas  contempsi, 
aspera  in  corpore  et  animo  pertu)!.  Ei  oratio  mea 
in  sinnm  menm  converternr,  Sinus  sanctorum  est 
conscientia  ipsorum.  Cnm  pro  suis  persecutoribus 
preces  fundunt,  sed  ipsi  S6mper  in  pejus  proficiunf , 
tuuc  oratio  in  ^innm  eOrom  converteiur^  quia  bona 
voluntas  illorum  plena  mercede  altolletur.  ILec  stmt 
arma  justorum,  scilicet  ciliciumt  jtjumum^  oratio^ 
ut  Martini  et  eremtiarom.  Yox  in  oratione  perfecto- 
rum  dicit . 

Yers.  14.  Qaati  proximnm^  (fuasi  fratrem  no- 
strum  $ic  contfHacebam^  hoc  est,  fn  secreto  orath>- 
nis  Chrislo  complacui  qnasi  fratrw  cobaeredi,  quasi 
propinquo  meo  cognato,  quasi  arrarco  consecretali. 
Yox  vcro  pcenitentinm  in  ctlictO  et  jejunio  :  jjonst 
lugens  et  contristatns  sfc  humiHabar.  Remotas  et 
longe  postius  a  Deo  luget,  qaia  non  habet,  qtrod 
desiderat.  Qui  autem  in  cordehtibet,  quem  tfesiJe- 
rat,  gaudet,  qnia  ei  placet.  Deus  ubtqueest,  etnullo 
loco  continetur.  Ideo  ei  per  loca  non  appropimiua- 
mus,  nec  per  loca  ab  eo  rcmoveraur.  Luce  verHatis 
ei  appropinquamus,  nubilo  carnis  elongamur.  Dco 
propinquare  est  illi  similcm  fieri,  recedere  ab  illo 
dissiroilcm  fieri.  Aureus  nnmmus  et  argenteus  in 
uno  simul  loco  ponunlur,  et  umen  longe  ab  invi- 
cem  specie,,  qualiiate,  genere  separantur.  Sic  in 
Deo  TJvimus,  movemur  ct  sumus,  et  tamen  longe 
a  peccatoribus  salus  {Psai.  cxviii,  15),  et  prope  est 
Dominus  omnibus  eum  invocantibus  (Psai,  oiLiv, 
18).  Ego  quidem  jejunabam,  et  orabam,  et  contri- 
Stabar. 

Vers.  15.  Et  adversum  me  liBtati  sunt,  et  conve- 
nerunt,  Persecutores  adversus  Chrtstianos  cougrc- 
gati  sunt,  et  crnn  boiia  eorum  diripuissent,  insuper 
ipsos  exquisltls  pcenis  affecissent,  Iwtati  sunt,  Con^ 
gregata  ncnt,  hoc  est  mulliplicata  sunt  super  me  pa- 
gella,  Revera  super  Ecclesiam  fiagella  congregata 
iiint,dura  alii  in  persecutione  flagellati,  alii  membris 
truncati,  alii   incensi.  alii  suspcnsi,  alii  undis  in- 


pro  quibus  invenla  sunt  haec  supplicia,  quia  causa 
Christi  pass^  snm  talia.  Vel  ignoravi  alium  Deum 
prxter  te. 

Vers.  16.  Dissipati  snnt  inimici  mei  JudaBi  et  pa* 
gani  et  hasretici  bcllis,  contrlti  sunt  multis  flagcllis, 
nec  compuncii  ad  pomitcntidm;  sed  indurati  ad  ma- 
Kliam  tentaverunt  me  miiiis,  terroribus,  blandiiiis 
p  omissionibus;  iubsannaverunt  me  subsannatione 
irridentes  maxiina  irrisione,  ludibrio  habentes ,  et 
vitam  meam  ad  amaritadinem  perducentes.  Fren- 
duerunt  super  me  dentibus  suis  multis  modis  insul- 
tantes,  et  ad-varia  tormenta  damnantes. 

Vers.  17.  Dominey  quando  respicies  me  sponsam 
tuam  tot  malis  laborantcm,  me  viduam  dcsolainni 
ad  tejustum  judicem  claraaulcm?Quandiu  non  viii- 
dicas  me  ab  his,  qiii  mihi  propter  te  iiisullant,  et  tot 
maia  super  te  exaggerantur?  Porro  justus  judex  hoc 
audiens  non  taedio,  sed  ainorc  dUfert  salutein  (ide- 
lium  et  vindictam  crudelium,  donec  numet-us  e leclo- 
rura  impIeatOr,  et  tunc  omnilius  simul  ex  justo  ju- 
dicio  spectacukjm  de  adversnriis  pnebeatur.  Sed 
Ecclesia  aflticta  ct  anxia  clamat  :  Hestitne  animam 
mcam  a  malignitate  eorumf  boc  est  a  ssevitia  porse- 
cutorum.  In  Ucbraeo  habetor  :  A  calamitatibus  suis^ 
hoc  est  ereptam  ab  angustiis  restitue  paradisi  gau- 
diis.  A  leonibus  unicam  meam,  scilicet  Ecclesiam, 
C  non  haereslbus  murtipliccm,  seJ  lidei  inlegritatem 
unicam,  a  daemonibus  sive  a  sxvicntibus  potestati* 
bus  erue,  et  regno  tuo  restitue,  Si  hoc  feceris, 

Yers.  18.  Confitebor  tibi  in  ecclesia  magna.  \\\ 
coelesti  Jerusalera^  ubi  erit  magna  congregatio  ange- 
lorum  et  sanctomm  :  ibi  in  populo  gravi  virluium 
iaudabo  te,  Populus  fideliuuit  qui  hic  non  fuit  lcvis 
moribus  tanquara  pulvis,  quem  venttis  tentalionum 
per  concupiscentias  spargit,  hiinc  ventus  irx  Dci,  ut 
paleam  in  judicio  a  granis  ignem  non  projiciel,  sed 
potius  ut  grave  triticum  rccondet  in  coileste  hor- 
reum.  Subse%iuitur  Ecdesia  plorans,  divinum  auxi- 
lium  implorans. 

Vers.  19.  Non  supergaudeant  mihi^qui  adversmi" 
D  tur  miln  inique,  Impii  mpergaudent  bonis,  dum  se 
viderint  diflluere  divitiarum  copia ,  istos  autcm  an- 
gusliari  omnium  rerum  inopia.  Cum  hoc  sit  in  isla 
vita  dispositione  tua  ordinatissima,  in  illa  vita  non 
supergaudeaM  mihi^  ut  illis  sit  bene,  mihi  autem 
mate.  Qui  ativersantur  mUii  inique^  id  est  injuste, 
quia  propter  justitiam  me  persequuntur  :  qui  ode^ 
runt  me  gratis,  hoc  est  quibus  nihil  nocui :  et  aii- 
nuuiu  oculis,  hoc  est  hypocrit»  simulati,  qui  aliud 
vultu,  aliud  corde  iiiiiuunt;  aliud  nutibus,  aiiud  ope- 
ribus  gerunt. 

Yers.  20.  Quoniam  mihi  quidem  pacifice  loque^ 
bantuT  haereticl  vel  ialsi  fratres  ad  decipiendum,  ei 
in  tracttn<im  terro;,  hoc  eetmihl  iraii  propter  terrena 
tantum  adipiscenda  hoc  loauentes  dolot  In  corde  c^ 


1347 


GERHOHI  PRiEPOSITl  REICHERSPERG. 


ilhS 


gitabait  i^uomodo  me  perderenU  Ei  posiquam  mibi  a  affecistis.  Nec  dicant^  devoravimu$  eum,  boc  esi  In 


pracvaluerunt* 

Yebs.  21.  Diiataventnt  super  me  e$  stfum,  lioc 
cst  magno  cacbinno  insultaverunt  mibi.  Dixerunt : 
Euge^  euge,  id  est  beue,  bene  :  viderunt  oculi  nos/rt, 
quod  desideraverunl  te  alDigi,  te  tribulari,  te  cru- 
ciari,  qui  mortuum  pro  Dco  adorasti,  qui  magum 
cum  latronibus  cruciOxum  ut  Deum  coluisti,  et  ab 
eo  tibi  omnia  bona  promisisli,  mibi  autem  immor- 
tales  Deos  exprobrasti,  aeternas  pcBnas  intentasti. 
Prx  dolore  exclamat  : 

Yers.  22.  Vidiili,  Domine^  et  illorum  insultaiio- 
nem  et  meam  afflictionem,  ne  $ilea$  a  judicio,  quin 
potius  profer  cclerius  in  eos  sententiam  damnatio- 
nis  et  meae  liberationis.  Et  donec  judicium  veniat, 


consensum  nostnim  eos  pertraximus,  aut  non  coo- 
senttentcs  occidimus,  de  terra  memoriam  eonjm  lu- 
limus.  Ostende  per  meum  prasniium  el  iilorum  exi- 
tium,  quoJ  sibi  nocncrunt,  mibi  autem  profuenuu. 
Hxc  verba  tracta  suni  de  aureo  vitulo,  quem  popii- 
lus  in  ercmo  adoravit ,  quem  Moyses  commiDuit, 
combusslt,  in  aqua  populo  potandum  tribuit  {Exod. 
xxxii,  20).  Yilulus  factus  in  idolum  est  corpus  im- 
piorum  colens  diabolum.  Moy^s,  quod  sonat  de 
aqua  $umptu$^  est  Cbristianus  populus  debaptismate 
in  regnum  Dei  sumptus.  Hic  vitulum  commiuuit, 
comburit,  in  aquam  potandum  porrigit,  dum  corpus 
diabbli ,  scilicct  malos  pulsibus  praedicalionis  con- 
teril,  igne  dilectionis  excoquit,  aqua  baptisma'is^ 


Domine,  ne  discedas  a  me ,  sicut   promisisli  :  Ecce  ^  vel  lacrymis  puenitentise  tinclum  in  corpus  Eceleske 

devorandum  trajicit.  Quid  malis  contingat,  prose* 
quitur  : 


ego  vobi$cum  $um  u$que  in  consummationem  $a:cuU 
(Matth,  xxviu,  20).  Dcus  a  justis  lapsis  rec^dit,  el 
non  discedit :  recedit,  dum  miracula  per  eos  non 
facit«  vel  ab  adversariis  tribulari  sinit :  non  discedit, 
dum  eos  flageUis  ut  fllios  castigat,  et  purgando  a 
sorde  vasa  misericordiae  et  bseredes  regni  praeparat. 
Ybrs.  23.  Ex$urge^  Domine ,  ad  judicium  ,  qui 
landiu  patienter  vidisti  meum  injustum  exitium.  Et 
intende  judicio  meo^  quam  injuste  abeis  morti  adju- 
dicatus  sum,  non  pro  sceleribus,  sed  pro  justitia, 
sed  pro  sequilate,  sed  pro  tui  cultura.  Deu$  metis, 
quem  ego  colo,  et  Dominu$  meu$f  cui  obedienter  de- 
servio,  in  causam  nieam  intende,  non  in  poenam 
meam.  Eadem  quippe  patior,  quae  fures,  quae  latro- 
nfs.  Poena  est  similis,  sed  causa  dissimilis :  illi  pro 
injusiitia,  ego  pro  justitia. 

Yebs.  2i.  Judica  me  sccundum  justitiam  tuam^ 
Domine  Deu$  meu$.  Judicare  cst  bonos  a  malis  dis- 
cernere,  id  cst  segregare.  Judica  me,  id  est  dis- 
cerne  ab  bis,  qui  similia  patiuntur  pro  sceleribus, 
qualia  ego  palior  pro  sanctis  moribus.  Et  boc  se- 
cnndum  justitiam  ^uam,  qua  D)alis  mala,  bonis  retri- 
buis  bona.  Et  non  supergaudeant  mihi,  ut  ipsi  ibi, 
sicut  bic,  bonis  perfruantur;  ego  autem  malis  ibi 
sicut  bic  afficiar. 

Yers.  25.  tVoit  dicant  in  cordibus  $ui$  :  Enge, 
euge,  animce  nostrce,  Hoe  est  persecutores  non  in- 


Yers.  26.  Erube$cant  in  die  judicii,  et  reveremntur 
iimtf/,  qui  gratulantur  mali$  mei$.  Yel  sicut  in  He  • 
braeo  scribitur  :  Qui  Imtantur  in  afpicttQne  mea  dae- 
mones,  Judaei,  persecutores,  baeretici,  et  non  solum, 
qui  faciunt,  sed  etiam  qni  consentiunt  facientibus. 
Induantur  confu$ione aeterua,  et  reverentia^  id  esi  t- 
more,  cum  dices  :  Di$cedite  a  m«,  maledicli,  in  ignem 
wternum  (Matth,  xxv,  41).  Qtit  maligna  ioquuntur 
super  me  post  mortem  meam  dicentes  :  Ecce  periit 
vana  spes  illorum,  cum  Christo  mago  extermioati 
sunt,  ultra  non  resurgent^  ut  sibi  falso  promiseiunt. 
Sed  quid  bonis  contingat,  subjungitur : 

Yers.  27.  Exsuitent  in  mortali  corpore,  et  Itetem^ 
tur  in  anima  perenni  felicitate,  ^tit  voiunt  justiUam 
meam,  hoc  est  qui  diligunt  priemium  pro  justitia 
mihi  repositum.  Et  dicant  laetantes  :  semper  magHi' 
ficetur  Dominus^  id  est  in  aeternum  gloriflcetur 
Deus,  qui  voiunt  pacem  servi  ejus^  id  est  qui  nibil 
aliud  quaerunt,  quam  pacem  Gbristiano  populo,  Deo 
in  boc  mundo  servienti*,  praeparatam. 

Yers.  28.  Et  iingua  mea  meditabitur  justiiiam 
tuam.  floc  est  lingua  cordis  mei  jugi  cogiutione  te 
benedicens  apud  se  volvet,  quam  jusius  tu  sis,et 
quam  juste  justos  coronaveris.  Tota  die  jubilans 
iaudem  tuam^  illa,  quae  non  habet  vesperum,  scilicet 
tota  aeternitate  sine  fine  laudans  te  cum  angelis 


sultent  mibi  dicentes  sibi :  Animce  noftrce,  gaudete, 

voluntates  veslrai  sunt  impletae  :  lUis  maleficiis  d  cantabit,  et  hymnum  jubilationis  resonabit. 

Cbristianis  pnevaluistis,  despoliastis^omnibuspoenis 


PSALMUS  XXXV. 


Dtxtl  tit;tisltis,  ti(  deiinquat  m  semetipso ,  etc.  Ti- 
tulus  psalmi  hujus  de  fine  praecedentis  sumitur, 
ubi :  Qui  voiunt  pacem  servi  ejus  scribitur.  Titulus 
namque  bujus  est  (Yers.  1)  : 

W  FIMEM  SERVO  DOMINI  PSALMUS  DAVID  (6i). 


Psaimus  est  bona  operatio,  serws  Domini  Chri- 
stianus  populus  serviens  Domino,  qui  populus  est 
David,  id  est  manufortis  ad  bene  operandnm  ei  fi- 
tiis  resislendum,  tn  finem  perseverans  in  bono  pro 
hoc,  quod  in  fine  mundi  dabitur,  vike  praemio.  flic 


(64)  Yulgata  :  In  finem  servo  Domini  ipsi  David, 


1549  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS 
ergo  hymnus  bonse  operationis  altribuitur  populo,  A 
Deo  senrienti  usquo  in  finem. 

Hic  psalinus  est  de  libero  arbitrio  et  gratia  Dei,  de 
impiis  et  jnstis :  de  impiis,  qui  erubescent  et  conFu- 
sione  indueutur,  de  justis  qui  exsultent  et  Inetentur. 
Utraque  pars  in  hoc  psalmo  describitur,  sed  tituliis 
Didiori  parti  ascribitur.  Per  liberum  arbitrium  ct 
justitiam  Dci  tendunt  illi  ad  aiternam  confusionem ; 
per  gratiam  Dei  et  voluntatis  Iil)ertalem  pertingunt 
isti  ad  percnncm  exsultationem.  Per  liberae  volunta- 
tis  arbitrium  impii  iniquilatem  operantur;  per  justl- 
tiam  Dei  in  malilia  excxcantur,  ut  de  vitio  in  *vi- 
tium,  in  profundum  peccatorum,  ut  rota  de  allo  in 
imum  prxcipili  sallu  devolvanlur.  Per  gratiam  vero 
justi  ad  bonum  velle  excitantur,  et  ipsi  huic  graliae 
per  liberum  arbitrium  cooperanlur.  illi  proprio  arbl- 
trio  a  sacrificio  Dei  se  eiongant ,  isti  per  gratiam  ei 
appropinquant.  Undc  et  congrue  hic  psalmus  de  li- 
liero  arbilrio  illic  contiuuatur,  in  quo  de  sacrilicii 
mutati  non  in  mutatione  tractatur. 

In  tricesimo  quinto  loco  calculuro  ponit,  qui  per 
quinarium  et  septenarium  multiplicatus  crescil. 
Sive  enim  quinquies  septem ,  seu  septies  quini  sum- 
mam  hujus  numeri  restituunU  Quinarius  carnalem 
populum  sub  Pentaleucho  servientcm  exprimit,  qui 
quinque  sensibus  corporis  libera  voluntate  a  Dco 
recessit.  Sepienarius  vero  spiritualem  populum, 
qui  per  septiformis  Spiritns  gratiam  ad  fldem  acccs- 
sit.  Unde  iste  fonte  vitae  generatur,  ille  a  vero  lu- 
mine  obtenebratur.  C 

Materia  hujus  psalmi  est  populus  libero  arbitrio 
ad  malum  declinans,  et  populus  per  gratiam  bono 
adhserens.  Intentio  esl,  ut  bonum  facientes  non  defi- 
eiamus,  quatenus  fonte  vitae  inebriati  in  Iun)ine  lu- 
mon  videamus.  Verba  sumpta  videnlur  de  Achito- 
phel,  qui  iniquitatem  in  cubili  suo  est  meditatus, 
dum  exitium  David  est  consiliatus.  Qui  malitiam 
iion  odivit,  et  ideo  laqueo  vitam  finivit.  Davidi  autcm 
Deus  misericordiam  praetendit,  quem  de  hostibus 
eripuit,  dum  eum  impugnantes  in  bello  ceciderunt, 
et  contra  eum  siare  non  potuerunt.  Significat  autcm 
Judam,  qui  iniquiiatcm  in  cubili  cordis  est  medita- 
tus,  dum  mortem  Christi  est  consiliatus.  Qui  mali- 
tiam  non  odivit,  et  ideo  animam  laqueo  extorsii. 
Deus  autem  misericordiam  Christo  prsetendit,  quom  ^ 
de  Judaeis  persequentibus  in  Resurrectione  eruit,  et 
operautes  iniquiiatem  a  Romanis  victoribus  cecide- 
runt,  et  coram  eis  stare  non  potuerunt.  Significat 
autem  omnes  impio§,  qui  contra  justos  mala  mcdi- 
tantur,  et  ideo  a  fonte  et  a  vero  lumine  sequestran- 
tur.  Psalmus  habet  duas  partes.  Unam  :  Dixit  in- 
justus^  iu  qua  populus  impiorum ;  alteram  :  Domine 
in  cotlo,  in  qua  expnmitur  populus  beatorum.  Yox 
Spiritus  sancti  est : 

Vers.  2.  Dixit  injustus,  ut  delinquat  in  seinetipso. 
Justitia  est  Deum  diligere  et  proximum.  Hanc  justi- 
tiam  habere  est  justum  esse.  Injustus  est^  qui  hanc 
spoiite  deserit  et  mandala  Dei,  ac  proximum  odit  et 
iniquitatcm  diligit.  Hic  talis  injustus  dixit  in  semet- 


Hl.  EX  HONORIO.  —  PSAL.  XXXV.  4355 

ipso,  hoc  cst  statuit  in  propriae  voluntatis  arbitrio, 
ut  delinquat,  id  est  ut  male  faciat.  Idcireo  hic  in 
semetipso,  id  est  in  corde  delil>erat,  quia  non  Deum, 
sed  homines  formidabat,  unde  sequitur  :  Non  est  t> 
mor  Dei  ante  oculos  ejus,  Deum  ubique  praesentcm 
oculis  cordis  non  attcndit,  et  ideo  judicium  l^gis 
praevaricatoribus  futurum  contemnit. 

Vers.  3.  Quoniam  dolose  egit  in  conspectu  ejtiff  ut 
inveniatur  iniquitas  eju^  ad  odium,  lu  Hebrso  bab«  - 
tur  :  Quia  dolose  egit  adversus  eum  in  oculis  suis^  ut 
inveniret  iniquitatem  ejus  ad  odiendum,  Jn  conspectu 
Dei  doloseegit,  quiinquirit  quid  iniquitas  sit,  quasi 
eam  habere  odio  vclit,et  hoc  est  inveniri  ad  odiunif 
qui  tamen  inventam  non  odit,  sed  dili^^it :  et  hoc  est 
dolose  agere,  quia  dissimulat  se,  quid  bonum  quiuve 
malum  sit,  scire.  Vel  iniquitas  illi  ad  odiiim  inveni- 
tur,qua>ta  Deo  punitur.  IUa  non  invenitur  ad  odium^ 
quae  deletur  por  poenitentiae  remcdium.  Seqoitur  : 

Vers.  4.  Verba  oris  ejus  iniquitas,  et  dolus.  Ini- 
quitas  est,  qiiod  in  corde  dixit,  ut  delinquat.  Dolus 
est,  quod  bonnm  se  scire,  et  malum  nescire  dissi- 
inulat.  Notuit  intelligeref  ut  bene  ageret.  Non  dicit : 
non  potuit,  sed  noluit^  quia  homo  non  coacte,  sed 
sponle  malum  facit.  Deus  homini  intellectum  dedit, 
quo  Creatorem  intelligere  possit.  Sed  ipse  libero 
arbilrio  bouum  in  malum  commutat,  dum  terrenis 
inhians  bonum  scire  recusat.  De  his  dicitur :  Sapien- 
tes  sunt^  ut  faciant  mala^  bene  autem  facere  nescie^ 
runt.{Jer,  iv,  %2,},  Quidam  konum  inteiligere  cn- 
piunt;  sed  prae  carnis  fragilitate  non  possunt,  quia 
corpus  corruptibiie  aggravat  animam^  et  deprimit 
terrena  inhabitatio  sensum  multa  cogitantem  (Sap. 
IX,  15).  Quidam  acri  ingenio  pollentes  poetarum  fi- 
gmenta,  philosophoruro  deliraroenta  suromopere 
inquirunt,  divinae  legis  sacramenta,  seternae  viue 
instrumenta  intelligere  nolunt.  Quidam  etiam  ipsis 
verbis  dicunt :  Melius  est  nos  bona  ignorare,  qu.^^m 
scienter  peccare.  Hi,  sicut  in  Job  scribitur,  Domino 
Deo  dicunt :  Recede  a  nobis ,  scientiam  viarum  itia- 
rum  nolumus  (Job  xxi,  14).  Et  quia  Deum  a  se  re- 
pellunt,  a  Dto  repellentur,  ac  duplici  poena  plc-  ^ 
ctentur,  quoniaro  maluro  iibere  faciunt,  et  bonuro 
scire  superl)e  despiciunt.* 

Vers'  5.  Iniquitatem  meditatus  est  in  cubili  suo^ 
hoc  est,  in  corde  suo  ionga  roeditatione  cogitavit 
malum  perficere.  Quidaro  etiaro  meditati  sunt  iibros 
contra  vcritatcm  componere,  et  non  soluro  praesen- 
tes  exeroplo,  sed  etiaro  absentes  et  adbuc  futuros 
conati  sunt  scripto  perdere.  Astitit  omni  vice  non 
boncCi  malitiam  autem  non  audivit^  hoc  est,  omBcm 
viam  iniquam  meditando,  consiliando,  operanio 
anibulavit,  alios  verbo  et  exemplo  malo  atlraxii,  et 
in  hoc  studio  firmiter  usque  in  finem  persevcra- 
vit  :  insuper  bonnro  in  aliis  odio  babuit,  maliti.^m 
dilexit. 

Nota  corpus  impiorum  per  quinque  merobra  di- 
stincturo,  per  quinariuro  in  titulo  expressuro,  qiiod 
sunt  injusti,  Deum  non  timentes,  dolosi,  iniquita- 
tem  se  nescire  dissimulantes,  iniqui^  bonuro  intelii- 


4^51  GEftHOUl  PU^PtelTl  REICHEOSPEIIG.  1552 

g«re  DoleMes,  perrersl,  iBiqutUtem  ad  perageinlaiii  A  vclit.  Volentes  bonum  veritas  illustrat,  ac  arbitriam 


Jiigiter  ia  lecto  meditautes,  malevoli,  ia  pravilale 
darantes,  iusuper  maiitiam  amplexaotes.  lu  malis 
eit,  ut  ex  se  peccent;  jusli  aotem  uod  per  se,  sed 
per  graliam  bonum  babeot.  Quidam  contra  viiia 
pu(p[iant,  et  quia  de  propriis  viribus  diffidunt,  graliae 
Dei  se  committunt,  adversarium  vincunt.  Quidam 
vero  pugnare  incipinDt;  sed  quia  propriis  viribus 
praBSumunt,  in  Kora  tentationis  vicli  succiunbuxii, 
et  propria  voluntate  ad  vomitum  redeaiit.  Qnidam 
non  pugnant,  sed  desideriis  trahunlur,  et  ipsa  per 
omnia  sequuntur.  Quidam  nec  irabuntur,  sed  poiiiis 
incauiatiombus  vel  maleficiis  da^^mones  iovitani,  et 
pro  adipiscendis  terrenis  vel  desideriis  carnis  ex- 
pleudis  se  dominio  illorum  mancipaiiL  Uoc  loium 
arbitrio  ascribiiur.  De  gratia  autem  sequiiur : 

YEas*  li,  Doitiifie^  in  c(bIo  nUuricordia  lua,  Ex 
arbiirii  U^>orJ;ile  quiilam  angeli  in  co^o  corrueruni, 
exgmia  .iNicm  Dei  aiii  firmaii  uon  cecideruui.  /n 
€miQ  ergo  osl  mim-kordia  Domini,  per  quam  saucti 
turrobor^ii  sunt  aiigeli.  CxUun  etiam  Eccksa  voca- 
tur,  ta  qua  unsicrium  Gnristi  celatur.  Misericordia 
nuicm  Domni  esi  Cliristus,  por  qnem  Duseris  est 
miserius.  Miseticordia  ergo  Domini  est  tJi  ccbIo^  id 
est,  Cbristus  in  Ecclesia,  ciijus  £^atia  ju&ti  dsemo- 
nes  vincunt,  qui  de  misericordia  ejus  praesiunuat. 
Hic  describitur  roulirplex  gratia  peregrinanli  Eccle- 
si«  praerogala,  et  ineflabitis  gloria,  quse  re^tuxse 
est  praeparaia,  quod  videlicct  oculm  nou  vidii,  quia 


ejus  esse  liberum  demonstrat.  Quo  cum  librre  uti- 
tur,  justitia  perfund<lur.  In  bac  perscverans  salva- 
bitur.  Et  qaia  mulii  nuliis  prsecedentibus  meritis 
per  solam  gratiam,  ut  Paulus,  vocaniur ;  quidam 
vero  per  occullam  justiiiam,  ut  ille  in  Evangelio 
volens  s?qui  Dominum,  reprobaniur,  sequitur  : 

Judicia  tua  aby&su$  muUa,  Abyssu$  cst  profun- 
ditas  aquarum  qux  nec  mctiri  necpervideri  possit. 
Tres  abyssi  scribuniur.  Una  abyssus  aliitudo  Det 
judiciorum,  altera  profundiias  pcccaiorum,  terUa 
infiniias  suppliciorum.  De  prima  dicitur  :  )udicia 
lua  abyssus  mii/<a,  quia  nimis  occulia.  De  seciinda 
scribiiur  :  Peccator  cutn  iv  profundum  matorum  ve- 
neritf  contemnil  (Prov.  xvni,  3).  De  lerlia  rogave- 
^  runi  dxmoncs,  ne  eos  Dominus  miiterci  in  abtjssum 
(Luc.  viii,  31).  Qui  in  unum  medix  abyssl  spoiiie 
descendii,-  hunc  pondus  dcsuper  pendentis  abyssi 
premii,  et  in  profundum  subier  paieniis  abyssi  de- 
mergii.  Meriio  dicunlur,  judicia  Del  abyssus  mulia, 
quia  sicut  magnl  pciagl  inicrna  minime  perspicere, 
iiec  latissima  ejus  spaiia  possumus  comprchendere  : 
sic  divina  judicia  nec  mente  complecti,  nec  ratioae 
diQinire  praevalemus,  cur  illum  sequi  voleniem  non 
permiltat,  isium  nolenicm  ailraliat;  illum  in  malis 
inveieratnm  ad  viiam  assumat,  istum  In  bonis  de- 
crcpilum  abjiciat;  infidelis  infaniem  eligat^  fideKs 
vcro  respuai,  duos  in  maliiia  aequales  unum  ad  bo- 
num   convertai,  alterum  in  malo  relinqnat.  Ergo 


non  esi  color,  ut  \ideri  possii;  luc  auiis  auditit,  C  <I"'>^^°*  misericordia  praivenli,  veritate  illusirati  In 


quia  non  est  sonus,  ui  audiri  possii;  nec  in  £ar  Iw- 
misiis  ascendit^  quia  non  est  ft^rma,  ut  imagiuari 
possit,  quci  prwpar-amt  Jku$  diligealibut  «e,  quas 
sunt  pax,  et  gaudium,  quas  suia  meuie  inteiiiguu- 
tur  (i  Cor.  II,  9).  Sequiiur  : 

Etveriias  lua  usquead  nu^^subaudiliir  :  •coyu- 
stituendas,  id  esi  doctorcs.  Verikis  est  Cbri&lus, 
mbe$  doclores,  quia  sicui  dc  nibibus  pbiii  plnvia, 
sic  de  illis  fluit  doctriua.  YeriLas  ergo  Dei  usque  ad 
mbes  esse  dicitur,  quia  Ghrisius  jnisericoMliier  bo- 
mini  subvenisse  pcr  doctores  cugnoscitur.  Vei  eicut 
in  coelo  miserioordia  Domiui  angeiis  confirmatis 
apparuii  :  sic  in  Ecclesia  verilas  Dei  olim  rqpxo- 
missa  per  propbelas  et  aposiolos  claruit. 


montem  justiiiae  conscendunt;  quilam  per  ]ustS- 
tiam  deserii  occullo  Dei  judicio  in  profundum  abys- 
sum  descendunt.  Ei  cum  sint  omnes  ejus  factura, 
providii  omnibus  hujus  \\Ut  necessaria.  Ideo  sub  • 
ditur  : 

Vers.  8.  Homines  etjumenta  salvabis,  Domine,  Iloc 
est,  inteUcctuales  et  besiiales  coi  porali  salvaiione, 
qua  pluis  siiper  jusios  et  injustos*  Unde  cum  admi- 
raiionc  exclaniat :  Quemadmodumf  hoc  cst,  quam 
luirifice  muUiplicasti  misericordiam  tuaniy  Deus,  qni 
peccaloribus  promiltis  veniam,  et  jusiis  pra^paras 
coronam!  Sed  jumenla  tantum  appetunl  corpora- 
lem  salulem  :  Filii  autem  hominum  in  tegmine  alarum 
tuarum  sperabunt,  Homines  absoluie  dicuntur  pec- 


VfiRs.  7.  Justiiia  tua  sicul  montes  Dei,  In  Hebraeo  D  caiores.  Filiihominum  juslificaii.  Adam  homo  erat. 


8crU)itur :  Justilia  lua  sicui  montes^  Domine,  Chri- 
stus  est  Dei  misericordia,  quia  per  eum  angeli  con- 
firmaiUur  in  gloiia,  per  ipsum  etiam  liberanlur 
bomiues  a  miseria.  Ipse  quoque  veriias  Dei  :  quia 
quidquid  per  propbeias  est  repromissum,  per  Ghri- 
stum  consiat  compieium.  Ipse  etiam  Iki  justitia^ 
quia  per  illum  justi  justa  prxmia,  injusii  jusia  sor- 
liuntur  supplicia.  Jusiitia  bic  nominautur  apostoli, 
qui  per  GhrisLum  justi  facti  sunt,  ei  jusiitiam  Dei 
mundo  innoiuerunt.  Ui  erant  sicut  montes  alii  in 
viriuiibus,  quos  oriens  sol  ju&iitiae  irradiavit,  et  per 
eos  convaiies,  id  est  humilcs,  iilustravit.  Eoc  totum 
ad  commeiidandam  graiiam  dicitur.  Iiiprimis  mise- 
ricordia  Dei  voluntatem  hominis  prsevenit,  ui  lK)num 


sed  noo  filius  homiuiS.  Hujus  imiiaiores  dicii  sunt 
homines,  Ghrisiiis  autem  erai  filius  hominis,  Apo- 
sloli  ei  fideles  filii  liominum,  quia  per  graiiaro  re- 
nascuoiur.  Tegmen  Dei  alarum  esl  proieclio  Scri- 
pturarum.Dtue  al;e  suniduo  testamenta.  Simil.tuJo 
tracta  est  ab  avibus,  quarum  pulli  sub  alis  matris 
se  teguni.  Dei  sapleniia  est  nostra  gallina,  cujus 
puili  omnes  fideles  :  duse  alae  misericordia  et  pietas. 
Fi7tt  ergo  hominum  in  tegmine  alarum  Dci  sperabunt^ 
dum  fideles  non  iii  meritis  suis  coutidunt,  sed  spem 
suam  in  misericordiam  et  pieiaiem  Ghristi  ponunt, 
a  milvis  ha^reticis  sub  alas  geminae  iegis  confugiunty 
a  mihis  da;monibus  alas  geminse  dilectiouis  petuntt 
et  crucis  alis  sc  tegunt.  Ili  tales 


1355  COMMEiNTARIUM  IN  PSALM08.  —  PARS  IH,  EX  HONORIO.  —  PSAL.  XXXV.  |38J4 

Yers.  9.  Jnebriabuntur  ab  ubertate  domus  tuw»  A  Apud  Deum  vero  idem  est /tu;,  quod /biu.  Ipse  esi 


DomuM  Dei  est  Ecclesia,  cujus  ubertas  est  sacr» 
Scripturae  tlDuentia.  De  hac  ubertate  inebriabtuitur^ 
quia  fideles  in  Ecclesia  de  redundantia  Scriptursc  rc- 
plebuntur.  Et  torrente  voluptatis  tu<B  potabis  eoB,  lioc 
est  inundantia  Splritus  sancti,  qui  irrigat  omnem 
animam  spirilualibus  flucntist  ut  fructum  exbibeant 
sanctitatis.  Unde  scribitur  :  Spiritus  tamfuam  tor- 
rens  replevit  totam  domum  (Jsa,  xxx,  28,  et  Act.  ii,2). 
Tu  dabis  fidelibus  Spiritum  sanctum. 

Yers.  10.  Quoniam  apud  te  est  fons  vita,  tfoc  est« 
tu  es  fons  et  origo  omnium  bonorum,  tu  das  fontem 
baplismalis,  qui  est  fons  vitee,  per  auem  datur  vita 
seierna.  Vel  fons  viiw  est  doctrina  Dei,  anim»  vita. 
Haec  verba  tracta  sunt  de  paradiso,  ubi  est  lignum 


fons  plenitudinis  gaudiorum,  cujus  voluptatis  im- 
petu  sitientes  justiliam  inebriabuntur.  Ipse  lux 
a^tem»  clarilalis,  cujus  fulgore  mundi  corde  iUu- 
minabuntur.  IIa;c  cst  promissio  beatorum.  Pro  hac 
spo  sancti  labores  vitx  subeunt,  pro  bac  gloria  adi- 
piscenda  carnem  a  desideriis  rcstringunl,  dura  pati 
non  refugiunt.  Sequitur  oratio  justorum,  ut  iliuc 
pervcniamus. 

Vers«  11.  PrwtendeM  Domine,  misericordiam  tuam 
scientibus  /e,  et  justitiani  tuam  his »  qui  recto  sunt 
corde,  Scientes  Deum  sunt  conlemplativi,  qui  Deum 
et  spirilualia  intclligunt.  Recti  corde  ^wwi  activi,  qui 
in  roandatis  Domiiti  voluntatem  ejus  implere  sat- 
agunt.  Prwtende  misericordiam  tuam  scientibus  te 


vitcB  ei  fons  quasi  torrens  de  loco  voiuptatis  profluit,  ^  Hoc  esl,  cum  per  te  bonum  sciamus,  et  fulura 


qui  nerous  paradisi  irrigat.  Paradisus  est  Ecclesia, 
lignum  viiee  Christus,  locus  voluptatis  Pater,  fons 
inde  fluens  paradisum  irrigans  Spiritus  sanctus  a 
Patre  procedens,  Ecclesiam  fecundans.  De  hac  Tri- 
nitate  sequitur  :  Et  in  lumine  tuo  videbimus  lumen, 
hoc  est,  o  Pater,  aeternum  lumen  in  tuo  lumine  Ghri- 
sto  videbimus  lumen  Spiritum  sanctum. 

Nota  corpus  piorum  per  septem  virtutes  descri« 
ptum  Sn  titulo  per  septenarium  numerum  exprcs* 
8om.  In  his  namque  regnat  misericordia»  veritas, 
justitia,  judicium,  spes,  sapientia,  Spiritus  sancii 
abundantia.  Haec  faciunt  eos  misericordes,  vcraces, 
justos,  juste  judicantes,  in  Deo  sperautes,  in  Scri- 
ptura  sapientes,  dulcedine  Spiritus  sancti  redun-  p 
dantes.  Hi  tales  inebriabuntur  ab  ubertate  domus 
iuag,  Similitudo  trahitur  ab  his,  qui  nimio  vino  in- 
gurgitantur,  et  inebriati  afflictionum  obliviscuntur. 
Domus  Dei  est  coelestis  Jerusalem*  Hujus  ubertasest 
aflluentia  omnimodde  glorise.  Qui  hac  uberlate  ine* 
briantur,  omnium  roalorum  obliviscuutuv.  Et  tor* 
ftnte  voluptatis  tuce  potabis  eos.  Torrens  voluptatis 
est  vehemens  inundaiitia  claritatis  divinae  visionis. 
Hoc  torrente  potantur,  qui  in  pleno  gaiidio  redun- 
dantia  omnimodae  voluptatis  deliciantur.  Quoniam 
apud  te  est  fons  vitae^  hoc  est,  o  Pater»  apud  te  cst 
Christus  in  Deitate  tibi  coaeternus,  sapientia,  et  fons 
vitaSf  de  cujus  profluenlia  profundis  Verburo,  om- 
nium  bonorum  dulcediuem  et  gaudiorum  picnitu- 
dinem* 

De  hoc  fonte  yits  et  lucisjusti  laetabundi  sub- 
jungunt :  Et  in  lumine  tuo  videbimus  lumcn^  boc 
est,  in  Christo,  qui  est  spleudor  aelerme  lucis,  vide- 
bimus  lumen  ineflabile  Patrem  et  Spiriiuui,  non  ocu- 
lis  corporis,  sed  mentis.  Nam  alia  lux  est  auim», 
alia  corporis ;  sicut  alia  aqua  sapientiae  manans  de 
fonte  vitae,  alia  necessaria  liuic  vitse.  Lux  corporalrs 
per  noctcm  roundo  subducitur,  clausis  oculis  sub- 
trahitur,  ab  aliquibns  animantibus,  ut  ab  aquilis 
et  lyncibus  plus  quam  ab  hominibus  ceniitur  :  ilia 
vero,  quae  lux  vera  verilas  vel  sapientia  dicitur,  a 
solis  mundiscordibusintuitu  inteliectus  conspicitur. 
Hic  est  aliud  /on«,  aliud  lux,  Nam  fons  sitim,  lux 
tencbras  fugat;  lux  algorem^  fon<  ardorcm  mitigat. 
PAxnoL.  CXCIH. 


gauiiia  intclligamus»  prajveni  voluniaiem  nostram 
inisericordia  tua,  ut  bonum  velimus,  et  subsequcrci 
iit  libcro  arbitrio  implere  possimus,  quia  sic  recli 
corde,  id  est,  recla  volunlate  erimus,  quando  nihii 
nisi  quod  tu  vis  voluiAus.  Hanc  reclitudinem  prav 
veni  tua  justitia,  hoc  est,  arbitrium  meum  iii  boiio 
corrobora,nc  de  me  prxsumens  ut  Adam  repromissa 
amittam  prxmia.  Blisericordia  ad  graiiam,  justitia 
pcrtinetad  liberum  arbitrium.  Igitur  prwtende  nobis 
Domine  misericordiam^  ut  per  bonam  voluutatem 
pcrtingamus  ad  gratiam  ct  per  liberae  actionis  ju- 
stitiam  percipiamus  coronam.  Et  ue  perdam  merita 
justiti», 

Vers.  12.  Non  veniat  mihi  pes  superbice^  id  esl, 
aflcclus  roalitiae  :  Et  manus  peccatoris  non  movcat 
me  a  bono^  id  est,  mala  actio  non  dejiciat  me  a  slatu 
meo.  Superbia  cst  amor  privatus.  Hic  est  superbus, 
qui  sibimet  nimis  placet,  et  Deum  coiitemnit,  ct 
proximuro  despicit.  Pes  superbia  est  roali  afleclus» 
quo  horooper  ijlicita  fgraditur,  dum  scienter  prae- 
cepta  Dei  iransgreditur.  Pe$  superbio!  est  diaboli  in- 
vestigatio,  manus  peccatoris  Adae  praevaricantis  ope- 
ratio.  Ergo  in  bono  me  conflrma  pcr  gratiam,  n«  a 
proposito  sanciitatis  decidam  per  superbiaro,  sicui 
diabolus  de  liberlate  superbiens  de  coelo  corruit,  et 
lioroo  de  libero  arbitrio  glorians  de  paradiso  cccidil 
tJnde  sequitur : 

Vers.  15.  Ibi  cecidemnt^  qui  operantur  iniquita- 
D  tem,  scilicet  in  via  superbiae  angeli  et  homines, 
qui  ndnc  operantur  iniquitatem,  Quisqiiis  exterius 
roaleagit,  prius  interius  pcr  siiperbiam  cecidit. 
Nam  initium  omnis  peccati  superbia.  Magna  quippe 
est  superbia  servum  Dominnm,  creaturam  Creato- 
rem  in  roandatis  ejiis  spernere,  et  ejus  judicium 
peccantibus  propositum  contemnere.  Diabolus  naro- 
que  superbivit,  ciim  similis  AUissimo  esse,  scilicet 
Deus  adorari  voluil,  et  hoc  pede  claudicans  ceci- 
dit,  qiiia  siare  non  potuit.  Homo  superbivit,  cum  ut 
Deus  csse  concupivit,  et  similiter  in  hoc  pede  nu- 
lans  corruit.  De  his  sequitur  :  Expuisi  sunt  a  gio* 
ria  daemones,  a  voluptate  homines,  nec  potuerunt 
stare  post  lapsum.  Prior  ille,  qui  in  veritate  non 
stetit,  deinde  illi,  quos  de  paradiso  dejecit.  Pcr  sc 

43 


im 


&ERilOHl  PR^POSlTl  REICHEKSPERG. 


1356 


^aderd  poluerunt,  ]^r  se  resurgere  non  potue- A  missa  Dei  per  prophetas,  per  Cbristaro,  qui  esi 


runt. 

Yidendum  quid  bic  dicat  stare.  Stare  est  in 
quieto  stalu  ]manerc.  Sicut  terra  est  lapidis  locus, 
sic  Deus  est  animx  locus.  Et  sicut  lapis  ab  alto  di- 
missus  non  habet  rcquiem,  sed  estsemper  cadens, 
donec  ad  locum  suum  terram  perVeuiat :  sic  anima 
vel  angelus  a  Deo  dimissus  nuUam  babet  requiem, 
sed  semper  est  cadens  scilicet  in  infinitam  abys- 
sum,  liisi  manus  Dei  cadentem  cxcipiat,  et  in  pro- 
prium  iocuiti  restiluens  requiescat.  Ideo  solemus 
dicere  pro  defunctis  :  RequUuant  in  pace,  hoc  est, 
in  cobIo,  et  ideo,  cum  sit  Deus  summum  bonum^ 
Deus  regnum  coelorum,  pax  ^  gaudium,  quia  nisi 
anima  in  llla  pace  requiescat,  semper  in  abysso 
mulla  cadens  laborai. 

Sumroam  psalmi  breviter  condudamus.  In  pri- 
mis  angelus  et  bomo  per  liberum  arbitrium  ad  inju- 
siitiam  declinasse  demonstralur,  et  corpus  impio- 
rum  quinquepartitum  denotaiur.  Deiude  stantes 
angeli  per  misericordiam  in  coslo  firoiali,  et  homi- 
iies  non  ex  meritiSt  sed  per  gratiam  reparali.  Pro- 


ritas,  impleta,  et  prxmia  bonis  ac  malis  per  Cbri- 
stum,  quiest  justitia,  adbuc  reddenda,  et  roolu  vo* 
cati,  pauci  vero  electi  occulto  Dei  judicio,  conimA- 
moraiitur.  Homines  et  jumenta,  id  est,  sapientes  et 
insipientes  per  misericordiam  Dei  necessaria  Tilae 
habere;  filii  autem  ^hominum,  id  est,  justi  futura 
bona  sperare  narrantur;  quorum  corpus  septiforme 
denotatur,  cui  inefTabile  bonum  praeparatur,  sciiicet 
ubertas  doinus  Dei,  torrens  voluplatis,  fons  vitae, 
lomen  luminis.  Ad  extreroum  oratro,  ut  lanturo  bo- 
num  per  misericordiam  gratiae,  et  per  juslitiam 
proprii  aibitrii  obtineat ;  nec  illud  per  superbiam 
de  propriis  prai^iimendo,  vel  quidquam  male  ageudo 
amitlat,  dum  et  diabolus  et  angeii  ejus,  ct  Adam  et 
^  postcri  ejus  per  superbiam  ceciderunt,  et  nonntsi 
liomines  per  gratiam  redire  poluerunt.  Nota  qo^ 
tuor,  quae  justis  in  rcgno  promiltuntur  :  ubertas, 
voluptas,  fons,  lumen.  Per  uberutem  et  volupia- 
tem  ineflabile  gaudium  corporis,  per  fontem  viic 
etlumen  inenarrabilisgloria  aniroae  exprimitur,  qiii- 
bus  semper  beatorum  coetus  feliciter  perfruitur. 


PSALMUS  XXXVI. 


Vers.  I.  Noli  malignari  (65)  in  malignantibus,  etc 
Hujus  psalmi  titulus  est : 

PSiLMfJS   IPSIUS  (66)  DAVID. 

Hoc  est :  Hic  hymnus  ascribitur  Cbristo,  ange- 
lis  et  sanctis  desiderabili,  Attribuitur  etiam  populo 
fideli  contra  vitia  manuforti,  Materia  psalmi  est  cor- 
rectio  eorum  qui  de  malis  divitibus  scandalizantnr. 
lutenlio  est  nos  ab  hujusmodi  scandalo  avocare,  nc 
Tclimus  malos  propter  bona  mundi  adipiscenda 
imiuri.  Verba  sumpta  putantur  de  Saul  et  Dayid. 
David  iu  animo  scandalizatus,  quod  Saul  superbus 
et  malignus  gloria  etdivitiis  floruit,  ipsc  vero  humi- 
lis  et  benignus  ipsis  etiam  vitae  necessariis  eguit,  a 
Spiritu  ;sancto  corrigitur,  ei  Saulis  dejectio,  sua 
vero  erectio  praedicitur.  Nam  gladius  cor  Sauiis  in- 
travit,  dum  proprio  ense  occubuit.  Salus  autem  Da- 
vid  a  Domino  fuit,  qui  euni  in  tcmpore  tribulatio- 
nis  protexit.  Saul  slgnificat  populum  Babyloniae 
hujus  mundi,  David  populum  fidelem  Jerusalem.  In 
priori  psalmo  lectum  est  quia  Deus  homines  et  ju- 
menta  salvat,  duin  bonis  et  malis  bona  mundi  sub- 
niinistrat,  et  quia  sicut  quaedam  besti»  aliis  for- 
tiores  infirmiores  invadnnt,  lacerant,  devorant :  sic 
quidam  i)estiales  homines  aliis  potentiores  inferio- 
res  opprimunt,  bona  iHorum  diripiiint,  et  in  mali- 
tia  grassautes  rebus  saeculi  florent,  justi  autero  ine- 
dia,  penuria,  egesute  languent.  Iroperfecti  in  Ec- 
elesia  de  hac  confnsa  permutationc  scandalizantur, 


C  se  infelices,  se  miseros,  ilfos  felicei,  fllos  beafos» 
imo  imiUndos  arbitratntiir.  Qui  a  perfectis  iu  hoc 
carmine  Spiritus  sancti  corriganCur,  et  su|>plicia 
malorum,  atque  gaudia  bonorum  eid  praediceA- 
tur. 

Psalrous  hic  in  trecesimo  sexto  loco  gressum  fl- 
git,  qui  numerus  a  ternario  surgens  in  duodena- 
rium  conscendit.  fer  eniro  duodeni ,  duodecies 
terni  triginta  sex  fiunt.  Ternarius  tres  partes 
mundi  Asiam,  Africam  el  Europam  iunuit,  quas 
duodena  apostolorum  vei  totidem  prophetarum 
doctrina  dc  gloria  mundana  ad  superna  secunda 
corrigit.  Vel  etiam  per  ternariom  tres  ordines  Ec  • 
clesiae,  scilicet  Yirgines,  viduae,  conjugati  expriroun- 
tur,  qui  per  duodeciro  apostolos,  saeculi  judices,  in 

^  coelestero  Jerusalero  introducuntur.  Hic  nuroerus 
sexies  in  se  rcplicatur,  quia  ad  perfeciionero  horu- 
tur.  Sexies  enim  seni  eumdem  numcrum  consum- 
mant,  et  utriusque  hominis  perfectiunero  iotiroant. 
Secundum  ordinem  iitterarum  Alphabeti  diftingui- 
tur,  ei  sedecima  Ain,  quae  fon$  vci  oculut  sonat, 
deesse  deprehenditur ;  quia  ad  fontem  vitae  non  per- 
veninnt,  nec  lomen  in  lumine  videbunt,  qni  magis 
terrena  quam  aeterna  appetunt. 

Tres  sectiones  habet :  priroa,  Noli  cemutari,  ia 
qua  prohibetur  roalorum  imiutio,  quae  sex  iitteras 
complectitur;  secunda,  Ob$ertabit  peccator  justum^ 
in  qua  maloruro  invidiosa  crueiatio,  septem  litteria 


'65)  Vulg.  (tmuturi. 


(66)  Vulg.  fp«f. 


I 


4557  COMMENTARIUM  IN  P8ALM08i  —   PARS  111,  EX  UONORK).  —  PSAL.  XXXVL        iZ^ 

contexi^ur ;  tertia ;  Junior  fui,   in  qua   maloruni  A  in  iransitoriis,  sed  in  JDomino  :  ipslas  recordatio 
damDatio  et  bohorum  remuneratio ,  octo  iitteris 
coiinsctilar.  Yox  perfectae  Ecclesise  : 
Aleph. 
Noli  asmulari  in  maHgnantibus.  Pcr  noli  notatur 


iibene  voluntatis  arbitrium  :  wmidari  est  iniilari 
vel  indignari  vel  inimicari.  MaliynanteSf  qui  el  mala 
iaciunt,  et  bona  oderunt.  Zelare  est  invidere.  Fa- 
cientes  iniquitatem  sunt,  qui  lucris,  rapinis,  fraudi- 
bus  insistunt.  Per  malignantes  inlclliguntur  poten- 
liores,  per  facientes  iniquitatem  inferiores.  Dicitur 
ergo  :  Noli  cemulari  %n  malignantibus^  hoc  cst^  non 
velis  imilari  diviles  malignos ;  ueqne  zetaveris  fa- 
tientes  iniquitalem,  hoc  est,  non  invideas  iniquis, 
si  abundcntin  divitiis.  Quare? 


sit  tibi  suavis,  -non  concupisceiitia  carnalis.  Et  da- 
bit  tibi  petitiones  cordis^  non  carnis,  scilicet  sapien- 
tiam,  iutellcctum,  et  qdam  diii  diviliarum  saturi* 
tatem. 

Vers.  5.  Revela  Domino  viam  tuam,  Velameii 
quoddam  est  densitas  peccatorum^  quorum  via,  id 
est,  viia  nostra  quasi  tenebroso  amictu  vestitur. 
Uanc  reveldmus,  dum  peccata  confitendo  denuda- 
mus.  Betela  Domino  viam  tuam^  id  est,  confitere 
pcccala  Domino,  et  spera  in  eo,  non  in  meriia  tua, 
et  ipse  faciet  tibi  veniam.  Vel  revela  Domino  viam 
tuam,  id  est,  indica  illi  quid  patiaris,  aperi  ei  quid 
vclis.  Quidpateris?  Caro  concupiscit  adversusspi- 
rltum.  Quid  vis?  Infelix  ego  homo,  quis  liberabit 


Vers.  2.  Quoniam  lanquam  fennm  velociter  ares-  ^  me  de  corpore  mortis  hujus  ?  {Rom,  vii,  24.)  Spera 


eent  :  Et  quemadmodum  olera  herbarum  cito  deci" 
dent,  Per  fenum  flores-prali,  per  olera  agrestes  her- 
bas  vull  intelligi.  Flores  designant  divites,  qui  iiic 
gloria  et  divitiis  ad  teinpus  florent ;  sed  cum  per 
malitiam  sibi  iram  in  die  irae  Dei  thcsaurizent,  ve- 
iociter  arescent^  cum  repentinus  et  inopinatus  eis 
interitus  surperveniet  et  sicut  dolor  in  utcru  iiai)en- 
lis,  et  non  efifugient.  Olera  verO  deslgnant  paupe- 
riores  iniquitatem  facienles,  qui  cito  iecidcnty 
quando  ^ubita  et  insperata  mors  cos  rapict.  Hcrba- 
irum  radices  magis  in  hieme  virent,  in  aesiale  vero 
soiis  ardore  marcenL  Ariiores  autem  in  iiiemc  quasi 
aridae  visuniur,  in  sestate  floribus  et  fructu  vestiun- 
liir.  Hiems  est  praesens  vila,  a^stas  futura.  tlerbae  sunt 
sseculi  amatores  hid  radicati,  hicvirentes,  sed  in  fu- 
tura  aestate  ardore  aeterni  ignis  arescentes.  Arbo- 
res  sunt  Chrisli  dilectores  in  bonis  mundi  aridi,  iii^ 
radice  charilatis  solidi,  in  futura  a^stale  gloria  et 
honore  floridi.  De  his  scribitur  :  J/of^/ut  estis,  hoc 
est,  in  hac  vila  aridi  esiis,  et  vita  vestra^  id  est,  vi- 
ridiias  glorix,  abscondita  est  cum  Chrxsto  in  Deo 
{Colos.  111,  3).  Et  quando  florebit  ?  Cum  post  hie- 
mem  hujus  mundi  Christus  vita  vestra  qaasi  aestas 
apparuerit,  et  tuuc  vos  apparebitis  cum  ilio  in  glo- 
ria.  Ergoito/t  cemutari  malignantes  divites,  iniqui- 
iatem  facientes,  qui  sperant  in  incerto  divitiarum, 
qui  erunt  quasi  ligna  arida  pabuium  flammarum. 
Sed 


in  eot  quia  ipse  faciet  hoc :  gratia  Dei  per  Chri- 
stum  Jesum,  Et  quid  ampliusfaciet?  ^ 

VERSi  6*  Et  educet  quasi  lumen  justitiam  tUanif 
b4c  est,  vitam  tuam  ju&tam  faciet  ciinctis  imitabi- 
lem,  ut  luceat  lux  tua  coram  hominibus,  ut  videanl 
opera  tua  bona  et  glorificent  Deum.  Et  judicium 
tuum  tanquam  meridiem,  Meridies  est  clarum  lu* 
men.  Judicium  Christiani  est  magis  ellgere  paupe- 
rem  Christum  sequi,quam  malos  in  divitiis  imilarii 
Hoc  Judicium  Dominus  tanquam  nieridiem  educet^ 
tum  hoc  aliis  quasi  puram  lucein  in  exemplum 
proponeL  Educere  est  aliquid  de  lenebris  ad  lumen 
traherc.  Justitia  est,  quod  in  Domiiio  speras,  quod 
bonitatem  facis,  quod  in  Domino  delecteris,  quod 
bona  a^terna  ab  eo  petis,  quod  ei  peccata  revelas, 
quod  veniam  postulas.  Hanc  Dominus  de  caligine 
islius  saeculi  quasi  lumen  educet^  cum  ad  i^uturi  ju  • 
dicii  claritatem  perducet,  ubi  te  de  fonte  viiae  satia^ 
bit,  et  in  lumine  Filio  lumen  Patrem  demonstra- 
h\U  Et  judicium  tuum,  quo  judicasti  melius  esse 
ciim  Chrisii  pauperibus  inopiiim  susiiner^,  qaam 
cum  malignantibus  copia  rerum  florere,  ianquani 
meridiem  Dominus  educet,  cum  te  ut  sotem  in  meridie 
futgentcm,  perspicuiim  el  angelis  coaequalem  fa- 
cicl.  Pro  hac  spe 

Vers.  7.  Suiditus  eslo  Domino^  hoc  esl  oLeJi 
prseceptis  ejus,  et  ora  eum  piro  detictib  praesentibus 
ct  antiquis,  et  ora  ut  bxc  bona  consequaris.  Noti 


Vers.  3  et  4.  Spera  in  bomino^  non  ih  divitiis,  ct  d  eemutari  in  eo,  qiii  prosperatur  in  xid  sua^  hoc  est 


fac  bonitatem^  non  malitiam,  qiiam  respicis  in  male 
ilorentibus;  et  inhabita  terram,  id  est,  Ecclesiam, 
quam  Pater  agricola  colit,  ut  sis  arbor  fructifera, 
lide,  ^pe  et  charitatis  operct  et  pasceris  in  divltiis 
ejus^  boc  est,  delicieris  in  omnibus  boais  Domini. 
Pasceris  |ieriinet  ad  saturilatem  et  ad  perennem 
suavitatem.  DivitiiB  Ecclesiae  sunt  hic  sacrae  ^ccx- 
pturae,  et  aelerna  spes  vita:!  iuturae.  Divitice  ejus  est 
beata  animab  immortalitas,  corporis  incbrruptibili- 
tos,  ut  soiis  clarita^,  angelorum  aequalitas,  praesens 
Dei  visio,  Omninm  bonorum  perfruitio.  In  his  divi- 
tiis  pascetur  ad  saturitatem,  qui  hic  pro  Christo  pa- 
tilur  egestatem.  tdeo  delectare  in  Domino^  et  dabit 
Ubi  petitiones  cordis  iui,  Non  delecteiis  in  caducis. 


noli  indiguari  ei,  cui  arridei  prosperitasin  malis,t/t 
viasua^  id  est  in  iijustitia,  quae  est  sua  via;  etnoli 
imitari  hominem  facientem  injustitias.  In  via  Dei, 
id  est  in  dilcctione  labora,  quia  ver  pcccatorum 
peribit.  Ideo 

Vers.  d.  Desine  db  ira,  et^  deretinque  furorem, 
Ira  est  brevis  animi  commoiio,  furor  magna  indi- 
gnalio.  Desine  ab  ira,  qui  contra  Deum  murmuras, 
et  derelinque  furorem^  quo  Deiim  blasphcmas,  quaidi 
injuste  faciai,  quod  malos  h^c  permittit  divitiis  ab- 
undare,  et  bonos  inedia  squallere.  Noti  mmulari  iii 
malignantibuSf  hoc  est  nOli  eos  imitari,  iit  male  fa- 
cias,  quasi  tunccum  illis  ad  tempus  floreas 

Vers.  9.  Quoniam  qui  maHgnanlur^  extermihn-^ 


i559  GEnnOHI  pniCPOSltl  {lElGHEaSPEBG.  1560 

bunlur,  Diiplex  cansa,  scilicet  timoris  et  inuneris  A  ctos  scilicel,  qui  irrident  minas  impionim  Qt  Lan- 

reiitius  Decii ;  quouiam  prospicil^  quod  venlei  dies 
eju$,  \idelicet  die$  vindictae,  quo  reddet  uDicoi- 
que  sectindum  opera  sua.  Et  quid  fecerunt  iniiHi 
sanctis  t 

Vers.  i4.  Gladium  evaginaverunt  peccatores^  id 
est  perseculionem  in  eos  excilavcrunt,  intenderunt 
arcuin  iuum^  id  est  insidias  paraverunt  eis.  Gladii 
namque  evaginatio  est  aperta  oppiignalio,  arcus  tn- 
tentto  sunt  occuUae  insidix.  Ad  quid  :  ut  decipiant 
insidiis  Vel  consiliis  pauperem,  et  inopemf  id  est  ju- 
stum,  spiritu  pauperem  et  ope  hujus  niundi  egeo- 
tem,  ut  trucident  recto$  corde,  boc  est  innocen* 
tes  diVersis  poeois  occidant.  Seauitur  sentenU^ 
judicis : 

Vers.  15.  Gladiu$  eorum  intret  in  tordaipsorum^ 


proponitur,  ut  pessinios  imitari  noliinus.  Exlermi- 
mri  est  extra  terminos  projici,  id  est  cxbaeredari, 
scilicet  a  civitate  Dei  fraudari.  Ergo  qui  malignan- 
lur,  exterminabunlur,  id  est  maligni,  qvii  malaope- 
rantur,  a  regno  Dei  exhaeredilanlur.  Snstinente^  au- 
tem  Dominunif  hoc  esl  in  paupertote  patientiaro  ha- 
lieutes,  et  Domioi  Salvaloris  adventum  perseveran- 
ler  sustinenles,  ipsi  hwreditabunt  terram  coelestis 
Jerusalem,  terram  fluentem  lacte  et  melle,  hoc  esi 
omni  dulcedine  refertam.  Hoc  trahitur  dc  his,  qui  in 
eremo  per  nialitiam  extcrminati  sunt,  et  de  his,  qui 
lerram  repromissionis  possederunt. 

Yers.  10.  Et  adhucpusiltum^  etnon  erit  peccator. 
Pusillum  dicilur  exiguum,  quod  pugillo  clauditur. 
Sustinentiam  longissimam  putas  ?  sustine  modicum^  " 
cl  accipies  sine  fine  quod  suslines.  Ptist7/um  tcmpus, 
quod  adhuc  futurum  est,  sic  transiet,  quemadmo- 
dum  totum,  quod  praeleritum  esti  Et  non  erit  pecca* 
tor^  quia  nullus  tmic  peccabit.Et  qui  hic  divitiis 
elatus  pcccavlt,  quem  tu  imitari  noluisti,  tecum  non 
eril,  sed  in  pcenis  erit.  Quwre$  locum  eju$^  et  non 
invenie$,  In  domo  magna  habent  suum  locum  vasa 
aurea,  habent  suum  fictiiia.  Aurea  sunt  in  loco  ho^ 
ijoris,  fictilia  in  loco  laboris.  Iii  Dei  republica  ha- 
bent  suum  locum  jusli,  suum  injusti.  Justi  sunt  in 
loco  filiorum  Deii  impli  in  loco  servorum.  Fiiii  hic 
a  pio  Palre  flagellanlur,  hairedes  regni  disciprmse 
moribus  inrormantur.  Servi  Domino  serviunt,  dum 


hoc  cst  vindicta  inlret  in  animas  eorum,  et  areus  e^h 
rum  confringatur^  id  est  insidiae  eorum  frustrentur. 
Impii  gladiis  suis  tunicas  tantum  carnis  in  sanct.s 
&cideruDl,  imo  a  viuculis  carceris  eos  absolveruot, 
animas  ad  coeli  palatium  transmiserunt,  sibimet 
vero  mortem  animae  intulerunl,  et  claustris  inferBi 
immerserunt.  Yel  gladiu$  eorum  intret  in  cotda  eo- 
rum,  boc  est  mors  justorum  exterior  sit  mors  in* 
terior  :  et  arcu$  eorum  confrittgatur^  hoe  est  dokts 
eorum  annihiletur.  Peceatores  arescent,  extermini* 
buntur,  oocidentur,  justi  aulem  lisercditabant  ter- 
ram.  Idcirco 
Yers.  16.  Melius  modicum  ju$to  iii  bac  vita  sv* 


vasa  misericordise  ipsi  fabri  Dei  ut  aurum  in  ca-  ^  per  di^itia$  peccatorum  multa$  per  iniquilatem 

mino  tribulationis  excoquunt.  In  hoc  loco  nunc  ne- 

cessarii  sunt,  dum  electis  per  adversa  serviunt.  Sed 

quia  ibi  necessarii  non  erunt,  locum  inter  electos 

non  habebunt.  Igitur  qui  locum  peccatoris  in  re- 

gno  Dei  quaeret,  non  inveniet,  quia  aurum  exco- 

ctum  igne  non  indiget.  Maligni  ab  ha^reditate  ex- 

pellenlur. 

Yers.  11.  Man$ueti  autem  hcereditabunt  terram 
vivenlium  coelestis  Jerusalem.  Man$ueti  dicuntur 
quasi  manu  consueti,  et  sunt  mites  et  patientes,. 
qui  alienam  iniquitatem  tolerant  et  neminem  sua 
gravant.  Hi  quia  terrena  despiciunt,  terram  supernae 
patriae  hcereditabunt,  Et  delectabuntur  in  multitudine 
pacis.  Delectalio  eorum  erit  frui  summa  pace,  sum- 


ac- 

quisitas.  il/o(/tcttm,etiam  justi  est  huroilitas ;  dititi^s 
peccatorum  multte  crimiuum  et  abuudantia  delicto* 
rum.  Ulud  modicum  perducit  ad  regna  cttlorum, 
istud  autem  pondus  demergit  in  tarlarum. 

Yers.  17.  Quoniam  brachia  peccalorum  conteren- 
lur,  hoc  esl  divitiae^  per  quas  fortes  sunt,  annihila- 
buntur,  cl  superbae  actiones  comminuuntur»  Confir* 
mat  autemjusto$  Dominu^^  dicens:  AJ  tempus  !a* 
boras,  in  aeternuin  requicsces.  Brevis  est  moiestli 
tua,  aelerna  erit  beaiiiuuo  tua, 

Yers.  18^  Novit  Dominu$  dies  immaculatorum^ 
hoc  est  prxscit  quam  lucem  cis  prxparavit  in  ta- 
bernaculis  justorum.  Immaculatos  vocat  innoeen- 
tes,  qul  impiis  uec  minis  nec  praemiis  fiexi  consen- 


lua  quiele,  ubi  nullus  furor  exagitat,  nulla  concu-  D  tiunt.  Ilorum  dies^  quae  non  habeiit  vesperum,  no- 


pisceniia  inflammal,  nil  adversuin,  nil  potest  esse 
contrarium,  sed  uno  modo  coeptum  suavissime  per- 
severat  gaudium.  Et  quia  torquet  malos  vita  justo- 
nim,  sequitur  : 

Yers.  12.  Ob$ervabit  peccator  ju$tum.  Cum  vide- 
rit  scelestus  justum  hoiiestis  moribus  pollere,  timet 
le  ejus  collatione  viiescere.  Ob$ervat  ergo  eum,  si 
iii  aliquo  dicto  vei  facto  possit  eom  reprehendere, 
quo  suam  vitam  valeat  defendere,  quia  aestimat  sibi 
omnia  jam  licere,  si  in  minimo  viderit  eum  delin- 
quere.  Et  si  non  in^enerit,  stridebit  super  eum  deii" 
iibus  suisy  quia  cujus  non  potest  mores  subvertere, 
t  ttam  ipsam  protinits  conatur  auferre. 

Vers.  HI3,  Dominu$  uutem  irridebit  eum,  pcr  sau- 


vit  Dominu$f  id  est  disposuit  eis  dai^e  aetemitalem. 
Unde  sequitur :  Et  hwrediias  eorum  in  anernum  eril^ 
id  est  coelestis  Jerusalem.  De  modico  enim  perve- 
uient  ad  aelcrnum  gaudium. 

Vers.  19.  iVott  confundentur  in  tempore  malo, 
If a/um  tempusestdiesjudicii,  quando  mala  mali» 
occurrent.  In  boe  tempore  immaculati  non  con- 
fundentur,  cum  impii  malis  sul)acti  «terna  confu- 
sione  plecteutur.  Et  in  diebu$  fami$  saturabuniur, 
Die$  fami$  justorum  sunt  nunc,  quia  siepe  corpora- 
liter  esuriunt,  dum  eis  necessaria  desunt ;  sed  ta- 
men  paue  coeli  vel  exemplis  sanctorum  vcl  scriptu- 
ris  vel  spe  futnrae  proroissionis  saturabuntur^  Dies 
etiam  fami$  nunc  sunt,  quia  justitiam  esurtttut,  sed 


1361         COMMENTARIUM  LN  PSALMOS.  -^  PAftS  !H,  El  1K)N0IM0.  —  PSAL.  XXXVL         136«^ 
quandoque  visione  ejus  saturabuntur.  Dies  autem  A  vcl  angusiiam  extehus,  Domims  supponit  manum 


famis  malorum  tunc  erunt,  quando  gaudia  csurienl, 
quae  habere  non  poteruut,  quibus  tunc  justi  sine 
One  saliabuntur : 

VcRS.  20*  Quia  peccatores  peribunt  quando  in 
ignem  aeternum  Ibunt.  Inimici  vero  Domini  mox  ut 
konorificati  fuerint,  et  exallatif  deficientes^  quemad^ 
modum  fumus  deficient,  Inimici  Domini  sunt  omnes, 
qui  resistunt  vcritali.  Qui  ut  ab  hominibus  fuerint 
honorificati,  et  dignitatibus  exaltati,  mox  ut  fumus 
interius  defieient,  et  a  luce  veritatis  decident.  Fumus 
oculis  caiiginem  inducit,  in  altum  surg^ns  evaner 
scit.  Sic  honorcs  et  dignitates  mundi  visum  mcntis 
obscuranti^  a  luce  Dei  alienant,  et  quanto  altius 
ascendunt,  ianlp  magis  a  vero  bono  evanescunt.  Et 
qua  causa  pereant,  subjungit : 

Vers.  21.  Mutiiabitur  peccator,  et  non  solvet,  quta 
mntuo  accepit  a  Domino  rationem,  liberum  arbi- 
Irium,  bona  temporalia  :  et  non  reddet,  i^  est  non 
expendet  ad  honorem.  Tunc  etiam  mutuatur  quan- 
clo  verlMinx  Dei  audit,  et  non  solvit^  coin  illud  bonis 
operibus  non  reprxsentat.  Mutuatur^  quandp.  div^r- 
§a  bene  beuencia  accipit,  et  non  solvit^  cum  nullan\ 
gralia,rum  actionem  reddit.  Justus  autem  miserettur 
^t  tribuet,  Misereiur  sibi  beoe  vivendo,  tribuit  aliis 
bene  docendo.  Miseretur  etiam  pauperum  et  tribuit 
necessaria.  Hoc  ideo  facit, 

Vers.  22.  Quia  benedicenles  ei  hcereditabunt  ter- 
ram^  id  est  pro  acceptis  beneficiis  laudantes  Domi- 
num  possidebunt  terram  viventium.  Maledicentes  ^ 
qutem  ei  disperibunt,  id  est  bUisphemantes  Deum 
maie  viveudo  ab  illa  patria  pcribunt  corpore  et 
anima*. 

In  Ilebraeo  sic  legilur  :  Fcenus  accipit  impius,  et 
i^on  reddil,  justus  autem  donat  et  tribuit;  quia  qui 
benedicli  fuerint  ab  eo  hwreditabunt  terram,  et  qui 
malcdicti,  interibunt.  Ibi  uianilestc  describitur  ulti- 
mum  judicium.  lusli  enim  hic  pauperibus  tribuen- 
tcs  tunc  ab  eo  benedicentur,  quando  dicet :  yenite^ 
Ifenedicti  Patris  mei  (Matth.  \x\\  54)  ;  et  Iuuq  hos- 
reditabunt  terram  \ivcntium,  quandoibunl  in  vitam 
setcrnam.  Impii  autem,  qui  bona  mundi  quasi  pro 
foHnore  a  Domino  accipiunt  el  elcemosynas  non  red- 
dunt,  iunc  maledicti  ab  co  peribunt,  quando  au 


suam,  id  est  ausilium  prsebet,  solatio  sustentati  ne 
cadaL  In  alia  translatione  est  :  Cum  ceciderit^  non 
conturbabilur^  quia  Dominus  firmat  manum  ejus^  id 
^t  conlirmat  eum.  Vel  Cum  ceciderit  fragilitate  car-* 
nis,  quia  septies  in  die  justus  cadit,  non  collidetur, 
scd  resurget,  quia  Dominus  supponit  manum  suam, 
id  est  poenitentiam  agenti  manum  misericordiae,  sic- 
ut  dcilit  et  Petro,  porrigit.  Et  quod  justi  a  Deo  non 
deserantur,  subdit  : 

VcRS.  25.  Junior  fui  ego  Ecclcsia  primis  tempo- 
ribus  saeculi,  etenim  senui  novissimis  temporibus 
niundi,  et  non  vidi  justum  derelictum  in  anima,  nec 
semen  ejus,  id  est  imitantes  cum,  qumens  panem^ 
hoc  est  vcrbum  Dei.  Porro  juxia  litteram  mulii  ju- 
0  sti  a  Dco  corporaliter  derelicti  sunt,  qui  ab  implis 
divcrsis  tormentis,  ut  Machabsei  consumpti  sunt. 
Multi  etiampanem  in  magna  fame,  ut  Abraham  qux- 
sierunt ;  plurimi  quoque  ut  mariyres  fame  interic- 
runl.  Sequitur  : 

VeRS.  26.  Tota  die,  hoc  est  omni  tempore  mise- 
relur  eleemosynas  pauperibus  erogando,  et  commo^ 
dal  muluura  petcnlibus  prseslando,  et  semen  ejusin 
benedictioney  id  cst  progenies  ejus,  in  abundantia 
^rit,  Hoc  secundMm  lill^ram  nuUo  modo  polesl  esse, 
ut  homo  onmi  tenipore  aliis  gratis  det,  aliis  mutuo, 
commodet,  et  tamcn  abundet.  Justus  tota  die^  sci^ 
licet  toto  vitae  tcmpore  miseretur  animae  suse  juste 
vivendo,  et  commodat  doctrinam  proximis  impcn- 
dcndo  requirens  mutuum,  viilclicet  opus  bonum,  et 
semen  ejus,  id  est  operatio  ejus  in  benedictione  erit, 
auando  per  illud  :  Venite,  benedicti^  benedictioncm 
hscreditate  possidebunt.  Sed  et  semen  ejus  imilato- 
ECs  ipslus  sunt,  qui  in  seterna  benedictione  erunt. 
Qiialiter  benedictio  consequenda  sit,  subinfert. 

Vers.  27.  Declina  a  mato^  et  fac  bonum ,  id  est 
diverle  ab  omni  malo,  et  fac  bona  opera;  et  iniiabiia 
in  swcidum  steculif  id  est  per  bonum  quod  facis,  in 
seternum  cuni  Deo  regnabis. 

Vkhs.  28.  Quia  Dominus  amat  jndicium ,  hoc  est 
videlicel,  quo  [cod.  qui]  malum  reprobas  ,  bonuia 
eligis  ;  et  non  dtrelinquet  sanctos  shos  in  nialis 
mundi,  vel  iu  futuris  pcenis,  in  ceternum  conserva- 
buntur  a  malo  in  vita  a^terua.  Idcirco  declinaudum 


dienl :  Discedite  a  me,  mat^dicti,  in  ignem  (Bternum  d  «^t  a  malo,  quia  injusti  puuientur  in  futuro  judicio 
libidM).  Etquiajusti  terram  htereditabmt ftitqms 
puiaret  ex  proprio  merito  sine  gratia  hoc  se  adeptu- 
rum,  subjungit : 

Vers.  23.  Apud  Dominum  gressus  hominis  diri- 
gentur,  hoc  est  per  Dominum,  non  per  se  dirigitur 
homo  ad  bonum  opus,  sciUcet  misereri  et  tribuere ; 
et  cum  per  gratiam  ad  bonum  directus  fucrit.  tun<; 
viam  ejus  ro/e/,  hoc  est  per  liberum  arbitrium  jusli' 
liam,  quse  est  via  Domini,  volem  faciet.  Vel  apud 
DonUnum  gressus  homiuis  dirigenlurf  id  est  Deus  di- 
riget  affectiones  hominnm,  et  sic  homo  volet  viam 
Domini,  id  est  diliget  viriutes.  Hunc  non  permiltit 
Dominus  delicere  in  tribulatione,  quia, 

Vcns,  24.  Cum  cecidml  in  aiiquam  tribiilalionem 


el  semen  impiorum  peribit,  sequaces  eorum  vel  ope- 
raeorum  dlcent  :  Quid  nobis  profuit  superbia,  vel 
quid  diviiiartm  jactantia  contulit  nobis  ?  Transie- 
ruut  omnia  tanquam  umbra  {Sap.  v,  8).  Justo- 
rum  semen  in  Ijenedictione  crit  :  Semen  aulem 
impiorum  peribit,  Ideo  raciendum  est  l>onum  , 
quia 

Vers.  'i^.  Justi  autem  hivreditabunt  terramywen" 
tium,  et  inhabitabunt  in  sascutum  smcuti  super  eam^ 
hoc  est  sine  line  in  vila  regnabunt.  islud  coelum, 
et  isU  lerra  transibunt;  novum  autem  coelum  et 
nova  terra  in  «ternum  stabunt,  quae  justi  novis 
corporibus  iramortalibus  el  incorruptibilibus  in 
neiutnm  scecuti  inhabitabunt.  Non  dici^  habitabunt 


15G3 


GERHOHl  PRiEPOSin  REIGHEUSPEAG. 


25C4 


m  ea,sed  $upeream,  quia  corpora  tunc  lcvia.uipu-  A  debis  quem  cxspeclnsli  Dcuni,  pro  qua  visione  Tiani 


ta,  spiritualia  crunt,  et  non  gravi  mole  ,  ut  nunc, 
terr^e  inhxrebunt.  Quid  sancti  in  ilia  terra  acturi 
siut,  sequitur  : 

Vers.  50,  Os  ju$ti  meditabitur  $api£ntiam,  0$ , 
cordiscogilalio  liic  accipilur  :  non  enim  lectionc, 
sed  purissima  cofdis  visione  sapientia  ibi  coiligilur, 
et  omnia  Deum  in  sapientia  fecissc  manifeste  co-* 
gnoscitur.  Et  Lingua  eju$  loquetur  judicium.  Judi" 
cium  diclLur  quasi  JKrrf^Jctum,  id  est  juste  dictum. 
Iu$ti  lingua  imi^  judichm  loquetur^  quia  per  omnia 
justitiam  in  judiciis  Del  comprobans  cum  angelis 
^um  taudans  coilaitaiur.  Tuncenim  clare  yidebunt, 
quam  jusic  quosdam  htc  Peus  exaltavit,  quosdam 
humiliavil ,    quosdnm   ditavit ,    quosdam  paupe- 


ejus  custodisli,  adversa  sustinuisli.  Quod  autem  im- 
pii  perituri  sint,  probat. 

Vf.rs.  35  et  5G.  \idi  impium  $uperexaUa§um ,  id 
est  mullum  ciallalum,  ut  iNeroncm,  ct  elevatum  sic- 
ut  cedro$  Libani ,  id  est  supcr  alios  impios  eieva- 
tum,  u(  Antiocbum.  Et  iransim  mente  ad  uliima 
ejus  ,  ei  ecce  noti  erat  exaltatus.  Et  si  isle  non, 
multo  minus  alii.  Qucusivi  eum  ratione,  si  baborci 
locum  exallandi,  et  non  e$l  inventu$  locu$  eju$  exal- 
tationis.  Libanu$  dicilur  nitor.  Cedri  sunt  proceraD 
arbores,  quas  vcntus  facilc  dejicit.  Cedri  Libani  sunl 
sseculi  polentes,  gloria  et  divitiis  bic  nitentes,  quos 
venlus  tentalionis  facile  de  monte  virtutum  eveUit, 
et  ad  terram  cupiditatum  prosternit.  Hos  transibit. 


^ie  casiigavit,  qiia:>dapi  vocavit ,  qupsdam  repro-  B  qui  ad  culmen  virtutum  lcndit.  Hos  quoque  in  iti- 


l)avit. 

Yei^S.  51.  Lex  Dei  eju$  m  corde  ip$iu$,  Dei  ejus 
dicit,  quia  eum  de  mundi  islius  clade  libcravit. 
Lex  Detest  dilectio.  Haec  in  corde^  id  est  in  anima 
jusii  semper  erit,  qui  Deum  pro  omnibus  judiciis 
et  beneliciis  tota  intentione  diligit,  et  in  bac  dile- 
ctione  dulciter  gaudebit.  Et  non  $uppUintabuntur 
gre$$us  ejus,  Snpplantare  estplantis  foveas  prsetende- 
re.  Ibi  gressus  justi  nemo  supplantare  praevalebit, 
^uando  ct  originale  peccatum  desinet,  et  diabolus 
decipiendi  licentiam  non  babebit.  Ergo  justi,  qui 
bic  $apient:am  corde  meditantur,  judicium  rccluitn 
orc  ioquuntur,  et  quorum  gre$$u$,  id  est  affectiones 


nercbujus  vitse  deviantcs  justus  transibit,  cum  pe- 
lagus  niundi  transiens  ad  judicium  Dei  pervenertt. 
Ibi  peccator  non  erit  in  gloriae  bravio,  qui  bic  non 
cucurrit  in  stadio.  Ibi  quwretur ,  id  csi  ad  meroo- 
riam  reducetur ;  et  U)cu$  eju$  non  invenietur ,  boc 
est,  ordo ,  quem  babet  in  rebus  humanis,  videlicet, 
ut  mulli  ei  obsequantur,  ut  jubeat,  ui  audialur; 
sed  hxc  potestas  illo  pereunte  non  invenietur.  Vel 
iocu$  peccatorum  est  iste  mundus ,  in  quo  scelera 
perficiunt,  in  quo  divitiis  aiOuunt.  Sed  locu$  iatc 
cum  eorum  prosperitale  dissolvitur ,  quaudo  totius 
orbis  corruptibilis  gloria  terminatur.  Gum  ita  impio 
sit  futurum, 
a  viliis  non  supplantantur,  bi  terram  novaip  in  saecu-  ^      \ers.  37.   Cu$todi  innoceutiam,  id  est  ne  irasca 


bmi  sxculi  habitabunt.  Sed  qui  vclint  eos  supplan- 
tare,  subditur : 

Vers.  52.  Con$iderat  peccator  ju$tum  ,  id  est  in- 
spicit  bonam  vitam  cjus,  et  ex  dplore ,  et  invidia 
quasrit,  ut  morit/iceC  (67)  etim,  id  est  cogitat  quoroodo 
occidat  eum  interius  in  anima,  vei  exterius  in  cor- 
pore. 

Vers.  55.  Dominus  autem  non  dereUnquet  cum  in 
manibu$  cju$ ,  id  est  non  permiltet  eum  in  pote- 
state  sua  ,  ut  conformet  eum  sibi ;  nec  damnabit 
eumy  cum  judicabitur  illi,  Stulti  putant  quod  bi 
damnentur ,  qui  hic  flagellantur.  Sed  Dominos  iu 
judicio  non  damuabit  eiim,  qui  hic  judicabilury  id 
est,  qui  ex  judicio  Dei  hic  flagellabitur.  Vel  justum 


ris  contra  te  tribulantes,  ne  odio  habeas,  non  in- 
vitus  patiaris,  et  vide  cBquitatem^  boc  est,  vide  boc 
xquum  csse,  cum  Dominus  jubcat  diligere  inimin 
cos.  Vel  vide  a^quUatem  Dci ,  qui  justis  gaudia, 
impiis  irrogabit  supplicia.  Quoniam  $unt  reliquia 
liomiju  pacifico  ,  hoc  est ,  inimicum  diligenti  ei  il 
vita  selerna.  Reliquia  vocantur  corpora  et  corporls 
bona ;  quae  ab  anima  relinquentur.'  Pacipcu^  est , 
qui  discordantes  concordat,  et  cum  omnibus  bo- 
miuibus,  quantum  in  ipso  est,  pacem  babere  desi  - 
derat.  Uis  reiiquiw^  id  esl  bona  corporis  et  anims} 
esse  dicuntur,  quoJiiam  pacifici  /i/it  Dei  vocabuntur 
(Matth,  V,  9). 
Vers.  58.  Jnjusti  autem  disperibunt    in  corporo 


Bominus  in  judicio  non  damnabit,  cum  illi  deDetanima  $imul;  rcUquim  impiorum  inleribunt  QMm 


impio  judicabitur;  quia  justum  beatitudo  sus- 
cipiet ,  impium  debita  poena  torquebii.  £t  quia 
videtur  longuro  esse  in  tribulatione ,  confortat 
eum  : 

Vers.  54.  Exspecta  Dominum  ad  judicium  ventu- 
rum  paticnter ;  et  cu$todi  viam  ejuSf  id  est  observa 
praecepta  ejus  :  Et  venicns  exaliabit  te  a  terra 
ad  ccelum,  ut  hcereditate  capifl$  terram  Tivenlium. 
Cum  perierint  peuatore$^  xideb\$  illam  terram  ci 
tuam  exaltationero  et  adversariorum  tuoruro  perdi- 
tionem.  Vel  videbi$^  quod  tibi  placct,  te  ereptum  a 
suppliciis.  Vcl  cum  peccatores  damnati  fuerlnt,  vi-. 


eis,  temporalla  bona,  qua>.  noluerunt  spernere,  ot 
recipcrcnl,  aeterna.  l\eliquioe  ctiam  sunt  memoria  ct 
laus  post  mortem  poslerius  relicUe.  Ikec  justis  pet- 
manebunt,  qui  in  meiporia  aetcrna  erunt ;  impii  au- 
tcm  pcribunt,  cum  aeternam  confusionem  subibunt. 
Unde  in  Hebraio  habetur  :  ^ovis^ima  ipsorum  peri- 
bunt, 

Vers.  59.  •—  SalH$  autem  justarum  a  Domino  cl 
nunc  per  Redempiionem  corporis  et  sangiiiiiis  sui, 
et  gencralem  rcsurrectionero,  cum  corpora  vesti- 
mento  salutis  et  immortalitatis  vestientur,  et  anim» 
indumento  justitiae  et  stola  jucunditatis  induentur. 


(^7)  Yulgala  Mortipcare, 


•1365         COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IH,  RX  HONORIO.  —  PSAL.  XXX YH.        150^ 
Et  protector  eorum  in  tempore  tribulationi$^  id  est  ^  toribut ,  quando  grana  a  palelSy  fruroentum  a  zi-r 


in  die  judicii ,  quando  tribulatio  et  angustia  im- 
pios  involvet ,  tunc  eos  Dominus  a  malo  f  pro- 
tegct. 

Vers.  40.  Et  adjuvabit  eos  Dominus  in  bonis  ope- 
ribus  et  in  judicio  contra  adversarios,  et  liberabit 
w  tunc  a  diabolo  et  suppUciis ,  et  eruet  a  pecca^ 


zaniis  ,  agnos  ab  hocdis  segregabit»  et  salvabit  eot 
perducens  in  xlernae  salvationis  perennitalem : 
quia  speraverunt  in  eo  ^  non  in  mundo.  Idea 
mundo  pereunte  cum  suis  amatoribus  bsredi- 
tjibunt  ipsi  coelum  ,  imo  Deum  cum  suis  dilecto* 
ribus 


PSALMUS  XXXVII. 


Domine,  ne  in  furore  tuo  ar^uai  m«,  etc.  Superior  B 
psalmus  tractavit  de  correctione  scaudalizatorum 
ob  prosperiiatem  malorum ;  hic  vero  agit  de  poe- 
nitentia ,  quam  correcti  agunt «  quia  propter  ca- 
duca  et  transitoria  scandaiizati  sunt.  Ideo  bic 
psalmus  est  unus  de  septem  poenilentialibus ,  in 
quibus  nolantur  septem  dona  sancti  Spiritus.  In 
prinio  pro  Spiritu  timoris  a  malodeclinant;  in  se- 
cundo  pro  Spirilu  pielatisbona  facerenon  cessant, 
iu  isto  per  Spiritum  scientiae  scandala  deviiant  et 
pro  peccalo  suo  cogilant.  In  boc  psalmo  commemo- 
ratur  pceiuteiitium  afllictio,  per  quam  dabitur  pec* 
CdtoruQCi  remissio.  Titulus  cst : 

VeRS.  i.  PSALMIS  DAVID  IN  RKUEyORATIONCSf  DIEI 
SA6BAT1 (68). 

Psa/fRus  est  bonum  opus, /)avt(/  dicitur  manu-^ 
fi^rlis  y  Sabbatitm  requies  ^  quia  illa  die  requievit 
Deus  a  mundi  operibus ,  et  praefigurat  illam  re-> 
quiem,quam  habitura  eritEccIesia  post  judiciuin  ab 
bujus  vilse  operibus.  In  hiijus  Sabbati  recordatione 
canitur  hic  psalmus,  id  estpro  hujus  requiei  exspec- 
tfitione  facit  iidelis  populus  in  Liudem  Dei  bonum 
opus. 

Materia  psalmi  ora!io  et  afflictio  paMiileniium. 
Iptentio,  ul  pcr  pcenitentiam  a*ventura  ira  fugia- 
nius.  Verba  sumpta  sunt  de  Job ,  cui  sagiltae ,  id 
est  plagae  Domini  sunt  inOxa),ncc  sanitas  est  in  ejus 
carne,  non  fuit  pax  ejus  ossibus,  anima  ejus  im- 
pleta  est  illusionibus ,  amici  sui  et  proxi.mi  adver- 
sus  eum  steterunt,  vanitatem  locuti  sunt»  Ipse  ve-  ^ 
rp  in  flagella  erat  paratus ,  et  dolor  ejus  in  coii- 
spectu  ejus.  Quem  Deus  noii  dereliquit,  sed  sanato 
omnia  duplicia  restituit.  Signiflcat  autem  Chri- 
stum,  cui  infl^i^  sunt  peccatonjijn  nostrorum  sagit- 
tse,  quando  pro  nobis  vulneratus  est.  Unde  Job  di- 
citur  dqlem  ,  quia  (Ihristus  pro  nobis  doluit ,  in 
cujus  carne  non  erat  sanitas  ,  qux  est  flagris  di- 
lacerata  et  clavis  transflxa.  Amici  sui  Judas  et  alii 
falsi  amici  et  proximi  ejus  Ji^daei  adversus  eum 
cum  gladiis  et  fustibus  appropinquaverunt  et  vini 
fs^ciebant,  quandq  eun\  comprehendentes  ligave* 
runt.  Et  qui  juxta  eum  erant  ApostoIi,de  ionge  ste« 
.«^nt,  quando  fugerunt.  Qui  quserebanl  animam 


suam,  id  est  viiam  auferre,  ei  quaerebanl  mala  stbi, 
id  est  morlis  supplicia.  Dolos  lota  die  meditaban- 
tur ,  quando  eum  crucifigere  consiliabanlur.  Ipse 
autem  tanquam  mutus  non  aperuit  os  suum ,  sed 
in  flagella  paratus  pro  nobis  siluit.  Super  quem  ini- 
niici  gavisi  sunt ,  magna  loculi  sunt  dicentes  :  Si 
hic  est  Christus,  descendat  de  cruce.  Post  morteih 
vero  sibi  detrahebant,  qui  ei  mala  pro  bonis  retri- 
buebant  seductorem,  dicentes,|  et  sepulcruro  roor- 
tMi  custodiri  pnecipientes ;  sed  Deus  eum  iion  de- 
reliquii ,  quia  eum  suscilavit  ,  et  salutem  per- 
eum  hominibus  donavit.  Significat  etiam  fidelem 
populum ,  qui  hic  aut  ad  purgalionem  aut  ad» 
probationem  flagellatur,  et  mullis  doloribus  ui 
Job  attcritur.  Ergo  pro  inquietudine ,  quam  ha- 
bet  in  laboris  afllictione,  canit  hunc  psalmum 
in  illius  sabbaii ,  xternae  requiei  commcmoratio- 
nem. 

Psalmus  tricesimum  septimum  locum  occupat, 
et  praesentem  rem  nobis  mysticat.  Quater  enim  no- 
vcni  cum  roonade  hunc  numeruro  re&tituunt.  Qua- 
ternarius  Ecclesjaro  horoinuro  de  quatuor  roundi 
plagis  collects^ro,  novenarliis  angelorum  multitudi- 
nem  in  novem  ordinibus  distinctaro  exprirott,  qu» 
ulroruroquesocictasin  uno  Deogaudium  etrequiem 
habebiint. 

Quaitrilaria  csi  hujus  psalmi  divislo.  Prrmaest  : 
Domine  ne  in  furore,  in  qua  nolatur  poenitentis  exo- 
f  atio ;  secunda,  Putrtterunt  et  corruptw  sunt,  in  qua 
est  bipertitae  calamitatis  corporis  et  animae  iiarra- 
tio;  terlia,  Quoniamin  te,  Domine^  speravi,  in  qua. 
habelur  medicinalis  consolatio ;  qiiana,  Non  dere- 
liuquas  tn^,  Domine^  in  qua  est  exsultativa  conclusio. 
Totus  Christus  hic  ioquitur  :  in  primis  corpus  pec- 
c^tiset  aeruronis  involuturo,  deinde  caput  nostrts 
mi^seriis  indutum. 

Ve^s.  i.  Domine^  ne  in  furore  tuo  arguas  me,  ne-^ 
que  in  ira  tua  corripias  me.  Furor  intelligitur  hic 
horribile  judicium,  ira  extrema  damnatio.  Arguere 
est  verbis,  corripere  flageiiis.  Populus  fldeliuin  fu- 
tutrum  judiciuro  inteiiigens,  et  magni  Sabbathiy 
quod  judicium  sequitur,  recordans  se  de  fdicitate 
roalorum  scaivdaliZRtuin^  expavescens  clamat :  Dq- 


(08)  Vulgata  :  de  ^atfbato. 


1367 


GERHOIII  PRifsPOSlTI  REICHERSPERG. 


I5G8 


mine,  m  in  furore  tuo  arguas  me,  lloc  est,   in  ja-  A  Quas  graviDS  cooslat  affligere,  qnando  eas  coDii- 


liicio  cuin  liis,  qiiibos  dices  :  E$urii%  et  non  dedi^ 
siis  mihi  manducare^  ctc,  (Matth.  jlxv,  A^i).  Neque 
in  ira  lua  corripias  me  cum  Iiis,  quibus  dices  :  Ite 
in  ignem  aternnm  (ibid,,  41).  ^r^u^  mebicin  nii- 
sericordia,  ut  emendes ;  corripe  flagcllis,  ut  purges, 
nu  postea  opus  sit  purgatorio  igne  qui,  quamvis 
multuni  difierat  ab  illo  xterno  igne  in  quo  in  aeter- 
num  cruciandi  sunt  impii,  tamen  gravior  erit,  quam 
quidquid  iioiiu>  potust  pati  in  bac  vita. 

Vers.  3.  Quoniam  haf^Utce  tucB  infixcB  sunt  mihi, 
SagittcB  Dti  &yiit  verba  doctrinae.  In  priori  namquc 
psalmo  suiit  Dei  sagilUT^  divinitus  missae,  quae  cordi 
poenilcntis  ^unt  infi\a^,  Sunt  aulem  b»  :  Adhuc  pu^ 
sillumj  et  non    erit  peccator,  Brachia  peccatorum 


gerit  ad  trsinsacta  pcricula  remeare.  Peceata  sunt 
animx  vuinera.  Ilsec  vulnera  sanantur,  dum  peccau 
cmendantiir.  Cicatrix  apparet,  dum  commissi  roe- 
moria  remanet.  Cicairices  putrescunl,  dum  concu- 
piscentiae  in  memoria  rccrudcscunt.  Qnx  comini- 
puntar,  dum  iteruni  crimina  coromittuntur.  A  facie 
insipicntim  meos,  lusipientia  est  qucmquam  pericu- 
lum  sponte  repetere,  quod  constat  eum  vii  evasisse, 
Ilanc  insipientiam  bouio  incurrii,  dum  veram  sa- 
pieniiam  in  paradiso  amisit.  Unde  sequitur : 

Yers.  7.  Miser  factus  stim,  quia  sapientiam  et 
scientiam  amitteus  insipientia  ct  miseria  repletus 
suin.  Et  curvatus  sum  usque  in  (inemy  id  cst  dolore 
trabor  in  mortem,  quia  enim  per  superbiam  fui  erc 


conterentur,  Peccalores  peribunt,  Injusti  disperibunt  ^  cius  volcns  cssc  ut  Deus,  ideo  sum  in  mortero  cur- 

simul,  reiiquia:  impioruminteribunt(Psal,  xxxv,  10)« 

Hse  sagiita  sibi  inbaescrant,  ideo  se  peccasse  dole- 

bunt.  Sagilta  erat :  3torle  morieris;  alia  :  In  sudore 

vesceris  pane;  alia  :  In  dolore  paries  filios  (Gen,  iii, 

i6-19).  Sagiltce  ergo  sunt  mortalitas  et  corruptibi- 

litas,  quas  sibi  bumanum  genus  gemit  inlixas.  Et 

confirmasti  super  me  manum  tuam,  Manus  Dei  est 

vindicta.  Quie  super  bominem  conUrmatur,  dum 

inultis  miseriis  et  aerumnis  gravatur. 

\ers.  4.  Non  est  sanitas  in  carne  mea  a  facie  irtjs 
tuct.  Irahei  est  peccatorum  oflensio;  ab  hac  nou 
€it  in  bominis  carne  sanitas^  quam  tot  morborum 
jugiter  vastat  immanitas.  Morbi  etenim  sunt  fames, 
sitis,  labor,  frigus,  a^stus  :  medicamenta  vero  ci- 
bus,  potus,  somnus,  vestes,  Inter  haec  medicamenta 
est  semper  dcliciens  et  ad  inleritum  tendens.  Non 
est  pax  ossibus  meis  a  facie  peccatorum  meorum,^ 
Hoc  est,  vires  meae  debilitate  et  senio  deficiuut, 
quia  banc  poenam  peccando  incurrerunt, 

Aiiter  :  Non  est  sanitas  in  carne  mea  a  facie  iras 
tuw,  faoc  est,  iram  tuam  in  Scripluris  comminan- 
tem  peccatoribus  intellexi,  et  ideo  earnem  meam 
graviter  aflligo,  adversis  subjicio.  Non  est  pax  ossi- 
bus  meis  a  facie  peccatorum  meorum,  id  est  nullam 
quietem  ossibus  vel  membris  indulsi,  donec  poeni- 
tendo  purgarem,  quae  peccavi. 

Yers.  5.  Ottontam  iniquitates  mece  supergressce 
sunt  caput  meum,  quia  invalescentibus  flagitiis  ani- 


vatub,  Corpus  cnim,  quod  corrumpilur,  aggra\al 
aniinam.  Tota  die^  hoc  est,  tota  vila  contrislatns  tit 
gredicbar  et  de  peccatis  quae  feci,  ct  de  malis  quae 
patior. 

Yers.  8.  Quoniam  anima  mea  impleta  est  iUu- 
sionibuSf  et  non  est  sanitas  in  carne  mca^  lioc  est,  m 
anima  et  in  corpore  aflligor  :  in  anima  illusioneSf  m 
corpore  patior  infirmitates,  lUusiones  sunt  vari» 
pbanlasmaium  imaginationes ,  quae  aniroam  pro 
veris  illudunt,  sicut  qui  supemam  Jerusakm  quam- 
dam  urbem,  in  qua  Deum  quasi  regem,  angeloa 
qiiasi  milites  forma  conspicuos,  veste  splendidos  iu 
animo  flngunt,  vel  qui  formas  mulierum  delcctanda 
in  mente  concipiunt.  Infirmitutes  vero  sunt  varii 
defectus  et  diversi  dolores,  qui  carnem  consumunt 
In  alia  translatione  babetur :  Lumbi  mei  impleti  snnl 
iUusionibus,  Perlumbos  intelligilur  carnalis  deie- 
ctatio,  quam  multimoda  illudit  carnis  titiilalio. 

Vers.  9.  Afflictus  sum  in  animo,  et  humiliatus  sum 
nimis  in  cinere  et  cilicio,  Afflictus  sum  malis  mundi, 
et  humiliatus  sum  ab  alta  gloria  cieli :  idcirco  m- 
giebam  a  gemitu  cordis  mei^  A  gemitu  cordis,  non 
corporis  rugit,  qui  vebementiam  doloris  non  valens 
voce  proferre  lacrymis  tal)escit,  et  interdum  vocem 
inconditam  emitlit.  Cemitus  dicitur  quasi  geminus 
luctus,  Cemitus  corporis  est  pro  terrenis,  pro  morte 
gemere;  Gemitus  cordis  pro  peccatis  propriis  vel 
aliorum  fletus  Gcclesiae.  Gum  poeQitens  ingemit,  ali- 


ma  victasuccumbit.  Capiir  anitnaeest  ratio. /m\jittt- D  quisdicit:  Forsitan  boc  vei  boc   ei  aocidit,  ideo 
tates  super  caput  elevant  se,  cum  amplius  sibi  vin-     sBbditur : 


dicant  quam  ratio  vel  justitia  patiatur,  cum  anima 
irrationabitibus  motibas  subjacet,  et  concupiscen- 
tias  rationem  vincuut.  ^cut  onus  grave  gravatce  super 
me,  quoniam  peccata  velut  pluinbum  deorsum  de- 
primunt  ac  deinerguiit.  Qiii  euim  iniquitatibus  el^va- 
tur,  onerc  afllictionuip  ^ravaitir.  Sequitur  vox  eo- 
rum,  qui  post  pcenitentiam  ad  vomitum  relapsi 
sunt. 

VcRS.  6.  Putruerunt  et  eorruptm  sunt  cicatrices 
mecB,  Per  quinque  versus  describuntur  hic  poenae 
corporis,  per  quinque  passiones  animae.  Cicatrix  di- 
ciiur,  quod  in  se  caecum  vulnus  ostendat.  Cicatrices 
itaque  prsecedeniium  vulnerMm  sancta  vcstigia  sunt. 


Yers.  10.  Domine^  ante  te  omne  desiderium  meum, 
Non  ante  bomines,  non  terrena,  sed  ccelestia  desi* 
dero,  te  videre  concupisco.  Non  cum  inipiis  in 
mundo  divitiis  florere,  sed  in  lUo  Sabbato  desidero 
icquiescere.  Et  gemitus  metis  ante  te  non  est  abs- 
conditus,  licet  sit  ab  bominibus  absconditus.  Ille  ge^ 
mitus  a  Deo  non  absconditur,  qtii  pro  animae  libe- 
ratione  effunditur.  Corporeis  aerumnis  flebiitter  dc- 
cursis,  aniipi  quoque  gravissimos  dolores  proie- 
quitur. 

Yers.  11.  Cor  meum  conturbatum  es^quia  in 
Adam  corrui ;  dercUquit  me  virtus  meo,  quam  in 
libero  arbitrio  babui,  et  iumcn  ocutorum  meorum,  id 


1369        COMHENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS 
est  lumen  sapientue  illuminans  rationem  et  intel-  A 
iectuni,  et  ipsum  non  est  mecum  propter  originale  et 
actuaie  peccatum. 

Vers.  12  ET  13.  Amki  mei  et  proximi  mei,  sci* 
licet  angeli  mihi  familiares  quasi  amici  et  proximi, 
in  gaudio  quasi  vicini  advenum  me  appropitiqna^ 
veruut,  cum  Dominus  super  me  lugubrem  scnten- 
tiam  protuiit.  Adversum  me  ueterunt,  cum  me  de 
paradiso  expulit.  Et  ^ui  juxta  me  erant  in  looo  vo- 
luptatis  et  deliciarum  de  longe  steterunt  cum  angelo, 
qui  acccpitflammeum  gladium,  ut  intercluderct  mihi 
redeuodi  aditum.  Et  vim  facicbant  daemones  in  vitia 
et  in  desideria  noxia  mc  impellentcSi  qui  quojrebant 
animam  meam,  ut  perderent  eam.  Et  qui  inquirebant 
mala  mihi^  prxscutia  et  futura  supplicia,  tocuti  sunt 
vanUates  id  est  vana  et  superstitiosa,  docentes  se  ^ 
pro  Dco  coli,  xtcrna  oblivisci,  transitoria  amplecti 
instigaiites,  et  dolcs  tota  die  meditabantur^  hoc  est 
omni  iempore  dolis  roc  circumveniebant,  dolos  do- 
cebant,  quibus  me  ad  dolorem  pertraliebant. 

Vers.  14.  Ego  aulem  tanquam  surdus  non  audie- 
ham,  boc  est  a  laudibus  Angelorum  obsurdui,  et  sicut 
V  utus  nonaperiens  os  suum,  id  est  a  divinis  laudi- 
bus  obmutuif 

Vers.  15.  Et  factus  sum  sicut  homo  non  audiens 
ronccntum  angelorum,  et  uon  habens  in  ore  suo  re- 
(iaigutioneSf  id  est  cxcusntiones,  quia  dignus  eram. 
llxc  quoque  ad  caput  refcruntur  cujus  paticntia  af- 
flicto  corp<»ri  proponitur.  Qui  miser  factus  est , 
qiiando  pro  miseris  in  crucc  inter  latrones  pepen-  ^ 
dit.  Incurvatus  est  usque  in  finem,  quando  pro  nobis 
levandis  se  in  mortem  curvavit.  Tota  die  contrisia- 
tns  cst  ingressus,  quando  a  coena  egressus  dixit : 
fristis  est  anima  mea  usque  ad  mortem  {Matth.  xxvi, 
58).  Anima  ejus  completa  est  illusionibuSf  quando 
ei  in  domoCaiph^evelata  faeieut  propheta;  et  quando 
ApuJ  llerodem  alba  vesto  induto  ut  pontifiei  illude- 
bant,  et  quando  in  praetorio  spinea  corona,  purpu- 
rca  cblamide,  arundiue  pro  sceptro  ut  regem  luden- 
les  salutabant.  Et  sanitas  in  carne  ejus  non  fuit 
quando  crudcliias  impiorum  flagellis  et  clavis  di- 
laceravit.  Afllictus  crat  secundum  bumanitatem, 
quando  sensit  immMicre  passioncm.  Humiliatus  erat 
nimis,  quando  pedes  lavit  discipulis.  A  gemitu  cor^ 
dis  rugiebat,  quando  in  ca^na  turbatus  spiritu  dice*  |^ 
bat  :  Amen  amen  dico  vobis,  uuus  vestrum  me  tradet 
{Joan,  XIII,  21).  Anle  Patrcm  omne  desiderium 
suum  fuit,  quaiido  di.vit:  Pater^  si  vts,  transfer  a  me 
cdlicem  hunc  :  verumtawen  uon  mea,  sed  tua  vo- 
luntas  fiat  (Uuc,  xxii,  4.).  Desiderium  suum  erat, 
iit  per  se  homiiiem  diabolus  vinceretur,  et  boino 
perditus  redimeretur.  Suum  desideriuro  eral,  ui  a 
morte  resuigerct,  et  exsul  bomo  paradisum  recipe- 
ret.  Gemitus  ejus  a  Deo  non  crat  absconditus,  qui  in 
monte  gemcns  oravit,  quod  bumana  iiatura  tanla; 
calamitati  subjacuit,  pro  qua  ipsum  mori  neccsse 
fuit.  Ccr  ejus  conturbatum  est,  quando  coepit  pa- 


111,  EX  nONORIO.  —  PSAL.  XXXVII.         1370 

vere  et  taedere.  Virtus  ejus  dereliquit  eum,  quaiido 
in  agonia  factus  sanguinem  sudavit,  et  angelus  eum 
confortavit.  Vel  virtus,  id  est  potentia  sua  eum  de- 
reliquit,  quando  nil  adversi  furentibus  contigit. 
Lumen  oculornm,  hoc  est,  claritas  Deitatis  quasi 
secum  non  fuit,  dum  tot  indigna  ul  peccator  pertulit. 
Amici  ejus,  scilicet  Judas  et  alii  simulatorii  amici, 
et  proximi,  hoc  est,  Judaei  ejus  cognati  adversus 
eum  appropioquavcrunt,  cum  facibus  et  laternis  ad 
comprehendendum  adversus  eum  steterunt  cuqei 
gladiis  et  fustibus  tanquam  ad  lalronem  perdendum^ 
Et  qui  juxta  eum  erant  AposloIi,  de  longe  stetcrunt^ 
quia  eo  relicto  fugerunt.  £t  vim  faciebant,  qui 
quacrebant  animam,  hoc  est,  vitam  ejus  perder» 
violenter  ut  furem  vincientes  et  ut  reum  ad  judiccm 
pertrabentes.  Et  qui  inquirebant  sibi  mala,  id  est 
mortis  supplicia,  locuti  sunt  vanitates,  boc  est  falsa 
testimonia.  Et  dolos  tota  die  illa  meditabantur,  qui-' 
bus  possent  eum  accusare  et  neci  tradere.  Ipse  au« 
tcm  tanquam  surdus  non  audiebat,  quia  nibil  res« 
pondebat.  Sicut  mulus  os  non  apcruit,  sed  sicut 
agnus  coram  tondente  obmutuit.  Et  factus  est  sicut 
liomo  non  audicns  quia  accusantibus,  blaspheman-* 
tibus  nibil  respondit.  In  ore  suo  redargutiones  non 
habuit,  quia  se  falso  criminantes  non  redarguit. 
Talia  pro  hominibus  suis  participibus  sustinuit ;  de 
gloria  vero  Resurrcctionis  subjungit : 

Vers.  16.  Quoniam  in  te  speravi^  Domine,\ii  me  re« 
suscitares  v  tu  exaudies,  Dorhine  Deus  meus^  hutnililu^ 
tem  meam  (69)  pro  resnrrectione  mea  ct  meorura  re- 
demplione. 

Vers.  17.  Quia  dixi  in  oratione  :  Nequando  su* 
pergaudeant  mihi  inimici  mei,  Supergauderent,  si 
ipse  uon  resurgeret.  Gavisi  quidem  sunt,  quando 
eum  occiderunt.  Scd  supergavisi  non  sunt,  quando 
eum  rcsurrexisse  audierunt.  Et  dum  rommoventur 
pedes  mei  de  terra  in  crucem,  super  me  magna  tocu^ 
ti  sunt  dicentes:  Si  Fitius  Dei  esl,  descendat  de  cruce^ 
Alios  salvos  fecit,  se  ipsum  non  potest  salvum  facere 
{Matth.  XXVII,  42).  In  Hebrxo  scribi^ur  :  Dum  vacit- 
laverunt  pedes  mei,  non  magnificentur  super  mf ,  hoc 
est,  non  inde  diu  glorieniur,  quod  apostoli  pedes 
mci  in  passione  mea  titubaverint.  Sed  hsec  oinnia 
patienter  sustinui : 

Quoniam  ego  in  ftagella  paratus^  hoc  est,  ad  hoc 
natus  sum^  ut  flagella  suslinerem  et  crucem,  lau- 
ceam,  fel,  acetum  :  el  dolor  meus  in  conspectu  meo 
semper,  Dotor  in  cotispectu  ejus  fuic,  quando  matren] 
conspexit  plorantem,  lurbam  iinpiurum  sibi  insul- 
tatilem,  latroncm  iraproperantem.  SubsequUur  vox 
Ecclesiae.  Ilaec  omnia  passus  es  pro  nie, 

Vers.  19.  Quoniam  iniquitatem  meam  annuntiabo, 
et  cogitabo  pio  peccato  meo,  Haec  vox  centurionisex- 
pressit,  quai  in  confessionem  Dei  erupit.  Post  resur- 
rectionem  Christi  iniquiutem  suam  populus  jam 
iidelis  annuntiabat,  quando  per  apostolos  credidit 
in  illum,  quem  occiilit.  Pro  peccato  boc  gravi  cogi- 


(60)  Vulgala  :  Quoniam  in  te  Dominc  speravi :  Tu  exaudies  mc,r  Domiuc  Dcus  meun. 


1571 


GERHOHl  PRi£POSITl  REICHERSPERG. 


isn 


tavit,  qu2»ni1o  pcBnitentiam  de  Ciiristi  occisione  egit.  A  clesis  suut  dsmones.  Hi  super  earo  gaudent,  si  ft- 


Stibjungilut  VQx  capitis  :  Tuquidera  ad  poenitentiam 
convierteris : 

TrRS.  20.  Inimici  autem  mei  vivunt,  quia  non  sta- 
tim  puniti  sunt,  sed  florent,  et  confirmati  sunt  tuper 
iRf ,  hoc  e^t,  praevnluerunt  mihi,  et  mulliplicati  $unt^ 
qui  oderunt  me  it\ique,  scilicet  pro  bono,  pro  doctri- 
na,  pro  sanitalc :  muUi,  quia  Judaei,  Pharisaei,  Sad- 
llMCaeif  Pagani.  Et  post  moriem  meam 

VcRS.  21.  Qui  retribuunt  mata  pro  bouis,  hoc  cst 
Juda^i,  qui  mihi  niortem  pro  vita  reddiderunt,  de- 
trahebant  mihi  dicentcs :  Seductor  ille^  dum  adhuc 
viveret  dixit:  post  tres  dies  resurgam,  Jube  ergo 
custodiri  seputcrum ,  ne  forte  veniant  discipuU  ejus 


deles  in  peceatis  comprehenderint.  Initnici  quoqna 
ejus  sunt  persecutores  et  baeretici.  Ui  gaudent,  al 
fideles  in  consensum  suum  pertraierint.  Et  dum 
commoventur  pedes  mei,  super  me  magna  locuti  snut. 
Pedes  Ecclesix  sunt  aflectiones.  Si  qui  fideles  de 
statu  rectitudinis  in  carnales  afleclus  moti  fueriuC, 
mox  inimici  magna  loquuntur  super  ruina  ejus  ex- 
sultantes.  Hic  csl  iiie  sanctus,  iiie  praedicator,  ilie 
abstinens,  ille  totum  populum  convertensl  T^lia 
insultant  lapsis.  Sed  haec  poenitens  patienter  tolerat 
dicens:  Quoniam  ego  in  (lageUaparatus.  FtageUa  per- 
seculionum,  verba  detrahentium,  maledicentiuro^ 
blaspliemantium,  insultantium  suiTero,  quoolam  Deus 


,.,     .  ,.-       /,,.*»..         flagellat  omnem  filtumt  quem  rgciptt  (Utbr,  xii,  ^U 

et  furentur  eum  (Mallh.  xxvii,  63  et  64).  Hoc  ideo  n     .      .-  •.    -      ^.  ^  i  •  / 

.'  :     ^      .  ,    \     .  ..         ."  subaudi :  poeniteutem.  tt  dotor  meus  tn  conspectu 

meo  semper,  quem  habeo,  quia  de  gaudiis  paradisi 

expulsus  sum,  et  quia  in  multis  Deum  meum  offen- 

di,  et  quia  recordor  illius  Sabbati.  Quoniam  iniqui'' 

tatem  meam  annuntiabo  humili  confessione,  et  eogi- 

tabo  pro  pec^to.  meo  faciens  eleemosynas,  fundaro 

lacrymas.,  dimiltaoi  iu  me  peccantibus,  obsistam  er- 

rantibus.  luimiQi  auteni  mei  vivunt,  id  esl,  bonis 

mundi  florent,  pagani  et  haeretici,  et  me  oppressuni 

matis  derident.  Et  confirmati  sunt  super  me  poten- 

tia  ct  divitiis,  ft  multiplicati  sunt  qui  vderunt  me 

iniquet  quia  propter  justitiam, 

Vel  aliter:  Ego  in  flagellis  et  doloribus  consu- 

mor,  quia  moilalis  sum.  Inimi^i  at^em  ti?ei daemo- 

nes  vivunt^  quia  immortales  sunt,  et  super  nu  con^^ 

tirmaiitur,  quis^  dii  immortaies  vocantur  :  et  mulii- 

pUcati  su\it,  qni  oderunt  me  inique  propter  te  dictii- 

les,  quQd  inortuum  ador^m,  i.i.morlalcs  non  co- 

lam.  Qui  retribuunt  mala  pro   bonis,  detrahebani 

mihi,  scilicet  hserctici.  Ecciesia  dal  spiritualia  cba- 

rismata,  haerctici  retribuuQt  scbismata  ;  Ecclesia 

virtutes,  ipsi  baareses :  Eccle%ia  dilectionero,  ipsi 

detractionem.  Quoniam  seqtubar  bomtattm  imittziB 

te  per  charitatem.  Ne  derelinquas  tnef  Domint^  in 

adversitatibus,  Deus  meus^  quem  colOf  ne  discesseris 

a  me  propler  qua^  coinmisi.  Intende  in  adjutorium 

meum,  utdigne  ea  poenileam,  et  digne  pro  eis  sa- 

tisfaciam.  Dotnine  Deus  salutis  mece,  quia  lu  es  Sal* 

vator,  et  non  est  aliud  nomen  datun^  sub  coelo  ho- 

minibus,  in  quo  oporteat  salvari. 


factum  est :  Qnoniam  sequebar  bonitatem,  id  est,  in 
dileciione  perseverabam. 

Vers.  22  et  23.  Non  denlinquas  me,  Domine  Deus 
f/ieii5,  in  morte  :  Ne  discesseris  a  me  in  inferno.  In- 
tende  in  adjuloriutn  metim,  dum  infernum  despolia- 
Tero.  Deus  salulis  mece  resuscitans  ine  a  mortuis, 
et  dans  pcr  ine  salutem  hominibus. 

Hoc  ctiam  Ecclcsi;e  congruit,  cujus  amici,  et  pro- 
ximi  adversus  eam  in  perscculione  appropiaverunt, 
pt  contra  eam  in  accusatione  stetcrunt.  Et  qui  juxta 
illam  erant,  de  longe  steterunt,  quia  ejus  familia- 
rps  ab  ea  r^ccsserunt.  Et  vim  faciebant  perseculores 
s^nimain  ejus  quaer^nlcs.  Et  qui  inquireba^U  sibinia- 
ia,  locuti  sunl  vanitates,  id  est,  mendacia  olijicien- 
tcs  ci  fa!sa  crimina.  Et  dolos  tota  die,  hoc  est,  toto 
ti^niporc  meditabantur  vel  pagani  vel  baeretici,  quo- 
fnoiio  Chrislianos  perd^rent,  bon^  eorMm  diriperenl, 
Popului  au|em  ^hrisl|anus  t^nquam  surdus  nqn  ^u- 
diebat,  quia  futuram  spem  intendebs^t.  Sicut  mutus 
os  non  apcruit,  quia  conviciis  et  contuineliis  i^on  re- 
spondit.  Et  factus  est  sicut  bomo  non  audiens,  ct 
non  faabens  in  ore  suo  redarguiiones,  quia  cum  pos- 
set  redarguere  veris  criminibus  se  fallaciter  crimi- 
nantes,  non  fecit,  sed  patienter  exemplo  Christi  si- 
luit.  Quare  ?  Quia  in  te,  Domfne,  non  in  terreiiis 
speravi.  Tu  exaudies,  pomiue  Dcu$  meus,  dans  mi- 
lii  promissum  prxmium,  perducens  ine  a  (abore  in 
Sabbatum,  Quia  dixi  or^ns  :  Ne  quando^  id  Cbt,  nun- 
quam  supprgaudeant  mihi  inimici  mei.  (nimici  (lo- 


PARS  QUARTA. 


INCIPIT  PROLOGUS  GERHOHI. 

Tribus  ]am  partlbus  tn  Psalmorum  expositione  D  et  qui  bibtfnt  me,  adhuc  silient  {Eecli,  xxiy,  29)^ 
^djuvante  Deo  explelis,  quartam  a  iH»bis  exigunt  Hoc  de  convivis  dictum  est.  Porro  ad  roinistros,  e: 
avidi  convivae,  quibus  in  illis  tribus  Trinitatis  dul-  dapiferos,  vel  pincernas  in  isto  convivio  satagentes 
cedo  sapuit,  et  sapit  afliciente  illos,  ac  delectante  circa  frequens  ministerium  pertinet,  quod  ibidem 
Sapienlia,  quae  dicit :  Qui  edunt  me,  adhuc  esuriem,      suhjungitur  cx  pcrsoua  Sapienti.-e.  Qui  operantur  tu 


1X75  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS, 

me,  non  peccabunt,  et  qui  ehicidant  me,  vitam  ccter' 
nam  habebunt  (Eccti,  xxiv,  30  el  31).  Revera  islos 
fruclus  quasi  primillas  carpunt,  qui  operanlur  in 
sapientia,  scribendo  scjliccl,  scu  legendo,  quo«l  lau- 
dabillter  et  instanter  occupatis  hac  operatione  nii- 
nime  vacut  poenaliler  peccare.  Hic  est  fruclus  tem- 
poraneus. 

Porro  serotinus  eril,  quod  qufsque  sapicntiam 
dlclis  ac  faotis  elucidans  vilam  ictcrnam  habcbit, 
cnm  de  vita  mortali  cxibit.  Nonnc  opcrantur  in  sa- 
pienlia,  et  elucidant  eam  non  soliim  sapicntes,  quor 
rum  lingua  ornat  scientlam  per  dulcem  ac  nilidam 
cloqiicnliam,  sed  eliam  infantes,  atque  lactcntcs, 
quorum  ex  ore  Deus  laudem  suam  perflcit?  Non  cgo 
pusillus  annumerare  me  audeo  magnis  doc^oribus, 
qui  Psalmos  anle  me  tractavcrunl,  el  quasi  mcsso- 
rrs  magni  magyios  manipulos  \i\  horrea  Domini 
comportaverunt  :  sed  cum  Christi  discipulis  adhuc 
parvulis  et  necdum  consqmmatis,  cum  Spiritus 
vondum  fuit  datus,  qnia  Je^us  necdum  fucrat 
^lorificatus  (Joan.  vu,  39),  fame  cogcnlc  spi- 
cps  vellicarc,  ilque  fricare  ipsorum  cxemplo  au- 
dep. 


-  PARS  IV.  —  PSAL.  XXX Vin.  |574 

A  El  hoc  agens  in  nomine  Domini  hunc  IiDrum 
quartum  quasi  fasciculum  spicarum  dfj  sententiis 
Palruni  collectun^  vobis  porrigo,  quos  in  h?ic  mensa 
Domini  convivas  me  habere  gaudeo,  petens  ei  ex- 
spcctans  a  Domino,  ut  hoc  ipsum  gaudium  nostru^ 
sit  plcnum,  quo  tunc  recie  gaudeamus  ii.iter  epu- 
lanilum,  si  Domini  pietas  concesserit  nqstiis  epulis 
interesse  tantam  symphoniam  pl  chorum,  quantam 
congruit  haberi  filio  ipvento,  qui  perierat,  et  resu- 
scitalo.  qui  mortuus  fuerat.  Quis  ille  pulalis  esl 
Filius?  Ego,  ego  sum  ille  adolescensi,  qui  in  regione 
longiiiqua  fui,  sed  rcversus,  Deo  gratias,  ad  Pa^- 
Irom,  stolain  saceidolalem  per  superabundantcn^ 
graliam  acccpi,  ct  ox  lunc  siliquis,  porcorum  ci- 
bis,  omnino  sprctis  in  Psalmorum  pascuis  libenter 
maneo,  symplioniam  et  chorum  diligo,  atque  pro 
fratre  invido,  siipcr  hoc  indignante,  Patrem  piissi- 
mum  rogo.  Sed  eidem  fratri  altercare  cupicnti  mi- 
nimc  rcspcndcndum  dcliberans  dixi  :  Custodiam 
vias  meast  ut  non  delinquam  in  tingua  mea,  Posui 
ori  meo  custodianif  cum  consisteret  peccalor  adver-^ 
sum  me,  Ab  hoc  ipltur  psalmo  sil  hujus  quarlae  par- 
tis  initium. 


|>SALMUS  XXXVHI. 


Dixi  :  custodiam  vias  meas,  ut  non  deiinquap  in 
lingua  mea,  Titulus  est : 

(VeRS.  1)    IN   FINEM  CANTICUM   DAVID   PRC    IDI- 

Tnux. 
Legitur  in  librp  Paralipomei^on  quqd  David,  cum 
^  Philisthaiis  reportasset  arcam  Domini  in  Jerusa- 
jem,  pracfccit  cantnribus  Idithun,  Asaph ,  Enian  et 
Ethan.  Dum  autem  senuisset  David,  Salomonem 
constituit  regem.  Et  congregati^  principibus  sacer- 
dotuni,  Levitis,  elcgit  de  Lcviticis  in  miiiisterium 
domus  Domini  viginli  quatuor  millia,  de  quibus 
^onstituit  janitores  quatuor  millia  ct  tolidem  can- 
tores.  Reliquos  vero  in  cxlera  mini&teria  divisit. 
Pra^fccit  autcra  janitoribus  lilios  Chore ;  canloribus 
vero  prsefecif  filios  Asaph,  Eu^an  et  Idithun  cum 
fialribus  suis,  qui  omnes  fueruiit  ducenti  ocloginta 
octo.  Haec  autem  nomina  frequenter  posuit  Esdras 
in  titulo,  tum  propter  houorein  ministerii,  tum  ina- 
xime  propter  nominum  signiOcationes,  per  quas 
^uppositorum  Psalmprum  inlellectus  panduntur.  Sic- 
ut  liujus  psalmi  patet  arcanum  per  Idttlmny  quod 
interpretatur  Tranxt/ie/is  eos,  Docet  euim  iste  psaL- 
inus  hinc  a  delectatione  sxcuU  ad  legem  Dei  irans- 
ilire,  et  hunc  ad  xternilatem.  Habet  autem  titulu$ 
Canticum  pro  Idithun,  pro  eo,  quod  licet  grave  sit 
carni  de  mundana  conversatione  exire :  tamen  menti 
|ucundum  est  hamanas  illucebras  transilire  pro  xtcr- 
l^itale 

(70)  Reg,  S.  Ben.  cap.  6. 


C  Primo  posBit  lingua;  continenliam,  e;  rixaran^ 
devitalionem  per  prudentiam  inter  blasphemos,^ 
et  optat  finem  ,  ubi  non  est  neccssarius  hujus^ 
prudentise  labor.  SccunJo  dicit  vanitati  omnes 
esse  subjectos  :  et  se  Domlnum  exspeciare,  el  pe^ 
tlt  ab  iniqiiitatibqs  libcrarl  ibi  :  Verumtamcn 
universa  vanitus  omnis  homo  viiens,  Tertio  petit 
inter  mala  saiculi  Deiim  sibi  adessc,  et  peccata  di- 
mitti,  ut  prospero  niie  exeat,  ibi  :  Exaudi  oratio 
nem  meam,  Doniine^  et  deprecationem  meam.  Isie 
Idithun  mundana  transilicns  de  bono  suo  contrahi( 
invidiam,  et  tamen  proptcr  eos,  qui  eliam  bonsi 
pervertunt,  deliberat  inter  malos  tacere,  et  ait ; 
bixi :  custodiam  vias  meas,  ut  non  detinquam  in  /tn- 
gua  mea, 

In  superiori  quidem  psalmo  pro  poenitcntibus 
oravit  Ghristus  compaticndo  inOrniitatibus  eorum, 
et  condolendo  his,  qui  ignorant,.et  errant  utpote 
tentatus  per  omiiia  pro  similitudine  absque  pec- 
cato.  In  isto  autem  psalmo  suum  justis  innocenti* 
bus,ctjustiOcatis  poenitentibus  exemplum  commen- 
dans  :  Dixi,  inquit,  custodiam  vias  meas,  ut  non  de^ 
linquam  in  lingua  mea.  Posui  ori  meo  custodiam, 
cum  consisteret  peccator  adversum  me,  Obmutui,  et 
humilialus  sum,  et  silui  a  bonis,  etc.  Hoc  exemplum 
justis  quoque  est  imitandum.  Nam  et  juxta  alium 
prophetam  (70) :  Cuttus  justitiuB  sitentium  (Isa,  xxxii, 
17).  Quod  st,  ut  in  regula  sua  B.  Bcnedictus  ait,  a 


im  GCRlIOni  PRiEPOSlTI  REIGHEHSPEUO.  1510 

bonii^  et  eBdifkathn^m  colloquih  interdum  propSer  A     Ad  augmciitum  qqoque  merilt  diclum  e«i  :  Cum 


taeiturttitatem  debet  taceri^  quunto  magis  a  malii 
propter  paanan\  debel  cessari  ? 

Verumtameii  ne  obstinate,  ct  indi$crcte  tacea- 
muSy  continuo  subjunxit  :  Et  dolor  meus  renovalus 
pst^  etc.  Sicut ,  inquit ,  prius  pcccabam  nimis  lo- 
quendo,  it^  modo  nimis  tacendo.  bene  igiiur  habet 
in  titulo  :  In  finem  pro  Idithun  Canticum  David. 
Idithun  transilicns  inlcrprctatur.  Signilicat  autem 
titulus  (lic  Canticum  lioc  Datid  illis  canlari,  qui  ad 
virtulos  transilierunt  a  viliis,  a  multiloquio  usque 
ad  moderamen  (iiigux,  a  temporalibus  usque  in  0- 
nem,  usque  ad  illum,  ultra  quem  transiliendum  non 
est,  usquc  ad  ipsam  aeternitatem,  quaB  Deqs  est, 
quani  qui  adcptus  fuerit,  nibil  uUerius  qua:ret.  Ma- 
xime  autem  congruity  ut  se  a  multiloquio  compe* 
scat,  qui  ad  buiic  finem  canendo,  vel  psallendo  ten- 
dit.  Hqc  line  consummallonis  e(;o  David  contenlus, 
cique  intentus 

Vers.  2.  Dixi :  cu$todiam  via$  meas,  JDtxt,  id  est 
apud  me  deliberavi  sicut  rem  dilTicilem,  ut  cu$tO' 
diam  vias  mea$,  Dixi,  id  est  verbis  propriis  me 
quasi  vQto  constrinxi  hoc  proponens  ;  ut  cuslodiam 
vias  meas,  Custodiam  in  silentio  coram  Deo  vias 
mea$,  id  est  opera  mea  congrua.  Custodiam  vias 
meaSf  in  quibus  noi^  more  serpentis  repere,  vel  ser- 
pere,  sed  more  cervi  decrelum  est  mifai  sallus 
dare,  atque  transilire  silendo  dumeta  rixarum,  et 
spinas  contentionum,  ita  ul  non delinquam  in  lingua 


con$i$teret  peccator  adver$um  me.  Ac  si  diceret :  Nqa 
grande  merilum  esset,  si  argueiite  me,  vel  loqueate 
contra  mebomine  justo  paticnliam  exbiberem  juxt^ 
illad  :  Corripiet  me  juslus  in  misericordia,  et  iRcrc- 
pabit  me  (Psal.  cxl,  5),  imperanle  mihi  silenUum 
hincproprii  pcccali  conscienlia,  bine  arguentis  iu- 
nocentia,  quem  viderem  mihi  superiorem  in  caosa. 
Nuiic  vero  ego  in  causa  superior,  innocens»  contrt 
peccatorem  coiisisiente  peccatore,  adversum  nu^ 
cui  possem  contra  falsas  criminationes  vera  multi 
et  magna  crimina  objiciendo  blasphemum  os  ob^ 
struere,  tamen  proptcr  patientiaB  et  humilitalig  cou* 
servaiitiam  posui  ori  meo  custodiam^  videlicet,  n« 
viderer  uliionem  expetendo  reddero  maledktum 
B  contra  malediclum,  simul  ct  sperans  Dominum  bu« 
miliiatem  meam  respecturum,  ao  redditunun  mibi 
benediclioncm  pro  m^lediclione.  Sic  et  ego  verus 
David  quasi  agnus  coram  tondente,  coram  Pilato 
tonsore  obmutui,  et  non  aperui  os  meum,  ila  ul 
miraretur  Pilalus.  Discipulis  etiam  loquens  mulu 
inter  loquendum  transilivi.  Unde  et  dixi  :  Mmlta 
habeo  vobi$  dicere,  $ed  non  pote$ti$  porlare  modo 
(Joan^  XVI,  li).  Adeo  autem  po$ui  ori  meo  cusio- 
diam  quod 

VfiRS.  $.  Obmutttif  et  humiliatu$  surn.  Obmutmi^ 
boc  est,  ita  tacui,  ut  nec  mutirem  contra  oblo- 
quentes^  Et  quia  lacent  aliqui  per  superbiam  dedi^ 
gnantes  respondei^e  bis  quos  despiciuni :  ego  uou 


tnea  pro  maledictis  maledicta  reddendo,  vel  oblor  r,  solum.  obmutui^  aed  etiam  humiliatus  sum^  iu  ut 

quentibus   imlisciplinate  obloquendo.    Talia   dixi     ^^^\  purum  et  humile  silentium  meum,  noo  dolo- 

apud  meipsum   in  corde,  ubl  sapiens  deliberat,     ^um  vel   superbum,  seu   indignationis   fermemo 

quid,  quando,  cui,  quantum,  quomodo,  quare  lo- 

quatur,  vel  taceat.  JDixt,  inquam,  talia,  ut  non  de- 

linquam  in  lingua  titea,  quod  cavere  nimis  est  diftl- 

clle,  maxime  intcr  contentiosos.  Nani  <t  9111*1  in 

verbo  non  offendit^  hic  perfectu$  e$t  vir  (Jacob.  iii, 

12)  :  et  esl  rara  avis  in  terra  homo  non  offendens  in 

lingua  quae,  ut  vulgo  dicitur  :  in  udo  est,  et  faciU 

lime  labitur,  quam,  ut  Jacobus  apostolus  alt  :  nit/- 

iu$  hominum  domare  pote$t  (ibid,  8),  cum  omnia 

bestiarum  genera  domita  sint  a  natura  humana.  Dif- 

iicile  itaque  fuit  propositum,  ut  non  delinquam  in 

iingua  mea.  Facilius  esset  omnino  silere,  quam  lo* 

qui  suo  tenipore,  tacere  suo  tempore,  atque  in  iieu- 

tro  dclinquere.  floc  ipsum  est,  quod  proposui,  ut 

neque  tacendo,  iicque  loqu^ndo  delinquam  in  lingua 

mea.  Propler  lioc 

Po$ui  ori  meo  custodiam^  ut  tempus  tacendi  et 
tempu$  ioquendi  observetur  apud  me  (Eccli.  iii,  7) ; 
non  quia  bonos  timeam,  qui  qux  approbant,  lau- 
dant,  et  dant  veniam  lapsui  lingu»  in  his,  qux  im^ 
probant,  sed  propter  malos  elegi  mibi  magis  tacen- 
dum,  quam  loquendum  etiam  illo  tempore,  cum  ta- 
ceri  erat  dilBcile,  videlicet,  ctim  con$i$teret  peccator 
adver$um  tne.  Cum  peccator  non  percipiens  ea, 
quae  sunt  Spiritus  Dei,  consisteret  quasi  cum  mora 
tiabiliter  durans  in  contentione  adversum  me  «luae- 
rens  calumniandi  occasioncm. 


permixtuui,  quia  tacui  ex  humUitate  in  sim 
plicilate.  Vel  liumiiiatus  $um  ad  improperia  sustl- 
iieiida,  et  $iiui  a  boni$  quoque  annuntiaudis,  ne 
ja;/cttim  darem  canibu$,  et  mitlerem  margarita$  amtt 
porco$  (Matth.Mi^  6).  Vel  st7tit'  etiam  a  bo^s  9LUi\ikor^ 
ribus  alloqueiidis,  dum  eisdem  interroistus  coiutsf«- 
ret  peccator  adver$um  me.  Vel  $iiui  a  boni$  eloquiis, 
ne  in  his  annuntiandis  inciderem  vitinm  loqoaeita- 
tis,  et  excederem  in  verbis  viiia  bominum  vel  oi- 
mis  exaggerando,  vel  nimis  increpando.  Timui  entm 
scripturam  dicentem :  Lingua  placabiii$  iignum  vitm, 
quw  autem  immoderata  e$t,  conteret  spiritum  (Prov. 
[)  XV,  A).  Timui  ergo  ne  lingua  mea  unmodertta  im- 
modcrate  arguens  poiius  contereret,  quam  aedifica- 
7et  auditorcs,  et  ideo  $iiui  etiam  a  bonis  et  xdifica- 
tionum  colloquiis,  eligens  magis  tacendo  et  ladle 
orando  ipsos  malos  transilire,  qoam  eos  insilire, 
atque  confligere  cum  ipsis  in  tanium  linguosis,  vt 
vere  dictum  itlud  conveniat  cis  :  Vir  Hnguo$u$  jiom 
dirigetur  in  via  (P<a/.cxxxix,  l2).IIos  caveri  vo(jeos 
Apostolus  instruit  dilectum  discipulum  dlceqs  : 
Noii  verbi$  contendere,  in  nihiium  utHe  i$t,  ni$i  ad 
$ubver$ionem  audientium  (II  Tim,  11,  U).  iicm  ser 
vum  Domini,  ait,  noii  oportet  iitigare,  $ed  mansuetu» 
e$$e  ad  omne$  (II  Tim.  11,  24).  Ut  ei^  mansaeUi? 
esscm  ad  omnes,  intcfdum  ii/tii,  et  obmutui. 
Pro  obmutui  alia  translalio  liabet :  Ob$urdui,  el 


mi 


COMMENTARIOM  LN  PSALMOS.  -  PARS  IT.  —  PSAL.  XXXVIIL 


<S7« 


lisi  scnsus :  Ego  Idiihun   slaluciis  lacere,  ut  non  A  relictus.    Quo    tamen    adhnc  aliqnalenus    vigente 


delinquam  loquendo,  peccavi  t:)cendo,  experimenio 
verum  comprobans  quod  Uicit  elhnicus  : 

/n  vUium  iiucit  culpw  fuga,  si  caret  arle» 
Nam  vitium  fugiendo  viliuni  incidi,  dum  timeng 
noxiam  loquacitalem  incidi  Jioxiam  tacituniiiatem.' 
Positus  enim  inter  Dominum  divitem  et  conscrvum 
pauperem  curfo  inter  hos  hinc  iudc  saliens,  cl  me- 
dia  transilicns,  nunc  ad  Dominum  divitem  contcm- 
plationis  vot^tu,  aut  saltu  propinquans,  nunc  indc 
per  coropassionis  condescensionem  proximans  con- 
servo  pauperi,  ut  hinc  audiam  vocem  sponsi,  atque 
istinc  erogem  pecuniam  Domini  mei.  Dum  aulem 
Incautus  loqui  timui,  male  tncui,  et  cavens  csse 
prodigus  apponendo  escani  fastidiosis,  faclus  sum 


concalmt  cor  meum  intra  me,  et  in  meditatione  mea 
exardescetignis iUii  mihi  h;ec  sciibenti  lestimonium 
perhibent  litterae  sedis  Apostolica^  ad  mo  directa^, 
quarum  textus  ita  se  habet : 

Eugenius  (71)  episcopus,  servus  servornm  Dei,  di- 
lecto  fiiio  Gerhoho  Heichcrspergcnsi  prwposito  salU" 
(em,  et  Apostolicam  benedictionem, 

Scripta  devotionis  tuce  benigne  recepimus^  et  (er" 
vorem  tu(v  religionis  ex  eorum  inspectione  manifesie 
cognovimus.  Concalnit  enim  cor  tuum  inlra  te^  et  in 
meditalione  tua  exardescit  ignis,  Ignitum  quoque 
eloqiiium  tuum  vehementer.  Super  hoc  itaque,  quod 
conira  pessimas  uovitates,  commotiones  quoque^  quer 
contra  Ecclesiam    Det,    et  personas    ecctesiasticas 


lenax  non  crogando  famelicis.  In  ipsa  quoque  te-  D  oriuntur,  te  zelo  chaiitatis  exardescere  cognoscimm. 


nacia  surrepsit  pigritia.  Piger  vero  servus  damna- 
tur,  uty  quia  non  erogat,  non  accipiat,  imo  ei  quod 
habuit  auferatur  ab  eo,  quod  et  mihi  accidit.  Cum 
enim  scriptum  sit :  Qui  audit,  dicat :  Veni  (Apoc. 
XXII,  17),  quotiesCiinque  nimis  tacendo  ad  proxi- 
nium  non  dtxi :  Veni,  ego  quoque  auditum  perdidi, 
ut  non  audirem  vocem  vocantis  me  Domini,  quia 
ego  alios  vocare  nolui.  Sic  duni  nimium  silens  ob- 
mutui,  auditum  qiidqiie  perdens  obsurdui,  ct  sub 
talibus  flagellis  humiliatus  swUf  propterea  maxime, 
quod  situi  a  bonis^  et  ob  hoc  dohr  meus  renovatu^ 
est,  Qui  enim  prius  dolui  me  dixisse  tacenda,  po3tea 
roagis  dolere  cccpi,  co  quod  tacueram  dicenda.  £t 
quia  dolor  est  in  loquendo,  et  zelus  domus  Dei  co- 


paterno  affectu  gaudemuSy  et  devodonem  tuam  in  D(. 
mino  collaudamus,  Verumtamen  quoniam  bonum  e&l 
incipcrey  sed  multo  melius  consnmmarc,  dilectioncm 
tuam  in  Domino  commonemus,  ut  in  bono  proposito 
frmiter  perseveres,  Quia  nos  personam  tuam  tan- 
'quam  litteratum,  et  religiosum  virum  paterna  chari* 
tate  diligimus,  et^  xn  quibus  secundum  Deum  possu- 
muSf  honorare,  et  manutenere  volumus.  Data  Sutrii^ 
XVII  Kalend.  Junii, 

Has  litteras  huic  operi  placuit  boe  loco  ir.teri,  m 
in  eis  valeat  animadverti,  quod  cgo  G.  diciaminis 
liujus  mhiister  tesliroonium  habeo  non  solum  a  mca 
propria  conseientia,  sed  etiam  a  sedc  ApostoUcay 
veraciler  nie  in  hoc  psalmo  dicerc  posse  non  solum 


incdens  in  tacendo,  non  dico  :  Caluit,  sed  ab  utra^  ^  ex  persona  Darid,  sed  eiiam  propria  mea  persona 


que  parte 

Yers.  4.  Concatuii  cor  meum  hinc  urente  me 
Sgne  Deiy  et  desiderio  coDlestium,  ubi  tutum  ertt 
silenlium,  quia  nemo  ibi  loquetur  post  universale 
iUud  completorium ,  finale  videlicct  judicium 
completivuni  cunctorum  divinorum  operum, 
in  quo  dimittes  quemlibet  servum  tmim,  Domine^ 
Becundum  verbum  tuum  in  pace  (Luc.  ii,  29),  ac  si- 
lentio  quietissimo  nuila  ibi  existente  neeessaria 
docendi  vel  discendi  occupalione,  quia  erunt  omnes 
docibiles  Dei  (Joan.  vi,  45),  quando  videbunt  omncS 
electi  salutare  tuum,  quod  parasti  tunc  exhibendum 
ante  faciem  omnium  populorum  lumen  ad  revelatio- 


ConcatuH  cor  meum  intra  me^  et  in  meditalione  mca 
exardescet  ignis.  Fuit  aliquando,  ut  pra:missaslilte- 
Tsetestantur,  ignitum  eloquium  meum  vehementer  ; 
9ed  nunc  praefocata  eloquii  flamma,  et  ore  meo 
pene  penitus  cencluso,  dum  loqui,  ut  solitus  eram, 
inutile  puto,  elr  ideo  taceo,  ignis  pridem  in  eloquio 
ilammescens,  nunc  se  ad  interiora  eordis  eontraxit, 
atque  inde  concaluit  cor  meum  intra  me^  et  in  me- 
ditatione  mea  exardeseet.  ignis,  prae  ctgus  mag4iitu« 
dine  conceptum  sennonem  interdum  non  vako  te* 
tiere.  Nam  etsi  voluero  tacere,  non  valeo,  noquc 
Itoc  mihi  permiiti  scio,  et  bene  sentio,  aique  in  hoc 
ipso  gaudens  gaudebo  propter  vocem  spoiisi,  quam 


iiem  gentium^  et  gloriam  plebis  tuos  Israel  (Lnc.  !i,  u  audire  dcsidero  etiam  per  os  asiiiae,  quanto  magis 


32).  Quia  tirgo  nondum  est  mihi  hora  vel  vilu^,  vel 
sseculi  extrema,  in  qua  dimittes  me  servum  itium  itt 
pacc,  ut  spero  :  nunc  interim  concaiuit  cor  meum\ 
dum  neque  loqui,  nequc  siiere  invenio  mibi 
tutum. 

Fuit  aliquando,  ut  pro  mea  paulo  amplius  per- 
Bona  veritatem  confliendo  loquar ;  fuit,  inquam, 
ignitum  eloquium  meum  vehementer  :  sed  quoniam 
abundavit  iniquitas  refrigescente  cbaritate  multo- 
rum,  frigescere  quoque  jam  coepit  mca  culpa  elo- 
quium  meum,  ita  ut  prxmortuis  pene  cuncti^ 
membris  meis  vix  calor  vitalis  in  pectore  meo  sit 


per  os  Prophetx.  Desideranti  mihi  audire  hanc  vo- 
cem  spo^si  eontigit  per  ipsiui  gratiam,  ut  aliquando 
'pef  os  proprium  audirem  eam,  ita  ut  verum  esse 
persenscrim,  quod  ipse  ait  suis  discipulis :  Ego 
tnim  dabo  vobis  os,  et  sapientiam^  cui  non  poterunt 
resistere,  et  <ontradicere  omnet  adversarii  vestri 
{Ltic.  XXI,  15).  Item  t  Non  enim  vos  estit,  qui  loqui" 
miiii,  sed  Spiritus  sanctus  (Mattiu  x,  20).  Unde 
untts  talium  conlidenter  ait :  An  experimentum  eju^ 
qutefitit,  qui  in  me  ioquitur  Christus  ?  (11  Cor.  xiii, 
3.*)  Longe  quidem  sub  talium  pedibusego  jaceo 
Tinctus  peccator  longo  et  muUiplici  funicttlo.  Unda 


(7l)£ttgenitts  111,  crtatus   ann^  1143,  27  Febrttarii,  mortuus  estanno  1153,  S  Jttlii. 


1379 


GERH0H1  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG. 


1380 


quod  Ezccliieli  dictum  est,  mihi  quoque  utcuuque  A  ^  *^  meditatione,  id  est,  ex  consilio  prudenfer 


dici  convenit :  Et  tu^  fiU  homims^  ecce  data  $unt  «u- 
per  te  vincula ;  item  :  Adhccrere  faciam  linguam 
tuam  palato  fuo,  et  eris  mutus,  nec  quasi  vir  objur^ 
gam,  quia  domus  exasperans  esi  {Ezech,  iii,25ett6). 
Attamen  veracero  esse  didici,  si  virlulem  discre- 
tionis  habuisset,  amicum  beali  Job,  ubi  dixil :  Sed 
conceptum  sermonem  tenere  quis  possit?  (Job.  iv,  2.) 
£t  quidem  conceptum  scrmoncm  superfluum,  sive 
roalum  non  posse  leuere,  viliosuin  est  et  islulium  juxta 
illud  sapientis  :  Sagitta  infixa  in  femore  caniSf  sic 
verbum  in  corde  stulti  (Ezech,  xix,  12).  Sed  ecoutra 
conceptum  sermonem  bonum,  et  nccessarium  non 
posse  tenere  gloriosum  cst,  qucmadinodum  Jcre- 
mias  tenere  non  valens,  cum  dixisset  :  Ei  faclus 


accensus,  unde  animus  meiis  reddebatar  valde 
anxius  loquererne,  an  tacereni.  Perictitans  autcxD 
in  hac  fluciuatione  dicendi  et  tacendi  boc  clcgl,  ut 
cavens  ellundere  serntonem,  ubi  non  erat  auditus, 
in  secreto  soli  Oeo  loquerer,  cui  etiam 

Vers.  5.  Locutus  sum  in  lingua  mea^  ita  ut  cxem- 
plo  Annae  linguam,  tabiaque  moverem,  sed  vox  po 
nitus  non  audirctiir.  £rgo  tacite  locutus  sum  in 
lingua  mea  (/  Rcg,  i,  15);  non  forinssco  audilori, 
sed  iutrinseco  exauditoii  diccns  :  Notum  fac  miki, 
Dominci  finem  meum.  0  Domine,  dominator  vite 
mcxi  mihi  transiiicnti,  qui  a  deleclatione  saeculi  ad 
meiiorem,  scilicet  spiriialem  delectaiionem  traus- 
ilivi,  ut   me  non  jam  delcctet  voluptas  mundana. 


e$t  mihi  sermo  Domini  in  opprobrium,  et  in  derisum  R  sed  veritas,  miscricordia,  pieUs,  justitia  et  tnuudi 


tota  die^  et  dixi :  non  recordabor  ejus,  neque  loquar 
in  nomine  ipsius^  ita  subjunxit  :  El  factus  est  in  cor- 
de  meo  quasi  ignis  exwstuans  clausus  in  ossibus 
meiSt  et  defeci  ferre  non  sustinens  {Jerem,  xx,  8  et  9). 
Scd  xmuli  mci  nolentcs,  imo  et  dedignantes  crc- 
derCj  quod  istiusmodi  ardenm  igne,  moveiituf  con- 
tra  me  addentes  igni  fervoris  igncm  doloris  :  unde 
non  solum  cahiit,  sed  igne  gcmino  concalescit  cor 
meum  intra  me,  dum  peccat  aiiquis,  ac  pene  scan- 
dalizalur  in  me,  quod  scribo,  quod  in  Psalmorum 
tracialu  cx  diclls  Patrum  quaedam  colligcns  aliquid 
supercrogo,  pracsumplioni  depuians,  et  vancc  gIo«- 
liae.  Verumtameu  quomodocunque  volunt,  prnesen- 
tes  de  nobis  judicent,  futuri  clementius  judicabunt. 
Duni  enim  vivimus,  ait  vir  illustris  beatus  Hiero- 
iiymusj  et  vase  fragili  continemur,  videntur  amico- 
ruin  prodesse  sludia,  et  nocere  aemulorum  oppro- 
bria.  Postquam  autem  reversa  fueril  terra  in  ter» 
ram  suam,  et  tam  nos,  qui  scribimus,  quam  eos» 
qui  de  nobis  judicant,  pallida  inors  subtiaxerit,  et 
alia  venerit  generatioi  primisque  cadentibus  foliis 
virens  sylva  succreverit,  tunc  sine  nominum  digni- 
tate  sola  judicantur  ingenia.  Nec  considerat  qui 
lecturus  est,  cujus,  sed  quale  sit,  quod  lecturus 
est,  sive  ilie  episcopus,  sive  laicus,  imperaior  et 
dominus,  miles  et  servus,  aut  in  purpura  ct  serico, 
fiut  in  viiissimo  panno  jaceat,  non  honorum  divcr- 
8i(ate,  sed  operum  mcritojudicabitur.  Nunc  coppta 
prosequamur. 

Concaluit  cor  meum  inlra  me^Non  simpliciter  ca- 
luit)  sed  concaluit  cor  mcum,  dum,  sicut  diclum 
est,  accessit  ignis  ad  ignem.  Num  iguis  ille,  qiio 
ardentes  dicunt  discipuli  :  Nonne  cor  nostrum  ar- 
dens  erat  in  nobis,  dum  nobis  loqueretur  in  vittt  et 
aperiret  nobis  Scripturas  ?  (Luc,  xxiv,  32.)  Cor  mcum 
calefecit  in  amore  veritatis  obscura  illuminando. 
Huic  accessit  ignis  doloris,  qui  me  tabefecit,  ita  ut 
dicerem  :  Vidi  pravaricantes,  et  tabescebam,  quia 
eloquia  tua  non  custodierunt  (Psat,  cxviii,  158).  Sic 
sic  gemino  igne  amoris,  et  doloris  concaluit  0or 
meum  inlra  m«,  ubi  loquitur  homo  interior  cum 
Deo  suo  iu  secreto  soliloquio,  et  ignis  iste  geminus 
exardescet  non  aestuatiooe  iusana,  vel  tumultuosa, 


tia,  mihi,  cui  sapit  sapientia  non  terrena,  sed  qu£ 
desursum  est,  mihi  transilienti  ea,  quae  viJentnr, 
ei  concupiscenti  coelestia,  quae  non  videntur,  fat 
notum  finem  meum,  q\io  apprehenso  non  situltia 
transiliendum,  quo  dum  inler  scandala  ciirro,  mihi 
sit  jugiter  tendendum  quasi  ad  bravium  ccrtuin, 
bene  currentibus  destinatum,  quo  accepto  noo  ui- 
tcrius  transiliam,  sed  ibi  quiescam  dicens :  Omuis 
consummationis  vidi  finem  (Psal,  cxviii,  96),  iu  eo 
quicscam  :  Finis  enlm  legis  Christus  ad  justtliam 
omni  credenti, 

Hunc  finem  notum  habent  oves  de  quibus  ipse  ait: 
Et  cognosco  meas^  et  cognoscunt  me  me<e  {Joan,  x, 

^  14).  Huuc  Petrus  cognovit,  qui  dixit  :  Tu  es  Chri- 
stus  Filius  Dei  vivi  (Matth,  xvi,  IGj.  Itera  :  Verha^ 
inquit,  vilm  wtemo!  habes,  el  nos  a  te  quo  ibimus  ? 
(Joan,  VI,  69.)  Novit  etiam  Paulus  Christum  Dei 
virtutenit  et  Dei  sapientiam  (I  Cor,  i,  24).  Unde  licet 
inter  parvulos  et  infirmos  non  prjMlicaret  nisi  Chri- 
slum  Jcsum,  et  hunc  crucilixum,  tameii  sapientiam 
loquens  inter  perfectos  :  Etsi  cognovimuSf  ait,  Ci^ri- 
stum  sccundum  carnem^  sed  nunc  jam  non  novimvs 
(IlCor,  V,  16).  Ac  si  diceret  :  Etsi  crucifixus  ae 
morluus  est  ex  nostra^  quam  porlavit  iiifirmiLate, 
vere  tamen  dicit  :  Ego  sum  resurrectio  et  vila 
(Joan.  XI,  25).  Resurrectio  videlicet  hominum  de 
inorle  animac  corporisque  revrviscentium  :  vita 
vero  sanctoriim  angelorum  sempitemaUter  vivce 

j)  tium^  Vei :  Ego  sum  resurrectio  ineorum  cadentiuni 
etcito  resurgentium  in  hac  vitajuxta  illud  anti- 
quis  dictum  :  Septies  in  die  cadit  justiu,  et  resurgi: 
(Prov,  xxiv,  19).  Nunc  autem  non  dico  :  usqne 
septieSi  sed  usque  septuugies  seplies  (Matlh.  xviii, 
22;.  Ego  sum  resurrectio  meorum  ante  judicium,  et 
vita  invariabilis,  atqueiuterminabiiis  post  judiciuin* 
Item  ait :  Ego  sum  via,  et  veritaSy  et  vita  (Joan,  xiv, 
6).  Me  viam  norunt  beati  immaculati  in  via^  qui  am' 
bulant  inlegemea  (Psal,  cxviii,  1).  Me  verilatem 
norunt  beati^  qui  scrutantur  tesiimonia  mea  (Pzid. 
cxvni,  2),  verissimam  me  vitain  norunt,  qui  in  me 
vite  quasi  palmites  vivunt,  et  bonos  fructus  faciunt, 
quique  me  radicem  habentes,  mihique*  aiMiaerentes 
ar«6cere,  vei  mori  non  poterunt  iu  animi^  iie<|u« 


.i3ai  COMMENTAmUll  fit  PSALMOS. 

ipsam  camis  inorteiD  gmiibiml,  donec  videant  in 
se  regnum  Dei.  liem  ail :  Ego  sum  panis  vivuSf  qui 
de  codo  de$cendi  (ioan.  yi,  51).  Ego  sum  lux  mundi 
(/iMm.  ▼tiif  12).  Soli  ergo  Iiunc  paneni  norunt,  qiii 
babent  sanum  palatnm  ad  ipsuro  gustandum  et  sa- 
piendum.  Soli  sulem  jusliiias  sive  Iiicem  mundi 
lionc  esse  norunt,  qui  habent  cordis  oculum  sa- 
num  ad  ipsum  in  sua  ciarilatc  vidcndum.  Nam  om- 
oes  quidem  homincs^  etiam  qui  eum  pupugerunt, 
videbunt  eum  venientcm  in  nube  cum  poteslale 
magna  et  majestate,  scd  nubc  corporalis  manifesla- 
tionis  post  judicium  remota  soli  solem  justitio!  iii 
claritate  videbunt,  et  noium  habcbunt,  quoruin  nuiic 
vota  et  desideria  exaudientur  dicciitium  :  Notwn 
fae  miht,  DominCf  finem  meum,  id  est  nolum  fac 
mihi  Cbristum. 

Sed  si  tu  vis  illum  noturo  habere,  primilus  co- 
gnosce  te  ipsum.  Nam  si  ignoras  fe,'dicct  libi  : 
Egredere  et  abi  post  vestigia  gregum  (Cunt.  i,  7). 
Item  talibus,  faluis  virginibus  prx  nimia  faluilate 
Sfi  ipsas  ignorantibus  dicct  :  Amen  dico  vobis  : 
Nescio  vos  (Matlh,  xxv,  12j.  Unde  prudcnter  ac  sa- 
pienter  orans  bentus  Augusiinus  ait  :  0  Domine^ 
noverim  me  :  noverini  te :  gemiiia  baec  scienlia  usque 
adeo  est  necessaria  omni  homini,  ut  eis  alia  nulla 
debeat  anteponi.  £t  est  quidem  prius  tempore,  vel 
ordine,  ut  agnoscat  te,  ac  deinde  Onem  tuum  Chri- 
6tum  psaJleodQ  in  finero ,  et  dicendo  ad  Patrem  : 
Notum  fat  mihiy  Domine^  finem  meum^  quia  caro  et 
ianguis  hunc  non  revelat^sed  Pater  (Matlh,  xvi,  17) : 
attaincn  hic  est  ordo  prseposierus,  et  necessario 
commutatus,  dum  iste  Idilhun  sapienter  psallens 
et  inferiora  transiliens  primo  petit  notitiam  Cbristi, 
quae  dignltate  ac  fructu  potior  cst,  ac  deindenoti- 
liam  sui,  ut  sciam^  inquiens,  quid  desit  mihi,  ac  si 
dicat  :  Primo  regnum  Dei  qusrens  dico  :  Notum 
fac  mtVii,  Domine,  finem  meum.  Scd  (|uoniam  ad  i(- 
lud  pervenire  non  valco,  si  me  ipsum  ignoro,  ante 
omnia  :  Notum  fac  mihi  finem  meum^ 

Et  numerum  dierum  meorum  quis  est^  ut  sciam 
quid  desit  mihi.  Non  videatur  absurduni,  quod 
prius  est  in  petilione  id  quod  speratur  in  line  cum 
dico  :  Notum  fac  mihi,  Domine,  finem  mcum.  Idi- 
thun,  quod  interpretatur  transilicns,  cgo  sum,  qui 
sic  psallo,  qui  in  psalterio  decachordo  priores  et 
iafcriores  cbordas  praitermittens,  et  quasi  irans- 
iliens  tango  summatn  diccndo :  Notum  fac  mihi, 
Domine,  finem  meum.  Sed  regredior  secundum 
quod  animalia  ibant  et  revertcbantur  ad  inferiora, 
per  quae  ascensus  cst  ad  summa,  et  dico  :  Notum 
fac  rnihif  Domine,  finem  meum,  et  numerum  dierum 
quis  est,  ut  sciam  quid  dcsit  mihi.  Ad  siimma  trans- 
iliens,  quorum  necdum  capax  invenior,  compellor 
inde  redire  ad  ea,  quae  subieriora  sunt^ 

Sic  Isaias  cum  deleciaretur  inhserere  visioni  al- 
tissimi  Domini  sedentis  super  solium  excelsum  et 
eievatum,  nimietate  luminis  reverberatus  rcflexit 
iiituitum  ad  ea,  qute  sub  ipso  erant,  et  replebant  tem" 
^um.   Seraphiro,  inquit,  stabant  super  iilud,  sex 


—  PARS  !T.  —  PSAL.  XXXYIli.  mi 

A  al(B  unit  et  sex  ala  atteri^  et  ctamabant :  Sanctus 
sanctus,  sanctus  Dominus  Deus  Sabaoth ,  ptena  est 
omnis  terra  gloria  ejus  (Jsa.  vi,  1,  2  et  3).  Nota  or- 
dinem  transilientis  primo  ad  videndum  sedentem 
Dominum  super  solium  excclsum;  dcindequasi  re- 
silientis  ad  contcmplandum,  qux  suh  ipso  erant, 
ct  replcbant  templum  :  postrcmo  inhxrcntis  visioni 
gloriae,  qua  plena  erat,  non  solum  templum,  scd  et 
omnis  terra,  quia  crcatoris  gloria  sanos  oculos  ha- 
benti  conspicua  est  in  omni  crcatura  sua  eiiam  in- 
lima,  ut  cst  ista,  quam  calcamus,  terra,  quod  di- 
ctum  sit  salvo  altiore  et  sacratiore  sensu,  quo 
mystice  inlelligilur  terra  haec  terrestris  cl  in  Isac 
vita  percgtinans  Ecclesia  :  templum  in  ea  spirita- 
lium  sancta,  et  ad  modum  tcmpli  sacris  ordini- 
bus  vita  dcdicata  :  Solium  excetsum  et  elevatum  £c- 
clesia  jam  rognans  in  coelo  parlim  consislens  de 
angclis  in  excelso  creaUs  et  firmatis ,  parlim  de 
hominibus  ab  imo  pcr  gratiam  sursum  clcvatis. 
Undc  jure  hoc  solium  dicitUr  excelsnm  et  elevatum : 
exce/stim  videlicct  in  angclis  ab  initio  sanclis;  e/e- 
valum  in  hominibus  pcr  graiiam  sanctificatis  et  de 
inferno  infcriori  ad  alta  sublevalis.  Quorum  si  te 
dclectat  societasi  ut  in  ipsis  Dominum  sedentem, 
id  est  quiescentem,  regnantem  ct  judicantcm  vidcas, 
imitare  animalia  cuntia  et  revertentia,  ut  prius  in 
laudibus  Dci  exerccaris  in  terra  cordc,  ore,  opere 
cancndo  saiictus,  sanctus,  sanctus  in  sanctai  flde, 
spc,  charitate,  corde  credens  ad  justitiam,  ore  con- 

Q  filwis  ad  salutem.  Per  charitalem,  quod  bonum  est, 
operando  ad  omnes,  maxime  ad  doiticsiicos  fidci,  et 
sic  excrcitatus  piis  operibus  eris  in  numero  exer- 
cituum  Domini  Sabaoth,  quod  interpretatur  exerci- 
tuum,  tandemque  fies  ei  tu  solium  Domini  excel- 
sum  et  elevatum  :  excelsum  in  spiritu  angclis  cocs- 
.sentiali  et  cosequali  secundum  mensuram  liomxniSy 
quce  est  angeli  (Apoc.  xxi,  17);  elevatum  in  corpore 
glorificato,  cum  id,  quod  seminatur  in  infiriisilate, 
surgetin  gloria.  Non  ilaque  molcste  feras.  quod  in 
iransilicndo  rogans  notum  tibi  tlcri  finem  tuum 
non  cito  cxaudiris.  Est  ubi  nunc  interim  cxerccaris, 
nolitia  videlicel  dieium  tuorum.  Ifanc  pete,  ul  ac- 
Cipias,  ct  ex  lali  notitia  dicorc  Deo  valcas  :  Ecce 
mensurabiles  posuisti  dies  meos^  el  substantia  mea 

D  tanquam  niltitum  ante  te.  Sic  proficies  pcr  notitiam 
dicrum  luotum  mensurabilium,  in  quibus  agnosccK 
tc  ipsum  ad  notitiam  dierum  immensurabilium  et 
interminabilium,  in  quibus  agnosces  finem  tuum, 
quem  nunc  agnoscere  taborest  ante  te,  donec  intres 
in  sanctuarium  Dei,  et  iniclligas  in  novissimo, 
quis  finis  tuus,  quisque  sit  finis  omnium  in  finem 
psallentium,  et  in  fincm  transilientium,  atquc  io 
scala  Jacob  nunc  asccndentium,  nunc  descenden 
tium  (Gen.  xxvin,  12),  donec  inveniant  fiiiem  suum, 
Dominum  scilicet,  summitatc  scalae  innixum,  de 
quo  ct  hictransiliensdicit  :  Et  nunc^  qum  estexspe- 
ctalio  mea  ?  Nortne  Dominus  ? 

Multa  sunt  in    Scripturis   exempla    sanctorum 
ascendentium  et  desccndeiiliuro  in  hac  scala  Ja^' 


iZ^Z  GERHOHI  PRiEPOSm  REIGHERSPERG.  tSU 

cob  :  Asccndcnlium  ad  cognilioncin  Dei,  descen-  A  f>at  lingua  maUdica,  et  ilie  iniendebal  quid  in  oe- 

eulto  ageret  Deui.  Vox  nialedieenti»  in  auribui^  ti 
animus  inclinabat  se  ad  benedictionem.  Nnnquid  im 
ore  blasphemi  Deits  ?  absit !  sed  eo  usus  est  ad  kumi' 
liandum  David,  Nec  latuit  prophetam,  quippe  cui  ith- 
certa  et  occulta  sapientiiB  sua  manifestaverat  Deus. 
Et  ideo  dicit :  Bonum  miiii,  quia  liumiliaBli  me»  ut 
discam  justificationes  tuas  (Psat,  cxtiu,  71).  Videt 
quia  humilitas  justificat  nos  ?  Humititas,  dixi,  et  mon 
humiliatio.  Quanti  humiliantur^  qui  humites  non 
sunt !  Alii  cum  rancore  humiliantur,  aiii  paiienter^ 
aiii  iibenter,  Primi  rei  sunt^  sequentes  innoxH,  til- 
timi  justi.  Quanquam  et  innocentia  portio  jusliiim 
estf  sed  consummatio  est  apud  humiiem.  Qui  autem 
dicere  potest  :  Bonum  mihi^  quia  humiiiasii  me^  is 


dentium  ad  recognitionem  sui.  Sic  (72)  olim  sancius 
Moyses,  quoniam  muitum  prmumebat  de  gratia  et 
famiiiaritate,  quam  invenerat  apud  Deum,  aspirairat 
ad  quamdam  visionem,  ita  ut  diceret  Deo  :  Si  inveni 
gratiam  in  oculis  tuis,  ostende  mUii  te  ipsum  {Exod. 
XXXIII,  \li).Accepit  autem  pro  eavisione  ionge  inferio- 
rem,  ex  qua  tamen  ad  ipsam,  quam  voiebat  transiiiendo 
capere^possel  aliquando pervenire.  FHiiquoque  Zebe- 
dmi  in  simplicitate  cordis  sui  ambuiantes  magnum  et 
ipsi  aiiquid  ausi  suni,  quasi  transiiiendo  appelere.  Sed 
ad  gradum  nihilominus  sunt  reducti^  per  quem  fue- 
fat  ascendendum  dicente  illis  Domino  :  Potestis  l)i  • 
bere  calicem,  quein  ego  bibilurus  sum?  (Matth. 
XX,  21.)  Acsi  diceret :  Si  deiectat  mecum  sedere  in 
cuimine  honoris,  exerceat  prius  certamen  iaboris.  B  vere  humilis  est.  Non  potest  dicere,  qui  invitus  por^ 


Ita  et  sponsa  in  Canticis  canticorum,  quoniam  rem 
grandem  postulare  videtur  dicens  ad  sponsum  :  \n- 
dica  mihi,  qucm  diligit  anima  mea  {Cant.  i,  G)  : 
«61  pasciSf  ubi  cubas  in  meridie?  ne  incaute  saiiendo 
sadatf  reprimitur  sane  austeriori  responsione,  sed 
piune  utiii  et  fideii,  cum  ei  a  spoiiso  dicitur :  si  igno» 
ras  (e,  0  puicherrima  inter  mulieres,  egredere,  et  abi 
post  vestigia  gregum^  etpasce  liwdos  tuos  juxta  ta" 
bernacuia  pastorum,  Oportet  nauique  liumiiiter  sen^ 
tire  de  se  nitenlem  ad  aitiora  se,  ne,  dum  supra  se 
attoliitur^  cadat  a  se,  nisi  in  se  firmiter  per  veram 
humilitatem  fuerit  soiidatus.  Et  quia  nisi  humilitatis 
merito  maxima  maxime  oblinentur,  propterea,  qui 


tat  :  minuSj  qui  murmurat.  Neutri  horum  promiiii^ 
mus  gratiam^  quod  humiliatur,  etsi  sane  longe  In 
duo  a  se  di/ferant^  et  aiter  quidem  in  patientia  iua 
possideat  animam  stiam,  aiter  in  suo  murmure 
pereat.  Sed  enim  etsi  unus  iram,  neuter  tamen  gra- 
tiam  promeretur,  quoniam  non  humiiiatis,  sed  hu- 
miitbus  dat  Deus  gratiam.  Est  autem  humilis^  qui 
humiiiationem  vertit  in  humiiilatem,  et  ipse  est,  qui 
Deo  dicit :  Bonum  mihi,  quod  humiliasti  me.  Ne* 
mini  prorsus^  quod  patienter  fert,  bonum  est^  sed 
motestum.  Scimus  autem^  quia  hilarem  datorem  di- 
ligit  Deus  (//  Cor.  ix,  7).  Vnde  et  cum  jejunamus, 
jubemur  caput  nostrum  ungere  oieoy  et  faaem  lavare^ 


provehendus  esty  correptione  humiliaturj  humilitate  ^  ut  nostrum  sciiice(  opiis   bonum   spiritali  quodam 


meretur.  Tu  ergo  cum  te  humiiiari  videris,  habeto 
id  signum  in  bonum  omnino  argumentum  gratim  pro* 
pinquantis.  Nam  sicut  ante  ruinam  exaitatur  cor, 
ila  ante  exaitationem  humiliatur  {Prov.  xvi,  18)« 
Sane  utrumque  iegis,  Deum  sciiicet  superbis  resistere^ 
et  humiiibus  gratium  dare  {Jac.  iv,  (5).  Nonne  deni- 
que  servum  suum  Job,  cum  post  insignem  triumphnm 
tantam  et  tam  probatam  ipsius  patientiam  iarga 
remunerandam  benedictione  censeret,  prius  in  multis 
et  districtis  percunctationibus  humiiiare  curavit,  et 
sic  parare  viam  benedictioni  ? 

c  At  parum  est,  cum  per  se  ipsum  humiliat  nos 
DeuSf  si  tunc  iibenter  accipimus,  nisi  quando  et  per 
alium  hoc  facit,  sapiamus  simiiiter.  Quam  ob  rem 


gaudio  condiatur^  et  lioiocaustum  nostrum  pingue 
fiat.  Etenim  soia  gratinm,  quam  prasfert,  meretut 
iwta  et  absotuta  humiiitas.  Quw  enim  coacta  fuerit 
vel  extorta,  qualis  utique  est  in  viro  patienle  iUo,  qui 
possidet  animam  suam,  hasc,  inquamy  humiiitas,  etsi 
vitam  obtinet  propter  patientiam,  propter  iristitiam 
tamen  gratiam  non  habebit.  Non  enim  congruit  ei, 
qui  ejusmodi  est,  illud  Scripturm  :  Glorietur  humili* 
in  exaitatione  sua  {Jac,  i,  9) ;  quoniam  non  sponte 
humiiiatur,  neque  libenter, 

Vis  autem  videre  humiiem  recte  gloriantem,  et  vere 
dignum  gioria  ?  Libenter,  inquit,  gloriabor  in  inOr- 
mitalibus  meis,  ut  inbabitet  in  me  virtus  Christi 
(//  Cor.  III,  9).  Non  dicit  patienter  se  ferre  infir* 


accipe  hujus  rei  mirabite  documenium  in  sancto  Da-  D  mitates  suas,  sed  gioriari  et  iibenter  gioriari  in  iliis^ 


vid.  Aiiquando  maledictum  est  iili,  et  a  servo.  At 
ilte  nec  cumulatam  injuriqm  sensit,  qma  prcesensit 
gratiam,  Quid  mihi,  ait,  et  vobis,  iiiii  Sarviae? 
{II  Reg.  XVI,  10.)  0  vere  hominem  secundum  cor 
Dei,  qui  se  uiciscenti  potius,  quam  exprobranti  suc- 
censendum  putavit !  Unde  et  secura  conscientia  loque' 
batur :  Si  reddidi  retribuentibus  mihi  mala,  deci- 
dam  meritoab  inimicis  meis  inanis  {Psal.  vii,  5). 
Vetuit  ergo  prohiberi  maiedicum  convitiantem,  quce- 
stum  CBstimans  matedicta.  Et  addidit :  Domiuus  mi' 
sit  idum  ad  maledicendum  David.  Prorsus  secundum 
cor  Dei,  qui  de  corde  Dei  ferebat  sententiam.  Scevie" 


probans  etiam  sibi  bonum  esse,  quod  humiliatHr,  nee 
sufficere  omnino,  ut  possideat  ammum  suam  teoh 
quam  patienter  humiliatus,  nisi  et  gratiam  aceipiat 
tanquam  sponte  humiliatus»  Generalem  vero  kinc 
audi  reguiam  :  Omnis  qui  se  liumiliat,  ait,  esa/foH- 
fiir.  Significat  profecto  non  omnem  exaltandam  esse 
humililatem,  sed  eam  tantum,  quw  de  voiuntate  ve* 
nit,  non  ex  tristitia,  nec  ex  necessitate.  Nee  enim 
per  contrarium  omnis  qui  exaltatur,  humiliandus 
erit,  sed  tantum,  qui  se  exaitat  humiliabitur,  nimi* 
rum  ob  voiuntariam  vanitatem.  Ita  ergo  non  qui  ku" 
mliatur,  sed  quispontese  humiiiat  exaitabitur^MHque 


(72)  £x  sermone  34  S.  Bernardi  in  Cantica» 


1585 


COMMEiNTARlUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  P8AL.  XXXVIII. 


iS80> 


cb  merHumvoiHUiath.  EUo  enim,  quod  humHUalh  A  conlemplatione  ccBlestium.inteliifiibUium  et  divina- 


msiefia  per  aiium  miuiUfatur,  verbi  gratia :  probra^ 
damua^  suppiicia,  non  tamen  idcirco  recte  ob  aiio^ 
quam  a  $emelip$o  Itumiiiatus  iiie  dicilurt  qui  Uia 
omnia^  $acitaet  iotta  conscientia  causa  Dei  subeunda 
decreveriu 

Ad  kaiic  sdne  hitaiilkdlAni  per»iimetcognilionem 
ei  sponsus  iii  Qinlicii  eanlicoriim,  ot  paulo  supe- 
riuB  tetigimus,  sponsam  revocat  diccns  :  Si  ignoras 
te^  efredere, 

(73)  Bura  et  aspera  increpatio^  qnod  dicit  :  egre^ 
dere.  Hoc  quippe  verbum  servi  audire  soient  a  vaide 
irascentibus  et  indignantibus  dominis  suis,  cum  gra- 
viter  iiios  offetiderunt :  Exi  Itine^  exi  a  me,  egredere 
a  conspectu  meo^  et  a  domo  ista.  Hoc  ergo  verbo 


rum  visionum.  Quam  ob  rem  egredere  de  sanctuario 
meOf  corde  /uo,  if6t  secretos^  sacrosque  veritalis  ac 
sapientim  sensus  duiciter  haurire  soiebas^  et  magis 
tanquam  una  de  sascuiaribus  pascendiSj  et  obicclmuiis 
tuce  carnis  sensibus  intricare,  Mwdos  quippe^  qui 
peccata  significant^  el  in  judicio  coiiocandi  sunt  a  si- 
nistris^  dicit  vagos  ae  petuiantes  eorporis  sensus^  per 
quos  peccalum  tanquam  mors  per  fenestras  intravit 
ad  animam,  Cui  et  bene  congruit,  quod  sequitur  m 
scriptura :  juxta  tabemacula  pastorum,  Nonenim  su-^ 
pra  sicut  agni^  sed  juxta  labemaemia  pastorum  hmdi 
pascuntur.  Pastores  siquidem^  qui  veri  pastores  suut^ 
iicet  tabemacuia  habeunt  de  terra  et  in  terra^  eor^ 
pora  videiicet  sua  his  diebus^  quibus  nune  miiUant, 


asperoy  atque  amaro  satis  nimium  increpalorio  nli-  B  non  tamen  de  lerra,  sed  de  cceiestibus  pascuis  greges 

tur  sponsus  contra  diiectam  sub  conditione  tamen^  si      '      '  ' 

se  ipsam  ignoruverit.  NiiquippeViUidiuseficaciusvead 

lerrendum  potuit  in  eam  intendere^  quam  ut  egredi 

ndnaretur,  quod  et  tu  advertere  potes^  si  bene  atten- 

das^  unde   egredi  jubetur.   Vnde  enim  ?  quo  putas, 

nttt  de  gpiritu  ad  camemf  de  bonis  ammi  ad  seecuior 

ria  desideria^  de  intema  requie  mentis  ad  mundi 

MtrejpHum^  et  inquietudinem  euramm  exteriomm  ?  Jn 

quibus  omuibus  nonne  nisi  iabor,  et  doi^t  et  apictio 

spiritus  ?  Qum  enim  anima  semei  a  Domino  didieii^ 

et  accepit  intrare  ad  se  ipsam,  et  in  intimis  suis  Dei 

jrrassentiam  suspirare^  et  qumrere  faciem  ejus  semper 

(spiritus  enim  est  Deus^  et  qui  quwrunt  eum^  oportet 


Dominicos  pascere  consueverunt.  Neque  enim  suam 
eiSy  sed  Domini  prcedicant  voiuntatem»  At  fieedi^  qui 
sunt  corporis  sensus^  ceeiestia  non  requirunt^  sed 
juxta  tabernacuta  pastorum^  in  omnibus  videiicet 
bonis  sensiiis  (74)  hujus  mundi^  qua  est  regio  corpo-^ 
mm,  sumunty  unde  sua  desideria  non  tam  satieut^ 
quam  irritent* 

Turpis  mutatio  studiomm,  ut  cui  antestudio  fue- 
rat  peregrinantem  et  exsuiem  animam  suam  sacris  m^- 
ditationibus  tanquam  ceeiestibus  pascere  bonis^  Dei 
benepiacitum  et  mffsteria  voiuntatis  ejus  exquirere^ 
penetrare  devotiome  ceeios,  et  mente  supernas  circuire 
mansumes^  salutare  Pulres^  Apostoios  et  chotos  Pro- 


eos  in  spiritu  ambuiare,  et  non  in  cartie^  ut  secun-  ^  phetamm^  martymmque  admirari  triumphos^  ac  stu- 

•  \  f  •  •  •       **  I    L  *  -^*  I  'L. 


dum  camem  vivant} ;  taiis^  inquam^  anima^  neseio 
an  vei  ipsam  gehennam  ad  tempus  experiri  horribi- 
iius  pcBttaUusve  ducat^  quam  post  spiritaiis  studii  hu- 
jus  gustalam  semel  suavitatem  exire  denuo  ad  ilieee^ 
bras^  vd  potisu  ad  moiestias  earnis^  sensuumqus  in- 
expiebiiem  repetere  curiositatem  dicente  Eeciesiaste  : 
Oculus  oon  impletur  visu,  necauris  auditu  (Eccie.  i, 
^).  Audi  enim  hominem  expertum^  quee  ioquimur. 
fionus  es,  Domine,  tn^tiit,  sperantibus  in  te,  aiiinMe 
quserenti  te  (Thren.  iii,  25).  Ab  hoe  enim  si  quis 
animam  sauclam  avertere  conaretur,  puto  haud  se- 
cus  accepisset,  quam  si  sede  paradiso^  et  ab  ipso  in- 
iroitu  gloriw  conspiceret  deturbari.  Audi  adliuc  et 
aiium  simiiem  huic.  Tibi  dixit  cor  meum,  exquisivil 


perepuicketfiwsos  ordines  augelommj  munc  omnibus 
his  ofmnis  turpi  se  corporis  mancipet  servituti  ad 
obediendum  cami^  ac  satisfaciendum  gulm  et  veatri^ 
ad  meudicandum  in  universa  terra^  mnde  ex  ea^  quee 
prmterit^  figura  ht^  muudi  suam  semper  fameU' 
cam  curiositalem  aiiquatenus  eonsoietur!  Exitus 
aquamm  deducant  ocuti  mei  super  hujusmodi  am- 
mam^  quw  cum  nutriretur  in  eroceis^  demum  am- 
piexatur  stercora.  Pavit  eium^juxta  beati  vtti  senten- 
tiam^  stcrilem,  qus  non  babebatfiiios,  el  viduae  non 
benefec:t(Jo6  xxiv»  21).  Et  vide  quia  nm  simpUci' 
ter  egredere^  sed  egredercj  inquit^  et  abi  post  vesti- 
gia  gregum^  et  pasce  heedos  tuos,  !n  quo^  ut  mihi  vi- 
detur^  magnos  cujusdam  rei  nos    admoaet*    Quid 


te  facies  mca,    faciem   tuam,  Domine,  rex[nwzfAji^istud?Heuquodegregiacreaturaoiim^iamfactade 


(Psai.  xxYi,  8).  Vnde  et  dicebat  :  Mibi  autem  adbae- 
rere  Deo  bonum  est.  Et  item  ioquens  ad  animam 
euam  dicit  :  Convertere,  anima  mea»  in  r^uiem 
toan^  quia  Dominus  benefecit  tibi  {Psal.  cxiv,  7). 
Dico  ergo  vobis  :  niliii  «il,  quod  in  tantum  formidet^ 
i^uisquis  hoc  beneficium  semei  aecepit^  quam  ne  gra- 
lia  derdictus  necesse  habeat  deuuo  egredi  ad  camis 
cousoialioneSf  tmo  desoiationes^  rursumque  camu'' 
lium  sensuum  sustinere  tumuitus. 

Terribiiis  proinde^  et  nimis  formidoiosa  commi" 
natio :  Egredere,  et  pasce  ha^os  tuos,  quod  est :  ui- 
dignam  mveris  te  iiia  tua  famiiiari  et  suavi  rerum 

(73)  Ex  Serm.  xxxv  S.  Bernardi  in  Cantic. 
Patrol.  CXCllI. 


gregCy  et  nunc  in  pejuo  miserabiUter  proruens  nen 
sakem  inter  greges  remanere  permittitur^  sed  post 
abire  jubetur.  Quomodo  inquis  ?  Quomodo  ie^s : 
Uomo  cum  in  bonore  esset,  non  intellexit,  compa- 
ratus  est  jumentis  insipientibus,  et  hiroilis  factus 
est  illis  (Psai.  xlviii,  13).  Ecce  quomodo  de  grege 
fucta  est  egregia  creutura !  Puto  dicerent  jumenta, 
si  ioqui  fas  esset :  Ecce  Adam  facius  esi  quasi  unus 
ex  nobis  (Gen.  iii,  22).  Ciim  tit  honore  esset^  inquit. 
In  quo  honore  quwris  ?  Habitabat  in  paradiso,  et  in 
ioco  voiuplatis  conversaHo  ejus^  mkii  moiestim^  nihii 
indigentim  sentiebat  odoriferis  stipatus  malis,  fuiri^ 


(74)  Edil.  sensibilibus. 


44 


«587 


GERilOHI  PHiCPOSlTl  REICHERSPERG. 


IdSt 


U:t  floribus^  gloria  et  honore  coronatus,  et  constitu-  A  cu$,  quem  non  cognovisiif  homo,  Adora  in  itabulo^ 


tut  super  opera  manuum  Pta$matori$,  Magis  autem 
ob  in$igne  divince  $imilitudini$  prmceltebat^  et  erat 
ilti  $or$  et  $ocieta$  cum  plebe  angetorum,  et  cum 
omni  mititia  c(Ble$ti$  exercitu$, 

Sed  mutavit  i$tam  gtoriam  Dei  in  $imHitudinem 
vituti  comedenti$  fenum,  Inde  e$ty  quod  pani$  angelo- 
rum  factu$  ett  fenum  po$itum  in  prm$epio,  appo$itum 
nobi$  tanquam  jumenti$.  Verbum  caro  facium  esl 
{Joan,  I,  14),  et  juxta  Prophetam  omni$  caro  fenum, 
At  fenum  i$tud  minime  de$iccatum  est,  nec  ex  eo  ce- 
cidit  flo$ ;  quia  requievit  $uper  ip$um  Spiritu$  Do- 
mtni,  Propter  hoc  namque  aliquando  venit  Hni$  tint- 
ver$ce  caritis,  quia  Spiritu$  rece$$erat  vita:,  Denique 
ait :  Noii  permanebil  Spiritus  roeus  in  homine  in 


quem  fugieba$  in  paradi$o,  Honora  pra$epium,  cujrn 
contemp$i$ti  imperium,  Comede  fenum^  quem  panem 
et  panem  angeliaim  fa$tidi$ti.  Scd  qucenam  eau$^^ 
inqui$,  tantce  dejectioni$?  Profecto  quod  homo^  cum 
in  honore  e$$et,  non  inteitexit.  Quid  non  inteUexit  f 
Non  dicit^  no$  dicamu$.  Po$itu$  in  honore  non  intet^ 
lexit,  quod  timu$  euet^  honori$  delectalus  fa$tigio^ 
et  continuo  in  $e  expertu$  e$t,  quod  tanto  po$t  tem» 
pore  homo  de  fHii$  captivitatit  et  prudenter  adtertit^ 
et  veraciter  protudt  dicens  :  Qui  se  puiat  aliquid  essc^ 
cum  nou  sit  ipse  se  seducit  {Gat,  vi,  5).  Yw  mi^ 
$erOy  quod  non  fuit,  qui  jam  tunc  diceret  ei :  Quid 
superbis,  lerra  el  cinis?  (Eccle,  x,  9.)  Hwc  egregia 
creatura  gregi  admi$ta  e$t,  Uincbe$tiati$imiiitudine 


xternum,  quia  caro  est  {Gen,  vi,  3).  Cami$  nomine  ^  Dei  $imititudo  mutata  e$t,  Hinc  $ocieta$  cum  ju^ 


hoc  loco  vitium  de$ignari  intellige,  non  naturam, 
Propter  vitium  ergo  omnis  caro  feuum,  et  omnis 
gloria  ejus  quasi  flos  feni.  Exsiccatum  est,  inquit, 
feiium,  et  cecidit  flos  {I$a.  xl,  6).  Sed  non  itle  flos, 
qui  de  virga  et  radice  Je$$e  de$cendit,  eo  quod  re- 
quievit  super  eum  Spiritu$  Domini.  Nec  itlud  fenum, 
quod  fenum  factum  e$t^  pro  eo,  quod  $equitur  in  pro- 
pheta :  Verbum  autem  Domini  manet  in  aeternum. 
Si  enim  fenum  verbum,  et  verbum  manet  in  aiternum, 
fenum  quoque  nece$$e  e$t,  maneat  in  ceternum.  A/to- 
quin  quomodo  vitam  prwbet  (Btemam^  $i  ip$um  fNi- 
nimemanet  in  wternumt  Ait  autem:  Siquis  man- 
ducaverit  ex  hoc  pane»  vi?et  in  a^ternuro  (Joan.  yi. 


menti$  pro  con$ortio  angetorum  inita  e$t.  Videt 
quam  $it  fugienda  nobi$  hcec  ignorantia,  de  qua  tot 
millia  maioruiii,univer$o  nostro  generi  provenerunt : 
Ait  enim  propterea  hominem  jumenti$  in$ipUntihu 
comparatum,  quia  non  intetlexit.  Cavenda  proin  om- 
nimodis  ignorantia,  ne  forte  $i  adhuc  $ine  intelleetu 
et  po$t  vexationem  invenli  fuerimus,  mutto  pluru  ef 
graviora  prioribue  mala  inveniant  no$,  dicatque  4€ 
nobi$ :  Curavimos  Babylonem,  ei  non  est  sanata 
{Jer,  Li,  9).  Merito  quidem,  quod  nec  vexatio  intelle» 
ctumdederit  auditui. 

Et  vide  eliam  ne  fdrte  $pon$u$,  cum  dilectum  ah 
ignorantia  tanto  increpationi$   tonitruo  deterreret^ 


52).  Et  quem  panem  dicat,  aperit,  cum  $ubjungit  :  ^  propterea  minime  dixerit :  Egredere  cum  gregibus, 


£t  panis,  quem  ego  do,  caro  roea  esl  pro  roundi  vita 
{Joan.  VI,  52).  Quomodo  ergo  cetemum  non  eii,  qno 
tetemaliter  vivitur  ? 

Sed  recole  nunc  mecum  vocem  Filii  ad  Patrem  lo- 
qttenti$  in  ip$o :  Non  dabis,  inquit^  Sancturo  tuum 
videre  corruptionem  {P$aL  iv»  10).  Haud  dubium, 
quin  de  corpore  dieat^  quod  in  sepuicro  jacebat  exa- 
nime,  Hoc  enim  $anctum,  et  angeiu$,  qui  nuntiaiit 
Virgini^  locutu$e$t  dicen$  :Eiqi\odmscetur  ex  te 
Sanctum»  vocabitur  Fiiius  Dei  {Luc.  i,  55).  Quo  igi- 
tur  pacto  $anctum  fenum  videre  poterat  corruptionem, 
quod  de  incormpti  uteri  perpetuo  virore  vemantibu$ 
wucuis  orltim,  et  jam  d9ido$  angeiomm  in  $e  figere 
po$$et  oblutu$  perpetualiter  et  imatiabiliter  oble- 


aut :  Egredere  ad  grege$^  $ed  :  Egredere^  ait,  po$t 
grege$  $odatium  tuomm.  Vt  quid  hoc?  Sane  ut  s^ 
cundam  perinde  ignoraniiam  priore  magi$  pavendam^ 
pudendamque  o$tenderel,  quod  illa  hominem  parem 
be$tii$  feci$$etf  i$ta  et  po$terioremm  Nam  komines 
meritoquidem  ignorantias  ignorati,  ide$t  reprobatiad 
tremendum  ittud  judicium  $tare,  tt  iqni  perpetuo 
tradi  habent ;  non  autem  et  pecude$.  Nec  duhium 
fore  deteriu$  hi$,  qui  iic  emnt,  quam  qui  ommno  non 
emnt.  Melius,  tM^iiam,  fuerat  ei,  si  natus  non  fuis- 
set  homo  ille  {Marc.  xiv,  21).  iVoii  utique  $i  naiue 
non  fui$$et  homo,  $ed  verbi  gratia  aut  peeu$,  aut 
alia  creatura  quapiam,  qucs  quoniam  judicium  nan 
habent,  adjudicium  non  veniret,  ac  per  hoc  nec  ad 


etando  ?  Perdat  $ane  fenum  viriditatem^  $i  Maria  vir-  D  tupplicium.  Sciat  ergo  anima  rationali$,  quce  $e  ok 


ginitatem  ami$erit,  Ergo  cibu$  homini$  mutavil  $e  in 
pabulum  pecori$^  homine  mutato  in  pecu$.  Heu  tri$' 
tii  et  iacrymo$a  mutatio,  ut  homo  faradi$i  accota^ 
xerr-a:  dominuSj  cceli  civi$,  dome$tieu$  Domini  Sa» 
baoih,  frater  beatomm  $pirituum,  coele$tium  coho:re$ 
virtutum,repentina$exonver$ione  invenerit  et  pro^ 
pter  infirmitatem  jacentem  in  $tabuto,  et  propier  pe- 
corinam  $imilitudinem  indigentem  feno,  et  propter 
indomitam  feritatem  alligatum  prce$epio,  $icut  $cri- 
ptum  e$t.  In  camo  et  freno  maxiUas  eorum  constriiige, 
qui  non  approximant  ad  te  {P$ai.  xxxi,  9).  Agno$ce 
tandem^  o  605,  po$$e$$orem  tuum,  et  tu,  a$bie,  prW" 
$epe  domini  (tu,  ut  prophetm  Dei  fidele$  inveniantur, 
quiista  bei  mirabilia  $nnt  prcelocuti.  Cognosce  pe- 


priorem  ignorantiam  erube$cit,  pecudes  habere  $odo^ 
le$  in  perfmendi$  utique  boni$  terns^  usu  etiam  tfmt'' 
liter  $ocia$  habituram  in  perferendi$  iormentis  ge- 
liennce,  et  tum  demum  eliam  ab  ip$i$.gregibu$  $oda* 
tium  jumentomm  cum  dedecore  exturbandamf  nee 
jam  vel  cum  ip$i$  ituram,  $ed  plane  posl,  quando 
itti$  nihil  mali  $entientibu$  ip$a  mali$  ommbu$  ex^ 
ponetur^  a  quibu$  non  liberabitur  in  cetemum^  $i  <e- 
cundo  quidem  ignorare  adjecerit.  Egreditur  quippe 
homo,  ei  $oiitariu$  abit  po$t  grege$  sodalium  $uorum^ 
cum  $oiu$  in  inferno  inferiori  retmditur.  An  fion 
li^i  posteriorem  videtur  tenere  locum,  qui  Hfoti* 
manibu$  et  pedibus,  projicitur  in  tenebra$  exteriore$f 
Et  emnt  profccto  novi$sima  homini$  iUiu$  pejora 


1389  COMMENTARWJM  LN  PSALMOS.  —  PARS  I.  —  PSAL.  XXXVIH.  1590 

fHonbus^  qnandu  qni  priu»  beHtiis  tBquabatur^  nunc  \  titiam  prcedicationis  salvosfecit  credenies^  quia  nmit* 


et  pcstpomtur, 

'  PtUo  quod  in  prwsenti  vita  si  bene  advertas  poste- 
riorem  ire  pecoribus  hominem  judicabis.  Annon  si- 
quidem  tibi  videtur  ipsis  besliis  quodammodo  bestia- 
Uor  esse  homo  ratione  vigens^  et  ratione  non  vivens  ? 
Nam  pecus  qnidem  si  se  ratione  non  regat^  excusa- 
tionem  habet  a  natura^  a  qua  ei  hoc  penitus  munus 
negatum  esl,  Non  habel  homo,  cui  ab  ipsa  specitdi 
prarogativa  donatum  est.  Merito  proin  eo  ipso  cen- 
selur  homo  egredi^  et  postire  gregalibus  animantibus^ 
quod  solum  hoc  animal  conversatione  degeneri  jura 
natureB  transgrediens  rationis  compos,  rationis  ex- 
pertis  moribus^  et  affectibus  imitatur.  Convincitur 
autem  post  greges  ire  homo^  et  nunc  quidem  depra- 


dus  eum  in  sua  sapientia  non  cognovit,' 

Videar  forsitan  nimius  in  suggiUatione  scientiw^ 
et  quasi  reprehendere  doctos^  ac  prohibere  studia  /tl- 
terarum  ?  Absit !  Non  ignoro  quantum  Ecclesice  pro- 
fuerint,  et  prosint  litterati  sui,  sive  ad  refeUendos 
eos^  qui  ex  adverso  sunt,  sive  ad  simpUces  inr 
struendos,  Denique  legi :  Quin  tu  repulisti  scientiamy 
repellam  et  ego  te,  ut  non  fnngaris  mihi  sacerdotio 
(Osee.  IV,  6).  Legi  :  Qui  docti  fuerinl,  fulgebunt 
quasi  splendor  firroamentiy  ct  qui  ad  justiliaro  eni- 
diunt  multos  quasi  stellae  in  pcrpetuas  icternilatcs 
(Dan.  XII,  5).  Sed  et  scio  ubi  legerim  :  Scientia  in- 
flat  (I  Cor.  VIII,  1),  et  rursum:  Qui  apponil  scieii- 
tiam ,  appoiiit  dolorcm  {Eccle,  i,  18).  Vides    qua 


vatione  naturte^  postmodum   autem  et  extremitate  B  scientiarum  est  differentia^  quando  aUa  inflans  est^ 

aUa  contristans  ?  Tibi  vero  vetim  scire,  quwnam  ha- 
rum  videatur  utiUor,  seu  ad  salutem  necessariot  (76)  .* 
t//aiie,  quce  tumet ,  an  ques  dolel  ?  Sed  non  dubito^ 
quin  dolentem  tumenti  prceferas  quia  samtatem^ 
quam  tumor  siv*utat,  dolor  postutat.  Qui  autem  po- 
stulat  propinquat  satuti  quoniam  qui  petit  accipit* 
Deniquequi  sanat  contritos  <:orde,  {Luc,  iVylS), 
exsecratur  inflatos,  dicente  sapiente  quod  Deus  su- 
perl)is^  resistit,  bumilibus  dat  gratiam  (Jac,  iv,  6). 
Et  Aposiolus  aiebat :  Dico  autem  per  gratiaro,  quse 
data  est  roihi  omnibus,  qui  sunt  inter  vos,  non  plns 
sapere,  quam  oportet  sapere  ad  sobrietatem  {Rom. 
XII,  3).  Non  prohibet  sapere^  sed  ptus  sapere^  quam 


peence. 

Ecce  sic  maledicitur  homo,  qui  ignorantiam  Dei 
habere  invenius  fuerit ;  Dei  dicam  an  sui  ?  Utrumque 
sine  dubio,  quia,  cum  utraque  ignorantia  damnabiUs 
sit^  uttaUbet  sufficit  ad  perditionem.  Vis  scire^  quia 
ita  est  ?  sed  de  Dei  minime  dubitas,  si  tamen  constat 
tibi  non  aUam  vitam  esse  attemam,  quam  ut  Patrem 
cognoscas  Deum  verum,  et  quem  misit  Jesum  Chri^ 
itum,  Audi  ergo  sponsum  Uquido,  et  aperte  in  anima 
etiam  auimw  ignorantiam  condemnantem,  Quid  enim 
dicit?  Non  utique  si  Deum,  sed  si  ignoras  te  inquit, 
ctc.  Patetergo  quia  ignorans  ignorabitur  \(I  Cor, 
xiv^  18)«  sive  se ,  sive  Deum  ignorare  contingat,  De 


aua  utraque  ignorantia  erit  nobis,  si  tamen  Dens  ^  opartet.  Quid  est  autem  sapere  ad  sobrietatem  ?  Vi 


inaittim  apponat,  uliUs  admodum  disputatio 

(75)  Sed  prius  qumrendum  existimo,  sitne  omnis 
ignorantia  damnabitis,  Et  mihi  quidem  videtnr  non 
esse.  Neque  enim  omnis  ignorantia  damnat^  sed 
tnulta^  et  innumera  esse,  qum  nescire  Uceat  absque 
diminutione  satutis  :  verbi  gratia^  si  ignoras  fabri- 
iem  artem^  seu  carpentariam,  et  cmmentariam^  et 
qumcunque  istiusmodi  sunt  artes,  quw  ad  usus  vitw 
prasentis  ab  hominibus  exercentur ,  ntffi^utd  impedil 
ad  salutem?  Etiam  absque  omnibus  iUis  artibus, 
qum  Uberales  dicuntur,  quamvis  honeslioribus^  ttli- 
lioribusque  studiis  discantur  et  exerceantur,  quam 
piurimi  hominnm  salvi  facti  sunt  placentes  moribus 
utque  operibus,  Quantos  enumerat  Apostolus  I  Epist, 


gilantiisime  observare^  quid  seire  magis,  priusve 
oporteat;  tempus  enim  breve  est,  Est  aulem  quod 
in  se  est  omnis  scientia  bona^  quce  tamen  veritate 
subnixa  sit,  Sed  /»,  qui  cum  timore  et  tremore  tuam 
ipsiui  operari  salutem  pro  temporis  brevUate  festi  - 
nas,  ea  scire  ampUus^  priusque  curatOy  quw  senuris 
viciniora  saluti,  Nonne  medtci  corporum  medidnce 
portionem  diffiniunt  eUgere  in  sumendis  cibis^  qwid 
prius,  quid  postertus,  et  ad  quem  modum^  quodque 
sumi  oporteat?  Nam  etsi  boMS  constat  esse  cibos^ 
quos  Deus  creavit^  tu  tamen  ipsos  tibi  si  in  sumendo 
modum,  et  ordinem  non  observes^  reddis  plane  non  bth' 
nos.  Ergo  quod  dico  de  cibis^  lioe  sentite  et  de  scientiii. 
Sed  meiius  mitto  vos  ad  magistrum,  Non  est  enim 
ad  Timotheum  (i,  5)  factos  dileclos    non  scientia  d  nostra  sentenUa,  sed  iUiusj  imo  et  nostra^  quoniam 


iitterarum^  sed  in  conscientia  pura  et  fide  non  ficta  ? 
Petrus^  et  Andreas^  et  fUii  Zebedmi^  cceterique  cou" 
diicipuU  omnes  non  de  schola  rhetorum^  aut  philo- 
sophorum  assumpti  sunt^  et  nihiiominus  tamen  Sa/- 
vator  per  ipsoi  operatus  est  salutem  in  medio  lerrw^ 
nan  in  iapientia,  quas  in  ipiii  eaet  p/iis,  quam  in 
cunctis  viveniibus  :  quemadmodum  sanctus  aliquis 
de  semetipso  confessus  est^  sed  in  fide^  et  ienitate 
ipsorum  satvos  fecit  iilos^  et  jam  sanctos^  etiam  ma- 
gistros,  Denique  notas  fecerunt  vias  vitce  non  in  su- 
Iflimitute  sermonis^  aut  in  doctis  humante  sapientiw 
iferbis^  sed  iicut  placuit  Deo(l  Cor,  ii,  1),  per  itui- 


veritatis,  Qui  se,  tir^tttl,  putat  aliqaid  scire,  nondum 
scit  quomodo  oportcat  eum  scire  (l  Cor,  viii,  2). 
Vides  quoniamnon  probat  muita  scientem^sisciendi 
modum  nescierit  ?  Videe^  inquam^  quomodo  fructum 
et  utilitatem  scientiw  in  modo  sciendi  constituit? 
Quid  ergo  dicit  modum  sciendi  ?  Quid  nisi  ut  scias^ 
quo  ordine^  quo  studio^  quo  fine  quceque  nosse  opor^ 
teat?  Quo  ordine?  Vt  id  prttis,  quod  maturius  ad 
ialutem.  Quo  studio  ?  Vt  non  ad  inanem  gloriam^ 
aut  curiositatem^  aut  atiquid  simile^  sed  tantum  ad 
wdificationem  tuam  vei  proximi.  Sunt  namque^  qui 
scire  volunt  eo  fine  tantum^  ut  sciant^  et  turpis  cur 


(75)  Ex  Serm.  xxxvi  S.  Beriiardi  in  cantic. 


(76)  Ila  Cod. 


4391  GERHOHI  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG.  ioOi 

rioiUas  est.  Et  sunt,  qui  scire  volunt,  ut  sciantur  A  veritate  invenerit^  tantum    non  dissimulet,  non  sil 


ipsit  et  turpis  vanitas  est,  Qui  profeclo  non  evadent 
subsannantem  satiricum,  et  eiy  qui  ejusmodi  est  de- 
cantantem  : 
Scire  tuum  niltil  est,  nisi  te  scire  hoc  sciat  alter. 
Persius  Satir.  i. 

Et  sunt  item,  qui  scire  volunt,  ut  scientiam  suam 
vendant :  verbi  causa,  pro  pecunia,  et  honoribus,  et 
turpis  qucBstus  est.  Sed  sunt  quoque,  qui  scire  vo- 
lunt,  ut  (edificent,  et  charitas  est :  et  item  qui  scire 
votunt,  ut  cedificentur,  et  prudentia  est. 

Horum  omnium  duo  uttimi  non  inveniuntur  in 
abusione  scientice,  Quippe  ad  hoc  votunt  inteltiyere, 
ut  benefaciant.  Denique  intellectus  bonus  omnibas 
facicn(i!>iis  eura  (Psal.  cx,  10).  Beliqui  omnes  au- 


in  spiritu  ejus  dolus.  Statuat  se  ante  faciem  suamj 
nec  se  a  se  avertere  abducatur.  Nonne  ita  u  inlmenM 
dara  luct  veritatis  inveniet  se  in  regione  dissimiiitm' 
dinis,  et  suspirans  misera,  quam  jam  latere  non  po- 
terii,  quod  vere  misera  sit?  Nonne  cum  propketa 
ctamabit  ad  Dominum  :  1n  vetitate  tua  humiiiasts 
me  ?  Nam  quomodo  non  vere  humiliabitur  in  hac  vera 
cognitione  sui,  cum  se  perceperit  oneratam  peccatis^ 
mole  hujus  mortalis  eorporis  aggravatam,  terrenis 
intricatam  curis,  camalium  desideriomm  fcsce  m- 
fectam,  cmcam,  infirmam,  curvam^  implicitam  mul- 
tis  erroribus^  expositam  multis  suspicionibus ,  ob- 
noxiam  mitle  necessitatibus,  cerumnosam,  proclieem, 
ad  vilia,  invalidam  ad  virtutes  ?  Vnde  huic  jam  ex- 


diant :  Scienli  bonum,  el  non  facienti  peccatum  est  ^  tolleniia  ocutorum,  unde  ievare  caput  ?  Nonne  magis 


illi  {Jac,  rv,  17).  Ac  si  per  similitudinem  dicat :  Su- 
menti  cibum,  et  non  digerenti  perniciosum  est  itli. 
Cibus  siquidem  indigestus,  et  qui  non  bonam  habet 
concoctionem,  malos  generat  humores  et  corrumpii 
corpus,  non  nutrii,  Ita  et  mutta  seientia  ingesta  sto- 
macho  anima,  qum  est  memoria,  si  decocta  igne  cha- 
fitatis  non  fuerit,  et  sic  per  quosdam  artus  anima, 
moresque  transfusa,  atque  digesta,  quatenus  ipsa  de 
Simis,  qux  noverit  viia,  et  moribus  bona  efficiatur, 
nonne  itta  scientia  reputabitur  m  peccatum  tanquam 
cWus  conversus  in  pravos  noxiosque  Immores?  An 
non  maius  humor  peccator  an  non  maii  humores 
pravi  mores  ?  An  non  inflationes,  et  tortiones  in  con' 


convertetur  in  asrumna  sua,  dum  configitur  spinaJ 
{PsaL  xxxi,  4.)  Coniertetur,  inquam,  ad  lacry-- 
mas,  convertetur  ad  gemitus  et  pianctus,  convertetur 
ad  Dominum,  et  in  liumHitale  clamabit :  Sana  ani- 
mam  meam,  quia  peccavi  tibi  {Psat,  xl,  4).  Porro 
conversa  ad  Dominum  recipiet  consolationem,  qida 
pater  est  misericordiarum,  et  Deus  totius  consoUt- 
lionis, 

Ego  quandiu  in  me  respicio^  in  amaritudine  nuH 
ratur  ocutus  meus.  Si  autem  suspexero,  et  levavero 
oculos  ad  divin<e  miserationis  auxilium,  temperabit 
mox  amaram  visionem  meam  tatitia  Dei^  cni  et  dico : 
Ad  me  ipsum  anima  mea  conturbata  est,  propterc:i 


seientia  sustinebit,  tfui  hujusmodi  est,  sciens  videticet  ^  memor  fui  de  terra  Jordanis  {Psal,  xli,  7).  Nan 

,. .- <r--.- «    A I ^    ^    „.!.._..    n^T  ^.....    -.• -*  J 1,24 i-a 


bonum,  et  non  faciens  ?  An  non  respoHsum  mortis, 
et  damnationis  toties  in  semetipso  kabebit,  quoties 
in  mentem  venit  sermo,  quem  Deus  dixit :  Quia  ser- 
irus  scieus  voluntatem  domini  m\,  et  non  faciens, 
plagis  vapulabit  multis  {Luc.  xu,  47).  Et  vide,  ne 
forte  in  persona  talis  animw  Propheta  plangeret  di- 
cens :  Venirem  nieum,  ventrem  meum  doleo  {Jer, 
IV»  19).  J^unquid  non  ipsa  ingeminatio  geminum  vi- 
detur  innuere  sensum,  ut  prwter  hunc,  quem  dixi- 
mus,  etiam  alium  requiramus  ?  Puto  enim  quod  et 
in  sua  persona  hoc  dixisse  poterat  propheta,  quod 
videticet  seientia  ptenus,  et  eestuans  charitate,  et  om*^ 
nino  ejfundere  cupiens  non  inveniret,  qui  curaret 
audire,  et  sic  quasi  oneri  sibi  sua  scientia  eratf  quam 
communicare  nen  poterat.  Plangit  Uaque  pius  Eecle^  D 
sia^  doetor  tam  Ulos,  qui  sdre  contemnant  quomodo 
Ml  vitendum,  quam  Htos,  qui  scientes  male  m/rl/o* 
fftifttfs  vhmnt,  El  hoc  pro  eo,  quod  eumdem  propheta 
planctum  repetit, 

Advertisne  jam,quam  verum  sensit  Apostolus,  quia 
scientia  infiut^.  ^oto  proin  animam  primo  omnium 
scire  se  ipsam,  quod  id  postulet  ratio  et  utititafii 
et  ordims,  Et  ordinis  quidem,  quoniam  quod  nos 
sumus,  primum  est  nobis.  Utiiitatis  vero,  quia  taiis 
scientia  non  infiat,  sed  humiliat,  et  est  quwdam  ad 
mdifieandum  preeparatio,  Nisi  enim  super  humititatis 
stabile  fundamentum,  spirituate  cedificium  stare  nU-- 
nime  potest,  Porro  ad  se  humiliandum  nihit  jam 
vivacius  seu  accommodatius  potest,  quam  si  se  in 


mediocris  Dei  visio  pium  et  deprecabUem  experiri^ 
sicul  revera  est  benignus,  et  misericors^  €t  preesta- 
bitis  super  matitia,  eujus  natura  est  bonitas,  et  cui 
proprium  est  miureri  semper,  et  parcere.  Tati  ito- 
que  experimento,  et  tali  ordine  satubriter  innoteseit 
Dcus,  cum  prius  se  homo  noverit  in  necessitate  posi^ 
tum,  et  clamabit  ad  Dominum,  et  examdiet  eum,  et 
dicet  :  Eruam  te,  et  bonoriflcabis  mc  (Psai.  xlix, 
15).  Atque  hoc  modo  erit  gradus  ad  notitiam  Dei^ 
tui  cognitio,et  eximagine  sua,qu(e  inte  renovatur, 
ipse  videbitur,  dum  tu  quidem  retetata  facie  gtoriam 
Dei  cttm  fiducia  specuiando  in  eamdem  imaginem 
transformaris  de  claritate  in  ciaritatem  tanquam  m 
Domini  Spiritu  sancto. 

Jam  demum  adverte  quomodo  utraque  cognitio  tii 
tibi  necessaria  ad  salutem,  ita  ut  neutra  earere  m- 
leas  cum  satute,  Nam  si  ignoras  te,  non  habeHs  ri- 
morem  Dei  m  te,  tion  humilitatem.  au  vero  dne 
timore  Dei,  et  sbie  humititate  de  saiute  pretsumas^ 
tu  videris. 

ftcm  :  Si  ignoras  Deum,  non  amas  eum,  <niia 
non  tibi  videbitur  totvs  desid^rabilis,  nisi  gQStes 
et  Videas  quam  suavis  esC  et  mitis.  Ut  ergo  utrani- 
que  scierttiam  Deo  denante  acquira^t  cum  Psiil- 
mista  omnes  rcKquas  scienttas  transiliendo  I^ 
thun  fias,  et  dicas :  Notum  fae  mihi,  Domin»,  finem 
meum,  et  numerum  dierum  meorum  quis  est,  «I  oeiam 
quid  desit  miht, 

Noium  fac  mihi,  Domine,  finem  meum  mea  cidpo 


im  COMMENTARJtJM  1»  PSALHOS.  - 

inihi  deputatum.  Seio  ^ioi  quqd  inter  omnia ,  quae  A 
possidco,  vel  possessurus  ero,  nihil  est  nieum, 
uisi  p^atum,  et  pro  peccato  supplicium  debi- 
tum.  Peccatum  quidem  \ia  esl  ad  supplicium, 
sed  tamen  deleclat  aiite  supplictum.  Volens  au- 
tem  Apostolus  tianc  noxiam  delectationem  suis  di- 
8ci|NiU$  An^ram  fa^rc,  ingessit  eoruro  memoriae 
taliam  fiiie?i  dicens  ;  Quem  ergo  frucium  habuUtis 
tunc  iu  hUf  iu  quibui  nunc  erubescitis  f  Nam  finis 
Uinrum  mors  est  {Rom.  vi,  ^l).  Igitur  ut  mihi  quo* 
que  ajnarescat  noxia  delectatio,  qii^m  in  peccatis 
habui,  notum  fac  mihi  Domine  finem  meum.  Finem 
scilicet  peccatis  meis  debitum,  quo  uotiOcato  sciam 
me  ipsum,  neque  ulterius  extollar  supra  mc  ip- 
sum.  Etiamsi  adulanliura  lingua  vel  propria  existi- 
matio  me  ad  hoc  provocat,  ut  putem  me  aliquid  ^ 
esse,  cum  oihil  siin,  per  notificatum  mihi  finem 
meum  sciam,  quid  desit  mihi  de  his,  qus  mihi 
falso  aUribuuntur.  Sciam  quid  desit  mihi  aliud 
non  habenti  proprium^  uisi  peccata,  et  fiuem  eo- 
rum  pessimum.  Nam  finis  illorum  mors  est  {Rom. 
VI,  21),  et  inors  non  qualiscunque,  sed  mors  pes- 
sima,  quia  mors  peccatorum  pessima  {Psal.  xxxiii, 
2i).  Notum  fac  mihi,  Domine,  finem  meum,  ita 
vi  nunquam  obliviscar  lUum  finem  meum,  quem 
mea  culpa  promerui,  etiamsi  misericordia  tua 
praeveniente  fuero  deslinatus  meliori  fiui,  qui  non 
proprie  dicendus  esl  meus,  quia  gratuitus  et  gratis 
datus  ipsius  gratiae  donantis  erit  proprius.  Ne  au- 
tem  per  jugem  memoriam  noli  milii  finis  mei  am-  q 
piiori  absorbear  tristitia,  notum  fac  mi/ii,  Domine 
Deus  meus,  etiam  hunc  finem  meum  gratis  dan- 
<lum,  quem  sic  dico  meiim,  sicut  panem  nostrum 
dicimu8«  quem  quotidie  manducamus  dicendo : 
Panem  nostrum  quotidianum  da  nobis  hodie* 

Notum  fac  mtVit,  DonUne,  bunc  finem  meumf  Chri- 
stuin  videlicet,  qui  est  A  et  o,  initium  et  finis,  Ini- 
tium  $ine  initio,  finis  sine  dne.  Notum  fac  mihi 
hunc  finem  meum,  sicut  illis  erat  notus,  quibus  in 
veritate  dicit  Apostolus  :  Nunc  vero  liberati  a  pec- 
catOf  servi  autem  facti  Deo  habetis  fruetum  vestrum 
in  sanctificationem,  finem  vero  vitam  oiternam  {Rom. 
yi,  22).  Uwc  est  autem,  ait  Vcrilas,  vita  (Bterna^ 
ut  cognoscanl  te  solum  verum  Deum,  et  quem  misi" 
sti  Jesum  Christum  {Joan.  xvii,  3).  Fiitis  enim  [) 
legis  Christus  ad  justitiam  onini  credenti  {Rom.  x,  4), 
quem  notum  habet,  quisquis  vere  ^xeeTQ  potest : 
Omnis  consummationis  vidi  finem  {Psai.  cxviii, 
06).  Notum  fac  mihi,  Doroine,  utrumque  fineni 
roeum,  et  illum  scilicet,  qui  peccatis  meis  debe- 
tur,  et  illum,  qui  per  gr^tiam  speraiur,  ut  ex  al- 
terius  notitia  humilis  ac  timoratus  permaneam,^ 
quautascunque  posthac  virtutes  accipiam.  Ex  al- 
terius  vero  cognitione  fervearo  sanctae  diaritati^ 
ardore,  cujus  geininis  fultus  alis  valeam  transilire 
omnia,  quae  sunt  infra  hunc  finem  meum  Domi- 
nuin  Jesum  ChriHtum. 

Fac  etiam  notum  numerum  dierum  meorum,  noii 
istum,  qui,   quamvis  vidcatur  esse  huic   mundo 


-  PAHS  I.  —  PSAL.  XXXVm.  1394 

adhaerenti,  tamen  nott  est  horoini  mundana  omnla 
transilienti ;  sed  illum,  qui  est  numerus  innume- 
rabilium  dierum,  neque  per  mane  incipientium, 
neque  per  vcsperam  desinentium,  de  quibus  alias 
dicitur  :  Cogitavi  dies  antiquos  et  annos  aternos  tn 
nnente  habui  {PsaL  lxxvi,  6).  Horum  dierum  an- 
tiquorum,  et  annorum  aeternorum  numerus  est 
immutabiliter  permanendo  :  verbi  gratia,  seme? 
locutus  est  Deus  :  Fiat  lux,  et  facta  e&l  lux,  el 
permanet  dies  illa  in  lucida  angelorum  substanlia, 
sed  non  iromutabiliter,  quoniaro  quidaro  eorum  te- 
nebrescentes  cecideruni,  et  principes  teuebrarum 
facti  sunt ;  quidam  vero  ex  corum  casu  profece- 
runt,  et  adhuc  proficiunt,  dum  e(  numerus  eorum 
crescil ,  accedentibus  ad  eorum  societatem  sanctis 
hominibusy  et  innotescit  eis,  ut  Apostolus  ait,  per 
Ecclesiam  muUiformis  sapicntia  Dei  {Eph.  iii,  10), 
Si  ergo  in  opcre  prinix  diei  reperta  est  mutabih- 
tas  in  cceleslibus,  quanto  magis  in  creaturis  relir 
quorum  dlerum  corporeis,  et  corruptibilibus  non 
stat  numerus  dierum  inTariabilis  ?  Transcendenda 
igitur,  et  transilienda  sunt  omnia  creata  huic 
Idithun,  ut  cognoscat  numerum  dierum,  qui  esl, 
quem  ctiam  se  cognovisse  indicat  dicens  alibi  : 
Semel  iocutus  est  Deus :  duo  hcc  audivi^  quia  po* 
testas  Dei  est,  et  tibi^  Domine^  misericordia  (Psal. 
Lxi,  12).  Duo  isti  dies  aeterni  sunt,  et  numerus  eo- 
riim,  qui  est^uon  imminuetur^  vel  augebitur  quanta-^ 
libet  diversitate  creatura  varietur  sub  istis  duobus^ 
diebus,  potestate  sciiicet  ac  misericordiat  quo- 
niam  nniversai  viae  Domini  misericordiat  et  verita% 
sive  potestas^  et  miserieordia^  vel  justitia,  et  pax 
{Psal*  XXIV,  10).  Isti  sunt  duo  crura  sponsi,  quae 
sponsa  comroendans  in  Canticis  caiilicorum  didt : 
Crura  ejus  columme  marmorefe^  qua:  fundatce  sunt 
super  bases  aureas  {Cant.  v,  15).  Numerus  istc  die- 
nim  duorum  vel  crurum  sive  coluinnaruro  non  va- 
riatur,  quoniam  et  in  sseculuin  saeculi  veritas  ma- 
net,  cui  est,  vel  potius,  quae  ipsa  est  potestas  ae- 
terna,  et  misericordia  ejus  ab  a;tcrno,  et  usque  in 
a^ternum  super  timentes  eum.  Hinc  e$t,  quod  egu 
Idithun  transiliendo  dies  mutabiles,  istos  dies  im- 
mutabiles  dico  meos  per  donum  gratiae,  quia  et 
potentiam  timeo,  et  misericordiam  spero,  ac  di- 
ligo. 

Sed  ttl  sciam  quid  desit  mihi  ad  perfectionem 
timoris,  et  spei,  ac  dilectionis,  notum  fac  mihi^ 
Domine^  finem  meum,  et  numerum  dierum  meorum 
qui  est  apud  tc  invariabilis,  licet  varietur  in  no- 
bis,  quibus  nunc  potentiam,  nunc  mtsericordiam 
ostcndis  terrendo  seu  feriendo  per  p<.tentiaro,  sa- 
nando  et  consolando  per  roiscricordiain.  Qui  te 
feriente  humiliatur,  et  per  huiniliationeni,  quae  via 
est  ad  humiLitaiem,  in  ipsa  humilitate  consumma- 
tur,  ut  sit  mitis  ei  huroilis  corde,  huic  dics  poten- 
tias  notificatur,  et  per  gratium  dies  divina  sua 
quoque  dies  officitur.  Queniam  autem  humilibus 
das  gratiam,  cum  sic  humiliato  et  bumiii  pr^esta- 
tur,  ut  iu  chaiitate  ct  humilitate  radicatus  ferai 


i::95  GERHOfll  PRi£POSlTl  RE1CH£KSPERG.  I5M 

Tirtutum  fructus  ad  dantrs  honorem,  et  videntium  A  quamvis  liumanis  oculis  non  pateat,    faraen  intii» 


asdiflcalionem,  innc  iutelliget  se  ab  aeterno  dile- 
ctum  per  divinae  pr^destinationis  indicia  talihus 
fructibus  enitentia.  Et  quia  tnisericordia  Domini 
ab  (Blemo^  et  usque  in  wternum  super  timentes  eum 
(Psal,  cii,  17),  qai  senkit  se  ab  aetcrno  in  praedesti- 
iialione  dileclnin,  gratia  Dei  pra&ventus  dtligit  iu 
uflemum,  ct  sic  iiolum  habere  incipit  /inem  snum, 
ei  nnmerum  dierum  suorum,  qui  est,  in  poteslate 
Dei  sterna,  et  in  misericordia  nihilominus  aeterna 
in  aeternum  cantanda.  Hoc  toium,  et  tantuni  bu- 
num  brevi  oratiuncula  oplo  ego  Idithun,  cuni  trans- 
i'.ieiido  inferiora  summum  bonum  intendo  dicens  : 
Sfotum  fac  mihi,  Domine,  finem  meum^  et  numerum 
dierum  meorum  qnis  est,  ut  sciam  quid  desit  mihi, 
Et  ecce  in  mediis  precibus  exauditus,  licet  nec- 
dum  notnm  habeam  finem  meum^  et  nnmerum  die» 
rum  meomm^  qui  est,  tamen  scio  quid  desit  miiii 
de  iiuniero  dierum  stantium,  et  immensurabilium, 
qui  totus  versor  sub  diebus  instabilibus  et  roensu- 
rabilibus.  Unde  et  dico  : 

Vers.  6.  Ecce  mensurabiles  posuisti  dies  meos, 
el  subslantla  mea  tanquam  nihitum  ante  te,  Cogi- 
tavi  dies  antiquos^  et  annos  wtemos  in  mente  habni 
(Psal,  Lxxvi,  6),  cupreus  et  optans  inihi  notificari 
finem  meum^  et  numemm  diemm  meorum  qui  est» 
Sic  omnia  inferiora  transiliendo  summe  concupivi. 
Sed  ui  sciam  quid  desit  mihiy  priusquam  ipsum  bo- 
num,  quod  deest,  accipiam,  hic  demonstratur  mihi 


utcunque  sentitur,  ubi  tu  vides,  et  a  mundi»cor- 
dlbus  videris.  Est  ergo  tanquam  nihitum  ante  te^  m 
tuo  videlicet  conspectii,  quod  anie  homines  ma- 
gnum  quid  apparct.  Nam  qutlibei  in  hoc  mundo  p^- 
tens  et  abundans  divitiis  magnus  putatur. 

Vemmtamen  universa  vanitas  est  omni$  konn  vi- 
ven$,  quantumlibet  crassus  et  dives.  Omnit  hemo 
vivenSf  vita  scilicet  mortali,  non  solum  vamis,  sed 
etiam  vanitas,  Alibi  dicitur  :  Uomo  vamtati  rimiiU 
factus  est  (Psat,  cxliii,  4).  Hic  plus  dtcitur,  dain 
nniversa  vanitas  onutis  homo  esse  alQrmatur.  Bidtar 
autem  evanescere,  quod  inter  manus'  conlrectan- 
tium,  vel  sub  ocuiis  contuentium  subito  disparet. 
(Jnde  et  de  Domiiio  dicitar,  quod  post  resurrectio- 
"  nem  discipulis  apparens  ad  horam  evanuit  ex  ocuiis 
eorum  (Luc.  xxiv,  51).  Et  iile  quideffl  licet  evanui»- 
set  ex  oculis  eorum,  non  tamen  evanoit  de  cor- 
dibos  ipsorum.  (Jnde  et  postmodum  dixenml: 
Nonne  cor  nostmm  ardens  erat  in  nobis  dum  ic^ 
queretur  nobis  in  via,  et  aperiret  nobie  Scrtpfs- 
ras  ?  (ibid.,  32.)  Est  eoim  vanitati  contraria  ve- 
rius.  Et  ille  honio  verftas  est,  sicot  ipse  dn 
cit  :  Ego  sum  m,  veritas^  et  vHa  (Joan,  xnr,  &)• 
Neque  ad  illum  pertioet  ullo  modo  quod  dicitur  : 
Universa  vanitas  omnis  homo  vivent.  Est  qoippe 
verit9S,  et  non  vauitas,  homo  qoi  desorsum  esi» 
obi  veritas  est ;  non  deorsum ,  id)i  vanitas  est  om- 
ne,  quod  sub  sole  est.  Licet  enim  veritat  de  lerra 


dierum  meoroui  brevitas,  ot  ego  videns  multum  ^  orta  sit  (Psul,  lxxxiv,  12)   :   tamen  ipse,  qiri  de 


mihi  deesse  de  antiquorum  dierum  a^ternitate,  hu- 
milior  fiam,  et  de  praesentis  justitix  gloria,  quae 
evacuatur,  miniinc  superbiam,  sed  in  vcra  humi- 
litate  dicuin  :  Ecce  mensurabilcs  posuisti  dies 
meo8. 

Et  iii  Hebraeo  legitur  :  Ecce  breves  posuisti  dies 
meoSj  et  vita  mea  quasi  non  sit^  in  conspectu  tuo  : 
omnia  enim  vanitas^  omnis  homo  vivens  semper.  Sive 
itaque  mensurabites,  sive  breves  dicantur  dies  homi- 
niSy  idem  sensus  est,  hoc  signiiicante  Spiritu  san- 
cto,  nondum  prolatam  esse  viam  ad  dies  immensu- 
rabiles  et  asternos,  quandiu  in  imaginem  pertransit 
homoy  et  frustra  conturbaturf  thesaurizatf  et  igno^ 
rat  cui  congregat  ea.  Dico  ergo  :  Ecce  mensurabiles 


Cttlo  venit ,  super  omnia  est  constitotus,  videlicd 
super  omnia,  etiam  super  solem,  longe  in  infiniuim 
soperexcellens  omnia  vana  sub  sole  posita,  cum  sit 
ipse  ipsa  veritas,  cui  opposita  est  vanitas.  Ipsl 
ergo  adhoereiis  omnis  homo  verax  est :  ab  ipso  rc- 
ccdens  omnis  homo  mendax,  et  proin  vanus,  sive 
vanitas  est,  et  non  solura  vanitas  ,  sed  ttnioerM  vo- 
nitas.  Yanitati  enira  universa  creatura  subjecU  est 
in  homine  solo ;  quia  omnis  creatura  homo.  Dnde 
cum  homini  soli  aiiiiuntiatnr  Evangelium ,  didlur 
ipsum  praedicari  omni  creatur».  Similiter  cum  so- 
lus  homo  similis  esse  vanitati,  seu  ipsa  vanitas  di- 
citur ,  universa  creatura  vanitatis  in  homiiie 
arguitur  pro  eo  quod   evanescit,  ^t  quasi  fio$ 


et  breves  posuisti  dies  meos.  Nam  et  ante  peccatum  d  egreditur  ,    et    conteritur  ,    el  fugit  velut  umbra  , 


positus  mihi  fuit  numerus  mensurabilis  et  brevis 
dieruin,  quibus  transactis  essem  transferendus  ad 
diein  unura,  diem  longuin,  nuUa  vespera  clauden- 
dum.  Quanto  magis  post  peccatt;m  dies  mei  brevia' 
bitntur ,  et  solum  mihi  superest  sepulcrum  ?  (Job 
xvii,  1.)  Licet  euim  inlerior  homo  renovetur  dedic 
in  diem,  de  die  temporali  in  diem  aeternum,  tainen 
exterior,  et  vetus  homo  corrumpitur  sicut  vesti- 
inentum  quod  comedilur  a  tinea  usque  adeo  ut 
vere  possim  dicere  :  Ecce  breves  posuisti  dies  meos^ 
et  substantia  mea  lanquam  nihilum  ante  te,  Substan- 
tta  mea,  dum  cito  transit  ex\se  vcl  ad  compara- 
tionem  substantia:  tuse  vel  e\  comparatione  clari- 
taiis  luae,  tanquam  nihilum  est,  quod  ita  verum  csse, 


et  nunquam  in  eodem  statu  permanet  (Job  \iv,  ^;. 
Vers.  7.  Yemmtamen  in  imagine  pertrantit  homo, 
Fuit  quidem  creatus  homo  ad  imaginem  el  siniili- 
tudinem  Dei,  ut  videlicet  in  hominis  liliero  arbitrio 
rcfulgerel  divina  imago,  in  bonitate  vcro  ejus  Dei 
siinilitudo.  Sed  ille  per  malitiam  diaboK  depravatas 
venit  in  longinquam  rcgionem  dissiibilitudiuis,  alie- 
natus  videlicet  a  similitudinc  divinx  bonitatis.  Ve^ 
rumtamen  in  imagine  pertransil  sive  ad  aiteruanD 
bealitudinem,  sive  ad  interminabilem  poenam,  qaiA 
liberum  in  eo  arbitriiim  non  perimetur,  sive  illo 
bene  utens  bealificetur,  sive  male  oteus  damnetai. 
Libertas  quippe  arbitrii,  qua  liberum  est  a  Deoer- 
sitate  indifferenter  Deo  univcrsaeque  tam  bouae  quoDi 


mi 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  — PARS  !.  —  PSAL.  XXXVIII. 


1598 


inaU&  nitionali  convcnit  creaturae,  nec  peccato,  nec  A  iiem  libertas  a  miseria^  de  qua  videlicet  Apo$toltts  : 


niseria  amtttitur,  vel  minuilur,  nec  major  in  justo 
est  quam  in  peccatore,  nec  plenior  in  angdo,  quam 
in  bomine.  Quouiodo  namque  ad  bonum  conversus 
per  gratiam  human»  voluntatis  consensus  eo  libere 
bonum,  et  in  bono  liberum  homiuem  facit,  quo  vo- 
luntarius  efticitur,  non  invitus  pertrahilur  :  sic 
sponte  devolutus  in  malum,  in  malo  niliilominus 
taro  liberum  qnam  spontaneum  constituit  suae  ati- 
que  voluntatis  ductum,  non  aliunde  coactum,  ut 
matus  sit.  Et  sicut  coelestis  angelus  aut  ctiam  Ipse 
Deus  permaiiet  libere  bonus,  propria  videiicet  vo- 
luntate»  non  aiiqua  necessitate  :  sic  profecto  diabo- 
hi8  aeque  libere  in  malum  corruit,  et  persistit  suo 
utique  voluntario  uutu,  non  alieno  impulsu. 


Etipta^  inquity  crcatura  liberabitur  a  servitute  cor* 
ruptionis  in  liberute  gloriae  filiorum  Dei.  Sed  nun- 
quid  et  istam  $ibi  qui$piam  in  hac  mortaiitate  prw- 
$umit  ?  Et  hac  itaqne  tiberum  nominari  arbitrium 
non  immerito  abnuimu$.  E$t  ergo  quam  magi$  ei 
congruere  arbitror^  liberta$,  quam  dicere  po$$umus, 
a  nece$$ilate^  eo  quod  neee$$arium  votuntario  eontror 
rium  videalur,  ei  e  conver$o, 

(79)  Nam  ex  iUa,  quce  dicitur  a  peccato,  congruen- 
tiu$  for$itan  liberum  con$Hittm ;  et  item  ex  illa^  qu<B 
dicta  e$t  a  mi$eria^  liberum  potiu$  complacitum  poi^ 
$et  dici^  quam  liberum  arbitrium,  Arbitrium  quippe 
judicium  e$t,  Sicut  vero  judicii  e$t  di$cernere^  quiA 
liceat,  vel  non  liceat :  $ic  profecto  con$ilii  probater^ 


(71)  Manet  ergo  roluntati$  liberta$,  ubi  etiam  fit  "  quid  expediat^  vel  non  expediat.   Sic  complaciti 


captivila$  menti^,  tam  plena  quidem  in  mali$f  quam 
in  boni$f  $ed  in  boni$  ordinatior,  tam  integra  quoque 
pro  $uo  modo  in  creatura^  quam  et  in  Creatore,  $ed 
in  illo  potentior, 

Qttod  atttem  tolent  homine$  conqtteri^  et  dicere  : 
Volo  haben  bonam  volnntatem,  et  non  po$$um,  ne- 
quaquam  huic  pr€e$cribit  libertati^  ttt  qtta$i  vim,  aut 
ttece$$itatem  in  hac  parte  volunta$  patiatur^  $ed  p/a- 
ne  itta  tibertate^  de  qua  dicitur^  a  peccato^  $e  carere 
te$tatttr,  Nam  qui  vutt  habere  bonam  voluntatem^ 
habet  votuntatem;  non  enim  vntt  habere  bonamf  ni$i 
per  votuntatem,  Qnod  $i  votttntatem,  et  tibertatemt 
$ed  tibertatem  a  nece$$itale^  non  a  peccato,  Nempe  ut 


quoque  experiri^  quid  tibeat^  vet  non  libeat.  (Jtinam 
tam  tibere  nobi$  con$ttteremu$^  quam  tibere  de  nobi$ 
judicamu$y  ut  quemadmodum  tibere  per  judicium 
ticita,  itticitaque  diicermmm^  ita  per  con$itittm  et 
ticita  tanquam  commoda  nobi$  etigere^  et  itticita 
tanqttam  noxia  re$pttere  tiberum  habemu$,  Jam  enim 
non  $otum  tiberi  arbitrii^  $ed  tiberi  proeul  dubio  con- 
$itii,  ac  per  hoc  et  a  peccato  tiberi  e$$emtt$.  Sed  qttid 
81  totum^  Motumqtte  qttod  expedit\  et  ticet^  etiam  tibe^ 
ret  ?  Nonne  tiberi  quoque  e$$e  comptaciti  merito  dice- 
rem  ?  quippe  qui  ab  omni  proindCj  quod  di$ptieere 
pote$t,  hoc  e$t  ab  omni  mi$eria  tibero$  no$  ^entire- 
mu$  ?  Nunc  aulem,  cum  multa  perjudicium  vet  ad'" 


tton  vateat,  cum  vetit  habere  bonam^  $entit  quidem  r  mittenda,  vet  omittenda  e$$e  di$cutiamtt$,  et  decer- 


sibi  dee$$e  tibertatem,  $ed  profecto  tibertalem  a  pec" 
cato,  quo  utique  dotet  premiy  non  perimi,  Quanqttam 
•am  procttt  dubio  tttcttnqne  bonam  habet^  nbi  habere 
vutt :  bonum  quippe  e$t  quod  vtttt,  Nec  po$$et  bonum 
tette^  ni$i  bona  volttntate,  $icttt  nec  vette  matum,  ni$i 
mata  votuntate,  Cum  bonnm  votumu$^  bona  e$t  votun' 
ta$f  cum  matum  volttmu$,  e$t  votttnta$  mata,  Utrobi- 
qne  votttnta$f  et  ntrobiqtte  tiberta$.  Cedit  $iqttidem 
votttntati  nece$sita$.  Cnm  atttem  non  vatemu$,  quod 
to/iimui,  $entimu$  qttodammodo  ip$am  tibertatem 
peccato  e$$e  captivam,  vet  mi$eram^  non  tamen 
ami$$am, 

Ex  hac  ergo  tantttm  tibertate,   qua  liberum  e$t  $e 
ip$am  votttntati  judicare,  vet  bonam ,  $i  bono,  vet 


namu$\  quce  per  con$itium  nequaqttam  pro  jttdicii 
rectitudine  aut  etigimu$y  aut  contemnimu$f  mrsiim- 
que  non  omnia  quoe  tanquam  recta  et  commoda  con- 
$tttte  ob$ervamtt$,  etiam  ttt  beneptacita  tibenter  am" 
ptectamttr^  $ed  in$ttper  qtta$i  dura  ac  mote$ta  vix 
ceqttanimiter  ferre  perdttramtt$^  tiquet,  quia  nec  tibe» 
rum  con$itium  habemtt$,  nec  comptacitnm, 

Certi$$ime  atttem  habitttri  $ttmu$,  cum  Deo  mi$e^ 
rante  obtinemu$,  quod  oramu$  :  Fiat  voluntas  tua 
sicut  iu  coelo,  et  in  terra  (Matth,  vi,  10).  Hoc  nempe 
comptebitur,  quando  idip^unif  quod  nunc  cnnctcs  pa$  - 
$im  rationati^  ut  jam  dictum  e$t,  cveaturos  commune 
videtur,  tiberum  $cHicet  a  tiece$$itate  arbitrium^  erit 
etiam  in  electi$  hominibu$  uti  jam  in  $ancti$  ange- 


matam,  $i  mato  con$en$erit  (quippe  quce  in  neutro  ni$i  D  /t«,  et  cautum  a  peccato,  et  tutttm  a  mi$eria,  proban- 


certe  votendo  con$entire  $e  $entit)  tiberttm  arbitrium 
€redimu$  nominari,  Dicitur  enim  tribus  modis  ti- 
bertas  in  Scripturis,  videlicet  libertas  a  necessitate, 
sicut  jam  dictum  est,  libertas  a  peccato,  libertas  a 
iniseria.  (78)Estenim  liberta$  apeccato  $icut  Apo$lo^ 
tu$  ait :  Cum  enim  $ervi  e$$eti$  peccati,  tiberi  fui$ti$ 
ju$titice.  Nunc  vero  tiberati  a  peccato,  $ervi  aulem 
facti  Deo  habeti$  fructum  ve$trum  in  ^anclificatione, 
finem  vero  vita:  ceternoe.  Qui$  vero  in  carne  peccati  a 
peccato  $ibi  vindicat  libertatem  ?  Hac  ergo  tibertate 
nequaqttam  opinor  dictam  liberum  arbitrium,  E$t 

(77)  S.  Bcrnard.  lib.  De  grat,  et  tib.  arbitr., 
cap.  4. 

(78)  S.  Bcrnard.  De  grat.  et  lib.  arbitr.,  cap.  3; 


tibu$  tundem  tripticie  tibertati$  felici  experientia^ 
qucB  $it  bona  votunta$  Dei,  ac  beneptacen$,  et  per- 
fecta.  Quod  quia  necdnm  e$ty  $ota  interim  ptena, 
integraque  manel  in  hominibu$  tiberta$  arbitrii,  Nam 
tiberta$  con$iiii  e%  parte  tantum,  et  hoc  in  pauci$ 
$piritatibtt$,  qni  carnem  $ttam  crucifixerunt  cum  vi- 
tii$  et  concupi$ctintii$,  quatenu$  jam  non  regnet  pec- 
catum  in  eorum  mortati  corpore,  Porro  ut  non  re- 
gnet,  tibertae  facit  con$Hii,  ut  tamen  non  de$it  ex  in- 
tegro,  captivita$  e$t  tiberi  arbitrii.  Cum  antem  vene- 
rit  quod  perfectttm  e$t,  tunc  evacuabidur  quod  ex  par- 

Hom.  VI,  20.  Rom.  vi,  ^. 
(79)  ldem,f6t(/.,  cap.  t. 


1509  G£1U10U1  PIli£FOSlTl  RfiKJIERSPERG.  UOO 

te  esU  Uo€  tity  cum  plena  ~f$terU  libertas  eonsUn,  A  vacant  aiiquatenus  a  miseria?  Bonus  est  paniSj  scd 


uuUa  jam  erit  caplivitas  arbitri»,  Et  hoe  est^  quoU 
quolidie  petimus  in  orationef  cum  dicimus  :  Advenial 
regDuro  (uum  (Matth,  vi,  10).  Regnum  hoc  needum 
ex  toto  pervenit  in  nos,  quotidie  tamen  paulaiim  ad- 
veBtatt  sensimque  in  dies  magis  ac  magis  diiatat 
terminos  m  his  dumaxatf  quarum  per  adjutorium 
Dei  interior  homo  renovatur  de  die  in  diem.  In  quan^ 
tum  ergo  gratim  tegnum  dilatatWf  in  tarttum  peccati 
potestas  minuiturs  In  quantum  vero  minus  est  adhuc 
propter  corpus  mortis^  quod  aggravat  animam^  et  ob 
necessitatem  terrente  inhabiiationis  utiqne  deprimen- 
tis  sensum  mulia  cogitantem^  necesse  habent  etiam^ 
qui  perfectiores  in  hac  mortalitate  videntur^  CQnftte- 
ri^  et  dicere  :  In  multis  oflrendimus  omnes  (Jac,  iii. 


esurienti.  Potus  delectat^  sed  silientem.  Oenique  sa" 
luro  cibus  et  potus  jam  tiequaquam  suul  grata^  ud 
gravia.  Totie  famem^  et  panem  non  curabis.  Toiie  st- 
tim  e*  iimpidissimum  fontem^  ac  si  paludem  respides 
Similiter  umbram  non  quterit  nisi  testuans.  Soiem 
non  curat,  nisi  algens,  aut  caiigans.  Aiioquin  nihii 
Itorum  iibebitf  si  non  prwcesserit  urgens  necessitas, 
Quas  si  perfecte  toUatur  a  rebus,  statim  in  ttedium, 
lUque  molestiam  cnfuvertitur  ipsa,  qucs  videtmr  in  eis 
esse  jucunditas.  Fatendum  igitur^  et  in  hac  parte 
omne,  quod  prtesentis  vita:  est,  occupare  miseriam , 
itut  quod  iu  communibus  tribtdationibus  graviorum 
iaborum  ieviores  utique  quaiescunque  sunt  cousolaiio^ 
nes^  et  dum  forte  pro  tempore,  ac  rerum  eventibus  n* 


2).  Et :  Si  dixerimuSy  quia  peccalum  non  habemu$«  ^  cissim  sibi  gravia^  leviaque  succedunt^  minorum  ex- 

perientia  aliqua  ndserias  videtur  interpoiatio,  vt,  cum 
aiiquando  post  experta  piura  gravissiwta  in  mtjuu 
forte  moiesta  epaditur,  fetidtas  puteiur. 

Attamen  fatendum  est  eos,  qui  non  expertes  com^ 
tempiationis^  rapti  quandoque  in  spiritn  quantuimm^ 
cunque  de  supemee  feUcitatis  duicedine  degusiare 
Mufficiuntt  toties  esse  iiberos  a  miseriUp  quoties  sic 
excedunt.  Hi  piane  quod  negandum  non  etf,  etiam  im 
hac  came^  raro  iicet  raplimque^  compiaciti  iibertate 
fruuntur^  qui  cum  Maria  optimam  partem  eiegermnt^ 
qucB  non  auferetur  ab  eis.  Qui  enim  jam  tenent,  quod 
auferendum  non  est,  experiuntur  utique^  quod  futu- 
rum  est;  sed  quod  futurum  est,  feUcitas  est.  Porro 
p  feiicitas  et  miseria  eodem  tempore  simui  esxe  nom 
possunt.  Quoties  igitur  per  spiritum  iiiam  partici' 
pant,  toties  istam  non  sentiunt.  Jtaque  in  hac  vita 
soii  contempiativi  possunt  utcunque  frui  libertate 
compiaciti,  et  hoc  ex  parte,  et  parte  satis  modica^ 
viceque  rarissima.  Porro  tibertate  consiiii  fruuntmr 
etiam  quilibet  justi  ex  parte  quidem^  sed  non  modica. 
Cteteru^m  iibertas  arbitrii,  ut  supra  iiquido  apparuit, 
cunctis  pariter  ratione  ulentibus  convenit  non  minor^ 
quantum  in  se  est,  in  maiiSf  quam  in  bonis,  tam  plema 
in  hoc  sccuio,  quam  in  futuro. 

(81)  Sed  el  in  Itoc  aperte  monstratum  esse  puto^ 
quod  hmc  ipsa  iibertas  tandiu  premitur,  quandiu  il- 
lam  aiiw  duis  iibertates  minime^  aut  minus  piene 
comitantur.  Nec  aliunde  noster  ille  defectus  venit^ 
0  de  quo  Apostoius :  ut  non  quaicuiique  tuIUs,  ait,  ilSa 
raciatis  {Gai.  v,  17).  Veiie  siquidem  est  nobis  ex 
iibero  arbitrio,  non  etiam  posse,  quod  voiumus.  Nom 
dico  velle  bonum,  aut  veiie  muium^  sed  velie  tantum. 
Veile  etenim  bonum  profectus  est,  velie  maium  de- 
fectus.  Velle  vero  simpiiciter  ipsum  est^  quod  vei  pro- 
ficit,  vei  deficit.  Porro  ipsum,  ut  esut,  creans  gratia 
fecit;  utproficiaty  satvans  gratia  facit;  ut  deficiat^ 
ipsum  se  dejecit,  Jtaque  iiberum  arbitrium  nos  facit 
volentes,  gratia  bene  volentes.  Ex  ipso  nobis  est  vet- 
/e,  ex  ipsa  bonum  velle.  Quemadmodum  namqtu  aiiud 
est  timere  simpliciter,  aliud  timere  Deum,  et  aliud 
amare  simpliciterf  aiiud  amare  Deum  {timere  qaippe 


ipsi  Bos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est 
{/  Joan.  III,  8).  Quapropter  orant  et  ipsi  sine  inter- 
missione  dicentes  :  Adveuiat  regnum  tuum.  Quod 
non  erit  vei  in  ipsis  consummatumy  quousque  pecca^ 
tum  non  soium  non  regnet  in  mortali  eorum  corpo- 
re,  sed  mec  sit^  nec  esse  possit  omnino  in  immortaii 
jam  corpore. 

(80)  Jam  de  iibertate  eompiaciti  tn  hoc  soscuio  me^ 
quam  quid  dicemus^  tdfi  vixsuf/icit  diei  maiitia  suaf 
ubi  omnis  creatura  ingemiscit  et  parturit  usque  ad- 
huCf  vauilati  nimirum  subjecta  non  volenSy  ubi  vita 
hominis  tentatio  est  super  tcrram^  ubi  quoque  viri 
spirituaies^  qui  primitias  spiritus  jam  acceperunt^ 
ingemiscunt  et  ipsi  intra  semetipsos  exspectantes  re- 
demptionem  corporis  sui  ?  Nunquidnam  inter  ista 
uiius  iocus  est  hujuscemodi  iibertati  f  Quid  unquam 
liberum  noslro  relinquetur  compladto,  ubi  totum  vi- 
detur  occupare  miseria  ?  Neque  enim  vei  innocentia^ 
seu  justitia,  quemadmodum  a  peccajto,  ita  etiam  a 
miseria  tutee  we  poterunt»  Hic  ubi  justus  exclamat : 
lurelix  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  corpore 
mortis  bujus?  {Rom.  vii,  24,)  Etiterum  :  Facise 
suiit  mihi  lacrymap  meae  paues  die  ac  nocte  {Psal, 
XLi,  3).  Vbi  dies  et  noctes  in  m(erore  continuantur^ 
muiium  profecto  temporis  spatium  compiacito  vacuum 
reiinquitur.  Denique  qui  volunt  pie  vivere  in  ChristOj 
ipsi  persecutionem  magis  patiuntur  {II  Tim.  iii,  12), 
quoniam  judicium  a  domo  Dei  incipit,  quod  et  prw- 
cepit  :A  meis^  inquiens^  incipite  {Ezech.  ix,  G). 

Sed  etsi  non  virtus,  vitium  forte  in  tuto  est,  et  a/t- 
^iia  interim  ex  parte  potest  vacare  complacito^  cavere 
miseriam.  Absit.  Nam  qui  iastantur^  cum  male  fece- 
rtitl,  et  exsultant  in  rebus  pessimis  tale  est,  quod  fa- 
ciunt^  quale  cum  rident  phrenetiei.  Ntdla  autem  ve- 
rtor  fnu^rta,  quam  falsa  Iwtitia.  Denique  in  tantum 
est  miseria^  quod  videtur  feticitas  in  hoc  swculo^  ut 
sapiens  dicat  :  Melius  est  ire  ad  domum  luctus, 
qoam  ad  domum  convivii  {Ecci.  vn»  3).  Est  quidem 
in  bonis  corporeis  nonnulia  jucunditasy  videiicet  in 
edendo,  bibendo,  calefaciendo^  ceeterisque  talibus  fo- 
mentiSf  vei  tegumentis  carnis.  Sed  nunquid  vei  ista 


(80)  Idem  Bern.  loc.  ci(.  cap.  S. 


(81)  Idcm  Bernard.,  ibid  ,  cap.  6. 


UOl 


COMMENTAmUM  m  PSALMOS.  ^  PABS  I.  -  PSw\L.  XXXVIU. 


UO^ 


el  amare  iimpUcker  quidem  prolatwaffectiones,  cum  A  biiriumf  etsi  miierum,  uou  tamen  nou  inlegrum^  ei 


additamento  autem  virtutes  significant) ,  ita  ifuoque 
aliud  est  velle^  aliud  velle  bonum. 

Simplices  nempe  affecliones  insunl  naturaliter  no- 
bis  tahquam  ex  nobis ;  additamenta  ex  gratia.  Nec 
aliud  profecto  earum  profe^tus  est,  nisi  quod  gratia 
ordinat,  qum  donavit  creatio,  ut  nil  aliud  sint  vir^ 
tutes,  nisi  ordinatw  affecliones.  Scriplum  est  de  ^ia- 
busdam^  quod  illic  trepidassent  limore,  ubi  jvon  crat 
limor  {Psal,  %nu  ^)*  Timor  fuit,  sed  itwrdinatuSf, 
Ordinare  illum  volebat  Dominus  in  discipuiis^  cum 
diceret  :  Ostendam  vobis^  quem  timere  debeatis 
(Luc.  XII,  5).  Et  David  ait :  Venite,  filiiy  audite  me, 
timoiem  Domini  docebo  vos  (Psal.  x^xiii,  ii). 
Item  de  amore  inordinato  arguebat  homines,  qui  dl 


quod  se  per  se  homo  non  mfficit  excutere  a  peccaio 
sive  miseriay  non  liberi  arbitrii  si^nal  destructionem^ 
sed  duarum  reiiquarum  libertatum  privationem,  iVe- 
que  enim  ad  liberum  arbilrium,  quanlum  in  se  est^ 
pertiMt^  aut  aliquando  perHnuit  posu  vel  sapere^ 
ud  tantum  veile^  nec  poteutem  facit  creaturam,  nec 
jiepientem^  sed  tantum  volentem.  Non  ergo  st  potms^ 
aut  sapienSf  sed  si  volen$  esse  desierit,  libernm  ar^ 
biirium  amisisse  putanda  erit.  Vbi  enim  npn  esi 
voluntaSf  nec  iibertas,  Non  dico,  si  velie  bonum^ 
Bed  si  veiie  omnino  fireatura  desierit^  fatendum  sine 
contradictione^  ubi  jam  non  ex  voluntate  bonitas^ 
sed  ipsa  ex  toto  voluntas  perit,  etiam  iiberum  de^ 
perire  arbilrium.  Quod  si  velie  bonum  tamen  non 


cebat :  Ego  lux  veni  in  hunc  mundum,  ct  dilexerunt  ^  poterit,  signum  est,  quod  ei  desit    liberum  non  ar- 

bitrium,  sed  consilium.  Si  autem  non  quidem  veiie, 
sed  ad  id  quod  jam  vuii  bonum,  ei  posse  defuerit^ 
noverit  sibi  deesse  iiberum  compiacitum,  non  liberum 
periisse  arbitrium.  Si  ergoiiberum  arbitrium  ita  ubi» 
que  sequitur  voiuntatemy  ut  nisi  iiia  penitus  esse  dC" 
sinat,  isto  non  careat,  toluntas  vero  sicut  ifl  hono, 
ita  etiam  in  maio  esque  perdurut :  aque  profecto  ei 
iiberum  arbitrium  Um  in  bono  quam  in  maio  inte' 
grum  perseveraty  et  quomodo  voluntas  etiam  posit^ 
in  miseria  non  desinit  esse  voiuntas^  sed  dicitur  et 
est  misera  voiuntas,  sicut  et  beata  voiuntas :  ita  nec 
iiberum  arhitrium  destruere,  sive,  quantum  in  se  est, 
aliquatenus  imndnuere  polerit  quiscunque  adversitas. 


homines  magis  lenebras^  quam  lucem  {Joan.  iii, 
19).  Idcirco  postulat  sponsa  in  Canticis  dicens  :  Or- 
dinate  in  me  charitatem  {Cant.  u,  4).  Similiter  quo-* 
que  de  inordinata  voluntate  arguebantur,  quibus  di- 
cebatur :  Nescitis  quid  petatis  {Marc.  x,  58),  sed  ad 
lineam  rectitudinis  edocti  sunt  distortam  reducere 
roiuntatem,  cum  audierunt :  Potestis  bibere  cali- 
cem,  quem  ego  bibiturus  sum  ?  {Matth,  xx,  22.)  Et 
tunc  quidem  verbo,  postmodum  etiam  exemplo  voiun- 
tatcm  ordinare  docebat^  cum  orans  instante  Passione^ 
ut  transferretur  ab  eo  caiix,  statim  subjecit :  Verum- 
tamen  non  quod  ego  volo,  sed  quod  lu  vis  (Matth. 
XXVI,  55).   A  Deo  igitur  velie  quomodo  ei  timere^ 


quomodo  ei  amare  accepimus  in  condiiione  naturte,  q  vei  necessitas. 


ul  essemus  aiiqua  creatura.  Veile  autem  bonum^  quo^ 
modo  et  timere  Deum,  quomodo  et  amare  Deum^  ac' 
cepimus  in  visitatione  gratiw^  ut  simus  Dei  crea- 
lura, 

Creati  quippe  quodammodo  nostri  in  iiberam  vo- 
iuntatem,  quasi  Dei  ejficimur  per  bonam  voiunlatem» 
Porro  bonam  facit,  qui  liberam  fecit^  ei  ad  hoc  bo- 
Kam,  ui  simus  initium  aliquod  creaturo!  ejus^  quo^ 
niam  expedit  profecto  nobis  magis  omnino  non  fuis- 
se,  quam  nostros  permanere,  Nam  qui  votuerunt  sui 
essCy  ulique  sicut  dii  scientes  bonum  et  maiumy  facti 
sunl  non  tantumjam  stii,  sed  et  diaboii.  Ad  hoc  per- 
tinet^  quod  dicilur  :  Novit  Dominus  qui  sunt  ejus 
{II  Tim,  ii^  19).  Nam  i//f,  qui  non  sunt  ejus  :  Amen 


Sed  iicet  ubique  pariter  sine  sui  diminutione  per- 
duretj  non  tamen  pariter  sicut  de  bono  potuit  pier  $€ 
in  maium  corruere,  iia  quoque  per  se  de  maio  in  ho^ 
num  poterit  respirare.  Et  quid  mirum,  si  jacens  non 
vaiet  per  se  resurgere^  quod  stuns  in  aliquid  meiius 
nullo  suo  conatu  vaiebat  proficere  ?  Denique  dum  ad" 
/mc  duas  alias  iibertates  ex  aiiqua  parte  secum  ha- 
berety  non  potuit  de  inferioribus  iilarum  gradibus  ad 
superiores  ascendere^  hoc  esl,  de  posse  non  peccare^ 
eideposse  non  turbari  ad  non  posse  peccare,  et  non 
posse  turbari,  Quod  si  iibertatibus  iiiis  etiam  utcun- 
que  adjutum,  nonpra^atuit  tamen  se  de  bono  in  me" 
iius  exlendere^  quanto  minus  eisdem  prorsus  desUtu- 
tum  de  maio  jam  in  id,  quod  fuit  bonum,  poterit  per 


dico  vobis,  inquity  nescio  vos  {Matth.  xxv,  12).  D  *^  tpsum  emergere. 


Dum  ergo  per  maiam  voiuniatem  sumus  diaboii^ 
pudammodo  interim  non  sumus  Deij  sicut  cum  per 
ionam  voluntatem  efficimur  Dei^  desimmus  jam  esse 
diaifoii,  Ncmo  siquidem  potest  duobus  dominis  ser- 
vire  {Matth,  vi,  24).  Cceterum  sive  Dei  sumus^  sive 
diaboii^  non  tamen  simiiiter  desinimus  esse  et  nostri. 
Manet  quippe  utrobique  libertas  impii^  per  quam  ma" 
neat  et  causa  meriti,  qualenus  merito  vel  puniomur 
ma/i,  qmd  ianquam  iiberi  ex  propria  votuntate  effi- 
cimur  :  vei  glorificemur  boni^  quod  nisi  (Bque  oo/un- 
tarii  esse  non  possumus, 
($2)  Manet  ergo  etiam  post  peccatum  liberum  ar'» 


Uabet  ergo  necessarium  homo  Dei  pirlii/em,el  Dei 
sapientiam  Christumy  qui  ex  eo,  quod  sapieniia  esi^ 
verum  ei  sapere  reinfundat  in  restaurationem  liberi 
consiiiif  ei  ex  co,  quod  virtus  est^  pienum  posse  re- 
stituat  in  reparationem  liberi  compiaciti,  quatenus 
exatiero  perfecte  bonus  peccatum  jam  nesciat,  ex 
aiteropiene  beatus  adversum  nii  sentiat,  Sed  sane 
ista  perfeciio  in  fulura  vita  exspecletur^  quando 
utraque  nunc  amissa  iibertas  libero  arbitrioplenaiie 
restaurabiiur^  non  quomodo  justo  cuivis  in  hoc  sas- 
cuio  quantumcunque  perfecto^  non  quomodo  vei  ip- 
sis  primis  hominibns  datum  fuit  liabere  eas  in  pa* 


(82)  Idcm  Bernard.,ibid.,  cap.  8. 


im 


GLRHOHl  PRiOPOSlTl  REIGUERSPERG. 


«404 


radiso,  $ed  sicnt  eam  nuneangeli  possident  in  calo,  A  cooperit  multitudinem  peccatorum  (/  Pet,   iv  ^  8). 


inUrim  vero  sufficiat  in  hoc  corpore  mcrtis ,  al- 
que  in  hoc  sasevio  nequam  ex  tibertate  quidem  con- 
siiii  peccato  non  obedire  in  concupiscentia,  ex  /i- 
bertate  autem  compiaciti  adversa  non  formidare  pro 
justitia,  Est  autem  in  hac  came  peccati^  et  in  hac 
diei  maiitia  nott  mediocre  sapere ,  peccato  ,  etsi 
non  ex  toto  earere,  certe  non  consentire,  et  est  posse 
non  partfum  adversa^  etsi  necdum  otnniao  felici- 
ter  non  seniire^  vhiiiter  tamen  pro  veritate  contem- 
nere. 

Discendum  sane  hic  interim  nobis  est  ex  Hbertate 
consilii  jam  liberlate  arbitrii  non  abuti,  ut  piene 
quandofitie  frui  possimus  tibertate  comptaciti,  Sic 
profecto  Dei  in  nobis  reparamus  imaginem,  sic  anti- 
quo  honori  illi  capessendo,  quem  per  peccatum  amisi- 
mus,  per  gratiam  pncparamur^  et  beatus  qui  de  se 
audire  merebitur:  Quis  est  hic,  et  laudabimus  eum, 
fecit  eiiim  mirabilia  in  vita  sua,  qui  potuit  trans- 
gredi,  et  nou  est  iransgressus»  facere  mata,  et  non 
fccit  {Eccie.  XXXI,  9). 

(85)  Puto  autem  in  his  tribus  iibertatibus  ipsam^ 
ad  quam  conditi  sumus,  attctoris  imaginem  atque  si- 
miiitudlnem  contineri,  et  imaginem  quidem  in  liber- 
tate  arbitrity  in  retiquis  autem  duabus  bipartitam 
quamdam  consignari  similitudinem,  Hinc  est  fortas- 
SM,  quod  solum  iiberum  arbitrium  sui  omnino  defe- 
ctum  seu  diminutionem  non  patitnr,  quod  in  ipso  po- 
tissimum  alernce  et  incommutabilis  Divinitatis  sub- 


Et :  Beali  quorum  remissae  sunt  iniquilates,  et  quo- 
rum  tecta  sunt  peccata  (Psai,  xxxi,  1).  Et :  Beatns 
vir,  cui  non  imputavit  Dominus  peccatum  {ibid,  2j[. 
Divinas  igitttr  similittuiinis  summum  gradum  summi 
angeii,  nos  infimum,  Adum  tenuit  tnedium,  Porro 
dcemones  mdtum,  Supernis  nempe  spiritibiu  datmm 
sine  peccato  et  miseria  perdurare ;  Adas  autem  absque 
his  quidem  essCj  sed  non  etiam  permanere ;  nokis 
vero  nec  esse  quidem  absque  his^sed  ipsis  tamen  nom 
cedere,  Cattemm  diabolus  et  membra  ejtu  sicut  nmm- 
quam  volunt  reluctari  peccato^  sic  ntmquam  possmmt 
dectinare  pcenam  peccati^ 

Cum  igitur  ducs  istce  tibertates  consilii  atque  com- 
piaciti,  per  quas  rationabili  creaturw  vera  sofrienlia 
et  potentia  ministratur^  ita  Deo,  prout  vtUt,  dispenr 
sante^  quibusqtie  pro  causis,  iocis,  temporibus  vo- 
rientur,  quaUnus  in  terris  modice,  in  catestibus  ple- 
narie,  mediocriler  in  paradiso,  aptul  inferos  nutta- 
Unus  habeantur :  tibertas  vero  arbitrii  de  ipso^  qua 
condita  est  statu  atiqtiatenus  nonmutetur,  sed  cequa- 
titer,  quantum  in  se^  semper  in  ccetiSy  in  terris,  et 
inferis  possideatur :  merito  illce  simititudini,  hmc 
imagini  deputatur.Et  quodapudinferosquidemuira" 
que  iibertas  perierit ,  iitcB  sciticet^  qum  ad  simitilU' 
dinem  pertinere  dicunlur,  Scriptutarum  testatur  a»- 
ctoritas.  Nam  vemm  illic  sapere,  quod  utiqne  de 
consitii  iibertaU  concipitur,  omnino  non  esse  toctu 
itte  manifestat  ubi  iegitur :  Quodcunque  potest  ma- 


stantiva  quasdam  imago  impressa  videatur,  Nam  etsi  q  nus  tua,  instanter  operare,  quia  nec  opus,  nec  ra- 


habtterit  initium,  nescit  tamen  occasum,  necdejusti* 
tia^  vei  gloria  capil  augmentumj  nec  de  peccato,  vei 
miseria  detrimentum,  Quid  atemitati  simiiiusj  quod 
non  sit  tetemitas  ?  Porro  in  aiiis  iibertatibtu  quo^ 
nkam  non  scium  ex  paru  minui^  sed  ex  toto  amitti 
possunt,  accidentalis  quasdam  simititudo  sapientice 
ac  potentia!  divinas  imagini  superducta  cognoscitur, 
Denique  et  umisimus  iitas  per  culpam,  et  per  gratiam 
recuperamus,  et  quotidie  atii  quidetn  plus,  alii  minus 
aut  in  ipsis  proficimtu,  aut  in  ipsis  deficimus,  Pos- 
sunt  etiam  sic  umitti,  ut  jatn  non  valeant  recuperari, 
possunt  et  ita  possideri,  ut  nec  amitti  qtuant  aliquo- 
modo,  nec  minui. 
Uujus  bipartitm  simiiitudittis  sapientim  et  poten-^ 


tio,  nec  sapientia  est  apud  inferos,  quo  tu  properas 
{EccU,  IX,  10).  Porro  de  potentia,  qua  per  iiberta- 
tem  complaciti  datur^  Evangetium  sic  toquitur :  Li- 
gatis  manibus  et  pedibus,  mittite  eum  in  tend)ras 
exteriores  {Matth,  xxii,  45).  Quid  est  namque  ma- 
nuum  pedumque  ligatio^  nisi  omnitnoda  potestatis  ab- 
iatio  f 

Sed  dicit  aliquis  :  Qtiomodo  non  est  ibi  atiquid 
sapere^  ubi  mata^  qum  tolerantur^  cogtmt  poeniUre 
maiomm^  qum  facta  sunt  ?  Nunquid  aut  in  lormentis 
quispiam  non  pmnitere,  aut  pcenitere  mali  non  esse 
sapere  polest  f  Hoc  autetn  recU  oppoturetur,  si  non 
optu  tantum  peccati^  sed  etiam  voluntas  mata  punirf 
tur,  NutU  quippe  dubium  est,  quod  netno  in  tormentis 


tim  Dei  non  quidem  gradu  tttmmo,  sed  qui  ipsi  esset  D  positus  actum  ilerare  peccati  detectetur.  Vertsmtamen 


proximior^  homo  in  paradiso  est  conditus,  A  quo  itto 
per  peccatum  imo  nobis  in  t7/o,  et  cum  itlo  corruen- 
tibus,  rursus  per  gratiatn  non  quidem  ipsum^  sed  pro 
iiio  qtumdam  inferiorem  gradum  recepimus.  Neque 
enim  hic  possumus  esse  absque  peccato  et  miseria^ 
possumus  tamen  graiia  juvante  nec  peccato  sttperariy 
nec  miseria,  quanquam  tamen  Scriptura  loquatur  : 
Omnis  qui  natus  est  ex  Deo,  non  peccat  (///  Joan. 
III,  9).  Sed  hoc  dictum  est  de  prmdestinatis  ad  vitam^ 
non  quod  omnitio  non  peccent,  sed  quod  peccatum 
tpsis  non  impuUtur^  quod  vel  punitur  condigna  pm^ 
t^Untia^  vel  in  charitate  absconditur.  Gbaritas  quippe 


si  voluntas  etiam  in  Urmentis  mala  perdurat,  quid 
potideris  habet  operis  abnegatio  f 

Et  ideo  sapere  quis  putetur^  quod  jam  in  mediis 
ftammis  itixuriari  non  libeat  f  Deniqtte  iu  malevolam 
animam  non  introibit  sapientia  {Sap,  i,  4).  Vnde 
auUm  probabimtu  quod  mata  et  in  pcenis  voiuntas 
perseveret  f  Certe,  ut  cceUra  otnittam^  noiient  om- 
nino  puniri,  Justum  est  auUm  puniri  eos,  qui  pM- 
nienda  gesserunt.  Nolunt  igilur,  quod  justum  est. 
Sed  qui  kok  vult,  quod  jtutum  est^  ejtu  justa  non 
est  voluntas.  Eo  igitur  injusta,  ac  per  hoc  mala  est 
voluntaSy  quo  justitio!  non  concordat.  Duo  sunif  qum 


(83)  Idcin  Bcruard.,  ibid.,  cap.  9 


1406  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

injustam  comprobant  voluntatem  :  vel  cum  peccare^ 
vel  cum  impune  peccasse  libet.  Quibus  ergo  peccare 
libuit,  quandiu  ticuit^  et  cumjam  nnn  pouunt,  inul- 
tum  remanere  volunl^  quod  peccaverunt^  quid  in  tu$ 
verm  sapienlite^  quid  boncs  voluntatis  apparet  ?  Sed 
esto,  posnitet  eo$  pecca$$e.  Nunquid  enim  $i  optio  de- 
tur^  malint  adhuc  peccare^  quam  paenam  $u$tinere 
peccali  ?  Et  tamen  iilud  iniquum  es/,  hoc  ju$tum. 
Quomodo  vero  volunla$  bona  magi$  quod  iniquum^ 
quam  quodju$tum  e$t,  eligeret  ?  CaiUrum  non  vere 
ptenitenl^  qui  tam  non  dolent  $e  $ib%  vixi$$e^  quam  hoc 
ipsum  jam  non  po$u.  Denique  fori$  o^lenditur^  quid 
intu$  agatur.  Nam  quandiu  corpu$  vivit  in  fam- 
ma^  tandiu  constat  in  malitia  per$i$tere  votunta- 
tem,  Itaque  de  $imilitudine ,  quce  in  con$Hii ,  et 
item  complaciti  liberlate  conlinelur^  apud  infero^ 
penitu$  nihil  e$t^  nec  e$$e  pote$t^  imagine  tamen 
etiam  illic  per  tiberum  arbitrium  immobili  permo' 
nente, 

(84)  Sed  neque  in  hoc$mculo  equeinveniri  u$piam 
po$$et  $imilitudOf  $ed  adhuc  fasda^  et  deformi$  jar 
€ui$$et  imago^  $i  non  evangelica  illa  mulier  lucemam 
acceUderei^  $apientia  in  came  uppareret,  everteretque 
domumj  videlicet  vitiorum  drachmam  $uam  require- 
ret^  quam  perdideratf  hoc  e$t^  imaginem  $uamy  qua 
a  nativo  $poliuta  decore  $ub  peile  peccati  $orden$ 
fanquam  in  pulvere  latitabat^  inveniam  tergeret ,  et 
tolleret  de  regione  di$$imUiludini$  pri$tinamque  in 
$peciem  reformatam  $imilem  faceret  in  gloriam  San- 
ciorum,  imo  $ibi  ip$i  per  omnia  redderet  quandoque 
conformem^  cum  illud  Scriptura  ^idelicet  imptetur  : 
Scimus,  cum  apparuerit,  simiks  ei  erlmus,  quo-> 
uiam  vidcbimus  eum  sicuU  est  (1  Joan.  iii,  2).  Et 
revera  cui  potiu$  hoc  operi$  congruebal  (85)  qnam 
Dei  Filio,  qui  cum  $it  $ptendor  gloriw^  et  figura  $ub» 
9tantim  Patri$  portan$  verbo  ttiiirersa,  ex  utroque 
fadle  munitu$  apparuit,  et  unde  reformaret  defor^ 
mem^  et  unde  debilem  confortaret^  dum  $plendore 
figurm  fugan$  tenebra$  peccatonm  redderet  $apien' 
tem^  et  ex  virtute  verbi  contra  tyrannidem  dasmonum 
potentem  efficeret. 

Yenit  ergo  ip$a  forma^  cui  conformandum  erat 
liberum  arbitrium,  quia  ut  pristinam  reciperet  for- 
«lam,  ex  illa  erat  reformandum,  ex  qua  fuerat  for^ 
matum,  Forma  aulem  e$t  $apientia  :  conformatio, 
ut  faciat  imago  in  corpore^  quod  facit  forma  in  orbe. 
Porro  iUa  altiiigit  a  fine  usque  in  finein  fortiter,  et 
disponit  omnia  suaviter  (Sap.  viii,  4).  Attingit  a  finc 
usque  ad  finemy  hoc  ext^  a  $ummo  coelo  u$que  ad  m- 
fera$  parte$  terras^  a  $ummo  angelo  u$que  ad  mini' 
»jtttm  vermiculum.  Attingit  autem  fortiter^  non  qui- 
i!em  mobiti  di$cur$ione^  vel  locali  diffu^ione^  vel  $ub^ 
jecttB  creaturcB  tantum  admini$tratione  officialiy  $ed 
$ub$tantiali  quadam,  et  ubique  prwsenli  forlitudine^ 
qua  utique  universa  potentissime  movett  ordinatj  ad- 
miniitrat,  Et  hac  omnia  nulla  $ui  cogilur  facere  ite- 
€e$$itate,  ^ec  enim  aliqua  in  hi$  laboral  dilficultatCy 


—  PARS  I.  —  PSAL.  XXX  VUL  im 

A  $cd  di$ponit  omnia  $uaviter  plaeida  votuntate,  Vet 
certe  attingit  a  fine  u$que  ad  finem^  hoc  e$t^  ab  initio 
creaturce  u$que  ad  finem  de$tinatum  a  Creatore^  $ive 
in  quem  urget  natura^  $ive  quem  acceierat  cau$a^  $ive 
quem  concedit  gratia,  Attingit  fortiter,  dum  nil  ho^ 
rum  evenit ,  quod  non  potenti  provideniia  di$pO' 
nit. 

Sic  ergo  liberum  arbitrium  $uo  conetur  prme$9e 
corpori^  ut  prme$t  $apientia  orbi^  attingen$  et  ip$um 
a  fine  u$que  ad  finem  fortiter^  imperan$  $ciiicet  $ingU' 
li$  $en$iim$  et  artubu$  tam  potentery  quatenu$  non 
$inat  regnare  peccatum  in  $uo  mortali  corpore^  nec 
membra  $ua  det  arma  iniquitati^^  ted  exhibeat  $ervire 
ju$titiw.  Et  ita  jam  homo  non  erit  $ervus  peccati,  cum 
peccatum  non  fecerit^  a  quo  utique  tiberatu$  jam  /t- 

"  bertatem  recuperare  con$ilii,  jam  $uam  vindicare  di" 
gnitatem  incipiet^  dum  divinrn  in  $e  imagini  condi-' 
gnam  ve$tierit  $imUitudinemf  imo  antiquam  reparavO' 
rit  venu$tatem,  Curet  autem  hmf  non  minu$  $uaviter 
quam  fortiter^  hoe  e$t :  non  ex  tri$titia^  aut  nece$^ 
$itate^  quod  e$t  initium,  non  ptemtudo  $apientim^  $ed 
prompta  et  atacri  voluntate^  quod  facit  acceptum  $0- 
crificium  :  quoniam  hilarem  datorem  diligit  Deus 
(/  Cor,  IX,  7).  Sicque  per  omnia  imitabitur  ^apien- 
tiam,  et  dum  vitii$  re$i$tet  forliter,  et  in  con$cientia 
rcquie$cel  $uaviter,  Verum  cuju$  ad  talia  provocamur 
exemplo ,  indigemus  et  adjutorio ,  quo  ipsi  vidtlicet 
per  ip$um  conformemur^  alque  in  earodem  imaginem 
transformemur  a  ciaritate  in  claritatem  tanquam  a 

Q  Domini  Spiritu  (//  Cor,  111,  48). 

Unde  sl  a  Domlni  Spiritu  non  adjuvatur,  quan- 
quam  In  Imagliie  pertranseat  homo,  t^men  /rtt- 
$tra  conturbatur»  Sic  enim  habet  alia  transia- 
tio. 

In  Hebraeo  ante  hunc  versiculum  ponitur  dia- 
psalma,  quo  significatur  distinctio  antecedeiitium  a 
subscquentibus.  Recte  nimirum.  Nani  in  antcriori 
versu  agitur  de  unlversa  vanilate,  quae  in  solo  re- 
darguilur  homiue,  pro  eo,  quod  vita  cjus  vapor  est 
ad  modicum  parcns,  et  cito  evancscens.  Nunc  vero 
subinfertiir  de  illa  imagine ,  quae  sine  defectu  per- 
manebit  in  homine  libero  ,  videlicet  arbitrio  cjus 
nttllum  derectum  penitus  admittente,  quasi  dicatur  : 
Univer$a  quideiu  vanita$  omni$  homo  dicitur  pro  eo, 

D  quod  insiabilis  est  vita  hominis  super  terram.  Ve- 
rumtamen  in  imagine  perlran$it  homo^  in  imagine 
scilicet  stabiliter  et  inimobiliter  permanenle,  (luan- 
tum  ad  arbilrii  libertalcm  indestructibileni ,  quae 
tainen,  si  non  a  Domini  Spiritii  adjuvatur,  non  so- 
lum  in  otio  torpescit,  dum  nou  eam  spiritus  escilat, 
$ed  et  fru$tra  conturbatur^  si  per  spiritum  solum- 
modo  excitalur  ad  l>ene  volendum,  nisi  eodem  spi- 
ritu  trahaUir  ad  fortiler  currendum.  Igitur  non 
volenti$^  neque  currenti$  cst  virtus,*<e(/  mi$erenti$ 
Dei  (Rom,  ix ,  16)  cst  munus  ,  ut  et  volcns  bonum 
qiiod  vult  accipiat,  et  ciirrcns  quo  tendit,  perveniat. 
Alioquin,  ut  dixi,  volens  et  currcns  frustra  eom^ur-' 


(84)  Idem  Bernard.  ibid.,  cap.  10. 


(85)  Cod.  ingruebat. 


iWI  atmOBl  PRj;POSlTI  RCICHERSPERG.  140$ 

bMtur;  frttsira  conatur ,  cujiig  conatus  nulli  sunt»  A  est  a  verbo  frequentatito  specio,  speela$,l!hm  sicoC 


si  a  gratia  nor  e&citeutur,  et  cassi  sunt,si  a  Domini 
l^iritu  non  adjuventur.  Ipse  enim  Spiritas  adjuvaC 
iBHrmitatero  nostram.  Proiode  qui  absque  Spiritu 
Domini  sola  sua  virtute  conatur »  frusrra  conturbor- 
tur. 

In  Heliraeo  legitur  :  Quantum  in  imagine  ambulat 
homo,  tantum  frustra  €onturbatur.  Congregat^et  igno- 
rat,  cui  dimittat,  Quod  idera  est,  ac  si  dieatiir  : 
Quantum  in  solo  suo  liber^  arbitrio  slne  gratia  ju- 
vante  ambulat  homo,  tanlum  frustra  coDturbatury 
quia  soUs  temporaljbus  et  transitorlts  iiitendit  flam- 
mante  avarltia,  qiiae  radix  estomnittm  malorum, 
quaeque  sic  divin^  imaginis  in  bomine  kmen  ex- 
stinguit,  ut  in  tenebris  ambulet  nescieiis  quo  eat. 


frequenter  legens  dicitur  lectitare,  sic  frequeftter 
aspiciens  didtor  $pectare,  Soldit  autem  desiderantes 
adventum  domini  vel  amici  sui  crebro  spectare  ver- 
siis  loca,  unde  spenrtur  venire,  quem  praestolantur. 
Aliqtioties  etiam  per  fenestras,  vei  cancellos  prospi- 
ciant,  et  inde  diritar  ex$pectatio  actus  exspeetan- 
tium,  id  est,  extra  per  fenestras,  vel  cancellos  cre- 
bro  spectantium.  Sic  Abrabam  pater  exsultavit  ex- 
spectans,  ut  videret  diem  Ghristi,  et  a  longe  vidiCy 
et  gavisus  est.  Qul  vidit,  gavisus  est :  qui  exspectaft 
et  spectare  desiderat,  quandoque  afficitur  taedio  mo- 
rae,  quandoque  Uesiderio  spoctandi  quod  exspectal, 
Ideoque  frequenter  speotat  ad  omnem  sonitam  vef 
moturo,  spectat  et  exspectat,  si  qiiod  indldum  ejus,. 


Inde  est,  quod  congregat^  et  ignorat  eui  dimittat.  ^  qnem  spectare  desi^rat,  inveniat.  Sic  sandi  anti- 


Nescit  enim,  si  filtus  ejus  possidehit  eam,  qui  forte 
Don  nascetur  ei,  aut  luxuriando  consumet,  aut  ex- 
trema  morte  accedente  amitlet  :  forte  etiam  aufere- 
tur,  ut  ad  aiii  possessionem  non  iranseaL 

Beatus  Gregorius  in  Job  iocum  istum  perslrin- 
gens  dicit  inter  cstcra  :  Quanquam  in  imagine  Dei 
ambutet  homo^  tamen  vane  conturbatur.  Pierumgue 
agitur,  ut  conturbetur  vir  $anctu$  e^riu$^  et  intur- 
babHi$  duret  interiue^  etquod  vane  conturbari  poteit^ 
de  infirmitate  eami$  «il,  quamvi$  quidem  m  imagine 
Dei  ambulat  de  virtute  menti$f  quatenu$  et  roboretur 
intus  divino  adjutorio,  et  tamen  adhuc  fori$  farcina 
prematur  humana.  Magna  namque  e$t  $ecurita$  coT' 


qui  exspedaverunt  Gbristum  in  came  venturun 
Salvatorem;  sic  ego  Idithun  exspecto  eum  judicatu- 
rum.  Sanctorum  sic  exspectantium  mors  recte  dld- 
tur  o^tliu ,  quia  tales  moriendo  obviant  ei ,  quenn 
exspectant  cupientes  dissolvi,  ei  esse  cum  Cbrislo  : 
multo  enim  boc  est  mdius ,  permanere  tameo  ia 
carnc  aliquandiu  esl  necessarium  sanctis  quoque 
sive  propter  se  ad  sui  mdioratiooem,  sive  propler 
aliosadeorum  aedificationem. 

Verumtamen  qaantalibet  exempla  lM>nitatis  videai 
in  imagine,  tamen  pcrUransit  bomo,  qui  oonteiitus 
proprias  voluntatis  libertate,  de  qiia  dicitur  liberun 
arbitrium,  sic  pro  libitu  suo  ambulat,  ut  a  similitu- 


di$  nil  concupiscentio!  habere  $<BeularU.  Nam  $i  ad  ^  dine  divinae  bonitatis  alienus  in  longinquam^regio- 


terrena  adipi$cenda  cor  iuhiatf  $eeurum  tranquiiium- 
que  nuilatfinu$  e$$e  pote$t^  quia  au^  non  babet ,  el 
concupiscit,  ut  habeat;  aut  adepta  metuii  ne  amittat^ 
et  dum  in  adver$i$  sperat  prospera ,  el  in  prosperie 
formidat  adversa^  huc  illucque  qua$i  quibd$dam  fiu- 
ctibu$  voivitur^  ac  per  modo$  vario$  rerum  atteman" 
tium  mutabilitate  ver$aiur.  At$i$emei  in  appetitione 
$upermBpatriwforti  $tabi[itute  animu$  figitur^  minue 
rerum  temporalium  perturbatione  vexatur.  A  cuncti$ 
quippe  extem%$  motibu$,  eamdem  intentionem  $uam 
qua$i  quemdam  $ecreti$$imum  $ece$$um  petit,  ibique 
commutabilia  cuncta  tran$cenden$  ip$ajam  tranquii^ 
iitate  quieti$  $u4e  in  tnundo  extra  mundum  e$t.  Ex^ 
cedit  profecto  ima  omnia  intentione  $ummomm,  et 


nem  disslmilitudims  pertranseat.  Ibi  dissipat  sab- 
stantiam  suam  cnm  meretridbus,  illecebrosis  viJe- 
licet  serviendo  voluplatibus,  et  Ut  pastor  porcoram 
cibaria  viliorum  praebcndo  spiritibus  immandis. 
Etiam  talis  aliquando  in  se  reversus  bono  salta 
transilil  porcos.  Post  haec  etiam  transiliendo  se  ip- 
sum  revertitur  ad  patrem,  et  dicit :  Quanti  meree- 
narii  in  domo  patrie  mei  abundant  panibu$^  ego  ra- 
tem  hicjame  pereo !  eurgam  et  ibo  ad  patrem  memm,  ! 
(Luc.  XV,  17  et  18.)  Qua  e$t  enim  ex$pectaQo  mea  f 
nonne  Dominu$  ?  Non  enim  sum  dignus  vocari  filius, 
ul  iliuro  audeam  exspectare,  quasi  Vatrem  consolan- 
tem.  Qua:  e$t  ergo  ex$pectatio  mea  ?  nonne  Domiaus  ? 
Nonne  saltem  inter  servos,  aut  mercenarios  me  re- 


cuncti$  rebu$,  qua$  non  appetit,  iibertate  quadam  au-  D  cipiet,et  tanquam  Doroinus  roe  servum  suum  pascct? 


pere$$e  H$enlttjnec  tempe$tatem  remm  temporaiium 
intu$  $u$tinet,  quam  intuetur  fori$,  quia  terrena  om- 
«la,  qua:  concupito  opprimere  mentem  poteraut,  de- 
$pecta  $ubterjacent.  Et  nunc  Idithun  super  terrena 
iiifra  coelestia  positus,  videns  infra  se  vanitatem, 
quam  transilivit,  et  super  se  veriutem,  ad  quam  se 
extendit,  exclamat : 

Yers.  8.  Et  nunc  quas  e$t  ex$pectatio  mea?  Post- 
quam  caetera  transilivi ,  quw  e$t  ex$pectatio  mea  ? 
nonne  Dominu$  ?  Ego  Idithun  ante  legem,  vel  sub 
lege  Dominum  Jesum  Ghristum  exspectavi  Redemp- 
torem  primo  adventu,  et  judiccm  secundo  adTcnlu 
vcnturum,  visaque  mihi  erat  louga  moraexspcctanti, 
et  desideranti  illum.  Yerbum  exspepto  eompositum 


Ego  enim  bic  fame  pereo ,  dum  ad  imaginem  Del 
crcatus  in  Imagine  quidem  ambulo,  sed  similitudine 
b^  careo,  quandiu  in  r^ione  dissimiiitudinis  habi- 
to.  Surgam  ergo,  el  ibo  ad  Patrem  meum,  vel  po- 
tius  ad  Dominum  meum,  quem  Patrem  vocare  ooa 
audeo.  Surgam,  et  transiliam  cuncta,  quae  me  ab 
illo  disjungunt,  et  dissimilem  faciunt.  Ule  sanctos 
est,  et  ego  jam  desidero  cum  sancto  sanaas  esse, 
sicut  ipse  dicit  filiis  suis  :  Saneti  e$totep  qvia  efo 
$anctu$  $um  (Lev.  xi,  44).  Taedet  me  ulterius  in  re- 
gione  dissimilitudinis  esse  cum  populo,  qui  x  san- 
ctis  longe  factus  est :  felicem  judico  eum  ,  de  quo 
dici  polest  veraciter.  Similem  illum  fecit  in  gtoria 
sanctorum  (Eccli,  xlv,  S).  Ilcm  aitVeritas:  ijiii  mi- 


Um  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

dit  verba  nxea^  et  facit  ea^  as$imilabo  eim  viro  sa-  A 
pienti ,  qui  tedificavit  domnm  $uam  $upra  petram 
(Matth,  VII,  24).  Ciii  hoc  dicitur,  ille  mn  solim  ad 
imaginein  Dei  formnfits,  verum  eiiam  ad  SMiilitudi- 
nem  Dei  reformatos  recte  prsdicatur»  quia  eum 
sanao  sanctus,  et  cum  electo  electus,  insuper  etiam 
cum  Dco  Deus,  cum  Deo  naturali  Deus  adoptivus 
recognoscitur,  cuin  tali  ejusque  similibBS  Deus  dl- 
cit  :  Ego  dixi :  Dii  e$ti$j  et  fiUi  exceUi  omne$  {P$al. 
I.XXXI,  6).  Isti  sunt  dii,  quorum  Deusstat  in  medio 
tleos  dljudicans  juxta  iilud  :  Deu$$tetit  tfi  medio  eo- 
rum  (P$al.  lxxxi,  4),  deo$  dijudicans  (86).  A  diis  istls 
ego  separatus,  et  comparatus  jumentis  insipientlbiis» 
€t  similis  factus  illis  positusque  in  villa,  ul  pascam 
porcos,  quid  faciam  T  Scio  quid  faciam,  scio  quid 
dicam ;  surgam,  et  ibo,  atque  transiliaiiv  ad  patrem  ^ 
meiun,  etdicam  ei  :  Dominei  substantia  quidem 
mea  tanquam  nthilum  anie  te,  Imo  penKas  in  nihi- 
lum  redacta  est,  ac  dlssipita  citm  merelricibas  : 
attamen  hsec  est  elspeciatio  mea,  ut,  qula  oon  sum 
dignus  vocarl  Olius,  maneam  Inter  servos,  tu  dica^ 
ris  dominus  meus ,  ct  tune  substantia  mea  apud  te 
est,  qiae  apud  me  periit^  Nam  quod  dissipavi  ego 
vivendo  luxuriose,  Cuf  restaurabis,  tu  meliores  ve- 
8tes,  qoam  ego  perdiderhn  dabie,  tu  dices  conservls 
meis  :  Cito  proferte  $tolam  primam^  et  imluiteiUnm^ 
st  date  annulum  in  mann$  ejn$,  et  cakeamenta  in 
pede$  eju$  (Luc.  xv,  22).  Tu  ine  famelicum  reficies 
occiso  propter  me  vitulo  saginato.  Qut  ergo  meam 
substaniiam  mibi  datam  perdidi,  MA  mihi  apud  p 
tc  reservaiam  perdere  non  potai^  nonne  reele  di- 
co : 

Sub$taniia  mea  apud  te  e$t  ?  Scio  enim  qun  co- 
piosa  est  apud  te  redemplio ,  cui  canimus  :  Apud 
Dominum  miHricordia ,  et  copio$a  apud  eum  redem- 
ptio  (P$aL  cxxix,  7).  Sic  ergo  et  tu  Dominus 
meus  es,  eui  servire  ulterlus  volo.  Et  subsuntia 
mea  apud  te  est.  Jam  quippe  sum  de  numero  eo- 
rum,  qui  dicunl :  Spe  $alvi  faeti  $nmu$  (Rom,  viii, 
24).  Ubi  ergo  est  anchora  spei  meae,  illuc  men- 
te  transilire  cupiens  adhuc  retardor  peccatorum 
meorum  compede  gravi.  Propter  quod  dico  tibi,  Do* 
mine  : 

Vers.  9,  Ab  omnibu$  iniqnitatibu$  mei$  erue  me, 
Scio  enim  qaia  milhis  est  hominum  super  terram  D 
sine  peccalo  natus  de  peccalo,  quantacunque  trans- 
ilierit  peccata ,  reluctans  peccato ;  ideo  dico :  Erue 
me  ub  omnibu$  iniquitatibn^  meis^  praeteritis,  prae- 
sentibus  et  fuluris,  ne  vldelicet  revolvar  ia  ea  mala» 
qiiae  transilivi,  praeaeiitibos,  ne  dominentur  mihi : 
quia  $i  mei  non  fuerint  dominati^  tnne  immaculatu^ 
ero  (P$ai.  xviii,  14);  futnris,  ul  aut  non  veniant,  aut 
si  venerint»  me  sic  miinitam  ac  protectum  sub 
alia  cois  inveniant,  ne  nocere  valeant,  et  tu  contra 
et  scapolii  tms  oburobres  mihi,  et  sub  pennis  tuis 
ego  sperabov  inde  quoque  mihi  adaucta  spe  in  te« 
quod  opprobrium  imipienU  dedi$ti  me.  Dum  enim 


—  PA*S.  I  -  P9AL.  XXXVIII.  I4'e 

fecisti  terrena  a  vana  transiKre,  tttne  opprobrimm 
in$ipienti  dedi$ti  me.  0  quanta  opprobria,  quantas 
irrisiones  inde  suslinui,  quod  consuetudines  pravas 
pravorum  transilicns  factus  sum  illis  dissimilis, 
quibtts  piacui,  dum  essem  eis  consimilis!  Sed  si 
adhue  hominihus  taiikis  piacerem,  Christi  semis 
uon  essem.  Dum  vero  illis  piacere  iion  studeo,  ino 
ttbi  Deos  roeus  amodo  plaeere  cupiens  eomm  do- 
cipulas  libenter  transiiio,  lu,  qui  mihi  hoc  proposi- 
tam  dedisti,  opprobrium  in$ipienti  me  fecistt. 

Aliter.  Et  nnnc  quw  e$t  ex$pectatio  mea?  nonne 
DQmmu$  ?  Dixit  patriarcha  Jacob :  Non  auferetur  $ee» 
pirum  de  Jnda,  et  dux  de  femore  ejus^  donu  oeAtni,  ^i 
nUtUndu$nt^etip$eeritex9peetatiogentium  (Gen.  xlix, 
40).  Amequara  venkret,  erat  exspeclatio  JudaeorHm 
Christas  In  lege  iiiis  promissus.  I)ico  enim  Christum 
Jesum  ministrum  fuisse  cireumcisionis  ad  conQr- 
mandas  promissioiies  Palrnmi  sibi  promissum  Mcs* 
siam  exspectantittm.  Gentesautem  supermiscricor- 
dia  Deum  honorant,  nou  quia  eis  promissus,  sed 
qiiia  eis  datus  est  Christus  a  Juda^is  repulsus.  Scitie^ 
att  Apostoltts,  quoniam  cnm  gente$  e$$eti$f  ad  simu- 
lacra  muta  prout  dncebanUnit  euntee  {I  Cor.  xi^  2). 
Nonergo  tunc  sibi  Dei  oiimipotentis  Fiiium  in  cariio 
venturam  exspectabant^  quando  ad  simulacra  miiia, 
prout  dueebantur,  ibant,  sed  nunc  dicit  quilibet  ex 
illis  conversiis  ad  Deam.  Qua  e$t  exepectatio  mea  ? 
Nonne  Dominu$?  ac  st  diceret ;  £90  transiliens  muta 
simtthcra  lempore  martyrum,  quid  extpeclem,  nisi 
Dominum  Jesum  Christum  de  coelo  venturum,  et 
etiam  priasqaaflti  veniat  saos  martyres  coronatu- 
ram?  Ileai  In  lemporibus  haereticorum  ego  traos- 
iliens  falsas  doetrinas  eoram  quid  exspectem  nist 
Dominuin,  cathoiicae  fidei  confessores  clarifieAUt* 
nim?  Similiter  in  exlrerao  nufuMemporeAntichriato 
vei  aperte  regnante,  vel  myslerium  iniquitatis  laten- 
ter  operaniey  praeclpue  in  ofllciis  dericorum  syno- 
daiiter  interdictorttm»  Cttm  talium  missas  interdicias 
transiUo,  et  solas  CathoUcorum  missas  libenter  au- 
dio,  et  ob  hoc  opprobria  sustineo,  qn<e  inter  haec 
ex$pectatio  mea?  Nonne  Dominrn  ?  Nonne  ipse  Doml- 
nus  JesHS  deslruit  Antichristum  iUu$traiione  adveu- 
tm§  $ui?  (U  The$$»  11,  8«)  Nonne  iuterficiel  epiritn 
ktbiomm  suorttm  eum»  cajtts  est  operatio  secundum 
operatkmem  Salanae  in  omni  virUite»  ac  prodigiis, 
et  signls  mendacibus?  Contra  tyrannos  valuit,  et 
praevalutt  martyrum  fortis  constantia.  Contra  haere- 
ticos  valuit,  et  praevaluit  confessorum  docta  et  do- 
ctrix  eloquentia.  Conira  myslerium  iniquitatls,  rc- 
frigescente  multorum  charitote,  per  Antichristum 
abttndaotis,  nihil  valet,  nisi  Spiritus  labiorum 
Christi,  et  iikistratio  adventus  Dominici.  Ct  nuiic 
ergo  abundante  iniquitate  quoe  e$t  ex$pectatio  mea  f 
Nonne  Dominu$?  Nonne  iUustratio  adventus  ejus? 
Nonne  Spiritus  labiorum  ejus  Antichristum  inler- 
fecturus,  et  contra  omnes  impieiates  ejus  per  suam 
pietatem  potenter  triumphalurus? 


(80)  Vulgata  :  Deu$  $teiit  in  $ynagoga  deorum^  in  medio  aulem  deos  dijudical. 


1 II I  GERHOHl  PRili.tH)SlTI  REICHERSPERG.  1412 

Ne  autem  incassum  talia  exspectem,    recenseo  A  mors,  ero  mors  tua  {Osee.  sliii,  44).  Recie  igiuir  uoa 


lidem  ,  per  quam  teneo  Qdeijussorem  te  ,  Domiiie 
Deus,  qui  contra  desolationes  abomiDalionum  Anti* 
cbristi  tales  consolationes  promisisti,  et  ego  tuis 
proinissionibns  credidi,  atque  in  pignus  certitudinis 
tuam  substantiam  substantite  mese  per  mysterium 
Incarnationis  unitam  leneo,  partimque  credo  corde 
ad  justitiam,  et  ore  coiifiteor  ad  salutem,  quod  sub- 
staniia  mea  apud  te  est,  Assumpta  quippe  est  a  Filio 
tuo  substantia  mea,  non  culpa  mea,  et  haec  substan" 
tia  mea  apud  le  est,  In  prineipio  erat  Verbum^  et 
Verbumerat  apud  Deum^  el  Deus  erat  Verbum. 
Omma  per  ipsum  facta  sunt^  et  sine  ipso  factum  est 
ntAI/  (Joan.  i,  1  et  5).  Nnnc  autem  iii  fine  s^ulo- 
rum,  Verbum  caro  factum  est,  et  vidimus  gloriam 


ct  indifferens  debetur  adoratio  ct  glorificatto  Verbo 
assumenti,  et  bomini  assumpto.  Quod  sancti  Patres 
in  Ephesina  synodo  perpendentes  circa  finem  con- 
cilii  dixerunt :  Si  quis  audet  dicere,  assumptum  iuh- 
minem  a  Verbo  coadorari,  cum  Deo  Verbo  oportere 
et  con^orificart,  et  conuncupari  Deum  lanquam  o/- 
terum  alteri  (adjectio  entm  unius  syllabm^  id  e$t 
co,  hoc  cogit  inleUigi),  et  non  magis  una  reverentia 
venereturEmmanuel^unamqueglorificationemdepewU' 
rit  secundum  quod  Verbum  factum  est  caro^  atuuke^ 
ma  sit. 

Quidam  versuti  argumeotatoresconantoraslmere, 
quod  natura  humana  in  Christo  nihil  habeal  gloris 
divinae  praeler  in  persona,  propterea  quod  assumpla 


ejus,  gloriam  quasi  unigeniti  a  Patre  (ibid.  4).  In  ^  creditur  non  in  naturam,  sed  in  persooam  diYinam 

Unde  quidquid  glorix  divinae  ascribitur  Christo,  sic 
assignantejus  naturae  divin»  aique  persoo»^  ol  inde 
seqiiestrent  esseiitiara  natur»  humana^  Uujus  as^ 
sertiouis  videntar  sibi  habere  patronum  bealora 
Augustinum^  cujus  praftendunt  scriptum  super  Epi- 
stolam  ad  Ephesios  iu  eo  loco  :  Qm  descendit  ijne 
est,  qui  ascendit  {Ephes.  iv,  10).  Hic,  inquiunl,  Ai- 
gustinus  docet  quid  nalurae,  quidque  personae  sio- 
gillatim  conveniat.  Ait  enim  :  Hic  dicendum^  quod 
inUr  personam  et  ejus  substantiam  ratio  ditidit^  m 
quod  swpe  multarum  substatuiarum  est  una  persanm. 
Substantia  autem  uniuuujusque  dicitur  forma  sHt* 
stanliaejus^  ut  Divinitus  Dei  Palris^  et  Fi7ti,  et  Sptrttus 
sancti,  et  tua  cujuslibet  corporalitas  corporis.  Ex  kis 
personw^  et  omnta,  in  quibus  iUm  form(e  sunt,  dicum" 
tur  substantics  generaliUr^  et  secuudum  specialem 
earum  diversitatem  hoe  corpus,  hic  spiritus  appeila- 
tur.  Stepe  autem  aliquid  ex  ita  diversis  compingitur^ 
ut  ex  corpore  atque  spiritu  unus  homo,  de  quo  utrius^ 
que  non  solum  substantias,  sed  earum  propria  conve» 
nit  dici.  Homo  namque  et  coloratus  corpore,  et  intei" 
ligens  spiritu  dicitur  vere.  Nec  minus  constat  rmtio 
veritatis,  si  verborum  significatio  prmter  cengruen^ 
tiam  sit  proprietatis,  ut  coloratus  intelUgit,  quando» 
quidem  unus  est,  qui  coioratus  corpore  inteUigit 
menle,  Sic  igitur  Christus,  quoniam  ejus  suhstaptia 
est  Divinitas,  qua  ipse  est  Deus^  et  omnia  iUa,  ex 
quibus  homo  substantia  est,  recte  dicitur  non  solum 


hoc  Unigenilo  caro  mea,  sive  substantia  mea  apud 
te  est,  Minor  quidero  te  in  natura,  sed  non  minor 
in  gloria,  quia  glona  Unigeniti,  quam  in  Christo 
babiet  mea  substantia,  non  est  minor  gioria  Geni- 
toris,  iieque  tu,  qui  bunc  Unigenitum  genuisti,  el 
paulo  minus  ab  angelis  minuisti ,  aliquid  ei  gloriae 
luae  subtraxisti,  quem  el  in  tua  substantia  virtutem 
ct  sapientiam  libi  consubstantialem  genuisli,  el 
cui  iii  mea  sobstantia  tuam  virlulem,  tuamque  sa- 
pientiam  plenissime  dedisli  etiam  in  ipsa  conce- 
ptione  secundum  hominem,  quanto  magis  in  ejus 
exaltatione,  quae  facu  est  per  Resurrectionem  et 
Ascensionem?  Dico  ergo  quia  sicul  Verbum  in  prin- 
cipio  erat  apud  te  in  summa  gloria ;  ita  nuiic  sub*  ^ 
stantia  mea  apud  te  est  in  eadem  gloria,  quia  gloria 
Verbi  assumentis,  et  hominis  assumpti  una  est  el 
eadem,  quanqiiam  natura  Yerbi  et  hominis  non  sil 
una  el  eadcm. 

Hinc  recte  confitelur  omnis  lingua,  quia  Donunus 
Jesus  in  gloria  est  Dei  Patris  (PhiUpp,  ii,  11),  et  esl 
apud  Patrem  in  gloria  coaequali,  imo  in  gloria  una, 
et  peiiitus  indifferenti.  Unde  nequaquam  homo  as- 
sumptus  Verbo  assumenli  est  coadorandus,  aul 
congloriticandus,  quasi  aller  alteri,  sed  una  et  sim- 
plici  adorandus  adoratione  in  una  gloria,  in  una 
omnipotf^ntia,  in  una  et  indiTidua  claritate,  quam 
ipse  sol  justitiae  habuit  apud  Patrem  priusquam 
mundus  fieret,  in  sua  divinitate,  quamque  nunc 


habet  in  sua  humanitate  juxta  orationem  ipsius  di-  0  Deus^  ei  homo,  sed  et  esse  ubique  secundum  Divinita" 


ceiitis  ad  Palrem  :  Clarifica  me^  Pater^  apud  temet-^ 
ipsum  claritate  ^  quam  habui  priusquam  mundus 
esset,  apud  te  {Joan.  xvii,  5).  Recte  itaque  dico  tibi, 
Deus  meus,  quod  substantia  mea  in  Filio  apud  te  est 
in  eadem  gloria,  qua  Verbum  erat  apud  te.  Omnia 
per  ipsum  Verbum  facta  sunt  (Joan.  i,  3) :  omnia 
per  ipsum  bominem  restaurata,  vel  restauranda 
sunt.  Sine  ipso  Verbo  factum  est  nihil :  sine  ipso 
homine  saivatur  nemo.  Quod  factum  est  in  ipso 
Verbo,  vita  erat :  quod  salvatum,  vel  salvandum  est 
in  ipso  homine,  qui  ante  omnes  praedestinatus  est 
Filius  Dei  in  virtute,  praedestinatum  erat.  Verbura 
eral  lux  hominum :  mortem  hominuro  moriendo  de- 
struxit  horoo,  qui  de  se  veraciter  dicere  potuit :  0 


tem^  et  toco  contineri  ucundum  substantiam  corporis 
humani^  et  qucecunque  iUius  sunt  naturaUter  propria^ 
nee  prajudicat  veritati  dictorum  inconsequens  con- 
nexio  dictionum.  Quia  namque  smpe  unius  persomm 
est  diversa  substantia^  non  est  contra  rationem  verit»' 
tis  supposita  persona  per  nometi,  quod  est  iUius  ex 
una  substantia^  vel  ex  proprio  ejus^  dici  de  ipsa  vel 
substantiam  o/tam,  vel  proprium  ejus^  ut :  Deus  esl 
homo^  et  qui  ubique  esf,  loco  continetur.  Juxto  hmmc 
ergo  rationem  Christus  et  aUus  est  secundum  tftvtin- 
tatem^  et  ascendit  secundum  humanitatem^  seeundmm 
quam  iUCy  qui  prius  erat  altus^  descendl 

In  his  dictis  priroo  noiandum  quod,  licei  beaio 
aitribuantur  Augustino,  multum  diversa  sunt  a  sljlo 


1413  COMMENTARIUM  IN  PS/VLMOS 

tjas,  el  in  collectario  ejos  diclorum  saper  Aposto-  A 
loram  haec  iion  reperire  potuinius.  Unde  verisimile 
animadvcrlimusquod  haecdicta  (87)  non  sinlipsius. 
AUtmen  si  sunt  ejus,  ita  sunt  intclligenda»  ut  aliis 
ejus  dictis  catholico  sensu  promulgatis  minime  in- 
venianlor  contraria.  Quisquis  enim  putit  illum  bca* 
Inm  viruni  sensisse  hominis  in  Christo  solam  per- 
sonam,  non  etiam  naturam  Divinttatis  habere  glo-> 
riam,  quasi  non  magisDivinilas  possit  esse  humani 
sparitus  et  corporis,  quam  color  mentis,  vel  intelli- 
gentia  corporis,  ac  proinde  non  magis  proprie  dica- 
tor  homo  Deus  esse,  quam  coloratos  intelligere, 
l^root  se  habere  videtor  iUa,  qoam  dicont  beati  Au* 
gdstini  assertio  praemissa,  hic  sine  dobio  fallitur, 
qood  ex  aliis  ilUus  beati  scrlptis  evidentissime  com- 
probatur.  Dicit  enim  in  Tractatti  (88)  de  verbis  Do-  " 
mini :  Homo  ChrUtus  dicilur  FUiu$  Dei^  quod  eliam 
9ola  caro  eju$  in  $epuicro  meruit  appellari,  Itcm : 
Chri$tu$  e$t  Deu$^  et  anima  rationalis  et  caro.  Chri- 
8tum  in  hi$  omnibu$^  Chri$lum  in  hi$  singuii$  confi-' 
lemur.  Item  exponens  (89)  lllud  :  St  diiigereli$  me^ 
gaudereti$  utique^  quia  vado  ad  Patrem :  Naturte^ 
ioqoit,  humaniB  gratuiandum  eil,  eo  quod  $it  a$$um- 
pta  a  Verbo  unigenito^  ut  immortaii$  con$titueretur 
in  ctf/o,  atque  ita  (ieret  terra  $ubimi$^  ut  incorrupti" 
bili$  pulm  uderet  ad  dextram  Patri$.  Hoc  enim 
medo  $e  iturum  ad  Patrem  dixit.  Quis  non  hinc  gau^ 
deatf  qui  ttc  diiigit  Christum,  ut  et  $uam  naturam 
immortaiem  gratuietur  in  Chri^to^  atque  id  $e  $peret 
futurum  e$$e  per  Chri$tum?  Item  :  Adveniem  divini-  q 
ta$  in  ulerum  virgini$  Marim  auctoritate  t7/a,  qua  in 
paradi$o  Adam  de  iimo  formavit^  camem  $ibi  exsub- 
Mtantia  ip$iu$  Maria  fabrieavit^  quam  pro  $aiute 
mo$tra  $u$eipien$,  et  $ibt  coadunttn$  natu$  e$t  Deu$  et 
komo,  Item  :  Banc  beatitudinemSpiritue  $anctu$  Pa* 
Tacietu$  attuiit,  ut  ab  ocmii$  cami$  $ervi  forma  remo- 
1«,  ^iuim  de  virgim$  utero  accepit,  in  ip$am  Dei  for- 
mamj  in  qua  Patri  wquaii$^  cum  in  carne  dignalu$ 
e$t  apparerefpurgatamenti$  acie  tenderetur^ut  eodem 
Spiritu  repietu$  Apo$toiu$  diceret  :  Etsi  noverimus 
Christum  secundum  carnem,  sed  jam  non  novimus 
{II  Cor,  V,  i6)  :  quia  et  camem  Chri$ti  non  secutt- 
dum  camem^  $ed  $ecundum  Spiritum  novum,  qui  vir- 
tutem  Be$urrectioni$  eju$  non  paipando  curiosu^, 
$ed  credendo  certu$  agno$cet  non  dicen$  in  corde  suo :  D 
Qoisascendet  in  eoelum,hocestChristumdeducere, 
«ut  <|ui8  dcscendit  in  a&yssum,  hoc  cst  Christum 
a  mortuis  reduoere.  Sed  p^ope  eat,  iuquit,  verbum 
in  ore  too,  quia  Deos  est  Christos,  et  si  credideris 
uicordetoo,qoia  Dominosillomsoscitavit  amortois« 
8aivoseri8(l{of?t.x,6et7).Cordeenimcreditoradjosti- 
tiam,  ore  aotemconfessiofit  ad  salotem(Rom.x,iO). 
Item  in  libro  Retractationom  didt :  ExposuiApo* 
$toii  Epi$toiam  ad  Gaiata$  non  carptim,  id  e$t  aiiqua 
prwtermitten$^  $ed  continuanter^  et  totam^  Hanc  au" 


—  PARS  I.   -  PSlVL.  XXXVIlf.  1414 

lem  exposittonem  uno  voiumine  compreltendi.  In  quo 
iiittd,  quod  dictum  e$t :  priores  ergo  Apostoli  ve- 
races,  qoi  non  ab  hominibos,  sed  a  Deo  per  bomi- 
nem  missi  sunU  per  Jesum  Christom,  scilicet  adhoc 
mortalem  :  vcrax  etiam  novisslmos  Apostolus, 
qui  per  Jesum  Christum  totum  jam  Deum  post 
Resorrectioiiem  ejus  missus  est,  propter  immortB' 
iitatem  diclum  e$t :  c  loliitii  jam  Dettm,  i  quam  po$t  f»- 
$urrectionem  habere  cmpit,  non  propter  divinitatem 
$emper  immortaiem,  a  qua  nunquam  rece$$it,  in  qua 
totu$  Deu$  eral,  et  cum  moriturue  adhuc  erat.  Hunc 
autem  $en$um  $equentia  manifestant.  Adjunxi  enim 
dicens  :  priores  suiit  caetcri  Apostoli  per  Christom 
adhuc  ex  parte  hominem,  id  est  mortalem  :  novis- 
simos  est  apostolus  Paulus  per  Christum  jam  to- 
tum  Deum,  id  est  omni  ex  parte  immortalem.  Hoc 
enim  dixi  exponens  quod  ait  Apostoius  :  non  ab  ho- 
minibus,  neqoe  per  hominem,  sed  per  Jesom  Chri« 
stom,  et  Deom  Patrem,  qua$i  jam  Christu$  non  $it 
homo.  Sequitur  enim  :  Qoi  soscitavit  illiim  a  mor-* 
tois  (6'al.  I,  i),  ut  hinc  appareret,  cui  dixerit :  ue- 
qoe  per  horoinem.  Proinde  propter  immortaiitatem 
jam  nunc  non  homo  Chri$tu$  Deu$  ;  propter  $ub$tan' 
tiam  vero  natura  humancf^  cum  qua  a$cendit  in  cos- 
ium,  etiam  nunc  mediator  Dei  et  hominnm  homo 
Chri$tu$  Ie$u$f  quoniam  $ic  veniet,  quomodo  vide" 
runt  eum,  qui  viderunt  euntem  in  cceium,  Idem  in 
Epistola  ad  Philippenses  (ii,  9)  :  Homini  donavit 
nomen  $uper  omne  nomen,  non  Deo ,  ut  cum  forma 
$ervi  nominetur  unigenitu$  Fiiiu$  Dei. 

Qoisqois  haec  dicta  beati  Augustini  fideliter  le- 
gendo  perspexerit,  sane  intelligcre  )mterit,  quia 
tantos  doctor  nonquam  sensit,^  quod  isti  eum  arbi- 
trantor  sensisse  iii  praemissa  ipsiiis,  ot  dicuia,  sen- 
tentia.  Si  enim,  ot  ipsi  volunt,  non  magis  proprie 
natura  humana  diviiiitatem  habere  intelligitor,  com 
bomo  f)eo8  praedicator,  qoam  coloratom  corpus  in- 
telligeus  enunliatur ;  sique  ut  astruunt ,  ad  solam 
personam,  non  etiain  ad  naturam  pertinet  assiim- 
pti  hominis  celsitudo  et  claritas  aeternae  Divinitatis, 
quomodo  sUre  poterit,  quod  bealus  Augiistiiius,  ut 
praemisimus,  dicit,  puiverem  sedere  ad  dexleram 
Patris?  Nonnepulvis  estnomen  inrerioris  portiouis 
in  humana  substantia?  Qoae  si  non  est  ad  dexteram 
Patris  collocata  nisi  tantum  in  persona,  ut  dictum, 
frustra  et  sine  causa  dicit  beatus  Augustinos  gao- 
dendom,  com  illod,  pro  qoo  gauderi  suadet,  non 
sit  verum.  Qui$,  inquit,  tion  hinc  gaudeat,  qui  $ie 
diiigit  Chri$tum,  ut  et  $uam  naturam  immortaiem 
gratuletur  in  Chri$to,  alque  id  $e  $peret  futumm  e$$e 
per  Christum  ?  Item  :  Propter  immortalitatem,  in- 
quit,  dfcltim  e$t  :  totum  jam  Deum,  quam  post  lie* 
eurrectionem  habere  Cflcptl,  non  propter  divinitatem 
$emper  imnu>rtaiem,  a  qua  nunquam  rece$$it,  in 
qua  totu$  Deueerat,  et  cum  morituru$erat.  Nonns 


(87)  In  margine  perantiqua  manu$  hmc  notat :  Glos- 
sis  magistri  Gisilberti  super  Apostolum  inserta,  et 
a  discipuUs  ejus  B.  Auguslino  attributa. 


(88)  S.  Aug.  Tract.  78  iii  Job 
<89)  tdem  ibid.  Joan.  xiv,  ^. 


4ilS 


GERHOHI  PRiGI^OSITI  RElGHERSPERG. 


14U 


ftlc  loqueBdo  bealus  ABgaslmus  manifeste  dal  in-  A  exeessU  nitarani  in  tanlBn,  ■!  aitcenderel  asi|«e 


telKgi,  talem  in  Chrisla  naturain  hominis  accepisse 
rmmortatitatem,  per  qtiam  deilicata  sit  plene  ac  ta- 
tiier  sicut  Verlwm  ab  aetemo  Dcus  fuit, 

Absitenim,  ut  intelligatartaiis,  et  noiimajorin 
Christi  humama  namrK  iromorUliUs,  quam  nunc 
habent  angeli,  eC  babitari  sunl  homines  beati«  llti 
eienlm  etsi  propter  beatam  immortalitatem  sibi 
GollaUm  Tel  conferendam  dicancur  dii  et  filii  Ex- 
celsi,  non  tamen  naturales  dii  vet  filii  Dei  possunl 
nominari.  Hic  autem,  cui  a  mortuis  propria  virtute 
rcsurgenti  seterna  et  sua  divinitas  eontulit  suam 
imniortalitaiem»  non  adoptatas  in  Deum,  sed  natus 
nataratis  Dets,  et  Dei  Filius  habet  nonion,  quod 
est  saper  omne  nomen.  Unde  non  iiijuriose  credi" 


tur  sedere  ad  devteram  Dei  Patris  omnipotentis  data  '  moiabimur« 


€d  Orienum,  id  esl,  usqae  ad  \erbum  sibi  pflrto- 
naliter  unitum»  quia  post  Deum  Rihfl  iranscendeoi» 
dimislL  Dbi  noundum  estt  qiria  non  dixlt  ad  tr- 
lum,  vel  oriturum,  sed  ad  orkntem.  Illa  enim  m^ 
effabilis  genitora  non  secundiim  prasferitum  wl 
fnturum  consideratur ,  sed  sempitefno  praeseml' 
Fitius  a  Palre  generatur,  Verumuroen  hoc  locaNier 
quoqoe  accipiendum  esl,  quia  aseendit  saper  flr- 
mameotum  ccBli,  et  hoc  versus  orientalem  pbgam. 
Nam  qnod  diclom  tsl  usqoe  iid  oriememt  id  esi, 
usque  ad  Verbum  sibi  personaliter  uaitam,  non 
utique  secundom  locom^  sed  secondam  bamamB 
naturne  immotatioBem  diclam  etC,  qua  in  ■mMb- 
tione  et  nos  juxla  Aposlokim  pro  modo  noslro  ioi- 


sibi  oninipoientiadivina,  utjudicium  faciat,  quia 
fllius  hominis  est  et  ratio  divino'.  jnstitiae  requirit, 
ut  In  ea  quoque  natara  judicet,  in  qaa  judicatus 
csi,  alque  per  oronia  itli  conregnet,  cajns  ad  dcx- 
tei^am  sedct.  Hoc  est  unde  suis  discipulis  asseruit 
gaudendum  dicens  ante  sua)  bumaniutis  gloriliea* 
tionem.  8i  diligereiio  m#,  gaitdere^is  mtufMe  qtda 
vado  ad  Patrem  (Joan.  xiv,  %8).  Summa  quippe 
gaudii  nostri  est,  quod  vera  carnis  iioslras  nalura 
iii  iUo  nos  homlnis  filio  pra^cedeos  consedil  a  dex- 
trit  Dei,  quem  venientem,  juxu  Danietein,  in  nubi*- 
bus  coeli  venerandus  ille  antiquus  dierum  cum  mil^ 
tibus  mitlium  stbi  ministrantium,  et  dccies  mitlies 


Nec  vero  sic  immuuu  est,  ul  in  illam  oricmiB 
subsUntiam  vcra  carnis  substanlia  Iranstrei,  sed 
accessit  gloria,  non  decessil  natiira,  absorpu  e&l 
passibitius ,  accesit  impassibilius,  periit  moru- 
litas,  acquisiu  es(  cariii  Veibi  immorUliUs.  Sie 
in  similitudinem  lapidis  duraaittr  aqu«u  Cr^stallua 
namque  siuiilttudo  lapidis  esl,  non  auapu  naiani 
lapis,  qui  durau  gelu  aqum  sidieUBtia,  slcut  Biai4 
physici,  speciera  hanc  effieit.  Qaod  ad  praBdicUm 
immuutionem  camis  apu  simillladiAt  relerri  Gre- 
gorius  perhibct  in  EzechieleiB^  dam  dieil  :  (ST) 
Corpns  Redemptorii  nostri^qnia  ueqmeQd  mcrtempm^ 
sioni  subjacuil^  aqurn  simUejuxta  aliqmid  fust^  quia 


centcnis  miltibus  sibi  assistentium  in  itlo  throno  q  nascendo^  crescendo^  tueseuendo^  et  eeuriendo^  n^ 


suo  flammeo  suscepit,  dignam  cano  capiti  suo  seii- 
tentiam  ctocutus,  juxu  patrem  ipsius  secundum 
carHcm  David  :  Sede  a  dextris  nms^  etc.  {Psai. 
cix,  1)w 

Quod  si  noB  sic  accipimus,  ol  humaniformii  piH 
unt,  qood  Deus  iu,  ui  nos,  dextcram  hinc  alqae 
inde  habeat  sinistram,  el  huroana  forma  eircum<^ 
scriptits  sit,  aul  boc  ipsuro,  quod  Deus  sedere  dici- 
tur,  flexis  poplitibus  fieri  puUndum  esl  :  ne  illud 
incidamus  sacrileqium^  inquit  Augustinus,  tn  quo 
exsecratur  Apostolus  eos^  qui  commutaverunt  gio' 
riam  incorruptibilis  Dei  in  similitudinem  corruptibh' 
tis  liominis.  Tale  simuiacram  Deo  iiefas  esi  chri- 
stiaiio  in  tempio  coiiocare,  multo  roagis  in  corde 


tiendo^  moriendo  usque  md  Passionem  suam  per  mo» 
mentaumporum  decurrii.  Sed  quim  per  Resurreai^ 
nis  sum  gloriam  ex  ip$a  cmrruptione  in  imcorruptio^ 
nis  virtutem  convaluk^  qumsi  crystalii  more  ex  aqmm 
duruit^  ut  in  illo  el  heec  eadem  naturm  «  et  ipma  jmm^ 
quw  fuerat^  corruptionis  mulabiiitas  noB  essel.  A^ 
ergo  in  crystallum  versa  et^  qummdo  emrruptiomie 
e}u$  infirmitas  per  Resurrectkmem  $umm  ad  imtor  - 
ruptionie  firmitatem  solidatm. 

NoUiidum  quia  curo  species  crystaUi  perpukkfa 
sit,  dicitur  in  bac  significatione  quasi  aspedns  crj* 
suili  borribilis,  quia  Redemplor  nosler  unas  idem^ 
que  serenus  justis,  injustis  aulem  apparebil  terrihi- 
lis.  Igitor  sicat  aqua  non  pereuBle  sobsUnCia,   vel 


nefartom  est,  ubi  vere  Dei  templum  esi«  Sedere  d  substanti»  quaniilaie,  sod  aolaqiiaHuu,  qa»  fluxa 


ergo  quod  dicilur  DeuS,  non  membrorum  positio* 
nero,  sed  judiciariaro  signilicat  potesutero.  Ei  quod 
ail  Christo  Domino  :  Sede  a  dextris  meis^  id  esl,  in 
mei  apqualiute,  quod  idem  esl  ae  si  dixisset :  Con- 
regna  mecuro.  Et  hoc  secandum  huroanam  naturam 
illi  dicton  est,  quia  secundum  ittam  datum  esl  ei 
regnum,  ei  bonor,  et  omnes  popuii,  tribus,  et  tin- 
giMS  servient  ipst.  Unde  est  iliud  :  Pealiite  Domino; 
qui  ascemdit  tmper  ccHos  cctlorum  ad  Orientem(Psal» 
Lwii,  55,  54).  Hnmana  quippe  Christi  natura  di- 
gniuiem  virtutum  omniuro,  et  sanctiutis  omnero 


fuerat,  in  soliditaiem  IrBnseunte  Ib  similiiadlDem 
lapidis  daratur  :  sk  assainptus  boBio,  cai  psBUs* 
mus,  non  percunU  subsunlia  meari)ronuBqae  mr^ 
vato  numero»  vd  qaantiuto  asceBdH^  priMum 
quando  resurrexil;  asceodil,  inqaaoiy  illocaliler  bA 
orientis,  id  esl,  Diviniutis,  de  qua  supra  dicfm 
est,  conformiutem,  atque  imfBatabitiuieai,  aob 
penitus  absorpu  quasi  flaxa  qualiute»  secandom 
quam  limait,  potuitqaae  Uidere,  et  pavere,  el  di- 
xit  :  Tristis  est  anima  meam  usque  md  mortem 
{Maith.  XXVI,  58),  el  caetera  ulia.  Secuodo  auleia 


{89M  Lib.  I.  in  Ezecb.  Hom.  7. 


1411  COMMENTARHIM  IN  PSALMOS.  - 

asoeDdit,  et'am  localiter,  videntibus  apostolis,  sti-  A 
per  flrmaineiilum  coeii,  ut  siipra  diclum  est,  ad 
orienulcm  plagam.  Ubi  auteni  et  quomodo  Domi- 
uicum  corpus  in  coelo  sU  curiosissimum  et  super- 
vacuum  est  quaerere,  inquit  Augustinus  in  libro  De 
flde  catliolica.  Tantummodo  in  ccelo  esse  creden- 
dum  est.  Non  enim  est  fragilitatis  nostrae  coelorum 
secrcta  discutere.  At  illi  argumentatores,qui,ut  pu- 
tanl,  omnia  rimando  vident  invisibilia,  comprehen- 
dunt  incomprehensibilia ,  derident  simplicitatem 
Odei  Ghristianae,  in  qua  psallimus,  etpsallendo  cum 
Idithun  transilimus  omnia  sub  Deo  posita,  atque 
in  ipsius  Deitatis  altissima  gloria  veneramur  sub- 
stantiam  humanam  dicendo  :  Et  nune  quie  est 
fxspectatio  mea?  Nonne  Dominu$?  Qu(b^  inquam, 
e$t  ex$pectatio  mea^  qui  sum  servus  ?  Nonne  Domi-  ^ 
nus  ?  Noiine  ut  intrem  in  gaudium  Doniini  mci  ? 
Sed  unde  hoc  mihi  servulo,  ut  veniat  gloria,  vel 
gaudium  Domini  mei  ad  me?  Inde  scilicet,  quod,  o 
Domine  mi,  substanlia  mea  e$t  apud  le,  quod  in 
summa  gloria,  Rex  aeternae  gloriae,  Deus  Pater, 
substantia  mea  apud  te  e$t,  Sub  te  quidem  secun- 
dum  essentiam,  sed  apud  te  secundum  gloriam,  sic- 
ut  in  principio  Verbum  erat  apud  te,  non  sub  te 
secundum  naturam  et  gloriam.  Quid  cst  enim  esse 
ai(nui  /e,  nisi  in  tuaegloriae  coxqualitate  ?  Hocerat 
in  principio  apud  te  Verbum  Deus.  Sed  et  nunc  in 
iine  sseculorum  apud  te  propitiaiio  est,  ubi  etiam 
interpellat  pro  me  Homo  Deus  mibi  consubstantia- 
lis  in  eo  quod  homo  ;  tibi  consubstantialis  in  c<#  ^ 
quod  Deus.  Ipse  propitiatio,  et  propitiator,  inquan- 
tum  hnmo;  ipse  propitiationis  largitor,  inquantuiu 
Deus.  Quia  igitur  iu  illo  $ub$tantia  mea  apud  te  est 
apparens  vuliui  tuo  pro  me  Idithun ,  vel  pro  me 
tota  catholica  Ecclesia,  tu  per  eum  placatus, 

Vers.  9.  Ab  omnibus  iniquitatibu$  mei$erueme. 
Volenti  quippe  mihi  transilire  universam  vanitatem, 
iniquitates  meae  mihi  sunt  impedimento  quasi  com- 
pedes  gravissimae.  Sed  tu ,  ab  omnibm  iniquitatibu$ 
meis  erue  me,  ut  similis  capreae  ninnuloque  cervo- 
nim  dumeta  omnium  vanitatum,te  juvante,transi- 
liam.  Diim  in  imagine  pertransivi  contentus  liber- 
tate  arbilrii,  ad  imaginem  tuam,  Deus,  conditi, 
multas  iniquitates  contraxi  manens  in  regione  dis- 
siniilitudinis,  quia  factus  ad  aeternai  rationis  ima-  D 
ginem  aeternae  sapientiae  ac  bonitatis  nolui  habere 
similitudinem.  Et  liberum  quidem  retentans  arbi- 
trium  penitus  amisi  liberum  consilium,  liberumque 
complacitum,  quia  liber  utique  permansi  a  neces- 
sitate,  sed  compeditus  peccato,  et  miseria  carul  li- 
berukte  gemina,  consilii  videlicet  et  complaciti. 
Nunc  autem  volens  transilire  omnia  vana,  sentio 
me  gravatum  peccatis,  atque  poenis  per  liberum 
arbitrium  contractis.  Unde  ad  te  omnipotentem  li- 
beratorem  clamo  :  Ab  omnibus  iniquitatibus  meis 
erue  me. 

Proprie  dicitur  iniquitas,  ubt  ca  quae  Deus  aequat 

(90)  Ccd.  recapesset. 

Patbol.  CXCIIK 


PARS  IV.  —  PSAL.  XXXVm.  1418 

homo  non  aequat.  Esl  autcm  Deus  trinus  et  unus 
in  trina  unitate  et  una  trinitate  :  neque  in  bac  tri- 
nitate  uUa  est  ina^ualitas,  quia  nihil  est  in  Deo 
trino  majus,  aut  minus,  sed  cst  aequalis  Patri  Fi- 
lius,  Patri  et  Filio  Spiritus  sanctus.  Unde  rectc 
damnatus  esl  Arius,  qui  Filiiun  Patri,  et  Macedo- 
donius,  qui  Spirttum  sanctum  Patri  et  Filio  pesti- 
fero  errore  inaeqiialem  dogmatizavit.  Hic  trinus 
Deus  in  antiquo  suo  consilio  propositum  fiabuit 
formare  hominem  ad  imaginem  et  similitudinera 
suam,  ita  videlicet,  ut  divinae  imaginis  expressio 
esset  in  hominis  libero  arbitrio ;  in  libero  vero  con- 
silio  et  libero  complacito  bipartita  essetsapientiaeac 
bonitatis  divinae  siniilitudo,  essetque  in  homine 
trina  libertas,  arbitrii,  consilii,  complaciti,  a  ne- 
cessitate,  a  peccato,  a  miseria  in  taiita  aequaiitate, 
ut  quam  libere  per  arbitrium  bona  malave  discer- 
neret,  tam  liber  per  consilium  bona  eligeret  mala- 
que  respueret,  ac  nihilominus  per  suae  boiiitatis 
complacitum  totius  miseriaegravamiue  careret,  atque 
sic  aeternae  ac  summae  Trinitatis  imaginem  in  arbi- 
irio,  similitudinem  in  consilio  et  complacito  reprae- 
sentaret.  Factus  vero  ad  ima^^^inem  Dei,  in  ipsa 
creatione  provehendus  erat  ad  similiiudinem  per 
ipsam  quae  in  imagine  fuit  rationem  ,  qiia  si  recte 
usus  fulsset,  ad  similitudinem  Dei  siiie  interposi- 
tione  iniquitatis  profecisset,  ac  tres  liberlates  jara 
praenotalas  aequaliter  obtinuisset,  tam  liber  a  pcc- 
cato  per  consilium,  et  a  miseria  per  complacitum, 
quam  liberuma  necessitate  acceperat  arbitrium.  Sed 
quoniam  libertate  arbitrii  fuit  abusus,  inde  pec- 
canti  subrepsit  iniquitas,  quod  harum  trium  liber- 
tatum  non  remansit  aequalitas.  Nam  perm&nente 
arbitrii  libertale  in  sua  prorsus  integritate,  parva 
in  hoc  mundo,  iiulla  vero  in  inferno  est  homini  li- 
bertas  consilil,  vel  complaciti,  sicutsupcrius  osteii- 
suro  est. 

Ergo  dum  tempus  est  in  hac  vita,  ut  destruatur 
iniquilas  seu  inaequalitas  ista,  et  /iat  summa  aequi- 
tas  et  aequalitas  trium  in  homine  libertatum,  sine 
cessatione  per  juge  sacrificium  cordis  illi  «st  po- 
stulandum,  ut  eruatur  ab  iniquitatibus,  et  fiat  li- 
l)er  aeque  a  peccato  et  poena,  sicut  iiber  est  a  ne- 
cessitate.  Ergo  qui  prius  in  imagine  sola  pertrans- 
ivit,  stmilitudinem  autem  divinam  minus  plene 
habuit,  maxime  in  regione  dissimilitudinis,  nunc 
recapessat  (90)  aeqiiiialcm  penitus  abnuendo  iniqui- 
tatem  seu  inaequaliiatem,  quaein  hoc  deprehensa 
estf  quod  homo  in  imagine  ambulans  et  pertrans- 
iens  in  regionem  dissimilitudinis,  integram  quidera 
habetrationem,  sed  non  integram  habet  sapientiam 
vel  bonitatem.  Trahit  autem  Pater  ad  Filium,  quan- 
do  eo  donante  ratio  ducit  ad  sapienliam.  Dat  Pa- 
ter  ct  Filius  donum  suum,  sanctum  vidclicet  Spi- 
ritum,  quando  ratio  saptens  in  homine  accipit  bo- 
lilalem.  Quanto  vero  magis  in  homine  ad  imagi- 
ncin  Dei  crcalo  crescil  similitudo  sapientiae  ac  bo- 


43 


1413 


GERIIOlll  PRifiPOSITI  REICHERSPERG. 


%m 


niutis  divinae,  tanto  roagis  liberatar  ab  iniquitate,  A  n»^>s  ^  ^  subTeniri  capimus,  eadem  sciKcec 


ut  coaequetur  siroilitudo  cum  imagiue,  nec  Jam 
horoo  in  imagine  sola  pertranseat  in  infernum, 
sed  in  simiiitudinem  Dei  provectus  transiliat  infer- 
num,  transiliat  mundum  similis  capreae  hinnulo- 
que  cervorum,  simiiis  iili  de  quo  dicitur  in  Ganti- 
cis  canlicorum  :  Ecce  Ute  venit  saltens  in  montibus, 
ei  transiliens  coUes  (Cant.  ii,  8).  Fiat  quoque  si- 
niilis  homini  sapienti  et  aediGcanti  domum  suam 
supra  petram.  Dum  assimilatur  sapienti,  recuperat 
libertatem  consilii ;  duro  assimilalur  xdificanti,  re- 
cupcrat  libertatem  complaciti,  quoniam  et  in  con- 
silio  verum  sapere,  et  in  sedificio  supra  petraro  fir- 
inato  bonum  et  complacituro  posse  signiflcatur, 
dum  et  qui  assimilatur  viro  sopienti,  bene  sibi  con- 


sura,  eodem  modio,  eodemque  sextario !  Nam  Q«n 
per  sex  opera  misericordiae  merebuntur  aadire  :  Ve- 
nite,  benedicti  Patris  tnei,  percipile  regnum  quod  ro- 
bis  paratum  est  (Matth.  xxt,  54),  isti  bonum  sexta- 
rium  sex  operibus  misericordia?  pienum  dedemnl, 
et  ideo  plenam  retributionem  accipient,  exigente  jo- 
Stitia  et  aequitate,  ut  eis  reroetiatur  eadem  mensura 
qua  roensi  sunt  Christum  in  suis  rolnirois  pasceiKlo, 
potando,  vestiendo,  colligendo,  visiundo,  conso- 
lando.  Itero  dignum  et  justum  est,  xqaum  et  salu- 
tare,  nos  illi  seroper  et  ubique  gratias  agere,  nosqoe 
iliigralos  exbibere,  qui  nos  gratis,  curononesse- 
rous,  creavit,  curo  perdlti  esserous,  pretio  magiio 
rederoit.  Curo  ergo  sirous  eroptitii  servi  preliose 


sulil,  ct  flrroiter  aedificans  prodit  se  intellexisse  B  comparati,  aequum  esl  ut  sirous  pretiosi.  Proinde 


qux  sit  voluntas  Dei  bona,  et  beneplacens,  et  per- 
fecta.  Tunc  autero  bona,  et  beneplacens,  et  pcrfecla 
Dei  volunlas  in  horoine  completur,  cum  iniquitas 
illa  oranino  destruetur,  qua  nunc  iu  homine  minor 
invenitur  Dei  similitudo  ipsius  imagine.  Quia  vere 
non  veniet  iroaginis  et  siroilitudinis  a^qualitas  vel 
inxqualitas,  dicat  Idithun  :  Ab  omnibus  iniquitati- 
bus  meis  libera  me,  Domine, 

Multae  sunt  iniquitates  de  praenotaia  iniquitaie 
venientes.  Naro  quia  homo  de  paradiso  in  imagine 
pertransivit  perdila  simiiitudine  Dei,  inde  cst  et  illa 
iniquitas,  quod  etiam,  cuin  spiritus  promptus  esl 
ad  transilienda  omnia  vana,  taroen  caroest  infirroa, 
qua^,  si  homo  non  pecca^set,  aeque  ut  spiriius,  es- 
set  prompta.  Item  est  alia  iniquitas,  ubi  esse  debe- 
ret  aequitas  vel  aequalitas.  Sicut  eniin  exhibuimus 
roembra  nostra  servire  immuuditiae  et  iniquitati  ad 
iniquitatein,  cum  servi  essemus  peccati,  et  liberi  a 
jusiitia  :  ila  nunc  exhibenda  sunt  roerobra  nosira 
servire  juslitiae  In  sanctificalionem,  ut  serviarous 
Dco  liberi  a  peccato.  Sed  inquantum  nunc  roinus 
cst  in  nobis  justitiae  studiuni,  quaro  fuerit  ante  ad 
peccandum,  non  est  in  studio  nostro  aequitas  vel 
asqualius;  quia  poenitentia  nostra  non  est  inlan- 
tum  fructiiosa,  inquanturo  perversitas  uostra  fuit 
damnosa.  Ab  hac  iniquiute  jaro  liberaiis  loquitur 
Apostolus  diceus  :  Cum  enim  urvi  essetis  peccati, 
liberi  fuistis  justitios.  Nunc  vero  liberati  a  peccato. 


contra  nostruro  Rederoptorem  grandero  'commitii- 
rous  iniquitatero,  si  non  aequam  illi  retributlonem 
rcpendirous,  a  quo  empti  sumus.  Quid  retribuam 
Domino  pro  omnibus  qute  retribuit  mihi?  (Psal. 
cxv,  42).  Si  me  ipsum  dabo,  param  est,  qaia  pre- 
tiuro  pro  me  datum  valde  roagnum  est.  Scio  lamen 
quid  faciam.  Calicetn  salutaris  accipiamf  et  nomeu  Do- 
miniinvocabo  (ibid.,  45).  Sic  recte  fiet  aequalitas 
inter  pretiuro  pro  me  datum,  et  pretiosum  calicem 
pro  roe  iili  oblatum.  Si  sic  fecero,  aequiutem  al- 
cunque  servabo,  maxiroe,  si  post  accepturo  calicen» 
saluUris  nomen  Domini  invocabo.  Omnis  enim  qm- 
cunque  invocaverit  nomen  Domini  salvus  erit  (Act.  ii« 
,41). 

Est  etiam  grandis  iniquius  vel  inaequalius,  cum 
nobis  volumus  plene  dimitti  debiU  nostra,  ei  nos 
plene  dimittere  nolumus  debitoribus  nostris.  Cum 
ergo  taro  roultae  sint  iniquiutes  in  conversaiione 
huroana  et  roundana,  bene  hanc  transilire  cupieas 
ego  Idithun  dico  tibi  :  Deus  meus,  ab  omnibus  tiit- 
quitatibus  meis  erue  me,  in  summa  aequiute  conlir- 
maus  ine,  iu  ut  luihi  sit  aeque  liberuro  consiliamy 
quaro  liberum  arbitrium,  aeque  prompu  caro  et  spH 
ritus  juxu  illud  :  Cor  meum  et  caro  mea  exsulttne^ 
Tunt  in  Deum  vivum  (PsaL  lxxxiii,  5).  Item  :  Siii- 
Vit  in  te  anima  mea,  quam  mutlipliciter  tibi  caro 
mea  (Psal.  lxii,  2). 

Sit  inihi  a^quus  roodius,  aequusque  sextarias,  m 


serti  autem  facti  Deo^  habetis  fructum  vestrum  in  D  ^^^  aequaliUs,  duin  mea  abundantia  iropleat  aiio- 


sanctificationem,  finem  vero  vitam  aternam  (Rom. 
Ti,  2(^22 ).  Item  curo  Doroinus  in  lege  dicat :  iVoit 
habebis  in  sacco  diversa  pondera^  sit  tibi  eequus  mo- 
dttti,  asquusque  sextarius  (Deut.  xxv,  43),  contra 
istiusroodi  aequitatero  grandem  coromittimus  iniqui- 
tatero,  ciim  pondus  et  pondus,  majus  et  minus  ha- 
berous,  nec  aequali  lance  nostraro  proximique  cau- 
saro  pensarous  :  cumque  nobis  roensuram  bonaro  et 
conferiam  et  coagiutaro  et  superefiluentero  dari  a 
Deo  veliroud,  nos  non  Uli  roensura  proxirois  iiidi- 
gentibus  darous,  etiam  cum  suppetit  faculus,  quae 
si  deesset,  sola  sufliceret  larga  volunus.  Utinaro 
saUem  in  voiunute  nostra  sit  aequitas,  ut  sic  proxi- 
luo  iudigenti  subvenire  velimus,  queroadroodum 


ruro  inopiam,  et  aliorum  copia  mearo.  Calicem  qao- 
que  saluuris  Uliter  accipiaro,  ut  illum  Redemptoii 
offerens  gratias  agam,  sicot  dignum  et  justum  esi, 
a^uum  et  salutare,  quateous  per  omnia  servans 
aequiutem  vel  aequaliutem  non  praepediar  alia  ini- 
quitate  in  transiliendo  mundnm  cum  saa  vaniuie. 
Fateor  tibi,  Deusroeus,  quia  corripiendus  eram  pro 
iniquitalibus  meis  magnis  et  multis,  ac  proinde  gra- 
tias  ago  tibi,  quia  per  lingoas  cauum  curasti  me 
quasi  alterum  Lazaruro  nirois  ulcerosuro,  et  ulcert- 
bus  peccatoruro  plenuro.  Bene  umen  illi  erai ,  qaia 
canes  veniebant,  et  lingebant  ulcera  ejus.  Linge- 
bant,  non  roordcbani,  ac  promde  curabant.  Mea 
vero  ulcera  non  solum  boni  caucs  linxeruot,  sed  ct 


tm  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  -  PARS  IV  -  PSAL.  XXVIII.  un 

nwlideniilMlsSuislaceniTCruirteiprobrando.detra-  Aflomine,  feceniHime,  et  platmmerunt  me  tcium  m 


hendo,  Tituperando.  Poteram  ergo  interdum  tali 
bus  respondisse,  sed  tacitus  attendi,  quod  iUi  nijlil 
possent  contra  me,  non  te  disponente,  atque  idco 
penitus  obmutui^  et  nonaperui  os  meum^  quoniam 
tu  fecisti.  Quid  fecisti  ?  scilicet  opprobrium  insipienli 
dediiti  me.  Propterea  licet  in  aliis,  quse  dicebant, 
essem  paratus  et  promptus  respondere,  at«|ue  veri- 
lati  catholicae  resistentes  redarguere,  tameu  ubi 
Tenlum  est  ad  yituperia,  ego  animadverteus,  quod 
lu  opprobrium  insipienti  dedisti  me, 

Yers.  iO,  Obmutuij  et  nonaperuios  meum^  quo- 
uiam  tu  fecisti.  Tu  justo  judicio  tuo  non  sine  mise- 
ricordia  per  linguas  eorum  putredines  vuinerum 
meorura  secasti  :  nam  tingua  eorum  gladius  acutus 


circuitu,  et  sic  repente  pracipitas  me?  (Job  x,  8.) 
Nolo  multa  fortitudine  contendas  mecum  (Ub  xxiii, 
6),  quoniam 

Vbrs.  12.  A  fortitudine  manus  [tuce  ego  defcci. 
Scripium  est  quod  manusMoysierantgraves  {Exod. 
XVII,  12),  quia  lex  graviier  feriens  peccalores  per 
iUum  data  est.  Sub  bujus  fortiiudine  atque  gravi- 
taie  defeci  ego  Idiihun  ante  gratiam.  Nunc  vero 
quia  gratiaet  veritas  per  Jesum  Christum  facta  est 
{Joan.t,  il),  Amove  a  me  plagas  tuas;  amove,  quse- 
so,  manusMoysi  graves,  necraagniiudinis  luaemole 
me  premas,  ila  iit  deficiam  omnino,  sicut  jam  ex 
parie  defeci  a  fortitudi)ie  matius  tuce  fortiler  verbe- 
rantis  increpalionibus,  quae  sive  per  justos,  sive 


.p../  .«.   K^T    A       r "    —      .«""«  ."vrcpaiiuiiiuus.  qiiaesive  per  justos,  sive 

{PsaL  Lvi,  6).  Tu  dentibus  eorum  nmalus  es  quasi  B  per  i„juslos  administraue  sint,  ipsae  taraen  piorsus 
medicus  medicinalibus  ferrameniis  purulenlias  ul-     jusl*  sunl,  quia 


cerum  ineorum  :  nam  dentes  eorum  arma,  et  sagit- 
i€e  {ibid,).  Recte  igitur  inter  haec  obmutui,  quoniam 
iu  fecisti.  Beatus  Gregorius  in  exposilione  Job  su- 
per  hunc  locum  dixit :  (91)  Obmutui^  et  non  aperui 
ifs  meum,  quoniam  tu  fecisti.  Flageliatus  homo  con- 
siderans  quia  iUo  major  est  Deus,  in  omni  quod  pa- 
titur  ejus  judicio  se  postponit^  cui  se  minorem  esse 
non  dubitat.  £t  quod  a  meliore  palitur^  justum  cre- 
dit,  etiamsi  ^usdem  justitiw  causas  ignoret.  Quis- 
quiseuimpro  peuaio  percutitur^  nisi  murmurando 
renitatur,  eo  ipso  jam  justior  esH  inchoai^  quo  /e- 
rieniis  justitiMm  non  accusat.  Uomo  namque  sub  Deo 
esi  eonditus,  et  ad  conditionis  ordinem  redity  quando 


^. , „.^«,.  ^....,«,,.  ,eu..,  tfuuHuu      t^ui  .  rai:  ui  sira  pcriecie  numilfSy  cui  debeas  jrra 

stbt  (Bquttatem  JudicUfui,  etiam  quam  non  inteili-  G  tiam;  non  superbo,  cuidebeas  plaws  luas  libi  con 


Propter  iniquitatem  corripuisti  hominem.  Nam 
quando,  te  disponente,  corripuit  me  vel  jusiiis  in 
misericordia,  vel iiijuslus  in  nequiiia,  seu  duiiiia, 
correpUo  tua  per  iUos  administrata  fuii  juhta,  quia 
propter  iniquitatem  corripuistihominem.  Sunt  pocca- 
tores,  qui  cum  hominibu^  non  fiagellabunlur :  ideo 
tenuit  eos  superbia  {Psal.  lxxii,  5).  Sed  tu,  propter 
tmquitatem  corriptiwii /lommem  ti*ansiUentem  cul- 
miua  superbiae,  ut  magis  proficiat  iii  humilitaie 
qua  consummata  parcis  lu,  qui  superbis  resistis] 
humihbus  auiem  das  gratiam.  Quod  ergo  dico : 
Amove  a  me  plagas  tuas,  ita  volo  accipi,  ac  si  di^ 
cam  :  Fac  ul  sim  perfecie  humills,  cui  debeas  gra- 


qii,  anteponity  ui  considerata  poUntia  Creatoris  de 
ferveat  iumor  mentis  per  memoriam  condiiionis. 
Vnde  David  propheta,  cum  percussionis  pondere  in 
escesstun  vocis  erumpere  cogeretur,  ad  consideratio^ 
nem  conditionis  suee  se  recoUigens  ait :  Obinutui,  et 
1100  aperui  os  meum,  quoniam  tu  fecisli  me  {Psat. 
xxxviii,  10).  Pensavit  enim  condilionis  suo!  or- 
dinemj  et  jtistitiam  perctissionis  invenit,  quia  qui  be^ 
nigtie  eum,  qui  non  erai,  condidit,  eum  profecto,  qui 
erat,  uon  nisi  juste  percussisset. 

Aliter :  06mtiliit,  vel  obsurdui,  sicut  aUa  irans- 
latio  babet,  et  quasi  opprobria  mibi  facta  noii  au- 
dierim,  tacui,  cavens  mihi,  et  a  contentione  indi- 


sueias,  qui  semper  soles  resistere  superbis,  colaphi- 
lare  pronos  ad  extolleniiam,  deponere  de  sede  ac 
dispergere  superbos  menie  cordis  sui. 

In  Hebraeo  legitur  :  In  inerepationibus  pro  iniqui^ 
tale  corripuisti  virum.  Est  qui  corripitur  in  damna- 
tione,  diabolus  scilicel,  et  quilibet  obsUnaius,  qui 
dum  corripitur,  non  emendalur :  sed  virum  sive 
hominem  raiionabiU  consilio  uientem  pro  iniquitaie 
sua  emendabili  corripuisii  in  increpalionibus,  id 
est  in  eruditionibus,  ut  per  iosam  correptioiiem 
acciperet  correctionem. 

Et  tabescere  fecisti  sicui  araneam  animam  ejus. 
Iste  est  modus  eruditionis,  quod  tabescere  fecisti 


^                                                             —  — w..««  w  «.««.•IVIII9,   ^uuu  ^auezcere  fectsti 
sapimata  contra  homines,  et  a  murmuraiione  con-     sicut  araneam  animam  ejus,  quem  corrinuisti  Ara 
trateDeummeum.  factoremmeum.  nfinmVim  f II /i».  ^  ..<.»  a..^  ^^ :^_j.. .       .    la 


trate  Deum  meum,  factorem  meum,  quoniam  tu  fe 
cisti  et  me  ipsum,  et  meum  flagellum,  tu  ^t  fingis 
iaborem  in  prmcepto  (Psai.  xciii,  20).  Fingis  labo- 
rem  sive  dolorem  in  praecepiuin.  Fingere  enim 
compoiiere  diclmus,  unde  et  compositores  luti  iigu- 
los  vocamus.  Et  tu,  factor  sive  ficior  noster,  qui  iio- 
stram  substaoUaro  finxisii,  adhuc  fingis  et  formas 
doiorem  flagelU  tui  in  prseceplura,  ut  iude  iiistruas 
hominem  quasi  per  praeceptum.  Propter  hoc  obmH- 
iiU  a  comentione  ac  murmuraUone,  sed  non  ab  ora- 
tione  :  imo  flageiUs  tadus  attentius  qro,  et  dico  : 
Vsts.  11.  Amove  a  me  plagas  tuas.  —  Manus  tuce, 

(91)  Lib.  xxiii  Moral.  c.  18. 


nea,  dum  pro  capiendis  muscis  texit  telas  inanes, 
siccatur  et  evisceratur  et  moritur :  sichomodum 
in  congregalione  rerum  lemporalium  laborat,  to- 
lus  evisceratur,  ei  ab  humore  virtulum  siccaiiir  et 
moritur,  quod  ita  esse  inler  flagella  divinae  incre- 
pationis  cognoscitur.  Propterea  dico :  In  increpationi^ 
bus  pro  iniquitate  cdrripuisti  Kominem,  et  per  hoc 
agnovK,  quod  ipse  sit,  quod  tabescere  fecisti,  id 
esl  :  permisisti  sicut    araneam  animam  ejus. 

Aliier  :  in  Hebraeo  habetur  :  Et  posuisti  quasi 
tineam  desiderabilia  ejus.  Tinea  desiderahilia  el  pre- 
tiosam  vestem  rcddit  vllem  :  sic  tu  hominem  crea- 


142S  GERHOIII  Pni£POSITl  REICHERSPERG.  im 

tum  ad  beatam  et  desideral)ilcm  gloriam  aetcrnitatis  A  tione  ponitur,  citomordet,nec  Iiomo  sic  InTeneiiatiis 

vilincasti  per  inOrmitatem  corruptionis  ctmoitali- 

tatis.  Vel   desiderabiiia  cjus  posuisti,  ut  sint  bo» 

luiui  quasi  tinea.  Si  enim  sibi  conscius  est  operum, 

seu  yirtutum  laudabilium  et  desiderabillum,    lalis 

conscientia  per  suggestionem  gloris  inanis  latenter 

et  siienter  eum  quasi  tinea  demolitur,  maxhne  si 

desiderabilia  sua  thesaurizavit  in  terra,  sinens  scire 

smistram  suam  quod  fecit  dextera  sua,  id  est  cu- 

piditatem  van»  gioriae  intermiscens  intentioni  vel 

operationi  sanctae.  Gontra  hujusmodi  tineam  voiens 

esse  cautos  discipulos  suos  ail  Yeritas  :  Thesauri^ 

zate  vobis  thesauros  in  oBlOy  ubi  nec  (erugo,  nec  tinea 

demolitur  {Matth,  vi,  20).  Item  :  Nesciat  sinistra 

tua  quid  faciat  dextera  tua  (Matth,  vi,  3).  Coelum 

dicitur  a  celando,  quia  celala  sunt  a  prospectu  ho-  B  minus  faciie  medicabilem,  qoa  sive  in  veste,  id  «st 


mortem  celerem  potest  effugere,  n j$i  medicina  i 
petenti  succurrente.  Non  estcnim  venenumaranesii- 
cutvenenum  aspidis  insanabile,  quia  peccatum  extol- 
lentiseseu  jactantiae  aliquotiesunocolaphomedica- 
tur,  vel  interdum  secretaseu  manifesta  satisfaclioiie 
facile  curatur.  Tinea  vero,  quae  in  Hebraeo  pooitar, 
lenla  et  dioturna  clade  vestem  pretiosam  demolitar, 
nisi  fortiter  excutiatur  :  caput  quoque  tineoswii 
foedari  non  desinit,  quod  semeUtinea  Invaserit,  nisi 
forte  lavetur,  et  pectinibus  assiduis  radatur.  Unde 
apte  per  araneam  Septuaginta  significaveruni  mam- 
festam,  facileque  curabilem  superbiam.  Yerilas  ver# 
Hebraica  per  tineam  nout  lentam  et  latentem,  nec 
se  per  tumores  jactantiae  ostendentem,  ac  proinde 


minum,  quae  in  coeio  suni.  lu  coeio  ergo  thesauri- 
zamus,  cum  nostra  laudabiiia  celamus,  non  ut  pro- 
ximi  opera  nostra  non  videant  ad  sui  aedificationem 
et  Dei  gloriam,  sed  ue  cupiamus  ea  sciri  ut  nos 
videamur  inde  laudabiles ;  alioquin  mercedem  uon 
babebimus  apud  Deum,  quia  tinea  inanis  gloriae 
consuroit  desiderabilia  nostra.  Quod  quia  Deo  juste 
judicante  lit,  recte  illi  dicitur  :  Et  posuisti  quasi 
tinea  desiderabilia  ejus.  Yel  posuisU  quasi  tineam 
desiderabilia  ejus,  quae  illi  vertuntur  in  tineam 
valde  nocivam,  qui  de  ipsis  desiderabilibus  captai 
humanae  laudis  iuanem  gloriam.  Quae  nimirum  tinea 
ilii  non  nocet,  qui  in  coelo  thesaurizat,  id  est  qui 
coeleste,  ac  celatum  vel  secretum  judicium  timo- 
ratusexspectat,  nesciens  utrum  illic  odio  vel  amore 
dignus  judicetur,  maxime  cum  de  fine  bono  vel 
malo  divinum  judicium  pendeat,  nec  ipse  homo  anie 
finem  suum  perfecte  sciat,  etiamsi  frequenter  orans 
dicat  :  Notum  jac  mt/ii,  Domine,  finem  meum. 
*  Aliter  :  Et  posuisti  sicut  araneam  animam  ejus. 
In  compositione  hominis  ex  anima  et  carne  compo- 
siti,  anima  esl  pretiosiot  res  carne.  Unde  per  illud 
Lominis  quod  esl  in  eo  pretiosius,  potesl  notari 
el  sigoificari*  pretiosior  el  laudabilior  conver- 
satio  ejus,  maxime  contemplatio ,  vel  oflQcio- 
rum  spiritalium  laudabilis  administratio,  qu<B 
quasi  anima  vivificat  opera  et  ofilcia  inferiora  el 
lerrena,  quibus  vel  in  una  persona  vel  in  una  con- 


in  actione,  sive  in  capite,  id  esl  in  inienlioney  de- 
prehensa  fuerit,  fortiter  est  ei  veslis  hujusmodi 
excutienda,  ne  a  tinea  laedatur,  et  caput  hujusinodi 
lavandum  lacrymis,  ae  pectendum  confessionibus 
assiduis,  ne  tineosum  permaneai,  suaque  turpitn- 
dine  lotum  corpus  foedum  reddat.  7«  ergo,  cum  ;>- 
junast  ne  ab  hac  linea  laedaris,  unge  capui  tmmm 
oleo,  et  faciem  tuam  lava,  ne  videarit  hominih» 
jejunans,  sed  Patri  («o,  gui  est  tn  abscondito^  et 
Pater  tuus,  qui  videt  in  abscondito^  reddet  HH 
{Matth.  VI,  17,  18).  Oleum  supemaut  candis 
liquoribus  :  et  merces  aeterna  superexcdlil  ei  pre- 
liosior  esl  cunclis  opibus  mundi,  el  omnia  qoae  iu 
saeculo  desiderantur,  huic  non  veniunl  comparanda. 
Oleo  ergo  purissimo  capul  ungimus,  cum  solo  in- 
tuitu  mercedis  aetemae  bonum  opus  agimns.  El  in 
capite  noslro  sic  uncto  nulla  tinea  locum  habet 
inter  nostra  desiderabilia  el  laudahilia  opera, 
quibus  merces  in  coelo  est  reposiu.  Hinc  est 
quod  caput  viri,  dum  sanctificatur,  aul  radi- 
tur  aut  efiam  ungitur  oleo  sanclo,  ul  ponliicis 
el  regis,  quia  forti  et  virili  actioni  magis  timea 
quam  aranea  insidiatur,  contra  cujus  laesionem  in- 
lentio  quasi  caput  viri  servatur  sannm  et  pol- 
chrum,  si  lacrymis  lavatur,  non  solummodo  capvt, 
sed  et  lectulus,  ubi  capul  reclinatur,  qnod  toties 
fit,  quoties  vuro  sancto  conlingii  veraciter  dicere : 
Lavabo  per  singalas  noctes  leetum  meum  (Psai.  n^ 


gregatione,  vel  eiiam  in  universali  Ecclesia  per  vin-  d  7).  Caput  quoque  viri  sacerdouli  vel  regali  nnctione 


culum  chariutis  inseru,  vel  cohaerens  fuerit  ulis 
auima  vium  illis  administrans,  et  ea  secundum  se 
erdinans.  Ponitur  autem  hsec  anima  sicut  aranea^ 
quia  nisi  praecaveatur,  roordet,  venenumque  in- 
fundit,  unde  turoor  inanis  gloriae  vehementer  ex- 
crescit;  el  ube  superbiae  inlrorsus  latenlc  anima 
ipsa  inde  Ubescit  sicul  aranea,  dum  per  inancm 
et  vanam  gloriam  inanescunt  el  evanescunt  in  ho- 
minis  viu  ipsa  quoque  spiriulia  exercitia,  iu  ul 


perfunditur,  cum  solummodo  ad  bonorem  sunni 
sacerdoiis  ei  regis  actio  fortis  agilvir,  el  appetilos 
privatae  gloriae  quasi  rodens  tinea  prorsus  exdn- 
ditur. 

Porro  dum  femina  sanclificatnr,  ejus  capnt 
sacramenuli  vehimine  tegitur,  cui  eiiam  capiUi 
pro  velamine  dati  sunt,  quia  minus  fortis  adio 
minori  eget  jcontra  superbiam  luUmenlo,  qu»  iili 
non  quasi  tinea^  sed  quasi  aranea  insidlauir.  Et 


non  sint  pro  anima  viviicanie,  sed  pro  aranea  mor- '  •  acimus  qnod  aranea  lenissimo  velamine  seeluditnr, 
iificante.  Propier  qood  recle  dicilur  :  Ettabescete  elleniuctu  seueliamflatu  abigitur,  qnaenoncal- 
fecistx;  vel  sicut  in  Hebraeo  legitur  :  Posuisti  sicut  caneo,  ul  serpens  repens  in  lerra,  veru^  capiti  de^ 
araneam,  vel  tineam  animam  ejus.  sursum,  videlicet  pendens  insidiatur.  £|  ideo  vduii 

Aranea,  quae  in  SeptuaginU  Interpretum  transla-     nigrum,    quod   est    humtliUlis    indlcium,    eapiti 


I4i5  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

saDClificatae  mulioris  imponitur,  quod  nullo  modo  A 
congruit  noptis  feminis,  quia  dum  tribulationem 
carnis  babent  hujusmodi  coucipiendo  in  aenimna, 
et  pariendo  in  dolore,  magis  indigent  calceamento 
contra  serpentinam  fornicaudi  pravitatem,  earuro 
calcaneo  insidiantem,  quam  velamenio  capitis  coo- 
tra  superbiae  araneam  :  quae,  quia  maxime  sanctis 
et  boois  operibus  insidiatur,  ut  pereant,  contra 
eam  non  tam  nuptae  quam  saDCtimoniales  puguant, 
quae  humilitatis  velum  non  incassum  portant.  No- 
ptis  quoque  in  desponsatione  sua  imponitur  vela- 
men,  nonutique  nigrum  ad  signum  humiliiatis, 
sed  album  in  signum  consolationis,  ut  videlicet 
non  desperent,  sed  firmiter  sperent  se  posse  salvari, 
utApostolus  aity  perfiliorum  generationem,  $i  per» 
manserint  in  fide  (I  Tim,  ii,  15).  Haec  propter  dif-  ^ 
fereuliam  inteutationum  alias  tineam^  alias  araneam 
inpsalmo  habentium  placuit  innectere.  Accipiat 
sibi  lector  in  psalmi  bujus  meditatione  de  diversis, 
quod  ei  magis  placet,  cavens  araneam  pariter  et 
ItJieam, 

Aliter  :  Corripuitti  hominem  superbientem,  et 
per  flagella  fecisti  humilem,  quod  inde  patet  quia 
tkbe$eere  fecitti  $icut  araneam  animam  eju$.  Nimi- 
mm  hoc  illi  ostendisti  quod  anima  ejus  fragilis  est 
sicut  aranea»  quae  adeo  ubida  est,  ut  leviter  tacla 
cadat,  nec  etiam  contra  bominis  flatum  stare  va- 
leat.  Unde  sapiens  David  sedens  in  cathedra,  qui 
octingentos  interfecit  impetu  uno,  ipse  tamen  qua$i 
Unemmn$  ligm  ver^niculu$  fuisse  scribitur  (//  Reg.  ^ 
xxiii,  8),  ideo  scilicet,  quia  ta,  Deus,  propter  ini- 
laitatem,  quam  in  Uriam  et  uxorem  ejus  commi- 
•it»  corripui$ti  hominem  ilium,  et  tabeecere  fecieti 
iicut  araneam  animam  eju$.  Inde  est  quod  sicut 
aranea  id  alto  suspensa  fila  subtilui  facit,  in  qui- 
bas  faeiendis  viscera  sua  egerit,  usque  dum  tota 
desiccatur  :  sic  homo  divina  correptione  tactus, 
et  tabescens,  quia  quasi  tabem  visceribus  araneae 
consimilem  suam  horret  conscientiam,  egerit  eam 
per  confessioDem  et  oratiooem,  totusque  in  ailo 
fiuspendiUir,  usque  dum  per  veram  pcenitentiam 
desiccatur  et  morlificetur.  Sic  discipulos  suos  Apo- 
stolus  voluit  mortificari,  quibus  ait  :  Mortificate 
membru  ve$tra^  quw  $unt  $uper  terram^  fornica' 
tioiiem,  immunditiam^  libidinem^  eottcupi$cettliam  D 
malam  et  avaritiam  (Colo$$.  iii,  5). 

Verumtamen  vane  conturbatur  omni$  homo.  Etsi 
omni  exercitio  poenitentiae  se  desiccet  et  evisceret 
atque  mortificet,  dum  in  imagine  pertransit  homo 
in  regione  dissimilitudijiiis,  frustra  conturbatur  cu- 
piens  impiere  ventrem  suae  avaritiae  de  siliquis,  por- 
corum  cibariis ;  frustra,  inquam,  conturbatur,  quia 
unde  saturari  et  impleri  cupit,  inde  nunquam  satu- 
rabitur  congregans,  ct  ignorans  cui  dimittat.  Quia 
ergo  tUDc  frusira  et  vane  conturbatur  in  avaritia, 
quae  interdum  non  obtinet  concupita,  nec  etiam 
•ervare  valet  acquisiu,  justo  judicio  agitur,  ut  pro- 
pter  Iniquitatem  correptus,  ct  tabescens  velut  ara- 
nea  iDterdum  timeat  etiam  non  limenda.  Et  sic  vane 


-  PARS  IV.  —  PSAL.  XXXVIU.  Ii26 

conturbaiur  in  incerto  nonduro  exaudita  oratione, 
qua  supra  dixit  :  Notum  fac  mihi,  Domme^  finem 
meum.  Quantislibet  eniro  polleat  virtutibus,  tameii 
quandiu  nescil  horoo  utrumodioan  amoredignussit, 
merito  conturbatur,  interdum  vane,  interdum  non 
vane.  Timens  iiamqueiimendanoii  vaneconturbatur. 
Timens  vero  non  timenda,  vane  conturbatur.  Vanc 
conturbatus  est  Pelrus,  quando  stupor  eum  circum- 
dederai  incaptura  piscium,  iia  ut  diceret:  Exi  a  me, 
Domine,  quia  homo  peccator  $um  (Luc.  v,  5).  Ti- 
muit  non  timenda,  timuit  Salvatoris  praesentiain, 
cujus  potius  absentia  tiroenda  est  peccatori,  quia 
si  te  pcccatorem  consideras,  ait  sapiens  quidam, 
oportet  ut  a  te  Doroinum  non  repellas.  Si  velut 
aranca  tabescis  in  amaritudine  spiritus  contriti,  in 
amaritudine  animae  tuae,  noli  vane  coniurbari,  ut 
timeas  non  timenda,  ut  timeas  non  arctioris  vitae 
vias  aggredi,  et  velut  in  perturbatione  consilium 
DOD  habeaseos  imitans,  qui  vane  conlurbantur, 
dum  moriunlur,  el  non  moitem»  sed  vitam  timent. 
Si  aDima  tua  timore  Domini  tabefacta  subtiles  roe  • 
ditationes  et  operatioues  desursuro  ad  similitudi- 
Dcm  tunicae  Dominicae  desuper  contextae  per  totum 
contexit  sicut  araiiea,  quae  corpore  tenus  in  alto, 
non  iii  icrra  operatur,  et  egestione  internorum  vi- 
scerum  extenuatur,  noti  conturbari  per  salvatioois 
tuai  dif&deotiam,  sed  habeto  confidenliam,  et  dic 
animae  sic  tabefactae :  Quare  tri$ti$  fs,  afitma  mea^ 
et  quare  conturba$  m$?  (P$al.  xli,  12. j  Multae 
sunt  hujusroodi  consolationes  animae  tabescends  : 
Verumtamen  vane  contnrbatur  omni$  homo  ratio- 
nalis  et  sensatus,  vane  uUque,  sine  causa  videlicet 
iDterdum,  quandiu  nescit  finem  suum. 

Diapsalma  hic  interponitur,  quia  de  conque- 
stione  ac  lamentatione  habita  super  incertitudine 
tiuis  transitur  ac  transilitur  hic  ad  petitioiiem,  qua 
petit  Idithun ,  priusquam  abeat,  sibi  noturo  fieri, 
etsi  non  finem  suuro,  attaroen  refrigerium  suum, 
ne  ulterius  vane  conturbetur,  sed  ita  de  reinissione 
peccatoruro  certificetur,  priusiiuaro  abeat,  ut  secu- 
rus  de  bona  fine  post  multas  anxietates  refrige- 
ratus  finero  suum  cum  gaudio  exspectet.  Ait  ergo  : 

Vers.  13.  Exaudi  oralionem  meam^  Domine,  et 
deprecalionem  meam.  Supra  orans  dixi  :  Notum 
fac  mihiy  Domine^  finem  meum.  Cum  boc  oravi, 
aliud  pro  aUo  accepi,  quia  pro  holitia  vei  certitu* 
dine  finis  mei  accepi  notltiam  de  incerto  esse  meo, 
de  fragilitate  substantiae  meae,  quae  Unquam  nihi< 
luro  est  ante  te.  Sic,  sic  eraro  erudiendus  pcr  scien^ 
tiam  minorero  ad  scientiam  majorem  :  per  nolitiam 
mei  ad  notitiam  tui,  Deus,  qui  es  finis  meus.  Ei 
ideo  non  sine  causa  fui  dilatus  in  prima  mea  peti- 
tione,  quia  desiderium  crevit  ex  dilatione,  quod  ex- 
crescens,  et  in  lacrymis  liquescens  iterum  erumpit 
in  orationem,  cum  dico  :  Exaudi  orationem  meam, 
Domine^  et  deprecaitonem  meam :  —  orationem,  qua 
in  votis  piis  opto  bonuro  finem ;  deprecationem^  qiia 
lualum  finem  devotare  non  cesso ,  quandiu  iUum 
timeo.  Bonum  fiuem  oro^  ut  veniat;  malum  de- 


1427  GERHOIII  PRi£POSiTI  REIGHERSPERG.  UIS 

precor,  ne  veniat.  Tu  ergo,  cui  etiam  tacens  om-  A  cet  cogniti  ab  ipso,  ipsum  tamen  uon  agnoscebaDl, 

quaudo  maguam  anxietatem  ferentes,  et  inajoreiii 
timentes  mutuo  loquebantur  :  Merito  hmQ  pathnur^ 
quia  peccavimus  in  fralrem  nostrum^  videntes  angi§^ 
stiam  animas  illius,  dum  deprecaretur  no»^  ei  non  m- 


iiis  voluntas  loquitur,  sive  oret,  sive  deprecetur, 
exaudi  ortttionem  meam  et  deprecationem  meam. 
Et  quia  lacrymas  quoque  habent  vocem  suam  coram 
te. 

Auribus  percipe  iacrymas  meas.  Licet  enim  plura 
mala  iransilierim,  tamen  quandiu  ignoro,  an  tran- 
silire  valeam  flnem  malum,  flere  magis  quam.  ri-»- 
dere  Ubet.  Plorans  ploro  in  nocte  hujus  ignorautise, 
in  qua  non  valeo  videre  finem  meum,  et  lacrymae  in 
maxiliis  meis  potius  quam  in  genis  meis.  Pulchrae 
namque  sunl  genae  meae  sicut  turturis,  quia  ,  cum 
in  genis  notetur  voluntas  vei  intentio,  ita  ut  ex  cer- 
to  voluntatis  indicio,  quod  in  genis  est,  ipse  locus 
geuarum  vultus  dicatur;  ex  quo  transilivi  bujus 


divimui^  idcirco  venit  $uper  ho$  tribuiatio  (Ctn. 
xLii,  21).  Isti  fratres  nescierant  finem  rel,  propter- 
ea  erant  anxiati,  quaudiu  Joseph  sUuit,  nec  ae, 
quis  esset,  aperuit.  Taudem  ioseph  loquenle  ac  dl- 
cente  -  Ego  sum  Josephy  quem  vendidistis  in  JEf\f^ 
ptum  (Gen.  xlv,  4) ;  priusquam  verba  consoiatoria 
bis  dictis  adjungeret,  aliquantulum  quidem  cooster- 
nati  sunt,  sed  continuo  exhilarati  dicente  UIo  ;  Ntm 
sit  vohis  durum,  quod  vendidistis  me  in  his  regioni^ 
bus,  nolite  timere.  Vos  cogitastis  de  me  matum^  et 


mundi  foeditaCes,  volontas  et  intentio  mea  pulchra  ^  Deus  vertit  illud  in  bonum,  sieul  in  prwsentiamm 
est  quasi  turturis,  castissimse  videlicet  aviculae  ,     cmitits  (tH</.,  v;  l,  20) 


quia  semel  amputatas  inimundiiias  nunquam  ulte- 
rius  volo  vel  intendo  reiterare,  sed  volo  et  iotendo 
castus  permanere,  sobrie,  et  juste,  ac  pie  vivendo 
in  boc  saeculo.  Et  sic  babeo,  ut  spero,  puichras 
geiias,  quanquam  in  roaxUIis  meis  adbuc  inveuiatur 
tanta  edacitatis  foedilas,  ut  jure  propter  hauc  fun- 
«lam  lacrymas,  quoties  iuvenior  modum  necessitati 
debitum  nimis  excessisse  usque  ad  vitium  crapulae, 
vel  indigeriei,  quse,  cum  gravet  omnem  hominem  in 
via  Dei  ^inbulantem ,  permaxime  impedit  me  Idi* 
thun,  ne  saltu  alacri  valeam  transilire  in  sanclam 
contemplationem  alios  ambulantes  in  aciione  bona. 


Sicut  ergo  iUi  fratres  tacente  Joseph  tristes  foe- 
runt,  sed  loquente  ipso  exhilarati  sunt :  sic  ec  ego 
Idithun  te,  magne  Joseph,  qui  dominaris  in  tou 
terra  iEgypti,  erga  me  tacente,  jure  contrislor,  ei 
quia  tuae  locutionis  consolationeni  spero,  dico  tibi : 
iVe  sileas  a  tne,  ^«oiitatii  advena  ego  smm  apud  le,  H 
peregrittus  in  hac  terra  iEgypti  apud  te  veram  Jo- 
seph.  Advena  sum  et  peregrinus  apud  te  demen- 
tero,  apud  te  bona  pro  malis  rependentem,  apmd  t€ 
injuriarum  tuarum  penitus  immemorem,  si  videris 
hominem  vere  poenitentem,  suasqie  calpas  absqoe 
dolo  confilentem,  sicut  itli  qui  dixerunt  :  Mtrita 


Inde  aliquoties  lacrymae  sunt   in  maxiUis  meis ,  p  hcec  patimur,  quia  peccavimus  in  fratrem  nosirum. 


quia  ut  sapienter  comedam  et  bibam,  non  quantum 
cupiditas  eiigit,  sed  quautum  necessitas  ratiouabi- 
liter  exposuit,  veUe  adjacet  mihi,  perficere  autem 
non  invenio. 

Item  :  Sicut  in  principio  psalmi  dixi,  licet  po- 
«ueritn  custodiam  ori  meo,  necdum  tamen  babeo 
adhuc  moderamen  verborum  tam  discretum,  quin 
luterdum  dicam  tacenda,  taceam  dicenda.  Usque 
adeo  indisciplinata  est  maxilla  mea,  ut  inter  eden* 
dum,  seu  loquendum  indiscrete  moveatur.  Atque 
inde  mibi  est  luclus  multus,  et  assiduse  iacrymae, 
quibus  pulso  aures  tuas,  clemens  Deus.  Tu  ergo 
auribus  percipe  lacrgmas  meas^  praecipue  illas  quae 
sunt  in  maxUUs  meis,   ita  ut  des  mihi  transilire 


{Gen,  XLii,  il).  Quaeso  te,  ne  sileas,  quoniam  adwf^ 
na  ego  sum  apud  te^  et  peregrinus^  sicut  omnes  pa- 
tres  mei.  Sicut  illi  patres,  et  patriarchae  in  iCgyplo 
peregrini  et  adveuae  fuerunt,  vei  anteqnam  cogno- 
scerent  Joseph,  vel  postquam  mortuo  Joseph  sur- 
rexit  novus  rex  in  ifigypto,  qui  ignorabat  Joseph. 
Aliter  :  Advena  sum  et  peregrinus,  quoniara  fvan- 
diu  sumus  in  corpore^  peregrinamur  a  Domino  (II 
Cor^  V,  6),  sicut  omnes  patres  met,  quibus  hic  mnii- 
dus  erat  exsUium,  et  coelum  patria.Vel  advena  snm 
apud  tCy  non  apud  diabotum,  quia  nolo  esse  in  coii* 
sortio  advenarum,  qui  veniunt  ad  diabolom,  et  mi- 
oent  cum  illo,  sed  eorum  qui  ad  te,  Deus,  Tenionl, 
ac  tecum  permanere  volunt.  Hoc  raodo  :  Advena 


culpas  niaxiU;e  indisciplinatae.   in  camo   et  freno  D  «titit  apud  l«,  ei  peregrinus  sieut  omnes  patres  meC 


maxiUas  nieas  constringe  ab  edacitate  et  loquaci* 
tate,  quae  duo  vitia  non  a|^roximabunt  ad  te.  0  si 
mibi  sic  oranti,  tu  piissime,  respondeas  verba  i)ona 
ct  coasolatoria !  0  si  dicas  aninue  meae  :  Salus  tua 
egosuml  {Psal,  xxxiv,  3.)  Quia  euim  tuam  consola- 
tioucm  desidero  in  exsUio  vit»  praesentis,  ita  dico  : 
Ne  sileas  :  quoniam  advena  ego  sum  apud  te,  et 
peregrinus.  Fratres  Joseph,  licet  in  i£gypto  advenae 
fueriiit,  atlamen  non  omnino  fuerunt  peregrini,  ubi 
per  fratris  sui  poleutiaro  pariter,  et  clemeutiam  tuti 
fuerunt,  ipso  dicente  ad  eos  :  Nolite  timere^  ego 
puscam  vosy  et  parvulos  vestros  {Gen.  l,  21).  Adhuc 
auteni  Ulo  silctite,  ac  per  interpretem  durius  lo- 
qucnte,  veie  peregrini  et  advenae  fuerant,  quia,  U- 


qui  in  hoc  mundo  peregrini  fuenint,  et  ideo  hhie 
abierunt,  onde  cerlum  est  qaod  et  ego  ibibo ;  sed 
abire  tiroeo,  nisi  prius  mihi  fiat  plena  et  eerta  pec- 
catonim  remissio.  Dico  ergo  : 

Vers.  14.  Remitte  miht^  ut  refrigerer^  priusquam 
abeam.  PIus  ego  in  te  peccavi  quam  fratres  Joseph 
in  eum»  Remitte  itaque  mtAt,  ut  refrigerer,  sicnl 
ilti  post  remissionem  el  iiidnlgentiam  sunl  refrige- 
rati  ab  sestu  cordium,  et  ab  anxietatum  suaram 
gravi  sarcina  relevati.  Remitte  mihi  debita  mea,  sie- 
ut  et  ego  dimilto  debitoribus  meis,  quibus  oplo 
veram  poenitentiaro,  et  largam  ac  celerem  iadul- 
gentiam,  nultam  de  his  quaerens  vindletaro,  niti 
forte  iliis  necessariam  et  sic  emeBdatoria» »  Q* 


im  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  - 

cmcndan  el  salvari  non  possint,  eisi  per  eam.  Re-  A 
mttte  mihi ,  ut  refrigerer  ablatis  tenlationibus ,  et 
datis  mibi  consolalionibus  copiosis,  priusquam 
abeam  de  bac  vita,  et  amplius  non  ero.  Quidam  de 
bac  vita  sic  abierunt,  ut  iicrum  redirent,  et  rn  hac 
vita  essent,  sicut  iiii,  quos  resuscitatos  legimus. 
At  ego  sic  me  cogito  abiluruni,  ut  non  siro  in  bac 
vita»  et  ideo  peto  refrigerari,  priusquam  abeam^  et 
amplius  non  ero,  Si  enim  cum  peccatis  ab  bac  vita 
recessero,  neque  in  bac  vita  ero  amplius,  neque  in 
ilio  vero  esse,  qnod  est  csse  cum  Deo.  Ergo  remitte 
mihi^  Deus  meut,  priusquam  abeamf  et  amplius  non 
ero,  Tale  est,  quod  dicit,  ac  si  latro  sibi  conscius, 
quod  digna  factis  reciperet,  si  in  carcerem  trude- 
retur  amplius  inde  non  exiturus,  ante  introitum 
carceris  diceret  Judici  :  0  Judex^  remitte  tnt/tt, 
priusquam  in  carcerem  abeam^  et  amplius  non  ero^ 
si  iiluc  ibo,  ubi  non  estbonum  seu  verum  esse.  Non 
tamen  reus  in  carcerem  iret,  si  debitum  ei  remitte- 
retur.  Sic  et  ego  Iditbun  timens  eum  debito  illuc 
ibire,  ubi  amplius  non  ero^  si  illuc  noa  refrigeratus 
venero  priusquam  abeam,  vel  obeam,  peto  mihi  da- 


B 


-  PARS  lY.  —  PSAL.  XXXIX.  1430 

ri  veniam  plenam  et  certam,  sciens  pro  certo  quod 
si  accepta  indulgentia  refrigeratus  abibo,  illuc  ibo 
ubi  amplius  in  aeternum  ero  in  vero  et  beato  esse, 
unde  ulterius  uusquaro  transiliendum  erit,  quia  ibi 
numerus  dierum,  qui  est,  non  transibit,  sed  slabiiis 
in  aeternum  permanebit,  notusque  homini  beato 
suits  finis  erit,  ultra  quem  transilire,  vel  aliud  quid 
petere  non  libebit  eum,  qui  felici  saltu  iiluc  transi- 
lierit,  ubi  omnis  consummationis  finis  erit  ipse, 
qui  dicit :  Ego  sum  a  et  e»  {Apoc.  xxii,  43). 

Gloria  Patri,  qui  sic  ad  imaginem  sui  creavit  Iio- 
minem,  ut  in  imagine  pertranseat,  nec  eam  ullo 
modo  aroittat.  Gloria  Filio,  qui  finis  est  homiuis 
in  imagine  sic  pertranseuntis,  ut  imagini  divinae  in 
se  divinam  quoque  coaptet  similitudinero  per  seternie 
sapientiae  conforroitatcro  et  boniiatis  divinie  clarita- 
tem.  Gloria  Spiritui  sanctOy  cujus  opus  est  iUa  re- 
missio,  et  refrigeratio,  quae  optatur  in  psalmo , 
ubi  dicitur  Deo  :  Remitte  mihi,  ut  refrigerer,  prttu- 
quam  abeam,  Sil  Trinitati  gloria  regnanti  super 
omnia,  cujus  fides  per  opera  in  nobis  sit  clarissima. 
Amen. 


PSALMUS   XXXIX. 


Exspectans  exspectavi  Dominum^  etc.  Sexta  jam 
pcriocba  in  hoc  psalmo  formosum  caput  habet. 
IKc  cnim  Propheta  ad  fidei  nostrse  principium,  id 
est  ad  passionem  Ghristi^  redit,  quod  maxime  ver- 
siculos  i»te  innuit  :  Sacrificium  et  obtationem  ito- 
/tttilt,  aures  autem  perfecisti  mihi.  In  capite  libri 
uriptum  est  de  me^  ut  facerem  voluntatem  tuam : 
Dws  meus  volui,  Noluisti^  ait,  sacrificium  et  obla  • 
tlonem,  que  in  lege  praecipiebatur  ofierri  :  aure* 
autem  perfecisti  mibi^  id  est,  intelleetum  dedisti 
mihi,  ut  solus  perfecte  inteliigerero,  cur  illa  nolles, 
qaodque  magis  velles,  tunc  dixi :  Ecce  venio,  Ecce 
iucarnatus  viam  obedientiae  ingredior  paratus,  tif 
faciam  voluntatem  tuam^  sicut  in  capite  libri  scri- 
ptum  est,  id  est  sicut  in  sapientia  tua,  mibi  perso- 
naliter  unita,  dispositum  est  ab  aeterno  tunc  pneor- 
diuante  consilium  antiquum,  quod  in  fine  saeculo- 
mm,  sexta  videlicet  aetate  mundi,  quae  finis  est  et 
consummatio  temporuro,  esset  coroplenduro.  Finis 
iste  notatur  in  titulo,  qui  talis  est  : 

(VeRS.  1.)  IN  FINEM  PSALMCS  DAVID 

Quamvis  enim  per  in  finem  intentio  psallentis  di- 
rlgatar  semper  ad  Ghristum,  tamen  diversis  modis 
loquendo  nunc  agit  de  passione,  nunc  de  resurre- 
ctione  Ghristi,  nunc  de  Novo  Testamento  per  Ghri- 
stum  dato,  nunc  de  fide  cathoUca  per  ipsum  inspi- 
rata.  Uic  autem  per  tn  finem  plenitudo  temporis, 
quo  NoTnm  Testamentum  datam  est,  notatur,  in 
qaod  Vetus  esse  matatum  demonstratur»  hac  in  • 
lentione,  at  dimissis  superstitionibus  idolorum»  et 


veteris  legis,  quae  nibil  ad  perfectum  adduxit,  ame  • 
mus  Testamentum  Novum,  Testamentum  consum- 
mans. 

Loquitur  autem  totus  Ghristus  primo  ostendens 
Ecciesiam  exspectasse  et  acccpisse  Deuro,  et  No« 
vum  Testamenturo  ab  eo.  Secundo  enuroerat  roira- 
bilia  facta  per  Deum,  ibi  :  Annuniiavi,  Et  quoniam 
difficile  erat  Judaeos  a  consuetis  caeremoniis,  et  geii- 
tiles  ab  idololatria  revocare  ad  Novi  Tesumenti 
confirmationem,  utitur  Propbetaauctoritate  Pairum, 
qui  illud  praedixerunt,  sicut  Abrabain  et  alii.  Uti- 
tur  etiam  testimonio  Ghristi,  et  uiiiversalis  Ecele- 
siae,  quod  asserit  esse  impleluro.  Ait  ergo  Ghristus 
in  peisona  roerobroruro  : 

Veas.  2.  Exspectans  exspectavi,  id  est  assidue  ex- 
D  spectavi  in  proroissionibus  prophetaruro  non  le- 
gem,  non  hominero,  qui  potest  fallere  et  falli,  qui 
etiam  indiget  medico,  sed  Dominum^  qui,  quamvis 
differat,  tamen  salvat.  Uiide  bene  sequitur  :  Et  Do- 
minus  non  avertit  se,  sed  benevolus  intendit,  non 
me,  sed  tnt^t.  Non  me,  ut  perdat,  propter  quod 
vultus  ejus  est  super  facientes  mala,  sed  mtVit  ut 
prosit. 

Vers.  3.  Et  qui  abscondit  se  a  prophetis  exaudi- 
vit  preces  meas^  ut  in  Novo  TesUmento  roihi  fulgeat, 
quod  roulti  prophetae  videre  voluerunt,  et  non  vide- 
runt.  Et  eduxit  me  de  lacu  miserics,  id  est  de  in- 
ferno,  et  de  profundo  concupiscentiaruro  carnaliuro ; 
et  de  luto  fiBcis^  id  est  de  malis  operibus,  quae  pe« 
des  inqainant  et  foetent  et  mergunt  in  hoc  laco,  et 
retinent,  et  sant  vilia  ut  laex  aa  comparationesi 


UZi 


GERHOHI  PR/EPOSITI  R£iCUERSPERG. 


f45f 


▼iDi.  Iii  boc  Facu  el  luto  suiil  colentes  idola,  ut  pa-  A  carmen  Deo  nostro.  Hinc  eadem  ipsa  caiuica  sam. 


gaui,  vel  amantes  terrena,  ul  Judaei. 

Beatus  papa  Gregorius  Ezecliielem  (92)  pertractans 
locum  istum  dicit :  Quicunque  adhuc  ex  superbia 
gesUmui,  jam  de  (BCernilatis  timore  aliquid  videnteSf 
dignum  est  ut  per  poenitentiam  cadamus.  Et  cum 
infirmitatem  nostram  sublilifer  eognoscentes  /tumiti- 
ter  jacemus^  per  divini  verbi  eonsolationem  surgere 
ad  fortiora  opera  debemus.  Et  cum  jam  in  bonorum 
operum  soliditate  persistimus^  necesse  est  tit  unde 
nosmetipsos  corrigimust  inde  jam  prcedicantes  et  alios 
revocemus.  Nam  jacenti  non  prcecipitur  ut  ad  pras- 
dicationem  pergaty  ne  infirmus  quisque  hoc  quod 
verbo  cedificare  potest,  opere  destruat.  Recte  ergo 
Propheta,  postquam  se  de  luto  fiecis  educlum  asse- 


quae  in  psalterio  decachordo  deprompta  sunt.  Oiiic 
etiam  Cantiea  canticorum  et  alia  cantica  legalia,qiiae 
ob  boc  dicuntur  vetera,  quia  per  occasioneni  terre- 
nonim  beneficiorum  sunt  cantata,  licet  spiritafium 
beneficiomm  fuerlnt  signiflcantia.  Yerbi  graiia,  cam 
dicitur  in  hujusmodi  canticis  :  Curriu  Pharaonu  et 
exercitum  ejus  projecit  m  mare  {Exod.  xv,  4).  Qoo- 
niam  sterilis  peperit  plurimos^  et  quw  muitot  kaU- 
bat  fiiios,  infirmata  est  (I  Reg.  n,  5),  per  terrena 
quidem  beneficia  significantur  codestia,  sed  quia 
popultrs  yeteris  testamenti  non  intellexit  nisi  ter- 
rena,  cantica  illa  recte  dicuntur  eis  fuisse  veiera^ 
quibns  non  iliuxlt  novi  testamenti  gratia. 
Porro  cantica  evangelica  omnino  sunt  nova^  at 


nitt,  statuiosque  yedes  suos  supra  petram  cdnspexit,  B  canticum  virginis  Dei  gcnitricis  Marix,  canticumqne 


tmmtssum  m  os  suum  canticum  novum  asserutt. 
Prius  enim  de  luto  pravitatis  educitur,  ut  ejus  pedes 
ifi  petra  solidentur^  et  postquam  boni  operis  pedes  et 
gressus  jam  in  petra  fixerit^  tunc  prwdicationis  can^ 
ticum  accipit,  ut  hymnum  Deo  dicere  possit  et  operi- 
hus  et  vocibus.  Sic  SaultiSt  dum  superbus  Damascum 
pergerei^  Redemptoris  voce  prostrattu  jacuit^  et  qui 
pradicator  futurus  erat,  non  tamen  mox  ut  prcedica- 
ret,  quod  viderat^  audivit,  sed  eijacenti  dicitur :  In- 
gredere  civilatem,  et  dicetur  tibi,  quid  te  oporteat 
(Act.  IX,  7)  facere.  Jacens  ergo  hoc  solum  audire 
potuit,  ut  surgens  discerel;  surgens  vero  hoc  didicit^ 
%t  quce  dedicerat  prcedicaret. 
Aliter  :  Ego  Abraham  exspectans  exspectavi  Domi- 


Zachariae,  atque  Simeoois  canticum,  qui  exspectaa$ 
exspectavit  Dominum,  et  intendit  ei,  et  exaudivic 
eum  de  luto  faecis  et  de  lacu  miseris,  statuitqoe 
supra  petram  pedes  ejus,  et  immisit  in  os  ejos 
canticum  novum,  quod  est  bujcs  modi  :  Ntme  dimit- 
tis  servum  tuum,  Domine^  secundum  verbum  tumm  iu 
pace ;  quia  viderunt  oeuli  mei  saiutare  tuum  {Iau:.  ii^ 
2U,  30).  Dicat  nunc  non  solus  ille  Simeon  jostus 
et  timoratus  exspectans  consolationem  Israel,  sed 
omnis  horoo  justus  et  timoratus,  exspectans  et  ipse 
consolalionem  Israd,  dicat,  inquam  :  Esspectaus 
exspectavi  Dominumy  et  intendit  mi/it,  et  exauditit 
preces  meas.  Dicat  hoc  toties  quoties  intdligitexau- 
ditum  se  in  aliqua  cousolatione  Israel,  ut  nnnc  i» 


numy  qui  mihi  promisit  quod  in  semine  meo  bene-  ^  anno  Dominicae  incamatlonis  1ii8  magna  proveoit 

dicendae  forent  omnes  tribus  terrae,  et  ipse  Dominus 

intendit  mihi  et  exaudivit  preces  meas^  et  eduxii  tne 

de  lacu  miserim,  quoniam  eductum  de  Ur  GhaldaK)- 

rum  fecit  me  divitem  non  solum  in  possessionibus» 

verumt  quod  majus  est,  in  I)enedictionibus,  quas 

per  meum  semen  dilatavit,  quod  quasi  petram  soli- 

dam  in  fundamento  Ecciesiae  conspexi,  quando  ex- 

sultavi,  ut  viderem  diem  ejus,  vidi,  et  gavisus  sum 

gratias  agens  ei  qui  statuit  supra  petram  pedes  tneos^ 

lldem  scilicet  ac  spem  meam  consolidans  in  Cbri- 

ato  :  et  direxit  gressus  meos^  non  soium  dum  ego 

peregrinarer  in  Geraris  vel  in  iEgypto  propter  famis 

nlmietatem,  sed  multo  magnificentius  direxit  gres- 


consolatio  IsraeK  Fuerat  in  annis  praeteritis  magiia 
desolatio  In  eo  quod  persaepe  reges  et  princiiies 
convenemnt  in  unum  adversus  Dominum  et  adver- 
8US  Ghristum  ejus ;  nunc  autem  reges  et  priucipes 
conveniunt  in  nnum  ad  faciendam  vindictam  in 
nationibus  Ecclesiam  Dei  vastantibus  et  civitataii 
Jerusalem,  In  qua  sepulcrum  Domini  est,  imps- 
gnantibus.  En  lectulum  veri  Salomonis  molti  lertea 
amblunt  ex  fortissimis  Israel,  omiies  teoentes  gla- 
dios,  et  ad  bella  doctissimi,  lectulom,  scilicet  sepul- 
crum  Domini  defendere,  acmunire  parati!  Unlus- 
cujusque  ensis  super  femur  suum  propter  timores 
noctumos ;  quiaGhristiano  excrcitui  iex  contineB- 


stu  meos,  id  est  seminis  in  iEgypto  peregrinantis,  ^  tiae  indicitur,  ot  sint  castra  Dei  munda  et  bene  or- 


et  inde  ad  terram  promissionis  ducatu  Moysi  et  Aa- 
ron  revertentis.  Tunc  revera 

Vbrs.  4.  Immisil  in  os  meum^  id  est  iii  [os] 
gentis  meae,  canlicum  novum^  carmen  Deo  nostro^ 
Moyse  praecinente  ae  dicente :  Cantemttt  Domino^ 
gloriou  enim  magnificatus  est  {Exod.  xv,  4).  Item  : 
Audite^  coeli,  qtiee  loquor^  audiat  terra  verba  oris 
ntei  {Deut.  xxxii,  1).  Similiter  meo  semine  terram 
mihi  promissam  possidente,  atque  in  ea  promissam 
benedictionem  exspectante,qua  in  semine  raeo  erant 
omnes  gentes  benedicendae,  non  semel  immisti  tit  o$ 
meum^  id  est  oognatorum  meomm,  canticum  novum 


diiiau.  lude  mihi  cuilibet  lldeli  et  catboHco  jtt- 
cunda  est  in  hoc  psalmo  praeteritomm  temporani 
commemoratio,  et  cum  pm^sentibus  eomm  cdlatio. 
Nam  ego  Ecclesia  in  Abraham,  ut  diaom  est,  cjt* 
spectans  exspectavi  Dominum^  et  inttndit  mtAt,  et 
exaudivit  preces  meas.  Ego  in  muhis  prophetis  eC 
Justis,  qui  voluemnt  videre  consolationem  Israd» 
exspectans  exspectavi  Dominum^  et  intendit  tmUdf 
mittens  tandem  quem  missums  erat  ad  consolalio- 
nem  Israel. 

Ego  item  in  sanctis  novi  testamenti  posl  ascen- 
sionem  Gbristi,  exspectans  exspectaviDottdnum^  pro» 


(92)  Ub.  I  homU.  9. 


1133  COMMENTARIUil  IN  PSALMOS 

inissuin  videlicel  Paraclelnm,  et  intendit  mihi ,  quia  A 
subito  inler  exspeclandiiin  factui  e$i  repente  de  calo 
sontu  ianquam  advenientit  spirilui  vehementit^  el 
repiemt  ioiam  domum^  ubi  erani  ssdeniei  {Acl.  ii,  2), 
et  eispeciantes  Parac-leiuni  septifonnem ,  rorllssi- 
inuui  lutorein  conira  septem  dmconis  capita,  septeni 
\idelicet  mondi  bujus  principalia  regna  in  regiio 
Romanoruin  conglobataribi  regniini  iOgyptionnii , 
quod  Augustus ,  victo  Anlonio  et  Cleopalra ,  subju« 
gavit;  ibi  regnum  Judxorum ,  qnod  per  Macbabaeos 
fuit  Romanis  conroederaiuin  ,  et  tandem  sub  eis  in 
tetrarchias  comminutum.  Ibi  Cbaldaeorum  sive  As- 
syriorum ,  ibi  Medornm  sive  Persanim ,  ibi  Macedo- 
iinm  sive  Graecoruni  fortitudo  iroperialis  toia  con- 
Tcnit,  nbique  terrarum  tunc  imperaniibus  et  domi* 
nantibus  Romanis.  Ex  bis  regibus  nascenie  primi-  ^ 
tiva  Ecclesia  quinque  ceciderant ,  videlicet  rex 
iEgyptius,  rcx  Israeliticiis,  rex  Assyrius  vel  Cbaldai- 
cus,  rex  Persxus  vel  Medus,  rex  Grxciis.  Jam  sex- 
tus  erat  ipse  imperator  Romanus ,  qui  per  bestiam 
quartam  in  Danielis  visione  signilicatus  est,  qiio- 
niain  a  regno  Cbaldxorum ,  sob  quo  visio  illa  fuit , 
post  regnum  Persicum  et  Graecum  qoartum  tenet 
loetim  ipsum  Romanum  imperium,  recie  assimilatum 
bestiae  terribili  et  forti ,  quia  lerribiliter  et  fortiter 
Ecclesiam  Dei  pressit  primiius  in  torculari  passio- 
nis  Dominicae ,  in  quo  pressus  est  ille  botrus ,  quem 
in  vecte  crucis  per  fidem  dooruni  populorum  ad 
nos  deportaturo  eognoscimus ,  deinde  in  passioni- 
bus  inariyruin ,  quibus  a  Nerone  usqne  ad  Maxiroia-  ^ 
num  et  Diocletianum  d«cies  repetitis  quasi  per  de- 
cein  coniua  bestia  illa  fuit  terribilis. 

Tunc  immiuentibus  pressuris  nimiis,  ego  Ecclesia 
exspectam  exipeciaoi  Dominum^  et  intei^dit  mihi^ 
0t  exaudivii  precee  meu$f  ei  immisit  in  o$  meum 
canticum  novtcm,  dans  mihi  spiritum  sapientiac 
contra  philosophos  mundi  resistentes  Christian» 
slmplicitati,  splritui»  intellectus  vivificantero  coutra 
Judsos  legem  camaliter  teneuies  et  liiterae  occi- 
denti  nirois  inhaerentes,  spvitum  consilii  contra 
Fharisaeos,  qui  consiliuro  Dei  spreverunt  non  reci- 
pientes  baptismum  vel  Joannis  vel  Christi,  quoruro 
alterum  gratiae  prxcursorium,  alterum  vero  gratia 
et  veritate  plenum  ego  Ecclesia  per  spirituro  consilii 
monita  recepi,  et  jaro  cessante  praecursionis  ofllcio  ^ 
solum  Christi  bapiisrouro  teneo.  Datus  est  etiaro 
spiritus  fortitudinis,  quo  confirmante  multirooda 
tyrannorum  torroenta  sperni  ac  superari  possent, 
quibus  illa  bestia  secunduro  Danielem  quarto  ioco, 
et  seconduro  Joanuero  sexto  loco  posita  Ecclesiam 
Dei  vexavit.  Sepiem^  ait  Joannes,  montes  septem  re- 
.ge$  $unt ;  quinque  eecideruni,  ei  unui  esij  alius  non- 
dum  venil  {Apoc.  xvii,  9,  10),  quia  tempore  Joan- 
nis  regna  quinque,  videiicet  .flgyptiacum,  quod  po- 
pulum  Dei  afllixerat :  Israeliticum  a  domo  David 
sdssum,  et  regno  Dei  adversarium;  Chaldaicum, 
quod  populuro  Dei  captivaverat;  Persicuro  sive  Me- 
dicum,qiiod  in  Aroan  hoste  Judaeorum  fuit  infeslum 
populo  Dei;  Graecura,  quodAntiocho  EpiphaneMac- 


-  PARS  IV.  —  PSAL.  XXXIX.  1454 

chabaeos  aliosque  bonos  JudaioS  vexaverat.  Ista 
quinque  regna  tenipore  Joannis  ceciderant ,  et  sex- 
tum,  Romanorum,  tunc  stabai.  Septimuin,  quod  est 
Anlicbrisli ,  nondum  venerat,  quamvis  jam  lunc  an- 
ticbristi  roulii  fueruut.  Hujus  praecones  eranl  lixrc- 
lici,  quibus  in  Ecclesia  grassaniibus ,  el  erroruro 
suorum  nebulas  difliindenlibiis ,  ego  Ecclesia  calho- 
lica  exspecians  exspectavi  Dominum,  et  inlendit 
mihi ,  ei  exaudivii  preces  meas ,  et  edtixil  me  de  lacu 
miserio!  et  de  luto  fmcU ,  et  staluil  super  petram  pedes 
meos ,  et  direxii  gressus  meos ,  dans  inilii  spirilum 
scieniix,  quo  coiilra  errores  ei  falsilales  baerelito- 
rum  iriuinphante ,  immisit  in  os  meum  canticum  no- 
mm^  quia  tunc  in  Nicaena  synodo  ccepi  canlare  : 
Credo  in  unum  Deum ,  el  Alhaiiasio  docenie  ciepi 
freiiueutare  canlicum  novuin  :  Quicmque  vult  sabus 
essej  ante  omnia  opus  est  ut  teneat  catholicam  (i- 
dem,  etc. 

Post  haec  invalescenle  multimoda  impielate ,  ac 
inuliiplicatis  in  Ecclesia  vel  mundo  fornicatoribus , 
raptoribus,  homicidis,  perjuris,  incendiariis,  hilro- 
cinantibus,  non  solum  in  sxculo,  sed  eliam  in  domo 
Dei ,  quam  feceruni  speluncam  laironuin ,  ilein  ego 
Ecclesia  exspectans  exspectavi  Dominum  ,  et  intendit 
mihi,et  exaudivii  preces  meas^  quia  ecce,  dum  hxc 
scribimus  contra  nequilias  el  inipielates,  manire- 
stum  spiritus  pielalis  opus  in  Ecclesia  Dei  viileinus, 
quod  et  supra  leiigiinus,  et  si  Doniinus  voluerit, 
alias  plenius  exsequi  Domiiio  annuente  parali  su- 
inus ,  cuin  tantae  commoiionis  finein  videriinus ,  cu- 
jus  nunc  inilium  videinus  inuitis  millibus  ultro  cur- 
rentibus  in  expediiioiiem  conlra  paganos»  Doini- 
uico  sepulcro  inimicos.  Cerlatim  curriiur  ad  bel- 
liim  sanclum  cum  jubilantibus  lubis  argenteis  papa 
Eugcnio  II  et  ejiis  nuntiis,  quorum  pra:cipuiis  cbi 
tiernardus,  abbas  Claraevaliensis ,  quoruni  pncdica- 
tionibus  conionantibus,  et  miraculis  noniiullis  pari- 
tcr  coruscantibus,  terrxmotus  faclus  esi  niagiius. 
BluUa  millia  Teutonicoruin  cuin  rcgc  suo,  niulia 
miliia  Fiancigenaruin  cuni  rcgc  suo  in  froiilibiis 
suis  et  galcis,  in  scutis  ct  vexillis  praeferuni  si- 
gnuro  victoriosissiroae  crucis.  Praelcr  hos  turi)ae 
roagnae,  quas  dinuroerare  neroo  potest,  ex  diversis 
tribubus  et  linguis,  et  populis  currunt  in  procin- 
ctum  raplo  signo,  el  vexillo  Dominicae  crucis.  Neve 
sit  infrucluosum  quod  agunt ,  cxeroplo  Zacbabi 
mulli  ex  eis  primitus  ablata  ,seu  fraudata  resii- 
tuunt,  et  quod  majus  est,  exemplo  Chrisli  suis  ini- 
micis  osculum  pacis  oflerunt,  iiijurias  ignoscunt,  et 
ullro  ad  praeliuin  vadunt,  ubi  cupiunt  aut  immolari 
pro  Chrislo  quasi  viclimae,  aut  non  sibi,  sed  Chri- 
sto  vivere,  dicenle  unoquoque  apud  se  :  Mihi  vivere 
Christus  est^  ei  mori  tucrum  {Philipp.  i,  21).  Noniie 
illi  est  mori  lucrum,  qui  moriendo  lucratur  Chri- 
stum?  Nonne  iUi  est  Christus  vivere,  qui  destinavit 
non  sibi  sed  Christo  vivere?  Et  quidem  non  dubita- 
mus  in  tanta  multitudine  quosdam  vere  ac  sincere 
Christo  militare,  quosdam  vero  per  occasiones  va- 
rias,  quas  dijudicarc  non  est  nostrum.  sed  ipsius 


1455 


GERIIOHl  PR/£P0SIT1  RElCHERSPfiRG. 


1436 


qui  soltis  novit  corda  hoihiDum  slYe  recte,  sive  non  A  lau  Jum  canlica,  ita  ut  Titleamus ,  et  gaudearous  im 


recte  militanlium.  Hoc  tamen  constanter  aifirmamus 
qnod  mnlli  ad  tianc  militiam  vocati,  pauci  vero 
electi  sunt. 

Ita  quondam  in  exilu  Israel  de  iflgypto  paucis 
Deo  Gdem  servantibus  multi  euni  irritaverunt,  quo- 
rum  corpora  in  deserto  prostrala  sunt.  Gedeone 
t|iinqt]e  dace  iilioniui  braol  euiii  muliitudine  ma- 
[nta  procedcntc  ad  Mluni  u(mir;i  Madianitas,  pauci 
eom  eo  remaQseruiitf  soU  Irccorai  videlicet,  niultis 
reiro  abeunlibus.  Bc;ili  qui  sic  Deomililant,  ut 
ipsum  su^  nuliliat  piEeiaiitm  mpiirant.  Beati  qui 
vivunt  non  slbi,  sed  Domino.  Multo  magis  vero 
beati,  qui  mOTimtiur  tn  D&mino  (Apoc^  xiv,  13). 
Preliusa  in  conspcclu  Domijii  pugna  militum  ejus. 


pleri  quod  dicitur:/u6i/ale  Domino  omnis  terra,servile 
Domino  inimiiiia  (Psal.  xcix,  i).NametinGQenolms 
canticum  novum  celebratur,cuma  tempore  pnedicti 
papas  septimi  Gregorii  cursus  beats  Mari»  frequen- 
tatur,  ut  Dei  servitio  duplicato  quasi  duplum  naan- 
na  jam  proximante  sabbato  magno,  et  ultcmo 
festivitatis  die  fidelibus  abundet.  Atque  iu  ore  Gbri 
sto  militantium  laicorum  laus  Dei  crebrescit,  quia 
non  est  in  toto  regno  Christtano,  qui  turpes  canii- 
lenas  cantare  in  publico  audeat,  sed  ut  disimas, 
tota  terra  jubilat  iii  Cbristi  laudibus  etiam  per  caa- 
tilenas  linguae  vulgaris,  maxime  in  Teutonicis, 
quorum  lingua  magts  apta  est  concinnis  cantieis. 
Inier  baec  etiam  boc  auget  miraciilun,  et  sanctum 


ct  multQ  tmgis  pretiosa  tn  conspi^ctu  Domini  mors  "  spectaculum ,    quod  sancts  mulieres  in  coenobiis 


sanctmum  ejus  {Psal,  cx\\  15).  Quis  enini  dubitet 
in  ijumiiro  tiaiKloriim  coinpiitaiulos,  quietpugnan- 
tes  ac  triumphantes  lucraniur  Christo,  et  morientes 
lucrantur  Christum  ?  Qui  securi  hostes  Ecciesiae 
interimunt,  securiores  ab  illis  intereunt ,  qui  non 
faciunt  animam  suam  pretiosiorem  quam  se,  dum- 
roodo  consumment  cursum  suae  miiitiae,  babituri 
secum  in  praelio  verum  Josue.  Porro  sacerdos  Aa- 
ron  cum  tota  tribu  Levitica  sociatus  est  vero  Moysi 
oranti  sursum,  ubi  pro  nobis  interpeilat :  et  est 
grande  spectaculum  videre  hinc  milites  in  campo 
pugnantes  duce  Josue,  hinc  vero  beatum  Augusti- 
nuin  quasialterum  Aaron  slipatum  Levitis,  etsan- 


Deo  vacantes,  per  conlinua  orationum  et  suppli- 
cationum  studia  parant  aromala  cum  Maria  Ma- 
gdalena ,  et  muliercs  conjugatae,  quarum  filii  vel 
mariti  vadunt  ad  i>ella  contra  paganos  agenda.  Sic 
ploranl  cum  Racbele,  ut  nolint  consolari,  quia  non 
sunt  earum  tiiii,  vel  mariti  a  tali  militia  revocandi, 
ac  proinde  ipsa  Kacheiis  vox  piorantis  audiiur  in 
Rama,  id  est  in  excelsis. 

Anno  praeterito«  ab  incarnalione  Domini  millesinio 
centesimo  quadragesimo  septimo,  ploratos  et  alo- 
latus  multiis  auditus  est  in  terra  nosira,  paganis  cum 
Roemis  et  Ungaris  tyrannizantibus  et  Christianos 
captivantibus,  ac  mulieres  eorum  crodeliler  pariter 


ctum  Renedtctum  quasi  Hur  stipatum  religiosis  mo-  ^  ac  lurp^ter  vexantibus.  Itero  anno  Dominicas  in- 


nachis  oranles  et  agonizanles  in  monle  alto,  videli 
cet  proposito ,  quod  vcrus  Moyses  in  capite  Novi 
Testamenti  posuil,  quando  suis  discipulis  a  turba 
semotis  non  in  loco  campestri,  sed  in  monte  bea  - 
titudines  capessendas  proposuit  dicens  :  Beati  pau- 
peres  spiritu ,  etc.  (Matth.  v,  5.)  Haec  sunt  pia  de 
Spirilu  pietatis  provenientia  spectacula,  cnjus  ope- 
rationi  et  hoc  assignamus,  quod  in  diebus  islis  nia- 
gna  est  libertas  caiionicis  electionibus  episcoporum, 
abbalum,prsepositorum,  et  aliarum  ecclesiasticanim 
personarum  provehendarum  in  dlgnitatibus ,  quas 
per  multos  annos  pene  a  tempore  Ottonis  primi 
imperatoris  usque  ad  imperatorem  Henricum  IV 
vendere  solebant  ipsi  reges,  vel  imperatores  regnan 


carnationis  millesimo  centeaimo  quadragesimo 
quinto  a  paganis  capla  civitate  £di8sa,  qus  altero 
nomine  Roas  dicitnr,  ploratus  et  ululatus  naltus 
auditns  est  et  exauditus  in  excelsis.  Unde  perraoius 
papa  Eugentus  misit  iitteras  Chrislianis  principibiis 
ac  miiitibus,  ut  convenireBt  ad  faciendam  vindiclam 
in  nationibus.  Et  ideo  raptim  convolatur  ad  arma, 
quia  promittiiur  militantibus  et  poenitentibus  in- 
dulgentia  peccatorum  a  sede  apostolica,  perma- 
xime  his  qui  raorientur  in  tam  sanelo  praelio, 
reddentes  vicem  Saivatori  suo ,  qui  pro  eis  mor« 
tuus  est. 

Igitur  lidelis  Psalmista,  qui  exspectans  exspeeUnit 
Dominum,  pietatis  opera  miriflca  facturum  in  ordine 


te  ubique  Simonia,  dum  per  Simoniacos  episcopos  t^  septem  spirituum,  quorum  jam  quinque,  ut  praeli- 


in  cathedra  pestilenti»  positos  mortifera  illa  pestis 
dilatata  est  usque  ad  inflmos  plebanos,  et  capella- 
nos,  per  quos  valde  muitiplicatos  Ecclesia  pene  tota 
f<Bdabatur  usque  ad  Gregorium  papam  septimum, 
qui  se  opposuit  murum  pro  domo  Israel,  reparando 
in  Ecclesia  canonicas  electiones  juxta  pristinas 
canonum  sanctiones.  Sic  ordinatis  in  Ecclesia  epi- 
scopis  et  reiiquis  praelatis  per  canonicam  eleclio- 
nem  sancta  universitas  populi  Ghristiani  adjuvatur 
per  eorum  reclas  praedicationes ,  et  pias  oratio- 
nes. 

Hinc  post  longam  Simoni»  hiemem  vernali  sua- 
vitate  spirante  reflorescit  vinea  Dominica,  consti- 
tuuntur  ccenobia  et  xenodoc-bia,  et  nova  crebrcscunt 


i)atnm  esl,  operati  sunt,  sicut  evidenter  apparei  in 
opere  sapienti»  contra  philosophos,  in  opere  inlel- 
leaus  contra  Judaeos,  in  opere  consiiii  contra  Pha- 
risaeos,  in  opere  fortitudiuis  contra  tyrannonim 
violentiam,  in  opere  scientiae  contra  haereticomm 
frandulentiam,  recte  nunc  in  operibus  piis  per  spi- 
ritum  pietaiis  provenientibus ,  psallens  dicere  po- 
test :  Exipectans  exspectavi  DominKm,  et  intendit  m»- 
hi,  et  exaudivit  preces  meas^  et  eduxii  me  de  laem 
miserim  et  de  luto  fmcis^  et  statuit  suprapetram  pedis 
meos,  et  direxit  gressus  meos^  et  immisit  in  os  memm 
canticum  novum  carmen  Deo  nostro.  Statuii  suipra 
petram  pedes  meos^  ut  Ghristnm,  qni  esl  pelra,  8|n>- 
rarem  su»  pietatis  opcra  evidenter  factorum  posl 


mi  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  - 

evidentiai  opera  quinque  spiriluum »  priusquam  A 
veniat  judicium,  quod  in  spiritu  limoris  est  per- 
agendum  :  ei  ideo  direxii  gressuB  meas,  quoniara 
ascendenti  milii  per  sealam  septem  graduum,  se* 
piem  videlicet  spirituum  post  opus  fortitudinis, 
quod  in  martyribus,  et  opus  scientue,  quod  in  con- 

!  fessoribus  enituit,  opus  pietalis  exspectan$  exspe- 
ctavi^  et  iu  bac  exspectatione  Dominus  immisit  in 
os  meum  caaticum  novumt  carmen  Deo  nostro.  Gur* 

I  sum  sanctae  Mariae,  in  quo  carmen  Deo  nostro,  fre- 
quentatur,  pietatem  atque  clementiam  ipsius  pro- 
vocans,  cum  dicitur  assidue  : 

Rex  Christe  ciementissime  y 

Tu  corda  nostra  posside^ 

Ut  tibi  laudes  debiias 

Reddamus  omni  tempore.  j^ 

Quod  idem  est  ac  si  dicatur  :  0  Rex  gloriae ,  qui 
fortissime  sanctos  martyrcs,  et  scientissime  beatos 
confessores  gubernasti,  tu  nunc  piissime  atque 
clementissime ,  dispone  regimen  Ecclesiae  reguans 
in  ea'per  evidenlissima  tuie  pietatis  opera,  ut  tibi 
laudes  debitas  reddamus  omni  tempore,  sicut  landes 
debitas  reddiderunt  apostoli  et  evangelistae  per  spi- 
ritum  sapientiae,  intellectus  et  consiiii  triumphantes 
in  tempore  suo  :  et  sicut  martyres  per  spiritum 
fortitudinis ,  beatique  confessores  per  spiritum 
scientiae  suis  temporibus  victoriose  agentes  reddi- 
derunt  congruas  laudes,  ita  noa,  gubernante  cle- 
mentia  pietatis  svmmae»  reddamus  laudes  debiias 
omni  tempore.  P 

Dicat  quisque  nostrum  in  experientia  operum  de 
divina  pietate  procedentium  :  Exspectans  exspectavi 
Dominum,  el  itktendil  miAt,  et  exaudinit  preces  meas^ 
quod  in  eOectu  apparet,  quoniam  priroo  eduxit  me 
de  lacu  miserim  et  de  luto  {mcisy  libenns  a  malis, 
deinde  (irmando  in  bonis»  et  consolidando  in  proe- 
ceptis  alque  consiliis  Gbristi,  statuit  supra  petram 
pedes  meos,  id  est  sensus  meos,  qui  prtus  erant 
cum  diabolo,  et  in  luto  vaciUautes  in  iubrico,  sta- 
tuit  supra  pelram  solidam  (petra  enim  est  Cbristus), 
€t  direxit  gressus  mees,  id  est  opera,  ut  ea  qnae 
retro  sunt  obli^scens,  iu  ea  quae  ante  sunt  exr 
tentus  sequar  ad  palmam  supernae  vocationis,  ma- 
nuque  missa  in  aratrum,  nou  respiciam  retro ,  ut 
uxor  Lolb.  Post  haec  duo  beneiicia  ordine  compe-  D 
tenti  addidit  tertiuro,  quia  imndsit  in  os  meum  cau" 
tieum  notum ,  carmen  sive  bymnum  Deo  nostro,  Ju- 
daeus  et  quilibet  saecularis  terrenorum  appetitor 
canticum  vetus  non  tam>  cantat,  quam  rauco  gut- 
ture  mussitet,  unde  et  dicitur  ad  ilium  in  Isaia : 
Et  erit  quasi  Pythonis  vox  tua^  et  de  humo  eloquium 
tuum  mussitabit  {Isa,  xxix,  4).  Quasi  enim  de  humo 
eloquium  Hiius  mussitat,  'qui  de  terra  est,  et  de 
terra  loquitur,  solaque  terrena  concupiscit  in  his 
qu;e  loquilur  et  agit»  vel  in  ecclesia&ticis  vel  etiam 
in  saecularibus  negotiis.  Dominus  vero  immisit  in  os 
fiuum  canlicum  novum^  quia  in  omnibus  quae  loquor 
et  ago  veterem  hominem  cum  aclibus  suis  depone- 
re»   ac  novum  induerc  cupio,  ac  proinde  omnia 


^  PARS  lY.  --  PSAL.  XXXIX.  U58 

tnrpia  et  theatralia  cantica  quasi  pannos  putridos 
abjicio,  et  nova  laudum  cantatione  roe  omare  in- 
tendo,  non  vetera  canens  cum  Indaeis  terrena  quae- 
reniibus,  vel  cum  gentilibus  idola  cokntibus,  sed 
jucundum  Novi  Testamenti  cantlcum  cantabo  Deo 
nostro,  Deo  videlicet  nostram  naturam  indulo,  no- 
stras  culpas  per  mysterium  suae  passionis  expiantf, 
et  no8  a  vetustate  in  novitatem  vit»  transforroanti, 
curo  Deus  Pater  holocaustum  et  pro  peccato  non 
postularet,  sed  novum  solummodo  sacriQcium  ex- 
peteret.  Tunc  dixit  Deo  Patri  Deus  Filius :  Eece 
vemo.  Videbunt  muUi  venisse  illum,  qui  dixerat : 
Ecce  venio.  Yidebunt  Yenisse  in  su»  prsesentiae  ma- 
nifesta  exbibitione,  qui  in  aeterna  prsedestinalione 
dixit :  Ecce  venio,  Yiderunt  Judaei,  et  inviderunt, 
viderunt,  et  oderunt  et  ipsum  et  Patrero  ejus,  mor- 
tuumque  est  granuro  per  odium  ipsorum,  quod 
multiplicatum  est  in  ffde  muUorura  populorura  ex 
omni  tribn  et  Hngua  credentinm  in  ipsum.  Yi- 
derunt  Pbarisaei,  et  oderunt,  sed  videbunt  multi 
ex  gentibQS  conversi,  et  tiiuebunt.  Yidebunt  an- 
nuntiatum  venisse,  multi  prsecedentium  imitatorcs, 
et  timebumi^  audiu  praedicatione  illius,  quta  se  pec- 
eatores  intelligent,  et  judicium  futurum  expave- 
seeut,  propter  quod  latam  viam  iniquitatis  dimit* 
tent,  et  per  angustam  ire  contendent,  quae  ducit 
ad  vitam,  quaro  diligentissime  requirent,  et  tamen 
sperabunt  tn  Domino  potius  quaro  in  suis  operibus, 
aut  in  suac  virtutis  liducia.  Sperabunt  in  Domino, 
non  ftine  fructu  magno.  Nam 

Yees.  5.  Beatus  vir  cujus  est  nomen  Domini 
spesejus.  —  Beaius vir^  a virtute  denoroinatus,  cujus 
spes  est  nomen  Domim.  Nomen  Domini  est  in  prae- 
senti  looo  Doroinus,  quo  nomine  innuitur  qiiod 
ipse  dominatur  in  omnibus  et  super  omnia.  Uhde 
in  s(^  ilio  habeoda  est  (iducia.et  spes  flrma,  quia 
ipse  veraciter  dicit  in  cantico  Moysi  :  Ego  pereu^ 
tiam^  et  igo  sanabo,  et  non  est  qui  de  manu  mea 
potest  eripere  (Deut,  xxxii,  39).  Percutiam  dando 
cor  p«enitens,  et  sanabo  dando  indulgentiam  poo- 
catorum.  Beatus  ergo  vir,  cujus  est  flrma  spes  nomen 
Domini  dominatoris  omniuro .  Et  ideo  illi  adhaerens 
nulluro  tiroet  adversarium.  quia  nullus  praevabre 
potest  contra  ipsum ;  et  ideo,  qui  eonfidunt  in  Do- 
mino,  sicul  mons  Sionnon  commovebitur  in  mternum 
{Psat,  cxxiv,  I),  sic  et  ipsi  non  commovebuntnr  in 
aeternum. 

Gum  dicitur  :  Beatus  vir  cujus  est  nomen  Domini 
spes  ejuSf  ejus  est  in  Itttera  sunp.rfliiiim,  quia  sufli- 
ceret  dixisse  :  Beatus  vir  cujus  est  nomen  Domini 
spes,  Hoc  frequenter  coniingit  in  translationibns  ab 
Hebraica  veritate  aliquantulum  discrepantibus,  ut 
aliquM  superfluum  positum,  vel  necessarium  prae- 
termissuro  inveniatur,  sicut  est  hie.  Naro  in  He- 
braica  veritate  sic  legitur  :  Beatus  vir  qui  posuil 
Deum  confidentiam  stt/im,  et  non  esi  aversus  ad  su- 
perbias,  pompasque  mendacH,  Attaroen  sic  tegi  po- 
test,  ut  ejus  non  sit  superfluum  hoc  modo  :  Beatus 
rtr,   cujus  est  spes  nomen  Domini  ejus,  quia,  cum 


1499  GERHOUl  PRiEPOSlTl  REICHERSPERG.  €44» 

ftil  ips6  Domini  sm  spocralis  fftmulus,  ilie  qui  est  A  non  pauca,  $ed  muiia  in  corporalibus  et  spiritQali- 

l)us.  Qui  delectatas  in  spectaculis  miralur  insigBes 


commimiter  omuium  Dominus»  est  speciaiis  Do- 
minus  eju$  qui  et  in  Piopheta  dicit  ei  :  Servu$ 
meu$  e$  tu^  l$rael,  quia  in  U  gtorificabor  ( I$a. 
XLiv,  21) ;  item  :  Noli  iimere^  $erve  nieu$  Jacob 
(ibid,^  2).  Item  Magnumtibi  e$t  vocari  $ervum  meum. 
Beatut  ergo  vtr,  qui  est  ita  Gdelis  et  specialis  Do- 
roini  omnium  senrus,  ut  sit  ipse  illi  speciaiis  Domi- 
nas,  et  tunc  recte  Dominus  eju$^  vel  nomen  Domiui 
eju$  est  liducia  et  spes  eju$. 

Aliter  :  Nomen  Domini  Salvator  est,  et  ideo  : 
Beatu$  vir  cuju$  est  nomen  Domini  $pe$  eju$y  qui 
non  aliquid  temporale  sperat  a  Domino,  sed  ipsum 
tantummodo  sperat  sibi  dominatunim,  seque  sal- 
vaturum  juxta  nomen  suum,  quo  dieitur  Salvator 
omnium  bominum,  et  maxime  fidelium.  Unde  al> 
illo  solo  sperat  salutem,  imo  ipsum  sibi  sperat  fore 
salutem  qui  dicit :  Saius  popuii  ego  $um  (P$ai.  xxnr, 
5).  It9  vero  Dominus  et  Salvator  est  flrma  spes  ejus 
iu  futurum,  si  postquam  per  poeuitentiam  eductus 
est  de  lacu  miseriae  et  de  luto  faecis,  atque  per  bo  • 
nam  conversationem  statulus  a  Domino  super  se 
petram,  carmen  biudis  vel  prxdicationis  in  os  acce- 
pit,  ad  relictas  pravltates  pedes  directos  non  refle- 
xit,  et  non  respexit  in  vanilates,  id  est  in  terrena, 
qus  omnia  vana  sunt,  ut  ait  Ecdesiastes  :  \anita$ 
vamtatum^  et  omnia  vanita$  {Eceie,  i,  i). 

Non  respexit  etiam  in  in$ania$  fal$a$,  id  estlu- 
dicras,vel  tbeatrales  ac  scenicas,  in  qoorum  specta- 


bominum  fabricas  et  aurigas  et  funambdlos,  mire- 
tur  potius  c<Bli  acterrs  mirabilem  fabricam.  Q«i 
miratur  aurigam,  equos  in  camoet  frena  regentem, 
potius  miretur  hominem  continentem»  sibique  io- 
siiae  libidinis  varios  et  erroneos  impetus  bene  r&- 
gcntem,  et  cohibentem  ad  castitatis  angustum  fiiu- 
tem.  Qai  miratur  funambulum,  potius  miretur  Pe- 
trum  mariambnlum  in  signo,  et  nos  una  cirai  ipso 
in  re  calcantes  hoe  mure  magnwm^  totam  videliceC 
saeculi  hujus  fluxum  proceilosum,  in  quo  soiii  repii^ 
6t7ta,  quorum  non  e$t  numeru$  lP$at.  ciii,  25). 

In  eo  enim  sunt  ista  salobria  ilKs  vanis  mirabi- 
liora  spectacuia,  quod  illa  studiose  didicit  bomo  ab 
^  liomine  :  Tu  autem,  Domine  Deu$  meu$,  qui  fads 
mirabiiia  magna  solus,  nullum  habes  in  hoc  docto- 
rem,  sed  in  consiliis  ab  aeterno  dispositis,  et  cogiia- 
tionibu$  tui$  fecisti  illa  mtra6t7ta  muila^  de  quibits 
cognoscitur  quod  noit  e$t  qui  $imiii$  $it  tibi  eCiam 
in  eogitationibu$,  nedum  in  operationibus.  BeaUis 
papa  Gregorius  (95)  in  expositione  Job  libro  sexto 
dicit  :  Muita  feci$ti  lit,  DonUne  Deu$  ntfiu,  mirakt'' 
Ua  tua.  Qui$  omnipotenti$  Dei  mirabiiia  pertcrmtari 
$uficiat^  quod  cuncta  ex  niiiiio  creavit,  quod  iptm 
mundi  fabrica  mira  potentiee  virtute  di$po$ita  esf,  et 
super  aera  cctium  $u$penditur^  et  $uper  aby$$mm 
terra'  libratur  :  ^ttoi:^  ex  rebu$  invi$ibiiibu$  omm$ 
luBc  umver$ita$  vi$ibiiium  extsltl,  quod  liominem  fe- 


culis  est  quidem  insania  vera,  sed  ob  hoc  recte  di-  r  ^^^  ^^  ^'^  dixerim^  in  breve  coiiigens  mmidum  alie 


citur  fai$af  qaod,  dum  aut  similantur  nuptiae,  ama- 
toriaeque  naeoiae,  ut  in  comoediis,  aut  amarae  hislo- 
riae,  ut  in  tragcediis,  personae  larvatae,  quae  illic 
introducuntur,  non  hoc  sunt  quod  dicuntur  :  verbi 
gratia,  qui  dicilur  illic  Davus  aut  Parmeno,  non  est 
quod  dicitur,  neque  Thais  meretrix  illic,  aut  miles 
Thraso  vere  nominantur,  sed  omnia  in  falsitate 
aguntur,  imo  simulantur.  Porro  illae  sunt  omnino 
verae  insaniae,  ubi  turpia  vei  crudelia  serio  agun- 
tur,  nec  personae  falsae  introducuntur,  sed  veraci  • 
ter  iilic  iiisaniae  perpetrantur  dominante,  imo  insa- 
niente  ira  in  rixis  ac  pugnis,  et  lasciviente  prava 
libidine  in  actibus  foedis  et  immuudis.  Cum  ergo  sit 
nocivum  falsas  quoque  insanias  histrionum  respi- 


mm,  $ed  rationaiem :  quod  hune  ex  amma  et  carme 
coiut%tuen$^  invettigabiii  virtuti$  di$po$itione  perwd- 
$cuit  $piritum  et  iutum.  Ex  hi$  itaque  aiiud  navinms^ 
et  aiiud  $umu$^  $ed  tamen  mirari  mgiiginme^  quU 
ea  quw  comprehen$ibm  indagatione  mira  ^uni^  As- 
mani$  oculi$  u$u  vUuerunt.  Vnde  fit^  ut  si  mortmMt 
homo  stMctleltir,  iit  admiraiione  omne$  exsiiiant.  Ei 
quotidie  homo,  qui  non  erat^  nasctltcr,  et  nemo  mtni- 
fur,  cum  procui  dubio  omnibu$  comtet  quia  plms  $it 
crea$$e  quod  non  erat  quam  reparare  quod  erat. 
Quia  arida  Aaron  virga  fioruit  cuncti  mirati  $uni  : 
Quotidie  in  are$cente  terra  producitur  arbor^  vtrftcs- 
^tie  puiveri$  in  iignum  vertitWy  et  nemo  miraimr. 
Quia  quinque  $unt  pambu$  quinque  miiiia  hominmm 


cere,  quanto  magis  perniciosum  est  veras,  aut  in  se»  ])  $atiata^  crevi$$e  e$ca$  in  dentibu$  cuncti  mirati  $mnt : 


acperseChrislianum  perlicere,  aut  inaliis  re$picere^ 
id  est  amare?  Ponilur  enim  re$picere  pro  amare, 
quia  quod  amatur,  boc  frequenter  et  libenter  aspi* 
citur.  Uude  jure  beatu$  praedicatur  qui,  educlus  de 
lacu  miseriae  stansqoe  supra  petram,  et  carmen  Deo 
cauens,  minime  re$pexit  vel  dilexit  in$ania$  faisa$^ 
qaas  qui  odit,  illum  conslat  magis  odisse  veras.  Ut 
autem  consueti  in  spectaculis  non  priventur  specta- 
cuUs,  imo  vera  et  salubria  spcctacula,  si  volunt, 
btlieaut  pro  vanis  et  nocivis, 
l  Yens.  6.  Muita  fedui  fti,  Domine  Deu$  meu$,  mi- 
rabilia  tua.  0  Domine  Deu$  mem$,  tu  feci$ti  mirabiiia 


quotidie  $par$a  grana  $eminum  pienitudine  mmltipti' 
cantur  ^picarum^  et  nemo  miratur.  Aquam  $emd 
vino  permutatam  vidente$  cuncti  mirati  smtf  .*  quo- 
tidie  humor  Urrof  in  radicem  viti$  attractut  per  bo- 
trum  in  vinum  vertitufy  et  nemo  miratur.  Mira  ita- 
que  $unt  omnia^  qum  mirari  negiigunt  homtnet^  qmia 
ad  con$iderandum,  ut  pnBdiximm^  u$u  torpescmni. 
Item  in  libro  vicesimo  quinto  (9i) :  AimtinfiaM, 
et  iocutu$  stim,  tnu/ftp/tcaft  stmf  stip#r  nniiienim. 
Vocante  Domino  $uper  numerum  muitipiicantur  fide- 
ie$t  quia  etiam  hi  ad  fidem  ventunf ,  ^t  ad  eiectormm 
numerum  non  pertingunt.  Hinc  enim  fideiibmt  par 


(93)  S.  Greg.  Mag.,  lib.  vi  Noral.,  cap.  15. 


/9i)  Gap.  8. 


1441  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

eoitfesiionm  adtnnti  sunt,  sed  propter  vitam  repro^  A 
bttm  ilUc  numerari  in  sorte  fidelium  non  merentur. 
Fropheta  itaque  intuens  tantos  hoe  EcciesiiB  tempore 
$pecie  lenu$  credere^  quanto$  nimirum  certum  e$t  ele- 
ctorum  numerum  eummamque  tran$ire  ait :  Mullipli- 
cali  sunt  super  numerum ,  ae  $i  diceret :  Mulli$ 
Ecclesiam  intrantibue^  etiam  ad  fidem  $pecie  tenu$ 
veniunt^  qui  nimirum  a  regno  ceBle$ti  exeiuduntur^ 
<fuia  eieclorum  $ummam  $na  videiicet  muitipiicitate 
transcendunt. 

Possumus  etiam  ad  statum  temporis  hujus  aptare 
quod  dicitur  :  Videbunt  muili^  et  timebunt,  et  ^pera" 
bunt  in  Domino.  VidelHmt  muiti  mirabiiia^  qus  fa- 
cta  sunt  rctroactis  temporibus,  et  quae  modo  fiunt. 
Videbunt  septifomiem  sancli  Spiritus  operationem 
pene  totam  expletam  usque  ad  ultimam  factorum  B 
ventilationem.  Nam,  ut  supra  taxatum  est,  per  spi- 
ritum  sapientiae  hujus  mundi  philosophi  confuutl, 
per  spiritum  intellectus  carnales  caeremoniarum 
ritus  in  splriiale&  commutati,  per  spiritum  consilii 
Pharisaei  consiliuro  Dei  spementes  repudiati  et  gen- 
tes  assumptae  sunt;  per  spiritum  forlitudinis  tyranni 
a  martyribus  triumphati,  per  spiritum  scientise 
arioli  et  haeretici  a  confessorihus  praefocati  sunu 
Et  nunc  ecce  in  diebus  nostris,  uti  superius  mon- 
stratom  est,  manifeste  spiritus  pietatis  operatur, 
post  quem  solns  splritus  timoris  exspectatur  ope- 
raturus  terribile  pariter  ac  desiderabile  opus  exa- 
minationis  uUimse,  lerribile  impiis,  desiderabile 
piid,  imo  etiam  sanctis  terribile  simul  ac  desidera-  p 
biie.  Nam  virtute$  cosiorum  movebuntur  (Luc.  xxi, 
^)  timore  pariter  ac  amore.  Timore,  quia  videbunt 
poenas  malorum ;  amore,  quia  videbuot  praemia  bea- 
torum.  Talia  considerantes,  et  novissimum  tempus 
insiarearbitrantes,  videbunt  muiti  et  itm^^nf,  atque 
timore  compuncti  et  meliorati  postea  $perabunt, 
experimento  suae  spei  probantes,  quod  vere  beatu$ 
vir  qui  $perat  in  Domino,  et  bealu$  vir  cuju$  ut 
nomen  Domini  $pe$  eju$,  et  beatu$  qni  non  re$pexit 
retro,  qui  semei  exlentus  et  intentus  in  anteriora 
non  respexit  sicutuxor  Loth,  iion,  inquam,  re$pexit 
in  vanitate$  et  in$ania$  fal$a$. 

Nota  quod  aliud  est  videre  vanitates,  aliud  respi- 
ccre  vanitates,  atque  aliud  respicere  in  vanitate$. 
Nam  qui  videt  mulierem,  sed  non  ad  concupisccn-  D 
dum  eam,  videt  quidem  vanitatem,  et  etiam  respicit 
eam,  si  delectat  aspectum  ejus  camis  pulchritudo 
et  cutis  decus,  quod  est  quasi  flos  fcni  (quoniam 
omni$  caro  fenum)  sed  non  respicit  in  vanilatem,  si 
non  ad  concupiscendum  eam  studio  trahitur,  imo 
ab  ea  retrahitur,  dum  etiamsi  jaciunlur  oculi  ejus 
in  carnis  pulchritudinem,  flguntur  in  neminem  {I$a. 
XL,  6).  Neque  enim  pulchramm  facierum  personas 
prohibemur  videre,  sed  appetere,  aut  ab  ipsis  ap- 
peti  velle  criminosum  est,  quia  dum  se  mutuo  con- 
Ira  se  flgunt  oculi  curiosi  et  libidinosi,  etiam  inta- 
ctis  ab  immunda  violatione  corporibus,  fugit  casti- 


—  PARS  IV.  -  PSAL.  XXXrX. 


iUt 


las  ipsa  de  mente.  Ncc  putare  debet,  qni  in  femi- 
nam  figit  oculum,  et  illius  in  se  diligil  flxum,  quod 
a  neminc  videatur.  Videtur  omnino,  ct  a  quibus  se 
videri  non  arbilratur,  ab  angelis  scilicet  bonis  et 
malis,  el  ab  hominibus  astutis.  Qui,  etsi  a  nemine 
videatur,  quid  faciet  de  illo  desuper  inspectore, 
quem  nihii  latere  potest,  qui  non  ideo  putandus  est 
non  vidcre,  quia  tanto  videi  sapienlius  quanto  pa- 
tientius?  Illi  ergo  vir  sanctus  timeal  displicere,  ne 
delectet,  cum  vanilates  videl,  illum  cogitet  omnia 
respicere,  iie  velit  in  vaniiates  respicere.  Deu$  enim 
de  caio  pro$pexit  $uper  (ilio$  hominum^  ut  videretf 
$i  e$t  inteiligen$y  aut  requiren$  Deum  {P$ai.  lii,  5)« 
ut  videat,  si  est  intelligens  per  se,  aut  requirens  pcr 
alium  docentem  cognoscere  muita  mirabiiia^  dc 
quibus  hic  dicitur  tibi,  Deus  :  Muita  feci$ti  lu,  Do^ 
mine  Deu$  meu$,  mirabiiia  tua^  et  cogitationibu$  tuii 
non  e$t  qui  $imiii$  $it  tibi. 

Fccit  Moyses  mirabilia.  Elisaeus  et  Elias  quoque 
fecerunt  mirabilia,  et  multi  sanctorum  fecemnt  ml- 
rabilia  in  vita  sua,  sed  non  fecerunt  mirabilla  sua, 
quia  non  sua  virtute  fecerunt  mirabilia,  sed  virtute 
aliena.  Unde  Petrus  in  Actibus  apostolorum  claudo 
sanato  :  Quid^  inqnit,  no$  intuemini,  qua$i  no$tra 
virtute,  aut  pietatt  (95)  fecerimu$  hunc  ambulare  * 
Deu$  patrum  no$trorum  gioriftcavit  Fiiium  euum^  et 
in  fide  nomini$  eju$  hunc,  quem  videti$  et  no$ti$^ 
confirmavit  nomen  eju$,  et  fide$,  qua  per  eum  e$t^  de- 
dit  integram  $aniiatem  i$tam  in  con$peetu  omnium 
ve$trum  {Act,  iii,  12).  Si  omncs  electi  Dei  mirabilia 
facientes  in  nomine  Christi,  quem  aut  futurum  prae- 
dixerunt  ut  prophelae,  aul  venisse  nuntiaverunt,  ul 
apostoli,  mirabilia  ipsa  quae  fccerunt  uou  sua,  sed 
Dei  esse  recognoverunt.  Tt  aulem,  Domine  Deu$ 
meus,  multa  feci$li  mirabilta  tua  per  virlutem  tuam 
propriani,  et  cogitationibu$  tui$  propriis,  ea  praedi- 
ctanlibus.  Unde  non  est  qui  $imiii$  $ii  tibi. 

Hoc  ego  David  credidi,  propter  quod  locutu$  $um, 
et  annuntiavi  aliis,  et  multipiicati  sunt  $uper  nume- 
rum^  quia  innumerabiles  sunt  homines,  Deo  tamen 
numerabiles,  qui  reccperunt  hoc  verbum  juxta  iliud 
in  Apocalypsi  :  Po$t  liwc^  inquil,  vidi  turbam  ma- 
gnam^  quam  dinumerare  nemo  poterat  ex  omnibus 
gentibu$^  et  popuii$^  et  tribubu$,  et  iingui$  $tante9 
ante  thronum^  et  paimw  in  manibu$  eorum  {Apoc. 
VII,  9) 

Aliter  :  Anitunltavt,  et  iocuttu  $um.  lucipit  hoc 
loco  pars  sccunda  psalmi  hujus,  in  qua  enumeran- 
tur  mirabilia  ca^teris  miiabilibus  mirabiliora,  quae 
sunt  incarnatio  Verbi,  praedicatio  Justitiae  in  Eccle- 
sia  magna  annuntiatae,  liberatio  hominum  ab  ini- 
quitatibus,  coiifusio  inimicorum,  laetitia  superan- 
tium.  Quid  enim  plus  mlrum  quam  incaraationis 
Domiuicae  sacramentum,  quod  annuntiatum  est  ab 
angelis,  creditum  est  in  mundo,  assumptum  est  in 
gloria?  Non  solum  vero  annuntiatum  est  ab  angc- 
lis,  prophetis  et  aposlolis,  vcrum,  quod  omni  acce- 


(95)  lU  Cod. 


iU5 


GERHOHl  PRiEPOSlTI  REiCHERSPEIiG. 


ii4i 


pliooe  iligniim  esl,  ab  ipsb  Doiuino  incarnito,  qui  \  DeuM^  et  vo$  eriiU  mihi  pofmlu*^  et  ambntmie  in 


nunc  dicit  iii  psalmo  :  Annuntiavi^  et  locutue  $um. 
Non  solum  per  prophetas  praenuntiavi,  sed  eliam 
per  me  ipsum  praesentialiter  annuntiavi^  et  locutu$ 
$um  Judaeis,  quibus  [qui],  $i  non  ventMem,  et  locutu$ 
/tiMsem,  peccatum  non  haberent;  nunc  autem  exctuo' 
tionemnon  habent  de  peccato  $uo  {Joan.  xv,  22),  quia 
cum  ego  eos  vocassem  in  unum,  ut  esset  eis  cor  unum 
et  anima  una  in  Deo,  illi  a  fructu  frumcnti  et  vini  et 
oiei  multiplicati  $unt  $uper  numerum  illorum  pauco- 
rum  qui  mihi  credentes  haliebant  cor  unum.  Nam 
dum  ego  annuntiavi,  et  locutue  $um  de  novo  sacri- 
(iciOy  ideo  quia  tu,  Deus  Pater,  sacrificium  vetus 
et  oblationem  veterem  nolui$ti,  dixerunt :  Duru$  e$t 
hic  $ermOt  qui$  pote$teum  audire?  {Joan,  vi,  61.) 


via^  quam  mandavi  vabi$t  ut  bene  $it  vobi$  {Jerm^ 
vii,  ti  et  seq.)-  ^^  ^^^  ^^^ '  Nunquid  manducak^ 
carnee  iaurorum  «  et  $anguinem  hircorum  potabo  f 
(Pia/.  XLix,  i5.)  Attamen  bsec  permisisti  tibi  offer- 
ri,  ne  populus  Judaicus  ad  idololatriam  pronus  ea- 
dem  offerret  idolis  aut  daemonibus,  quemadmoduin 
iii  deserto  fecerunt,  ubi  commutaverunt  gloriaM 
$uam  in  $imUitudinemvituli  comedenti$fenum  (Pso/. 
GV,  20),  atque  immolantes  ei  boslias  dixerunt :  lli 
sunt  dii  tui,Israel,  qui  teeduxeruntde  lerraiEgjpti. 
Ideo  ut  In  Ezecbiele  dicis  :  Dedieti  ets  profcepta  mom 
bona  {Ezech.  xx,  25)  de  sacrificiis  tibi  offerenJis, 
quae  non  diligis.  Attamen  quia  malis  quoque  bomi- 
num  maiorum,  tu  summe  l>ouuSy  liene  uteris,  prout 


Et  ex  hoc  multi  discipulorum  meorum  abierunt  B,vis,  in  eisdem  sacrificiis  tibi  molestis   prsefigurasti 


retrorsum.  Multi  abierunt,  quia  muUiplicati  erant 
discipuli  $uper  numerum  eleaorum,  ct  beatorum 
discipulorum ,  quibus  mecum  remanentibus  ego 
tandem  sermonem  durum  exposui,  et  mollein  atque 
manducabilem  quasi  panejn  feci.  illi  multi  dentem 
frcgeruut,  quibus  durum  fuit  quod  annuntiavi 
et  locutus  sum.  Unde  per  duritiam  oflensi  abierunt 
retrorsum,  quia  crant  super  numcrum.  Sed  Petrus, 
qui  vere  pertinebat  ad  numerum,  dixit  mihi :  Verba 
titm  teterua  habe$^  etno$  a  te  quo  ibimu$  ?  (Joan. 
VI,  69«)  Postea  per  eosdem  aposlolos  in  omnem 
terram  excunte  sono  praedicationis  anuuntiavi  eum- 
dem  ritum  novi  sacrificii,  et  multi  receperunt  ver« 


uoum  sacrificium  quod  diligis  ,  quo  prsseDiatM 
tibique  oblato,  illa  vetera  omnino  cessare  debereatv 
maxime  te  reclamaiite,  ac  verbis  Isaiae  diceiite  ; 
Neomenia$  ve$tra$ ,  et  $abbata  veetra  odivit  amimm 
mea^  facta  $unt  mihi  mole$ta ,  iaboravi  SMsltnatf. 
Ne  afferatie  ultra  incen$um  fru$tra  {I$a.  i,  15,  14). 
Qui  aures  audieudi  habuit  in  popuio  tuo,  ipse  te  io 
prophetis  bujusmodi  sacrificia  repudiantem  audi- 
vit,  potuitque  in  veritate  dicerc  :  Si  volui$$e$  sacri^ 
ficium^  dedi$$em  utique^  holocauetis  non  deiectmberu 
{P$al.  L,  18).  Attamen  ille  popuius,  de  quo  in  Isaia 
dicis  :  Educ  fora$  popuium  circttm,  et  oeuioe  km- 
bentem^  $urdum^  et  aure$  ei  $unt  {I$a.  xl,  8).   llle. 


bum,  ita  quod  super  numerum  praedestinatorum,      iiiquam,  populus  cascus  et  surdus  neque  te  aadi- 


qui  certus  est,  mulllplicati  sunt  admislis  falsis  fra- 
tribus  :  Mulli  enim  vocati^  pauci  vero  eUcti  {Matth, 
XXllf  14). 

Yel  multiplicati  $unt  gentiles  credentcs  $uper  nu- 
merum  Judaeorum  credcntium  olim ,  quando  nume- 
rati  sunt  In  deserto  pcr  Moysen,  sicut  in  libro  Nu« 
meri  legitur.  Yel  muitiplicati  $unt  $uper  numerum  , 
quia  Deo  quidem  numerabiles ,  hominibus  tamen 
facti  sunt  innumerabiles.  Ideo  autem  Judaeis  per  me 
ipsum  et  gentibus  per  apostolos  meos  annuntiavi 
ritum  novi  sacrificii,  quia  lu,  Deus  Pater, 

Yers  7.  Noluieti  ulterius  $aCrifieium  de  animali- 
bus,  quorum  pars  comburebatur  ,  et    obiationem 


vit  in  prophetis  neque  me,  cum  prssens  annuHiiari 
et  locutus  $um  iilis. 

Mirum  dictum,  quod  populus  ille  ocnlos  habuit, 
et  tamen  aecus  fuit :  aures  babuit,  et  tamcn  sar- 
dtts  permansit.  Sed  sciendum  quod  ocolos  babait 
in  eo  qood  veritatem  videre  potuit  :  sed  in  boe 
caecus  fuit,  quia  videre  noluit.  Similiter  aures  ba- 
buit,  quia  audire  vel  obedire  potuit  :  sed  in  boc 
surdus  permansit,  quia  obedire  noluit.  Propterea, 
quod  solus  rex  illius  populi  Sedecias  passus  esl  in 
corpore,  totus  ille  populus,  reliquiis  exceptis,  pas- 
sus  est  in  mente.  Sicut  enim  illum  rex  Babyloiiit» 
effossis  piimitus  oculis,  quibus  bene  uti  noluit,  in 
Babylonem  captivum  duxit  et  incarceravU  :  ttc 
pauum,  olei,  thuris  et  hujusmodi,  quae  de  fructi-  0  iste  populus  noii  solum  praepeditur  velamine  vuUus 


bus  terrae  obtulit  Judaicus  populus,  quasi  alter 
Cain  terrae  cultofy  et  non  coelestium  appetitor. 

Constat  etiam  quod  nunquam  ea  voluisli,  sed 
ad  tempus  permisisti.  Unde  in  Isaia  dicis  :  Quo 
mihi  multitudinem  vicUmarum  ve$trarum?  plenu$ 
$um,  Hoiocau$ta  artclttm,  et  agnorum^  et  hircorum 
tio/ttt,  qui$  qumivit  hmc  de  mambu$  ve$tri$  ?  {l$a.  i, 
11,  12.)  Item  in  Jereroia  :  Holocauetomata  veetra 
addite  victimi$  ve$tri$^  et  conudite  camee^  quia  non 
$um  iocutu$  cum  patribu$  ve$tri$  et  non  pracepi  ei$ 
in  die  qua  eduxi  eo$  de  terra  ^gypti  de  verbo  holo^ 
cau$tomatum  et  victimarum  :  $ed  lioc  verbum  prce* 
cepi  ei$  dicene  :  Aitdile  vocem  meumf   et  ero  vobi$ 


Moysi,  nejvideat,  sedetiam,perditi8omnino  interio- 
ribus  oculis,  captivitatem  suslinet  Babyionici  regit. 
Insnper  quod  Spiritus  loquens  in  Ezechiele  com- 
nilnatus  est  meretrici  Oollae,  sive  Oolibae,  consui 
httic  genti  peccatrici  accidisse.  Su^citabo^  inquit» 
corUra  te  amatore$  tuo$^  et  denudabunt  te  ve$timenUe 
tui$y  na$um  tuum  et  auree  tua$  prtecident^  et  qum 
remaneerintf  gladio  concidentur  {Ezech.  xxiii,  22). 
Illa  igitur  justo  judiciottto,  Deus  Pater,  suas  ati- 
re^amisit,  quibus  bene  uti  noluit,  cujus  etiam  lilii 
continuerunt  aure$  emas  et  etridebani  dentibue  oi  eum 
(Act,  VII,  54,  56),  qui  annuntiavU  cis  bonum  noB- 
liuiu.  Juste  igitur  privati  suiit  auribus,  ut  eis  om- 
.  nino  iiiduratis  jam  non  sit  uUus  auditus.  Hujus  in- 


4U5 


COMMENTAUIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IV.  —  PSAL.  XXXIX. 


JU6 


teriorum  sensoum  mutilatioiiis   auris  iUa  dextera  A  per  sponsalis  et  nupiialis  amoris  dignitaiom,  qiio 


scrvi  pontilicis  per  Petnim  abscissa  signum  visibile 
exstitit.  Ex  tunc  etenim  etiam  si  qua  de  Scripiuris 
testimonia  Christi  audiunt,  aure  solom  sinistra  ad 
odiendum,  non  etiam  dextra  ad  dillgendum  audire 
possunt.  At  ego  novus  bomo  aures  perfectas  babeo. 
Nam  illis  quidem  aores  juslo  judicio  abstolisti. 

Mihi  autem  aures  perfecisti^  id  est  perfecte  fc- 
cisti  me  intelligere  quid  velles.  Vel,  ut  in  alia  trans- 
latione  habetor,  Corpus  aptasti  mihi ,  ne  populus 
tuus »  ablato  veteri  et  umbratico  sacrificio,  careret 
novo,  quod  sic  antecellit  vetus,  ut  umbra  corpus. 
Corpus  enim  adaptasti  mihij  quo  velut  solari  corpore 
surgente  aspiretdies,  etinciinentur  umbrae,  imo,cum 
sicut  a  suinmo  coelo  egressio  ejus,  Ita  erii  ad  summum 


til)i  Domino  Deo  suo,  et  amico  tanquam  cousorii 
thori  dicere  potoiC :  Osculeiur  me  osculo  oris  sui^ 
•tc.  {Cant,  1,1.) 

£x  tali  subliraitaie  simul  et  humilitate  mtVit  ho- 
miui,  ac  Deo  servo,  et  filio  nato  aures  tu,  Deus 
Pater,  perfecisti,  id  est  perfeclam  tuae  volnntatis 
intelligentiam  simul  et  obedientiam  indidisti,  ut  ex 
eo  vellem  ac  deberem  quod  homo  servus  :  ex  eo 
scirem  et  possem,  quod  Deus  ac  tibi  consubstantia- 
lis  filius,  causam  hominis  suscipere,  et  tuae  Deus 
voluntati  in  ejus  liberatione  deservire.  Neque  enim 
a&res  mihi  perfectae  cssent,  si  horum  aliquid,  vi- 
delicet  Tolontas  vel  potenlia,  debitum  vel  scicntia 
deesset.  Nunc  vero  aures  mihi  perfecisti,  in  eo  quod 


coeli  occursus  ejus,  deficiant    umbnfi  penilus,  et  ^  »e  Deum  hominem ,  filium  ac  servum  genuisti,  cui 


tunc  indicari  sibi  poscet  sponsa  mea  ubi  pascam, 
ubi  cubem  in  meridie,  quando  umbrae  sunt  brevis- 
simae,  nec  adeo  densae,  ut  sunt  umbrac  noctumae. 
Remanebunl  enim  qusedam  reliquiae  umbrarum  in 
sigiium,  quod  positum  est  Cain,  id  est  populo  fra- 
tricidae,  ut  nemo  illum  occidat.  Quid  est  enim  cir- 
cuincisio  et  azyma  Jodaeorom  ondiqoe  dispersorom, 
nisi  quoddam  signum  de  reliqoiis  ombrarom  anti- 
qoarom  ?  Umbram  enim  haboit  lex  futurorom,  non 
ipsam  imaginem  rerom.  Sed  ombra  sob  lege  densa 
et  qoasi  noctorna  fuit :  nonc  aotem ,  solari  corpore 
justitix  in  altomlevatOy  vix  apparentmodicaeombra- 
rom  reliqoiae. 

In  Hebraeo  legitor  :  Aures  fodisti  mi/it,  qood 
idem  est  ac  si  dicator  :  Perfeetae  obedientiae  virto- 
tem  et  meritom  indidisti  mihi  in  eo  qood  me  Deom 
soblimem,  et  bominem  homillimom  geiioisti,  ot 
videlicetego  Filius  et  servos  toos  non  solom  scirem 
voloniatem  toam  ex  eo  quod  Filios,  sed  et  paralos 
essem  ad  obediendum  cx  eo  quod  servos.  Yere 
enim  Filios,  siquidem  de  toa  sobstantia  in  eo  qood 
Deus  genitos,  et  per  amorem  toom  in  eo  qood 
bomo  som  natos.  Vere  etiam  servos,  siqoidem  an- 
cillae  tuae  filios,  nec  ideo  degeiier  ex  aliqua  parte, 
quod  ancillae  filius,  sed  magis  ingenuos  totos,  ot- 
pote  in  eo  qood  ht>mo  som  ex  hominc  in  Deum 
natos. 

Etenim  et  matrem  meam  praerogativa  tui  Spiri- 
tus  nobilitasti.  adeo,  ot  a  facie  olei  jogom  in  ea 
scrvilis  timoris  computresceret,  et  ex  ancilla  in 
sponsam  proficeret,  nec  tamen  ideo  non  ancilla, 
quia  sponsa  ,  nec  ideo  non  sponsa  quia  ancilla. 
Neqne  enim  ideo  non  bomilis,  qoia  soblimis  :  nec 
ideo  hon  soblimis,  quia  homilis.  Nam  qood  sobli- 
mis  sponsa,  provehentis  se  dignitatis  privilegium 
est;  qood  vero  homilis  et  ancilla,  non  solom  nato* 
ralis  condilionis,  sed  ct  devotionis  voluntariae,  ac 
proinde  vlrtutis  est.  In  soa  enim  fondatissima  hnmi- 
litate  permansit  eilam  tunc,  com  per  amoris  spiri- 
tum  in  sponsam  Dei  et  reginam  coeli  profecit.  Erat 
namqoe  Ipsa,  sed  non  ipsa,  ipsa  quldem  |ier  na- 
turae  humanae  humilem  conditionem,  quam  in  ea 
virtus  tua  obombrans  ei  conservavit ;  sed  non  ipsa 


nec  debitom,  nec  scientia,  nec  voluntas,  nec  poten- 
tia  tibi  obediendi  in  causa  hominis  exsequenda 
deesset.  Sic  tu,  Deus  Pater,  anres  perfecisli  mihi. 

Praeceperas  in  lege  Moysi  ut  victima,  quae  cauda 
vcl  auribus  amputalis  esset  mutilata,  non  recipe- 
retur  in  sacrificio  ad  votum  persolvendum,  signi- 
ficans  in  hoc  mandato  nullum  tibi  acceptum  sacri- 
licium,  coi  desit  vel  obedientia,  quae  significator 
per  aures,  vel  perseverantia,  quae  significatur  per 
caudam,  quse  finis  est  corporis,  ut  perseveratitia 
fiiiis  est  boni  et  bene  consummati  operis.  Propterea 
quia  vetus  homo  ncque  sub  lege  naturali,  neque 
sub  lege  scripta  obedientiae  aures  habuit,  neque  in 

^  bono  coeplo  perseveravit,  sacrificium  et  oblalionem 
ejus  no/iits(t ,  aures  iniem  perfecisti  mihi  novo  ho- 
mini,  qui  obediens  tibi  osqoe  ad  mortem,  mortem 
aotem  crucis,  hosiia  perfecta  fui,  non  mutilata  vei 
In  auribus  vel  in  cauda,  quia  mihi  neque  obedien- 
tiae,  neque  bonae  perseverautiae  virtus  defoit.  Quo^l 
non  tamen  attriboo  mihimetipsi,  qoia  ego  a  me  ipso 
non  som,  sed  tibi  Deo  Patri  meo,  qui  me  Deum  ge- 
noisti,  et  hominem  fecisti,  qoique  mi^t  Homini  Deo 
aures  perfecisti^  quia  virtutem  perfectae  obedientiae 
mihi  dedisti,  ut  essem  idonea  victima  pro  totius 
mundi  peccatis  abolendis  in  his  qui  credunt  in  me 
ac  per  me  mediatorem  in  te,  pro  quibus  in  crucis 
ara  semel  immolatus,  in  aliaris  quoque  ministerio 
frequenter  immolabor  usque  ad    finem    saeculi   ad 

D  salutem  credentium.  Increduiorum  autem  Ju- 
daeorum 

Bolocaustum  et  pro  peccato  non  postuiasti,  Ho- 
locaustum  de  vitula  rufa ,  qoae  toia  incendebator, 
et  pro  peccatOf  id  est  hircom  emissariom  {Lev.  xvi, 
10),  coi  peccata  imponebantor,  etmitiebator  in  so- 
iitudinem,  noit  postulasti^  sed  a  me  Filio  too  sacri- 
ficiom  perfectom  exegisti,  et  ego,  qu<B  non  rapuif 
tunc  exsolvebam  {Psal.  Lxviiiy  5),  qoia 

Veks.  8.  Tunc  diM :  Ecce  venio,  Dixeram  boc 
abaeteroo  in  praedestinatione  qua  praedestlnattu 
eram  Filius  Dei  in  virtute  secondiim  spiritom  saa- 
ctificationis  concipiendos,  non  in  coiicopiscciitia 
carnali,  sed  in  sptritu  sancuOcationis.  IHsltiti  au- 


14&7 


GERIIOHl  PRiEPOSlTI  R0CHERSPERG. 


lUS 


tem  facere  qnod  praedeslinatum  erat,  usque    dum  A  ipse  innocens  medi^m  se  inlerposuit,  ei  disdpli- 


venit  tempus  miserendi.  At  ubi  venit  plenitndo  tem- 
poris,  non  uUra  disluli,  sed  tunc  dixi  :  Ecce  venio. 
Tunc  Oguris  cessantibus  dixi  non  jam  praedestinan- 
dOf  sed  obediendo  :  Ecce  venio,  Ecce  in  evidenti  : 
non  dico  per  verbum  futuri  temporis  :  Veniam^  sed 
sine  mora  praesentialiter  dico,  quia  venio.  Tempus 
cst  ut  veniant  promissa,  quia  auferuntur  promit- 
tcntia. 

Notandum  quod  ex  hoc  loco  immutationem  ve- 
teris  legis  probat  Apostolus  dicens  :  Ideo  ingrediem 
mundum  dicit  :Hostiam  et  oblalionem  noluisti  (Hcbr, 
X,  5).  Sciendum  quod  vetera  sacrificia  erant 
quasi  verba  Dei  promittentis  ,  qui  cum  in  fi- 
guris  diceret  :  Dabo  ,  ct ;  Mittam  Filium  meum» 


nam  pacis  nostrae  operatoriam  super  se  accepit. 
Quid  ergo  faceret  pius  et  justus  Pater  videns  inne- 
centem,  sibique  coaequalem  Filium  ad  hoc  bumilia- 
tum,  ut  non  solum  pro  nequam  servis  intercederei 
orando,  sed  etiam  disciplinam  eorum  exriperct  va- 
puiando,  et  mortem  illis  non  sibi  debitam  gustando? 
Qui  in  diebus  cami$  sutBpreces  o/ferens  cum  damare 
valido  exauditus  esl  pro  sua  reverentia  (Hebr.  v,  T), 
dignus  videlicet  a  Patre  audiri,  et  exaudiri,  qaem 
et  ipse  audivit,  sicut  ait  :  iVoit  possum  ego  a  meipio 
facere  quidquam  :  sicut  audio^  judico  (Joan.  v,  50). 
Item  :  Omnia  quacunque  audivi  a  Patre  meo^  ncta 
feci  vobis  (Joan.  xv,  15).  Item  :  Sicut  mandaium  dc^ 
dit  mihi  Paterf  sic  facio  (Joan.  xiv,  3i).  Haec  varA 


postquam  res  venit,    mutat  verba,  et  non  dicit :  ^  verba  Filii  Patrem  suum  libenter  et  obedienter  an- 

dienlis.  Ac  proinde  constat  quod  iile,  qui  sic  audi- 
vit,  aures  perfectas  habuit.  Unde  nunc  dicitur  : 
Aures  autem  perfecisti  mihi,  ut  dare  audirem  quod 
holocauslum  et  pro  peccato  non  postulastif  sed  iil 
ego  in  mundum  venirem,  et  sacrilidum  fierenn  vo- 
luisti.  Tunc  dixi:Ecce  venio  paratus,  ut  fadam 
voluntatem  tuam,  Deils  meus,  volui.  PerfecU 
fait  haec  obedientia  mea,  non  tarda,  non  pigra, 
quia  te  dicente,  imo  scribente  tn  capite  libri^ 
hoc  est  in  meipso,  qui  sum  caput  librt,  totius 
videlicet  sacrae  Scriplurx,  cujus  est  caput  sive 
initium ,.  ubi  ego  noroiuor  pnncipiumf  diceute 
lioyse  :  In  principio  creavit  Deus  coelum  et  ter- 


Dabo  ,  sed  :  Dedi ,  et  :  Misi.  Ipso  *ergo  ve- 
nienle  noluit  ea  quas  erant  ejus  figura.  Si 
quis  autem  dicat  adbuc  apud  Judxos  durare  vete- 
rem  ritum,  et  ita  figuras  non  esse  ablatas,  non  est 
verum.  Non  enim  habent  regem,  neque  sacerdo- 
tem,  et  ablata  sunt  sacrificia,  quamvis  sicut  Cain 
Deus  posuit  signum,  ut  nemo  eum  occideret,  ita 
Judaeus  retinuerit  circumcisionem  et  azyma,  et  hu- 
jusmodi,  et  habens  hoc  signum  non  occiditur,  sed 
maledictus  est  Cain  a  terra,  quae  sanguinem  fra- 
iris,  quem  ipse  fudit,  exccpit,  id  est  malediclus  est 
ab  Ecclesia,  quae  excepit  sanguinem  Christi.  Hsec 
est  enim  terra,  de  qua  dixit  Deus  :  Vox  sanguinis 


fratris  tui  clamat  ad  me  de  terra  (Gen.  iv,  10).  Cla-  p  ram  (Gen.  i,  1),  scribente,  inquamy  te  in  illo  capite 

mat  utique,  sed  Judaeus,  qui  fudit,  qui  spirilaliter     ^ibri 

non  bibil,  non  audit,   neque  enim  aures  audiendi 

liabet.  Similiter  gentilis,  qui  sacrificat  idolis,  cla- 

morein  sanguinis  hujus  non  audit.  Falsiis  etiam 

Christianus,  qui  confitelur  se  nosse  Deum,  factis 

autem  negat,  nec  ipse  vocem  sanguinis  hujus  cla- 

manlis  audit.  Si  enim   audiret,  utique  obediret. 

Quid  enim  clamat  aspersio  sanguinis  hujus  melius 

clamans  quain   sanguis  Abel,  nisi   poenitentiam, 

obedientiam,  ct  peccatorum  indulgentiam  ?  Ule  san- 

guis  vindictam  clamavit  contra  impoenitentem,  con- 

tra  desperantem ,  et  ex   desperatione  dicenlem  : 

Major  est  iniquitas  mea^  quam  ut  veniam  merear 

(Gen.  IV,  15).  Iste  autsm  sanguis  in  obedieniia  et 


Ters.  9.  IJt  facerem  voluntatem  tuam^  tunc  dixi : 
Kece  venio,  Yox  dicenti»  Ecce  venio  innuit  obedieu- 
tiae  alacritatem  remota  omni  pigritia.  Item  vox  di- 
centis  :  Voluntatem  tuam^  Deus  meus^  volui^  notal 
voluntariam  obedientiae  hilaritatem.  Qui  enim  vo- 
luntatem  Dei  praecipientis  patienter  sustinet,  et  fa- 
dt  quod  ille  jubet,  in  palientia  quidem  possidebil 
animam  suam,  sed  non  meretur  illam  dilectionem 
qua  hilarem  datorem  diligit  Deus  :  nec  dicere  po- 
test :  Voluntatem  tuam^  Deus  meus^  volui^  cum  po- 
tius  diccre  veraciter  possit :  Voluntatem  tuam  sus- 
tinui.  Ego  autem  Christus  unus  pro  meis  oroni- 
bus  perfectam  solvens  obedientiam  votuntatem  iuam^ 


pcenitentia  fusus  remissionem  peccatorum  postulat  D  ^cus  meus^  oo/ut,  sicut  scriptum  est  de  me  in  cajnie 


omnibus  obedientibus  et  poenitentibus,  pro  quibus 
Deo  Patri  obedivit  Christiis,  pro  quibus  etiam  poe- 
nitentiam  quadraginta  dierum  in  deserto  fecit,quam 
dcmum  suae  passionis  doloribus  consummavit  pro 
nobis  dolens,  et  vulueratus  propter  iniquitates  no- 
stras,  quia  non  simulatorie,  sed  vere  languores  no^ 
stros  ipse  tulit,  et  peccata  nostra  ipse  portavit^  et  di- 
sciplina  pacis  nostrw  super  eum  (Isa.  liii,  4).  Nira 
res !  Nos  propter  peccata  nostra  eramus  castigandi 
et  disciplinandi,  ut  redderetur  nobis  pax  et  gratia 
Dei.  Si  omnes  infemales  et  temporales  poenae  in  no- 
bis  disciplinandis  et  castigandis  expendoreniur,  non 
sufficerent  ad  disciplinam  pacis  nostrae  consumman- 
dam.  Ideo  cum  nos  flageUaremur  multis  roiaeriis» 


/t6n,  id  est  in  divinitate  insita  mihi ,  qui  sum  Bber 
vitae,  qui  sum  Yerbum  tuum  tibi  coaetemum,  qai 
sum  verbum  per  os  omniumy  qui  a  saecuio  sunl,' 
prophetaram  praenuntiatum,  et  per  os  apostolorani 
annuutiatum,  qui  sum  liber  scriptus  intus  ei  fo-' 
ris,  id  est  in  divinitate  simul  et  humanitate  roea.' 
Quod  in  divinitate  per  xternam  praedestinationeai 
scriptum  est,  boc  in  capite  libri  scriptum  esse  dicl- 
tur.  Attamen  ct  in  pelle  humaniutis  calamo  scribc 
velociter  scribentis  tota  sapientia  divinitatis  inscri- 
pta  est.  Insuper  etiam  itt  capke  libri  hujus  Psal- 
morum  primo  psalmo,  qui  est  caput  et  quasi  litu 
lus  aliorum,  scriptum  est  de  me  viro  beato,  iti  /a- 
ciam  voluntaum  tuam,  quam  et  ego  9o/iit,  quia  nou 


1449  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS 

invito  mandalum  dedisti  mibi  obediendi  usque  ad 
mortem  :  sed  ego  voiuntalem  tuam  to/ut,  quia  unius 
voluntatis  ego  et  tu  sumus.  Unde  quod  tu,  Pater, 
vis,  ego  etiara  volo  divina  quidem  voluntate  divini- 
tus,  humana  veru  bumanitus.  Unde  et  dixi  :  Non 
quodego  voloy  sed  quod  tu  vis  fiat  (Marc,  xiv,  56)» 
sulxlens  videlicet  humanam  meam  voluntaiem  tuae 
ac  meae  voiuntati  divinae,  in  qua  neque  naturaliier 
neqiie  aciualiler  discrepamus  ego  et  tu,  quia  unum 
sumus.  Huinana  vero  mea  volunlas  a  divina  discre- 
pat  in  natura,  et  ante  mortem  discrepalmt  actione, 
qoa  renuebat  calicem  passionis.  Post  resurrectio- 
uem  vero  et  ascensionem  licet  sit  allerius  naturse 
quam  divina,  ipsa  taroen  est  m  omnimoda  virtute 
divina  sine  dissonantia,  ita  ut  ego  novus  bomo  di* 
cere  possim  :  Yoluntatem  tuam^  Deui  metfs,  volui, 
id  est  volnntali  divinse  voluntale  bumana  omnino 
consensi,  et  legem  tuam  in  medio  cordis  mei  bal)eo, 
sicut  m  capite  librij  id  esl  in  primo  psalmo  scri- 
ptum  est  de  me,  ubi  dicitur  :  Sed  in  lege  Domini 
voluntas  ejus,  et  in  lege  ejus  meditabitur  die  ac  no^ 
cie  {Psal,  1,  2).  Quod  eiiim  tti  capite  libri  dicitur  : 
In  lege  Domini  voluntas  ejus^  consouat  verbo  bic  di- 
cto  :  Voluntatem  tuam,  Deus  meus,  volui :  et  quod 
ibi  dicitur  :  Et  in  lege  ejus  meditabitur  die  ac  nocte^ 
idem  est  cum  eo,  quod  bic  sonat  :  Et  legem  tuam 
in  medio  cordis  mei. 

Vers.  10.  Annuntiavi  justitiam  tuam  in  Ecc^esia 
magna.  Quod  legem  tuara  in  medio  cordis  mei  ba- 
bui,  quodque  voluntatem  tuam  volui,  bocerat  mibi 
plantalum  esse  me  tanquam  lignum  secus  decursus 
aquarum.  Quod  aulem  annuntiavi  justiliam  tuam  in 
Ecclesia  magna^  boc  erat  mihi  frucium  dare  in  tem- 
pore  opporluno,  secundum  quod  scriptum  est  in 
capite  libri  de  me,  ubi  dictum  est  de  me  :  Et  erit 
tanquam  lignum^  quod  plantatum  est  secus  decursus 
aquarum^  quod  fructum  suum  dabit  in  tempore  suo 
(Psal.  I,  5). 

Aliter  :  Ego  Christianus,  vel  ego  David  poenitens, 
vei  psaltes,  qui  exspectans  exspectavi  Dominum^ 
corde  credidi  ad  justitiam,  quia  voiuntatem  tuam^ 
Deus  meus^  voluL,  et  legem  tuam  in  medio  cordis  mei 
babui.  Ore  quoque  confessus  sum  ad  salutem,  quo- 
iiinm  attittindavt  justitiam  tuam  in  Ecclesia  magua. 
Justiliam  tuam,  quae  ex  fide  est,  quam .  tu  inspi- 
ras,  non  justitiam  operura,  qux  in  lege  sunt.  An- 
nunliavi  justitiam  tuam  in  Ecclesia  non  parva  ut 
prius,  sed  magna^  toto  terrarum  orbe  dilatata.  Et 

Ecce  iabia  mea  non  prohibebo  a  loculione  veritatis 
territus  eorum  timore,  qui  corpus  occidunt,  ani- 
mam  autcm  non  possunt  occidere.  Inler  baec  ati- 
quoiles  blaspbemor  tanquam  simulalor,  sed,  o 
Domine,  tu  scisti.  Tu  mihi  testis  es,  quod  non 
propter  timorem  prohit)eo  labia  roea  loqui  cum  ta- 
oeo,  neque  in  bypocrisi  loquor  ea,  quae  loquor.  Vei 
tu  scisti^  id  est  ab  aetemo  ita  futurum  disposuisti. 
Onde  patet  banc  annuntialionem  justitisc  tua  fieri 
auctoritate,  non  in  dolo,  sed  in  veritate.  Iloc  tu 
uistif  qui  vides  cor  meum,  quo  id  ipsum  credo  ad 
Patwol.  CXCllI. 


.  —  PARS  IV.  —  PSAL.  XXXIX.  U50 

\  justiliain,  quod  ore  confiteor  ad  salutem.  Tti  sci- 
sti  quoties  labia  mea  non  prohibui,  quod  non 
in  donle  el  corde  locutus  fui  per  duplicilatem, 
sed  in  puriiate  cordis  per  intentioiiis  bonae  sim- 
plicitatem.  Non  enim  abscondi  in  corde  meo, 
quando  loquendum  credidi,  quod  jusium  intellexi. 

Vers.  i1.  Justitiam  tuam  non  abscondi  in  corde 
meo,  sicut  illi  faciunt,  qui  dicuntur  canes  muti  non 
valentes  latrare.  Sciens  enim  quia  justus  ex  fide 
vivit,  justitiam  fidei  cordelenus  lenui,  sicut  eam 
teneiidara  crcdidi,  propler  quod  et  locutus  sura. 
Quid  locutus  sura? 

Veritutem  tuam^  et  salutare  tuum  dixi.  Non  abs- 
condi  misericordiam  /uaftt,  et  veritatem  tuam  a  con-- 
cilio  multo.  Veritatem  tuam  in  proraissionibus  per 
B  Christura,  qui  esl  veritas,  partiin  iinpletis,  parlim 
adhuc  implendis,  et  salutare  tuum^  id  esl  eunidera 
Christura,  qui  est  veritas  ad  confirraandas  prorais- 
siones  Palrura,  et  Salvatorcra  non  solura  ludaeo- 
rura,  sed  et  gcntium  dixi.  Dixi  enira  Jesum  Chri^ 
stum  ministrum  fuisse  circumcisionis  propier  veri" 
tatem  Dei  ad  confirmandas  promissiones  Patrum^ 
genles  autem  super  misericordia  honorare  Deunt 
(Rom.  \v,  8).  Et  ideo  non  abscondi  misericordiam 
tuamy  et  veritatem  tuam  a  concilio  muito.  Non  abi- 
condi  a  ccnciiio  muito,  id  est  propter  raultos  ob- 
loqueoteSy  misericordiam  tuam,  qua  peccata  diraittis 
vere  poeniteiitibus,  et  veritatem  tuam^  qua  peccata 
punis  in  his,  qui  non  vere  iXBnilent,  aut  quod  pe- 
jus  est  in  defcnsione  peccali  et  in  afleciione  pcc- 
^  candi  raancnt.  Sic  ego,  prout  expedire  credidi, 
utrumque,  misericordiara  scilicet  et  veritatera  dixi. 
Attaraen  pro  sola  misericordia  mihi  vcl  aliis  confe- 
rcndainoratioiiesupplicavi,etadhucsuppUcodicens: 

Vers.  12.  Tu  autem^  Domine^  ne  ionge  faeias  titt- 
serationes  tuas  a  me.  Sicut  enim  finilis  noclurnali- 
bus  in  Ecclesia  lectionibus  in  fine  subjungitur  . 
Tu  autem,  Domine,  miserere  nobis^  ita  quoque  fini- 
tis  praedicaiionibus  et  enuntiatis  contra  noctis  filios 
increpationibus  ego,  qui  veritaiein  et  misericor- 
diam  annunliavi,  misericordiam  solam  mihi,  et  au  -< 
ditoribus  optavi.  Nam  justitia  quidem  sempcr  vi- 
gilat,  quam  propheta  Jeremias  vtr<jratn  vigiiantem 
vocat,  neque  ad  hoc  est  oralio  necessaria,  ut  exci- 
D  tetur  justitia  reddens  cuique  sua,  sed  pro  iniseri- 
cordia  excitanda,  quae  in  navicula  ctiam  discipulo- 
rum  dormit,  aliquando  necessaria  est  oratio.  Unde 
nunc  dico  :  Tu  autem,  Domine,  ne  ionge  facias  mi^ 
serationes  tuas  a  me.  Utruraque  nuntiavi  ego,  mise- 
ricordiani  scilicet  et  justitiam.  Tu  auiem,  Domine» 
solam  primo  exbilie  misericordiam  peccata  remif- 
tendo,  et  emendationem  fructuosam  tribuendo,  ut 
justitiam  tuam  ferre  posslt  homo  reus  ci.raiser,  qua- 
lis  ego  sum  David  poenitens  vei  psallens,  cui  ultro 
vicina  est  justitia  tua  parata  ulcisci,  quod  malefeci. 

7tt  autem^  Domine^  ne  ionge  facias  mseratiqnes 
tuas  a  me.  Ostende  in  me  primo  ad  informationem 
credentium,  et  me  audientium,  quod  ego  te  veraci- 
ter  misericordem  tcstatus  sum.  Fac  ut  miseraiio- 

46 


1451 


G£RHOHI  PRiEPOSITI  REICHERSPERG. 


1452 


iies  Uiae  appareant  in  me,  ut  possim  dicere  :  Fidelis  \  ginquas  nune  facit  manifeslas  et  proximts^  mco 


zermo,  et  omni  acceptione  dignus^  quod  Christus  Je- 
sus  venit  in  hunc  mundum  peccatores  salvon  faterey 
quorum  primus  ego  sum,  Sed  misericordiam  consecu- 
tus  sum  (I  Tim.  i,  15).  Sic  ne  ionge  pelantur  exem- 
pla  de  tua  misericordia,  rogo,  ne  longe  facias  mise- 
rationes  tuas  a  me,  ut  de  miserationibus  tuis  eiem- 
plumcapiant  inme,  qui  audiuntme  loquentemde  te. 
Quando  enim  ego  te  praBdico  misericordera  di- 
cens,  quod  tu  es  paliens  et  multum  misericors, 
et  praestabilis  super  malitia,  cum  econtra  videatur 
bominibus,  quod  tu  velut  iromisericors  perire  sinas 
innumerabiles  homines  in  sua  malitia,  pro  quibus 
convertendis  orat  Ecclesia  :  ego  de  vicino  vellem  de- 
monsirare  tuae  miserationis  ev  identia  testimonia,  ne 


tempore,  iu  mea  persona,  et  quod  majus  mibiqae 
gratius  est,  in  Ecclesia  magna  mihi  contemporanei 
manifesias,  prout  ego  annuntiavi  justitiam  in  Eccle- 
sia  magna,  non  abscoiidens  misericordiam  istam  a 
concilio  multo.  Unde  qui  prius  oravi  dicens  tibi 
Domino  Deo  meo  :  Ae  longe  facias  mi»eTatsame$ 
tuas  a  me,  in  mediis  precibus ,  aut  in  spe,  aiil 
in  re  clementer  et  evidenter  eiauditus  muto  Tocera 
orationis  in  vocem  gratiarum  actionis  dicens  : 

Misericordia  et  veritas  tua  semper  suscepermHi  nie. 
Gratias  tibi  ago>  Domine,  quia  misericordise  taae, 
quae  prios  videbantur  longinqux,  nunc  ecce  inve- 
ninntur  mihi  propinquae.  Recognosco  enim,  et  seiH 
tio,  quod  misericordia  tua  et  veritas  tua  semper  ««- 


dicaturmihi  quotidie:  Ubi  est  Deustuus,  quem  prae-  ^  sceperunt  me.  Misericordias  tuas  prius  in  aliis  at- 


dicas  misericordem  ?  Haec  dicentibus  ego  mon- 
strare  soleo  illa  Scripturarum  gazophylacia,  ubi  sunt 
roisericordiae  tuae  antiquae  repositaeac  signatae.  Ver- 
bi  gralia,  sic  dicens :  Confitemini  Domino,  quoniam 
bonus,  quoniam  in  wternum  misericordia  ejus.  Qui 
facit  mlrabilia  magna  sotus,  Qui  fecit  luminaria  ma- 
gna  :  sotem  in  potestatem  diei  :  lunam  et  stellas  in 
potestatem  noctis,  Qui  percussit  jEgyptum  cum  pri- 
mogenitis  eorum.  Qui  eduxit  Israet  de  medio  eorum 
(Psat.  cxxxv,  1  el  seqq.)  et  |caetera  fecit  rairabilia 
multa,  et  anliqua,  in  quibus  manifestavit,  quod  m 
cternum  misericordia  ejus.  Hujusmodi  vero  toae 
Deus  niiscrationis  exempla  quasi  a  longe  videntur 


tendi,  el  consideravi  opera  tua  et  expaviy  ne  fone 
remanerem  expers  miserationum  tuarum,  quas  in 
aliis  cognovi.  Sed  nunc  tua  gratia  revelante  cogno- 
sco,  quod  misericordia  tua  et  veritas  tua  suscepemni 
tne  semper  in  aeterna  praedestinatione»  ut  nunc  ap- 
paret  in  tempore. 

Aliter.  Tu  autem,  Domine,fac  utnon  careatef^ 
ctu  quod  dixi :  Ne  longe  faeias  miseratione»  tua»  a 
me  misero,  et  roiserationibus  iudigente.  PerCoeope* 
ra  misericordiae  tuae  semper  mihi  praeparatae  ab  ori« 
gine  mundi,  ut  audiam  in  flne  mundi  quod  audi- 
turi  sunt  benedicti,  quibus  dices :  Venite,  benedicii 
Patris  mei,  percipite  regnum,  quod  vobis  paratum  est 


mutuala,  nisi  ad  praesens  demonstrari  valeanl  vel  q  ab  origine  mundi  {Matth.  xxv,  54).  Semper  euim,  ab 

llLis  consimilia,  vel  illis  majora.  Tu  ergo  ne  longe 

facias  miserationes  tuas  a  me,  ut  de  vicino  in  evideuti 

possim  demonstrare  novas  miserationes  tuas,  quas 

praesignaverunt  misericordiae  tuae  antiquae.  Yerbi 

gralia  :   Qui  firmasti  terram  super  aquasy  firma  Ec- 

clesiam  tuam  super  Scriptuias.  Qui  fecisti  iumina- 

fta  magna^  solem  et  lunam^  fac  in  diebus  nostris  ut 

luminare  magnum  clarescere  sacerdotium  in  pote^ 

statem  diei,  spiritalis  videlicet  sanctimoniae  ac  regi- 

minis,  et  fac  regnum  quasi  lucidum  plenilunium  in 

potestatem  noctis,  temporalis  videlicet  roilitiae  ac 

regiminis.  Qui  percussisti  jEgyptum  cum  primogeni- 

tis  eorum^  percute  infernum  cum  suis  primogenitis 

daemonibus.  Percute  hunc  mundum  cum  suis  pri- 


origiiie  mundi,  a  primo  justo  susceperunt  roe  du- 
cendum  ad  te  mtserteordta,  qua  Louus,  et  veritoM 
tua,  qua  justus  es.  Consideratis  euim  reiroactis 
mirabilibtts  tuis  atlendo  te  bouum  et  amo,  video  ju- 
stum  et  timeo,  atque  sic  amor,  et  tiroor  prodocaoC 
me.  Securus  enim  de  reroissione  convertor,  secu- 
ru8  de  veritaie  poUicentis  praemia  perseveranti  os- 
que  in  finem,  contendo  perseverare  usquein  linem. 
Contendo  quidein  pro  viribus  mihi  a  tc,  Deus, 
concessis :  attamen  scio  quod  stare  non  valeo,  nisi 
luo  adjutorio  liberer  ac  rouniar  a  roalis  nie  uudi- 
que  circurodantibus. 

Vers.  15.  Qttontam  ei reKm(/e(/erttfU  me  mala^  quo- 
rum  non  est  numerus.  Curo  essem  filius  irae,  lotos 


mogenitis,  maiis  principibus  :  et  educ  Israel  popu-  D  in  maligno  positus,  repleverunt  me  mala  quormm 


lum  tuum  de  medio  6orum  in  mauu  potenti  et  bra- 
cbio  excelso,  ut  non  tam  pro  antiquis,  quam  pro 
nuvis,  praesentibus  et  evidentibus  miserationibus 
cantemus  Domino^  gloriose  enim  magnificatus  est^ 
equum  enim  et  ascensorem  projecit  in  mare  {Exod. 
XV»  i  et  21),  et  quisque  nostruro  praesentialiter  li- 
l)eratus  a  daemonibus,  et  malis  hominibus,  vel  etiam 
a  vitiis,  et  moribus  iEgyptiacis  dicat  pro  misericor- 
dia  sibi  vicina:  Fortitudo  meuy  et  laus  mea  Domi- 
ntts,  et  factus  est  mihi  in  salutem.  Iste  Deus  metti, 
et  glorificabo  eum  {Psal.  cxiv,  14).  Ne  igitur  ulte- 
rius  dicatis  roihi,  ubi  est  Deus  tuus,  ecce  dico :  Iste 
Deus  metts,  et  gtorificabo  ettm,  qui  mihi  antiquas 
misericordias  facit  novas,  et  prius  occultas  et  lon- 


non  erat  numerus.  Nunc  autem  quia  princeps  mondi 
hujus  foras  ejectus  non  habet  locum  in  meo  corde 
proptcr  pacem,  quae  data  est  bominibus  bonae  vo- 
luntatis,  quorum  unus  ego  esse  cupio,  foris  me  in- 
piignat,  foris  infestat  per  suae  nequittae  satelUtes,  d» 
mones  et  pravos  homines.  Unde  nunc  dico :  Cirettm- 
dederunt  me  mala,  quorum  non  est  numerus. 

Aliter:  Circumdederunt  me  mala,  quorum  non 
est  numerus,  peccata  scilicet,  ac  poenaruro  diversa 
genera,  quorum  non  est  numerus  apud  bomines, 
elsi  est  apud  Deum,  qui  oronia  in  roensura,  et  nn- 
roero,  ac  pondere  dispensat  non  soluro  bona,  sed 
etiam  mala,  quae  benc  bonus  irrogat,  quando  per 
talia  castigat  cmendando,  vel  puuit  condemnmio 


1455  C0MMENTAR1UM  IN  PSALMOS 

quosque,  proot  novit  inisericorditer  aut  juste  tra- 
ctando.  Bene  dico  mala^  quorum  non  est  numeru$. 
Quis  eniro  dinumeret  peccata,  quae  sunt  nobis  a 
nebis,  et  quse  suggerunlur  ab  alienis  ?  Delicta  qui$ 
inteUigit  ?  Quis  autem  enuroeret,  qus  non  intelli- 
git?  Peccavi  super  numeruro  arense  maris,  et  multi- 
plicata  sont  peccata  mea.  Si  arenae  minuta  sunt  in  • 
numerabilia,  quanto  magis  peccala'super  arenam 
multipiicata  ego  dinumerare  non  valeo,  nec  etiam 
quodminos  est,  videre  sufiicio?  Unde  boc?  Inde 
scilicet,  quia 

Comprehenderumt  me  iniquitatei  mem^  et  non  potui^ 
ut  viderem.  Sicut  enim  regem  Sedeciam  comprehen- 
derunt  €bal(laei,  et  excaecaverunt  eum  prius  inter- 
fectis  filiis  ejus,  ipso  vidente  :  ita  comprehenderunt 
me  iniquitates  mecs^  meqoe  caecaveront,  virtutibus, 
qoas  baboi,  priroo  eistinctis  me  vidente,  qoia  quod 
virtutes  habitas  amisi,  non  accidit  per  ignorantiam. 
Sed  his  amissis  ad  tantani  ignorantiam  deveni,  ul 
mente  caecatus  non  possim  videre  in  quantis  malis 
jaceo  sob  rege  Babylonico  incarceratus  ab  illo,  quia 
peccatis  exigentibus  carcer  mihi  est  etiaro  corpus 
propriuro,  quod  corruropiiur  et  aggravat  auiroam, 
duro  terrena  inhabitatio  deprimit  sensum  multa  co^ 
gitantem  (Sap,  ix,  15). 

Aliter :  Comprehenderunt  me  iniquitates  mecs^  sicot 
Philisthaei  coroprehenderont  Sarosonero,  eumque 
caecaverunt,  et  roolere  fecerunt  fallente  iUoro  femi* 
na,  quia  blandiente  mihi  vel  carne  mea  propria  vel 
aliena  illiciente  comprehenderunt  me  iniquitates  metBj 
oculosque  roeutis  mihi  abslulerunt,  etme  quasi  asi- 
num  posuerunt  ad  molam  circuroagendaro  ad  mo- 
lendam  larinam,  non  de  qua  fiant  panes  azymi  ab 
Israelitis  coroedendi,  sed  de  qua  fiant  panes  fer- 
mentati  iflgyptiis,  vel  etiam  Philisthseis  apti.  Quid 
enim  sunt  cogitationes  vanae,  quas  aliquoties  mo- 
lo,  nisi  farina  Philistinorum,  spirituum  scilicet  ma- 
lignorum  ?  Qui  nisi  primo  roihi  abslulissent  oculos 
interiorcs,  non  eis  suggerentibus  molerero  curas  ex- 
tcriores  et  inutiles,  quibus  roe  preroentibus  non  po- 
tui,  ut  viderem.  Non  potui  aliquo  conalu  efllcere,  ut 
viderem^  vel  me  peccatorem,  vel  te  Deuro  peccato- 
res  justificantero.  Tanta  inflrmitas  inde  mihi  pro- 
venit  per  iniquitates  meas,  quod  ipsae  iniqoitates 

MultipUcatcB  sunt  super  capiUos  capitis  md.  Ca- 
put  meoro  Christos  est,  capilli  capitis  hujus  sunl 
sancli  in  illo  radicati,  super  quos  multiplicati  sunt 
iniqui.  Vel  capilli  sunt  hujus  capitis  universse  vir- 
tutes  de  illo  procedenies,  super  quos  capiUos  muUi- 
plicatm  sunt  iniquitates^  quia  plures  inveniuntur  vi- 
tiorum  phalanges,  quam  virtutoro  sint  acies,  cum 
Qnamquaroque  virtutem  dno  vitia  iropugnent,  ut, 
Terbigratia,  huroilitatem  impugnat  superbia  vera,  et 
homilitas  falsa.  Pietatem  impognat  impietas  vera,  et 
pietas  falsa.  Hoc  idero  in  caeteris  patet.  Unde  recte 
dicitor,  qood  iniqoitates  muUipUcatce  sunt  super  ca- 
pillos  capitis  met,  soper  virtotes  scilicet,  qoas  capot 
sieom  Christus  in  se  radicatas  habet. 

Aliter  :  MultipUcatce  sunt  iniqmtates  mece  super 


.  —  PARS  IV.  —  PSAL.  XXXIX.  1454 

A  capiUos  capitis  mei.  Ego  Nazaraeus,  ego  Sarosonl  ai- 
milis  tandio  eram  fortis,  qoandio  non  sunt  praeci- 
si  capilli  capitis  mei.  At  ubi  per  carnem  propriam, 
vei  alienam  quasi  per  Dalilaro  meretricem  deceptns, 
et  rasus  sum,  perditis  vidciicet  sanctis  mediutioni» 
bos,  qoibos  qoasi  capillis  pulchris  omatur  princi- 
pale  hominis,  quod  est  mens  rationalis,  continuo 
caecatus  molere  coepi  cogilationes  inuliles,  vei  no- 
xias,  aliquoties  inter  psallendum  versando  aliod 
ore,  aliud  corde,  quoniam  et  ipsum  eor  meum  dere- 
Uquit  me  ita,  nt  essem  persaepe  immeroor  Dei  et  mei, 
quasi  columba  non  habens  cor.  Ephraim,  ait  Oseas 
propheta,  faetus  est  quasi  columba  non  habens  cor 
(Ou.  VII,  11).  Hoc  improperiuro  proinde  roihi  recte 
convenit,  qoia  cor  roeom  dereliqoit  me.  Non  eram 

^  sane  absqoe  corde,  otcolomba  non  habens  cor  ;sed 
com  essem  cordatoset  rationalis  conditos,  eor  meum 
dereUquit  me.  Unde  pejus  est  mihi,  quam  columbae 
cor  non  habenti,  et  etiam  felie  carenti,  quia  ego  et 
feile  plenos,  et  corde  vacoatos  ondiqoe  nialis  pre- 
mor,  nec  est,  qoi  de  mano  opprimentiom  malorom 
possit  eroerc  me,  nisi  complaceat  tibi,  Domine,  ot 
eruas  roe. 

Aliter  :  Cor  metim,  id  est  ratio  mea,  dereliquit  me, 
qui  non  appetit  profutura,  et  se  etiam  non  cogno- 
scit.  Sicut  Petrus  cor  suuro  non  comprehendit  cum 
dixit :  Non  te  negabo  {Matth.  xxvi,  55).  Et  nota, 
quod  dicit :  Cor  meum  dereliquit  me.  Non  enim  na- 
toraliter  erat  sine  corde  creatus,  vel  natus  homo, 

Q  sed  qood  ante  peccatom  erat  natoraliter  in  bomine, 
colpa  primi  hominis  ipsom  et  posteros  ejos  dereli- 
qoit,  ita  ot  sit  comparatus  jumentis  insipientibuSt 
et  cor  sive  rationem  non  hai)entibus.  £t  ita  homo 
non  estcaecus  natura,  sed  caecatus  ex  culpa  sicot  Se- 
decias  a  Chaldaeis,  et  Samson  a  Philistbaeis  legon- 
tor  soa  colpa  caecati. 

Aliter :  MuUipUcatw  sunt  iniquitaUs  mem^  id  est 
meororo,  super  capillos  capitis  mei.  Naro  ego  Chri- 
stos  capot  sum  corporis  mei,  quod  est  Ecctesia,  et 
sunt  capilli  roei,  sive  barba  roea  electi,  qui  niihi  vi- 
cinius  inhaerent,  qoi  sont  adeo  paoci,  ot  iii  eoruro 
coroparatione  iniqui  sint  roulti.  Non  dico  de  iniquis 
hujus  mundi,  sed  de  his,  qui  sunt  in  Ecclesia,  de 
qnibos  jam  sopra  dixi :  Annuntiavi^  et  tocutus  sum: 

D  multipUcati  sunt  super  nunnerum.  Insoper  «(cormeiim 
dereliquit  me^  id  est,  homo  pacis  meae,  in  quo  spe- 
ravi,  in  qoo  cor  roeom  fidociam  haboit,  me  dereli- 
quit,  qood  grave  nirais  est,  qoia  nihii  nocentios» 
qoam  sustinere  illum  inimicuro,  quem  diligis  quasi 
cor  tuum.  Sic  ego  Judam  dilexi,  quantum  in  nie 
fuit,  quandiu  inter  apostolos  apparuit.  Sed  ille  me 
dercliquit,  suaeque  fraudis  roultos  iroitatores  post  se 
in  Ecclesia  futuros  reiiquit,  a  quibus  omnibus 

Vbas.  14.  Complaceat  tibi,  Domine  Deus  Pater,  «t 
eruas  me  unicum  Filium  tuum  com  oronibos  mem- 
bris  meis  taliom  fraode  gravatis,  atqoe  ot  iu  ioca 
malorom  paUnitom  praecisorum  inserantur  ix>ni  et 
fructuosi,  utqoe  non  solom  in  locom  Jodae  Mathias 
positos  froc4om  faciat,  sed  et  oniniom  simiiium  Ju- 


ii55 


GERHOHI  PRiEPOSITl  REICHERSPERG. 


ii56 


(\ie  mercaloris  pessimi  loca  similes  Mathiae  apostoli  A  "^ihi  bona,   vcrbi  gratia  :  Magister,  sciwuUy  tfuim 

cbtineant,  et  fructum  afferant.  Tu,  Domtit^,  ad  ad- 

juvandum  me  respice,  Me  veram  vitem  respice  iu, 

Pater  agricola,  tuoque  respectu  me  adjuva  inutiles 

palmites  amputando,  quia  tempus  putalionis  advenit 

{Cant.  II,  li),  bonosque  purgando,  ut  fructum  plus 

afferant. 

Vers.  15.  Confundanlur,  et  revereantur,  qui  quw- 
runt  animammeamt  ut  auferant  eam,  Confundantur^ 
me  resurgente,  qui  quosrunt  animam  tneam,  non  ut 
fruantur  ea  in  bono,  sed  ut  auferant  eam,  quara 
tamen  uemo  tollet  a  nie,  sed  ego  pono  eam,  et  ite- 
rum  sumo  eam  (Joan,  x,  17).  Cum  ergo  eam  resu- 
ino,  illi  confundantur  et  revereantur  ,  qui  volunt 
mihi  malUf  non  solum  qui  faciunt ,  sed  et  qui  vo- 
lunt. 

Yers.  1G.  Et  ferant  confestim  confusionem  suam, 
id  est ,  agant  pcenitenliam,  qui  dicunt  mihi :  Euge  , 
euye, 

In  Uebrxo  legitur :  Pereant  post  confusionem 
suam  qui  dicunt  mihi :  Vah^  vah,  Quod  idem  est, 
ac  si  dicalur :  llli,  qui  mihi  dicunt  :  Va/r,  qui  de- 
struit  templum  Dei ,  et  in  tribus  diebus  recsdificat 
(Matth.  XXVII,  40),  sic  pereant,  ut  liujusmodi  sub' 
sannationes  vel  timore  ac  revcrenlia  constricti  non 
audeant  cfllare  conira  me  ac  meos,  vcl  amore  de- 
vincti  nolint. 

Aliter  ;  Confundantur,  id  esl ,  miraculis  per  me 
ac  meos  coruscantibus  turbentur  ad  poeuitentiam. 
Et  ne  sit  inCructuosa  eorum  pQenitentia  deinceps 


verax  e<,  et  viam  Dei  in  veritate  doces ;  iieet  i 
dare  Ccesari,  an  non  ?  (Matth.  xii,  16.)  Sic  dicentes 
mibi  bona  vo/icn(  mihi  mala  captando  sibi  occa- 
siones,  per  quas  me  accusent  quasi  hoBtem  regiii, 
et  G»sari  contradicentem.  Confundantut  et  i 
(ur,  qui  sic  loquentes  boaa  volunt  mihi,  et 
mala.  Saepe  enim  quis  mala  intendit,  eliam  i 
benedicit,  sicut  maledicentes  c;eco  iilumiiialo  ipti 
mente  cascati  dicebanl :  Tudiuipuius  iiiiussU  {Jqom, 
IX  ,  28  ).  Bonum  dicebant,  sed  roalum  volebiiit. 
Sxpe  etiam  a  nesciente  bono  anirao  laudatur  pee- 
cator  in  desideriis  animaB  suae,  quod  est  excasabik 
per  ignorantiam.  Sed  cum  dolose  iilud  fit,  pecca- 
tum  est  inexcusabile  ,  quoniam  ambo  isii  votaat 
B  mihi  Christo  mala,  tam  ille,  qui  sciens  me  boooiii, 
dicit  me  roaluro  :  quam  ilie,  qui  sciens  quemlibei 
adversarium  meum  esse  malum„  dicit  eum  boouBL 
Confundantur  ambo  isti  manifesta  bonitate  iiionim, 
quos  malos,  et  malitia  eorum,  quos  bonos  diciioL 
Nam  ille  iracundus  est,  iste  dolosus ;  iracuodos  ▼► 
tuperat  bonum,  dolosuslaudatmalum.Uterqite  loa- 
lus  et  cavendus,  et  contra  utrumque  orandoro  est, 
ut  confundantur,  sicut  dictuin  est ,  et  revereMUur, 
De  iracundis  jam  dixi,  et  oravi,  ut  coufumdammr. 
l>e  dolosis  adhuc  dico  :  Ferant  confestim  cos/mm- 
nem  suam,  qui  dicunt  mibi  :  Euge,  euge.  In  iracao- 
dis  bene  suslineo  moram,  quia  expedit  oonnaoqoam 
vel  mihi,  vel  meis  talium  invectio,  ut  mihi  David 
fuit  utile  audire  maledictiones  et  improperia  Seoiei, 


revereantur  me,  ac  meos  reverenter  audiendo ,  gtit     pro  cujus  maledictionibus  ego  sperans  benediciio- 


luinc,  dum  esl  polestas  tenebrarum,  voiunt  mUii 
maia  nescientes  quid  faciant,  seducti  videlicet  per 
oos,  qui  me  seductorem  dicunt  et  maiefactorera. 
Si  non  esset  hic  maiefactor,  non  tibi  tradidissemus 
eum  (Joan.  xviii,  50),  aiunt  ad  Pilatum.  Item  ad 
eunidem :  Domine,  inquiunt,  recordati  sumus  ,  ^iiio 
seductor  ille  dixit :  post  tres  dies  resurgam.  Dicentes 
de  me  tanta  mala  volunt  mihi  maia ,  et  faciunt,  ut 
aiii  quoque  per  ipsos  decepli  velint  niihi  mala.  Sed 
ego  novi,  et  decipienlem  et  euin,  qui  decipitur.  De- 
cipieutein  per  maUtiam,  et  eum  qui  decipitur  per 
ignorantiam.  Dico  ergo  :  Pater,  ignosce  iiiis,  quia 
nesciunt  quid  faciunt(lM,  xxiii ,  34),  signanter  pro 


nes,  graviter  accepi  aemulationem  filiorom  Sorvi» 
pro  me,  atque  patienter  et  kmganimiter  sustiooi  ti- 
tuperia  contra  me  jaculata,  quae  mihi  eranl  iitiiia. 
Sed  in  adulatoribus  audiendis  noxia  est  mora.  £t 
ideo  rogo,  ut  illi  sine  mora  ferant  confestim  confw 
sionem  suam,  qui  dicunt  mihi  :  Euge,  euge. 

Aliter  :  Compiaceat  tibi,  Domine,  ut  eruas  me, 
Non  dico  :  Piaceat »  sed  compiaceat  tibi,  Dowume^ 
quia  cgo  poenitens  David  intelligo  Dominum  meaoi 
trinum  et  unum.  Propter  Trinitatem  personarom 
dico  :  Compiaceat,  optans,  ut  simul  tota  Trioius 
in  salvatioue  mea  consentiai,  et  non  uoios  per- 
sonae,  vei  duaruro  solummodo  tn  me  opus  enitescat. 


illis  oraudo,  qui  per  ignorantiam  potius,  quam  per  ^  ^  omnibus  tribus   complaceat ,  ut  eruar  a  malts 


malitiam  peccant  in  me.  Unde  audient  postbac  a 
discipulo  meo  Pelro :  Et  nunc,  fratres,  scio,  quia  per 
iguorantiam  fecistis,  sicut  et  principes  vestri  (Act. 
III,  17).  Etaddet :  PcsniUmini  igitur,  et  convertimini^ 
ut  deieantur  vestra  peccaia  (i6id.,  19). 

Aiiter  :  Confundantur  et  induantur  sicut  diploide 
confusione  sua,  et  revereantur  pudore  et  reverentia 
poenalis  timoris,  nisi  qui  aliquando  votuerunt,  et 
nunu  desierunt,  seii  aliquando  desinent  velie  mibi 
mala  ;  sed  qui  perseveranter  etobstinate  volunt 
mihi  maia  scienter  et  nequiter,  qualtbus  et  dico  : 
Si  ccBci  essetis,  non  Itaberetis  peccatum.  Nunc  autem 
quia  dicitis :  VidemuSypeccatumvestrummanet(Joan. 
u»  41).  Tales  volunt  mihi  maia^  etiam  cum  dicunt 


cavendis,  ei  adjuver  in  bonis  faciendis.  Neque  ror- 
sum  dico  :  Complaceat  vobis,  sed  tibi  propter  Irium 
unitatem,  quia  tres  unum  sunL  Dico  ergo  :  Compia- 
ceat  tibi,  Domine,  ut  eruas  me  a  malis.  Et  quia  ooo 
sufficit  declinare  a  malo,  nisi  faciam*  bonoiB,  juxta 
quod  alibi  dicis  mibi  :  Deciina  a  malo  et  fac  bouMm 
(Psai,  XXXVI,  27).  Domine,  ad  adjuvandum  me  ia 
bonis  faciendis  respice.  le  trinum  et  unum  ioTOco 
in  adjutorium  meum  secundum  tuum  complaciioa, 
quia  te  per  speculum  et  in  %nigmate  video  triooa 
pariter  et  uiium.  Speculum  est  creatura.  iCnigmo 
vero  sacra  Scriptura.  £t  utique  in  speculo  creaturae 
appares  tu,  Pater  omnipotens,  qui  magna  et  molto 
de  nihilo  facere  potuisti,  et  fecisti,  atque  per  hoe 


1467  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IV.  —  PSAL.  XXXIX.  U58 

te  omnipotenlem  Grealorem  demonslrasti.  Similiter  A  igneis,  quolies  audimus  eos  loquenies  in  seriptu- 
tu,  Fili,  Dei  aeterna  sapientia,  te  manifesias  in  crea-     ris  Tel  episiolis  suis. 


turarum  sapientissima  ordinatione  attingens  a  fme 
usque  ad  finem  fortiter,  etdisponens  omnia  suavi- 
ter.  Tu  quoque,  Spiritus  sancte  Paraclete,  per  lioc 
appares  in  hoc  speculo  totius  creaiurae  quod  omnia 
potenter  a  Patre  creata,  sapienter  per  Filium  dis- 
posita,  facis  utilia  sanctis  et  electis,  quibus  omnia 
cooperantur  in  bonum,  quod  est  bonitatis  tuae  ma- 
gnum  et  eyidens  judicium  in  speculo  creaturarum. 
Adhuc  in  trina  rerum  machina  ccpii,  terrae,  maris, 
tu,  trine  Deus,  agnosceris,  quoniam  et  tu,  Pater, 
in  coelo  esse  diceris,  cum  tamen  ubique  sis  :  et  tu, 
Fili,  cariie  de  terra  facia  indutus  in  terris  visus  cs, 
etcum  hominibus  conversatus  es  :  tu  quoque,  Spi- 
ritus  amborum,  qui  in  principio  super  aquas  fere- 
baris,  et  nunc  animabus  vivificandis  aquas  fecun- 
das,  quique  invisibilem  Pharaonem  cum  suo  exer- 
citu  in  aquis  baptismi,  sanguine  Christi  rubricatis, 
mortificas  ,  el  per  idem  mare  Rubrum  populo  Dei 
facis  trknsitum  ad  terram  promissam  :  qui  etiam 
pcr  aquas  lacrymarum  super  nivem  dealbas  vilam 
poeuitentium,  recte  in  aquarum  elemento  tibi  fa* 
miliari  agnosceris,  cum  tamen  aeque  ut  Pater  et 
FiliuB  ubique  sis  omnia  replens  interius,  et  omnia 
continens  exterius ;  quia  tu  es  ille  Spiritus,  de  quo 
scriplum  est :  Spiritus  Domini  replevit  orbem  terra" 
rum  et  hoc ,  quod  continet  omnia  ,  scieniiam  habet 
vocit  (Sap.  1,  7), 


Amplius  aulem  in  speculo  angelicx  atquc  humanae 
creaturae  tu,  Pater,  ostendis  tuam  potentiam,  dando 
eis  vitam  usque  adeo  potentem ,  ut  sive  in  aeterna 
beatiludine  sive  in  seterno  supplicio  sit  mansura, 
nulli  (96)  obnoxia  morli  veldefectui  sit  in  aeternum 
duratura  ,  quia,  etsi  ad  tempus  moriantur  homi- 
num  corpora,  spirilus  tamen  rationalis  tam  hunia- 
nus  quam  angelicus  non  amiltit  semper  vivere  , 
etiam  cum  amiltit  bene  vivere,  quod  in  speculo  ra- 
tionaliscreaturse  magnum  est  indicium  tuai,  Pater, 
omnipotentiae,  cui  nihil  omnino  valct  resislere.  Si- 
miliierettH,Fili  Dei,  aeternasapienlia  clare  appares 
in  rationall  crealura,  quae  non  habet  aliunde,  quod 
est  ralionale,  nisiquodlu  ratiojelernaeamilluminas, 
quae  illuminas  omnem  hominem  venientem  in  hunc 
muiidum.  Indeest,  quod  ratioangelivelhominisdis- 
cernit  lucem  a  tenebris  etiam  in  his,  qui  dilcxo- 
runt  magis  tenebras  quam  lucem,  quia  tu,  lux  in- 
circumscripta ,  circumscribis  orania  corda  sive  te 
odienlium,  sive  le  diligentium.  Sicut  ergo  lux  diurna 
tangit  aequaliter  claros  et  lippos  oculos,  allamen 
illos  deleclat,  istoscrucial;  sic  lu,  lux  vera,  tangis  pa- 
riier  omnes  ralionales  meiUes,  alias  in  adjulorium, 
ut  fiant  probabiles,  et  alias  in  testimonium,  ut  siiit 
inexcusabiles,  dum  magis  diligunt  tenebras,  quani 
lucem  sibl  ostensam  in  eo,  quod  discernunt  niaia  et 
bona  per  eam.   Sicul  Pharao,  qui  dixit :  Dominus 


Convertentibus  ergo  vobis  oculos  ad  inspeclionem  q  justtts,  ego  autem^  et    populus  meus  impius  (Exod, 

IX,  27),  et  lamen  sic  noluitintelligcre,  utbcne  agercL 
Sic  eiiam  Judaei  el  viderunt,  et  uilernnt,  et  tc  lucem 
verara  et  Palrem  luum,  Patrem  luminum.  Quid  de 
cxteris  impiis  filiis  tenebrarum  dicam  ?  Nonne  tu, 
lux  indeficiens,  luces,  etiam  in  tenebris,  licet  ipsae 
tenpbraelenoncomprehendant,dum  sc  potius  quam 
te  amant  ?  Nonnc  cognoscent  omncs,  qui  operantur 
iniquilalem,  quod  tu,  lux  vera,  improbas  iniquiia- 
tem,  sive  per  legem  naturalem  cogilalionibus  invi* 
cem  accusanlibus  aut  etiam  defendeniibus  cujusquc 
vitam  vcl  opus,  sive  eliam  per  lcgem  scriplam  prac- 
ceptis  evidentibusmala  interdicentibus  et  bona  prae- 
cipienlibus?Per  hjecomnia  tu,lux¥era,  cognosceris 
in  speculis  creaturae  sensatae  ac  ralionaiis :   magis 


trinaererum  machinae,  quasi  per  speculum  videmus 
te  ipsius  fabricatorem  trinum  in  uiiitate ,  atque 
uuum  in  Trinitate,  Patrem  venerantes  in  c(b- 
lOf  Filium  incarnatum  in  terra  ,  Spiritum  san- 
ctum  in  aquarum  sibi  famiiiari  elemcnto,cum  lamen 
tu,  Deus  trinus,  totus  ubique  sis  in  tua  majestate, 
qua  complentur,  continentur,  gubernantur omnia. 
Pleni  sunt  coeli  et  terra  gloria  tua,  qui  dicis  :  C(£- 
lum  et  terram  ego  impleo  (Jerem,  xxiii,  24),  qni  coe- 
lorum  contines  thronos  et  abyssos  intueris,  terram 
palmo  concludis,  roontes  ponderas,  attingens  a  fine 
usque  ad  finem  fortiler  ,  et  disponens  omnia  sua- 
viter.  Qui  mundum  movens  non  moveris  ,  visibilia 
regens  non  videris,  continens  omnia  non  contincris. 


et  tamen  in  his,  quae  moves,  regis  et  conlines ,  co-  ^  autem  clare  illa  te  specula  menlium  reprasenianl 

in  se,  quac  a  vitiis  delersa,  et  usque  ad  purum  dc- 
cocta,  seu  limaia  et  polita  sunt.  Tu  autem,  Spiritus 
sancte,  qui  disciplinae  efi^ugies  firium,  ncc  hnbjtabis 
incorpore  subdito  peci  lus,  ei  iiufcrs  lc  a  cogiu 
lionibus,  quae  sunt  siiie  iiiteliectu,  solas  bonas  lucii- 
tes  inhabitas,  ct  in  hist^inqiram  In  sp^culi^  p^^Hini- 
dis  te  manifcstas  esseSpiiUuni  limDris.fademlo  p;K- 
licipes  tui  limoralos  ei  p:iupen!&siiiritu/ru  qui> 
que,  Spiritus  pietatis,  in  tM';»u^  nKinlilms;  Si*iiilus 
scientia;,  in  beatis  lugentibus  et  iniquilatem  suam 
cognoscentibus ;  Spiritus  fortitudinis,  in  beatis  esu- 
ricntibus    ct  sitientibus  jusliliam  ;   Spirilus  coo- 


gnosceris,  ut  in  speculo  soUs  contemplamur  ima- 
ginem,  cujusoculi  nostri  ferre  non  possunt,  ut  vi- 
deant  in  se  ipso  claritatem.  Ipse  quoque  solariscor- 
poris  globus,  de  quo  nascitur  splendor,  ac  proce- 
dit  calor,  splendor  terram  illuminans  ,  calor  eam 
fecundans,  ipse,  inquam,  globus,  qui  est  mundi 
oculus,  quoddam  speculum  Dei  cst,  in  quo  apparet 
splendor  paternae  gloriae  ipse  Filius,  et  de  quo  pro- 
ccdit  calor  charitatis  fecundae  in  totum  corpusEc- 
clesiae,  qui  non  est  aliud ,  quam  Spiritus  sanctus 
in  eo  maxime  conspicuus  ,  quod  in  igne  super 
apostolos  visus  adhuc  sentitur  in  eorum   linguis 


(96)  €od.  nulliquc. 


Ii&9 


GERHOHI  PRiEPOSlTI  REICHERSPEKG. 


iUO 


siUi,  iu  beatis    misericordibus ;   Spirilus  iiitelie-  A  ex  toto  corde  tuo.et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  totatir- 


ctus»  in  beatis  mundo  corde  ^identibus  Deum;  Spi- 
ritus  sapientias,  in  beatis  pacificis  manifeslaris  tan- 
quani  in  speculis  puris  et  claris. 

QualiteriUque  tu,  trine  Deus,  perspeculuni  videa- 
vis,  examplilicandi  Kratia,quaedicta  sunt,  modo  suffi- 
ciant.  Sed  quaiiteraenigmateScripturaruni  trinus  et 
unuscognoscaris,quilegit,intelligit,si.prudenlerani- 
madvertit,quod  non  sine  causa  tu,  Deusunus,  dixisti : 
Faciamus  hominem  ad  imaginem  et  simititudinem 
nostram  (Gen.  i,  26).  Item  dicis :  Ego  sum  Deus 
Abraham,  Deus  Isaac^  et  Deus  Jacob^  hoc  nomen  est 
mihi  in  (sternum  (Exod,  iii,  15).  Pluralis  numerus, 
et  nomen  Dei  teriio  repetitum  tunc  insinuat  esse 
trinum,  cum  dicis  :  Faciamus,  Et :  Ego  sum  Deus 


tute  tua  {Matth,  xxii,  57).  Item  :  Dominum  Deum 
tuum  adorabis,  et  iili  soli  servies  {Matth.  iv,  10). 
Quare  illi  soli  :  Audi  Evangelium  -  Ntmo  potesi 
duobus  dominis  servire,  Item  :  Nonpotestis  Deo  ser- 
vire  et  mammonx  (Matth,  vi,  44).  Uni  ergo  ac  trino 
Deo  serviamus  colendo  illum  fide  atque  cbaritaie. 
Fide  ad  Patrem,  spe  ad  Filium,  charitate  ad  Spiri- 
tum  sanctum  religati  religione  sincera.  Colamus  il- 
lum  tres  patriarchas  :  Abraham,  Isaac  et  Jacob  ; 
tres  justos  :  Noe,  Daniel  et  Job ;  tres  regcs  :  DaTia, 
Ezechiam,  Josiam ;  tres  pueros  :  Ananiam,  Azt- 
riam,  Misaelem ;  tres  filios  Maihathiae  :  Judam  Ma- 
chabaeum,  Jonathan  et  Simoiiem ;  tres  apostolos  : 
Pelrum,  Jacobum,  Joannem  a  Domino  in  monti^m 


» ^  ,     m  -^-.-.-,  ^-.^w- , -  

Abraham^  Deus  Isaac  et  Deus  Jacob.  Sed  curo  di-  ''  assumptos  diligenter  imitando,  et  illorum  exeiuplo. 


cis :  Hoc  nomen  mihi  est  in  (Bternum^  te  insinuas 
unum.  Alioquin  dicercs  ;  Haec  nomina  nobis  sunt 
in  aeiernum,  si  per  nomen  Dei  tertio  repetitum 
velles  inleiligi  pluraiilaleni  deorum,  nec  diceres  : 
Ego  sum  Deus  Abraliam^  Deus  Isaac  et  Deus  Jacob^ 
sed  nos  sumus  dii  tres.  Item  cum  dicis  :  Audi,  Is- 
raei,  Deus  tuus  unus  est  (Deut,  vi,  4),  fidem  doces 
unitalis  in  Divinitate.  At  cum  dicis  :  Ditiges  Domi- 
num  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuOy  et  ex  tota  anima 
tua^  etex  tota  virtute  tua  (Matth,  xxii,  37),  trinum 
te  insinuas,  quia  trina  dilectione  te  colendum  de- 
monstras.  Et  haec  aliaque  hujusmodi  trinae  majesta- 
tis  tuae  indicia  sub  velamento  legis  in  aenigmate  ob- 


Colamus  "illum  sobrie,  juste  ac  pie  vivendo :  in  so- 
brietate  Patrem,  in  justitia  Filium,  in  pietate  yeiie- 
rando  Spiriium  sanctum.  Golamus  illum  audieudo 
verbum  illius  obedienter,  intelligenter,  et  libenter, 
sivedelectabiiiter.  ObedientiaPatrem,qui  reverendus 
est,  inlcUigeniia  Filium,  qui  sapientia  est,  ac  dele- 
ctatione  libentissima  venerando  Spiritum  sanctum, 
qui  aeterna  verbi  Dei  dulcedo  est.  Colamus  illum, 
sic  loquendo,  verbum  Dei,  ut  moveamus,  ut  docea- 
mus,  ut  delectemus  auditorem  attentum,  docikm, 
benevolum  reddcndo,  attenlum  Patri,  docilem  Filio, 
benevolum  Spirilui  sancto  exhibere  sludentes  inler 
audiendum  Dei  verbuin.  Colamus  illum  caute  iuTe- 


scuro  iuvestigata  vix   elucent ,  sed  in  propbetis  q  stigando  et   inielligendo,   quae  sit  volunus  ipsius 


apiius  clarent  summae  Trinitatis  testimonia,  ubi  ma- 
nifeste  aguoscitur  Pater,  cujus  puer  nobis  natus,  et 
cujus  Filius  nobis  datus  asseritur,  qui  et  illicde  se 
loquitur  :  Spiritus  Domini  super  m€,  propter  quod 
unxit  me,  Ad  evangelizandum  mansuetis  misit  me 
(Luc.  IV,  18).  Ecce  in  prophetia  summae  Trinitatis 
clara  inveniuntur  nomina,  imo  unum  nomen  Palris, 
et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  quia  tres  unum  sunt. 
Unde  in  Evangelio  apparens  in  carne  yeritas  dicit  : 
Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan.  x,  30).  Item  : 
Euntes  in  mundum  universum  prmdicate  Evangeiium 
omni  creaturee ;  qui  crediderit^  et  baptiiatus  fuerit^ 
salvus  erit  (Marc.  xvi,  15).  Atque  ut  regula  baptl- 
zandi  constaret  firma  et  perfecta  :  /(e,.inquit,  (io- 


triiii  Dei  bona,  et  beneplaccns  et  perfecta  :  bona  in 
culin  Patris,  beneplacens  in  cultu  Filii,  perfecu  In 
cultu  Spiritus  sancti.  Colamus  illum  rationis  ima- 
gini  ab  ipso  uobis  impressae  addendo  bipartitam 
similitudinem  sapientiae  ac  bonitalis  ejus,  ut  &icttt 
immutabilis  in  nobis  rationis  imago  Patrem  in  no- 
bis  exprimit,  apud  quem  non  est  transmuutio,  nec 
vicissitudinis  obumbratio  :  iu  sapientia  Filium,  et 
bonius  in  nobis  exprimat  Spiritum  sanctum.  Cola- 
mus  illum  dilectione  gemina,  quae  sit  fortis,  cauu, 
dulcis.  Fortis  ut  mors  ad  honorcm  paternae  omni- 
potentiae,  cauU  in  deviUndis  malis  ad  honorem  Fi- 
lii,  qui  est  sapientia,  dulcis  in  adimplendis  bonis  ad 
bonorem  Spiritus  sancti,  qui  est  aeterna  bonitas. 


cete  omnes  gentes  baptizantes  eos  in  nomine  Patris,  D  Coiamus  trinum   Deum  praeteritas  vitae  memoriam 


et  Filiif  et  Spiritus  sancti  (Matth,  xxviii,  19).  l^^on 
ait ;  in  nominibus,  ne  pluraliUs  deorura  in  tribus 
inteUigeretiir,  &ed  in  nomine,  ait,  Patris,  et  Fi7tt, 
et  Spiriius  sancti,  ut  iJniim  Deuin  trinum  sciant  sibi 
coleiiduin,  qui  accuptum  servare  volunt  baptismum. 
0  summa  TriTJtlas,  rjtiomodo  eris  colenda,  quae, 
sicut  dicium  est,  In  «^peculo  creaturae,  atque  in 
n^nigmuui  Scriplune  yguosceris?  Puto,  imo  firmis- 
sime  crcdo^  ac  nullateuus  dubiio,  quia  sic  te  opor- 
tcl  coU,  sicul  iljidciit  praedicaris  colendus,  ubi  et 
monstraris  agnuscendus.  Et  tu  quidem  videris  illic 
in  aenigmate,  sed  qualiter  sis  colendus,  non  Um  in 
aenigmatis  obscuritate,  quam  in  tuae  lucis  clariute 
Yidetur,  ubi  dicitur  :  Diliges  Dominum  Deum  tuum 


per  poenitentiae  lamenta  purificando,  praesenlis  af- 
fectionem  de  terra  in  ccelum  levando,  futurae  inten- 
tionem  simplici  pieUtis  oculo  illuminando,  ut  vide- 
iicet  memoria  candidaU  Patrem,  affectio  coelestis 
inde  nascens  Filium  unigenitum,  qui  de  coeio  venit 
et  super  omnes  est,  de  ambobus  procedens,  inten- 
tlo  simplex  et  pura  glorificet  Spiritum  sancturo. 
Golamus  illum  cogilatione  munda,  loculione  caou, 
operatione  benigna.  Colant  eum  in  choro  Yironim 
senes,  juvenes  et  pueri,  aique  in  choro  feminannn, 
turba  marlyrum,  virginumque,  ac  simplices  puello- 
Ise  voci  concordes  pudicis  in  concentibns,  ut  in  se- 
nibus  et  matronis  antiqui  dierum  cana  maturitaa, 
in  juvenibus  el  virginibus  nostri  Salvatoris  et  pro- 


U6I  GOMMENTARIUM  LN  PSALMOS. 

pugnatoris  ahcritas,  in  pueris  ac  puellulis  bcata  A 
sancti  Spirilus  bonoretur  mundilia  et  simplicitas. 
Colamus  eum  jejunantes,  orantes,  et  eleemosynas 
fucientes  nescieute  sinistra  quid  faciat  dextera,  ut 
non  hujus  mundi,  sed  solius  trioi  Dei  captetur  gra- 
tia  per  haectria  cbristianae reiigionis  exercitia,Patre 
Don  incarnato  approbante  noslrum  jejunium,  quo 
purgamur  a  fsce  carnaliuro  desideriorum,  Filio  iu- 
earnato  suscipiente  in  suae  camis  thuribulum  no- 
strae  orationis  incensum,  Spiritu  sancto,  qui  est 
amborum  cbaritas,  acceptante  nostras  eleemosynas 
non  ex  tristitia  vel  necessitate,  sed  ex  hiiaritate  cha- 
ritativa  datas. 

Colamus  trinum  Deum  in  nostro  pariter  eloquio 
et  silentio.  Nam  Pater  dixit,  et  facta  sunt  ista  om- 
nia,  quibus  indiget  vita  nostra  super  terram.  Filius  ^ 
docuit  vitam  alteram  sua  resurrectione  lesliOca- 
tam,  quse  non  est  in  boc  roundo.  Spiritus  sanctus 
loquendo  in  sanctis  postulat  gemitibus  inenarrabi- 
libus.  Loquendo  igitur  de  necessariis  bujus  vitae  in 
servicio  Dei  Iransigendae,  bonoramus  Patrem,  quia 
ipse  scit,  quod  bis  omnibus  indigemus ;  loquendo 
vero  de  gloria  vitae  futurae  in  Cbristi  resurrectione 
praiostcnsae  Filium  bonoramus.  Porro  in  laudibus, 
et  gratiarum  actionibus,  vel  orationibu^  bonoratur 
Spiritus  sanctus,  quia  ipsepertaMa  ve!  soliloquia 
in  secreto,  vel  sympbonias  in  cboro  postulat  in  san- 
ctis  et  pro  sanclis  gemitibus  inenarrabilibus,  dum 
quod  proferlur  ore,  boc  versatur  in  corde.  Colamus 
etiam  trinum  Deum  in  silentio,  quo  a  reliquis  locu-  ^ 
lionibus  labia  et  liuguam  frenamus,  ut  haec  tria 
membra  in  supra  notatis  tribus  bonis  locutionibus 
impollula  semper  Deo  exbibere  valeamus. 

Colamus  trinum  Deum  tribus  digitis  pingendo 
crucem  ejus  in  facie  nostra  sub  fide  ac  nomine  Tri^ 
oitatis.  Colamus  eum  tribus  dlgitis  de  illo  scriben- 
do.  Colant  eum  feroinae  tribus  et  ipsae  digitis  non 
solam  bona  el  sancta  scribendo,  se^  eiiam  tribus 
digitis  apprebendendo  et  tornando  fusum,  sicut 
Uudatur  mulier  fortis,  eo  quod  di^ti  ejus  apprehen- 
derunt  fusum  (Prov.  xxxi,  r9).  Item  in  Ecclesiaste 
dicitur  :  Tempus  scin4^ndi ,  et  tempus  consuendi 
(Eccle.  III,  7) :  boc  niroirum  excepto  intellectu  sa- 
cratiore,  quo  acus  intelligitur  vel  timor  Domini 
acutus,  subtilis,  omnia  penetrans,  vel  ipse  Cbri-  ^ 
stus.  Unde  in  Evangelio  diviti  negatur  facilis  trans- 
itus  per  foramen  acus,  quia  divitias  amantem  non 
recipit  angusta  poru,  quaeest  ipse  Christus  (Matth. 
XIX,  24).  Hoc,  inquam,  tempus  consuendi  etiam  ad 
opus  roanuum  fortis  mulier  adaptare  potest,  quae 
vestes  pauperum  consuendo  tribus  digitis  acum  te-' 
ncndo  operatur  opus,  unde  in  pauperibus  Trinitas 
gloriGcatur.  Non  soluro  autem  de  tribus  digitis  bene 
operantibus,  veruro  etiaro  de  tribus  farinae  satis, 
in  tou  substantia  boroinis  Trinitas  glorificatur  ei 
colitur,  si  fit,  quod  Apostolus  orat  dicens  :  Deus 
pacis  sanctificet  nos  per  omniay  ul  inleger  spiritus  ve- 
ster  et  anima,  et  corpus  sine  querela  in  adventu  Do- 
mini  Jesu  Christi  servetur.  (/  Thess.  v,  23). 


—  PARS  IV.  -  PSAL.  XXXIX.  1162 

Quod  ego  David  psallens,  vel  poenitens  opto  in 
roe  compleri.  Propterea  non  unaro  personaro  Trini- 
tatis,  sed  totaro  Trinitatero  invoco  dicens  :  Com- 
placeat  tibi,  Domine,  Complaceat,  id  est  slmul  pb- 
ceat  omnibus  tribus,  qui  tres  unum  sunt,  ut  eruat 
a  roalis,  quae  non  expediunt,  vel  quod  pejus  est, 
impediuntme  a  vero  cultu  summae  Trinilatis,  atque 
adjuver  in  bonis  operibus  et  virtutibus  nd  bono- 
rem  ipsius  aeternae  ac  summae  Trinilatisita  viriiiier 
exsequendis,  ne  me  irrideant  iniroici  quasi  pigrum 
operarium  et  inntilem  servuro,  sed  videntes  te, 
suroroa  Trinitas,  perfecte  a  roe  coli,  confundantur^ 
et  revereantur  praecipue  illi,  qui  volunt  mihi  mala,  et 
qui  adulantes  dicunt  roihi  :  Euge^  eugcy  quorum 
alii  sunt  Gogitae,  alii  Magogitae  ampliantes  exerci- 
tinn  Anticbristi,  qui  dicitur  Gog  et  Magog.  Qui 
enim  siroulantes  bona  mea  se  amare  subdoio  corde 
dicunt  mihi  :  Euge^  euge,  quasi  applaudentes  mibi 
de  bonitate,  ipsi  sunt  Gogitae  videlicet  sic  tecti,  ut 
roalitia  eoruro  non  valeat  facile  agnosci.  Qui  autem 
vituperant  aperte,  ipsi  sunt  Magogitae,  quia  detecti 
sunt  esse  inimici,  cum  prius  fbrsitan  putarentur 
amici.  Tolerandi  sunt  isti  Magogitae  ad  tempus,  quia 
exercent  patieniiam,  purgant  culpam,  suaquc  ira* 
cundia  divinam  saepe  avertunt  iraro,  dum  nocere  af- 
fectantes  prosunt  inviti  eis,  maxime,  quibus  omnia 
cooperantur  in  bonum,  etiam,  quae  illis  inienduntur 
ad  maluro.  Sed  illi  Gogilae,  qui  simulantes  amici- 
tiam  dicunt  mihi :  euge,  euge^  ferant  confestim  con- 
fusionem  suam  deprehensa  ipsorum  adulatione,  ut 
illius  Gogitae,  qui  me  verum  David,  cum  doloso 
corde  nominasset  magistrum  bonum,  confestim  re- 
percussus  est  a  roe  dicente  :  Quid  me  dicis  bonum  f 
Nemo  bonuSj  nisi  solus  Deus  (Luc,  xviii,  19).  Ita 
orones,  ^t  dicunt  mihi,  id  estmeis  pcr  adulattonem, 
bene,  bene  actum  est  a  te,  ferant  confestim  confusiO" 
nem  suam  clarissima  reruro  evidentia  confutati, 
quod  nemo  bene  operatur,  nisi  solus  Deus.  Nam 
caeteri  omnes  declinaverunt,  simul  inutiles  facti  sunt^ 
non  est  qui  faciat  bonum^  non  est  usque  ad  unum 
(Psal,  XIII,  3)  et  solum  Deum,  qui  faciat  bene,  vel 
bonum,  quia  ipse  solus  est,  qui  operatur  et  vclle  et 
perficere  pro  bona  voluntate.  Unde  sobrius  opera- 
tor  dicit  :  Non  autem  ego^  sed  gratia  Dei  mecum  (I 
Cor.  XV,  10),  subaudis  :  operaia  est. 

Ferant  igitur  conlusionem  suam^  qul  roibi  Chri- 
stiano,  roihi  palroiti  attribuunt  bonum,  quod  in  me 
cemunt,  cum  fructus  omnis,  quem  vitis  vera  per 
me  vel  in  me  operatur,  lic^i  vkkatur  \n  uic,  imi 
taroen  mibi  sit  ex  roe,  sed  ^x  viie  Ghristo,  vttlsqua 
radice  Deo,  quia  caput  Cbristi  DeuSp  ex  quo  per 
ipsuro  vivit  omnis  palroes  rruciuosus.  Neque  eiiiiii 
Christus  vera  vitis  palroitibus  iti  se  mancntibus  ^  i- 
tam  dare  posset,  nisi  idem,  qui  liomo  esi  honiinibtis 
connaturalis  et  consubstiMiiiiij'^,  Imlr  ifjihi  niii- 
nenti  in  eo  bona  est  cogitatio  quasi  pampinus,  bona 
intentio  quasi  flos  prxcedens  fructum,  bona  opera- 
tio  quasi  fructus  bonus,  pro  quo  cum  dicitur  roibi : 
EugCf  eugCf  quia  gloria  Dei  transferfjr  in  nic,  qui 


1463  GERHOHl  PRi£POSITl  REICHERSPERG.  14U 

hoc  dicunt,  lerant  confe$tim  confusionem  $uam  re-  A  adulando,  sive,  ul  putant«  veraciler  laadando  qnan 


percussi  operum  bonorum  tanta  magnificentia, 
quam  nullus  humanus  inteUectus  mihi  valeat  vel 
dignetur  ascribere,  lucenfe  in  operibus  meis  divi- 
nae  gratise  manifesta  et  sola  operaitione,  atque  illa 
dignatione,  qua  cum  essem  indignus,  dignata  est 
operari  per  me,  ac  mecum  suum  opus  divinum,  et 
divinitus  ita  magnificatum,  ut  me  quoque  tacente 
cogatur  ferre  confusionem  suam,  qui  mibi  boroun- 
culo  praesumpserit  attribuere  gloriam  divinam  soli 
Deo  debitam,  qui  facit  mirabilia  magna  solus,  et  in 
quo  solo  recte  gloriandum  est  omni  sancto,  qui  fa- 
cit  mirabilia  iu  vita  sua;  quae  non  aliunde  fecit,  nisi 
quia  iile  in  eo  fecit,  qui  facit  mirabilia  magna  so- 
lus.  In  quibus  faciendis  bonorum  meorum  non  in- 


divitem  bonisque  muliis  vel  spiriiualibos,  vel  eilain 
temporalibus  abundantem  gloriHcant  et  exallant  me 
suis  laudibus.  Ego  vero  egenu$  et  pauper  fum,  judi- 
cio  meo  proprio,  quia  ego  me  ipsuro  cognosco  me* 
lius  quam  ipsi,  et  scio  quod  egenus  el  pauper  $um, 
Egenus^  quia  multis  indigeo  :  pauper^  quia  non  ba- 
beo,  quibus  indigeo.  Est,  qui  multis  indiget,  el 
multa  quoque  habet,  qnibus  indiget,  hic  licet  sU 
egenu$^  non  tamen  cst  pauper,  Est  item  qui  paucis 
indiget,  et  pauca,  quibus  indiget,  habet,  neqne  ftiie 
pauper  est,  iroo  ille  se  ditioribus,  qui  pluribns  indi- 
gent,  pluraque  babent,  copiosior  est,  qnia  roellas 
est  minus  agere  quaro  plus  habere,  divesque  satis 
est  illa  paupertas,  quam  nuUa  coangastat  egesias. 


diget,  sed  tamen  per  me  fecit,  el  facit  bonuro,  quod      Unde  est  iUud  :  Sufficiebat  nobi$  pauperta$  nostrm. 


sibi  plaoet.  Tu  ergo  solus  in  me  lauderis,  et  glori- 
liceris,  qui,  cum  ego  videor  bene  facere,  tu  bene 
facis  per  me.  Quia  vero  iUud  commune  est  bonis 
et  roalis,  ut  per  eos  bene  ac  bona  tu  bonus  opere- 
ris,  cum  solis  autem  illis  operari  diceris,  quos  per 
bonam  intentionem  tui  boni  operis  consortes  eHi- 
cis.  Inde  magis 

VEms.  17.  Ex$ultent,  et  Iwtentur  $uper  le  om- 
ne$  quwrente$  te,  et  dicant  $emper :  Magnificetur  Do- 
tninus,  qui  diligunt  $alutare  tuum,  qui  aroant  Cbri- 
stum  Salvatorem  verum,  quod  cum  dives  sis,  ego 
Tero  egenus  et  pauper  sim,  tu  tamen  gratiae  tuae 
dona  non  deserens  etiam  per  me  pauperero  et  ege- 


ut  divilias  computarentur  {Tob,  v,  25).  Ego  vero  ege- 
nus  et  pauper  $um,  quia  multis  indigeo,  quae  non 
habeo,  mullis  indigeo  propter  me  ipsum,  quia  fra- 
giiis  ego  suro,  neque  roodicis  vel  paucis  hujus  witat 
adminiculis  contentu^  esse  possum.  Gravis  qnoqve 
sum  :  nam  factus  sum  mihimetipsi  gravis  (Job  wUf 
20),  neque  ad  superna  levari  possum  paucis  aut  mo- 
dicis  virtutum  vehicuUs,  aut  raris  monim  sancto- 
rum  pennis.  Ita  in  me  ipso  propter  me  ipsum  plti- 
ribus  indigeo,  quae  quia  non  habeo,  pauper  sum. 

Praeterea  propter  aUos  per  me  juvandos  et  con- 
solandos  itero  pluribus  egeo  quse  non  habeo.  IIH 
quidero  claroant  vel  respiciunt  ad  me  quasi  ad  divi' 


num,  atque  mecuro  sic  operaris  opera  roirilica,  ut  q  tem  se  consolari  vel  adjuvare  valentem  ac  deber»- 


si  quis  ea  mihi  assignaverit  aliquo  sobrio  auditore 
andiente,  confestim.ferat  cunfusionem  suaro,  dicat- 
qne  iUi :  Quare  attribuis  peccatori  homini  opus  ju- 
stiti»,  opus  virtutis,  opus  Doroini?  Quare  horoun- 
culo  exiguo  assignas  opus  roagnificuro,  quod  con- 
Stat  fieri  non  posse,  nisi  a  solo  Deo  ? 

AH^r :  ExsuUent,  et  Itetentur.  Exsultent  corpi»- 
rls  alacritate  :  Iwtentur  mentis  hilaritate  super  te 
amne$  quwrentes  le,  $uper  te  fundati  :  quwrentes  te 
glorificare,  non  me,  atque  glorificantes  te  in  me  : 
et  dieant  umper  :  Magnificetur  Dominus,  Dicant 
nmnper  interdum  labiis,  jugiter  autcm  clamore  cor- 
diS,  quid  dicant  ?  Magnificetur  Dominus,  vel  sem- 
per  magnificetur  Dominus  iu  servo  suo,  quem  justi- 


tem.  Ego  vero  egenus  et  pauper  sum,  Scio  mo  de- 
bere  iUis  adjutorium,  et  solatium,  sed  inde  misera- 
bilis  egenu$  et  pauper  stim,  quod  constringor  debtto 
ad  alios  juvanduro,  qui  nec  roihimeiipsi  prodesse 
possum,  quia  egenu$  et  pauper  $um,  Est  autem  in 
hoc  mihi  spes  unica  salutis  ct  consolatiouis,  quod 
Dominu$  $omcitu$  est  mei, 

Hebraica  veritas  habet :  Egenus  et  pauper  Him, 
quod  jam  est  expositum.  Nostra  translatio  habei : 
Mendicu$  $um  et  pauper,  quod  ita  exponi  potesC : 
Alii  cum  se  laudari  audiunt  apud  se  inturoeseuBt, 
et  cum  Pharisaeo  dicunt :  Gratias  tibi  ago,  DeuM^ 
quia  non  sum  sicut  cceteri  hominum  (Luc,  xriii,  II). 
Ego  autem   mendicus  lum  dicens  cum  pablieano 


ficando  ac  magnificando  se  ipsum  demonstrat  roa-  ^  suos  pollutos  oculos  ad  coelum  non  ievante  :  Qnid 

gnum,  [seu  magnificum.  Semper  itaque  magniftce- 

tur  Dominus  iu  eo,  quod  inultiplicetur  servorum 

ejus  nunierus,  ac  magnificetur  non  ad  horaro,  sed 

senipeT  quilibei  acrvus  t  jus,  cujus  respectu  ipse  ma- 

gikiftcetitr  et  gbrietur  .ippellari  Dominus.  Lst  nam- 

quc  apud  bomincs  quiHiue  usitatum,  ut,  curo  vide- 

tur  hone^lus  el  prctiosus  cujusquam  Domini  scr- 

vus,  ind^  bouorabills  ac  magnificus  appareat  ipse 

t>oniinus.  Ergo  ut  iii  i^ervorum  suorum  clarificatis 

ac  njagniiicalls  virluiibus  magnificetur  Dominus,  di- 

cant  $etnper  :  Magnificetur  Dominus,  qui  voluiit  sa- 

tutare  tuum^  Domine, 

Vers.  18.   Ego  vero  egenus  et  pauper  sum,  Deus, 
adjuva  me,  lUi,  qui  roihi  dicunt :  Eugc,  cuge  sive 


dico  ?  Deus  propitius  esto  mihi  peccatori.  Sic  i 
dicus  sum  et  pauper  jiulicio  proprio»  etiam  cum  ex- 
toUor  judicio  alieno.  Mendicus  sum  pro  impetrauda 
peccatoruro  indulgentia,  qui  inagnificor  apod  alios 
de  virtutum  copia.  Mendicus  sura,  non  ut  aTams, 
qui  petit  etiam  superflua,  sed  ut  pauper  pefens  ne- 
cessaria.  Mendicus  et  pauper  sum  quia  peto,  et  nee- 
dum  sufficienter  exauditus  sum.  Mendicus  sum^ 
quia  peto ;  et  pauper,  quia  mihi  non  suflicio.  Ideo 
adhuc  mendicans  dico  : 

Adjutor  meus  et  protector  meu$  tu  es ;  Deus  meus^ 
ne  tardaveri$,  0  Domine,  adjutor  meus  es,  qni  bae- 
tenus  in  mullis  bonis  adjuvisti  me ;  protector  mesu 
es,  qui  a  roalis  inultis  protexisti  me;  Deus  mma 


IM5  COMMCNTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PABS  IV.  —  PSAL.  XXXIX.  1468 

es,  qni  fedsti  ine.  floc  tolum  constat.  Sed  ne  de-  A  ^<<  de  koc  mundo  (Joan,  xviii,  36),  fugi  ab  eis  in 

montem  solus  orare  ac  meudicare,  quia,  cum  diveg 
essem,  propter  alios  ditandos  egenns  el  pauper  in 
hoc  mundo  visus  sum,  et  mendicus  inier  liomines, 
a  quibus  mendicavi  per  me  vel  meos  ista  temporalia, 
ut  eis  darem  coeiestia.  Sic  mendicavi  aquam  a  mu- 
liere  Samaritana,  ut  eam  potarem  longe  inelioTe 
aqua.  Per  amplius  autem  et  perfectius  mendicavi 
pro  meis  orando  ad  Patrem  dicens  :  Paier^  $erva 
eo$  quo8  dedisii  mt/ft,  non  pro  hi$  autem  rogavi,  et 
mendicavi  tantum,  $ed  etiam  pro  Ais,  qui  crediluri 
erant  per  verbum  eorum  in  me,  ut  omne$  unum  $int 
in  me,  $%cut  ego  et  Pater  unum  $umu$  {Joan,  xvii, 
iJ,  12),  qui  cum  sil  Pater  mcus,  quia  Deus  Dei  Fi- 
lius  ego  sum,  est  etiain  Dominus  meus,  quia  ine- 

ilU 


ficiam  in  via,  peto»  ne  tardaveri$  adjuvare  in  bonis, 
proiegere  a  malis,  ac  deificare  in  praemiis  partici- 
patione  tuae  Deitatis.  Tu  adjutor  meui,  protector 
meu$^  Deu$  meu$^  dico  tibi :  Ne  tardaver%$y  quia  nisi 
f^tines  dies  malos  breviare,  in  errorem  iiiducentur, 
si  fieri  potest,  etiam  electi,  quanlo  magis  ego  mihi 
timeo,  qui  utrum  sim  electus,  ignoro.  Yee  prmgnan" 
iibu$  et  nutrientihu$  in  iUi$  {Matth.  xiiv,  19),  vel 
potius  in  isiis  diebu$  malis,  in  quibus  ego  egenus 
vel  mendicus  et  pauper  angustor  undique  videns 
praegnantibus  et  nutrientibus  incumbere  magnum 
vae.  Nam  vae  praegnantibus,  id  est  alienarum  rerum 
desiderio  intumescentibus,  et  vae  nutrientibus,  id 

est  male  acquisita  diligentibus,  et  reddere  nolenti-     ^ ,  ,   ^_  _ 

bus.  Ego  vero  egenu$  $um  et  pauper^  quia  dum  om-  ^  metipsum  exinanivi  formam  servi  accipiens  el 


nia,  qoae  juste  babere  potui  et  potero,  dedi  et  do 
paoperibus,  et  si  quid  aliquem  defraudavi,  reddo 
quadruplum,  pauper  et  mendicu$  ego  sum  factus. 
Pauperesjuvandopauperfactussum  :  mendicosju- 
vando  mendicu$  factus  sum,  mendicans  a  divitibus, 
quod  darem  pauperibus. 

Legi  dictum :  Melius  est  non  habere  quod  tri- 
buas,  quam  impudenter  petere  quod  des.  Quod  pen- 
sans  uolui  mendicare  impudenter,  sed  meiidicavi 
bumiliter  cum  magno  pudore.  Nunc  autem  ne  mea- 
dicans  existimer  lucra  turpia  congerere  sub  eleemo- 
synarum  specie,  adjutor  meu$  e$to,  Domine,  ut  te 
juTante,  atque  in  adjutorio  tuo  minime  tardaiite 


fideliter  serviens,  quia  $icut  mandatum  dedit  mi/it, 
$ic  facio  (Joan.  xiv,  51).-  Unde  et  ipse  Dominus,  cu- 
jus  in  servitio  ego  humiliatus  sum,  non  oblivisciiur 
mei  vel  roeonim,  sed  $oUicitu$  e$t  mei  et  nieorum, 
cui  et  dico  :  Adjutor  meu$  et  protector  meu$  es, 
Deu$  meu$,  Adjutor  iu  persolvenda  obedientia  ;  pro^ 
tector  contra  mala,  quae  occurrunt  in  ipsa  obedien- 
tiae  arcta  via;  Deu$  meu$  et  meoruro,  quibus  dixi  : 
A$cendo  ad  Patrem  meum  et  Patrem  ve^trum,  Deum 
meum  et  Deum  ve$trum  (Joan,  xx,  17).  Scio  quod 
me  ac  roeos  adjuvas  et  protegis,  sed  pelo  :  Ne  tar- 
daveri$y  imo  ita  velociter  adjutorium  et  protectio- 
nen  meorum  opereris,  ut  notum  fiai  omni  mundo, 


sufficiens  inveniar,  et  jam  ulterius  in  mendicitate  q  quod  velociter  currit  sermo  tuus,  per  quem  tuos 


et  ferro  non  constringar,  sed  in  omnibus  necessita- 
iibus  meis  et  meorum  beatum  consolatorem  expe- 
riar,  qui  inteiiigat  super  me  egenum  et  pauperem ; 
intelligat,  dico,  non  audiat :  vel  me  roendicantem 
audire  opus  faabeat,  sed  per  seipsum  pietate  -  motus 
intelligat  super  roe,  vel  alium  egenum  et  pauperem 
et  tacentem.  Praedpue  talem  consolationem  ex^pe- 
ctan$  exipectavi  a  te,  Domine,  ut  in  principio  psalmi 
dlxi :  Tu  ergo,  Domine^  ne  tardaveri$,  quin  sine 
mora  semper  ut  ex$pectan$  ex^pectavi^  niihi  et  meis 
auxilieris. 

Aliter  :  Dicant  umper :  Magnificetur  Dominu$^ 
qui  diUgunt  $alutare  tuum,  Hoc  dicant  in  laudando 
et  magniflcando  te,  Domine,  sed  in  suimet  conside- 


adjuvas  et  protegis,  in  quo  faciendo  rogo,  Pater,  ne 
noreris,  ne  tardaveri$,  Tu  quidera  per  prophetaro 
de  me  puero  tuo  loquens,  dixisli  :  Yoca  nomen 
eju$  lAccdera  velociter  Spolia  detrahere,  Fe$tina  prm- 
dari  (i$a.  viii,  5).  Et  ego  secunduro  nomen  nieum 
cupiens  opera  mea  celeriter,  velociter,  festinanter 
in  obedienlia  roea  et  roeorum  consumroari,  te  acyu- 
vante  ac  protegente  roe  iu  meis,  rogo,  ne  tardave- 
ri$,  ne  moreri$, 

Gloria  Patri  Domiuo,  quem  ex$pectan$  ex$pectaviy 
et  intendit  mihi.  Gloria  FUio,  qui  dicit  in  hoo 
psalmo  :  Ecce  venio,  In  capite  Ubri  $criptum  e$t  de 
me,  ul  facerem  voluntatem  tuam,  Deu$  meu$,  Gloria 
Spiritui  $anctOy  qui  est  illa  voluiitatis  paternse  ac 


ratione  dicat  unusquisque  :  Ego  vero  egenu$  et  pau-  D  filialis  unio  et  comrounio,  in  qua  Deo  Palri  Deus 

per  $um,  Boa  de  se  quisque  dicat,  ei,  ut  dicil,  ve- 

rum  esse  intelligat,  quia  beatus  qui  inteUigit  $uper 

seipsuro  pauperem  et  egenum^  curoque  se  pauperero 

dicit  vel  peccatorem,  sic  intelligit,  utdicit :  Ego  de 

me  inteliigo,  quoniain  paupertatem  et  iniquitatero 

meam  ego  cognosco.  Unde  paritcr  et  hoc  intelligo 

quod  Dominui  $oUicitu$  e$t  mei,  a  quo  hunc  intsl- 

lectum  habeo,  cui  et  dico  :  Adjutor  meu$  ei  protector 

ineu$  tu  e$ :  Deus  metis,  ne  tardaveri$, 

Aliter :  Ego  autem  mcndicus  $um  et  pauper,  Cum 
ego  venis  David,  qui  loquor  in  hoc  psalroo,  salias- 
sem  de  quinque  pauibus  quinque  roillia  hominuro, 
illi  satiati  volpbant  roe  raperc  ac  regem  facere  {Joan. 
fl,  15).  Sciens  autero  cgo  quia  regnum  tneum  non 


Fiiius  horoo  factus  dicit :  Voluntatem  tuam,  Deu$ 
meu$ ,  volui,  Giim  enim  dicit  Palri  Filius : 
Votuntatem  tuam  volui,  signiflcat  se  Patrem  dilige- 
re,  ac  se  a  Patre  diligi,  quia  idem  velle  ideinque 
nolle  in  bonis  aroicilia  firroa  est,  etiam  in  contracti- 
bus  horoinuro  :  quanto  magis  inter  Patrero  et  Fi- 
liuro,  qvibus  idero  volendi  sempiterna  unio  est  illa 
dilectio,  quae  Spiritus  sanctus  recic  inlelligitur,  qui 
affirmante  Joanne  apostulo  amor  est?  Giorietur 
Pater  et  glorificctur,  quod  illo  intendente  mihi  er- 
audttus  sum,  et  eductus  de  lacu  miseriae,  et  de  luto 
faecis.  Glorietur  Filius,  et  ab  oinni  creatura  glorifi- 
cetur,  quod  aures  perfeclas  habuit,  qiiibus  Palrem 
perfecteaudivit,  eique  pro  nobis  obcdivit.  Glorietur 


i4C7  GERHOHI  PRiCPOSITl  REICHERSPERG.  f  46S 

ct  glorificetur  Spiritus  araborum,  quo  apostolos  iii-  A  in  unum  complacuissct,  qul  tres  unum  suut.  Uiide 

non  dicitur  :  Complaceat  vobU  Dominus,  sed  :  Com- 


flammante  pariter  et  illuminaote  aununtiala  est  ju- 
stitia  in  Ecclesia  magua  gentium,  quse  ante  sancti 
Spirilus  adventum  clausa  fuit  in  parva  synagoga 
Judaeorum.  Glorietur  et  glorificctur  sumnia  Trini- 
tas  cui  dicitur  :  Complaceat  tibi,  Domine^  ut  eruas 
»16,  quia  salus  mundo  non  provenisset,  nisi  tribus 


placeat  tibi,  Domine,  ut  agnoscatur  unitas  in  trlni- 
tate,  ac  trinitas  in  uniiate,  cui  sit  bonor  et  gloria 
semper  ubique  sine  iine,  sine  defectu  in  Ecdesui 
magna,  per  omnia  sxcula  saeculorum.  Amen. 


PSALMUS  XL. 


Beatus  qui  intelligilsttper  egenumet  pauperem,etc. 
Tilulus  csl : 

(VeRS.  i)'lN  FINEU  PSALMUS  DAVID. 

Vcl  secundum  Hieronymum  :  In  finem  intellectus 
fJiis  Core.  Gore,  sicut  in  libro  Numeri  (xxvi,  ii) 
legilur,  cum  Dathan  et  Abiron  altercantibus  contra 
Moyscn  et  Aaron  surrexit,  quibus  absorptis  a  terra 
cum  orani  substantia  sua,  Gore  cum  ducentis  quin- 
quaginta  incensum  offerens  cum  eisdem  igne  con- 
sumptus  est,  in  iigura  perditionis  eorum,qui  Ghrisli 
sacerdotio  contradicunt.  Quidam  aulem  lilii  Gore 
patris  sui  nequitiam  non  sunt  iniitati.  Unde  et  a 
David  postca  in  ministerio  domus  Oomini  ordinati 
sunt  et  a  Domino  seterno  gaudio  benedicti.  Unde 
etiara  psalmi,  qui  praescribuntur  filiorum  Gore,  ni- 
hil  triste  Iiabcnt.  Interpretatur  enim  Gore  Calvaria^ 
qui  locus  fuit  Resurrecliouis,  cujus,  quicunque  filii, 
tristes  csse  non  possunt.  Nam  et  ipsa  Passio  Gliristi, 
r,us  per  Galvariam  designatur,  gloria  nostra  est. 
Unde  Apostolus  ait :  Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi 
in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Christi  (Galat.  vi,  ii). 
Hxc  Galvaria  in  Elisaeo  piaesignata  est,  qui,  cum  de 
Jericho  ascenderet  in  Bethel,  egressi  sunt  de  Bethel 
quadraginta  duo  pueri,  qui,  cum  Elisaeum  irriderent 
di<^ntes  :  Ascende,  calve  (i  V  Reg.  ii,  23),  jussit  Eii- 
seus  duos  ursos  exire  de  saltu,  a  quibus  pueri  in- 
terfecti  sunt.  Sic  et  Ghristus,  cum  ascenderet  iii 
Bethel,  id  est  in  domum  Dei,  quae  erat  Syuagoga, 
irrisus  a  parvulis  jussit  exire  duos  ursos,  hoc 
est  diabolum  et  angelos  ejus,  vel  Vespasianum  et 
Tiium,  a  quibus  quadraginta  duo  interfecti  suiit, 
quia  post  resurrectionem  anno  quadragesimo  se- 
cundo  destrucli  sunt  qui,  hoc  annorum  numero 
dato  sibi  ad  poenitentiam  noii  pceuituerunt.  Hujus 
ergo  Gore  filii  sunt,  qui  humilitatem  ejus  imitantes 
signum  crucis,  quod  fuit  ignominiae,  susceperunt, 
qaorum  intellectus  in  finem  Ghristum  dirigitur,  a 
quibus  creditur  esse  Deus,  quamvis  pauper  et  pas- 
8us,  quod  est  intentio  psalmi,  et  esl  gloria  eorum 
etiam  Galvaria  Passionis. 

Nota  quoties  intellectus  titulo  ascribitur,  aliud, 
quam  videtur,  superinteiligendum  est.  Loquitur  au- 
tem  ipse  Ghristus  in  isto  psalmo.  Quis  enim  alius 
hoc  dicit :  Homo  pacis  meaSy  in  quo  sperabam,  qui 
edebat  panes  nuos^  magnificavit  super  me  supplanta- 
tionem.  Tu  atttem^  Domine^  miicreremei^  et  resttscHa 


me,  et  retribuam  eis.  Nempe  dubitare  de  hoc  noa 
B  sinit,  qui  cum  dixisset  sub  ipso  Passioois  articalo : 
Ego  scio,  quos  elegerim^  continuo  subjunxit :  Sed  «l 
impleatur  Scriptura  :  Qui  manducat  panem  nuum, 
levabit  contra  me  calcaneum  suum  (Joan.  xiu,  IS)  ; 
ipse  igitur,  qui  cum  dives  esset,  egenus  et  pauper 
pro  nobis  factus  esl,  et  in  fine  praecedeutis  psalmi 
dixit :  Ego  autcm  mendicus  sum  et  pauper,  Domiums 
soUicitus  est  mei ;  et  hic  in  principio  sequentis : 
Beatus  qui  intelligit  super  egenum  et  pauperem^  etc. 
Ostcndens  etiam  damnationem  miseriamque  eorunn, 
qui  scandalizantur  iu  eum  reputantes  eum  tantum 
egenum  et  pauperem,  id  est  hominem  :  et  iUorom 
beatitudinem,  qui  noii  scandalizantur  in  cum,  cre- 
denles  eum  verum  esse  homiiiem,  et  vcrum  Deum. 
Distinguitur  autem  psalmus  iste  in  tres  partes, 
C  quanim  in  prima  sonat  tox  prophetae,  vel  cujosque 
doctoris  orthodoxi  docentis,  illum  esse  beatnm,  qoi 
Gbristi  videns  infirmitatem  inteliigit,  quod  ejus  vir-' 
tus  divina  etiam  in  infirmitate  humana  perfecta  fuit. 
Secunda  sonat  vox  capitis  de  sua  Passione  agentis 
ibi :  Inimici  mei  dixerunt  mala  mihi.  Tertio  de  Re- 
surrectione  ibi :  Tu  autem^  Domine,  miserere  mei^  et 
resuscita  me,  Hunc  textum  psalmi  latius  expliee- 
mus. 

Vers.  2.  Beatus  qui  intelUgit  super  egenum  et  po»- 
perem,  Ghrislus  in  superioris  psalmi  fine  dixit :  E^ 
egenus  et  pauper  sum.  Sed,  beatns^  qui  inteUigit  sm- 
per  egenum  et  pauperem  (//  Cor.  viii,  9)  islum.  Ipse 
enim,  cum  dives  esset^  pro  nobis  pauper  factus  esi^ 
ut  nos  ilUus  paupertate  divites  essemus.  Nam  cnm 
D  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse 
se  aquatem  Deo  [Phitip,  ii,  6).  Erat  igitur  aequalis 
in  divitiis  Deo  Patri  semper  in  sua  divinitate.  Ipse 
quoque  homo  factus  dicit :  Omnia  mihi  tradita  saml 
a  Patre  meo  (Matth.  xi,  27).  Erat  ergo  dives,  qui 
et  in  diviniute  sua  semper  habuit  omnia  ,  et  cu\ 
in  humanitate  sua  tradita  sunt  omnia  'quae  babet 
Pater.  Habet  Pater  omnia  condita  in  potestate  sua 
visibiiia  et  iuvisibilia,  sive  thronos  sive  doinina- 
tiones,  principatus,  et  virtutes,  aliaque  angelorain 
agmina,  et  cuncta  quae  intelligi  et  sentiri  possnnt, 
vel  quae  intellectus  angelicos  et  humanos  excedunt» 
et  soli  Deo  nota  sunt,  ut  illa  incomprehensii»lia  jo- 
dicia  ejiis  et  y\x  investigabiles ,  in  quibus  ei  nemo 
est  consiliarius,  et  pax  Dei,  quse  cxsuperat  omnea 


i469  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

sensum.  Cuncta  haec  babuit  seroper  et  babet  Paler,  A 
atque  omnia  simul  tradiia  sunt  Horoini  Deo  a  Patre 
6UO.  In  eo  enim,  quod  bomini  dWinilus  concepto 
dedit  buc»  ut  ipse  sit  Pater  ejus  non  adoptando,  sed 
generando,  pariter  illi  dedit  omnia,  quae  idem  lilius 
prius  una  secum  babuit  in  divinitate  sua.  Qiiid  ha- 
buit?  oronia  utique  babuit,  quae  Paier,  non  solum 
in  possessione ,  sed  etiam  in  gloria ,  qua  gloriosus 
fuit  ante  ssecula.  Gloriam  banc  egenus  et  pauper 
bomo  de  virgine  genitus  ab  ipsa  conceptione  babuit 
plene,  sed  noluit  in  ea  manifeste  apparere  occultans 
gioriam  suam  pro  nostra  salute.  Si  enim  bunc  Do- 
minum  gloriae  bomines  vel  principes  cognovissent, 
nunquam  illum  crucilixissent. 

Apparuit  ergo  egenus  et  pauper,  ita  ut  non  habe- 

ret  ubicaput  suum  reclinaret,  carens  bospitiopro-  ^ 

prio  in  boc  mundo.  Beatus  tareen,  ^t  intelUgit  su- 

per  egenum  et  pauperem,  Beatus  erat  Simon  Bar- 

jona,  quia  caro  et  sanguis  non  reyelavit  ei,  sed  Pa- 

ter  coelestis,  ut  intelligeret  super  egenum  et  pau- 

perem  illum.  Non  tuper  egenum  et  pauperem  istum, 

sed  longe  $ub  eo  intellectum  habuerunt  homines 

quorum  alii  dicebant  eum  esse  Juaunem  Baplistam, 

alii  Eliam,   alii  vero  Jeremiam,  aut  unum  ex  pro- 

phetis  {Marc,  viii,  28).  Beatus  verodiscipulus,  quem 

Pater  summus  docuit,  tuper  egenum  et  pauperem 

hunc  iniellexit,  boc  scilicet,  quod  ei  Pater  ipse  re- 

velavit.  In  eo  enim,  quod  se  Patrem  egeni  ac  pau- 

peris  bujus,  et  illum  non  adoptivum  sed  naturalem 

Filium  suum  Deus  Altissimus  reveiavit,  illud  quo- 

que  pariter  innotuit,  quod  ipse  non  ut  unus  ex  pro-  ^ 

phetis  egenus  et  pauper  sit.  Quis  enim  propbetarum 

sic  est  in  se  ipso  dives,  nt  sua  virtute  possit,  non 

dico  bona  maxima  vel  bona  omnia,  sed  bona  pauca 

vel  minima  ?  Quis  de  nuroero  sanctorum  omnium 

dicere  in  veriiate  potest :  Omnia  po$$um,  nisi  addat: 

in  eo ,  qui  me  confortat  ?  (Philip,  iv,  13.)  Quis  au« 

tem  confortat  electos  nisi  Christus,  Dei  virtus^et  Dei 

$apientia  fortiter  attingeus  a  fine  usque  ad  ttuem, 

et  disponens  omnia  suaviter  ?  {Sap.  viii,  i.)  Et  quis 

vel  quid  egenu$  et  pauper  iste,  quem  in  sua  pauper- 

tate  a  Judaeis  derisum  vidimus  noii  habentem  spe* 

aem  iieque  decorem,  nisi  Dei  virius,  ct  Dei  sapien- 

tia  ?  Joannes,  Elias,  Jeremias,  aut  unus  quilibet 

ex  propbetis  poterat  vocari  et  intelligi  sapiens  et  ^ 

virtuosus  :  nullus  tamen  eorum  dici  poterat  ^apien- 

tia  seu  virtus  Dei^  quia  nuUi  eorum  data  fuit  baec 

altitudo  diviiiarum  sapientiae  et  scientiae  Dei,  ut  es- 

set  ipse  ipsa  sapientia  Dei.  Sed  huic  egeno  et  pau- 

peri,  quem  dicunt  bominesesse  Filium  bominis  pro- 

pne,  Dei  autem  non  proprie  pro  assumpta  morta- 

lilaie,  omnino  dalum  est  aeque  proprie  Filium  Dei, 

utFilium  hominisesse.  Alioquin  de  Filio  bominis 

interrogatus  Petrus  non  vere  dicere  potuisset :  Tu 

ei  Christus  Filiu$  Dei  vtd,  nisi  Filius  bominis  esset 

et  Filius  Dci  {Joan.  vi,  70).  Quod  si  Filius  Dei  est 

homo  non  per  adoptionem  sed  per  generationem, 

divitias  ulique  Patris  jure  possidet,  non  sicut  ege- 

nut  et  pauper  admissus  per  solam  gratiam  in  baere* 


—  PAUS  IV.  —  PSAL.  XL.  \m 

ditatem  sibi  alienam ,  sed  sicut  filius  naturalis  in- 
gressus  in  haereditatem  propriain  de  qua  egressiis 
videl)atur  ad  horam,  quando  a  $ummo  calo  egressio 
ejus  {Ptal.  XVIII,  7)  excursum  fecit  usque  ad  infe- 
ros,  quibus  despoliatis,  et  multis  diviliis  iiide  abla- 
tis,  egenu$  et  pauper  iste  regressus  est  ad  Patrem 
sibi  recipiens  haerediiariam  divitiarum  sempiternam 
claritatem,  quam  babuit,  priusquam  mundus  lieret. 

Etenim  haereditas  ejus  in  prseclaris  divitiis  fuit, 
etiam  quando  egenus  et  pauper  in  hoc  inundo  ap- 
paruit.  Fuit  quidem  egcns  et  pauper  natura  bumana 
necdum  in  Deum  assuropta ,  curo  esset  in  roassa 
sua  indistincta  ;  sed  ubi  per  Spirituro  sancluro  se- 
gregata,  et  iu  Deuro  horoinero  novum  formata  cst, 
jam  segregatus  a  peccatoribus  egenis  et  patiperibus, 
etexcelsior  coelis  factusrectc  dives  intelligitur;  non 
ut  ille,  qui  partem  divitiarum  Dei  acceperit,  sed  ut 
ille,  cui  Pater  omnia  dedit,  et  qui  veraciter  dicit : 
Omnia  mihi  tradita  $unt  a  Patre  meo.  Hoc  Pelrus 
agnovit,  qui  siiper  egenum  et  pauperem  bene  intelli- 
gens  dixit :  Tti  e$  Chri$tu$  Filiu$  Dei  vivi.  Super 
hunc  locum  beatus  Arobrosius  in  Lucaro  dicit :  Lt- 
cet  cateri  apostoti  sciant ,  Peiru^  tamen  respondit 
prce  cwteris :  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi  {Matth, 
XVI,  16).  Complexus  est  itaque  omnia,  qui  et  naturam 
et  nomen  expres$it^  in  quo  $umma  virtutum  est.  Item 
ipse  postpauca  :  Scivit  Petru$^  quodin  Filio  Dei  om-^ 
nia  sint.  Onmia  enim  dedit  Pater  Filio,  Si  omiiia 
dedit^  aitemitatem^  quam  habet^  dedity  majestatem" 
que  tran$fudit. 

Haec  dicenle  sancto  Ambrosio,  et  nos  consona 
gentiendoitiper  egenum  etpauperem^  dequo  bic  agi- 
tur,  sic  iiitelligimus,  ut  eum  aeque  divitem  assera- 
mus,  ut  est  Pater  ipsius.  Unde  in  sumroa  suae  pau  - 
pertatis  in  buroiliatioiie  coromeroorans  Evangelista, 
qualiter  suis  discipulis  pedes  lavit,  ait  iiiter  caetera : 
Scien$  quia  omnia  dedit  ei  Pater  in  manuSf  surgit  a 
coena^  et  ponit  vestimenta  $ua  {Joan.  xiii,  3  et  4). 
Ecceis,  cui  Deus  Palerdedit  omnia,  ponit  ve$timenta 
sua^  linteoque  praecinctus  ccepit  lavare  pedes  dis- 
cipuloruro  suorum.  Nisi  eniro  seroetipsuro  exinanis- 
set,  nisi  linteo  nostrae  |  assibiliiatis  cinctus  fuisset, 
nos  a  peccatis  non  lavisset.  Aitaroen  in  ipsa  biiroi- 
iialione  exinanitionis  suae  scivit,  quia  omnia  dede- 
rat  ei  Pater  in  manu$ ;  oronia,  inquaro,  sine  omni 
exceptione  dederat  ci  Pater  quando  illud  dedit,  ut 
ipse  sit  ei  Pater,  cui  et  dicit :  Ego  ero  ei  inPatrem^ 
et  ipse  erit  mihi  in  filium  (i  ParaL  xvii,  iS). 
Itero  :  Filius  meu$  e$  fu,  ego  hodie  genui  te  {P$at.  ii, 
7).  Genui  ait,  non  adoptavi  ut  alios  tilios,  ideoquc 
recie  pauper  et  egenus  iste  super  orones  intelligitur 
lilios  Altissirous  altissiroi,  ditissirous  ditissiroi  Pa- 
tris  Filius  omni  altitudiiie  divitiarum  sapientiae  et 
scientiae  Dei  ditatusin  bumanilate  non  minus,  quam 
seroper  dives  erat  in  sua  et  Patris  divinitate ;  quo- 
niaro  horoo  in  Deum,  Dei  Filius  natus  nibil  non  ba- 
bere  polesl,  quod  Deus  Dei  Filius  habet,  cum  Fi- 
liusbominis  idein  sit,  qui  Filius  Dei.  Habet  Filius 
Dei  Deum  Patrem  ,  similitcr  Filius  hominis  habet 


4471  GERllOHl  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG.  I47t 

eumdem  Patrem.  Habet  Filias  Dei  divinitaiem,  iii  A  aliis  autem  Dei  virtus  ct  Dei  sapientia  ?  Ideo   8ciU- 
qua  Deus  perfectus  est :  Filius  quoque  hominis  ba- 


bel  divinitatem,  in  qua  ipsc  idem  Deus  perfectus 
est.  Licet  enim  Deus  assumendo  bumanitatem  non 
sit  mutatus  in  hominem,  qui  semper  mansit  et  ma- 
net  idem,  nunquam  se  ipso  roinor  vel  major :  tameti 
bumanitas  accipiendo  aeternam  divinitatem  sic  pro- 
fecit  ad  (Cternae  gloriae  majestatem  in  Dei  Filio,  ut 
Don  sit  homo  inferior  aut  pauperior  Deo  in  omni- 
moda  irloria  sibi  data,  licet  minor  divinitate  sit  na- 
tura  bumana,  quae  non  crevit  in  sui  conditioiie, 
crevit  autem  in  suae  gloriie  confirmatione  in  qua 
eum  Pater  confirmavit  sibi  coaequalem,  sicut  ei  di- 
cilur  :  Fiat  manus  tua  mper  virum  dexterce  tuce,  et 
zuper  filium  hominis  ,  quem  confirmasti  tibi  (P$al, 
Lxxix,  18).  Fragilis  enim  etiam  in  Filio  Dei  erat 
natura  huinana ,  quoadusque  per  divinitalem  sibi 
insitam  firmata  est,  quae  in  conceptione  superve- 
nienleSpiritu  sancto  etvirtule  Alfissimi  obumbrante 
confirmata  est  latenter,  sicut  etiam  David  latenler 
primo  fuit  unctus  in  regem,  postea  mortuo  Saule 
iinctus  est  manifesle.  Sic  et  Chrislbs,  ubi  mortem 
nostram  moriendo  destruxil ,  et  vitam  resurgendo 
reparavit ,  confirmatus  est  manifeste  omni  fragili- 
tate,  quam  pro  nobis  gessit,  absorpta,  et  gloria  ejus 
revelata,  quse  in  conceptione  quidem  data,  sed  per 
Rcsurrectionem  et  Ascensionem,  sanctique  Spiritus 
distributiones  manifestata  est.  Unde  illi  Pater  pro 
suae  humaiiitatis  clarificatioiie  oranti  dicit :  Ei  «/a- 


cet,  quia  iili  non  intelligunt  super  egenum  el  p^nh- 
perem^  non  inlelligunt  in  eo  aliquid  $uper  quain  vi- 
sum  est  in  eo,  iiibil  stiper  egenum  et  pauperetn^  m- 
hil  super  bominem,  neqiie  credunt  esse  Dcum,  qoein 
audiuiit  crucilixum.  Isli  vero   intelligunt  eum  nan 
solum  egenum  et  pauperem  pro  iiobis  factum  (Dam 
et  bac  intelligentia  accedenti  ad  Deum  opus  esl,  si- 
quidem,  ut  ait  Apostolus,  pro  nobis  pauper  facUu 
est^  ut  illius  inopia  divites  essemus  [I  Cor.  tiii,  9], 
et  quod  infirmum  est  Dei ,  fortius  est  hominibus^  U 
quod  stultum  est  Dei ,  sapientius  est  hominibus    [I 
Cor.  1,  25] ,  non  inquam,  eum  solum  panperem  in- 
telligunt,  sed  multum  per  oronem  modum  supra  \n- 
telligunt  eum,  scilicetdivitem,  aeternum  et  omnipo- 
^  teiitem  esse  ac  fuisse  Deum,  quo  moriente  sol  eb- 
scuratus  est,  velum  templi  scissum  est,  petrae  scis- 
saesunt,  et  terra  contreniuit,  quo  item  resorgente 
terrae  motus  factus  est,  et  mnlta  corpora  sancto- 
rum  surrexerunt  cum  eo,  et  apparuerunt  muUis, 
quo  etiam  ascendente,  atque  spiritum  proroissuro 
suis  roittcnte  ioquebantur  variis  linguis  magnalia 
Dei;  contestantibiis  signis,  prodigiis  et  virtutibvs,  et 
Spiritus   sancti  distributionibus,  quod  non  esset 
pauper  et  egenus  solum,  qui  ascendens  in  altum  ca- 
ptivam  duxit  caplivitateni,  deditque  dona  homini- 
bus,  qualia  dare  non  possot  pauper  sulum  et  ege- 
nus,  qualia  non  posset  darc,  nisi  ditissimus  Deus, 
qui  etsi  cruciBxus  tanquam  pauper  et  egenus  est  ex 


rificavi ;  et  iterum  clarificabo  (Joan.  xii,  38).  Quasi  p  infirmitate,  sed  vivit  ex  virtute  Dei,  nec  pro  pau- 


dicat :  Clariticavi  in  conceptione  latenter,  et  iterum 
Ctarificabo  evidenter.  Tunc  te  unxi  regem  in  domo 
virginalis  uteri  dicenle  angelo  ad  virginem  :  El  da- 
bit  illi  Dominus  Deus  sedem  David  patris  «ut,  et  re- 
gnabit  in  domo  Jacob  in  aternum^  et  regni  ejus  non 
erit  finis.  Item  :  Hic  erit  magnus,  et  Filius  Altissimi 
vocabitur  (Luc.  i,32).  Posthac  manifestabitur  in 
toto  mundo,  non  quidem  omni  populo,  sed  testibus 
praeordinatis,  quod  tu  es  ille,  de  quo  scriptum  est : 
Dixit  Dominus  Domino  meo:  sede  adexlris  meis,  do- 
nec  ponam  inimicot  tuos  scabellum  pedum  tuorum 
{PsaL  cix,  1).  Nonnc  homo  paiiper  et  egenus,  cui 
vel  de  quo  haec  dicta  sunt ,  intelligendus  est  super 
egenum  et  pauperem,  id  est,  longe  in  infinilum  su 


pertatis  inopia  contemnendus,  sed  magis  gloriftcan* 
dus  el  diligendusest,  siquidem  pauper  erat  non  nc- 
cessarie,  sed  voluntarie,  non  conditione,  vei  geiie- 
ris  indignitate,  sed  dignatione,  non  casu  fortunae, 
sed  rationabili  ac  sapientissima  eleciione. 

Beatus  igitur,  qui  intelligit  super  egenum  et  pau- 
perem^  qui  intelligit,  id  est  diligit.  Quod  enim  ope- 
ror^  ait  Apostolus,  non  intelligo.  id  esl  non  diligo, 
non  approbo,  sed  quod  odi  malum,  hoc  facio  (Rom» 
VII,  15).  Si  Apostolus  recte  dicit  se  non  iiitelligere, 
quod  nondiligit,  suumque  interiorem  horoinem  per 
hoc  excusal,  quod  non  iutelligit  sed  odit  malum, 
quod  illi  adjacet,  curo  non  habitat  in  carne  ipsios 
bonuro :  et   nos  eadein    licenlia  possumus  dieere 


pergressus  egeni  et  pauperis  hominis  habitudinem,  D  beatura,  qui  intelligit,  id  esl  diligit  in  egeiio  et  pau- 


qui  licct  sit  habitu  inventus  ut  homo,  humiliatus  us- 
que  ad  mortenu  nwrtem  autem  crucis :  taroen  habet 
nomen^  quodestsuperon^nenomen?  (Philip.  ii,  7,  9.) 
Beatus  qwintelligit  hoc  nomen,  cujus  intellectus 
est  super  egenum  et  pauperem,  Nam  in  habitu  egeni 
et  pauperis  non  soium  intelligi,  sed  et  videri,  ac 
male  tractari  poluit»  et  beatus  erat,  qui  non  fuerat 
scandalizatus  in  eo,  intelligens  Deum  impassibilem 
qui  in  habitu  egeniet  pauperis  sustinuit  Passionem. 
Notf  ait  Apostolus»  prcedicamus  Christum  cruciftxum 
Judmt  quidem  scandalum^  gentibusautem  sfuUitiam, 
iptit  autem  vocatis  Jndms  atque  Gracis  Christum 
Dd  virtutem  et  Dei sapientiam  (l  Cor.  1,  23).  Quare 
^iis  eststultitia,veUcandaIuro  Christus  crucifixus, 


pere  Christo  id,  qiiod  super  egenum  et  pauperem  tn- 
telligit^  videlicet  Deum  AUissimura  corde  credendo 
ad  justitiam,  et  ore  confitendo  ad  salutein,  qui  pro- 
pter  nos  homines,  et  propter  nostrain  salutem,  cum 
dives  esset,  pro  nobis  pauper  et  egenus  factas  esi, 
ut  nos  iilius  inopia  divites  essemus :  Beatus  cst,  qni 
boc  intelligily  id  est  diligit.  Nam  qui  viderunt  et  ode- 
runt  et  ipsum  ct  Patrero  ejus,  beati  non  fuerunt  ex 
eo,  quod  curo  essentmali  coloni,  satis  intellexerunt, 
ipsum  baeredem  esse  dicentes :  Hic  est  hwret,  vewi- 
le,  occidamus  eum^  et  nostra  erit  hcereditas  (Marc. 
XII,  7).  Qui  crgo  fide  per  dilectionem  operante  ultra 
humanitatem  ejus  tendens  super  hoc,  quod  erat  in 
hoc  mundo,  egenus  et  pauper,  eum  intelligit  esse 


M73  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IV.  -  PSAL.  XL.  U74 

Beum,  et  hoc  iulelligeiis  colil,  Wichealus  in  faclo  A     Aliter:  Beatus  qui  inteliifiit  super  egenum  et  pau- 


suo  eril»  Nam  in  die  tnala  tiberabii  eum  Dominus. 
In diemaia^  in  die  scilicet  judicii,  quae  malis  inala 
ct  amara  erit,  iiberabit  eum  Domiiius  ille,  quem  Do- 
luiuum  intellexit,  cum  vel  iu  cruce  vel  in  praesepi 
eum  quasi  pauperem  conspexit,  quemque  in  altari 
videns  in  specie  panis  et  vtui  panem  vivumet  veram 
\item  Dominumque  vineae  suse  inteiiexit,  in  qua  ope- 
rarios  tanquam  Dominusconducit,  quosin  die  malo 
liberabit,  qui  denario  xternse  remunerationis  dita- 
bit  illos,  qui  cum  divitem  intellexerunt,  quando 
quasi  pauperem  et  egenum  in  cruce  conspexerunt, 
atque  illo  conducente  in  vinea  Ia)>oraverunt,  quia 
denarium  promittenti  credideruut. 
Aliter :  Beatus  qui  inteliigit  superegenum  et  paupe- 


perem^  quia,  dum  in  quulibct  suo  paupere  Chris»tum 
iuleUigit  esurienlem  cibari,  sitientem  polari,  uu- 
dum  vestiri,  hospitem  colligi,  infirmum  vel  in  car- 
cere  posilum  visitari,  sic  pauperibuset  egcnis  causa 
Christi  ministrat,  ut  in  ipsis  ipsum  Cbristum  intel- 
ligens  et  credetis  opus  bonuin  sano  iiitellectu  et  lide 
sancta  gratiosum  reddat,  dum  Christi  pauperikMis 
tanquam  ipsi  Chrislo  reverenter  et  libenter  niini- 
slrat,  sive  dum  in  infirmis  membris  iliius  pedes  un-^ 
git  et  capillis  tergit,  sive  dum  sanctos  illius,  vel 
ipsuni  per  obsequia  divina,  mystica  et  Cdelia  hono- 
rando  caput  ejus  perfundit  uiiguento  pretioso.  lo 
utroque  ministerio  inlellectus  bonus  omnibus  fu- 
cienttbus  eum.  Nain  et  ille  beatus  est,  qui  in  pau- 


rem.  Nlinis  egeuus  et  pauper  fuit  Christus  in  Pas-  B  peribus  Christi  pedes  ejus  intelligit,  quos  per  elee^ 


sione,  suis  quoque  vestibus  illi  abiatis  nudatus 
(Gen,  IX,  21).  Tunc  verus  Noe  rector  arcs,  sanctae 
videlicet  Ecciesiae,  obdormiens  in  vinea  sua  nudus 
conspectus,  et  irrisus  est  a  Cbam  (ilio  maledicto, 
Judaico  videlicet  populo.  Sed  beatus  est  populus 
gentium,  qui  inteiiigit  super  egenum  et  pauperem 
istum  nudum,  cujus  etiam  nuditatem  pallio  decen- 
tissimae  honestalis  operil,  quia  in  sacris  ministeriis 
in  commemoralionem  faciendis  cultu  sacro  et  sacris 
vcstibus  ornato  illum  honorat,  ac  nuditatem  ejus 
velat  exemplo  bonorum  flliorum  Noe,  qui  patris 
niiditatein  superjecto  pallio  cooperuerunt  faciebus 
aversis.  Et  nos  quidem  facies  nostras  a  scelere  Ju- 
daioruin,  qui  Christum  nudum  irriserunl,  averti- 
nius,  cum  corum  facta  improbamus.  Attamen  illius 
iiuditatem  per  boc  velamus  ei  honoramus,  quod  sa- 
cramenta  Passionis  ejus  apud  sanctum  altare  non 
solum  religiose  in  secreto,  sed  honoriflce  ac  pom- 
pose  interdum  celebramus  circumstante  populo, 
conjubilante  choro  in  ornatu  vestium  sacraruni 
splendido  et  mundo,  cujus  etiam  angelos  delectat 
pulcbriiudo,  si  extrinseco  vestium  decori  non  con- 
tradicit  vitae  ac  morum  turpitudo.  Alioquin  si  ut 
ethnicusait: 

Introrsum  turpes^  speciosi  peiie  decoru 
furis  et  non  intus  nitidi  apparemus,  dicitur  nobis : 
Vas  vobiSf  Pliariscei^  qui  mundatis  quos  deforis  sunt 
caiicis  et  paropsidis,  intus  autem  pieni  eslis  rapina 


mosynas  uiigit.  Et  iile  tcr  qualerque  l>calus  est, 
qui  in  altari  Christum  intelligit,  cujus  caput  ungit, 
qui  ejus  divinitatem  credit,  et  colit,  vel  ipsius  cul- 
tores,  ministrosvidelicetsanctosad  hocsustentalei 
procurat  vel  adjuvat,  ut  eis  vacet  li))ere  Deo  ser- 
vire  in  sanctitate  et  justitia  coram  ipso  omnibus 
diebus  suis.  Hujusmodi  enim  sacri  allaris  ministri, 
maxime  qui  laborant  in  verl)o,  sunt  illi  minimi 
Christi,  de  quibus  ipse  dicet  in  die  judicii :  QuoH" 
diu  fecistis  uni  de  minimis  meis^  mihi  fecistis  (Mattk, 
XXV,  40). 

Beatus  ergo,  qui  inteliigit  super hujusmodi  paupe^ 
rem  et  egenum^  cui,  qui  trlbuil  petenti,  bene  facil. 
Sed  qui  tacentis,  et  noii  pelentis  inielligens  neces- 
sitatem  spontaneam  illi  exhibet  charitatem  ju- 
vans  eum  pro  posse,  volcnsque  juvare  ultra  posse, 
melius  facit,  quoniam  nullo  moiiente  per  se 
inteiiigit  super egenumet pauperemihesa^urizans  illaui 
sibi  beatitudinem,  qua  beatus  prsedicatur  qui  inteiii' 
gil  super  egenum  et  pauperem,  ilunc  in  die  maia  Do^ 
minus  iiberabit,  cui  fldeliter  in  suis  pauperibus 
ministravit.  Prius  autera,  quam  veniat  ilhi  dies 
inala  prae  omnibus  diebus  malis,  nunc  in  temporali 
vita 

Vers.  5.  iJominus  conservet  eum,  quoniam  dies 
maii  sunt,  in  quibus  conservari  opus  habet  quisque 
in  extrema  die  mala  judicari  timet.  Doininus  igitur 
conservet  eum  qui  habet   hunc  bonum  inlcllectuii) 


et  immunditia  {Matth.  xxni,  25).  Porro  cum  Domi-  j)  super  egenumet  puuperem  ;  ne  inter  mala  saeculi  ab 


nus  dicat :  Mundate  prius  quce  inlus  sunt^  et  qucc  fo- 
ris  sunt  munda  erunt  (ibid.,  26),  satis  indicat  quod 
ei  forinseca  vestium  et  calicum  piacet  munditia,  si 
praecesserit  ministrantium  puritas  intrinseca;  et 
tunc  decenter  in  vestitu  deaurato  vel  nitido  altari 
assistimus,  cum  sicut  Petrus  apostolus  ait :  Fides 
nostra  muito  pretiosior  aurOf  quod  per  ignem  probo' 
tur^  invenitur  in  iaudem  et  gioriam  Christi,  in  quem 
nunc  non  videntes  credimus,  videntes  autem  exsui- 
tabimus  iatitia  inenarrabiii,  reportantes  finem  fidei 
nostriBf  saiutem  animarum  nostrarum  (I  Petr.  i,  7), 
beatitudine  illa  in  nobis  completa,  de  qua  nuiic 
dicitur :  Beatus  qui  inteliigit  super  egenum  et  pau- 
perem. 


hoc  intelleclu  recedat,  sed  usque  in  flnem  firmiter 
permaneat.  £t  in  hoc  mancntem  vivificet  eum^  et 
bealum  faciat  eum  in  terra.  Vivificet  per  fidem  ct 
justiiiam,  ut  ipse  justus  ex  flde  vivat,  et  mortem 
animae  nunquam  incidat.  Vivificet  quoque  illum  in 
resiirrectione  cum  suis  paupcribus  gloriticandum, 
quibus  niinistravit.  Et  beatum  faciat  eum  non  so- 
lum  tuiic  aeternaliter  in  coelo,  sed  eliam  nunc  tem- 
poraliter  in  terra,  ut  bcala  vita  ejus  in  terra  bcatio- 
ris  vitae  in  coelo  sil  praevia,  el  praeparatoria,  et  salus 
teinporalis  in  lerra  salutib  xternae  sit  prsecursoria. 
Vel  bealum  faciat  eum  in  terra  viveiitium,  de  qua 
dicilur :  Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidebunt  tcr^ 
ram. 


147S  GERflOHI  PRiEPOSITI  REICHERSPERG.  14T6 

AUter:  Beatum  faciat  eum  in  terra,  ut  terra,  id  A  cus  est.  Nam  si  ab  uuo  usquc  ad  quindeciin  per  in- 


est  caro  ipsius  non  gignat  ei  spinas  et  tribulos  vi- 
tiorum,  sed  germinet  illi  herbam  virentem,  et  affe- 
reniem  semen  lignumque  pomiferum,  et  omne  li- 
gnum  pulchrum  visu,  etad  \escendum  suave  in  ope- 
ribus  bonis  aspeclu  delectabilibus,  et  ad  imitandum 
gustu  suavibus,  ut  tam  in  ipso,  quam  in  suis  imita- 
toribus  terra  det  fruclum  suum  centesimum,  sexa- 
gesimum,  ei  tricesimum.  Bene  optat  Prophcla  iutel- 
ligenti  zuver  egenum  et  pauperem.  Talis  autem  opta- 
tio  vel  oralio  cerlissima  estpromissio.  Pietas  enim, 
quae  in  bono  inteilectu  super  egenum  et  pauperem 
exercelur,  ad  omnia  valet  promissionem  hal)ens 
vila;,  quae  nunc  est  ei  futurae.  Promissionis  autem 
verbum  hoc  esl:  m  die  mala  liberabit  eum  Dominu$. 


crementa  numerandi  procedas,  habebis  centum  ▼§- 
ginti,  qui  nuroerus  eomm  fult,  quibus  in  priniitiTai 
Ecclesia  commorantibus  et  orantibus  in  ca;nacalo 
Spiritus  sanctusdatus  est,  cujus  paraclitileclosdo- 
loris  eorum  versus  est  in  leclum  quietis,  quando 
Ecclesia  prius  infirma  numero  et  merito  crescebat 
et  confortabatur  ambulans.in  timore  Dei,  et  conso- 
latione  Spiritus  sancti  replebatur.  Beatus  ille  disct- 
pulorum  Christi  coetus,  qui  bene  cogitavit  super 
egeno  et^paupere  illo,  quem  Deum  esse  inteltexe- 
runt,  quando  eum  in  coelos  ascendentem  Tiderunt! 
Beatus^  inquam,  populus^  cujus  Dominus  Deus  eju»! 
(PsaL  cxuii,  15.)  Beatus  qui  intellexit  superegemmm 
etpauperem!  Ideo  Dominus  conservavit  eum»    et 


Ul  ergo  in  die  mala  penilus  ab  omnibus  malis  lib^-  ^  beatum  fecit  cum  interra,  et  non  tradidit  enm  in 


retur,  Prophetae  sive  cujusque  psallentis  oraiio 
subjuugilur,  cum  dicitur  :  Dominus  conservet  «um, 
et  vivilicet  eum,  et  beatum  faciat  eum  in  Urra.  Etnos 
cum  oraiite  oremus,  cum  prophetante  prophetemus 
optando,  ul  illum  beatum  virum,  qui  intelligit  super 
egenum  et  pauperem,  Dominus  conservet^  et  vivificet^ 
etbealumfaciateum  inUrra,  qua  orantis,  vel  pro- 
pheuntis  verba  cum  sinl  supra  exposita,  videamus 
nunc  sequentia  : 

,  Et  non  tradat  eum  in  animam  inimicorum  ejus.  Et 
si  tradiderit  eum  corporaliter  vexandum  in  manus 
inimicorum,  qui  corpus  occidunt  vel  aflligunl,  nnn 
tamen  tradat  eum  in  animam^  id  est  in  voluutatem 
inimicorum  ejus,  ut  voluntas  illorum  de  ilio  fiat- ^ 
et  si  aliquando  infirmabitur,  virlus  in  infirmitate 
iilius  perficiaiur.  Quod  ut  fiat 

Vers.  4.  Dominus  opem  ferat  illi  super  lectum  do- 
loris  ejus.  Lectus  doloris  est  infirmius  carnis.  In  hoc 
lecto  psiralyticus  jacet,  ac  male  torquetur,  quando 
corpus,  quodcorrumpilur,  aggravat  animam,  quae 
tunc  male  torquetur,  quando  per  carnis  molesiiam 
vel  ad  impatientia  vel  murmurationis  vel  alterius 
iniquitalis  consensum  perurgetur.  Quod  me  huic 
beato  viro  accidat,  Dominus  opem  ferat  iUi  super 
lectum  dotoris  ejus,  ut  sanatus  paralyticus  lectum 
portet,  sanatus  animus  carni  dominetur  ei  imperet, 
neque  illa  jam  sit  ei  leclus  doloris  ulterius,  imo  sit 
ei  suavissimus  lectus  quietis,  ita  ui  possit  dicere : 


animam  inimicorum  ejus,  et  Dominus  opem  tulit 
ei  super  lectum  doloris  ejus.  Attaroen  prius  nni- 
versum  stratuni  ejus  in  inflrmitate  versaverat,  quaodo 
in  Passioiie  tristati  et  turba'ti  omnes,  relicto  Domi- 
no,  fugerunt,  et  pene  ab  illo  intdlectu  exciderunt, 
quo  egenuro  et  pauperem  divitem  inteHexenmt, 
quem  Filium  Dei  voce  unius  Petri  confessi  sont. 
SedDominus  opem  tutit  illi  snper  lectum  doloris  ejm* 
adjiciens  ei  quindecim  annos,  ut  praedictum  est, 
quando  Spiritum  sanctum  super  centum  viginti  di- 
scipulos  misit.  Item  per  quindecim  annorom  in 
infirmitate  adjectionem  significatur  proinissio  bo- 
norum  vitse,  quae  nuuc  est,  et  futurae.  Habet  enim 
in  se  numerus  iste  septem  et  octo.  Septenarius 
propler  septem  dies,  quibus  totum  teropus  vitae 
praesentis  volvitur  et  revolvitur,  promissioiiem  con- 
tinet  vita),  quae  nunc  est.  Octonarius  vero  propler 
octavam  Resurrectionis  promissionero  habet  vitc 
futurae.  Guro  ergo  pro  infirroo  dicitur  :  Domimu 
opemferatillisuper  lectum  dotoris  ejus^  competen- 
ter  intelligi  potest  Dominus,  qui  Ezechiai  in  lecto 
doloris  posito  adjecit  quindecim  annos.  Ipse  qno- 
que  huic  beato  vtro,  ^tft  intelligit  super  egenum  el 
pauperem ,  talem  ferat  opem  super  lectum  doleris 
ejus^  ut  et  vitae  praeseutis  obtineai  solatium  per 
quotidiana  incrementa  virtutum  ac  meritomra, 
et  vitae  futurae  possideat  gaudium  plenum  et 
solidum  quod  in  octonario  nuroero  solido  slgni- 


Caro  mea  requiescel  in  spe  {Act.  ii,  26).  Item :  In  D  ficatur,  qui  primus  parium  numeroruin  solidus  in- 


pace  in  idipsum    dormiamy  et  requiescam  (Psat 
IV,  9). 

In  Hebraeo  legitur :  Beatus  qui  cogitat  de  paupere : 
in  die  malo  satvabit  eum  Dominus.  Dominus  custo- 
diet  etim,  et  vivificabit  eum,  et  beatus  erit  in  terra^ 
et  non  tradet  eum  animce  inimicorum  suorum.  Domi- 
nus  confortabit  eum  in  lecto  infirmitatis.  Quae  igi- 
tur  in  noslra  iranslatione  sunt  verba  oranlis,  ibi 
sunt  verba  propheiantis  vel  promittentis. 

Aliter :  Dominus  opem  ferat  iUi  super  leetum  dolo- 
ris  ejus^  uti  contigit  Ezechiae,  cui  oranti  addili  sunt 
anni  quindecim  (lY  Reg.  xx,  6).  Numerusistemysti- 

(97)  S.  Greg.  M.,  lib.  xxiii  Moral.,  cap.  24. 


venitur.  Nam  cum  dicitur  bis  bini,  bis  primus  par 
numerus  sit  xqualis  et  solidus,  quo  beiic  (iit  fai 
sexto  psalroo  demonstratum  est)  significatur  dtcs 
Resurrectionisoclavus.Beatus  Gregoriusin  Job  (97) 
super  hunc  locuro  dicit  :  Universum  stratum  ejus 
versasti  ininfirmitate  ejus.  Quid  hoc  locoper  strmtumy 
nisi  requies  temporatis  accipitur?  Cum  enim  quisqu 
curis  swcularibus  fatigatus  deurere  per  divinam  grQ^ 
liam  hujus  mundi  ilinera  laboriosa  compungituty  m- 
gitare  soUt^  quomodo  profsentis  vitte  desideria  fugimt, 
et  abejuslaboribus  requiescat^  sibique  mox  deeidermt^ 
quielis  ordinem  qumrit^  et  velut  quoddam  sirafra. 


4477  GOMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

$ie  a  cunctU  laboribus  ceualionis  locnm  invenire  A 
concupi$cit,  Sed  quia  in  hac  vita  adhuc  positus  in  cu" 
juslibet  ordinis  secreto  recessu  viwere  sine  tenlatio- 
nibus  nuUatenus  potest,  plerumtiue  in  eo^  quod  ad 
requiemconstruitur,  major  dolor  tenlationisinvenitur. 
Vnde  et  recte  perProphetam  dicitur:  Universum  slra- 
tum  ejus  versasti  in  intirmitate  ejus.  Ac  si  diceret  : 
Omne  quod  sibi  hic  paravit  ad  requiem^  hoc  ei  mu- 
tasti  occuUo  judicio  ad  perturbationem,  Quod  pio  qui- 
dem  consiUo  agitury  ut  hujus  peregrinationis  tempore 
electorum  vita  turbetur.  Via  quippe  est  vila  prmens, 
qua  ad  patriam  tendimus  :  et  idcirco  hic  occuUo  ju- 
dicio  frequenti  perturbalione  conterimur^  ne  viam 
pro  palria  diUgamus.  Solent  enim  nonnuUi  viatores, 
cum  amcena  fortasse  in  itinere  prata  conspiciunt, 
pergentes  moras  innectere^  et  a  coepti  itineris  rectitu-  b 
dine  decUnare^  eorumque  gressus  tardat  pulchritudo 
itineris,  dum  delectat.  Vnde  electis  suis  ad  se  pergen" 
tibus  Dominus  vitce  hujus  mundi  iter  asperum  facit, 
nBp  dum  quisque  vitce  prcesentis  vice  amxnitate  pasci" 
tur  magis,  eum  diu  pergere  quam  citius  pervenire  de- 
lectet,  nedum  oblectatur  in  viat  obUviscatury  quod  de- 
siderabat  in  patria. 

b)  Hebraeo  legilur:  Totum  stratum  ejus  vertisti  in 
cogitatione  sua,  quod  iia  inleliigi  polcst :  Totum  stra^ 
tum,  quod  sibi  disposuerat  ad  rcquiem,  vertisti  ei  ad 
laboreui,  non  incogitationetuay  sed  incogitalionesua. 
Si  enim  tua,  non  sua  cogiiaiione  se  bomo  regeret, 
siue  dubio  requiem  suae  animse  inveniret,  secundum 
quod  tu  dicis  :  ToUile  jugum  meum  super  vos,  et 
discite  a  me,  quia  mitis  sum  et  humiUs  corde,  et  tn-  C 
venietis  requiem  animabus  vestris.  Jugum  enim  meum 
suave  estyCt  onus  meum  leve  {Matih.w,  29).  Qui  ergo 
sub  jugo  tuo  non  vult  esse  mitis  et  bumilis  corde, 
sed  inlumescit  in  sua  cogitatione,  tu  stratum  ejus 
ad  requiem  sibi  excogitatum  vertisti  m  contrarium, 
ut  tandem  suis  cogitaiionibus  et  infirmitatibus  de- 
fatigatus,  cum  fiola  veiatio  inlellectum  dabitaudilui, 
quo  inteliigatsein  sua  culpa  infirmari,  desinat  vana 
et  praesumptuosa;  cogitare,  discatque  peccata  sua 
conQtendo  frequenter  orare,  ac  dicere 

Ters.  5.  Ego  dixi :  Domine,  miserere  mef ,  sana 
animam  fneam,  quia  peccavi  tibi. 

Motandum  sane  quod  beatus  vtr,  qui  inteUigit 
super  egenum  et  pauperem,  ita  in  strato  suo  inquieta-  |. 
tur,  ut  prxdictum  est.  Sed  ille,  qui  non  inteUigit 
super  egenum  et  pauperem,  sinilur  aliquando  in  hoc 
mundo  babere,  ut  sibi  videtur,  magnam  in  strato 
suo  quietem,  Deo  illum  reservante  ad  aeternam  dam- 
uationem.  Sic  ille  dives,  qui  epulabatur  quoltdie 
splendide  (Luc.  xvi,  19),  in  strato  suo  fultus  mulu 
congerie  palearum,  terrenarum  videlicet  copiarum 
quievit  moliissime  recipiens  bona  in  vita  sua,  quia 
dignus  non  fuit  castigari  et  emendari,  cum  non  ha- 
beret  ullum  pietatis  intellectum  super  egenum  et 
pauperem  Lazarum  ante  januas  ejus  jacentem.Porro 
illius  pauperis  et  egeni,  qui  in  hac  vita  pro  strato 
requieiionis  habuit  lectum  doloris,  talis  intclleclus 
ruiisiiper  se  ipsum  pauperem  el  egenum,  ut  in  ora- 


.  —  PARS  IV.  -  PSAL.  XL.  1478 

lione  ac  peccatorum  suorum  confessione  diceret 
assidue  tale  aliquid,  quale  his  verbis  exprimitur  : 
Egodixi :  Domine^  miserere  mei,  sana  animam  meam, 
quia  peccavi  tibi.  Unde  non  incongrue  iu  Dominica, 
qua  legitur  Evangelium  dedivite  ac  Lazaro  paupere, 
Gradualis  cantus  dehoc  psalmo  sumptus  est  :  Ego 
dixi :  Domine,  miserere  mei,  sana  animam  meam, 
quoniam  peccavi  tibi.  Beatus  qui  inteUigjt  super  egt» 
num  et  pauperem^in  diemala  Uberabit  eumDominus, 
Ad  introitum  quoque  illius  officii,  dum  cantatur  : 
Domine,  in  tua  misericordia  speravi,  voi  pauperis  et 
egeni  repraesentatur,  qui  non  respiciente  illum  di- 
vite  per  misericordiam  ullam,  divinam  tanto  magis 
misericordiam  speravit,  quanto  ab  humana  destitu  • 
tus,  etiam  canibus  eum  liiigcntibus  fuit  eipositus. 

Gontingit  nonnunquam,  ut  quasi  ulcera  in  cute 
appareant,  cum  peccata  cujusque  pauperis  in  con^ 
fessione  se  manifestantis  nuda  sunt  et  libere  tan- 
guntur  linguis  detraheutium  seu  redarguentium,  per 
quod  interioris  hominis  saoitas  acquiritur.  Seddive» 
introrsum  turpis,  exterius  quasi  purpura  et  bysso 
vestitus  mollitcr  cubat  in  lecto  quieiis,  paupere  se 
hac  et  illac  versante  in  lccto  doloris,  cujustu,  Dcus, 
tifitvermm  stratum  versasti  in  infirmitale  ejtts  immit- 
tendo  ipsam  infirmitatem,  vel  inde  non  liberando. 
Sicut  enim  diceris  indurasse  cor  Pharaonis  non 
duritiam  immitteiido,  sed  a  duritia  non  liberando« 
vel  defendendo  :  et  sicut  diccris  inducere  in  tent:^ 
tionem,quem  non  liberas,  vel  defendisa  tentatione: 
sic  non  incongrue  diceris  versare  stralum  in  infir' 
mitate  privans  infirmum  sanitate  vel  quiete«  ut  non 
possit  jacere  in  uno  latere,  sed  prse  doloris  magni- 
tudine  versetur  assidue  a  lalere  in  latus,  ita  ut  lectus 
ejus  totus  versatus  non  sit  quicti  aptus.  Gum  haec 
aguntur  vere  beatus  est  qui  inteUigit  super  egenum 
et  pauperem,  qualemcunque  pro  posse  illi  conferens 
consolationem  et  opem  super  lectum  doloris  cjus. 
Nam  beati  misericordes,  quoniam  et  ipsi  misericor- 
diam  consequentur  (Matth.  v,  7).  Qui  autem  talibus 
micas  consolationum  denegant,  tfi  die  mala  non 
liberabuntur,  sed  istis  consolationem  pro  mcerore 
transactae  poeniteutiae  recipientibus  ipsi  cruciabun- 
tur,  qtioniam  et  si  qua  eorum  fuerunt  boiia  merita, 
pro  eis  receperunt  bona  in  vita  sua,  et  pauper  simi- 
liter  mala  in  hac  vita  recepit  pro  his  maxime  pecca- 
tis,  quae  confessione  ac  poenitentia  purgavit  diccns  : 
Ego  dixi  :  Domine,  miserere  met,  safia  animam  meam, 
quia  peccavi  tibi. 

lgiluregoDavid,veIegoquivispQenitensinhocPsaI- 
mojucundo  cum  cithara,  carne  videlicetin  lectodolo- 
risafflicta  dico  libenter,  dico  intelligenter;  vexatione 
strati  mei  versati  danteintellectum  auditui  meo.  Qoid 
dico?  Verbuin  confessionis,  etorationis,  hoc  scili* 
cet  :  Ego  dixi  :  Domine^  miserere  fftd,  sana  animam 
meam,  quia  peccavi  tibi.  Ego  sum,  qui  peccavi,  ego 
inique  egi,  ego  peccavi  tibi^  hoc  dico,  et  crebro  diii, 
quando  strato  meo  versato  eliam  innocentes  perso- 
nas  inquietari  contigit,  cum  quibus  mibi  suaviter 
quiescendi  optatum  fuit.  Ego  dixi :  Ego  sum,  qui 


iiT9 


GEKHOm  PRiEPOSITI  REICHERSPERG. 


i4M 


j^ccaviyUti, quiovasunt, quisim^Wce&eiUmocenies  A  6flm,consiliariusmeusAcliitophel,flmp/tflril«Mf»«mii 


suiit,  ^irf  fecerunt?  [U Reg.  xxiv,  17.)  Ego  peccari 
{i6tso/t,cuinii)abscoiidito,  lesolosciente,  Deusroeus, 
commisi  mala  cavenda,  vel  omisi  bona  facienda  : 
verbi  gratia,  cum  ego  David  concupivi  alienam  uxorem 
in  solario,sololc  videiite;  vclcum  delectatns  in  corde 
meo  numerosilalc  militum  volui,  ut  numeraretur  po- 
pulus.Tunc  antequam  vel  carnis  concupisceulia,  vel 
mentis  elatio  ad  effectus  venisset,  ita  ut  vel  alienam 
uxorcm  poUuerem,  vel  populum  numerari  praecipe- 
rem,  dicere  debui,  et  potui  :  Domine^  miserere  tnet, 
satta  animam  meam,  quia  peccavi  tibi,  quia  necdum 
proxiinos  Iseseram,  sed  in  animam  roeam  solam 
peccaveram  libi,  hoc  esl,  ad  injuriani  tui,  Deus  meus, 
quia  malum  coram  te  feci,  quod  coram  bominihus 
necdum  feceram.  Sed  tunc  iilud  non  dixi,  quia  vul- 
uus  animae  quasi  nullum  despexi.  Propterea  tcfttt^^r- 
sum  ttratum  mettm,  totum  videlicel  regnum  meum, 
in  quo  mihi  erat  jaro  Saule  mortuo  quiescendum, 
versasti  in  infirmitate  mea,  ita  ut  ego  manu  fortis 
David  graviter  iiilirmatus,  et  roLore  ineorum  desti- 
iotus  tilio  meo  Absalon  persequente  fugerem  sicut 
inflrmus,  qui  antea  lusi  cum  leoiiibus  quasi  cum 
agniF,  gigautes  in  bello  straveram.  Tunc  ego  egenus 
et  pauper  non  solum  de  actibus  manifestis,  verum 
ctiain  de  iUicitis  cogitationibusintimc  poenitensdixi : 
Domine,  miserere  md,  sana  animam  meam^  quia 
peccavi  tibi.  Tunc  etiam 
Vers.  6.  Inimici  tnei  dixerunt  mala  mt/it,  quorum 


me  supplantationem^  dans  consilium,  ut  ego  ejectos 
ab  urberegia  non  permitterer  quiescere,  nec  in  silva. 

Vers.  11 .  7tf  avtem,  Domine,  miserere  titei,  ecresw- 
cita  me  reddcndo  mihi  gloriam  regni  mei,  et  rHti- 
buam  eis  bona  pro  malis,  qui  mihi  retribuebaiit 
niala  pro  bonis. 

Vers.  12.  In  hoc  cognovi  quoniam  voluisti  me^quO' 
niam ,  etsi  ad  horam  gavisus  est,  non  tamen  dia 
gaudebit  inimicus  meus  super  me,  sed  videhil  unde 
doleat,  quando  manifestum  erit,  quid  tu  reprobalo 
Saule  ob  nequitiam,  propter 

Vers.  15.   Innocentiam  suscepisti  me  :  et  coN/lr- 
masli  me  in  (Bternum  diceus  :  Juravi  David 
meo ,     usque  in  (Bkmum  prteparabo  umen 
^  (Psal,  Lxxxviii ,  4).  Et  ego  confirmatori  meo  gntias 
agens  dicam  : 

Vers.  14.  Benedictus  Dominus  Deus  hrael  ase- 
culOy  et  in  swculum  :  fiaty  fiat, 

Aliter :  Ego  verus  David,  qui  sine  peccaiis  origi- 
nalihus  nalus,  et  sine  peccatis  actualihus  conversa- 
tus  sum,  tamen  dixi  :  Domine^  miserere  mei^  $mM 
animam  meam ,  quae  tristis  est  usque  ad  morteai. 
Sana  eam  a  languore  tristitiae,  quam  tristitiam  periode 
habeo,quia  peccata  multorum  super  me  tali,etpro 
eis  dico  nunc :  Peccart,  pro  quibus  alias  dico  :  Verhm 
delictorum  meorum.  Peccavi^  id  est,  peccata  meomm 
super  me  accepi,  et  hoc  tibi  ad  honorem,  coi  obe- 
dio  usque  ad  mortem,  quia  imminente  jam  tristis 


prjecipuus  erat  Semei  maleJicens,  et  dicens  mihi  :  ^  et  languida  est  anima  mea,  et  quidem  volens*  atu 


Egredere^  vir  sanguinum^  etc.  Non  solusautem  Semei, 
sed  et  alii  complures  inimiei  mei  Absaloni  adhaerentes 
et  uie  odieiites  dixerunt  mihi,  et  de  me  :  Quando 
mortetur,  et  peribit  nomen  ejus  ? 

Vers.  7.  Et  si  ingrediebatur  aliquis  fautor  filii  mei 
Absalonis,  ut  videret,  vana  loquebatur  eor  ejus,  etiam 
cum  hona  loquebatur  os  ejus.  Intus  manens  congre- 
gavit  iniquitatem  sibi,  Qua  congregata  egrediebatur 
foras,  el  loquebatur  in  id  ipsum, 

Vers.  8  et  9.  Adversum  me  susurrabant  omnes 
inimici  mei,  adversum  me  cogitabant  mala  mihi, 
Verbum  iniquum  constituerunt  adversum  medicentes : 
Iste  David  noa  surget  nunc]  depressus,  amodo  non 
dominabitur.  Hoc   dixerunt  de  me,  quasi  omnino 


men  vere  dolens,  vere  tristis  non  torquente  coo- 
scientia,  sed  attrahente  benevolentiact  compassione 
super  peccatis  meorum,  pro  quibus  ego  innocens 
a  peccatis,  dico  tamen  :  Domine,  miserere  mei,  mm 
animam  meam,  quia  peccavi  tibi,  Quod  cum  pro 
membris  meisdicam  confiteiido,  mihique  assignando 
eorum  culpam,  ut  eis  conferatur  mea  justitia.  bem- 
tus  qui  inteltigit  super  mepauperem  et  egenmm^  qaen 
non  gravat  peccatum  proprium,  sed  alienum,  qvod 
super  me  tuU  ego  agnus,  qui  tollo  peccata  mundi. 
Sed  hoc  nolentes  intelligere  inimici  dixerant  mmU 
mihi,  Videntes  eniiti  populum  post  me  ahire,  cluna- 
verunt  me  seductorem  et  malefactorem.  Unde  dixe- 
runt  Pilato :  Si  non  esset  hic  malefactory  non  ItH  f rs- 


essem  mortuus,  nec  in  me  ullus  esset  vitalis  spiritus.  ]>  dtdtsfemus  eum  {Joan,  xviii,  50).  Item  :  Ne  foru 


At  ego  dormiebain  quidem  iu  peccato  vel  concupis- 
centi»  in  uxorem  alienam  vel  superbi»  iu  nume- 
rando  populum,  sed  tamen  per  Nathan  prophetam 
increpatus,  et  flageliis  tactus  os  meum  aperui  con- 
fitendo  peccatum,  ct  attraxi  spiritum  bonum,  per 
quod  apparuit  me  non  mortuum  in  peccato,  quo- 
iiiain  a  mortuo  perit  confessio,  sed  suporatum  et 
ideo  evigilatum.  Nunquid  enim,  ^ut  dormit,  qui 
lion  industrioso  malitias  studio,  sed  obrepente  pec- 
cati  somno  cadit,  iion  adjiciet^  ut  resurgat  ?  Sed  illi 
hoc  non  credunt,  qui  me  stantem  et  vigilantem  ficte 
dilexerunt,  et  nunc  jacentem  non  solum  non  levaut, 
sed  ut  amplius  cadam,  supplanianl. 

Vers.   10.  Etenim  homo  pacis  mew,  in  quo  spera- 


veniant  Romani  et  tollant  nostrum  et  locum^  et  gem- 
tem,  Expedity  ut  unus  moriatur  homo  pro  popuio^  et 
non  tota  genspereat(Joan,%\,AS),  Potius,  aiunt,  ex- 
pedit,  ut  moriatur  unus  et  pereat  quam  tou  gens 
pereat.  Sic  avide  inhiantes  morti  meae  iuimici  mei 
dixeruiit  :  Quando  morietur  et  peribit  nomen  ejms? 
Non  sufiicit  nobis,  ut  morialur,  nisi  etiam  nomeu 
ejus  ita  deleatur,  ut  non  sitfania  de  illo.  Ideo  aiunt : 
Morte  turpissima  condemnemus  eum  (Sap.  ii,  ^), 
quia  de  morte  quidem  gloriosa  solet  provenire  bona 
fama,  sed  de  morte  turpissimay  ut  est  mors  latro- 
nuin,  provenire  non  solet  bonum  nemen.  Propterea 
inter  latroues  medium  suspenderunt  ine  virum  jn- 
stum  condemnantesinjuste,  ui  pariter  cum  viu  mea 


U8l  COMMENTAHTUM  IN  PSALMOS 

perfret  cliam  fama  niea.  Sed  hoc  in  cnntrarium  A 
ccssil;  non  enim  periit  nomen  meum.  Nam  sicut 
non  periit  granum  seminatum,  quod  in  bona  terra 
projeclum  facit  fruclum  multum,  sic  et  nomen 
meum  de  mor4e  mca  magis  crcvit  in  copiosam  sege- 
tem  fidelium  confitenlium  n(>men  meum,  quod  est 
super  omne  nomen,  ita  ut  in  nomine  meo  recle 
omne  genuflcctalur  coeleslium,  terreslriumet  infer- 
norum,  et  omnis  lingua  conniealur,  quia  ego  Do- 
niinus  Jcsus  Clirislus  in  gloria  Dei  Patris  sum,  no- 
xninatuset  inclylus  aeque  ul^Patcr  supcr  omnia  glo- 
riosus  (PliUipp.  11,  9,  il).  Concitat  lamcn  adbuc 
diabolus  in  Ecclesiam  persccutiones,  ut  vel  sic  pe- 
reat  nomen  meum.  Sed  ossa  martyrum  seminala 
germiiiant,  ul  fidci  magis  calescat  fruges  in  tcrra  de 
sanguine  illorum  incrassata.Unde  et  dicunt  :  Sicut  B 
crassitudo  eruptaest  super  terraniydissipala  sunt  ossa 
nostra  {Psal.  cxl,  7). 

Est  autem  aliud  malum  occultum  gravius  hoc 
aperlo  malo,  quia  non  solummodo  mala  dixerunt 
mihi  inimici  mei  aperti,  sed  eliam  simulati  amici. 
Nam  elsi  ingrediebatur  aliquis  eorum,  ut  videret,  id 
est  exploraret,  ct  cum  lingua  ejus  vera  loqueretur  ; 
verbi  gralia  :  Magisiery  scimus,  quia  veraxes^et 
viam  Dei  in  veritate  doces  {Matth.  xxii,  16J,  lamen 
tana  loquebatur  cor  ejns  magistrum  vocans,  cujus 
noluit  subesse  disciplinalui.  Quod  exinde  patuit 
quia,  cum  ego  d6ctor  justiti^  docuissem  discipulos 
nieos  sb  iniquilate  abstinere,  ille,  qui  fictus  inira- 
vit  contra  doctrinam  meam,  congregavit  iniquita- 
tem  sibi.  Sicut  mentita  est  iniquitas  sibi  {Psal  xxvi,  ^ 
12),  non  ■mihi  :  sic  etiam  congregavit  iniquitatem 
sibi,  non  mibi.  Posiea  iniquitale  congregata  gravan- 
te  illum  regula  9equitalis  in  domo  aiquitatis,  cum 
sua  iniquilate  egrcdiebatur  foras,  et  loquebatur  in 
idipsum  ,  quod  intus  congregavit  sibi  augmenian- 
dum.  Fictus  amicus  ingrediebalur ,  ut  congregaret 
iniquitatem  sibi ,  sed  apertus  inimicus  egredieba- 
tur  foras,  et  loquebatur  in  idipsum.  Vel  lacenle  ore 
eor  ejus  congregatil  iniquitatem  sibi,  et  inventa  occa- 
sione  per  loculionem  egrediebatur  foras,  et  loqueba" 
tur  in  idipsum,  quod  prius  cogitaveral,  quando  va- 
iia  loquebatur  cor  ejus,  tacente  lingua  ejus.  Uno  igi- 
tur  aliquo  insigniter  ct  aperle  contra  me  loquente 
vcl  clamante,  reliqui  adversum  me  susurrabant,qm'  ^ 
bus  placuit  quod  adversum  me  audiebant.  Unde  in 
idipsum,  quod  aperte  audierunt,  ipsi  occulte  susur- 
raverunt. 

AUter  :  In  idipsum,  id  esl  parilcr  et  concordiler 
adversum  n:e  susurrubant  omnes  inimici  mei.  Nam 
etsi  antea  erant  inimici,  ubi  adversum  me  agendum 
vel  susurrandum  fuil,  in  idipsum  concordantcs  ad- 
versum  me  convenerunt  in  unuro.  Sic  principes  Ile- 
rodes  et  Pilalus  ,  qui  antca  erant  inimici,  ad  in- 
Ticem  sibimet  in  morte  mea  conciliati  convenerunt 
in  unum,  in  idipsum  susurrantes  ,  sibique  mutuas 
tegationes  mitlenles  adversum  me.  Hoc  fecerunt  om 
nes  inimici  mei  ad  detrahendum  et  susurrandum 
semper  parati  et  prompii  latcnler  et  insidiose.  idco 

F4TR0L.   CXCIII. 


.  —  PARS  IV.  ~  PSAL.  XL.  1152 

universaliter  hoc  de  ommbus  inimicis  meis  dico, 
quia  magna  est  murmurantium  vel  susurrantium 
lurba,  qui,  etsi  clamare  non  audent  contra  doclri- 
nam  veriiatis,  attamen  audent  susurrare. 

Isti  habent  aliquem  unum  signiferum  singularem 
fcrum,  de  quo  ct  ego  singulariter  dico  :  Egredieba- 
tur  foras,  el  loquebatur  in  idipsum.  Unus  aperle  lo- 
qucbatur,  el  niulli  occuite  susurrabant,  quia  pauci 
sunt  auctores  sceleris  audentes  manifeste  agere , 
qua3  mala  sunt,  quibus  in  idipsum  concordanles 
multi  susurrant,  non  audenles  eviilenlcr  delegerc 
consilia  cordium  congreganiium  niala  sibi.  Revera 
sibi ,  non  mihi  mala ,  quia  mihi  et  meis  bona 
sunt,  quae  contra  me  cogitata  pro  malo  malorum 
voio  sibi  mala  sunt,  mihi  vero  bona  propter  effcctus 
bonos,  qui  de  malis  eorum  proveneront  el  adhuc 
provenicnt  usquejn  finem,  sicut  psaimus  iste  attitu- 
lalus  csl  in  finem.  Nam  ipsi  quidem  congregaverunt 
iniquitatem  sibi;  sed  milii  el  meis  provenit  iniquitas 
eorum  ad  magnam  ulilitatem. 

Tandem  post  omnia  mala  susunia  verbum  ini- 
quum  constituerunt  adversum  me,  hac  videlicet  in- 
tentione  ,  ut  periret  nomen  roeum  salutare  de  me- 
moria  hominum,  dicentes  ad  Pilatum  :  Domine,  rc- 
cordati  sumus,  quia  seductor  iUe  dixil  adhuc  vivens  : 
Post  tres  dies  resurgam,  Jube  ergo  custodiri  sepul» 
crum  usque  in  diem  tertium,  ne  forte  veniant  disci- 
puli  ejus,  et  furentur  eum,  ct  dicant  plebi :  Surrexit  a 
mortuis,  et  erit  novissimus  error  pejor  priore  {Matth. 
xxvii ,  G5,  64).  Hoc  verbum  iniquum  contra  U- 
dem  resurrectionis  excogitatum  constituerunt  et 
confirmaverunt  militibus  dando  pecuniam  copiosam 
coementes  ab  eis  falsum  testimonium  ,  quod  illis 
dormientibus  corpus  meum  sublalum  sit,  nec  a 
morte  surrexerim.  Hoc  est  consilium  malignantium 
pessimorum  colonorum  de  suo  domino  sui  Domini 
filio,  iegitimo  hserede  dicenlium  cum  viveret  :  Ve- 
nite  ,  occidamus  eum  {Marc.  xii,  7).  El  postquam 
mortuus  est ,  in  malo  aiijicienlium  :  Habebimiis 
hmreditatem  ejus  (ibid).  Habebimus ,  inquiunt,  se- 
cure,  quia  mendacium  posuimus  spem  nostram ,  et 
mendacio  protecti  sumus ,  divulguto  verbo  isto,  quod 
is,  quem  occidimus  non  resurrexil,  sed  furto  a  disci- 
pulis  suis  ablalus  sit.  Ita-ne  vos,  pessimicoloni,pu- 
latis,  quod  flagelium  inundans  non  tangat  vos  men- 
dacio  islo  protcctos?  Dicitis  enim  ,  sicut  in  Isaia 
(xxviii,  15)  de  vobis  legitur  :  Percussimus  foedus 
cum  morte ,  et  cum  inferno  fecimus  pactum.  Flagel" 
lum  inundans  ,  cum  transicrit  ,  non  venict  super 
nos  :  quia  posuimus  mendacium  spem  nosiram,  et 
mendacio  prolecli  sumus.  Vos,coIonipessimi,  deno- 
tati  estis  in  hac  prophetia,  quia,  ul  ibidem  iegitar  : 
flagello  inundaii  erilis  in  conculcationem ,  venicnti- 
bus  Roinanis ,  ct  lollentibus  veslrnm  et  locum  et 
gentem.  Nam  sine  dublo  delebitur  focilus  vestrum 
cum  morte,  et  pactum  vestrum  cuin  inferno  noiji 
stabit ,  quia  neque  mors ,  neque  infcrnus  volus 
parccre  poterit,  cum  per  ipsam  mortem  cofporis  a 
Romanis,et  animse  in  inferno  Deus  vos  flagellari  vo- 

k1 


1485  GERBOHI  PRiEPOSlTI  REICHERSPERG:  I4ftl 

lucrii  cassato  mendacio,  quo  vos  protegendos  puta-  A  ostendens  in  effecto,  quod  vere  beatas  esl  qnA  Id- 
batis.  Neque  enim  sic  recipietur  pro  vero  mendacium 
vestrum,  sicut  vos  puiatis.  Imo  incredibile  judicabi- 
tur,  quod  prsedicatis. 

Nunquid  enim  qui  dormit  non  adjiciel,  ul  resur- 
gat  f  Qui  dormit  sponte,  non  ita  mortuus ,  ut  piiU- 
tis,  «011  adjiciel  ut  resurgat  cito  cvigilaturus  ?  Mor- 
tuus  dormivisse  dicitur,  quia  sponle  posuit  animam 
cilo  ilerum  accepturus  eam  ,  et  sicut  Adam ,  qui 
forma  erat  futuri,  dormivit,  ut  de  latere  ejus  Eva 
fieret,  sic  Christus  in  cruce  dicitur  dormivisse,  de 
cujus  latere  sacramenta  fluxerunt,  unde  formata 
est  spousa  ejus  Ecclesia.  Qui  ergo  habet  potesta- 
tem  ponendi  animam  suam ,  nonne  habet  resu- 
mendi?  Ipse  namque  utrumque  dixit  :  Polesta- 
tem^  inquit,  habeo  ponendi  animam  meam  ,  et  ite-  B  ^ys  me,  remissis  peccatis  reddam  bona  pro  malis 


telligit  super  me  pauperem  et  egenum ,  qai, 
pauper  et  egenus  videar  in  cruc,  dives  app^reLo 
in  resurrectione ;  qui,  cum  petam  ut  bomo,  faram 
ut  Deus,  quod  peto,  ut  alibi  dico  :  Solvite  tempium 
hoc^  et  ego  post  triduum  re$u$citabo  illud  (Jomn.  n, 
19).  Igitur  ego  quldem  resuscitabo  templum  eoqio- 
ris  mei,  quia  resurgam  propria  virtute-  Sed  taroaiy 
ut  doceam  petere  meos»  et  ego  peto  dicens  :  7«  mur 
tem^  DominCf  miserere  mei ,  et  resuuita  uie.  Et  te- 
tribuam  eis  partim  per  misericordiam  boDa  pro  ma- 
lis,  partim  per  justitiam  mala  pro  maiis.  Nam  pce- 
nitentibus  inimicis  meis,  ac  super  me  panperera  et 
egenum  intellectnm  hunc  recipientibus ,  qnod  sim 
Deus  copiosus  in  misericordia  omnilms  inToeaDti- 


ru%n  sumendi  eam  {Joan.  x,  18).  Ecce  posuit 
animam  suam.  Nonne  adficiet .  ut  itemm  sumat 
eam? 

Quomodo  autem  conligerlt  ut  poneret  animam 
suam  dormiendo  in  crucc,  qui  nosse  vult,  ipsum 
audiat  dicentem  :  Homo  pacis  mete  pra^cipuus  eo- 
rum  qui  verbum  iniqnum  conslituerunt  adversum 
me,  finxit  se  hominem  pacis  meae,  quia  signo  pacis 
tradendo  me  per  osculum  adimplevit  homicidium, 
de  quo  ista  est  prophetia  :  Qui  edebat  panes  meosy 
id  est  doctrinam ,  vel  buccellam,  de  qua  iterum 
est  prophetia ,  in  quo  speravi ,  id  est  meos  disci- 
pulos  permisi  sperare ,  cum  ego  nossem  illum 


dando  eisvitam  tf^iernam,  quibus  propinantibiis 
ego  de  torrente  bibi  mortem  temporalem ;  sed  im- 
poenitentibus  interfectoribus  meis  retribuam  retri* 
buiionem  justitiae»  auferendo  eis  locum  et  gentem 
secunduni  vanum  timorcm,  quo  dixerunt :  Ne  forte 
veniwit  Romani^  et  toUant  nostrum  locmm  et  gem- 
tem^  etc.  (/oan.  xi,  48).  Igitur  castigabo  quidem  on- 
nes,  sed  alios  ad  emendationem,  alios  vero  ad  dam- 
nationem  ;  alios  de  inimicis  amicos  faciendo  per 
indulgentiam  peccatorum  betiiicando,  alio&  pertioa- 
citer  iiiimicantes  in  tristitiam  et  in  iram  mitteiido 
juxta  illud  in  Isaia  :  Ego  ad  wmulationem^  90$  md- 
ducam  in  non  gentem^  in  gentem  insipientem^  in  irmm 


esse  diabolum.   Homo,  inquam  ,  ille  magnifica-  ^q^  mittam  (Rom.  x,  19).  Peccator  enim ,  qui 


vit^  id  esl  maguificam  Tecit  super  me  supplantatio 
nem ,  vel  levavit  contra  me  calcaneum  suum ,  id 
est  pedem  suum,  ut  me  couculcaret,  erexit,  mira 
supplantationis  pertinacia.  Nam  cum  ego  illum 
paratus  fiierim  redimere,  illeme  cogitavit  vendere, 
atque  ita  me  supplantavit  faciens  de  me  quod  ipse 
voluit,  non  sinens  per  me  seipsum  redimi ,  quod 
ego  volui,  qui  omnes  bomines  volo  salvos  fieri.  Ven- 
didit  me  Redemptorem,  cnm  ego  illum  sub  peccato 
venundatum  redimere  voluissem.  Vendendo  ille 
me  supplantavit ,  qucm  ego  redimendo  volui  eri- 
gere. 

In  Hebraeo  legitur  (98) :  Inimici  mei  loquuntur 
malummihi,quando  morietur,  et  peribit  nomen  ejus? 
Et  si  venerit,  ut  visitet,  vana  loquetur  eor  ejus,  con'  D  prius  videbar  pauper  et  egenus,  iutellectum  verum 


me 
pauperem  et  egenum  usque  ad  mortem  odit,  ipse 
meam  gloriam  post  resurrectionem  dilatari  vide- 
bit,  et  irascetur ,  dentibus  suis  fremet  et  tabesoet 
prae  nimia  tristitia ,  qnae  mibi  et  meis  erit  eaosa 
laetitiae. 

Nam  /fi  hoc  cognovi^  quoniam  voluisti  me^  9«^ 
niam  non  gaudebit  inimicus  meus  super  me.  Tubc 
inimicus  meus  gauderet,  si  me  semper  pauperem  et 
^enum  videret,  si  contingeret  quod  ipse  optavU 
dicens  :  Quando  morietur,  et  peribit  nomen  ejms  f 
Verum  quia  post  resurrectionem  et  asceRuonem 
meam  divesego  apparebo,  meos  quoqneditabo  aed- 
piens  dona  in  hominibus,  et  dans  dona  hominibus,  in- 
tellectumbonum  super  me  habentibus,qui  [f.  quibos] 


gregavit  iniquitatem  sibi ,  egrediens  foras  detrahet, 
Simul  adversum  murmurabant  omnes  odientes  me, 
contra  cogitabant  mala  mihi.  Verbum  diaboli  tit- 
fundebant  sibi :  qiU  dormivity  non  addet ,  ut  resur" 
gat?  Sed  homo  pacificus  meus,  in  quo  habui  fidu- 
ciam ,  ^Kt  manducabat  panem  meum,  levavit  contra 
me  plantam,  Revera  iiimis  alte  levavit  plantam 
suam,  qui  me  altissimum  videns  egenum  et  paupe- 
rem,  sic  voluit  conculcare,  ut  morte  obdormiens  non 
adjicerem,  ut  resurgerem. 

Vbiis.  11.  Tu  autem,  Domine,  miserere  mWegeni 
et  pauperis.  Miserere  in  affect^i,  et  resuscita  me 


super  menon  habentibus.  Ideo  iioit  gaudebit  tiitmtaM 
meus  super  me ,  quod  mibi  est  causa  ketiUae ,  qui 
in  hoc  ipso  cognovif  et  meos  cognoscere  feci ,  qmo- 
niam  voluisti  me,  id  est  quod  semper  dilexisti  uie, 
quia  talia  de  me  ac  meis  ordinabis  misso  Fara- 
cleto,  quibus  visis  iton  gaudebit  inimicns  meus  m- 
per  me,  imo  erubescet  cogniu  glorificatione  mea  a 
meorum. 

Nam  in  convertendo  inimicum  meum  retror* 
sum,  iiium  quidem  propter  maHtiam  soam  repulisti, 
Me  autem  propter  innoceniiam  suscepisti,  et  con/lr- 
masti  me  in  conspectu  tuo  in  tetemum,  Me^  inquamt 


(98)  Ita  God. 


4485  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

$n$cepisti^  qucm  ad  horam  dereliquisti ,  cqm  dice*  A 
rem  libi  :  Vt  qnid  dereliquisti  me  ?  (Marc.  xv,  34.) 
Dcreliquisti  enim  me ,  non  a  me  recedendo,  quia 
cgo  maneo  in  te  ac  tu  in  roe  inseparabiliter,  sed  mi- 
hi  proprio  lilio  tuo  non  parcendo,  ct  manibus  im« 
pioruro  me  tradendo.  Verum  quia  peccatum  non 
feceram,  nec  inventus  est  doius  in  ore  meo,  iroo 
innocens  tanquam  ovis  ad  victiroam  ducius  non 
apenii  os  mcuro,  curo  ego  innocens  iroroolarer  pro 
nocentibus,  justus  pro  injuslis,  tu  propter  innocen- 
tiam  iH$cepi$ti  me  in  resurrectione,  qui  derelique- 
ras  in  passionc,  et  confirmasti  me  in  compectu  tuo 
in  tetemum.  Confirmasti  me  non  quoroodocunque ; 
$ed  in  mtemum ,  videlicet  dando  mibi  noroen  seter- 
nuro,  quod  est  super  omne  nomen ,  ila  ut  mibi  in 
vitam  asternaro  conflrroato,  et  super  omne  nomen  ^ 
exaltato  inflrroitas  mortalitatis  uUra  non  dominetur. 
Cottfirmatio  ista,  qua  me  in  tetemum  confirmasti, 
elsi  hominibus  super  me  pauperem  et  egeiium  non 
intelligentibns  est  abscondita ,  taroen  est  manifesla 
tii  conspectu  tuo ,  et  in  conspectu  beati  cujusque 
viri ,  qui  inlelligit  siiper  me  pauperem  et  egenum, 
ad  tempus  quidcm  inflrmatiiro ,  quando  inflrmata 
est  virtus  roea  in  manibus  iniroicorum  meoruro , 
sed  nuno  ea  fortitudine  flrmaiuro,  de  qua  alias  di- 
citair  I  Firmetur  manus  tua^  et  exaltetur  dextera 
tua  (^hML  utxxviii,  14).  Item  :  Fiat  manus  tua 
Buper  virum  ikatfum  tuee^  super  filium  hominis, 
quem  confirmasti  tibt  (^«L  lxxix  ,  18).  Ego  eiiiro, 
licel  egenus  et  pauper  sim  visus  in  inflrroitate  q 
mea,  tamen  sum  illedives,  et  fortis»dequo  scripturo 
est  :  Et  vocabitur  nomen  ejus  admirabiHs^  consilia^ 
rius,  Deus^  fortis,  Pater  futuri  sasculiy  prineepspa" 
cis  (Isa.  IX,  6).  Ego  etiaro  sum  fortis,  et  potens  in 
prxlio ,  qui  fortior  fortem  armalum  debcilabo,  ac 
despoliabo,  ejiciens  illum  de  atrio  suo  quaiituroli- 
bet  fortiter  munito,  et  spolia  ejus  auferens  roeos 
dilabo,  atque  pro  intellectu  illo  beatificabo ,  quo 
super  me  pauperem  et  egenuro  intellexerunf ,  quod 
oculis  videre  non  potuerunt.  Yidendo  naroque  roe 
pauperem  et  egenuro  hominero  secunduni  caruis 
mortalitatero,  crediderunt,  atque  per  signa  et  do- 
ctrinas  meas  intellexerunt  me  Deum  omnipoteiitero 
omnia  scientem.  Unde  aliquis  eoruin  dixit  mihi  : 
Domtite,  si  vts,  potes  me  mundare  (Matth.  viii,  2).  |^ 
Itero  alius  :  Domine^  inquit,  non  sum  dignus^  ut  iu" 
tres  sub  tectum  meum ,  sed  tantum  dic  verbo ,  et  sa- 
nabitur  puer  meus  (ibid.^  8).  Illi  super  roe  paupe- 
rem  ete^enum  intellexerunt,  quia  potentiam  roeam 
confessi  sunt,  non  qualem  habent  sancii  mei ,  qui 
orando  sanitates  iropetrant,  sed  qualem  solus  Deus 
habet,  qui  orone  quod  vult  potest ,  quique  jubet , 
et  flt  quod  jubet.  Alius  etiaro  divinaro  intelligens 
in  me  scientiaro  dixit  roihi  :  Domtne,  tu  omnia 
scis^  ttt  scis  qttia  amo  te  (Joan.  xxi,  17).  Qui  ergo 
me  hominem  confessus  est  oronia  scire,  utique  in- 
tellexit .  me  Deuro  esse ,  quia  nonnisi  solius  Dei 
est  omnia  scire.  Sic  super  roe  pauperero  et  egenuro 
divinas  magniflcentias  intelligentibus  tu ,   Pater , 


—  PARS  lY.  —  PSAL.  XL.  1480 

eonfirmasti  me  in  wternum,  dans  effectum  fldei  vel 
intellectui  ipsorum ,  dum  alter  a  lepra  mundatur, 
allerius  puer  in  doroo  sanatur ;  alteruro  praesens, 
alteruro  absens  iion  prece,  sed  imperio  sanavi,  quia 
in  duobus  illis  duorum  populortim  salutem  praefl- 
guravi,  scilicet  Judaici  et  gentilis  populi ,  quoriim 
allerum  prsesens  per  me  ipsum  curavi,  alterum  per 
apostolos  nieos  absens  verbo  sanavi.  Quisquis  cr- 
go  super  roe  pauperero  et  egenum  intelligit,  si  bo- 
num  intellecturo  verbis  coropetentibus  deproroere 
cupit,  ipse  dicat : 

Yers.  14.  Denedictus  Dominus  Deus  Israel  a  sce- 
culo,  et  in  sceculum  fiat,  fiat. 

Lxta  conclusio  psalmi  est,  cum  in  laudero  paupc- 
ris  et  egeni  hiijus  dicatur  :  Benedictus  Dominus^ qwi 
revera  Doroinus  est  dives  in  omnes,  qui  invocant 
illum  Dominuin,  volentes  esse  servi  ejus,  qui  est 
Deus  Israel,  id  est  videotiuro  se,  qui  videntes  in 
cruce  Ghristuro  pauperero  et  egenuro,  dicunt  apud 
se,  quod  dixit  Israel :  Vu/I,  inquit,  Dominum  facie 
ad  faciem,  et  salva  facta  est  anima  mea  (Gen.  xxxii, 
50).  llle  videns  angeiuro  sic  inflrmuro,  ut  iu  liicta 
illi  praevaleret,  taroen  confessus  est  se  vidisse  Do- 
roinuro,  quia  int^Ilexit  in  angelo  aliquid  super  an- 
geluro.  Et  tu  videns  in  cruce  Christum  pauperem  ct 
egenuro,  coiifitere  te  vidisse  Doroinuro,  intelligens 
videlicet  supra  id  quod  vides.  Intellige,  quia  nec 
Deus  est,  nec  horoo  pendens,  quaro  cernis  iroago, 
sed  Deus  est  et  horoo,  quero  certa  flgurat  luiago. 
Duro  igitur  oculis  cernis  horoinis  paupcris  et  egeni 
peiidentis  in  cruce  viviflcam  imaginein ,  intellige 
intus  in  corde  (e  videre  Doroinuro  facie  ad  faciero, 
dum  sana  flde  sapis  illuro  esse  Deuro,  quero  cernis 
hominero ;  esse  Doroinuro  divitero,  quero  cernis  ege- 
num  et  pauperero ;  esse  oronipotentero,  cujus  in 
cruce  vides  inflrroitatero;  esse  vitaro  roortuoruro, 
quero  cemis  roortuuro ;  esse  Salvatorem,  quem  cer- 
nis  vulneratum.  Sic  videns  Dominuro  facie  ad  faciem 
et  tu  mereberis  audire  :  Nequaquam  uUra  vocaberis 
Jacob,  sed  Israel  erit  nomen  tuum  (Gen.  xxxv,  10). 
Israei  namque  interpretatur  vir  videns  Deum.  Curo 
ergo  tu  iu  depicta  imagine  Christi  cruciflxi  Dcum 
inlelligis,  Israei  dici  poteris,  et  ad  te  pertinet  quod 
hic  dicitur  :  Benedictus  Dominus  Deus  Israel^  id  est 
videntium  Deum ;  videntium,  non  invidentium  :  vi- 
dentium  fldeliuro  revelaU  facie,  non  invidenlium 
Judaeoruro,  quibus  est  velaroen  super  cor;  ipsa  egciii 
ct  pauperis  huroilitas,  in  qua  non  eis  apparet  allis- 
siroa  ipsius  divinitas.  Attaroen  populus  ille  major 
servit  minori.  Sunt  enim  Judaei  capsarii  nostri,  qui 
nobis  codices  portant,  quorum  testimonio  ipse  et 
pagani  et  haeretici  confutantur,  si  quando  quod  de 
Christo  vel  Ecclesia  dicimus ,  contradicunt.  De 
chartis  enim  inimici  Judaei  convincitur  adversarius 
paganus,  ut  dicere  non  audeat,  quod  sibi  testimonia 
confinxerit  Christianus,  cujus  assertioni  testiroo- 
nium  porrigit  etiam  inimicus  Judaeus.  Si  enim  dc 
isto  egefio  et  paupere,  qui  sub  Pontio  Pilato  judica- 
tus  est  injuste,  flat  qosestio  a  pagano  aliquo  :  An 


iW 


GERHOni  PRitPOSiTI  REICHERSPERG. 


im 


Doininus  Dciis  ipsc  sit,  Judams  Christiano  assertori  A  Omma^  inquil,  mihi  tradita  $unt  a  Patre  meo  {Ltu, 


charlam  porrigit,  qua  paganum  convincit  esse  indu- 
bitanter  verum,  quod  is  qui  in  principio  psalmi  hu- 
jus  egenus  cl  pauper  describitur,  est  Benedictui 
Dominus  Deus  Israel,  sicut  in  finepsalmi  nuncdici- 
tur :  Benedictus  Dominus  Deus  IsraeL  Quomodo,  ais, 
est  homobic  Deus  inteIligendus?Nunquid  recens  : 
Nunquid  initium  et  flnem  habens?Absit!  Imo  Domi- 
nus  Deus  ipse  esl  a  saculo,  et  in  sceculum.  A  sa^culo 
pr;eierito  carens  initio,  el  in  futurum  sxculum  ca- 
rens  fine.  Licet  enim  iste  pauper  cl  egcnus  cocperil 
esse  pauper  et  egenus,  tamen  nunquam  coepit  esse 
Dominus  Deus,  imo  sempcr  fuil  Dominus  Deus,licet 
non  semper  fuerit  homo.  Sicut  cnim  aliquando 
vere  dicimus  novuni  episcopum,  qui  est  homo  se- 


X,  22),  omnia  scilicet,  et  quae  in  se  habet  naturalit^, 
el  quap  sub  se  condidit  poientialiter.  Amplas  ei^o 
divitias  accepit  isle  pauper  et  egenus,  qui  etiam  in 
diebus  paupertalis  suae  dicere  potuit,  et  dixit  ¥61112- 
tcm  :  Omitta,  qum  habet  Pater,  mea  sunt  (Joan,  xvi, 
15).  Habet  Pater  in  sc  naturaliter  Yerbum  de  se  na- 
fum  ;  sed  hoc  eructante  illo  habet  homo  ille  in  se 
incarnatum.  Habet  Paler  Spiritum  sanaum  a  se 
procedenlem  :  nihilominus  habet  homo  ille  Spiritum 
sanctum  semper  in  se  requiesccnlem,  et  de  se  pro- 
cedcntem.  Ipse  namque  thronus  est,  de  quo  eanitur ' 
Spirilus  sanctus  procedens  a  throno,  apostolomm 
pcctora  invisibilitcr  penctravit.  Si  enim  anima  justi 
sedes  est  ^apientiae,  multo  magis  anima    Christi 


nex,  quia  videlicet  factus  noviter  episcopus  non  dc-  B  (hronus  Divinitatis  corporaliter  se  inhabitanlis  est. 


siit  esse  homo  seuex,  ita  nimirum,  quia  Deus  exi- 
stens  a»tcrnus  novus  factus  homo,  Dcus,  ut  erat, 
permansit,  recte  homo  novus,  Deus  antiquus  anti- 
quo  dierum  Patri  suo  coaeternus ,  et  Deus  antiquus 
bomo  novus  dicitur,  qui  est  benedictus  a  sceculo^  ex 
quo  creata  omnia  cieperunt  administrari,  et  erit 
benedictus  in  swculum  futurum,  ubi  temporalitatis 
cursu  flnito,  aeicrnitatisregnum  erit  immobile,  paca- 
tum  et  sine  fiue  quietum.  Fta/,  fiat,  Hsec  geminalio 
significat  his  quae  dicta  sunt  a  nemine  contradi- 
cendum,  sed  ab  omnibus  annuendura. 

Pro  Fta(,  fiat^  in  Hebrseo  scribitur  :  Amen,  amcn, 
quod  interpretatur  vere  seu  fideliter^  quia  vere  ac  ii- 


Condidit  sub  se  Paler  coeium  potentialiter  et  terram 
et  omnia  qux  in  eis  sunt,  angelos  et  archaDgebs, 
thronos  ct  dominationes  ,  principatus  ,  potestates, 
virtutes,  cherubim  afque  seraphim,  drachmamqoe 
decimam ,  id  est  homincm  :  conjunxit  vero  in  se 
ipso  et  pacificavil  haec  omnia  verus  liic  homo  Cbri- 
stus,  et  supcr  haec  omnia  constitutus  est,  et  oronia 
subjecta  sunt  sub  pedibus  ejus.  Sedct  super  thro- 
num  Pater  ille  antiquus  dierum  :  sedet  ct  agnus  bic 
Filius  hominis.  Imo  Pater  non  judicat  quemqumK^ 
sed  omne  judicium  dedit  Filio  (Joan,  v,  22)«  et  sicut 
alibi  dicitur  :  Poteslatem  dedil  illi^  et  judicimm  fa- 
cereyquiaFiliushominisest  (t6i(f.  27).  Oaltitudo  divi- 


deliter  dicitnr  :  Benedictus  Dominus  Deus   Israel  a  q  tiarum,  quas  egcnus  et  pauper  iste  accepit  a  Deo 

Patre  suo  plene  ditatus,  non  ad  mensuram  ! 

Sed  et  de  plenitudine  ipsius  diTitiarum  dona 
divisiva  paupcrcs  cives  ejus  accipiunt ,  et  pro  roo- 
dulo  suo  divitcs  fiunt  habendo  sempiternos  thesau- 
ros,  qui  non  veterascunt.  Tale  quid  et  in  beati  Lau- 
rentii  responsis  invenimus,  qui  dum  Decio  paupe res 
ostendisset,  non  de  panniculis  vel  morbidis  eomin 
corporibus,  sed  dedonissancti  Spiritus,  quem  credeii- 
t^  acceperant,dixit :  Ecce  %sti  sunt  thesanri  ofterwi^ 
qui  nunquam  minuuntury  nec  decrescunt^  qui  in  sin^ 
guiis  asperguntury  et  in  omnibus  inveniuntur,  Diri- 
siones  namque  gratiarum  pauperes  Christi  acti- 
piunt,  suoque  singuli  munere  funguntur,  sed  suam 
singuli   divisivam  gratiam  omnibus  impertiantiir. 


smculo  et  in  sceculum,  is,  qui  propter  nos  pauper  et 
egenus  fuit  in  saeculo  ad  modicum  tempus,  et  est 
dives  Dominus  Deus  a  soiculo  et  in  stBculum.  Per 
boc  enim,  quod  benedictus  praedicatur,  dives  esse 
sighiticatur.  Sic  servus  Abraham  dominum  suum 
benedictum  {Gen,  xxiv,  54)  a  Dco  probavit,  cum  di  • 
vitias  ejus  in  argento  et  auro,  et  pecudibus,  aliisque 
posscssionibus  Rebeccam  filio  domini  sui  spoiisa- 
turus  narravit.  Similiter  Isaac  filio  suo  benedicens 
amplas  illi  divitias  imprecalus  cst  dicens  :  Ecce  odor 
fiUi  mei  sicut  odor  agri  pleni,  quem  benedixit  Domi- 
nus,  Det  tibi  Deus  de  rore  cali^et  de  pinguedine  terrie 
abundantiam,  serviant  tibi  tribus  populiy  esto  domi- 
nus  fratrum  tuorum,  et  incurventur  ante.te  filii  ma- 


tris  tu(z  {Gen,  xxvii,  27).  lii  agro  pleno,  mullis  fru-  D  ^^^^^  gratia,  Spiritus  scientiae  Spiritusque  pietali» 


ctibus  odorifero,  apparet  benedictio.  Similiter  e 
contrario,  maledicta  terra  est,  quam  cum  operatur 
homo,  non  dabit  fructus  suos,  sed  spinas  et  tribulos 
germinat.  Cum  crgo  egenus  et  pauper  in  saeculo  vi- 
sus  praedicatur  benedictus  a  sa:culo  et  in  sceculum,  0 
quanta  significaiur  aililudo  diviiiarum,  qux  a  sw- 
euto  sunt,  et  insceculum  durabunt,  quia  non  habent 
initium  neque  finem ! 

Magnum  quoddain  el  adniirabile  coelisque  ac  coe- 
iorum  virtutibus  venerabiie  spectaciilum  apparet  in 
illa  hujus  pauperis  et  egeni  ditatione,  qua  eum  Deus 
Pater  sic  ditavit,  ut  omnia  ei  dederit,  sicut  ipse  : 


bonae  partes  thesauri  coelestis  in  singulis,  Peiro  et 
Paulo  aspersae  sant,  sed  in  omnibus  inveniantur, 
dum  ab  ore  Pauli  scientia  cunctis  auditoribus  |ri> 
captu  auditorum  afiluit :  pietas  autem  Petri  suom  t 
erudita  lapsu  cunctis  pcccatoribus  rite  pulsaotibos 
misericordi.Ti  competentis  januas  apert.  Sic  uiii- 
vcrso  corpori  et  oculus  videt,  et  auris  aud  l,  nec 
potest  dicere  oculus  manui :  Opera  tua  non  iiidigeo, 
ncque  caput  pedibus  :  iion  estis  mihi  necessarii. 

Si  vere  fratres  divites  esse  cupitis ,  veras  diriifgs 
amate^  aitquidam  sapiens(09):  quia  fallaccs  di^iitc 
non  inveuiunt,  sed  augent  egestatcm»  quae  si  distri- 


(99;  S.  Gr^g.  M.  Hom.  15  iuEvang. 


i^  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

bueutur,  mlnuunlur  :  si  aulein  servanlur,  posscs-  A 
sores  earuni  fruslra  sollicilanlur,  el  fruclus  non 
capient  ex  cis.  IIlc  aulein  ver»  divltia;  sunt,  qua,  ut 
diclum  est,  iii  singulis  asperguntur,  et  in  omnibus 
iiiveiiiuniur,  quae  disiribuiae  non  niinuunjur,  neque 
linea  ea»  demolitur,  iieque  fures  eflfodiunl,  neque 
ut  vestimenlura  veterascent,  aut  aliquandodeflcient. 
Omnes,  qui  eas  accipiuni  et  custodiunl  in  praesenli 
saeculo,  diviles  erunt  per  merita  virtutum,  et  in  fu- 
turo  per  gloriam  beatitudinum.  Fiat,  (lat  utrumque 
bonum. 

Aliter  :  Dominus  Deus  hrael,  qiii  propternus  ege- 
nus  et  pauper  factus  esl  in  ipsa  nalura  bumana,  in 
qua  pauper  fuit,  per  Patris  et  suani  sanctique  Spi- 
rilus  dlsinlialem  beiiedictus  est  in  regera  et  pontifl  - 
cem  :  In  regem  omnium  saeculorum  :  in  sacerdotem  ^ 
magnum.  Uex  autem  benediclus  ad  regendum  popu- 
luin  debiior  est,  ut  regat  populum  :  slc  et  pontifex 
ad  oflicium  poutiflcale  lienediclus  debitor  est , 
ul  sibi  comniissum  benedicat  populum.  Igitur 
et  Christus   rex  benediclus  a  steculo  el  in  stecu-- 


-   PARS  IV.  -  PSAL.  XLT.  Ii90 

tum ,  id  cst  iia  ut  sit  rex  omnium  sxculorum, 
debiior  est  ut  regat  populum  suum.  Similiter  quia 
benediciionem  omniiim  genlium  dedit  illi  Pater  fa- 
ciens  illuni  pontiflcem  non  Judaeonim  tanlum,  sed 
et  gentium,  debitor  est,  ut  ipse  poniifex  lieiiedictus 
benedicat  nos,  qui  sumus  populus  ejus  et  oves  pas- 
cuae  ejus.  Fiat,  fiat,  Fiat  ut  nos  regat,  nc  pecce- 
mus,  sed  elsi  quis  pcccaverit,  fiat  ipse  pontifex  pro- 
piiiatio  pro  peccatis  nostris. 

Quidam  Psalterium  distinguenies  in  quinque  li- 
bros,  primum  libruin  volunt  hic  csse  flniiuni,  ei 
hoc  signaculo  gcmino  per  Fiat,  fiat,  vel  :  Amen 
Amen  commuiiitum. 

Gioria  Patri,  cui  dicitur  :  Tu  autem,  Domine,  mt- 
serere  mei,  et  resuseita  me.  Gloria  Filio,  qui  propter 
no8  dormtens  in  cruce  hoc  dicit.  Gloria  Spiritui 
sancto,  qui  est  illa  misericordia,  quae  postulatur, 
Gum  dicitur  Patri  a  Filio  incarnato  :  Tu  autem,  Do- 
mine,  miserere  mei,  Gloria  Trino,  el  uni  Deo,  qui 
est  benedictus  Dominus  Deus  Israel  a  swculo  et  in 
swculum.  Fiat  fiat.  Amen.  Amen. 


PSALMUS  XLI. 


Quemadmodum  desiderat  cervus  ad  fonles  aqua- 
rum,  Titulusest  : 

(VeRS.    1.)  IN  FINEM  INTELLECTUS  FILIIS  CORE 

Et  esl  sensus  :  Inteltectus  designatur  his  subse- 
quentibus  vocibu§  ascribendus  flliis  Core,  id  est 
imilaloribus  crjcifixi  Doraini  nostri  Jesu  Christi, 
qui  per  ipsam  imitalionem  tendunt  in  finem,  id 
est  in  boiium  consummatura  et  suramum,  ultra 
quod  nihil  est  appetendum.  Core  enini  interpreta- 
tur  calvilium.  Et  poiiitur  pro  ipso  loco,  ubi  Do- 
minus  fuit  cruciflxus,  qui  Hebraice  dicitur  Litho- 
stroios  (iOO),  Latinc  autem  Calvariae,  videlicet  pro- 
pter  calvarias  decollatorum  ibidem  sparsim  jacen- 
les.  Verumtamcn  eamdeni  interpretationem  compe- 
teniius  posuit  per  nomen  Core^  quam  per  noroeii 
ipsius  loci :  quia  Core  persona  fuit,  et  muUosfllios 
babuit.  Dicuntur  autem  filii  Core  filii  calvi,  quem^ 
qui  irrideiil,  a  diabolo  et  angclis  ejus  devoranlur, 
ut  pueri  a  besliis,  qui  Eliseum  deriserunt,  dum 
dixerunt :  Crucifige,  crucifige.  Hoc  fuit  puerili  fatui- 
tale  dicerc  :  Ascende,  calve^  ascende,  calve  (/  V  Reg. 
11,23). 

Agit  hic  psalmus  de  desiderio  invisibilis  Dei, 
quod  non  solum  catechuraenis  foiiiem  bapiismi  de- 
siderantibus  convenit,  sed  etiara  baptizatis  adhuc 
in  vita  hac  a  Deo  peregrinanlibus,  qui  quanto  ma- 
gis  bibunt,  tantu  magis  siiiunl  fonl»;ra  bealiludinis 
aeternae,  de  quo  scriptura  est  :  Quoniam  apud  le  est 
fons  vitcB  (Psal.  xxxv,  iO).  Ad  hunc  ergo  fontem 
baptismi,  vel  viiae  moiiet  Propheta  relictis  idoUs  ei 
depositls  vitiis  currere. 

Primo   dcsiderium  suum  ostendit,  cui  quoniam 

(100)  Goiaotha.  Nam  locus  ubi  Pilatus  sedil  wo 


C  malorum  insultatio  obviat  diceniium  :  Vbi  esl  Deus 
tuus,  nc  a  tristltia  sae<;uli  in  desperationem  vel  tae- 
dium  trahantur,  secunda  parte  sensualem  animam 
consolatur.  Ratio  ibi :  Quare  tristis  es,  anima  mea  ? 
Cavendum  ne  qui  suavitatem  Domini  gustaverunt, 
solos  in  hoc  cantico  se  esse  pulent,  sed  potius  hanc 
vocem  credant  unanimitatis  Christianae  ita  dicen- 
tis: 

Vers.  2.  Quemadmodum  desiderat  cervus,  etc. 
Cervus^  perempto  serpente,  desiderat  ut  medicetur 
et  refrigeretur  ad  fontes  aquarum,  ita  ardenti  desi- 
derio  anima  mea,  reliclis  idolis,  consumpiis  vitiis, 
amplius  desiderat  ad  Deum  vivum,  Exquisito  exem- 
plo  flgurat  desiderium  suura.  Cura  autera  cervis  fi- 
deles  multis  similitudinibus  confcrantur,  pracsens 

^  locus  illud  principaliter  exigit  in  comparationem 
adduci^quod  serpentem  cervus  naribus  haurit,  el^ 
aestuans  vencno  acrius  desiderat  foniem,  quo  hau- 
sto,  pilos  et  cornua  deponit.  Similiter  anima,  ubt 
sc  cognoscit  dvaritiae,  fornicationis,  idololalriae,  et 
aliorum  hujusmodi  vitiorum  sestuare  veneno,  cur- 
rit  ad  fonlem  aquarum  Christum,  qui  benc  dicitur 
fons,  quia  senipcr  est  irriguus,  et  ab  ipso  quaecun- 
que  fluunt,  reflciunt ;  perempto  autem  in  se  anti- 
quoserpenle  diabolo,  exstinctisvitiis  quasi  deposilis^ 
pilis,  eradicatis  superbi»  cornibus,  item  quaerit  fon- 
tcm  salientis  aquae  in  vitam  aelernam,  quo  cum  sa 
noverit  transiluram,  ardentius  inflammalur.  Unde 
quia  poterat  cervus  desiderarc,  eausa  lavandi  veV 
bibcndi,  determinat  desiderium  suum  esse  causa 
bibendi  dicens  : 
Vers.  5.  Sitivit  anima,  id  est  ralio   non  jain  ad 

tribunali,  dicebalur  Lithostrotos  (Joan.  xix,  13). 


1491  •'SERHOHI  PRiEPOSlTI  REIGHERSPER6.  1493 

simulacra  morlua,  sed  ad  Deum  fontem  vhum.  Igi«  A  veneni  mortem  operantis  :  ila  desiderat  animm  i 

tur  filii  Core,  id  est  iroiutores  Crucilixi,  et  egcui 

pauperis  supradicli,  qui  super  paupertatem  liuma- 

nilatis  ejus  intelligunt  divitias  diviniUlis  ejus  dicuut 

omnes,  dicuni  singuli :  Quemadmodum  cervut^  con-» 

sumpto  serpente,  summa  agilitate  de$ideral  venire 

ad  fontet  aquarum  valde  sitiens  :  taiito  desiderio, 

tauta  festiualioiie  aestuat  animu  mea^  bausto  vene- 

no  diaboli  per  multas  tentationes  carnis,  venire  ad 

tc  poundum,  el  tibi  comparticipandum,  ut  sic  juve- 

nescat  facu  tibi  conformis,  qui  es  fons  aquae  frigi- 

dae  iiidesinentis,  in  quo  est  omnis  plenitudo  jucun* 

ditatis.  Haec  dicenti  primum  fonte  baptismi  refrige- 

rari  convenit.  Dicit  enim  in  sequentibus  ejusdem 

psalmi  :  Proplerea  memor  ero  lui  de  Urra  Jordani$^ 

id  cst  ex  eo  quod  sum  terra  Jordanis  facU  per  ^  quia  sentio  non  esse  hic  nisi  cibum  porcorum,  si- 

liquas  inuliles,  jam  reversus  ad  me  ipsnm,  cogno- 
scendo  me  ipsum,  iendo  super  roe  ipsum  ad  DeaiB 
vivuro,  ad  patrem  meum  dicens  ilii  :  Pater,  peccan 
in  ccelum^  et  coram  le,  jam  non  $um  dignus  rocmri 
filius  tuu$  {Luc.  XV,  18).  Item  :  Quoniam  ajmd  Ue$t 
fon$  vitci^  et  in  lumine  tuo  videbimu$  lumen  :  jnw- 
tende  mi$ericordiam  tuam  $cienlibu$  fe,  et  justitiam 
tuam  his  qui  recio  $unt  corde  {PsaL  xxxt,  iO). 
Taiia  in  orationibus  me  diceute,  licet  caro  sit  iofir- 
ma,  Umen  $itivit  anima  mea  ad  te  Deum  fontem  m- 
vum  longe  dissimilem  cistemis  manufactis,  quarum 
aquas  qui  biberit  iterum  sitiet,  quoniam  satis£»cieiis 
quis  desiderio  suo  per  mundanae  vel  prudentue  vel 


ad  te,  Deu$,  Gum  eniro  sim  bomo  natus  de  lanyere, 
per  serpeiitem  coiTupu,  repktus  roultis  miseriis,  ia- 
fectus  (101)  multis  venenis,  absque  dubio  rooriar, 
nisi  te  natum  de  virgine  incorrupu,  te  panera  tc- 
rum,  tcrrae  sanctae  fructum,  te  granum  in  terraJor^ 
dani$  mortuum  et  mrsus  multiplicaturo  pro  anti- 
doto  accipiam,  ut  te  manducato  venenum  roortife- 
ruro  non  sentiaro,  et  comibus  elationis  ac  piiis  tI' 
tiorum  caream.  Licet  enim  caro  mea  langueat,  mal- 
tisque  inflrmiutibus  Ubescat :  atum<;n  quia  spiri- 
tus  promplus  est,  anima  mea  sitit,  et  jam  diu  sitml 
ad  Deum  fontem  mum, 

^  PuUvi  aliquando  in  regiene  isU  longinqoa  inve- 
niri  plenam  refectionem  et  refrigerationein,    ted 


baptismum  irrigua,  et  fertilis,  quae  prius  eram  ari- 
da  et  sterilis.  Nunc  texlum  psalmi  latius  exposituri, 
adjdvante  Domino,  ab  exordio  incipiamus. 

Serpen$  decepit  me  {Gen.  u„  15),  ait  mater  mea 
£va.  Revera  decepu  fuit,  quae  serpeiiti  divinitatem 
promiitenti  credidit,  quando  illo  suadente  cibum  ve- 
titum  comedit,  et  viro  suo,  patri  meo,  comedendum 
porrexit.  Quid  enim  consecuti  sunt  in  illo  cibo? 
utique  tantum  veneni,  quantum  si  comedissent 
corpus  ipsius  serpentis  vel  draconis,  qui  postea 
datus  est  in  escam  popuiis  ^thiopum.  Gon|inuo 
euim  vestibus  innocentiae  nudati  per  coucupiscen- 
tiam,  caeteraque  vitia  persenserunt  in  se  vim  gras- 
sautis  veneni  de  corpore  serpentis  in  se  tranfusi,  et  ^  concupiscentiae  oblectameiiu  iterum  sitiet,  uec  i 


in  omnes  po^teros  eorum,  quorum  unus  ego  sum, 
ego  David  vel  ego  poenitens.  Et  quidem  cum  essem 
solummodo  lilius  parentum  venenatorum,  non  dolui 
grassante  in  me  concupiscentia  vel  superbia  et  re- 
liquis  venenosis  motibus,  imo  adauxi  vim  veneni, 
cuin  talibus  mo^ibus  per  consensum  mentis  me  sub- 
didi.  Sed  nunc  ex  quo  coepi  esse  filiu$  Core^  filius 
CruciGxi,  et  Sathanae  omnibusque  suggestionibus 
ejus  venenosis  contradixi,  primo  in  lerra  Jordam$^ 
quando  baptismum  in  remissionem  peccatorum  ac- 
cepi,  deiude  in  monte  modico  Bemoniim  quando  in- 
cendium  et  ruinam  Sodomae  fugiens  in  monte  mo- 
dico  cum  Lot  salvari  opUvi,  ex  tunc  ego  interior 
bomo,  vei  ego  fliius  Core  condeiecUtus  legi  Dei  se- 


quam  siti  suae  in  Ulibus  remedium  subiie  inTenteL 
Qui  autem  Deum  fontem  vivum  inveuiet,  semd  de 
illo  poutus  ultra  non  siliet,  quoniam  fiet  in  eo  fam 
aquas  $alienti$  in  vitam  ceternam  {Joan.  iv,  14). 
Propterea  cisternis  mundanae  sapienli»  vd  coDCtt- 
piscentia:  spretis,  anima  mea  $itivit  ad  Deum  fomtem 
tivum. 

In  Hcbraeo  legitur  :  Sitivit  anima  mea  ad  Deum 
fortem  vtvtim,  quod  ita  exponi  potest.  Hulti  dicmH 
tur  dii,  quorum  est  falsa  deius,  parva  fortitudo, 
nulla  vita,  quia  sunt  simulacra  muU,  deitate,  for- 
titudine  ac  viu  carentia,  nisi  quod  in  hoc  cst  eis 
fortitudo  quantulacuuque,  quod  aliqua  eoram  sint 
lapidea,  vel  meUllina,  quae  luteis  ac  ligneis  adi- 


cunduro  interiorem  honunem,  graviter  et  segre  tuli  ^  quantulum  sunt  fortiora,^  sed  Umen  ignis  domat 


venenum  peccati,  venenum  serpentium  sentiens, 
quia  non  habitat  in  me,  hoc  e$t  in  carne  mea^  bonum 
(Rom.  VII,  18).  Pili  quippe  vilioruro,  et  elationis 
cornua  sunt  in  carne  roea,  licet  per  baptismum  in 
terra  Jordanis  lou. 

Vers.  3.  Sed  anima  mea,  condelecUU  legi  divinae, 
$itivit  in  te  Deu$^  quemadmodum  de$iderat  cervus  ad 
fotttes  aquarum. 

•  Sicui  enim  cervus,  devorato  serpenle,  veneno  il- 
lius  moreretur,  si  non  cito  per  aquas  fonUles  medi- 
carciur,  et  ideo  velociter  currit  ad  fontes  aquarum, 
ut  aquis  bibitis  refrigeretur  in  eo  fervor  arstuantis 


omnia.  Deus  autem  vems  est  fortior  omnibos,  qoi 
solus  veraciter  dicere  potest  :  Vivo  ego^  quta  miki 
flectetur  omne  genu  {Rom.  xiv,  11).  Item  :  Nemo  jp«- 
test  rapere  de  manu  mea  {Joan.  x,  29).  Praedicatm* 
quidem  apud  geutes  ad  simulacra  imiu,  prout  d«- 
cuiitur,  euntes,  quod  Hercules  eorum  deos  erat 
fortis,  et  in  fortitudine  sua  multum  celebris,  eo 
quod  leonem  Nemea^um  inteHecerit,  quod  hydran 
Lcrnceam  superaverit,  qood  Antaeom  locUndo  sof> 
focaverit,  quodque  alia  roulu  fortia  gesserit :  sed 
fortior  eo  fuit  amor  muliebris,  qui  eum  usqoe  id 
muiiebria  deflexit  opera,  ct  foriius  eo  fuit  veoeirati 


(101)  Cod.,  int€rfectu$. 


1493  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS. 

Nessel  sangiiinls,  qiio  amisit  fortis  iste  vilam  pari-  A 
tcr  et  fortitudinem»  quam  non  potuit  ullatenus  recu- 
perare,  quoniam  non  habuit  poteslalem  sic  animam 
suam  poneudi,  ut  iterum  posset  eam  resumere  sur- 
gendo  a  mortuis.  Itaque  dum  anima  raea  sitit  in 
Deuro  yivum,  talem  deum  nolo,  cui  mortem»  seu 
aliquid  aliud  praevaluisse,  vel  adbuc  prsvalere 
posse  invenio  :  ad  Deum  fortem  vivum  suspiro,  cui 
vere  conveniat  isia  invocatio  :  Sanctus  Deu$^  sanctui 
forti»,  sanctus  immortalisj  miserere  nobit.  Itero  :  Deus 
invictte  vlrtutis  auctor^  et  insuperabitis  imperii  rex^ 
ac  semper  magnificus  triumphator.  Item.  Omnipotens 
sempiterne  Deus^  qui  vivorum  dominaris  simul  et 
mortuorum^  omniumque  misereris,  quos  tuos  fide  et 
opere  futuros  esse  pranoscis, 

Hujusmodi  sempiterna  et  omnipotens  Deitas  non  B 
invenitur  extra  ilium  Core,  extra  illum  calvum  in 
loco  Calvariae  crucilixum,  quem  pro  suo  calvitio  ir- 
lidenles  Jddaei  puerili  fatuitate  meruerunt  in  roa* 
nus  bestiarum  tradi.  Non  est  sanctus  Deus,  sanctus 
foriis,  sanctus  immortalis  extra  iilum  pauperem  et 
egenum,  cui  supra  cecinimus :  Beatus^  qui  intelligit 
super  egenum  et  pauperem.  Ipse  est  enim,  cui  alias 
canitur  :  Non  est  sanctus  ut  est  Dominus^  neque  est 
enim  alius  extra  te,  et  non  est  fortis  sicut  Deus  no^ 
sier  (l  Reg.  ii,  2).  Est  quidem  alius  Filius,  alius 
Paler,  alius  Spiritus  sanctus,  sed  non  est  alius 
Deus,  alius'  fortis,  alius  immortalis  Paler  et  Filius 
ct  Spiritus  Sanctus,  quorum  una  est  deitas ,  una 
fortiiudo,  una  immortalitas.  Neque  enim  est  alius 
exira  te,  pauper  et  egene  Core,  tibi  compar,  vel  ^ 
major  in  fortiludine,  quoniam  Pater  aeque  fortis, 
a^ue  omnipoteus,  tsiquc  Deus  vivus,  ut  lu,  non  est 
exlra  le,  sed  iii  te,  ut  tu  dicis :  Ego  in  Patre,  et 
Pater  in  me  est  (Joan.  xiv,  10).  Item  :  Qui  videt  ntf, 
videt  et  Patrem  (ibid,  9).  Ilem  :  Ego^  et  Pater  unum 
sumus  (Joan,  x,  30).  Crgo  tu  et  Pater  et  Spirilus  san- 
ctus  eslis  unius  deilatis,  uuius  fortitudinis,  uuius 
immortalilatis.  Nam  etsi  memor  ero  tui  de  terra 
JordaniSy  in  qua  morluus,  tuoque  sanguine  baptiza- 
tus  es,  in  qua  sicut  ovis  coram  londenle  non  aperit 
os  suum,  sic  non  aperuisti  os  tuum  coram  judice 
Pilalo,  vel  milile  illius  te  flagellante,ac  decalvante, 
vestihusque  tuis  te  nudante,  ut  non  solum  calvus 
tanquam  Eliseus,  sed  etiam  nudus  tanquain  Noe  j) 
derisui  habereris  :  attameii  oblivisci  nolo,  quod  tii 
idem  in  eadero  terra  Jordanis  opera  divina,  opera 
fortia  operalus  es,  qua;  nemo  altus  fecil.  Tu  illic 
non  inflrmilalem  habuisti,  per  quain  tihi  nolenti 
possel  mors  inferri,  sed  poleslatem  babiiisti,  per 
quam  pro  velle  tuo  animam  tuam  posuisti  et  ilerum 
sumpsisti.  Clsi  ad  tempns  in  terra  Jordanis  parti- 
ceps  fuisti  nostrae  inflrmitalis  :  attamen  deposila 
inlirmitate  ista  ibidem  fortissimus  es  et  polentissi- 
mus,  vcl  potius  omnipotens  apparuisli  disclpulis 
tuis,  quibus  te  post  resurrectioncm  videutibus 
dixisti :  Data  est  mihi  omnis  potestas  in  c(bIo  et  in 
tei^ra  (Matth.  xxviii,  18). 

Uixeras  ei  ante  illius  tuae  voluntariae  iiifirmitatis 


—  PARS  lY.  —  P.SAL.  XLI.  U94 

depositionem  :  Omnia  mihi  tradita  sunt  a  Patre  mso 
(Luc.  X,  22).  Item  :  Nemo  potest  rapere  de  nuinu 
mea  (Joan.  x,  29).  Unde  constat  quod  in  terra  Jor- 
danis,  maxime  In  loco  Calvariae,  tu  Homo  Deus  di- 
vina  foriitudlne  non  caruistl,  sed  ibi  abscondila 
est  foriitudo  tua,  ibi  sub  eduMo  nostrae  infirmilalis 
latuit  fortiludo  Invictissimae  Divinitalls,  quae  tlbi 
Yerbo  Dei  naturalis  tibi  homiiii  data  est,  non  ut 
Deus  nuncupative,  vel  adoptive  dicaris  ut  angelus 
vel  homo  parliceps  Diviniuiis.  Non  enlm  te  Deus 
Pater  adoplavil  iu  Deum  seu  filium  suum,  sed  ge- 
nuit  non  solum  ex  utero  suo  ante  Luciferum,  sed 
etiam  in  utero  Yirginls  cructando  in  ea  Yerbum 
suum  semen  suum  fecundando,  eam  per  amorem 
suum,  Spirltum  sancium,  cujus  operatione  semlni 
Dei  semen  Yirginis  ila  est  unilum,  ut  quod  natum 
esi  in  ea,  recte  vocclur  Filius  Dei.  Audi  angelum 
haeretice,  si  mihi  non  credis.  Spiritus  sanctusy  in- 
quit,  superveniet  in  te^  et  virtus  Altissimi  obumbra' 
bit  tibi  :  ideoque  et  quod  nascetur  ex  te  Sanctum 
vocabilur  Filius  Dei  (Luc.  i,  35).  Ideo,  inquit,  quia 
Spiritus  sanctus  amor  Dei  Palris  desursum  veniet 
in  te  fecundans  te,  et  quia  virtus  Altissimi  obum- 
brabit  tibi,  ne  sentlas  aestum  camalis  deleclationis, 
in  qua  concepit  Eva,  et  in  qua  concipiunt  reliqtiae 
mulieres  :  tu  sola  benedicla  es  inter  mulieres,  ei 
benedictus  fructus  ventris  tui,  non  benedictione 
plebeia,  sed  benedictioue  illa,  in  qua  benedicendae 
sunt  omnes  Iribus  terrae.  Non  benediclione,  iii  qua  . 
benedicendi  sunt  aliqui  inter  omnia,  sed  bcnedi- 
ctione  qua  recte  praedicatur  super  omnia  Deus  l)er^ 
nedictus  ipse  tui  ventris  fruclus  benedictus.  Et  non 
solummodo  Yerburo  sanctuin,  diviuum,  quod  venit 
in  le,  sed  etiam  $anctuni  tuum  de  tua  carne  suin^ 
ptum,  quod  semini  Del,  Yerbo  Dei.uiiitum,jiasce- 
tur  ex  te  Sanctum^  vocabitur  Filius  Dei,  non  quod 
sint  duo  Filii  Deus  et  homo,  sed  uiius  Filius  Deus 
Homo,  cui  et  ex  Patre  naturalis  est  divinilas,  et 
ex  roatre  naturalis  humanitas.  Nam  et  humanitati 
dala  est  divinitas,  et  divinitaii  sic  unita  est  huma- 
nitas,  ut  idem  sit  homo,  qui  Deus,  idemque  Deus, 
qui  homo  :  Idem  Filius  Dei,  qui  Filius  Yirgiiiis,  et 
Filius  hominis,  qui  Filius  Dei  Palris. 

Et  de  Yerbi  quidem  aelema  dlvinitate  pauci  un- 
quam,  exceptis  Arianis,  dubitaverunl.  De  hominis 
autem  Yerbo  uniti  divlnitate  non  solum  Nestorius 
cum  suis  complicibus  oHm  dubitavil,  sed  usque 
hodie  multi  dubitant,qui  Ilominem  Deum  non  pro- 
prie,  sed  figurative  dici  aSirinant.  Contra  quorum 
insaniam,  quoniam  alias  responsum  est,  ul  pulo, 
suflicienter  introductis  lestimoniis  orlhodoxorum 
Patrum  hominem  proprie  Dei  Filium  ac  Deum  afiir- 
mantium,  et  aliter  sentientes  analhematizanlium, 
nunc  sulflciat  animae  meae  flagrami  desiderio  suo  iQ> 
hcc  satisfacere,  ut  quemadmodum  desiderat  cervus 
veiienatus  ad  fontes  aquarum  propter  medicinam 
de  aquis  vivis  capicndam,  ita  desiderct  ipsa  venire 
ad  illum  Core,  quem  cum  scial  csse  hominem  in 
Calvaria  derisuro,  scit  nihiloroinus  esse  Dcum  (ofi 


1495  GEUHOHI  PR-€POSITI  RKICHERSPERG.  1496 

tem  vivum,  Non  dical  Hli :  Ostende  nobis  Patrem,  A  lem,  quam  dedit  homini  ad  dcxleram  suam  sedeftti. 


et  sufficit  nobis  (Joan.  xiv,  8.)^  quasi  non  ipse  suf- 
liciut,  imo  in  ipso  sibi  omncm  suflicicnliam  consti- 
tuat,  quoniam  qui  habel  Filiura,  habet  et  Patrero, 
qui  viilet  Filium,  videt  et  Palrcm.  Sufliciat  animse 
meae  veneno  serpentino  intoxicatae  antidotum  de 
vera  humanitate  veraqiie  divinitate  confectum, 
sufliciat  ei  manna  cibus  angelorum,  cujus  est  gu- 
stus  quasi  similx  cum  melle  vcl  quasi  panis  oleati, 
quia  simila  mundissinicne  humanilat!s  cum  mclle 
?el  oleo  divinitalis  ita  est  sapionda,  ut  ex  duabus, 
et  in  duabus  naturis  panis  unus  Emmanuel  intelli- 
gatur,  in  quem,  non  ultra  quem  desideraut  angeli 
prospicere,  quoniam  ullra  ipsum  nibil  est,  in  quo 
€t  Pater  et  Spiritus  sanctus  csl,  quique  unus  Deus 
fortis  et  vivus  est  una  cum  Patre  suo,  qui  ante  sx- 
culum  illum  genuit,  quique  in  fine  sseculorum  suo 
amore,  sancto  videlicet  Spiritu,|  Virginem  fecun- 
davit,  ut  hominem  gigneret,  cujus  Pater  ipse  Deus 
cssel. 

Non  ergo  ultra  ipsum,  sed  ad  ipsum  recte  iitivit 
anima  mea^  qu«  nec  infra  ipsum  requiem  invenire 
poterit,  nec  ultra  ipsum  quxrere  aliquid  opus  ha- 
bebit.  Unde  et  credil  ipsi  dicenti :  Venite  ad  m<?, 
omhes  qui  laboratis,  el  onerati  estis^  et  ego  refi- 
eiamvos  {Matth.  xi,  28).  Item  :  Tollitejugum  meum 
super  vosy  et  discite  a  me,  quia  mitis  sum,  et  l\u- 
milis  corde^  el  invenietis  requiem  animabus  vestris^ 
Jugum  enim  meum  suave  est.et  onus  meum  leve  {ibid. 


et  exaltato  non  solum  super  omnia  accidentia  mu- 
tabilitatem  in  rebus  facientia,  sed  etiara  super  oia' 
nia  subjecla  mutabilitatum  et  accidentium  susce- 
ptibilia. 

Igitur  uiiima  mca  carnalis,  fragilis,  mutabilis,  ar- 
dcus,  siliens  Deilatem,  fortitudinem,  immortaliu- 
tcin  rectc  intendit  ad  Core^  id  cstad  Cbristam 
Deum  forlem,  vivum,  ut  et  ipsa  deilicetur,  confor- 
tciur,  vivificetur.  Deificetur  inhaerendo  suo  sope- 
riori,  et  confortetur  ad  bene  regendum  suum  infe- 
rius;  vivificelur,  ne  a  tali  vila,  quam  desursum  ac- 
cepit,  et  inferiori  tribult,  quandoque  routetur.  Si- 
mililcr  anima  totius  Ecclesiae,  vita  scilicet  reli- 
giosa  ofliciis  divinis  maucipaia,  et  ipsa  deificetur 
inhxrendo  suo  superiori,  et  confortetur  ad  regen- 
dum  suum  inferius,  totius  scilicet  Ecclesise  corpus; 
et  vivificetur,  ne  sanctum  vivere  desursum  acd- 
picns,  et  inferiori  administrans  quandoque  amittat 
noxia  mutabilitale  vel  morle. 

0  aninia  mca,  sitiens  ad  Deum  fortcm  >ivum 
ecce  invenisli  florem  virgincuin  plenum  divinitatis, 
fortiludinis  ct  vit^,  gralia  ct  veriute!  suge  iiiom 
tanquam  sagax  apicula,  suge  tibi,  suge  toti  Eccie- 
siae  dicens  assidue  in  oraiione  ad  ipsum  Deam 
fortem  vivum  :  Sanctus  Deus,  sanctus  fortis,  san- 
ctus  immortalis,  miserere  nobis.  Sanctus  Deus  cui 
thus,  sanctus  cui  aurum,  sanctus  immorialis  coi 
myrrha  ofiertur,   miserere  nobis  tibi  ibus  oiTerco- 


29).ltem  :  Siquis  silitt  veniat  ad  me,etbibatfet  de  r  tibus,  quia  te  Deum   adorandum  et  sacrificiis  ho^ 

lentre  ejus  fluent  aquoe  vtro:  (/oflw.  vii,  37).  Audiens 

hxc  anima  mea ^^non  invenicns  requiem  in  se  neque 

iii  saeculo,  sitivil  ad  Deum  fontem  vivum,  sive  ad  Deum 

fortem  vivum^  quo  invento  non  sitiat  ultra,  quia 

nihil  est  ultra,  qui  etiam  sufiicit  unus,  quia  non  est 

solus.  Neque  enim  vel  homo  solus  est  absque  di- 

vinitatCy  neque  Filius  solus  est  absque  Patre,  vcl 

Spiritu  sancto,  cum  et  homo,  salva  naturae  suse  iii- 

destructibili  essentia,  sit  Dcus  Altissimus,  ac  Filins 

Aitissimi  vocetur,  et  Filius  una  cum  Patre  ac  Spi- 

riiu  sancto  unus  Altissimus  recte  nominetur.  Nou 

cnim  vel  homo,  ct  Verbum  duo  Altissimi,  vcl  Pa- 

tcr,  Filius,  ac  Spiiitus  sanctus  tres  Altissiuii  sunt, 

sed  uous  Ailissimus,  quomodo  non  ires  dii,   vel 


norandum  credimus  ;  aurum,  quia  regem  diviiem 
et  fortcm  fatemur ;  myrrham,  quia  mortale  quon- 
dam  corpus  tuum  myrrha  immortalitatis  et  incor- 
ruptionis  conditum  prsedicamus.  Miseiere  uobij 
singulis  ct  universis  :  singul!s,  ut  spiritus  cujusqve 
nosti  iim  et  anima  et  corpus  te  colat,  te  diligat,  te 
venlurum  sitiat,  ita,  ut  integer  spiritus  noster  e< 
anima  et  corpus  sine  queiela  in  advcntum  tuam 
servetur.  Integer  spiritus  tibi  Deo  thus  offerat  iu 
sanciuario  mundi  pectoris  habens  illic  altare  thy« 
miamatis  plcnuro  seroper  igue  dilectionis.  Integra 
etiam  anima  tibi  fortissimo  regi  offerat  aurum  de 
tuo  dono  ad  tui  laudem  bene  disponens  regimen 
siium  per  omnes  artus  membrorum.  Integrum  quo- 


ires  omnipotenlcs,  scd  unus  Omnipotcns  dicitur,  ne*  D  que  corpus  tibi  myrrham  seinper  ofierat»  dum  spe 


que  Trinilas  Deitatis,  vel  omnipolentia)  in  numero 
personarum  crevit  per  id,  quod  homo  factus  est 
omnipotens  Dcus,  imo  Deus  Homo  una  oum  Patre, 
ac  Spiritu  sancto  est  unus  Altissimus,  unus  omni- 
potens,  unus  Dcus,  unus  foriis,  unus  immorlalis ; 
quia  sicut  Deus  non  morilur ,  sic  homo  sua  divina 
virlule  resurgens  ex  niortuis  jam  non  moritur,  ct 
mors  illi  ultra  non  doniinabilur.  Sicul  Deus  ha  • 
bet  immortalitatcm ,  id  est  immutabilitateni,  i-ic 
bomo  in  dextera  Dci  scdens  habct  immortalilatein. 
Nam  omne  quod  a  stalu  suo  in  alium  siatum  mu- 
tatur,  non  incongriie  mori  dicitur.  IJnde  solus 
Deus  proprie  immortaiis  dicilur,  qui  solus  habet  im- 
mortalitatem  (/  Tim.  vi,  16),  id  cst  imrautabiiila- 


immortalitatis  a  roortalibus  culpis  ct  corrnplelis 
omnino  se  alienat,  et  quasi  terra  sitiens  imbrem 
matutinum  et  serotinum  te  vivificatorem  souro  nunc 
ct  in  futurum  exspectat.  Ita  rogo  singulis  misericor- 
dem  fore  Deum  fortem  vivum, 

Universis  autem,  toti  videlicet  Ecclesiae  tu  sancte 
Deus,  sancte  forlis,  sancte  immortalis,  ita  mise- 
rere,  ut  totum  totius  Ecclesise  sacerdotium  san^ 
ctum  tibi  Dco  vcro  tlius  pfilHat  lucidissimum  per 
oratioMis  incensum  purissimum  :  et  totum  totius 
Ecclesi%  rcgiium  Christianissimum  tibi  H^i  vero 
et  forti  ofi^erat  aurum  per  exterioiem  divini  culltts 
ornalum,  qualis  est  in  sacris  vestibus,  aureis  cali- 
cibus,  templis  vel  ecclesiis  dcauratis,  ac  bene  d&^ 


1497  COMMENTARIUM  L\  PSALMOS.  —  PARS  IV.  —  PSAL.  XLl.  U98 

lalis  regali  muiiUiccmia,  pariterque  securis  re^SiU  \  i]is\,  ihmnshciem  Ddl  Quando  venUtm.et  apparebo 

ante  fuciem  Dei  ?  Dous  nieus  lux  esl  vei  a,  el  lene- 


luMla  ex-purga(a  inde  tota  scoria  piT  Aiiiiclinsii 
regnmn  conflaia,  ne  iilti  a  «licaturEcclesiaj :  argenium 
tuum  versum  est  in  scoriam  {Jsa.  i,  22),  sed  sil  Ec- 
clesiae  lam  argentum  quara  aurum  purissimum,  id 
esl  regnum  Christianissimum,  clthus  lucidissimum, 
id  est  sacerdotium  mundissimum,  ita,  ut  in  auro 
ostendatur  Rcgis  regum  polcnlia,  in  ihure  sacer- 
dotum  pontiflcis  magniliccntia,  et  in  myrrha  Do- 
minica  sepultura,  consepulia  nimirum  Domino  suo 
inter  mortuos  libero  tota  Ecclesia,  ita  videlicel,  ui 
sxut  ejus  corpus  libcruin  fuit  a  corruplione  con- 
xliluin  inyrrha,  ct  praevenlum  celeri  vivificatione  : 
sic  tota  Ecclesia  per  myrrhani  coniJnentiai  a  vitlis 
castigata,  et  viitutihus  vivificata,  sit  a  corruplior.e 
ac  fa'lore  peccalojuin  librra,  ctiam  nuncinler  mor- 
tua,  piitrida  et  foetcntia  ipsius  Antichristi  membra, 
quem  Dominus  Jesus  interficiet  spiriiu  pris  sui  (H 
T/iess.  11,8),  non  morlem  inferendo,  sed  mortuum,el 
a  vcra  vita  penitus  alienum  iiluin  ostcndcndo,  ac  tan- 
dem  in  judicio  suo  sempilcindepoenarum  eum  morli 
Iradendo.  De  illo  scriplum  est  :  Faciem  ejus  prce- 
cedet  egestas  {Job.  xli,  13)  :  quoniam  seraper  ava- 
tus  eget,  qualem  illum  fore  non  dubitamus,  cujus 
iu  tempore  quoniam  abundabil  iniquitaSf  refrigescet 
charitas  multorum  (Matth,  xxiv,  12).  Qusenam  rogo 
esl  illa  iniquitas,  per  quam  refrigescet  charitas 
non  quxrens  quae  sua  suiit,  nisi  avaritia  quierens 
t]use  sua  sunt?  Hac  igitur  abundante  ante  faciem 
Antichristi  prsecedet  egestas,  quoniam  avarus  qui 


bi-ae  in  eo  non  sunt  ullx.  Ego  autero  v(^tustale  cali- 
gosos,  et  lippitudine  peccati  saucios  habens  oculos 
adhuc  timco  lumen,  quoniam  qui  male  agit  odit 
lumen.  Unde  et  ego  fugio  lumen  adhuc  Olius  tene- 
brarum  et  noctis,  quasi  vespertilio  libenter  volitans 
in  obscuro  conscientise  malae  angulo.  Sed  Deus 
meus  quando  erunt  mihi  oculi  sani,  oculi  aquilini, 
cum  quibus  delectabiliter  appaream  ante  faciem 
Dei  mei,  soUs  aeterni,  et  luminis  incircumscripii, 
ut  ille  qui  securus  veniebat  anie  faciem  Dei  dicens  : 
Cupio  dissolvi  et  esse  cum  Christo?  (Philtp.  i,  25.) 
Yelus  homo  fugit,  et  abscondit  se  a  facie  Dei,  co 
quod  nudus  esset.  0  quando  ero  sic  vcstilus  veste 

R  nuptiali,  ut  nuditatem  meam  non  erubescens  con- 
fidcnter  veniam  et  appaream  anle  faciem  Dei  ?  Caia 
quoque  fratricidn,  egrcssus  a  facie  Domini,  vagus 
et  profugus  fuit  in  terra,  nec  est  revcrsus  ante  fa- 
ciem  Domini  sibi  placandam  per  vcram  poenilen- 
tiam,  quam  nec  agere  voluit,  'quia  desperationis 
abysao  immersus  faciem  Dei  uon  quaesivit.  Ego 
autem  licet  peccati  inihi  conscius  ut  ille,  tamen  non 
desperans  veniam  ut  ille.  Scio  quod  abyssus  pecr^iti 
abyssum  gratiae  invocat,  ut  ubi  abunJavit  peccalum, 
suberabundet  gratia.  Unde  post  magnam  peccati 
abundantiatu  sperans  abundantem  gratiam  ,  non 
dico :  Major  est  iniquitas  mea,  quam  ut  veniam  me- 
rear  (Geu.  iv,  13),    sed  dico :  U^^ndo   teniam  per 

^  veram  poenitentiam,  et  apparebo  ante  faciem  Dei 


libet  Antichristo  militans  dum  qujcrit  quai  sua  sunt,    '  accipiens  veram   indulgentiam  ?  Stio  quod  sancti 


quanto  de  die  in  diem  se  ipso  diiior,  tanto  etiam 
se  ipso  fit  avarior,  ut  semper  antc  faciem  ejus 
prajcedat  egestas ,  per  quam  refrigescct  chari- 
tas  multorum ,  fucicm  hujus  avari  anteceden- 
tium  ,  revera  quidem  cgentium,  sed  sua  sesti- 
matione  ac  superbia,  spiritu  semper  et  interdum 
rebus  di\i;um.  Quo  contra  faciem  Dei  forlis  vivi 
proccssio  sanctorum  antecedit,  in  quoruni  fronte 
beati  pauperes  spiritu  (Matth.  v,  3)  ponuntur , 
quos  reliqui  beatorum  ordines  continuatim  sub- 
sequuntur,  inter  quos  loco  sexto  ponuntur  beati 
mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt  (ibid.  8) 
—  0  quando  veniam^  et  apparebo  ante  faciem  Dei? 


venientesvenient  cumexsullationeportantes  manipulo» 
suos  ante  faciem  Dei,  sed  piius  est,  ut  euntes  cant, 
et  fleant  mittentes  semina  sua  (Psal.  cxxv,  6).  Prae- 
cedunt  ergo  semina  lacryniarum:  sequuulur  niaui- 
puli  gaudiorum  po:  tandi  ante  faciem  Dei.  Hujus  or- 
dinis  et  ego  mcmor  jam  flcvi  asbidue,  jam  seminavi 
lucrymans,  per  ipsas  lacryinas  agrum  cordis  mci 
rigans.  Parum  cst  quod  lacrymas  seminavi,  qui  non 
solum  potum  meum  cum  fletu  tempcravi,  sed  eliani 
latrymas  quasi    panem    dcicciabiiem   n:anduc;)\i. 

Vers.  4.  Fuerunt  mihi  lacrymo^  mea:  panes  die  ac 
nocte^  dum  in  iacrymis  meis  crat  mihi  refeciio,  non 


quando  veniam  pei'  gradus  beatitudinum  usque  ad  0  amaritudo  vcl  dcfeclio,  sicut  bomini  Christiano,  et 


illum  statum,  in  quo  inter  bcatos  mundo  corde  vi- 
deam  Deum  ? 

Aliter :  Quando  veniam,  et  apparebo  ante  faciem 
Dei?id  cst  quando  mihi  sic  apparebit  facics  Dci 
ut  ct  ego  Iibcntcr  apparcam  ei?  Quando  ero  ccrtus 
esse  me  de  numero  illorum  quibus  dixil  Aposto> 
lus  :  Cum  enim  Christus  apparuerit,  vita  veslra, 
tunc  et  vos  apparebitis  cum  Christo  in  gloria?  (Col. 
iii,  4.)  Quando  exuara  totum  velercm  hominem  cum 
actilus  suis,  cum  cervinis  cornibus,  ct  pilis  dc  pec- 
cali  veluslate  nimium  exciesceiitibus?  Quando  sic 
rejuv»»iiescam  cervus  inuovatus,  cornibus  clalionis 
cl  vitioruin  pilis  dcjcclis,  ut  non  fugiam  vel  ab- 
scondam  mc  cuiu  vctcrc  honiinc  intcr  ligiia  para- 


vero  Core  filio.  Qui  enim  talis  est,  afflictioiiibus  eru- 
ditur,  lacrymis  pascitur,  opprobrii;)  exercitatur,  et 
iuctu  suo  anima  pascilur,  cum  ad  supcrna  gaudia 
flendo  sublevatur,  quse  intus  quidcm  doloris  sui  ge- 
niitum  tolerat,  scd  co  rrfectionis  pabulo  pascitur, 
quo  hic  vis  amoris  pcr  lacrymas  emanat.  Sic  et  ego 
lacrymis  meis  quasi  panc  reficior  die  ac  noctCy  id 
cst  omni  tcinpore,  vcl  dic  prospcritalis,  et  nocte  aJ- 
vcrsitatis. 

Dum  diciiur  milii  quotidie  :  Vbi  est  Deus  tuus  ? 
Hacc  enim  jugis  insultatio  pravorum  causa  est  laciy- 
niarum,  dum  quisquc  paganus  Deum  suum  lapi- 
deum  vcl  argenleum  seu  aureum  digito  monslraic 
potcst,  autctiam  dum  avarus  nummum,  luxuriosus 


<*09  GERHOHl  PRiEPOSITI  REICHERaPERG.  1500 

I^lphegor  quasi  Deum  suum  demonslrans  raihi  iu-  A  potesl  facere  sine  magua  bominum  ofleosioDe.  Tu 

ergo,  qui  islum  Core  iu  boc  imiuiris,  quod  personas 


siillal  dicens  :  (Jbi  esl  Deus  tuus  ?  Ubi  esl  Deus, 
qucm  tu  pnBdicas  amatorcm  et  auctorem  justiti», 
munditias  ac  totius  lionestatis  roorum  el  vitae,  cum 
in  toto  mundo  rcgnent,  niuiiumque  abundent  vitia 
iujustiti»,  immunditix,  malitiai,  et  nequitiae,  ac  to- 
Uus  exordinationis  niorum  et  viUe? 

Aliier.  Qui  seorsum  greges  faciunt,  sibique  dis* 
cipulos  a  mundo  segregaios  colligunt,  quia  sibimet 
quiete  vivunt,  pacemque  hal)entes  ciim  mundo  nul- 
ias  ei  legos  iinponere  contcn<lunt,  bouos  et  malos 
diligunt,  quorum  et  munera  indifferenter  accipiunC, 
ac  pcr  boc  iii  bonis  ct  iii  pcrsonis  crescunt,  quia 
muUi  partim  ienitate  ipsorum,  parlini  novitate  ob- 
se.  vaiionum  tracti  libcntcr  eis  vel  sua,  vel  etiam  se 


vitiosas  demonstrative  tangis,  et  mundi  consueio- 
dines  immutare  contcndis,  qui  malorum  siias  inl- 
quitates  defcndentium,  et  veibum  Dci  nou  recipleii- 
tium  respuis  munera,  excutiens  etiam  pulTerem  de 
pedibus  tuis  in  eos  qui  te  non  audiant,  crimina  de- 
testantem,  et  leges  Gbristi  non  solis  monachls,  Td 
solis  canonicis,  sed  cunctis  populis  Ghristianis  pa- 
riter  servandas  intimantem:  tu,  inquam,  taliler 
agens  ct  doceus,  quem  facis  in  Ecclesia  frucUioi  f 
Quis  episcoporum  te  audit,  ut  secundum  canooes 
Ecclesiam  sibi  commissam  regat?  Quis  regnm  le 
audit  vel  ducuni  seu  aliorum  principum,  ut  snirai 
regimen  pure  absque  naevo  avariti»  impendat  ad 


ipsos  tribuunt,  isti  revera  in  Dco  suo  gloriari  pos-  B  yindictam  malefactorum,  laudem  vero  bonornn  ? 


suutdicentcs:  MagmficavU  Dominus  facere  nobiscum 
(Psa/.cxxv,  3),  quia  magnificavit  Dominut  facere 
cttmeist  iia  ut  interdum  per  eos  etiam  miracula 
fiaut,  quibiis  non  se,  sed  Dcum  suum  magniflcant, 
per  quem  bujusmodi  magnalia  evidentcr  sibi  adesse 
deinonstrant.  At  tu,  Fili  Core^  Fili  hominis  in  cruce 
derisi  per  hoc  in  derisu  haberis  et  in  similitudine 
improperii,  quod  illum  Core  iuiitaris,  qui  maledi  • 
xit  pueris  insensalis  dicens  eis :  V(b  vobis  Scriba  et 
Pharism  hypocritce^  qui  clauditis  regnum  ccelorum 
ante  homines,  Vos  enim  non  intralis^  nec  introeuntes 
sinilis  intrare,  Vce  vobis  Scribas  et  Pliariscsi  hypo- 
critaSy  qui  comeditis  domos  viduarum  oratione  longa 
ordntes.  Vm  vobis  Scribce  et  Pharistsi,  qui  circuitis 
fr.are  et  aridam,  ut  faciatis  unum  proselytum,  et  cum 
fuerit  factus,  facitis  eum  filium  gehennai  duplo  quam 
vos.  Vce  vobis^  duces  cceci.  Vae  vobis^  qui  decimatis 
mentam,  et  rutam,  et  anethum^  et  cyminum^  et  rWt- 
q'U*tis  qua:  graviora  sunt  legis,  judicium  et  miseri" 
cordiam  et  fidem.  Hasc  oportuit  facere^  et  illa  non 
omiitere.  Duees  caci  excolantes  culicem^  cametum 
autem  glutientes.  Vce  vobis  Scribce  et  Pharisai  Itypo- 
crilce,  qui  mundatis  quod  deforis  est  calicis  et  pa- 
ropsidis,  intus  autem  pleni  eslis  rapina  et  immundi- 
tia.  Vas  vobis  Scribte  et  Phariscei  hypocritmy  qui 
similes  estis  sepulcris  dealbatis,  qucs  a  foris  parent 
hominibus  speciosa,  intus  vero  plena  sunt  ossibus 
mortuorum,  et  omni  spurcitia,  Sic  et  vos  a  foris  qui- 


Quis  clericorum  te  audit,  ut  clericaliter  vivat  caste 
ministrans  altari,  et  sobrie  vivens  de  altari^  iia  nt 
babens  victum  et  veslitum  iiecessarium  bis  con- 
tentus  sit?  Qui  monachorum  te  audiunt,  ut  solitii- 
dinem  sectando  multiludines  bominum  saecuUriiiB 
fugiant,  et  vel  nunquam  vel  raro  se  curiis  principmi 
immisceanl?  Quae  sanctimoniales  te  audiunl ,  iii 
exemplum  Dinae  vagantis  caveant ,  et  exemplun 
Mariae  sedcntis  ad  pedes  Domini  teneanl?  Qui  mifi- 
tes  te  audiunt,  ut  neminem  eoncutiant,  neque  ca- 
lumniam  faciant,  sed  contenti  sint  stipendiis  snis  ? 
Qui  uxorati  te  audiunt,  utsuas  uxores  diligant,  sicat 
Ghristus  Ecclesiam?  Quae  mulierum  te  audiunt,  ut 
subdiue  sint  viris  suis  in  Domino,  sicut  Sara  obedi- 
vitAbiabae  dominum  illiim  vocans?  Qui  domino* 
rum  te  audiunt,  ut  servis  suis  praestent  quod  jn- 
stum  est  ?  Qui  servorum  te  audiunt,  ut  fideliter  sob- 
diti  siiit  dominis  non  lantum  bonis  ct  niodestis»  sed 
etiam  discolis  ?  Quis  innoeentum  le  audit,  ut  soam 
innocentiam  custmliat?  Quis  poeniteutiuui  teaudit, 
ut  dignos  poeniteniiae  frucuis  faciat  ?  Quis  divitum  te 
audit,  ut  de  duabus  luuicls  uiuim  iribuat,  et  de  ciiiis 
similiter  faciat?  Quis  paupcrum  tc  aiidit,  ut  cura 
Lazaro  paupere  divitias  mentis  possidcat  ?  Longum 
esset  nimis  per  singula  evagari,  et  cuncta  dinume- 
rare  hominum  geuera,  quac  t  tibi  fecisti  et  facis 
infesta,  docens  quae  illis  minime  sunt  accepta.  Unde 
miror  te  non  quiescere,  ac  tui  solius  ciiram  gefcre 


dem  paretis  hominibus  justi,  intus  autem  pteni  estis  d  vel  te  libenter  audientium  tibique  volnntarie  obe- 


hypocrisi  et  iniquitate  (Matth.  xxiii,  13,  et  seqq.). 
Quia  vero  taliter,  tam  persoualiter  increpati  se  in- 
crepantem  et  ejus  discipulos  erant  persecuturi,  con- 
sequenter  subjunxit  interpositis  paucis :  Ecce  ego 
mitto  ad  vos  prophetasy  et  sapientes,  et  scribas^  et  ex 
itlis  occidetis^  et  crucifigetis,  et  ex  eis  fiagellabitis  in 
tfmgogis  vestris,  et  persequemini  de  civUate  in  cjvi- 
tatem,  et  rcliqua.  Notandum  sane  in  verbis  hujus 
CorCj  pueros  fatuos  maledicentis,  quod  non  solum 
vitia  exsecratus  est,  verbi  gratia  immunditiam,  ne- 
qiiitiam,  et  avaritiam,  qualia  ct  nos  libere  vitupe- 
rare  sine  offensa  hominum  possumus,  verum,  quod 
ainplius  cst,  ipsas  personas  ex  nomine  tetigit,  in 
^UiJiis  toc  vitia  reprehendit,  quod  iiullus  doclor 


dientium,  seu  tibi  commissorum.  Quid  ad  te  arguere, 
quae  non  pertinent  ad  te  ?  Quis  tibi  commisit  Tel  io- 
juuxil  vituperationem  multorum  commorantium  in 
circuitu,  dum  conveniunt  simul  adversum  le?  Qui 
etiam  interdum  accipere  animam  tuam  consiltati 
sunt  volcntes  tibi  mortem,  vel  membrorum  trunca- 
tiones  macbinari  limentes  per  te  iufcstari.  Si  Deus 
tuus  appareret,  sermonem  tuum  contirmando  se- 
qucntibus  signis,  aut  si  ostenderet  se  inimicura  iiii- 
micis  tuis,  recte  suffcrretur  quod  a  te  dicilur.  Nunc 
aiitcm  ubi  est  Dcus  tuus  ?  Ubi  est  Deus,  qui  exse- 
cratur  quod  tu  cxsecraris,  qui  detestatur  qiiod  lu 
dctestaris?  Ubi  sc  ostendil  vclle  ut  mundos  Ules 
habcat  rpiscopos,  lalcs  rcgcs,  lales  clericos»  nonar 


IMM  GOMMENTARIUM  LN  PSALMOS. 

chos ,  milites,  el  alias  bomlnum  manerias  tales,  A 
qoales  tu  ex  auctoritate  verbi  ejus  commendas? 
Vbi  e$t  Deui  tuus  ?  Ubi  latet,  quod  suam  poten- 
llam  secundum  tuam,  imo  suani  doclrinam  non 
exercet  ? 

Yers.  5.  Utec  recordatut  sum,  et  effudi  in  me  ani- 
mam  meam.  Hasc  opprobria,  et  eis  consimilia,  quia 
multoties  audivi,  nunc  inter  psallendum  recordatut 
$umf  et  uon  me  praeparavi  ad  respondendum,  ubi 
non  est  auditus,  neque  cogitavi  reddere  opprobriis 
opprobria,  sed  patientiam  senravi,  et  effudi  in  me 
animam  meam.  Anima  enim  mea  liquefacta  est^  ut 
dilectus  locutus  est  (Cant.  v,  6)  sive  per  me,  sive  per 
alium  de  solliciiudine  omnium  Ecdesiarum  ,  de 
statu  et  ornaiu  eanim,  de  singuiis  ordiuibus  in  ea 
distinctis,  de  picturis,  aut  sculpturis  palmarum,  ^ 
cherubim  in  parietibus  templi  Ecclesiam  signiflcan- 
tibus  (i02)  de  leonibus,  et  bubus,  et  cherubim  in 
basibus  expressis,  de  omnibus  lapidibus  eis  quadra- 
tis  et  serratis  ad  regulam  quandam,  de  duabus  co- 
lumnis  mlrllice  ornatis,  quarum  allera  Jachim,  id  est 
firmiias,  altera  Booz,  id  est  in  roboie  vocabatur  in  - 
praefiguratione  sacerdotalis  et  regalis  poteniiae,  vel 
miserlcordiae  et  justitiae,  quae  verus  Salomon  dispo- 
suit  ad  fulcimentum  et  ornatum  totius  Ecclesiae:  de 
iribus  templi  tabulatis  tres  ordines,  videlicet  conju- 
gatorum,  continentium,  atque  rectorum  signilican- 
libus,  dcque  aliis  templi  ornamentis,  de  qulbus  scri- 
ptum  est:  Omnia  ex  lapidibus  pretiosiSf  qui  ad  nor- 
mam  quamdam^  atque  mensuram  tam  intrituecus^ 
quam  extrinsecus  serrati  erant  a  fundamento  usque  C 
ad  summitatem  parietum^  et  intrinsecus  usque  ad 
atrium  majus.  Fundamenta  aulem  do  lapidibus  pre- 
tiosis,  iapidibus  magnis  decem,  sitfe  octo  cubitorum 
{III  Reg,  VII,  9, 10).  Lapides  isti  lapides  pretiosi,  et 
fundamenta  baec  illj|  sunt,  quibus  vel  de  qulbus 
Apostolus  dlcit :  Jam  non  estis  hospitesy  et  adtence, 
sed  estis  cives  sanctorum ,  et  domestici  Dei  supercedi- 
ficati  super  fundamentum  apostolorum  et  propheta- 
rum,  elc  (Ephes.  ii,  19).  Et  iiia  quidem  apdlQcatio 
manu  facta,  sicut  omnls  lerrena  constructio,  funda- 
iiienta  deorsum  habens  tendebat  sursum :  liaec  autem 
aediOcatio  spiritualis  fundamenta  sursum  habet,  qucm- 
admodum  Psalmista :  Fundamenta^  inquit,  ejus  in 
montibus  sanctis  {Psat.  lxxxvi,  1).  Etenim  fundameii-  ' 
tum  fundamentorumest  Christus.  Nullidublum  quin 
silipse  Aitisslmus  lapis,  adquem  acce(/enle<,aitPetrus, 
tapidem  vivum  et  ipsi  tanquam  lapides  vivi  supercedi- 
ficamini  {I  Petr.  ii  4, 5).  Neque  tamen  eo  tendit,  ut 
super  illum  debeamuselevari.  Ad  normamt  alt,^am« 
^m,  atque  mensuram  tam  intrinsecus  quam  extrinse»' 
cus  serrati  erant.  Ac  deinceps :  jEquaHt  menturcesecti 
hant  {III  Reg.sw^^W).  Hocplanesecundumunam 
eamdemque  fldem  iutciligendum  est.  Nam  fide  qui- 
dem  omnes  isti  iapides  v.vi,  lapldes  preliosi  aequa- 
IfS  sunt,  et  tam  intrinsecus  quam  extrinsccus  ser- 
rati  sunt,  qula  tam  coram  Deo,  qtiam  coram    Loiui- 


—  PARS  IV.  —  PSAL.  XLL  1504 

nibus  idem  dicunt,  et  idem  sapiunt,  undc  et  tan- 
quam  serrati,  slve  sectl  l>ene  conjungi  ct  sibi  cobis- 
rere  possunt :  operatione  auiem  vel  potcniia  pluri- 
roum  dlirerunl.  Unde  et  Apostolus.  Uoic  autem,  in- 
quit,  omnia  operatur  unus,  atque  idem  Spiritus  divi* 
dens  singutis  prout  vult  (I  Cor.  xii,  11).  Et  beiie  ad 
normam  quamdam  atque  mensuram.  Unus  cnim,  et 
solus,  qui  sine  ullo  mensura  omne  datum  optimum 
et  omne  habeat  donum  perfecium,  ille  est  de  qua 
Joannes  Baptista :  Non  ei<tm,  inquir,  ad  mensuram 
dat  Deus  Spiritum  {Joan.  iii,  54).  Illi  oinnia  Pater 
dedit  in  manus :  nos  autem  omncs  ad  mensuram  de 
plenitudine  ejus  accepimus. 

Similiterque  de  cedro  {III  Reg.  vii,  12),  inquit, 
tam  in  atrio  majori,  quam  in  atrio  domus  Domini 
interiori,  slve  in  porticu  domus  cum  lapidibus,  vel 
super  lapides  ordinantur  et  cedri :  quia  videlicet  in 
aedificatione  Del  decet  ut  et  tanquam  lapides  simus 
per  patientiam  stabiles  et  firmi,  et  tanquam  cedrus 
imputribiils  bonis  eos  qui  foris  sunt  provocemus 
exemplis,  dicamusque  cum  Apostolo :  Christi  bonut 
odor  tumut  Deo  in  omni  loco  (II  Cor.  ii,  15).  Sane 
atrlum  domus  hi  sunt  qui  propter  cliaritatem  intus 
positorum  ad  exteriora  se  extendunt,  ut,  eis  exclu- 
dentibus  importuna  quaeque,  sanctum  non  inquie- 
letur  otium  illorum  qui  religioni  et  sanctae  contem- 
plationi  magis  idonei  sunt.  Usque  ad  iilud  atrium 
pertingit  opiis  Salomonis  accuratissimum  :  quia 
profeclo,  quidquid  operatur  Ghristus  iu  eis,  qui  sibi 
inlus  assistunt,  illis  proficit,  qui,  ut  praedictum  est, 
propter  cos  fideliler  laborando  ad  exteriora  sese 
negoiia  dlstenduiit.  Simlliter  in  tabernaculo  per 
Moysen  aclificato,  ei  in  ejus  atrio  uiulta  crant  orna- 
menta,  Ecclesiae  decorem  praefigurantia,  de  quibus 
noii  est  modo  diccudum  per  slngula.  Hoc  dixisse 
me  nunc  sufliciat,  quod  amma  mea  ingrediens  tn  /o- 
CKift  tabemacuH  admirabilis  usque  ad  domum  Dei  U- 
quefacta  est  igne  amoris,  ut  dilectus  locutus  est  de 
talibus,  et  ideo  e/fudi  in  me  animam  meam^  cum  non 
possem  forinsecus  ostendere  lalia  ornamenta  in  re, 
qualia  leguntur  in  praefiguratione.  Si  aliquando  fo- 
ras  effudi  animam  meam  quaerendo  exterius  quae 
de  tabernaculo,  vel  domo  Dei  memoriier  tenelMua 
intehus,  quaerebam  in  opere  suo  verum  Salomnnem 
cuncta  mirabiliter  et  visibiiiter  ornantem,  verbi 
gratia,  leones,  et  boves,  et  cherubim  iii  basibus  tem- 
pii,  hoc  est  in  praelatis  exprimentem,  sicut  in  Sto- 
phano  protomartyre,  qui  erat  plenus  gratiUf  et  for- 
titudine  [Act.  vi,  8) :  gratia  videlicet  l)ovinae  mansue- 
tudinis  erga  bonos,  quibus  ministravit ;  fortitudine 
leouinae  austeritatis  contra  malos,  quos  increpavit, 
et  sapientia  cherubim,  cui  iion  poterant  resi- 
stere  disputantes  cum  illo.  In  opere,  inquain,  suo 
forinseco  et  manifesto  quaesivi  verum  Salouio- 
nem,  et  non  inveni  ilium  ;  vocavi,  et  non  respondit 
mihi. 

Anipilus  autein  et  hoc  animam  meam  per  ignem 


(102)  Cod.,  significans. 


1503  GERlIOIll  PRi^POSlTl  RElCUtftSPERG.  «M4 

compunclioiiis  liqucfecit,  vel  eliam  tabefecit,  quod  A  coclis,  ail  quam  suspirans  in  boc  taberoaculo  pnt- 

sentih  ICcclcsiae  geroenscgo  anima  solatia  nulu  uh 


igne  nabylonico  domum  Dei  destruclam,  columnns- 
que  illius  dejcclas  vidi,  vcl  staiUibus  uicunque  p;i- 
rictibus  ejns  dominabalur  in  ea  rcx  profanus,  rex 
Antioclius  Maccbabxis,  id  est  omnibus  catbolicis  in- 
lerJum  ficius  amicus,  inlerdum  manifestus  iniuii- 
cus.  Quoniam  sicul  Antiocbo  vendeiilc  sacerdotiura 
iiiipio  Jasoni  ignis  sacriric.i,  qui  per  septuaginta 
annos  Babylouic»  capliviialis,  in  qua  vixeral,  ex- 
slinclus  est  :  ila  regnanle  nunc  Simoniu  domus  Dei 
facta  esi  spclunca  lalronum  el  donms  negotiationis, 
aique,  utveibis  utar  Leonis  pap»  lY  ad  Leonem 
Augustum  scribenlis,  cx^iHcta  esl  virtus  $ucri/icii. 
Et  beatus  Auguslinus  dicit :  Ignis  $ancti  Spiriius  non 
iucet  in  eorum  $acrificiis,quia  domumDei  domum  ne- 
gotiationis  (ecerunt. 

Inter  ba^c  omnia  dicitur  mihi  quotidie,  ubiestDeus 
tuus  ?  Ubi  est  qui  dixit  :  Zelus  domus  iuce  comedii 
nte?  {PsaL  Lxviii,  12.)  Ubi  est  qui,  faclo  de  restibus 
flagello,  coepii  ejicere  vendentes  et  ementes  de  tem- 
plo  ?  Ubi  est  qui  dixil  Petro  :  Tu  es  Petrms,  et  «ii- 
per  hanc  petram  cedificabo  Ecclesiam  meam  :  et  pottce 
infer.  non pravalebunt  adversuseam?{Matih.\yi,{S.) 
Nonnc  vides  porlas  inferi,  portas  prineipuro  infer- 
i:alium  stare  in  aiUun  subrectas,  etquid  valel,  quod 
contra  easdem  portas  psallitis,  et  dicitis  :  ToUiie 
portaSf  principes,  veslras,  ei  elevMmiui  poriw  asterna- 
les,  et  introibit  Rex  glorice  ?  (Psal.  xaiii,  9.)  Quis^ 
vel  ubi  est  iste  rex  glorice  ?  Ubi  esl  iste  Deus  tuus  ? 


terini  liubco. 
In  voce  exsultationis  et  confessionis :  quia  «os  ez- 

*  sultationis  ei  salutis  esi  in  tabemacuiis  jusiormm 
(Psat.  cxvii,  15)  tam  consona,lam  dulcis  ui  noo  solufli 
spiritalis  auditor  in  ea  jncundetur,  et  corde  sorsiiB 
elevetur  usqtte  ad  domum  Dei^  sed  etiain  saectilaris 
aliquis  adbuc  militans  buic  mundo  adiuirelor,  et 
aOiciatur  in  voce  exsultalionis  cl  confcssionis,  dua 
auditur  sonus  epulantis  Ecclesia*,  duio  saginalas 
viiulus  manducatur,  duro  symplionia  et  cliuros  »- 
dilur,  de  quo  frater  invidiis  miratur  etiam  ille,  qui 
non  desiderat  vitulum  jugo  destinatum  obedieutis, 
scd  banium  petulcum  ,  ct  fetidum  cum  suis  aroicis 

"  manducare,  quem  foris  exspectans  dari  sibi  ooo 
vult  intrarc,  nisi  forte  Patre  invitante,  quem  pro 
talibus  orare  debemus,  ut  etiain  bis  iulroductis  ad 
societatem  mullitudinis  epnlantis  iropleaior  gao- 
dium  Pairis  neminem  volentis  perire,  sed  omoes  ad 
agnitionem  veritatis  vcnii^c.  Tuuc  enim  in  Toce  cx« 
sultationis  et  confessionis  sonus  epulamU  famUic 
celebrior  audietur,  cum  pleniiudine  gentium  prino 
introducta  ipse  Pater  familias  rdiquias  Jodaeorom 
colliget,  vcl  carnalcs  et  litterales  Judieos  a  lillera 
occidentc  vocando  ad  spiritum  viviQcaotcoi ,  vel 
eos,  qui  confitentur  sc  nosse  Deum,  factis  auteai 
negiint,  perfecte  couverteudo,  ut  sicut  nomioe  teaas 
dicuntur  Judaei,  id  est,  confitentes,  ita  sint  In  ven- 


UiBc  recordatus  snm,  ei  e/fudi  in  tne  animam  meam^  p  tate  non  solum  verbis,  sed  etiam  (actis  Judad,  id 

ut  intra  me  ipsvm  tacite  pensaiem,  ubinam  Deum      est  confessores  Cbristi. 

meuin  demoiistrare  possem.  Mediiatus  sum  sicut 

docct  psalmus  titulatus   in  finem  inteliectus  filiis 

Core.  Unde  qunniam  inviiibilia  Dei,  sicut  ait  Apo- 

stolusy  per  ea,  quw  facta  sunt,  intellecta  omspiciMn' 

tur  {Rom.  i,  SO),  effudi  animam  roeam,  id  est  ad 

inleHigentiam  diiatavi,  et  pcr  sensuum  fenestras 

exteriora  coliusli-ans  ipsa  quidem   ad  affectiones 

sensuum  prop:ii$qualitalibus  variata  distinxi.  Deum 

vero,  quia  qualiiatibus  istis  non  suhjacet,  bissensi- 

bus  non  cognovi.  Relictis  ergo  scnsuum  iostrumen- 

tis  per  se  ipsum  coepit  animus  mcus  ea  quae  non 

«ubjacent  sensibus,  contemplari  sicot  sapientiam 

et  se  ipsum  et  bujusmodi.  Sed  et  variabilia  haec  in- 


In  Uebiieo  legitur  :  Fueruni  mihi  lacrymee  mes 
panes  per  diem  ac  noctem,  cum  diceretur  mihi  lotM 
die  :  Ubi  esl  Deus  tuus  ?  Hcec  recordaius  sum^  et 
effudi  in  me  animam  meam,  quia  veniam  ad  umkrm' 
culum,  tacebo  usque  ad  domum  Dei,  in  voce  iaudis^ 
ei  confessionis  multitudinis  fesla  ceiebrantis.  Noaoe 
qui  dicit  :  tacebo  usque  ad  domum  Dei,  satis  iiidi- 
cat :  cxtra  domum  Dci  manentibus  noii  posse  apte 
responderi,  dum  dicunt  Cbristiano  fideli  :  Uti  esi 
Deus  tuus  ?  Venianl  iu  domum  Dei,  auscuIteiH  ooo 
foris  a  looge,  sed  intus  de  prope  Scripluras  et  cao- 
tica  divina  in  voce  laudis,  et  confessionis  muliitudi' 
nis  epulantis,  ac  festa  celebranlis.  Cantent  semel  io 


variabilis  Deus  cxcedit.   Ut  ergo  eum  aliquatenus  D  vcritate  canticum  graduum  usque  ad  quarfom  de- 


attingerem,  qui  esl  ultra  me,  effudi  animam  meam 
super  me.  £t  quare  boc  feci? 

Quoniam  transibo,  vel  ingrcxliar  in  locum  iaber- 
naculi  admirabilisy  id  est  pcr  Ecclesiam,  in  qua  sunt 
admirabiles  sancti,  ad  coelestem  Jerusalcm  pcrve- 
niain.  Pia^scns  Ecclesia  tabernaculum  est,extra  quam 
siquis  quaeratDeuin,  crrat.  Hoc  est  a(/mtra^t7e  iabcr- 
naculuniy  quoniam  in  corpore  ftdelinm  non  regnat 
peccalum,  sed  anima  facit  corpus  arma  justitise,  et 
ipsa  dominans  corpori  obedit  Deo  sibi  dominanli, 
ciijus  adjutorio  spernit  illeccbras,  tolcrat  aspera, 
tciulil  ad  altn,  Iransitultra  omnia  traiisiloria.lpsius 
eniiii  vox  esi :  Quouiam  iransibo  in  locum  taberua- 
culi  admirabUis  usque  ad  domum  Dci^  aHcrnam  in 


cimum,  et  quintum  decinMim  canticum  graduom, 
ne  semper  extra  positi  dicant  inihi  :  Ubi  est  Jkus 
tutu  ?  Certe  ibi  enm  invenient,  quoniam  illic  inatid«- 
vii  Dominus  benedictionem,  et  vitam  usque  in  tjecu" 
tum  {Psat.  cxxxii,  5).  lUic  sentient  on^ii^/iliiiR,  qu^ 
deseendit  in  barbam,  barbam  Aaroat,  quod  descendii 
in  oram  vestimenti  ejus  sicut  ros  Hermon^  qni  de- 
scendit  in  montem  Sion  {ibid.  t).  Ibi  per  graiiara  DA 
ego  filius  Core  jam  positus  in  finem  psallo,  ei  sicoi 
cervus  desidero  adliuc  ultra  gradus  islos  ascendere 
in  finem  dicens  :  Quoniam  transibo  in  tocum  iuker* 
naculi  admirabilis  usque  ad  domum  Dei  non  mano- 
factam,  seternam  in  coelis,  ad  quam  ducor  in  ^ooe 
exsullationis,  et  confessionis,duni  spiritali  aurcM- 


\m  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IV.  -  PSAL.  XLL  ISOf. 

dilur  snnus  cpulantts,  ac  festa  cclebrantis  mulli-  A  decoqucre,  mullus  liM  labor  incnmbil,  non  solum 


ludhiis. 

Trahitur  bic  forma  loquendi  ab  illa  similitudine, 
qua  cum  homines  festa  vei  nuptias  celebrant,  or- 
gana  introdncunt  el  alia  musica  inslrumenla  volu- 
ptati  aurium  scrvientia.  Et  si  quis  quxrit  quid  illic 
agatur,  ne  videantur  inepta  cantica,  dicunt  se  nu- 
ptias,  aut  feshim  diera  celcbrare  palliantes  bouesto 
nnptiarum  seu  fcsii  nomine  rem  luxnridc.  Sic  ergo 
sonus  seternse  fcslivilatis  mulcet  aures  cordis,  et 
excusatur  delectatio  cxteriorum  anrium,  si  major 
est  interiorum,  si  videlicet  doleclat  plus  sensus  in- 
tellectum,  qnani  rantus  nudilum.  Nam  cum  mihi 
accidil,  ut  mc  plus  deloclet  cantus,  quam  res  qusc 
canitur,  pQenalilcr  peccare  uie  conQteor,  ait  in  II 


qua5  utilia  sunt  in  cibis,  pcr  ailus  corporis  dige- 
renti,  sed  etiam  furfurcs  per  sccessum,  et  maximc 
venenosa  per  vomitum  cgerenti.  Cura  ergo  tibi  ani- 
mae  sit  onerosa  bujusraodi  turbalio,  quare  (u  con- 
turbas  tne  ingerer.do  raihi  pbanlasias  cogitalionum 
inutilium  et  noxiarura  ?  Scio  qnod  inde  coniurbaz 
me,  quia  tu  conturbaris  a  carnaliura  quinque  sen- 
suum  delectatione  tanquam  a  serpentc  mala  sua  • 
dente  et  illiciia  ingerenle  vel  snggcrcnte.  Ab  isto 
serpente  conturbala  couturbas  m^,  contrislata  con- 
trislas  me  suggerendo  el  ingerendo  inutiliaet  noxla, 
quodqne  tu  paleris  in  rebus,  mc  pali  cogis  in  cogi- 
taiionibus.  Nara  sicut  tu  ad  res  pcr  oculos  visas, 
per  aurcs  auditas,  per  gusluin,  odoratura  et  lactum 


bro  Confessionum  beatus  Auguslinus  (i03).  Mulceat      scnsas  moveris  et  turbaris,  cisque,  cura  dclccient. 


ergo  auditum  cantus,  nunc  suavis,  nunc  altisonus, 
nunc  psalmorum,  nune  hymnorum,  vel  canticorum 
spirilualium ;  sed  plus  mulceat  spiritum  spiritalis 
intellectus,  dum  quod  proferttir  ore  vel  percipitur 
aure,  hoc  ipsnm  spiritaliter  inlellectum  versekur  in 
corde.  hiler  hujusmodi  sjrmphonias  ct  psalmodias 
rapitur  cervus,  ipse  videlicet  rationalis  animus  ad 
fontes  aquarum,  quas  interdum  bibens  ita  coro- 
pungitur  et  perfundiiur,  uletiam  exierior  homo  inde 
liabeat  aquas  lacrymarum  :  attameA  corpns,  quod 
eormropitur  aggravat  animam  ex  infirmitate  carnis 
ad  consueta  relabentem,  et  pbantasias  cogitationum 
inutilium  quasi  muscas  importunas  sustinentem. 


subtractis,  cum  oflendunt,  ingestis  contristaris :  ita 
per  reruro  phantasticas  imagines  coniurbas  we  tn 
anima  prius  lurbala  per  res.  Beata  esses  tu  animn, 
si  esses  imperturbabilis  ad  res  :  et  ego  animus  es- 
sera  beatus,  si^'essem  imperturbabilis  ad  cogitatio- 
iics.  Nunc  aulem  quia  tu  conturbaris  ad  res,  el  ego 
tui  bor  ad  cogitationes,  infeiix  ego  homo  f  quis  me  /t- 
berabit  de  corpore  morlis  hujus?  Gratia  Dei  per  Je- 
sum  Christum  {Rom,  vii,  24),  istum  vidclicel  Core, 
qui  in  loco  Calvariae  passus  est  pro  me  animo,  ac 
pro  te  anima,  insnper  etiam  pro  humana  cariie  li- 
l)eranda.  Hoc  sciens 
Spera  in  Deo,  quia  Deus  fortis  vivus  assumpsit  et 


Igitur  animus>mimam,  ratio  sensualitatem,  vir  mu-  q^  ne  spiritum,  etteanimam,  et  carnem  nostram,tria 


lierem  confortat,  dicens 

TcRS.  6.  Quare  tristis  es,  anima  mea^  et  qnare 
conturbas  me?  Ego  animus,  ego  ratio,  ego  vir,  ego 
interior  homo  ad  imaginem  Dei  creatus,  jam  spe 
introgressus  io  locum  tabernaculi  admirabilis  usque 
ad  domam  Dei  te  animam,  te  sensualilatem,  te  fe- 
minam  visibilibus  et  carnalibus  detentam  volo  me- 
cum  trahere.  Sed  quia  tu  retraheris  per  corpus  cor- 
ruptibile  aggravans  te,  in  hoc  conturbas  me^  quod 
noii  coroitaris  me,  ut  libi  sapiant  invisibilia,  quae 
sunt  veritas,  bonitas,  justitia,  sapientia,  caeteraque 
doroas  Dei  fercula  invisibilia  quidem  tibi,  sed  mihi 
▼isibilia,  qvia  intus  video  et  sapio  illa.  Etiam  in 
hoc  valde  conturbas  me,  quod  mlhi  talibus  ferculis 


videlicet  sata  farinae,  id  es(  naturae  humanae  fermen- 
tando  in  unum,  ut  per  divinitatis  fermentum  in  his 
tribus  satis  absconditum  fiat,  quod  Apostolus  ejus 
dicit :  DeuSf  ait,  pacis  sanctificet  vos  per  omnia^  ut 
integer  Spiritus  vester^  el  anima^  et  corpus  sine  que" 
reia  in  adventu  Domini  nostri  Jesu  Christi  servetnr  (/ 
Tliess,  V,  25).  Quia  enim  tria  bsec  assumpsit,  utiqiie 
iria  bajc  liberabil.  Serpens  autera,  id  est  libido  car- 
nalis  ab  illo  non  fuit  assurapta,  quia  non  illum  Eva 
iibidine  infecta  concepit,  scd  Virgo  inviolata  sancto 
Spiritu  obumbrata,  et  ab  aestu  carnalis  concupi- 
scentise  omnino  aliena.  Ideo  ipse  non  ut  ccrvus  in- 
vencnatus  pro  sui  rcmedio  desiderabat  ad  fontcs 
aquaruro,  quia  non  erat  in  eo  ullus  pravx  libidinis 


avide  inbianii  raaxiraeinter  psallendura  et  orandum  ^  motus,  aut  venenum,  qni  iiunquam  ex  prava  libi- 
tu  quasi  Eva  serpenti  consenlanea,  vel  per  cariiem      dine  videndi,  andicndi,  gnslandi,  olfaciendl,  tan- 


languida  phantasticas  turbas  cogitationum  dc  visis, 
auditis,  gustatis,  olfactis,  et  tactis,  extra  sensibili- 
bus  conceplasimportuncingerismemorise,  quse  mihi 
horoini  interiori  cum  sit  qiiasi  os  aut  venter,  re- 
cordationibus  inutilium  cura  recordationibus  rei*uro 
Qtiiium  replcla  sic  conturbatur  sicut  ventcr  tuus 
exterior  carncus  turbatur,  quando  cibis  non  solum 
utilibus,  sed  otiaro  inulilibus  aut  etiam  vcnenosis 
repletur.  Iloc  autem  quotics  contingit ,  tu  anima 
carnem  sensiGcans,  vaidc  turbaris,  quia  cum  tui  sit 
oilicii  carncm  aniroare,  cibosque  illius  in  stomacbo 


gendi  aliqnid  viJil,  audivit,  guslavit,   olfecit,  te- 
tigit. 

Spiritus  tamen  malignus  indeserto  iilum  tcntans 
hoc  efBccre  voluit,  ut  ipsum  de  pane  loqncntem  gu- 
slandi  avidilate  audiret,  de  oinnibus  rcgnis  niundi 
et«gIoria  eorum  suggcrcntcm  libenter  adorarct, 
quasi  cupidns  videndi,  audicndi,  gustandi,  olfa- 
ciendi,  tangendi  pulchra,  et  delcclabiiia  quinqnc 
sensuum  irritaraenta  rcgibns  niundi  abundantia  : 
UcBc,  inquit,  omnia  dabo  tibi,  si  cadens  adoraveris 
me  {Matth.  iv,  9).  Al  ille  quinquc   limpiUissimos 


(103)  Lib.  X,  cap.  33. 


4507  GERUOHI  PRiEPOSlTI  REICIIERSPERG.  M08 

lapideshabens  in  pera  sua,deiino  tentatorem  stra-  A  tibi  Deo  forti  vivo,  quem  in  boc  psalmo  silio,  dico 


vit,  quoniam  qulnque  sensus  in  carne  sua  mundos 
ab  omni  libidinc  habens  verba  quidem  diaboli  au- 
ditu  simplici  pcrcepit,  sed  verbis  ejus  deceptoris 
verba  veritatis  respondit,  et  sic  verus  David  ma« 
gnum  Goliam  slravit.  Quid  enim  contra  istum  vir- 
ginis  Filium  virtutis  liaberet  ilie  malignus,  qui  mu- 
lierem  primam  in  serpente  deceperat,  quam  pomo 
vetito  monstralo  videndi  et  gustandi  libidine  infe- 
cerat?  Vidit  enim,  ail  Scriptura,  mulier  lignum^ 
quod  esMl  pulchrum  visu^  aspectuque  deleclabile^  et 
ad  vescendum  suave  (Gen.  iii,  6).  Sic  delectabiliter 
videns,  audiens,  gustans,  olfnciens  et  tangens  fru- 
ctum  ligni  vctili  cx  toto  corrupta  et  conturbata 
seu   contrislata  est,  pariterque  virura  corrunipi. 


assidue  :  Fiat  voiuntas  tua  sicut  in  eceio,  ei  ia 
terra.  Quare  ergo  tristis  es,  anima  mea,  et  quare  com^ 
turbas  me^  dum  quasi  desperans  te  posse  ascemlere 
post  me  ad  condelect!itionem  iegis  Dei,  vis  me  t  »• 
bere  ad  infima  post  ie,  ut  quomodo  tu  delectarts 
in  rcbus  visibilibus,  ita  ego  spiritus  delectcr  in  ea- 
rum  imaginibus,  meo  sensui  occultese  ingercntibos 
niuilo  importunius,  quam  visibilia  ipsa  se  ingeraui 
quinquc  sensibus  tuis  ?  Quare  per  tales  imagines, 
maxime  in  oratione  conturbas  me  ?  Aut  quare  trUiis 
es  quasi  despcrans  tc  posse  asceiidere  post  me?  Spera 
in  Deo. 

Quoniam  adhuc  confitebor  illi  :  salutare  vultms 
mei  et  Deus  meus.   Jam  confitebor  eum  Salvatorem 


conturbari   et  conlristari  fecit,  ut  ilie  pariter  cum  ^  meum,  quia  spe  salvus  factus  sum   ego  spiritus. 


illa  sententiam  mortis  exciperet,  quae  ad  posteros 
tmmm  imUfaiduie  aerpeBtiDae  suasionis  conceplos, 
et  in  dotore  gaMm  pr«pa|Rto  wSkil  wmmm  m  istft 
Core  babuit,  quia,  etsi  spirilum  et  animam  eC  cor^ 
pus  naturae  bumauae  assumpserit,  vitiosa  tamen  li- 
bido  quinque  seusuum  longe  ab  illo  fuit.  Quid  ergo 
proflceret  in  illo  spiritus  malignus  tentando  sinc. 
suo  instrumento,  sine  libidine  scilicet  quinque  son- 
suum,  per  quam  veluti  per  serpentem  lubricuin 
decoperat  primam  mulierem  primumquc  virum  ? 
Nempc  in  ista  tentatione  spiritus  rationalis  quasi 
vir,  sensualitas  animae  quiuquepartita  quasi  mu- 
lier  viro  subdita  iu  carne  mundissima  velut  in  terra 


jam  ex  parte  in  re  salvatus.  Adhuc  restat  illi  de- 
iiuo  confiteri  etiara  pro  tua  salvatione,  o  anima 
■Kft,  pre  qua  non  dico,  quia  jam  confiteor,  sed  ad- 
kme  cmfM^r^  qn  ffiilwM  eatbonum,  de  qao  lo- 
quor,  videlicet  salus  aimMt  wmm  CHi  cane  sibi 
adhserente.  Quae  salus ,  dum  completa  fiHid,  pkM 
laude  confitebor  illi^  quod  ipse  est  salutare  vuluu 
mei  dando  salutera  plenam,  quas  non  erit  eo  ab- 
sente,  ac  per  speculum  et  in  aenigmate  apparenle  ia 
tabernaculo  isto  admirabili,  sed  eo  praesente  el  tur 
cie  ad  faciem,  vultu  ad  vultum  se  conspicuuin  no- 
bis  exbibente  :  nobis  dico,  id  est  mihi  spiritai ,  et 
animae,  et  carni.  Gum  hoc  fuerit,  tunc  confitekor 


paradisiaca  fuit.  Sed  serpens  defuit,  quia  libido  ^  illi :  salutare  vultus  mei,   et  Deus  meiK,  quia  tunc 


carnalis  in  carne  illius  non  fiiit.  Ut  ergo  serpen- 
tcm  nosirum  iiiterficeret  per  crucein  in  carne  sua, 
vetus  homo  noster  simul  cum  illo  crucifixus  est,  et 
ille  velut  serpens  aeneus  ab  omni  vcneno  libidinis 
alienus  in  ligno*  ^uspensus,  omnibus  pia  fide  illum 
aspicientibus  et  in  ipso  speraniibus,  dat  medicina* 
s^utaris  elTectum. 

Hunc  aspexi  ego  rationalis  spiritus  credcndo  in 
eum,  et  liberatus  sum  per  eum  partim  in  re,  par- 
tim  in  spe,  ita  ut  condeleaer  legi  Dei  liberatus  a 
delectatione  peccati,  et  aversus  ab  orani  mortifera 
Tolunttte  peccandi,  dolens  de  peccato  praeterito,  et 
libenter  cavens  de  futuro.  Erit  autem  perfecU  mihi 
libeitas  a  peccato,  consummato  in  me  regno  justi- 


vultus  ejus  vultui  mco  quasi  mundo  speculo  insignims 
erit  mihi  salutaris,  dando  vultui  meo  salutem  plenam 
in  domo  Dei  aeterna  :  quod  in  tabernaculo  peregri* 
nantis  Ecclesiae  non  complebilur  in  re,  fit  lamen  in 
spiritu.  Ideo  spera  in  Deo^  anima  raea,  spera  ct 
spcrando  semiiia  modo  iu  tabernaculo,  qaod  roe- 
tas  ct  comedas  in  doroo,  praesentialiter  faeie  ad  fa- 
ciem  apparente,  vultu  ad  \ultum  arridente  Salva- 
tore  meo  et  tuo,  depulsa  tristitia,  in  qua  nunc  tor- 
baris  et  tristis  es  anima  mea.  Tunc  implebitttr 
quod  ipsedicit :  Beati^  qui  nunc  fletis ,  qui  ridekitii 
(Luc.  VI,  21).  Ilaque  tristari  quidcm  te  dissuadeo, 
sed  flere  concedo,  dum  dicitur  mihi  et  tibi  qaotidie  : 
Ubi  est  Deus  tuus?  Tristitia  namque  tua  me  tab^- 


tiae,  quod  oro  dicens :  Adveniat  regnum  tuum  (Malth.  D  fecit,  sed  fletus  tuus   aliquoties  quoties  me  refecit. 


VI,  10).  Et  quia  te  animam  quasi  mulierem  meara, 
et  carnem  quasi  terram  in  spinis  et  tribulis  doleo 
esse  sub  maledicto  per  serpentem  illato,  adjungo 
ex  doctrina  Core  in  quotidiana,  et  assidua  oratione  : 
Fiat  voluntas  tua  sicut  in  cxlo^  et  in  terra  (ibid). 
Hoc  autm  dico  vehementer  quasi  cervus  ad  fontes 
aquaram  sitibundus  desiderans,  ut  quomodo  ego 
spiritus  liberatus  a  peccato  servusque  factus  Deo 
condelector  legi  Dei  secuiidum  rationis  virtutcm 
interiorem  :  sic  etiara  tu  sensualitas,  et  tu  caro 
mea,  libereris  a  peccato,  et  serviens  Deo  sentias  vo- 
luntatera  divinam  fieri  in  te,  sicut  ego  spiritus 
eam  sentio  fieri  in  rae,  adimpieto  petitionis  eflectu, 
quem  sicut  cervus  desiderans  ad  fontes  aquarum 


quia  fuerunt  mihi  lacrymiB  meee  vel  tuae  panes  dk 
ac  nocte^  dum  dicitur  mihi  quotidie  :  Vbi  esi  Detts 
tuus  ?  Plora  ergo,  sed  absque  mordaci  et  sseculi 
hujus  tristitia  mortera  operante,  atque  despennio- 
nera  salutis  generante.  Plora,  sed  in  spe  gaudendi, 
quando  apparebit  Core^  qui  est  salutare  vultus  ntd, 
et  Deus  meus.  Ex  eq  enira  qiiod  vultum  roeum,  vi- 
delicet  formam  servi  accepit,  salutem  vultui  nieo 
tribuit,  et  ipse  est  salutare^  vel  salvator  vultus  mei; 
ex  eo  autem  quod  ipse  idem  creator  meus  inspira- 
vit  in  faciem  raeara  vultura  raeura,  spiraculum  viiae, 
creans  me  in  primo  parente,  confiteor  qaod  esi 
Deus  meus. 
Yers.  7.  Deus  meus^  quia  creavit  me  :  Saiuiurt 


I30f 


COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  ~  PARS  rv.  —  PSAL.  XLI. 


1510 


roeuin,  quia  redimendo  salvavil  me.  Spera  in  Deo  A  aerem,  sed  eliam  sub  aquam  deprlmti  spiriiii  su- 


salutari  meo,  anima  mea,  ut  ei  ego  spiriris  exsul- 
tem  in  Deo  saluiari  meo,  et  lu  anima,  magnifices 
Dominum  sperando  et  credendo  iu  ipsum.  Spera, 
inquam,  in  Deo,  non  in  me,  nulla  enim  vel  tibi  vel 
roibi  salus  iu  me,  aul  ex  me ;  sed  potius  ad  me 
ipsum  anima  mea  conturbata  est,  ad  me  ipsum  re- 
fero,  mibimelipsi  attribuo,  quod  anima  mea  turbata 
est,  quoniam  indc  factus  sum  mibimetipsi  gravis 
ego  spiritus  rationaiis,  et  causa  turbationis  animae, 
et  cami  meae,  quod  elatus  in  superbia,  dum  tibi 
Deo  meo  sahitari  vuitus  mei,  superiori  meo  nolui 
humiliter  et  obedienter  sul>esse,  inferiori  meo  vide- 
licet  sensualitati  et  carni  non  potui  utiliter  praeessc. 
Juste  namque  in  Inferiora  mea  perdidi  concessum 


pcrbix  illum  suis  calcaribus  urgente ,  cito  ab 
equiie  maligno  et  superbo  deseritur,  et  ab  illo  ses- 
sore  in  humiritate  gradiens  in  humo,  velut  bomo 
regetur  qui  dicit  :  Super  quem  requiescit  Spirilus 
meusy  nisi  super  humilem,  et  quielum,  et  trementem 
verha  mea  ?  {Isa.  lwi,  2.) 

Igitur  non  equum  sallibus  clalionis  assuctum» 
sed  bumilem  humiiitcr  gradientem  equitavit  asol- 
lum  Core  noster  tendens  ad  locum  Calvariae,  uLi 
evidenlissimam  dcdit  formam  sux  liumilitalis, 
mansuetudinis  et  paticnliae.  Ibi  rcvera  fluxil  Jorda- 
nis  aqua  baptismalis,  cum  decurrenle  unda  pretiosi 
sanguiniset  omnes,  ad  quos  pcrvenil  nqua  is(a, 
salvi  facti  sunt ,  qui  humiles  fodk  SMAt,  suumque 


roihi  dominium,  qui  te  superiorem  meum  non  reco-  B  ordinem  ,   locum  et    modum    tenere 


gnovi  Dominum  meum.  Juste  ancillam  sensualita- 
tem  et  carnem  meam  iuveni  mibi  spiritui  rebellem, 
qui  Domino  meo  rebellis  exstiti  superbiendo  et 
alta  sapiendo  nec  humilibus  consentiendo. 

Propterea  memor  ero  tui  de  terra  Jordanis  et  Uer- 
mottiim^  a  monte  modico.—Jordanis,  ubi  tu,  Doraine, 
salutare  vultus  mei^  et  Deus  meus,  baplisma  conse- 
crasti,  interpretatur  descensio  :  et  Hermoniim  no- 
men  montis  est,  qui  est  juxta  Jordanem,  et  interpre- 
tatur  anathema»  Propterea  ego  spii  ilus  per  super- 
biam  turbatus,  et  jure  domini  mei  in  sensuaiita* 
tem  et  carnem  propter  elationis  culpam  juste  pri- 
vatus  memor  ero  tui  de  terra  Jordanis,  ubi  per  tuam 


Dnde  quasi  terra  Jordanis  irrigua  fructus  magnos 
fecerunt,  quorum  primi  fuerunt,  quos  Ecclesia  prt- 
mitiva  Patres  et  magistrcs  habuil,  a  quibus  et  ipsa 
terra  Jordanis  irrigua  et  fructifera  esse  didicit,  sic- 
ut  scriptum  est :  Ecclesia  erescebat ,  et  conforlaba- 
tur  ambulans  in  timore  Dei^  et  consolatione  sancti 
Spiritus  replebatur  {Act,  ix,  51).  Ambulans^  in- 
quit,  m  timore  Dei^  non  volans,  aut  sahans  in  tu- 
more  diaboli,  consolatione  sancli  Spiritus  replebatur^ 
ne  terra  inanis  et  vacua,  sed  terra  Jordanis  fructi- 
fera  esset. 

Propterea  memor  ero  tui  de  terra  Jordanis^  qui 
humilia  respicis  et  alta  a  longe  cognoscis  {PsaL  cxii. 


bumiiitatem  bapiizatus  a  servo  tuo  mihi  per  super-  p  6)-  A^^a  dico  per  elevationem,   non  alta  per  vi 


virtu- 


biam  tumenti  medicinam  providisti,  ubi  tu,  descen- 
dens  in  aquas,  me  quoque  descendere  et  humiliari 
doeuisti ;  ubi  bominem ,  qui  similitudinem  divinae 
altitudinis  perverse  ambierat,  et  similitudinem  di- 
vinae  bonitatis,  ad  quani  creatus  fuit,  neglexerat, 
revocasti  ad  suae  conditionis  ordinem,  locum  et 
modum.  Ordo  quippe  rectus  est,  uthomo  de  in- 
fimo  elemento  sumptus,  de  terra  scllicet  plasma- 
tas,  et  elemento  aquae  se  recognoscat  inferiorem, 
uec  Deo  altissimo  se  affectet  in  altitudine  consi- 
milem  fore,  cum  uon  solum  angelorum  corpora 
syiritalia  vel  ignea,  in  quibus  apparent,  ut  ange- 
lus  in  rubo,  sed  etiam  volucrum  et  piscium  corpora 
de  aquis  creata  In  sui  conditione  locum  teneant  bo- 


tem.  Sicut  enim  campis  et  vallibus,  aul  alveis  Jor- 
danis  vicinus  est  ad  lilteram  mons  Uermon,  sic  vere 
bumilitati,  vicina  est  virtutum  constanlia,  quam  si- 
gnificans  mons  Uermon  dicitur  anathema^  quia  vir- 
tus  humilitatis  anatbematizat  peccata,  cavente  ra- 
tione  discrotlonis,  ne,  dum  nimium  servatur  humi- 
litas,  regendi  frangatur  auctoritas.  Ipsa  ergo  re- 
gendi  vel  increpandi  aurtoriUs  humilitati  conjun- 
cta  estquasi  mons  Uermoniim,  cnxa  vitia  dctesia- 
tur  et  anathematizat.  Est  et  mons  modieus,  vcl  sictit 
in  Uebraeo  legitur :  Mons  minimus^  quoniam  fe* 
nati  per  baptismum  et  rigati  per  Spiritum  sanctum, 
poenitentia  quidem  parvuli  sunt  et  humiles  ac  nii- 
nimi  suo  judicio  apud  se,  sed  vii  tuiibus  alti  apud 


mine    superiorem,  qui   de  terra  sumptus  est,  et  D  Deum.  Esto   igitur  tu   terra    Jordanis,   dcsccndc 


terra  est,  atque  in  terram  ibit.  Homo  erga  locum 
suum  non  tenuerat,  qui,  diabolo  suadente,  Altissimo 
similis  esse  affectaverat.. 

Quo  contra  Sapiens  dicit :  Si  spiritus  potestatem 
habentis  ascenderil  super  re,  locum  tuum  ne  dimise- 
ris  {Eccle.  x,  4).  Nam  spiritus  malignus  toties 
ascendit  super  nos  volens  equitare  nos,  quoties 
per  superbiam  tentat  nos  :  qui  cum  in  alta  semper 
tendat,  suos  etiam  equos  per  stimulos  superbiae 
quasi  calcaribus  urget,  ut  se  in  altum  elevent.  Scd 
homo^  qui  locum  squm  non  deserit,  qui  se  terram 
vel  pulverem  cognoscens,  non  dico  sub  ignem  vel 


ut  eleveris.  Esto  Uermon  anathcmatizando  te  ipsum 
et  displicendo  tibi,  ut  placeas  Deo.  Beatus  Grego- 
rius  in  Job  (104)  super  bunc  locum  dicit :  Uermon 
anathema,  id  est  alienado  interprelatur,  De  terra 
ergo  Jordanis  et  Hermoniim  Dei  reminiscitur,  qui  in 
eo,  quod  semetipsum  dejecit^  atque  a  se  alienus  exi- 
stit^  ad  Conditoris  sui  memoriam  revocatur,  Uinc  est 
enim^  quod  voce  Veritatis  dicilur  :  Si  quis  vult  poit 
me  venire,  abneget  semctipsum  ( Luc.  ix,  %).  Sj- 
metipsum  enim  abnegat  quiy  calcato  typo  superbue^ 
ante  Dei  oculos  esse  se  aiienum  demonstrat.  Sic  Di- 
vid  oarvus  apud  se,  magnus  apud  Deum  dixit :  L  i- 


(104)  S.  Greg.  M.  Lib.  xxxiii.  Moral.  cap.  6. 


451i  CERnOHI  PRJlPOSiTI  REICIIERSPERG.  «t^ 

dnm  ei  vilwr  fiam^  et  ero  Immilis  tn  oculis  meis  (II  A  lilium  conTalliuTn  crevUin  montem  exceboni,  iia  at 

Iteg.  \i,  i2).  Qui  cum  cssel  apud  se  humilis,  oral 

quasi    mous  immobilis    in  constantia   reginiinis. 

Item  Joannes  Baptista  humilis  quidem  quasi  tena 

Jordanis  non  se  dignum  judicavit  solvere  corrigiam 

calceamentorum  Chrisli,  sed    magnus  coram  Do- 

roino  dignus  hahilus  est  baptizare  Doniinum   in 

Jordane.  Ipse  itaquc  non  solum  de  terra  Jordanis 

fuit  pcr  humililalem,  sed  etiam  mons  Hermon  per 

auctoritatem,  qua   peccalores  anatlicmatizavit  di- 

cens  :  Gemmiua   viperarum,  quis   vobis  ostendit  fu- 

gere  a  ventnra  ira  ?  {Luc,  iii,  7.) 
Hic  mihi  occurril  quorumdam  falua   humililas, 

ct  aliorum  stulla  procacitas.  Nam  sunt,  qui  sichu- 

miliantur,    ut   boni    aemulalores  non  sint  neque 

audcant  manifeste  aliquid  loqui  ad  emendationem  B 

vitiorum.  Et  sunt  alii  tam  protcrvi,  et  ad  reprehen- 

dcndum  prompti,  ut  eis  onerosum  sit  non  habere 

quod  reprehendant.  Priores  de  terra  Jordanis  ali- 

quid  habent,  sed  de  monte  modico  Hermoniim  niliii' 

babent.  Sccundi  de  monte  aliquid  videnlur  habere, 

sed  procui  sunt  a  Jordane.  Medio  tutissime  ince- 

dunt,  qui  dilectione  biiminum  et  odio  vitiorum  pa- 

riter  ardente.4  neque  super  homines   eitolluntur, 

nei{ue  vitiis  aiiquando  ita  subdantur,  ut  aiiena  vi« 

tia  tacendo  faciant  sua,  quod  est  crudelttas  maxima. 

Si  enim  irater  tuusvulnus  haberet  in  corpore,quod 

vellet  occuitare,  cum  tiroeret  secari,  nonne  crude- 

llier  abs  te  siieretur  et  misericorditer  indicarctur? 

Quanto  ergo  potius  euro   debes   roanifestare  ar-     „_   ^   _  ,^, ... ^_ 

guendo  primo  inler  te  et  ipsum  solum,  deinde  co-  ^  loiam  coenam   praecipue  chariiatem  docens  ipsjus 

quoqne  in  te  ipso  exemplum  dedisti  ponens  animara 
tuani  pro  amicis  tuis,  non  quia  jam  erant  amict, 
sed  ut  de  inimicis  fierent  amici.  Propterea  memor 
ero  tui  de  monte  modieo  Hermoniim,  de  moote  Ma- 
ria,  ubi  quondam  Isaac  patri  obedivit,  ut  immofa- 
retur,  ubi  et  David  in  area  Arenna  sacnficiani 
obiulit,  et  Salomon  templum  «Tdiricavit,  ubi  tandem 
Calvariae  locura  passio  et  maledtctio,  sen  anatlie- 
matizatio,  ac  derisio  sacravit,  qiiia  tu  noster  Paler 
Core  passus,  maledictu»,  anathematizatus,  atqoe 
dcrisus  pro  nobis  tlliis  tuis  commendasti  cliarit^- 
tem  tuam  nobis,  qua  majorem  nemo  hsbet.  Pro- 
pterea  memor  ero  tui  de  terra  Jordani$  hamiiitalem 


impleat  muudum  universum.  Cum  eaim  pnmo  4 
lapis  parvulus  de  monte  sine  manibus  tiAscissm» 
(Dan,  II,  34),  et  haberetur  sicut  mons  Hermou^ 
monsanathematizatus,  factus  pro  nobis  maiedictQiB, 
ut  nos  de  maiedicto  iegis  liberaret,  nunc  elevatas 
est  super  omnes  colles  in  verticem  montiuro,  et 
fluent  ad  eum  omnes  gentes  in  aquis  Jordanit  per 
navero  sanctae  crucis.  Praeclara  est  valde  virtus  bO' 
militatis,  per  quam  venitur  usque  ad  verticesi 
montis.  Pulcbre  huic  sociatnr  ardor  charitatls 
quasi  mons  Hermon  modicus,  qui  quasi  mons  im- 
niobilis  manet,  et  nunquam  excidii  :  qnasi  Hermon 
pravitates  aiiathematizat,  quasi  nioJicus  non  in- 
fiatur. 

PropUrea  memor  ero  tui,  Dominc  Jesu,  qiii  es 
verus  Core^  cujus  iiliis  altitulatsr  psalmus  iste;  me- 
mor  ero,  inquam,  tui  de  terra  Jordanis,  in  qua  nobis 
exemplum  dedisti  summse  humilitatis,  et  de  monie 
modico  Hermoniim^  ubi  pro  nobis  maledictum  fa- 
ctus  quaci  anathematizatus  inter  latrones  pepeo- 
disti,  cum  iniquis  reputatus  :  qao  facto  maximaBi 
tui  erga  nos  charitatem  commendasti ,  quia  majo' 
rem  charitatem  nemo  habet,  quam  ut  animam  suam 
ponat  quis  pro  amfcts  suis  (Jban,  xv,  15).  Proptered^ 
quia  in  nocte,  qua  tradebaris,  discipulorum  pedes 
abluens,  ct  quasi  aquis  Jordanicis  rigans,  commen- 
dasli  eis  humilitatem  dicens  :  Exemptum  dedi  xoHs^ 
nt  et  vos  ita  faciatis  (Joan,  xni,  15),  memor  ero  imi 
de   terra  Jordanis,   et  quia  in  eadem   nocte  per 


ram  testibos,  postremo  coram  Ecclesia,  ne  pemi- 
ciosius  putrescat  in  corde!  Talis  Deo  placetbumi- 
litas,  quam  comitatur  charitas  non  agens  perperam 
(/Cor.  XIII,  4),  id  est  perverse  contra  propriam 
conscientiam,  bonnm  malum  vel  maiom  bouum  di- 
ceQdo,  aut  loqucnda  tacendo,  seu  tacend?  loquendo, 
quae  usque  adeo  non  gandet  super  iniquilate,  con  • 
gaudet  autem  vcritati^  ut  impugnando  iniquitatem, 
defendendoque  veritatem  concitet  sibi  pierumque 
adversa  :  quae  non  irritatur^  sed  omnia  suffert,  om- 
nia  sustinet,  et  inter  liaM;  nunquam  sic  excidit,  ut 
vci  ab  impugnatione  iniquilaiis,  vel  defensione  ve- 
ritatis  propter  adversa  cesset,  inter  qose  patiens 
est  et  benigna.  Patiens,  ut  nolil  viuci  a  malo;  beni-  fy  servando,  et  de  monte  modico  Hermomim  cbarila- 


gna,  ut  vincat  in  bono  malum. 

Est  ergo  virtus  humirttatis  quasi  terra  Jordanis 
irrigua,  quia  Dcus  humilibus  dat  gratiam,  et  custo- 
diens  parvulos  Dominus  dicit :  Sinite  parvulos  venire 
ad  me:  talium  est  enim  regnum  coelorum  (Marc,  x, 
14).  Item  :  Msi  efficiamini  sicut  parvuli,  non  intra^ 
bitis  in  regnum  ccelorum  (Matth.  xviii,  5).  Ilcui : 
Beati  pauperes  spiriiu^  quoniam  ipsorum  est  regnum 
coelorum  (Malth.  v,  3).  item :  Omnis^  qui  se  humiliat^ 
exatlabitur  (Matth,  xxiii,  13).  Ipse  respexU  humiiitn- 
tem  ancill<B  suo!  (Luc.  i,  i8),  quasi  terram  Jordanis 
frugifcram,  spinas  et  tiibulos  non  habenlem.  Ipse 
exultavit  humiles  (Ibid,,  52)  quasi  lerrae  illi  viciiios 
moiites,  inter  quos  cl  ipse  illius  terrae  fructus  ct 


tem  sectando,  quia  in  oculis  tuis  despecta  est  bii- 
militas,  quam  non  commendat  socia  cbaritas,  et 
nulla  est  charitas,  quam  destituit  humiiitas.  Pro- 
pterea  memor  ero  tui  non  de  sola  huiniliute,  Be, 
dum  nimium  servatur  humilitas,  regemli  frangatur 
auctoritas  ;  nec  de  tali  humilitate,  qua  sie  diligan- 
tur  homines,  ut  eorom  pariter  diltgantor  errores» 
sed  de  humilitate  per  aroorem  cliarilatis  maritata, 
ct  de  amorc  Dci  et  proximi  per  hiimilitatem  quasl 
uxoiato,  quia  de  tali  tam  spiritali  duarum  prseci- 
puarum  virtutuin  conjugio  multarum  aliarum  vir- 
tulum  propagatio  veniet,  in  qua  multi  Olii  Core,  ne 
dcHdcanlur  ut  calvi,  erunl  pcr  hamiruatcm  qua^ii 
mitra  candida  dc  humiii  maleria  contexla  infuiati. 


mz 


COMMENTARllJM  IN  PSALMOS.  -  PARS  IV.  —  PSAL.  XLL 


1514 


ec  pcr  diariuicra  quasi  aurea  lamina  gloriose  co-  A  tUudinem  peccatorum  (/  Petr.  iv,  8),  Audis,  quia 


rdiiafi,  quia  ineflabile  nonien  Dci  iali  coronje  iuscn- 
pcum  {DeuB  eniin  charitat  est  [J  Joan.  iv,  16]}  glo- 
riiirai  stibter  bumilitate  mitratum,  et  desupcr  cha- 
rilate  ooronaitim.  Ilumilltas  quippe,  ut  diii,  de 
bumiii  maieria  cbhteiitiir,  dum  ei  eorpiis  per  absti- 
nentiam,  ne  lasciviat,  et  aniina  per  pceniientiam 
practerkorum,  seu  timorem  futurorum  pcccatorum, 
ne  suptirbiat,  caiite  TiumiliaiurY  tanquani  si  de  s4a- 
fnineac  subtegmiiie  paniiiis  bjssiiius  ornamcnto 
sacerdoiali  apius  contexaiur ,  de  qiio  hon  soluni 
iiara,  sed  ei  reliqua  Levitica  vesiimenta  fianl.  Quae 
sicutbenc  contexia^  et  diligenter  cahdidata  levitam, 
sacerdbtem,  vel  ponlificem  tondecofahi  ih  habitu 
corporis  :  sic  ei  muUo  ampliiis  meiis  bimillala,  ei 
caro  candidata  pariterque  humiliata  hohesCani  ha» 
biiom  intertoris  bominis,  cum  iu  cohspectu  Dei 
apparebk  bumilis  ih  meiite  quasi  niiiratiis  in  capiie, 
liurnilis  quoque  in  (6(6  siio  esse  ianqiiara  Indutus 
aique  opertus  alba  et  ialari  (uiiica. 

Pe^ro  aurea  lamiha  de  preiiosa  fU  ma(eria,cum 
et  de  auro,  quod  est  inier  meialla  pretiosius,  fabri- 
catur,  ei  cidem  pretiosum  Dei  homen  ihscribitur. 
Sic  et  cbaritas  de  preiiosa  re  in  corde  iiasciiur  et 
augetur,  eique  inscribiiur  uomen  Dei,  dum  pro- 
pterea  libenier  Deum  dili^Imus,  qula  ipse  prior 
dilexii  nos,  ct  quia  ipse  Deus  cliariias  est.  Uujiis 
fuigor  in  m^nie  simllUudinem  habet  coronsBy  cujiis 
circulus  est  absque  fine,  qiiia  Deus  diligendus  esi 


cbaritas  non  solum  in  capite  operii  caiviiium  filio- 
rum  Core,  ui  aurea  corona,  sed  etiam  iotius  corpo- 
ris  operii  maculas  de  multitudine  peccatorum  in- 
(lictas  tanquam  vcstis  auraia,  gua  ei  regina  illa  or- 
naiur,  quae  ad  dexteram  sui  spoiisi  staiis  conspici- 
iur  in  vcstitu  deaurato  circumamicta  harktate  (Psal. 
xLiv,  10j,juxta  quodscripium  esi,  quoniam  uni- 
veraa  delicia  operii  charlias,  ei  quia  jcharitas  operii 
muliitudlnem  peccalorum.  fiona  vestis  charitas, 
qua  non  sotumi  confusionis  operiuntur  maculas,  sed 
in  qiia  regii  decoris  insuper  ornalus  agnoscitur.  Sic 
ornaridecei  genus  elcciuin,  regale  sacerdoiium, 
genteih  sanctam,  popuium  acquisiiionis ,  omnes 
videlicet  filios  Core,  id  esi  imiiatores  passionis 
Domiiiicflb,  quibus  psaimi  hujus  ihiellectus  assigna- 
iur,  qiii  ejusdem  Cor^  irrisoribus  esi  impeneirabi- 
lis  quasi  abyssus,  cuj'us  noh  invehiiiir  fundus : 
quia  iiitellectu$  Psalmi  hujusesi  valde  profundus, 
ui  abyssus.  Aiiamen 

Veiis.  8.  Abgssui  abnsswk  iuvocaL,  quJa  profun- 
dum  iuiellecium  profundum  cnicrs  aperit,  eamque 
profuhda  bumilitas  filiorum  Core  capit.  Sicut  ehini 
pupilla  ragra  profunde  videL,  alba  noii  :  sic  humile 
cor  profunde  iiueliigit,  quia  &piriius  saiictus  ele* 
cios  fugieus  et  6umile  cor  inhabitans  omnia  scru- 
tatur  eiiam  profunda  Dci.  Sic  ubyssus  abyssuin  iii- 
vocai,  q<iia  profunda  humUifas  in  se  Spirituui  san- 
ctum  iuviiai  scrulanlem  [Mrofunda  De:  et  ailmini- 


ex  ioto  corde  et  ex  iota  aiiima  et  ex  toia   virtuie  ^  strantcin  finis  Core  proluiidum  intellectuhi. 


slne  fine  per  omuia  s^ula,  sicul  ipse  nos  pVior  di- 
iexit  abs^ue  iiiille  ahie  oihnia  iempora  saecularia  in 
Filio  suo,  in  qii6  iios  p4*a^esiiiiavii,  slcui  Apostohis 
ait,  mte  nmudi  coustitutionemy  ut  essemus  sancti  et 
immaculuti  {Ephes.  i,  4).  Sancti  videiicei  }ier  clia- 
ritatem,  immacutati  per  meniis  ei  corporis  hiimili  • 
iatem;  sancti  per  Spiriium  samctum^  qui  ahior  esl ; 
imunaculati  per  exempla  Christi  f ilii  propier  nos 
huuiiiiaii  usquead  mortem,  moriem  auiem  crucis. 
Cui  81  commoriendo  carnem  nosiram  cum  vitiis^i 
concupisceniiis  mortiflcamus,  dum  non  in  angaria, 
ui,SimonCyrenensis»  sed  ih  voUiniaria  bumilitate 
crucem  hujusniodi  poriatnus,  vere  sacerdotes  Dei 
erimus,  jusiitia  induii  secundum  qudd  dicilur  :  Sa- 
cerdous  iui  induantur  justitia  (PsaL  cxxxi,  9).  Ju-  " 
sium  quippe  esi,  ui  quomodo  hoster  Core  iii  loco 
Calvaris  crucifixus  biimiiis  iuveniUs  esi,  qui  cum 
^ssei  Deus,  babiiu  inVentus  est  ui  hbmo  humiliando 
se  ipsum  facius  obediens  usque  ad  moriem,  ihortehi 
autem  crucia  :  ila  nos  fiUi  Core  hurailes  ei  bbcdien- 
tcs  maneaihus  usque  ad  mortem,  mortehi  aiitem 
crucis,  annitehdo'  coihprebendere  cum  bmniLus 
saoctis,  qu£  sit  ipsihs  crucis  lafitudo,  IbngUudb, 
sublimilas  ei  prbfuii4uhi. 

Laiiiudo  crucis  reiiquis  dimensibnibus  ejus  antc- 
ponitur ,  quia  cbariialis  latura  mandatum  nobis 
ante  omnia  indiciiur,  cum  per  Apostbium  diciiur : 
Anie  omnia  autem  mutuam  in  vobisnietipsis  chart" 
tatem  continuam  habentes^  quia  charitas  opcrit  mu*- 

patrol.  cxaii. 


Miter  :  Abyssus  abyssum  jnvocat,  duih  filiorum 
Core  inteilectus  per  hoc  adjuvalurct  illuminatur, 
quod  Tesiamentum  Velus  per  Novum  exponitur.  Nani 
dusabyssus,  duo  TestamcnUi  propier  inteUectus 
profuiiditatem  possuni  intelligi,  et  abyssus  abysstmi 
tifoocal,  dum  lex  Evangelib  cohcordat.  Lex  Evan- 
geKum  vocat,  quando  prsedicii,  qjuod  impletur  iii 
Evangeiio,  ut  esl  illhd  :  Propiietdm  suscitabit  Do- 
minus  beus  de  fratribus  iiUs^  ut  petisti  in  Horeb 
{beut.  xyiii,  15,  i6),  qubd  ih  Evangelio  impletum 
iDvenimus,  ut  protbhiariyr  Siephanus  cbntesiatur. 
Item  :  Evangelium  vocat  legem,  qubniam  fegis  testi- 
moniis  uiitur,  ui  est  iilu<t  :  Os  non  i:6mminuelis  ex 
eo  (Joan.  xix,  56).  tcem* :  /ii  ore  duoruni  vel  triuni 
tistitm  stat  onme  vertum  {Matth.  xviii,  16)1  Item 
lex  dicii :  Non  alUgabis  os  bovi  triiuranii  (l  Tim,  v, 
18;  Z^iii.  XXV,  4),  quod  Apostolus  dbcet  dictum  de 
prsedicatoribus  Evangelii.  ttxc  autem  mutua  f  esta- 
mentorum  invocatio  fii 

In  voce  cataractarum  tuarum  Deus,  qui  sedes  su  • 
per  Cherubin  et  abyssos  intueris,  in  cujiis  manu 
sunt  voces  cataractarum  tuarum^  id  est  proplieta- 
rum,  qui  bcnedrcuntur  calaracue,'  li  est  fbramina 
secreta,  qualia  dicuntur  esse  in  nubibus,  perquse 
descendii  pluvia,  vel  etiam  in  coelb,  per  qus  credi- 
iur  enianasse  quondam  diluvialis  aic[ua!.  Uhde  Iegi« 
iur  :  Dirupii  sunt  fontes  abyssi,  et  cdtarae^oe  cali 
apertm  sunt  {Gen.  vii,  41).  Dene  itaque  proplietie^ 
vei  apostolidicuntur  cataructas^  de  quibus  fluenta 

48 


I5i5  GEnilOUl  PRiCPOSITl  REIGilERSPERG.  i^H 

Dei  manMit.  Nam  in  vocibu»  liu]usniodt  cataracia-  A  Ei  ut  prorundiorcm  abyssum  ostenJeret,  adjccU  : 


mm  luarum^  Domine»  conlin^iUur  judtcia  tua,  qusc 
9unt  abyssus  multa.  Duas  vero  abyssos  principaics 
duo  judicia  inteliigimus,  unum  praesens,  alterum 
futurum.  Praesens,  ^uo  dicitur  bomini  :  Maleditia 
terra  iu  opere  tuo^  cum  operalut  fuerit  terram^  non 
dabit  fructut  suo$^  $ed  spinas  et  tribulos  germinabit 
tibi,  In  sudore  vultus  tui  vesceris  pane  tuo^  donec 
revertaris  in  terram^  de  qua  sumptus  es  {Gen.  iii, 
47,  etc).  Futurum,  quo  dicetur  impiis  :  Ite^  male- 
dicti^  1)1  ignem  atemum^  qui  paratus  est  diabolo^  et 
angetis  ejus  {Matth.  xxv,  41).  Abyssusefffi  abyssum 
invocat  in  vote  cataraclarum,  id  est,  propbetarum, 
\ei  apostdorum  docentium  quod  bomo,  nisi  prae- 
scntis  judicii  pcRnis  emendetur,  in  futuro  judicio 


Sed  neque  me  ipsum  judico  (/  Cor.  iv»  5}.  De  li^c 
abysso  illc  memor  Dei  de  terra  Jordaim^  adiairaRS 
ait  :  ^  altitudo  divitiarum  sapientite^  et  taemUm 
Dei :  quam  incomprekensibiUa  sunt  judicia  ^tu^  #1 
investigabUes  viee  eju$  I  {Rom.  xi,  53.) 

Aliter  :  Abyssus  abyssum  invoeat^  id  esl,  Ihmm 
liominem,  dum  aMquid  fidei  et  veritatis  ilU  praedicat, 
quod  non  facit  in  sua  voce  :  sed,  o  J)euSy  in  voce 
cataractarum  tuarum^  id  est  in  voc^sibi  a  te  per  oc- 
cultas  spiritus  tui  vias  immissa. 

Aiiter :  Abyssus  abyssum  invocat,  Nalura  siqoi- 
dem  nostra,  et  maxime  ratioiialis  anim»  substao- 
tia,  quae  sibimetipsi  penitus  incomprehensibilis  se- 
cundum  physicam  rationem,  et  quasi  qaidain  o^ft- 


poenis  aeternis  tradetur.  Hoc  ergo   pensans,  Dcus  "  sus  es(,  Divinitatis  in  se  aBbstantlMn  et  cognilioiiem 


fortis  et  immortalis,  qucm  laudaiit  angeli,  adorant 
dominaiiones,  tremunt  potestatcs,  contremisco  totiis, 
et  ad  me  ipsum  anima  mea  conturbata  est.  A  ju- 
diciis  enim  tuis  timui  {PsaL  cxviii,  liO),  sciens  quod 
multi  a  poenis  praesenlibus  transeunt  ad  poeuas 
aeternas,  dum  abyssus  praesentis  et  nunc  immineutis 
judicii  quando  negligitur,  vocat  alteram  abyssum, 
Jadicium  videlicet  extremum,  quo  inemendabiles 
mittantur  iu  proftindum  infcrni.  Vel  abyssus  abys- 
tum  in»oeat^  quando  per  judicium  aquae  ih  diluvio 
faaom  praenuntiatur  judicium,  quo  Dens  judicatu- 
rus  est  vivos  et  mortuos,  et  saeculum  pcr  ignem. 
lioc  et  arcus  in  nubibus  coeli  positus  testatur,  qui 
colore  caerulco  judiciumaquae  significatpraeleritum :  ^ 
Colore  vero  coccineo  judicium  iguis  futurum. 

Aliter  :  Abyssus  abyssum  invocat  in  voce  calara- 
ctarum  tuarum  Deus  fortis,  cum  de  Scripturis  ho- 
minem  docet  homo.  Docct  namque  homo  divinitus 
doctus  alium  saepe  hominem  iu  voce  Prophelarum 
et  Apostolorum,  qua  in  re  abyssus  abyssum  invocat, 
quando  secundum  profundam  Odem  profundumque 
audiendi  vel  discendi  desiderium  datiir  sensus  pro- 
fundus  in  cor,  et  sermo  profundus  in  os  doctoris. 
Unde  Apostolus  ait  Gorinthiis :  Os  nostrum  paiet  ad 
vsi,  0  Corinthii^  cor  nostrum  dilatatum  est  {II  Cor. 
VI,  It).  Quo  conlra  ubi  verbum  Dei  non  recipitur 
nec  amatur,  abyssus  isto  in  ore  doceniis  ita  sicca- 
tur,  ui  etiam  bono  doctori  propier  malos  auditoies 


invocat^  quae  item,  imo  vero  major  abyuus  est,  si 
qoidem  Divinitatls  essentia  omni  creatur»  inconi- 
prehensibilis  est,  quamvis  creaturae  rationaii  caps- 
bilis  est.  Unde  Pater  Augustinus  in  orationibus 
suis  ad  Deum  clamat  diceiis  :  Noverim  me^  iiom- 
rim  te.    . 

Aliter :  Cum  quis  quasi  cervus  desideraus  ad 
fontes  aquarum  desiderat  ad  Deum  fontem  vivjm, 
si  mulio  afficitur  desidcrio,  mulio  viventiuna  aqaa- 
rum  satiabitur  iibysso,  quoniam  omni  habenti  de- 
siderium  bonum  et  magiium  dabitur  boniim  desi- 
dcratum  ;  ab  eo  autem,  qui  non  habet,  et  quod  vi- 
dctur  habere,  auferetur  ab  eo. 

Aliter  :  Propterea  memor  ero  tui  de  terra  Jordamu 
et  Hermoniim  a  monte  modico  servaiido,  ul  supra 
dicium  est,  humilitatem  et  charitaicro,  qaoiiiafli 
abyssus  abyssum  invocatj  Id  est,  muUa  dilectlo 
multorum  peccatorum  indulgentiam  impelrat  juxta 
illud  :  Dimissa  sunt  ei  peccata  mtt//a,  ^uoftfom  dt- 
lexit  multum  {Luc.  vii,  47). 

Aliter :  Ideo  ad  me  ipsum  anima  mea  contorbata 
esl,  quoniam  abyssus  abyssum  invocat^  id  esl,  mol- 
ta  peccata,  multas  poenas  requirunt  per  jiitfina  nm, 
quae  sunt  abyssus  multa,  quibus  dictantibus  ei  in 
praesenti  vlta  punimur,  et  nisi  emendati  fuerimus, 
post  mortem  in  anima,  post  resurrectionem  in  cor- 
pore  siniul,  et  anima  torquebimur  {PsaL  xxxv,  f). 
£t  de  futuris  quidem  poenis  quid  judlcia  tua  in  sus 


dicaiur  :  Linguam  tuam  adhcerere  faciam  palato  tuo^  D  profundiutis  abysso  super  me  reservent   ignoro. 


et  eris  mulus,  nee  quasi  vir  objurgans^  quia  domus 
esasperans  est  {Ezech^  iii,  26).  Ubi  hoc  evenit,  ibi 
non  abyssus  abyssum^  sed  aridiUs  ariditatem  invo- 
cat,  quia  vel  nuUus,  vel  siccus  erit  sermo  in  ore 
doetoris  ob  meritum  indevo&i  auditoris. 

AUter :  Abyssus  abyssum  invocat^  quia  vel  pro- 
funda  devolio  doctoris  profundam  devotionem  in 
anlmo  auditoris,  vel  e  converso  profunda  devotio 
auditoris  profundam  devotionem  vocat,  id  est,  me- 
rito  suo  exigit  in  animo  doctoris. 

Aliter.  Gum  Scriptura  dicat  :  Pravum  est  cor  ho- 
minis  et  inscrutabile^  quis  cognoscet  iHttd  {Jerem. 
xvii,  9),  recte  cor  hominis  abyssus  dicitur.  Unde 
Apostolus  :  Mihi  pro  minimo  est^  nt  a  vobis  judicer. 


quas  vocibus  cataractarum  tuarum  commiiiantibiis 
timeo,  sed  de  praeseutibus  poenis  tam  multal  jam 
peccalis  mcis  exigqntibus  expertos  sum,  ut  veradier 
dicere  possim : 

Omnia  excelsa  tua^  et  fluctus  tui  euper  me  irmn^ 
runt,  Ego  enim,  sicut  Jonas  inobediens  per  inobe- 
dientiam  sorbente  ceio  voratus  in  profandum  maris 
et  abyssl  deveni,  et  ibi  tanquam  in  fundo  mahs, 
tanquam  in  regione  longinqua  in  me  ipsum  poeui- 
tendo  reversus  dtxi :  Fluctus  tui  super  mt  transie- 
runt.  £t  ego  dixi  :  Expnlsus  sum  ab  oculis  tais. 
Putas  videbo  templum  sanctum  tuum?  Putas  traas- 
ibo  in  locum  tabemaculi  admirabilis  usque  ad  do- 
mum  Dei?  Quanti  merceuarii  in  domo  patris  mei 


4S17  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  lY.  —  PSAL.  XLL  I8t8i 

ahundaiit  panibtts,  cgoautcm  bic  in  vciilre  ceii  ci-  a  ^uatUy  in  grati^rum  nctione  cantaii,  ct  in  noiU;  id 


bus  ^s  faclus  absque  cibo  faine  perco.  Dixi  talia 
inlra  me  ipsum  tion  indulgentiam  despcrando,  sed 
pofenas  tuturas  mcdilando,  quas  timcre  cogtAtar  dc 
IHraBsentium  grandi  cxperiiiiento.  Nam  onmia  excelsa 
iua^  sLTCy  ut  in  Hcbraeo  liabetur  omne$  gur^itet  tui  et 
ilmcttis  tui  iemper  me  transierunt.  ExccUa  tua^  id 
est,  mirabiles  elationes  inaris  in  magnts  tcntaiioni- 
Lus  vcl  iribulalionibus  transierunt  super  me,  et  fu^ 
€tui  lui  in  pcenis  vel  lenialionibus  mlnoribus  vene- 
runi  super  mc.  Sed  in  boc  mibi  consolatio  cst  et 
ia  mciiio  tribulattonum,  quod  jam  transierunt  ex 
partc,  niidc  mihi  spcs  cst,  qiiod  ex  toto  transibunt. 
Alia  translatio  babet :  Suspensiona  tua^  et  puctut 
itft  super  nte  transierfuit.  Suspensiones  ad  futuram 
spcclant  abyssum,  quam  Deus  minaliir.  Qui  cnim 
miiiatur,  non  prcinit  nos  magnitndiiiis  sux  mnle, 
nec  mulla  foriitudine  C(»nlQiidit  i^obiscum,  sed  vo- 
lens  nos  cinondari  quasi  manu  extcnta  suspendit 
percussioucs  abyssi  futurae.  Flucius  aulem,  quos  in 
prsesenti  sentimu3,  esi  aniccedens  abyssus,  in  qua, 
si  non  purgabimur,  aliera  dcbinc  abyssus,  qua; 
uuncsuspensa  esi,  veniei  super  nos.  terum  si  iios 
modo  purgabimur,  venicl  quidcm  futurse  tribula- 
lionis  abyssus,  non  tamcn  super  nos,  scd  super  tri- 
bulantes  nos.  Utidc,  ut  aflirmat  Apostolus,  nonc 
sustiaemus  tribulationes  in  exemplum  justi  judicii 
Dei  {11  Tliess.  i,  5).  Si  eiiim,  ut  ait  Petrus,  nunc 
lempus  est,  uljudicium  a  domo  Dei  incipiat,  et  hoc 


est,  iii  tribulaiione  WMndatit  canticum  frequenlgiri 
ejusdem  misericonliae.  Undc  Aposlolus :  Gioriamur^ 
inquit,  lai  tribuimtionibuSf  9cientes  quod  tributatio 
patientia  aperatur^  paiientin  pwbationem^  probatio 
vero  spem^  spes  autem  non  canfwuiit  {Rom,  v»  3).  Et 
psalmographus  alias  misericordiam,  Inquit,  etjudi- 
cium  cantabo  tibi,  Domine  {Psal,  c,  i). 

Aliter  :  /n  die  prospciitatis  mandarff  Dominun 
miiericordiam  suam  spcrari,  quod  Tidclicet  sims 
misericordiier  et  castiget  in  tribulatione,  ct  (^por- 
tune  liberci  de  tribulalior.e  sccundnm  quod  ipse 
esi  adjuior  in  opportunitatibus,  in  tribulatione  : 
sed  tn  uocte  deelaravit^  id  cst,  iii  ipsa  tribulatione 
oianifcsiavit,  qiiain  fueril  vcrax  in  sua  promissio- 
B  ne.  Ergo,  ut  Ibrmica  in  xslafc  coUigit  qnod  in 
bieme  prosit,  ct  nos  in  die  prospcriiatis  disccre 
debemus,  quam  Dei  miscricordiam  in  noctc  adver- 
sitatis  sperare  debeamus,  ut  ea  Tcnicnte  canticum 
ejus  frequeniare  sciamus.  Didicerat  Job  in  prospc- 
ritate  quid  cantari  oportcret  in  adversitate.  Unde 
quasi  doctus  cantor  non  murmuravil  in  nocte^  sed 
bene  cantavit  dicens  ;  Si  bona  iuscepimus  de  manu 
Domini^  mala  autem  quare  non  sustineamus  ?  Domi» 
nus  dedit^  Dominus  abstulit,  Sicnt  Domino  placub, 
ita  factum  ett :  Sit  nomen  Domini  benedictum  {/oj 
II,  tO;.  Similitcr  iiaut»  praddendum  est  in  tiau- 
quillitate,  quomodo  navis  giibeinetur  in  tempesla- 
te,  quam  quia  semper    ventorum   instabililas  et 


incipii  a  nobi^  juxta  illud  :  A  sanctuario  meo  incipi"  />  teinporum  volubiliias    minaiur,  niliil  rcsiat,  nisi 

l^,  quis  finis  eorum,  qui  non  creduut  Etangelio  ?  Et 

si  justus  proiscnti  flagello  jusliOcatus  vix  salvabitur^ 

impius  et  peccalor  ubi  parebunt  (/  Petr.  iv,  17,  18)  ? 

Si  iiunc  Dcus  flagellat  onmem  filium^  quem  recipit 

{Hebr.  xii,  6),  quon.'odo  in  fuliuro  flagris  tartareis 

cruciabitur,  qui   modo  non  rccipitur  ?  Tunc  cniin 

in  judicio   extremo  rcvclabitur  ira  Dei  dc  coelo 

super  omuem  impiciatcm  eorum,  qui    vcritatem 

Dei  in  juslitia  dctincnt.  Nunc  autem  suis  flliis,  qui 

disciplinam  patcrnam  disciplinate  rccipiunt»  intcr 

ipsa  flagelta  dulecscere  ct  elucescere  facit  miseri- 

cordiam  suam,  de  qua  subjungitur : 

Vers.  9.  /o  die  mandavit  Dominus  misericorJiam 
suam.  Supcr  bunc  locum  Gregorius  in  Job  dicit : 
In  die  mandavit  Dominus  misericordiam  sjcam,  et  D  meus  es. 
in  nocte  declaravit.  (tOC)  Unusquitque  superni  doni 
gratiam  in  tranquillitate  quietis  percipit :  sed  quan- 
tum  percepit^  in  advcrsitate  perturbationis  ottendi^ 
tur.  (107)  Misericordia  ergo  Domini  in  die  mandatur^ 
quia  m  tranquillo  tempore  cognotcendo  percipitur, 
Jn  nocte  vero  declaratur  quia  donum^  quod  in  tran* 
ftUlitate  tumitur,  tribulationibut  manifestatur, 

Aliter  :  In  nostra  iranslatione  sic  legitur  :  /n  die 
mandavit  Dominus  mitericordiam  siiam,  et  nocte 
canticum  ejus.  Iloc  est,  in  die,  manlfesift  scilicet 
Scripturarum  cognitione,  arridente  quoque  pacijSE  et 
prosperitatis  lucc,  mandavit  Dominut  mitericordiam 


orare  sine  intermissione.  Unde  iii  Hebraeo  legiiur : 
Per  diem  mandavit  Dominut  misericordiam  tuam^  et 
in  nocte  canticum  ejut.  Mecum  oratio  Deo  vitce  mem. 
Dicam  Deo  :  Petra  mea^  quare  oblitut  et  mei  ?  Nostra 
Tcro  translatio  sic  liabct :  Apud  me  oratic  Dco  vitas 
mex. 

Vers.  10.  Dicam  Deo :  Suteeptor  meus  en.  Quid 
ergo  agam  ego  filius  Core  timens  vel  sustineiis  tri- 
bulationis  noctem  T  quid  offeram  Deo  ineo?centt 
orationis  incensum  non  exira  me  in  ihuribulo  rae- 
taUiuo,  sed  intus  apud  me  posiium,  et  cbaritaiis 
igne  conflagratum,  quo  ajmd  me  oratio  mea  Deo 
vitw  meos  talis  oflcretur  in  tribuhuioiie,  u(  non  mur- 
murcm  contra  Deum,  scd  dicam  Deo :   Sutceptor 


Quare  oblitus  es  mei  ?  quare  contrittalut  incedo^ 
dum  affligh  me  inimicut  ?  0  Dcus  vitse  mex,  qui 
mihi  dedisti  Titam  creando  me,  atque  inspirando 
mihi  spiraculum  vitse,  tu  etiam  tusceptor  meut  et^ 
quia  naturam  meam  suscepisti,  quando  tu  Verbuni 
caro  factum  esi,  et  babitasii  in  nobis.  Tu  quoque 
susccpisti  me  in  baptismo  consepultum  tibi.  Conte* 
pulti  enim  tumut  Chritto,  ui  aii  Apostolus,  per  ba» 
ptitmum  in  mortem^  ut  quomodo  turrexit  Chrittus 
per  gloriam  Palrit^  iia  et  not  in  novitate  vitw  ambu* 
iemut  {Rom.  vi,  4).  Ergo  suscepisti  me  in  bapiismo, 
nt  dixi,  consepultum  tibi,  ut  quomodo  tu  surreii* 


(106)  S.  Greg.  M.  lib.  xxxiii  Moral.  c.  26. 


(107)  Idem  Prxf.  in  lib.  i  Moral.  cap.  %, 


1519  GERHOn  PRJEPOSITI  REKHEnSPEf^. 

sH  t  morlais  per  gk>rlam  Patris,  iu  et  ego  in  novi-  \  Spera  in  Deo,  Repeiita  iuque  conicniaitoiie 


«5» 


tate  Yitae  ambulem.  £t  ciim  iu  suscoperis  me,  quare 

oblitus  a  mei?  Qotre  pateris  me  0uctibiis  marls 

,oppnmi?.Quare  uon  dkis  eeto,  qoi  me  in  ventre 

,  8uo  habett  ut  evoiftat  me  in  aridam  sioiu  oetus  evo- 

,  muit  Jonam?  Et  quare  contristalus  ineedOf  qui  ad  te 

.gaudium  verum,  sicut  cervos  ad  Contes  aquarum, 

venire  desidero,  sed  multum  conturbor  tn  eundo» 

dum  affligit  me  ittimiem  ?  Affligit  mo  tenutionibus, 

trihulatiooibus  et  scandalis.  Qtitt  enim  in/irmaturf 

et  ego  non  infirmor?  Quis  scandalizatuf^  et  ego  non 

uror  ?  (II  Cor.  xi,  20.)  Maxime  autem  affligor,  cre- 

breseentibus  hinc  inde  scandalis» 

Vers.  11.  jDtim  confringuntur  ossa  mea^  id  est» 
cum  fortes  in  Ecdesia  ccdunt»  et  retrorsum  abeuui, 


turfoationes  frequentes  dico  tibi,  anima  laoa, 

jam  dixi  :  Spera  in  Deo^  quoniam  adkuc  tonfUeHr 

iUi  saiutare  vultus  meiy  et  Deus  mems. 

GUnia  Patri  Deo,  cujus  faciem  desidero,  diccim  : 
Quando  vcmam  et  appareho  ante  faeiem  Dei.  CiorU 
Filio^  qui  est  facies  I>ei  in  sua  diviuitalc,  et^ 
salutare  vulius  mei  in  sua  humaniuie^  habece  dlgM- 
tos  conformiutem  vultusmei.  GloriaSpiritui  samdc^ 
qui,  cum  sit  aqua  viva,  replet  fontes  aquarumf  qoas 
(erviM  desideratf  et  terram  Jordanis  inigat,  Jordft» 
neroque  in  baptismo  fecundat,  ut  filios  Core  gntte 
matcr  de  ilio  pariat.  Gloria  oui  ac  trino  Deo,  q«l 
esi  Deus  fortis^  vivus ,  quique  hominem,  qiiem  loli 
sibi  inhabiUndum  elegit,  fecit  esse  Deum  forteai. 


vel  cum  virtutes  imajorcs  deficiuntt  abundante  ini-  B  vivtim,  qui  etiam  filios  Core  in  ipso  Core  Doniao 


quiute  ac  refrigescente  chariutey  deficiente  con- 
sUntia  ct  patientia  illorum  etiam»  qui  videbaniur 
columnae  esse.  Quod  videntes  exprobraverunt  mihi 
inimici  mei^  qui  tribulant  me^  dum  ab  eis  dicitur 
mihi  quotidie  ubi  est  Deus  tuus  ?  Quasi  dicatur  : 
Deus  tuus  vel  nullus  est,  vel  iiberare  suos  non  cu- 
rat,  aui  noii  polest.  Et  quia  propUr  boc  anima  mca 
turbdu  cst,  qutd  ei  nui)C  aliud  coiisulam,  nisi  quod 
et  supra  consului  dicens  : 

Vers.  12.  Quare  trisds  es  amtna  meafCt  quare  con^ 
turbas  me  ?  Supra  dixi :  Spera  in  Deo :  ilerum  dico  : 


Jesu  Christo  Deo  forti,  vivo  deificat,  conforut  eC  vi* 
vificat.  Glorietur  ipse  io  nobis  filiis  Core  deificatas, 
conforutis  et  vivificatis.  Gloriemur  bos  in  illo  m» 
deificante,  oonfortante  ae  vivificante.  Simns  nos  U- 
les,  Um  divitti,  lam  fortes,  et  ita  viventes  in  illo,  li 
ipse  Deus  forlis,  vivus  habeat  gloriam  de  Bobis  filiii 
Core.  Sit  ejus  divinius,  fortitudo,  ct  vivadtas  in 
ttolns  ita  conspicua,  ut  in  nobis  sit  gratia  suffictciis, 
et  ilia  plena  permanens  in  s»fula  ssecalona 
Amen. 


PSALMUS  XLIL 


JuMea  me,  Deus^  etc.  Tltulus  : 

(VeHS.   1.)  IN  FUIEM  PSALMCS  D4V{D  (108). 

Patet.  Loquitur  hic  fidelis  quilibet  positus  inter 
zizania  et  frumentum,  habens  cum  malis  communi- 
ter  nasci  et  mori,  adversa,  prospera  et  hujusmodi. 
Petit  in  prhna  parte  hlc  secundum  causam,  et  in  fu- 
turo  secundum  locum  separari.  In  secunda  confidit 
ae  ad  beatitudinem  intraturum.  Unde  inter  mole- 
stias  hujus  saeculi  conforUt  animam  ibi :  Et  introi* 
bOf  in  quo  patet  intentio.  Ergo  contra  pressuras  hu- 
Jus  saecuii  ne  tralifttur  ab  illis,  clamat : 

Judica  me,  Deus^  etdisceme  causam  meam  de  gente 
non  sanctUy  eic.  Superius  locuti  sunt  martyres  illi, 
q|tti  patiebantur  ab  eitraneis  tribulationes,  referendo 
suum  desiderium.  Hic  vero  orant  generaliter  om- 
nes  fideles,  Um  martyres  quam  confessores  ,  qui 
commisti  sunt  in  area  cum  paleis»  id  est,  qui  pa- 
tiuntur  probra  et  tribulationes  ab  illis,qui  intra  Ec- 
desiam  sunt,  falsls  christianis,  et  copiunt  dissolvi, 
et  esse  cum  Ghristo,  ut  in  futuro  a  massa  infide- 
lium,  eum  quibus  hicin  area  Ecclesiae  commisti 
snnt,  discemantur  sicut  grana  a  ^aieis,  et  hic  cito 
eripiantur  ab  iHis.  Igitur  ego  David,  ego  Ecclesia, 


G  vd  ego  poenitens  oonfidens  veraciter  ab  Apostole 
dictum  :  c  Quod  si  uosmetipsos  judicaremus ,  bob 
utique  judicaremur  (/  Cor.  xi,  59),  quia  me  ipsua 
judicavi  pcenilendo  et  peccau  lugendo,  cum  fuerint 
mihi  lacrym®  meae  panes  die  ac  nocte,  Jam  de  mi- 
sericordia  In  divino  judicio  mihi  exhibenda  pnesi- 
mens,  U  Deum,  quem  prius  judicem  timui,  niiiic  jo- 
dicaturum  exspccto.  RecU  ui  arbitror.  c  Nam  si 
cor  nostrum  non  reprebenderit  nos,  •  ait  JoaBBCi 
apostolus  et  evangetisu,  c  fiduciam  haliemas  »  ii 
die  judicii  (/  Joan.  iii,  20).  NonPego  assimilare  mm 
audeo  iili^  qui  dixit  :  c  Neque  enim  repreheQdic  me 
cor  meum  in  omni  viu  mea  (Job  xxvii^  6),  *  qnia 
iUe  hoc  dixit,  cui  verius  attesUtor  non  fuisse  i 
lem  in  terra.  Ille  homo  simplex  et  rectus  ac 

D  Deum,  et  inter  flagella  servans  patientiam 
in  Deo,  id  est,  in  veriute  gloriari  de  innocentia  to- 
tius  vitse  suae.  Non  sic  impii ;  non  sic,  non  sic  ego 
impius  et  peccator  in  omni  viu  mea  dicm ,  vd 
gloriari  possum  in  Deo,  id.est,  in  veriute.  Attamen 
quia  credo  remissionem  peccatorum  de  terra  Jorda- 
nis  et  Hermoniim  a  mopte  modico  mibi  proveAiaae, 
dum  fuissent  miJri  lacrymae  mex  pancs  die  ac  ^ 


(108)  Yulgata  Untum,  Psalmus  David. 


I3W  COMMENTARIHM  IN  PSALMOS.  --  PARS  IV.  —  PSAL.  XUf.  m^ 

jam  de  graiia  lua,  Deus  meus,  confidens  judicium,  A  Et  ideo  Deu6  meus  uuoc  interim,  dum  loco  lion  dl- 

scernis  me  a  malis,  dum  bona  lemporalia  commii- 


quod  priu^  timui,  nunc  opto  (ieri,  ei  dico  :  Judica 
rre^  Deus^  a  malis  liominibus  et  angelis  me  separan- 
do,  quod  judicium  nunc  incipi,,  et  in  uUimo  examine 
pelo  consummari»  ut  videlicet  illis  euntibus  in  sup- 
pliciuro  aeternum  ego  eam  in  vitam  aeternam.  Nunc 
aotem  interim  dum  in  area  simul  cum  paleis  grana 
sunt,  et  hi  torculari  simul  cum  acinis  vinum,  simul 
cum  amurca  est  oleum,  pariterque  in  agro  imbrem 
ftolemque  habent  communem  iriticum  et  lolium  : 
disceme  tu,  Deus,  causam  meam, 

Est  judicium  damnationis,  et  est  judicium  sepa- 
ratioois.  Judicium  damnationis  est,  cum  dicitur  : 
c  Quia  princeps  mundi  iiujus  jam  judicaius  est 
{Joan.  XVI,  ii).  I  liem  :  i  Nolite  judicare,  et  non 


niter  donas ,  dum  virtutes  quoque  animi ,  ut  est 
roaosuetudo,  misericordia ,  prudentia  et  virtulum 
exercilia,  ut  sunt  orationes,  j^unia  et  csetera  talia, 
quae  omnia  praeter  cbaritatem  solam  bonis  et  malig 
inveniuntur  comrouuia ;  dum  ergo  talia  das  com- 
muniter,  Deus  meus,  dhceme  causam  meam  de  gentt 
non  satuia.  Duobus  modis  rogo  discerni  caosam 
meam,  ut  viddicet  nec  mihi  sit  intentio  malorum 
iutentioni  consimillB,  ncc  libi  Deo  meo  dona  tua  bo- 
nis  et  malis  distribuenti,  prout  vis,  intenlio  sit  ad 
roe  taUs  qualis  ad  gentem  non  sanctam.  Malis  enim, 
licfit  pertinacibus  et  obstinatis  in  malitia,  tamen  hac 
intentione,  vel  hac  pro  causa  bona  qusedam  tribuis, 


judicabimini  {Luc.  vi,  57).  i  Gujus  dicti  exposilio  ^  ut  sint  inexcusabiles ,  cum  te  in  judicio  tuo  illos 

arguente,  non  pptest  quisquam  eorum  dicere  :  Ta- 
lentum  non  aCcepi,  unde  aiiqutd  boni  ppluerim  lu- 
crari.  fionis  autem  bac  intentione,  vel  hac  pro  causa 
bona  minora  pnerogas,  ut  pro  eis  bene  babitis  miH 
jota  et  potiora  tam  in  praosenti  quam  in  futuro  tri- 
buas,  dicens  cuiquam  talium  :  i  Euge  serve  bone» 
et  fidelis,  quia  iu  pauca  fuisti  fidclis,  supra  mujla 
te  constituam  {Matth.  xxi ,  23).  i  Causa  haec  di- 
screta  est  ab  illa  causa,  pro  qua  malis  tribuuntar 
bonai  quod  In  eifectu  apparei^  dum  illi  perceplis 
bonis  bene  utendo  merentur  potiora  semper  acei- 
pere,  de  virtute  in  virtutem  eundo,  de  die  in  diem, 
quse  retro  sunt  oblivisoendo,  atque  in  anteriora  se 


acMitur,  cum  subjungilur  :  %  Nolile  eon^emnare, 
cl  non  condemnabimini  {ibid.),  i  Hoc  judicium  non 
cst  oplabile,  sed  multum  formidabile  non  solam  pec- 
catoribus,  sed  eiiam  his,  qui  $e  justos  vel  justifica- 
ios  aestimant :  Nam  c  virtutes  coDlorum  movebun- 
tiir,  I  appropinquante  illo  judicio  ac  prae  illius  ma- 
gnitudine  tolo  mundo  contremiscenle  {Luc.  xxi,  26). 
r^e  igilur  ego  David  judicium  damnationi»  videar 
optare,  quod  magis  timeOy  judicium  separationis 
mc  velle  significo,  cum  de  gente  non  sancta  distin- 
£ui  rogo  dicens  :  Judicame^  Deus ,  et  discerne 
£uusam  meam  de  gente  n  n  sancta.  Judica  me,  id 
est,  separa  me  de  gente  iion  sancta,  in  quantum 


lieri  congruit  iocaliter  simul  et  causaliter.  Sed  quia  ^t  scmper  exteudendo;  et  isti  quasi  mali  coloni  vineam 


separatio  localis  interdum  non  est  utilis,  omnimo- 
dis  oro,  ul  fiat  scmperque  maneat  separatio  causa- 
liSy  nt,  etsi  actio  mlhi  sit  communis  cum  gente  non 
sancta,  non  tamen  sit  causa  communts.  Comeduut, 
Lilmni  ct  dormiunt  communiter  boni  et  mali,  sed 
:ilia  istis,  alui  illis  est  causa  comedendi,  bibendi  et 
dormiendi,  velaliud  quid  agendi.  Nam  boni  man- 
ducani,  ut  evangelizent,  seu  alio  roodo  utiliter  Deo 
ininistrent;  maK  e  converso  evangelizant,  vel  aliud 
opus  utile,  vel  quod  pejus  est ,  inutile  aguot ,  ut 
inanducent.  Sapiens  comedit,  ut  vivat ;  insipiens 
vivit,  ut  comedat. 

Igitur  sapientes  et  insipientes»  etiamsi  habent  vi- 
tam  in  actu  vel  haliitu  consimilem,  non  tamen  cau- 


donoruro  Dei  non  bene  colendo  merentur  apud 
Deum  ut  malos  male  perdat,  et  vineam  suam  lociet 
aliis  agricolis,  qui  reddant  ei  fructom  temporibus 
suis. 

Tu  autem,  Deus  meus,  intercausas  et  causas  dis- 
cernis ,  qui  cum  nibil  sine  causa  opereris»  finales 
causas  rerum  et  actionum  temporaiium  supra  tem- 
pus  aetenialiier  inUieris.  Item  primordiales  rerum 
causas  tibi  notas  apud  te  habes  discretas,  quae  hu- 
mauas  mentes  latent,  nisi  quantum  per  manifestos 
motus  cognosci  valent :  verbi  gralia,  tu  Pharaonem 
regero  in  hoc  ipsuro  excitasti,  ut  ostenderes  in  eo 
fortitudinem  tuam.  Item  tu  sustines  in  multa  pati^* 
tia  vasa  ir»  apta  in  interitum,  ut  ostendas  divitias 


sa  est  iUis  eadem,  quia  sapiens  iu  disponit  viiam  ^^  grati»  tuae  in  vasa  misericordiae.  Sive  autem,  sicut 


teroporalAm,  ut  per  eam  obtineat  aeternam,  totum- 
que  usum  temporalium  rerum  vel  bene  bonis,  vel 
eiiam  malistene  utendo  sic  ordinare  intendit,  ut  ex 
iisu  pcaesentium  firma  sit  illi  exspectatio  futurorum 
bonorum.  Quocontra  insipiens  vel  malis  male,  vel 
etiam  bonis  male  utendo,  duro  suae  aut  voluptati 
aut  curiositati  aut  avaritiae  satisfacere  intendit,  roa- 
bm  semper  habet  causam,  etiamsi  actio  ejus  ali- 
qua  vidcatur  habere  bouam  speciem,  bonorum  vitae 
consimilem ,  quibns  habet  pintentionem  dissiml- 
lem. 

Rogo  ergo  sic  separari  de  gente  non  sancta,  ut  si 
alia  quaedam  sint  mihi  ctun  non  sanctis  communia, 
nuuquam  tamea  sit  mihi  cum  eis  comaittQis  causa* 


in  bis  exemi^s  patet,  per  malos  ostendas  fortiludi- 
nero  tnam,  sive  misericordiam  tuam  ^asi  causam 
primordialem  seu  finalem,  uon  illis  hoc  proficit  ad 
salutem.  Propterea  rogo  discerni  causam  meam  de 
genu  non  sancta^  ut  videlicet  mihi  prosit  primor- 
dialis  causa,  propter  quam  creasti  roe,  ut  essem, 
propter  quam  redemisti  me,  ut  bonns  essem  :  et  fi- 
nalis,  ad  quamereasti  me,  quamque  tituiiis  psalmi 
Imjus  innuit,  qui  slc  se  habet :  In  finem  psaimus 
David.  Judica  ergo  me,  Deus^  et  diseeme  causam 
meam  finalem  de  gente  non  sancta. 

Quod  non  dieo,  ut  quasi  alter  Balaam  desiderem 
sola  navissima  mea  fieri  bonorum  similia.  Nam  llie 
de  futuro  loquens  i  moriatur,  >  ait,  «  anima  inea 


im 


«ERUOlll  PR.€POSlTf  REICilERSPEAG. 


irai 


luortc  jiistorum,  cl  fiani  novissima  mca  liorum  si-  A  qucnte  me  Jezabelc  impia ;  id  e&l,  Ijujus  ummii  sti- 


AMlia  {Ifum.  ixiii,  iO).  i  Ego  autem  de  praaseiiti  dl- 
ro  :  Judica,  id  est,  scpara  mc  Deus,  et  dUcerne  can- 
tum  meam  de  gaite  non  sancta,  Jndica  et  discerne 
ad  pr^ens  causam  meain  finalem,  vel  etiam  pri- 
loordiaiem  de  gente  non  $ancta,  oslcndens  videlicct 
per  dona  praesentia  et  evidentia  qnam  dissimilis  a 
jnalorum  causis  est  causa  mea  et  primordialis,  pro- 
ptcr  quam  fecisti  roe,  et  fliialis,  ad  quam  fectsti  nio. 
Gens  autem  non  ^ancta  in  sui  numerositate  muUos 
liabct  aperte  iniquos,  et  multos  fictos  bonos  ac  do- 
losos.  Ideo  dico  : 

Ab  homine  iniquo,  ct  doloso  erue  me,  Sicut  pastor 
bonus  et  furlis,  verbi  gratia,  David  roanufortis  eruit 
overo  de  orc  ursi  aut  ieonis  :  ita,  Deus  nieus,  Jesu 


perbia,  vitiornm  regina.  Vel  quia  Jezabel  slerquUi' 
niicfiiy  seu  ftttxus  sangninis  interpretatar,  dum  ear- 
nalis  immunditia  me  persequitur,  quare  me  rtpnli' 
sii  tu,  Dcus,  fortiindo  mea,  ut  infirmitatis  mege  milii . 
conscius  non  audeam  illi  cominus  resistere,  ne 
vincar  ot  David,  Salomon  et  Samson,  sn^  consi- 
Uum  tcneam  Apostoli  dicentis  :  c  Fugite  fornicsOAO- 
nem?  I  (/  Cor.  vi,  18.)  Sic  fugit  Elias  Jezabelem ;  sic 
fugit  Joseph  domiuam  suam ;  sic  de  gentc  nou  saa- 
cta  fugerunt,  qui  curo  mulicribus  iion  sontcoinqai- 
nati,  virgines  enim  snnt,  et  in  orc  ipsoruro  noii  est 
inventuin  mendaciom ;  et  si  fuit,  non  tamen  cst  in- 
ventum  mcndacium,  quod  abolente  pocnitentla  est 
cmcndaturo.  Fugiens  igilur  et  cgo  tatia,  vcl  imio- 


Cbriste,  Pastor  bone,  abhomine  iniquo^  el  doloso  ^  centiam   servando,  vel  poenitentiam  de  liujosmndi 


erue  me;  nequando  dicant  :  Devoravimus  eum,  iie 
videlioet  sibi  me  incqrporent ;  sed  pollus  cgo  illos 
mactando  ct  manducando  incorporem  genti  sanctae, 
secundum  quod  dietum  cst  Petro  :  c  Macta,  macta 
ei  mandoca  {Act.  x,  45).  i  Non  seniel  os  meum  k)- 
queas  vel  orans  aperui,  cum  gentem  non  sanctam 
coroedcre  affsctavi  dicens  :  Genti  peccatrici,  populo 
plcno  peccaiis  misererc,  Domine  Deus.  Itcm  flat 
TOluatas  tua  sicut  in  coelo  et  in  terra,  ut,  quomodo 
coelestes  quorum  coiiTersatio  in  ccelis  est,  ita  etiam 
terrestres  quoruro  cor  in  terra  est,  niinistrcnt  libi 
frangendo  suam  et  facieudo  tuam  voluntatem,  qui 
oropes  bomines  vis  salvos  fleri.  Sic  loquendo,  vel 


cum  dignls  poenilentijss  fructibus  faciendo,  Tclleai, 
Deus  mcus,  quod  tu  csscs  lanta  fortitudo  mea,  «t 
non  sen(ircm  in  mcmbris  meis  legem  repugnaintcfB 
legi  mcntls  mese.  S(ul  tu  repulisti  tnf ,  quia  video  aOam 
legeni  iii  membris  mcis  captivanlcm  me  iii  lege  pec- 
cati,  licet  inenie  condelcctcr  legi  Dei  secnndctm  tn- 
teriorem  boininem.  Et  Qnare  sie  repulisti  nuTVi 
pcrdas,  an  utexerceas?  Non  puto,  ut  perdas,  qab 
si  tii  pcrdcrcs  mc,  non  incederem  ad  anteriora,  sed 
caderein  rctiorsum,  et  a  bono  coepto  desistcns,  fie- 
rcm  aposlala.  Nunc  autcm  etsi 

TristiSt  lnnmxincedo antcriora pctcns,et  posteriora 
obliviscens.  Incedo,  quia  rctrorsum  non  abeo  abeo. 


oraodo  ego  iniquos  et  dolosos  manducarc,  mlhique  r  quod  tradilum  est  mibi,  sancto  mandato  :  tTtstis  ta- 


David  pcenitenti  incorporare  volui. 

Sed  llli»  qnasl  leo  vel  ursus  aperto  riclu,  sasviunt 
eonlra  mc,  ul  vel  devorem  sibique  me  incorporent, 
Tci  si  boc  non  valent,  saltem  dentibus  et  ongaibus 
detraliendo  me  lacereut,  suiquc  oris  immundo  spulo 
sic  me  deforineni,  ut  nuUatenus  apparcat  causa 
mea  similis  causw  bonorum.  c  Tu  aiitcm,  Domine, 
qui  judicas  Juste,  et  probas  renes  et  corda,  tibi  re- 
Tclavi  causam  nicam  {Jerem.  xi,  20),  >  quae  licet 
facrit  antc  pcenitCRtiam  meam  causse  malorum  si- 
milis,  jam  poknitens  de  peceatis  rogo,  ut  fiat  dissi- 
milis,  et  ut  eruar  ub  homine  iniquo  et  doloso  :  pri- 
iHum  nc  sim  ego  ipse  im^iM,  vel  dolosut  in  me 
ipso  ex  nequitia  propiia :  deiiide  ne  iniquus  aut  do^ 


mcn,quiapericula  mulia  sustineo  ctplura  tcI  pcjori 
timeo,  dum  affltgit  me  inimicus  innumeris  lentaiium- 
bus  et  tribulationibus,  inler  quas  mcrito  conlristor, 
quia  flnalis  causa  eoniin,  qux  circa  me  fiunl  omnioo 
me  latet,  nec  a  mc  invcstigari  potcst,  quia  c  posoit 
tenebras  latibulum  suum  {Piol,  xvii,  li),  »  ne  vi- 
deri  valcat  per  bumanum  scnsuin.  Ul  ergo  aspiret 
dics  Ia*titi£  vel  inclincntur  umbrx  trislili£ ,  to 
Dcus,  qui  luccin  inbabitas  inaccessibilcm, 

Vers.  3.  Emilte  lucem  tuam^  et  verilatem  imam. 
Emitte  /iKr^m  jiistiti»,  quae  depcllat  peccaluro,  qooJ 
cst  nebula  densa  et  causa  tristiliae,  sicul  e  converso 
justitia  estcausa  ketitiap.  Unde  dicitor :  c  Lgtamipi 
in  Domino,  el  exsultate  jusli  (Pia/.  xxxi,  II).* 


iosns  eflP.ciar  ex  alieiia  nequitia,  benc  dico  tibi,  d  Item  :  Exsultate,  justi,  in  Domiuo  :  rectos  decelcol- 


Deus  meus  :  Erue  tiie,  quia  fortitudlnero,  qua  ini- 
qnilati  aut  dolis  rcsistere  valeam,  non  roibi  arrogo, 
6cd  in  veritate  fidei  ac  spci  meae  confileor  : 

Vers.  2.  Quia  tu  es,  Deus^  fortitudo  mea,  Tu  qui 
M  Deus  meuSf  es  eliam  fortiiudo  mea,  sine  quo  ni- 
bll  bonl  possum,  et  in  quo  juvante,  atque  confor- 
taiile  forliter  agere  possam  sicul  aliquando  fortiter 
egi  curo  Elia  zelo  zelando  pro  domo  Israel  contra 
bimoniacos,  et  alios  iniquos  ac  dolosos,  qui  altaria 
tua  suffoderunt,  prophetas  tuos  occiderunt,  ineam- 
que  aiiimam  sspe  quaesierunl,  ut  me  vel  inlerficc- 
rent,  seu  truiicarent,  vel  sibi  corformarent.  Quod 
cum  ita  sit,  quare  me  repulisti,  qui  ad  tcmpus  for- 
titudomea  Juisti?Ut  quid  dercliquisti  me,  perse- 


laudatio  {Psat.  xxxii,  I).  i  Itein  :  i  Justi  egtolentor, 
et  exsiiltent  in  conspeciu  Dei,  et  delcclentur  in  l«ii- 
lia  {PsaL  lxvii,  4).  i  Quo  contra  peccaturo  csse 
causam  tristiticet  quam  inquiro  dicens  :  Q,uan  fn> 
stis  ineedOf  vel  qnare  tristis  es,  aniiva^  leslatar  btiai 
dicens  :  c  Omnem  flatum  ego  feci,  propler  pcca- 
lum  modicum  quid  contristavi  illum  {Isa.  liv,  7).  i 
Et  Apostolus  propter  uiiiiis  hominis  pcccalum  lolan 
Kcclesiam  Corinthiorum  provocavll  ad  luctun  di- 
cens  .  c  Et  vos  inflatfeiitis,  et  non  magis  lactsoi 
babuistis,  ut  tollcrclur  de  niedio  vestrum»  qid  koc 
opus  fecit?  (/Cor.  v,  3). » 

Porro  tristitia  vel  sua  vel  atiena  peccata  lo^en- 
tiom  convertitur  in  gaudium»  si  tu,  Dcus,  twd^ 


nm  COMMENTARIUM  IN  PSALMOS.  —  PARS  IV.  -  PSAL.  XLU.  J526 

iucem  tuam  et  veritatem  tuam  in  tencbrosum  ac  A  te  lucem  tuam  in  cordis  mei  carcerem  lenebrosiim, 


triste  cor  eoruro.  Lux  est  namque  ipsa  pcccali  ma- 
iiirestatio  «t  reJargutio,  Naro  c  omne  quod  argui- 
tur,  a  lumine  manifestatur  {Ephes,  v,  13),  i.dum  is, 
qui  peccata  sua  veraciter  accusando  venit  ad  lucem, 
Tult,  ut  manifestentur  et  arguantur  opera  cjus.  Sic- 
ut  enim  is»  qui  male  agit,  odit  lucem  et  non  vcnit 
ad  lucem,  ut  non  arguantur  opera  ejus :  ita  is,  qui 
inal^  jam  agere  ccssavit  recleque  deinfccps  agerc 
dispoiiit,  libenter  venit  ad  lucem,  ul,  in  pra^senti 
arguantur  opera  cjus.  Quis  autem  cxcatus  per  se 
ipsum  venire  valcat  ad  lucem,  nisi  tu,  lux  vera,  quas 
illuminas  omnem  hominem  venieiitem  iii  hunc 
mundum,  quaeitue  in  teiiebris  luces,  piimo  venias 
ad  ipsum   illuminandum?  quis  eorum,  cui  tu,  sol 


et  hoc  per  Angeluni  magni  consilii  Jesum,  ut  primo 
foeditatem  meam  ac  tenebras  ipse  videamet  ex  lu- 
mine  tuo  arguam,  sicque  cadenlibus  duabus  catcnis 
de  manibus  mcis,  una  scilicet  delectatione,  altera 
consuetudine  peccandi,  sopitis  quoque  veluii  qua- 
tuor  militaribus  cu^todiis,  quae  sunt  ignorantia  et 
inflrmitas,  peccatum  et  roiseria,  lux  tua,  Deus,  et 
verilas,  compunctio  videiicet  ct  confessio  deducant 
me  de  isto  llerodis  carcere,  de  angusto  ac  tenebro^ 
so  specu  malae  conscientiae,  et  adducant  me  per  boni 
operis  perseverantiam  admontem  sanctumtuum  Slon, 
ad  sanctorum  tuorum  in  coelesli  regno  consortium. 
Item  Lux  ipsa  de  se  ipsa  testimonium  perhibens, 
€  Abrabam,  >  inquit,  i  Palcr  vcster  exsuluvil,  ut 


justitia^  occubuisti  propter  iracundiam  longam  vel  ^  viderel  diem  meum,  vidit,  et  gavisus  est  {Joan.  viii, 


aliud  opus  tenebrarum,  potest  lucem  videre,  nisi  te 
sole  justitiaeilli  oriente  atque  lucem  radiorum  justi- 
ivjd  mittento  in  cor  ejus?  Ideo  dico  tibi :  Emitte  lu- 
cem  tuam  et  veritatem  tuam.  Te  namqiie  lucem  tuam 
emiuente  et  cor  triste  illuminantey  omnis  noxia 
tristitia  penitus  auferetur.  Et  quia  sicut  humilitas 
tristitiae  poenitentialis  exaltat,  eo  quod  omnis,  qui  se 
humiliat  exaltabitur,  sic  veritas  confessionis  libe- 
rat :  ego  David  poenitens,  quem  et  tristitia  intus  af- 
ficit,  et  inimicus  exterius  alQigit,  ego  qui  trisiis  in- 
cedo,  dum  alftigit  me  inimicus^  contra  geminum  ma- 
lum  geminum  quxro  solatium  dicens  tibi  Deo  meo : 
Emitte  tucem  tuam  et  veritatem  tuam :  lucem  quae 


56).  I  Sine  luce  igituft  quae  reddil  inuoccntiam  Inp- 
sis,  moestis  laeiiliam,  non  est  verum  gaudium.  Item 
cum  scriptum  sit :  i  Si  Filius  vos  liberaverit,  veri 
liberi  erilis  {ibid.,  36;, »  cumque  ipse  Filius  sit  Ve- 
riias,  quje  dc  se  dicit  :  i  Ego  sum  via  et  veritas 
et  vita  {Joan.  xiv,  6),  »  el  alibi :  i  cognoscetis, » 
inquit,  i  veritatem,  ct  veritas  liberabit  vos  {Joan. 
viii,  52),  >  absque  vcritate  libcranle  non  ero  liber, 
dum  aflligit  roc  inimicus.  Ideo  contra  tristitiam  peto 
luccm  juslificantem  pariter  et  laptilicanlem,  el  con- 
tra  inimicum  affligentem  peto  veritaiero  liberantem, 
diccns  tibi  Deo  Palri  ego  David :  Emitte  lucem  tuam, 
id  esl;  mittequem  missurus  es  PHium  tuum,  qui 


me  tristem  laetificet,  veritatem  quae  ab  inimico  af-  q  est  lux  vcra  illuminans  omnem  homincm  venien- 


fligente  liberet.  Quod  enim  lux  tua  moestitiam  de- 
peiiens  laetitiam  triluat,  hoc  pro  testimonio  est, 
quod  alibi  dicitur  :  c  Lux  orta  esi  Justis,  et  rectis 
corde  laetitia  {Psal.  xcvi,  i1).  » 

Igitur,  Domiuus  Deus,  emitte  lucem  tuam  in  oor 
meum  velut  in  carcerem  tenebrosum.  ut  peccatum 
meum  primo  ipse  Yideam,  ct  per  lucem  rationis  et 
'  judicii  redarguam  et  molestum  habeam.  Emitte 
etlam  veritatem  tuam,  ut  veritatem  conOlendo  et  ori 
meo  non  parcendofidelibus  auribus  peccatum  meum 
patefaciam.  Sic  enim  Petro  in  Herodis  carcere 
vincto  emisisti  lucem  tuam.  Angelus  namque  tuus 
astitit,  et  ciumen  refulsit in  habitaculo  {Act  xn,  7).  > 
Emisisti,  inquam,  lucem  tuam,  quae  tristem  laetifi- 


tem  in  hunc  munduni,  et  cst  aeterna  veritas.  Emitte 
lucem  tuam^  et  veritatem  tuam.  Vcniat  in  mundum 
Filius  tuus  in  came  apparens,  qui  estlux  el  veritas. 
Aliter  :  Lux  vera  Christus,  justitiae  sol,  cognovil 
occasum  suum  ,  atque  ideo  interdum  subtrahit 
mundo  lumen  suum,  et  fit  nox,  iu  qua  pertrans- 
ibunt  omnes  bestiae  sylvse,  catuH  leonum  rugientes, 
ut  rapiant  et  quaerant  a  Deo  cscam  sibi.  IIoc  ego 
David,  ego  poenitens,  cum  video  flcri,  per  totaiii 
Iiujusraocii  noctem  laboro,  et  trislis  incedo,  dum  af- 
fligit  me  inimicus  princeps  tenebrarum  diabolus,  vel 
aliquis  de  satellitibus  ejus.  Dum  ergo  sic  trislis  tn- 
cedo^  aflligente  me  per  totam  noctem  inimico,  dicm 
Ghristi,  qucm  Abraham  a  longe  vldil  et  gavisus  est. 


caret,  humilemque  erigeret   dicente  sibi  angelo  :  D  ego  quoque,  ut  gaiidio  implcar,  videre  desidero  ma- 


Surge  vetociter.  Nam  continuo  ceciderunt  catcnx  de 
manibus  ejus.  Emisisti  quoque  veritatem  tuam  per 
ipsum  angelum,  dum  inclusum  per  iniquitatem 
ediixisti  per  judicii  tui  veritatem,  ita  ut  porta  ferrca 
vcrilaiis  tuae  judicio  obstare  nequierit.  Justum  enim 
erat,  ut  aflligentis  cum  inimici  Herodis  claustra 
non  tenercnt,  quem  Lux  vcritatis  irradians  praeco- 
nem  sibi  ac  testem  delegerat.  Ita  miles  tuus  erectus 
et  eductus  est  per  lucem  tuam  et  veritatem  tuam, 
ipsaque  lux  tua  et  veritas  tua  eum  deduxerunt  el  ad- 
duxerunt  in  montem  sanctum  tuum^  ut  venieiis  vide- 
licet  in  domuin  congregationis  sanctorum  non  pn- 
rum  suo  cos  adventu  Ixlificarct.  Sic,  Dominc,  ut  ne 
diu  tristis  iuccdam,  dum  aflligit  mc  iuimicus,  emit- 


nifestata  claritate  solis,  de  quo  scriptum  est :  c  Or- 
tus  est  sol,  et  congrcgati  sunt,  et  in  cubilibus  suis 
collocabuntur,  »  videlicet  besliae  sylvx;  sed  c  homo 
exibit  ad  opus  suum,  ct  ad  operaiionem  suam  us- 
que  ad  vesperam  {Psal.  ciii,  22).  >  Igitur  quandiu 
nox  est,  ego  tristis  inccdens  aflligente  me  iniroico 
assidue  claroo :  Emitte  iucem  tuam  et  veritatem  tuam^ 
per  quaro  spero  ad  praesens  causam  meam  discerni 
de  gente  non  sancta,  ut  tristitia  niea  coiivertatur  in 
gaudium,  et  tandem  prorsus  eruar  ab  homine  ini- 
quo,  et  doloso  iniinico  meo  me  affligente,  ut  sim  li- 
ber  ab  ea  libertatc,  qua  sola  verius,  quae  Cbristus 
est,  liberare  potest.  Qui  nuiic  causam  suorum  dis- 
cernit,  ct  in  finc  millens  mcssores  angelos  eruet  ab 


1527 


GERUOItt  PRjEPOSlTI  REICHeRSl^EIU;. 


IS2S 


impitf  et  doloso,  de  quo  certus  sum,  quia  Jam  pigmis  A  Dei  dona  ego  David  sul»  lege  optavi  diceos  :  ICmitu 


liabeo  pcr  multa  dona  jam  prasrogata  lucis  ct  veri 
tatis. 

Ip$a  me  dednxermnf  et  adduxermt  m  mmtmn 
sanctum  tsnm,  el  in  tabemacuta  tua,  Duo  petivi, 
quoniaiii  «  diio  haec  audivi,  i  scilicel «  qoia  potestas 
Dei  est,  ei.  ti^i,  Domihe,  misericordia  (Psai.  lxi, 
12).  >'  Hsc  duo,  miserieordia  vldelicet  et  veritas 
obvlaveruiit  sibi^  jiistitia  ei  pax  osculatae  siint ;  qno- 
nWm  «  univers»  vis  Domini  miserieordia  et  veri 
tas  (i^ia/.  XXIV,  10).  >  Hxc  duq  peto,  curo  dico  : 
Emiite  lucem  tuam  et  veritatem  tuam.  liUcem,  mi- 
fiericordiam  et  pacem  yoco  Dominum  meum  Jesum 
Christum  filium  olei,  dc  quo  scriptum  est :  «  Yi- 
nca  facta  eslidi^cto  in  cornu  filio  olei  {ha,  v»  i}.i 


tueem  tuam  et  veritatem  tuam,  ftqndam  enina  erml 
veritas  de  lerra  orta.  Noudum  miserat  ^e^s  miseri- 
cprdiam  suam  et  verila^ro  suaip,  ut  eriperet  ant* 
nmi  mearo  de  medio  catulorum  leonnm.  «  ItaH 
dnm  erat  Spiritus  datus,  quia  icsus  nondum  tuent 
^oriQcatus  {Joan.  vu,  30);  >  imq  i^ec  Qalps  in 
inundum,  qui  tamen  in  mundo  erat,  el  aunidtis 
per  ipsum  lactns  est.  Ideo  diii  Peo  Pa(ri  :  Emitu 
lueem  tMam,  id  est  mitte  Spirituip  luum  0t,  creabon- 
tur,  pariterque  i^uminabnnlur  pneqrdinali  ad[  vi- 
t^ro.  Ut  autem  pqssit  a^^  nos  venire  ^piritiis  Uius  in 
igncis  linguis  ilfuminans  pariter  et  incendens,  emUte 
veritatem  tuam,  id  est  Filium  tuura,  qui  est 
las. 


Ilem  : .  Oleum  effu8»m  nomen  luum  (C«ni. .,«).  »  B     ^,.^^^  ^        ^^^.^    ^^^^^^        ^^  ^^ 

\aletqu.ppeoleum.dluc8m.aa  med.c.nam,  site     ,„^  ^„,„  „,hi  et  EcclesSa  pelo  aicens :  E«i«tt  to- 
misencordiam,  et  ramus  ohv»  diluvio  cessante  in 


ore  columbae  signiflcabal  istum  Filium  olei  de  Spi- 
ritu  sancto  concipiendum,  qui  est  Pater  Aituri  ss- 
culi,  princeps  ^acis.  Ergq  istum  filiuro  qlei,  cujiis 
nomen  est  oleum  cffusuin,  sub  nomine  lucis  et  pa- 
cis  ac  medicina»  intelligo,  cum  dico  :  Emitte  lueem 
tuam,  $»imiliter  quia  ipse  verilas,  jusiitia  el  pote- 
stas  Dei  esl,  per  qaein  judical  et  eperatur  Deus  Pa- 
ler,  cum  dico  tibi,  Deus  t^ater  :  Emitie  veritatem 
fuam,  eumdem  fllium  Inum  p^to^  vel  mihi  David 
sub  lege  positq  nascUnrum^  vel  milil  Davjd  sub 
ffratia  viventi  oritaruni  seeundum  quod  seriptum 


cem  tuam  et  veritatem  tuam,  Emitte  Spirituin  toum 
flluminatorem,  paritcrquc  inflammatorem  Bdelium. 
Et  quia  Filius  tuus,  licel  jam  natus  in  carne  passas 
et  gloriflcatus  non  dubitetur  (hujus  eniin  rei  tesii- 
mohia  credibilia  Tacta  sunt  nimis),  quia  lainen  ipse 
veritas  est,  cui  nulla  coiiventio  ad  Belial,  nalb 
prorsiis  coitimunio  cuni  mendacio,  toties  a  nobts 
absentatur,  quoties  mendaces  inveiiimur,  maxime 
in  bonis  promissionibus,  quas  in  baptismo  vel  pon 
baptismum  fecimus,  et  nobis  positis  in  mendacio 
spiritus  vcritaiis  adessc  non  potest,  nisi  veriias 
eidem  viaih  prseparet,   quae  in  vera  confcssione 


esl :  «  Qrietor  vobis  timentibus  nomen  meum  sol  /^  ,        •;  ..i      ^.  ..         ^ 

,    •,,       ^       .      .  .     .     ,„  ,       a.     o     t-' peccatomm,  de  qua  in  sequenlibus dicitor  z  Coit' 

justitiae,  el  sanitas  in  pennis  ejiis  {MaL  iv,  2).  >  Se-     *^  ^  ^ 

roe)  orti>9  est,  quando  ascendendo  super  occasum 

sorrexil  ealcata  el  vicla  morte.  El  quidero  resur« 

gens^  mortuis  jaiii  non  mmtur,  mors  illi  ultra 

noh  dominabitiir,  quod  enim  vivit,  vivit'  Deo,  qui 

asccn<)ens  in  altum  jani  deinceps  non  descendci  ad 

inortis  occasiim,  sed  tamen  adhoc  mnUoties  mihi 

occidil  soper  iracundiam   vel  aliaro   iniquitatem 

medro»  floc  ubi  accidisse  persentiens  tristis  iaeedo 

aflligenic  me  inimico,  necessariiis  est  clamor,  ui 

dlcam  :  Emttte  lueem  tuam  et  veritatem  tuam,  Ve- 

iiiat  in  adjutorium  mibi  Filius  tuus,  lux  vera,  sot 

jiistitiae  oriens  ex  alto,  iUuminare  his»  qui  in  lene- 

bris,  el  in  unibra  morlis  sedent,  ad  dirigendos  pc-* 


fitebor  tibi  in  cithara^  Deui  meus,  priiicipatom  le* 
nel,  si  conflfens  peccala  prseterita  ei  dc  ipsisTera- 
oiter  dolet,  cl  d^  futuris  veraciter  inlendit  cav^^ ; 
quia,  inqiiam,  vo.ritas  a  nobis  mendacibus  fugii,  re> 
voco,  ego  David  pceuitenSy  illam  crchro  di<%ndo  : 
EmittCy  Deus,  veritatem  tuam,  Fac  ot  simos  veraocs 
in  votis  el  promissionibus  bonis,  atque  ita  gaode- 
mus  Filium  tuum  veritutem  tuam  semper  liabitare  in 
nobis. 

Jpsq  me  deduxerunt^  et  adduxerunt  tii  moutem 
saiictum  fimm,  quod.  Hebraica  vcrilas  indical  inlel- 
li^cndum  de  fuluro,  in  qua  sic  lcgitur  :  Mitte  Im^ 
eem  tuam  et  veritatem  laam,  ipsa  ducent  me^  et  Ir- 


des  noslros  in  viam  pacis.  Emitte  heem  tuam  et  j)  troducent  ad  montem  sanctum  tuum,  et  ad  tabema 


verttatem  tuam.  Ipse  kx  vera  ine  illuminel,  nocte 
peccati  ac  tristitise  depulsa.  Ipse  veritas  me  liberet, 
ne  ultcrius  aflligal  me  inimicus,  qoi  dum  aflligit  me, 
cogit  me  assidue  clamare  libi,  Deiis  meus  :  Emitte 
lucem  tuam  ct  veritatem  lu<xm,  id  est  Filium  tuum, 
qui  est  lux  et  veritas. 

Aliter  :  Per  diio  hsec  Dei  dona  lucis  et  veritalis, 
justiliae  ac  pacis,  potcsiatis  et  misericordi»  signifl- 
cata  nominibus  Cbristuro  Dei  Filium  et  Spiritom 
sanctum  intelligere  possumus.  Eteniin  sicut  dicit 
Isaias  :  «  Filius  dntus  est  nobis  {ha,  ix,  6)  »  quasi 
nnum  donum  Patris,  «  et  charitas  Dei  difl^isa  est 
iii  cordibus  nostris,  >  ait  Apo&iolus, «  per  Spirilum 
sanctum,  qui  dalus  cst  nobis  {Rom,  v,  5) :  i  hac  duo 


culum  tnum,  Nostra  vero  iranslatio  do  pneterila  ha- 
bct  sic  :  Emtlte  lucem  tuam  et  veritatem  tuam,  tpss 
me  deduxerunt  et  adduxerunt  in  montem  smmctmm 
tuum,  Emitle  tucem  tuam^  ut  qux  agcnda  sunt, 
clare  videamus,  illununante  nos  Spiritu  luo,  Emiite 
reritaum  tuam^  quae  de  terra  orta  est  quasi  granua 
frumenii  et  panis  cflecia  nos  ila  conforlei»  ne  fal- 
lacia  peccatoruni  dccipiamiir  aut  supplanlemor. 
Emitte  lucem  tuam^  id  est  Spiritum  tuum,  et  feri- 
fafem  tuani,  id  est  Filium  tuum,  quorum  circa  nie 
nperalioMem  ct  futuram  spero,  et  jaro  iransaci^Q 
ex  parte  perscnsi  :  ideo  quod  restat  fltlucialiier 
expelo.  Nam  ipsa  duo  data  tua  me  dedmxermni 
€t  adduxerunt  in  montem  sanctum  tuumet  intaker* 


iSn  COMMENTARreil  IN  PSAUKB.  -  PARS  lY.  -  PSAL,  XLII.  153» 

macula  lua.  IIoc  jam  tui  graUa  racluin  est.  Sequi-  A  daiiUus  esi»  a  malo  est.  AudisUs  qqia  dictnm  t  st : 

Oculum  pro  oculo,  et  dentem  pro  dente.  Ego  au- 


tur 


YlBBS.  4.  Et  intraibo  in  aliare  Dei,  ad  DeHm^  qui 
imlilicat  juventutem  tneam.  IIoc  spero  et  peto  adbuc 
oii|ii  proventurum.  De  pneteritis  bonis  gratias  ago, 
pro  fuluris  preces  offero.  Gratias  tibi